OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ekotipo

Biologian, ekotipoa habitat, ingurune edo ekosistema zehatz batean genetikoki desberdintzen den populazioaren azpimultzoa da, ingurugiro baldintzek zehazturiko tolerantzia mugek eraginda. Ekologo askoren ustetan ordea kontzeptua anbiguoegia da, espeziazioaren hasierako pausu gisa hartzen da.

## Prozesua

Ingurune ezberdinetan dauden espezie beraren fenotipo desberdinak azaltzen dira geneek ingurunearekin daukaten elkarreraginaren ondorioz. Aldaketa geografiko gradualak aldaketa genetiko eta fenotipiko txikiak sortarazten ditu, azalaren kolorea adibide argia da, eta hainbat aldaera agertzen dira. Egoera honi klina esaten zaio. Aldaketa hauek denboran luzatzen badira espezie berrien sorrera ekar dezakete.

## Adibideak

* Elur-oreina: Tundrakoa, migratzailea, eta basoetakoa, sedentarioa. Aldaketa morfologikoak dituzte.
* Tucuxi izurdea: bi ekotipo ageri ditu, Hego Amerikako ibaietakoa eta Hego Atlantiar Ozeanokoa.
* Lur zizarea: Lau ekotipo desberdin ditu lurzoruan bizi den eremuaren arabera. Konposterako zizareek lur epel eta hezea dute gustoko; zizare epigeikoak azalean bizi dira eta ez dute zulorik egiten; zizare endogeikoek zulo horizontalak egiten dituzte eta azkenik zizare anezikoek zulo bertikalak egiten dituzte.
* Pinu gorria: Eskozia eta Siberia artean hedatzen da eta 20 ekotipo desberdin agertzen ditu. Guztiak elkarrekin hibrida daitezke.

## Taxonomia

Ekotipoak ez dauka maila taxonomikorik baina sarritan subespezie edo aldaera gisa izendatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q296519
# Ekotono

Ekotonoa bi ekosistemen arteko muga edo trantsizio-aldea da.
Ekotonoa bi biozenosiren arteko tentsio eremua da, biozenosi horien partaideen artean lehia bat sortzen delako aldameneko biotopoan sartu ahal izateko.
Ekotono bat, esaterako, baso eta belardi baten arteko eremua da. Edo Afrikan, adibidez, sabana eta oihan tropikalaren artekoa.
Trantsizio-alde horretan dagoen aniztasun biologikoa edo biodibertsitatea aldameneko biozenosietan baino handiagoa da, ekotonoetan bi komunitate mugakideen espezieak ez ezik, beste espezie propioak ere daudelako.
Ekotonoaren eremua, bi ekosistemak oso handiak direnean, bitarteko ezaugarri fisiko eta klimatikoak ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55613
* Multimedia: Ecotones / Q55613
# Ekosistemen zerbitzu

Ekosistemen zerbitzuak ekosistemek eskaintzen dituzten eta gizakiaren ikuspuntutik erabilgarriak diren baliabideak edo prozesuak dira. Kontzeptua aspalditik da ezaguna ekologoen eta beste zientzialari batzuen artean, baina XXI. mendearen hasieran orokortu zen ikuspegi politikotik eta jende xehearen artean. 2005ean Milurteko Ekosistemen Ebaluazioa antolatu zuten Nazio Batuek, eta bertan ekosistemen zerbitzuen definizioak formalizatu zituzten mundu osoko 1.300 zientzialarik, lau urteko lanen ondoren. Ekosistemen zerbitzuak lau kategoriatan sailkatu ziren: hornidura, esaterako uraren edo janariaren ekoizpena; erregulazioa, esaterako klimaren eta gaixotasunen kontrola; euskarria, esaterako elikagaien zikloak eta uzten polinizazioa; eta kultura, esaterako aisialdiko erabilerak.

## Kategoriak
### Euskarri zerbitzuak

Ekosistemen gainerako zerbitzuak ekoizteko derrigorrezkoak diren zerbitzuak dira euskarrikoak. Mantenugaien birziklatzea, ekoizpen primarioa, lurzoruaren eraketa dira euskarri zerbitzuen adibide. Haiei esker, ekosistemek beste zerbitzu batzuk eman ditzakete, esaterako janaria, uholdeen erregulazioa edo uraren arazketa.

### Hornidura zerbitzuak

Ekosistemetatik eskuratutako produktuak dira.
* janaria (ehiza bidez eskuratutakoa ere bai)
* lehengaiak: zura, larruak, materia organikoa, ongarriak, etab.
* baliabide genetikoak
* ura
* mineralak
* medikuntzarako baliabideak
* energia
* apaingarriak

### Erregulazio zerbitzuak

Ekosistemetako prozesuak erregulatzetik lortutako onurak
* hondakinen deskonposizioa eta desintoxikazioa
* uraren eta airearen garbitzea
* klimaren erregulazioa
* izurriteen eta gaixotasunen kontrola

### Zerbitzu kulturalak

Ekosistemek ematen dituzten onura ez-materialak: garapen intelektualerako, gogoetarako, aisialdirako, sentipen estetikoetarako eta izpiritua aberasteko.
* kulturalak
* izpiritualak eta historikoak
* aisialdiko esperientziak
* zientziarakoak eta hezkuntzarakoak

## Kanpo estekak

* Euskadiko Ekosistemen Zerbitzuen Ebaluazioa ehu.eus webgunean
* Datuak: Q295865
* Multimedia: Ecosystem services / Q295865
# Ekoturismo

Ekoturismoa, turismo ekologikoa, edo turismo berdea turismo tradizionalaren (edo masa-turismoaren) desberdina den turismo alternatiboaren (edo ekologikoaren) estiloa da. Bidaiatzen den ingurunearekiko arreta eta ardura duen turismo mota da, ingurumen-inpaktu txikikoa, tokiko naturaz eta kulturaz gozatu baina andeatzen ez dituena; haien kontserbazioa sustatu eta tokiko populazioren parte-hartzea eta onura sozioekonomikoa bilatzen du, eta nazioarteko giza eskubideak sustatzen ditu.
Bere gorakadaren ondorioz, ekoturismoa hazkunderik azkarrena eta mundu mailako turismo-merkatuko sektorerik dinamikoena bihurtu zen. Mugimendu hori 1980ko hamarkadaren amaieran agertu zen, eta dagoeneko lortu du nazioartean behar adina interes erakartzea, NBEk 2002. urtea turismo ekologikoari eskaini zion punturaino.
Nazioarteko Ekoturismo Elkarteak (TIES) ekoturismoa "ingurumena kontserbatzen duten eta bertako biztanleen ongizatea hobetzen duten gune naturaletara bidai arduratsu" bezala definitzen du . Benetako ekoturismoak zazpi printzipio hauek jarraitu behar ditu, bai zerbitzuak eskaintzen dituztenentzat, bai onuradunentzat:
Jarduerak ingurumenean eta komunitatean sortzen dituen inpaktu negatiboak minimizatzea;
Ingurumenarekiko eta kulturarekiko errespetua eta kontzientzia eraikitzea;
Esperientzia positiboak ematea, bai bisitarientzat, bai anfitrioientzat;
Zuzeneko finantza-onurak ematea kontserbaziorako;
Tokiko komunitaterako finantza-onurak ematea eta erabakietan parte hartzea indartzea;
Herrialde anfitrioietako giro politiko, ingurumeneko eta sozialarekiko sentsibilitatea sortzea;
Giza eskubide unibertsalak eta lan-legeak babestea.
Esistentzia laburra izan arren, ekoturismoa garapen iraunkorrerako alternatiba bideragarri gisa ikusten dute hainbat talde kontserbatzailek, nazioarteko erakundek eta gobernuk. Zenbait herrialdetan, hala nola Costa Rica, Puerto Rico, Kenya, Madagaskar, Nepal eta Ekuador (Galapagos uharteak), turismo ekologikoak sektore turistikotik datozen dibisen diru-sarreren zati handi bat eragiten du, baita kasu batzuetan herrialdeko ekonomiatik ere.
Kanpo estekak
Autoritate kontrola
Wikimedia proiektuak
Datuak: Q187449
Multimedia: Ecotourism / Q187449
Identifikadoreak
GND: 4372085-7
NDL: 00998647
NKC: ph119840
AAT: 300249183
Hiztegiak eta entziklopediak
Britannica: url
Datuak: Q187449
Multimedia: Ecotourism / Q187449 :
# Ekosozialismo

* Ekosozialismo
* Sozialismo motak
* Anarkista
* Arabiarra
* Autogestioa
* Blanquismoa
* Demokratikoa
* Ekologista
* Estatukoa
* Kristaua
* Libertarioa
* Merkatukoa
* Sozialdemokrazia
* Utopikoa
* XXI. mendekoa
* Zientifikoa
Ekosozialismoa XX. mendearen amaieran sortutako doktrina politikoa da, sozialismoaren eta ekologismoaren ideiak biltzen dituena. Ekosozialistek uste dute kapitalismoa berez kaltegarria dela bai gizartearentzat bai ingurumenarentzat.
Ideologia ekosozialista duten pertsonei askotan "gorri-berde" esaten zaie , politika berdeak aldezten baitituzte kapitalismo osteko ikuspegi argi eta garbi batetik, askotan marxismoak inspiratuta. Ekonomia neoklasikoaren mekanikatik aldentzen dira beste berdeek baino modu irmoagoan, eta justizia soziala sutsuago babesten dute politikaren lehen helburu gisa, beste helburu batzuetarako giltzatzat hartuz.
Ekosozialistak ez dira "fundi" -ekologia sakonarekin lotutako alemanezko terminoa- edo "berde fundamentalistatzat" hartzen, Alemaniako Alderdi Berdearen eta beste alderdi berde batzuen "fundi" adarrean ekosozialistak bazeuden eta badaude ere.

## Erreferentziak

* ↑ Wall, D., Babylon and Beyond: The Economics of Anti-Capitalist, Anti-Globalist and Radical Green Movements, 2005

## Kanpo estekak

* Datuak: Q275595
# Ekoteologia

Ekoteologia erlijioa eta naturaren arteko harremanetara bideratutako teologia konstruktibo edo sistematikoaren mota bat da, bereziki ingurumen arazoetan oinarritutakoa. Orokorrean abiatzen da naturaren hondaketa eta gizakien kosmologia eta jarrera etikoki okerren arteko loturaren premisatik. Bestelako loturak ere aztertzen ditu, balio ekologikoen eta gizakiak menperatutako naturaren artekoa, jasangarritasunari dagokionez adibidez. Mugimendu honek hainbat egitasmo burutu ditu munduan zehar.
Ingurumenaren krisialdiaz ohartzeak erlijioaren aldetik erantzun zabala ekarri du, naturaren teologia alegia. Kristautasunean aipatzekoak dira Pierre Teilhard de Chardin josulagun eta paleontologoa, Alfred North Whitehead teologoa, John B. Cobb, Jr. eta Jürgen Moltmann protestanetak eta Rosemary Radford Ruether, Catherine Keller eta Sallie McFague teologo ekofeministak. Sorkuntzaren teologia ere ekoteologiaren agerpen garrantzitsua da, Matthew Fox apaiz katoliko ohiak garatutakoa.
Abraham Joshua Heschel eta Martin Buber juduak, Vandana Shiva idazle hindua eta Seyyid Hossein Nasr teologo liberal musulmana ere nabarmentzekoak dira.

## Hastapenak

Frantzisko Asiskoa eragin agerikoenen artean dugu Kristautasunean, eta horren ondoren hainbat teologo eta irakasle etorri ziren, lehenengo eragina Eliza Ortodoxoan egin zutenak Katolizismoan baino. Halaber, herri indigenek misiolariei emandako ikuspuntuak ere kontuan hartzekoak dira.
Gure garaian, 1967an Lynn White Historiako irakasleak argitaratutako "The Historical Roots of Our Ecological Crisis" artikuluan natura gizakiaren menpe egotea kristau eredua dela eta ingurumena hondatzea ekarri duela esaten zuen. 1970ean Francis A. Schaefferek "Pollution and the Death of Man" argitara eman zuen eta 1973an bestela Jack Rogersek jaso zuen dozena bat teologok argitaratutakoa Whiteren artikuluaren ostean. Hauek "teologia eredu egokia" bilatzen zuten Jaungoikoa, gizakien eta naturaren arteko edozein lotura aztertuz Biblian. 1974an Annie Dillard idazleak "Pilgrim at Tinker Creek" liburua argitaratu zuen ildo honetatik.

## Gaur egun

Elisabet Sahtouris biologoa, Valerie Brown kazetaria, Terry Tempest Williams idazle mormoia eta John Collier antropologoa, herri amerindiarrek egindako aportazioak aztertu dituena, John Chryssavgis, Richard Cizik, Shane Claiborne, Ben Lowe, Matthew Sleeth eta Tom Cotter aipatu beharrekoak dira, besteak beste.
2008an "The Green Bible" ("Biblia Berdea") argitaratu zuten, Desmond Tuturen hitzaurrearekin.

## Ikus, gainera

* Ekologismoa

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"The Green Bible"
* (Ingelesez)"Journal for the Study of Religion, Nature and Culture"
* Datuak: Q920939
# Esagila

Esagila Marduk jainkoari eskainitako tenplua zen. Marduk Babilonia hiriko babeslea zen eta jainko nagusia, eta beraz, Esagila Babiloniako tenplu garrantzitsuena. Etemenanki ziguratetik hegoaldean zegoen.

## Oharrak

* ↑ Etemenanki zigurata Babelgo dorre mitikoaren identifikatu izan da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Esagila | Babylonian, Marduk, Ziggurat | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q928707
# Esa-Pekka Salonen

Esa-Pekka Salonen (Helsinki, 1958ko ekainaren 30a) finlandiar orkestra-zuzendari eta musikagilea da.
Tronpa eta konposizioa ikasi zituen Helsinkiko Sibelius Akademian. Magnus Lindberg musikagilearekin Korvat auki taldea eta Toimii talde esperimentala sortu zituen.
1979an orkestra bat zuzendu zuen lehen aldiz. 1984an Los Angeles Philarmonic Orkestrako zuzendari izendatu zuten. 2006tik Londresko Philarmonia Orchestraren zuzendari nagusia da eta San Francisco Symphonyko zuzendari artistikoa ere bada.

## Lan hautatuak
### Orkestra

* Giro (1982, rev. 1997an berrikusia)
* L.A. Variations (1996)
* Foreign Bodies (2001)
* Insomnia (2002)
* Stockholm Diary (2004)
* Helix (2005)
* Nyx (2010)
* Karawane (2014)

### Concertoak

* Concerto for Alto Saxophone and Orchestra (... auf den ersten Blick und ohne zu wissen ...) (1980)
* Mimo II oboe eta orkestrarentzat (1992)
* Mania txelo eta orkestrarentzat (2002)
* Wing on Wing bi soprano eta orkestrarentzat (2004)
* Piano eta Orkestrarentzat Concerto (2007)
* Biolin eta Orkestrarentzat Concerto (2009)
* Txelo eta Orkestrarentzat Concerto (2017)

### Koro

* Dona Nobis Pacem (2011)

### Ganberako taldea

* Floof (Songs of a Homeostatic Homer) (1988)
* Five Images after Sappho (1999)
* Dichotomie (2000)
* Mania (2000)
* Lachen verlernt (2002)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q314587
* Multimedia: Esa-Pekka Salonen / Q314587
# Esa (kontzejua)

Esa kontzejua Esako udalerriko erdigunea otsatzen duen kontzejua da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 232 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Esa kontzejuko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| - | - | - | 219 | 219 | 225 | 215 | 210 | 232 |

## Ikus, gainera

* Esa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257186
# Esa pareja feliz

Esa pareja feliz 1951ko Juan Antonio Bardem eta Luis García Berlanga espainiar zinema zuzendarien film komikoa da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Juan eta Carmen Madrilgo bi senar-emazte apal dira. Carmen etxeko lanez arduratzen da eta Juan argiketari-lanetan aritzen da zinema-estudio batzuetan. Bikotearen ongizate-ametsak egia bihurtzen dira xaboi-marka batek babestutako lehiaketa bat irabazten dutenean. Bikote zoriontsu hautatu dituzte, eta 24 orduz, mota guztietako gonbidapenak eta opariak jasoko dituzte. Baina, egun horretan bertan, Carmenek ezagutzen ez dituen bi arazo larri konpondu behar ditu Juanek.

## Aktoreak

* Fernando Fernán Gómez: Juan Granados Muñoz
* Elvira Quintillá: Carmen González Fuentes
* Félix Fernández: Rafa
* José Luis Ozores: Luis
* Fernando Aguirre: antolatzailea
* Manuel Arbó: Esteban
* Carmen Sánchez: te-aretoko jabea
* Matilde Muñoz Sampedro: Amparo
* Antonio García Quijada: Manolo
* Antonio Garisa: Florentino
* José Franco: tenorea
* Alady: teknikaria
* Rafael Bardem: Don Julián
* Rafael Alonso: 'La Víspera' aseguru-etxeko zuzendaria
* José Orjas
* Francisco Bernal
* Lola Gaos: erregina
* Matías Prats: irrati-esataria (ahotsa)

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4189221
# Esaera Zaharren liburua

Esaera Zaharren liburua (hebreeraz מִשְלֵי, Mish'ley) Itun Zaharreko liburu kanonikoa. Arau moralez eta esaera zaharrez osaturiko bilduma batzuk jasotzen ditu liburuak. Bilduma zaharrenak Salomonen eta Ezekiasen eskribauen garaikoak dira (K.a. 700). Bildumen multzoa, berriz, K.a. 400. urtean osatu zuen ezezagun batek.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012-12-1 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4579
* Multimedia: Book of Proverbs / Q4579
* Jatorrizko testuak: Biblia/Esaera Zaharrak
# Espazio-denboraren kurbadura

Espazio-denboraren kurbadura, Erlatibitate orokorraren teoriaren ondorio nagusienetako bat da, honen arabera grabitatea espazio-denboraren geometria kurbaduraren efektua edo ondorioa da. Grabitate-eremu baten barneko gorputzak espazio-ibilbide kurbatua daramate, nahiz eta errealitatean unibertso-lerro batean arabera espazio-denbora kurba batean zehar ahal bezain "zuzen" doazen. Espazio-denbora eremu zehatz batean lerro "zuzenenak" edo bi puntuen luzera laburrenez elkartzen dutenak, lerro geodesikoak izena jaso eta gutxieneko kurbaduradun lerroak dira.

## Ikus, gainera

* Espazio-denbora
* Datuak: Q5795052
# Errape

Errapea ugaztun emeen gorputz atala da, bere baitan esnea jariatzen duten ugatz guruinak dituena. Behiek lau ugatz guruin dituzte, ardi, ahuntz eta behorrek bi eta txakur emeek 8-10.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q624043
* Multimedia: Udder / Q624043
# Errare humanum est

Errare humanum est latinezko esaldi bat da, euskaraz literalki huts egitea gizatiarra da izango litzateke, hots, gizon-emakumeok huts egiten dugu, noiz edo noiz edota gizaki orok egiten du huts. Esamolde labur hau esaldi luzeago baten zatia litzateke.

## Jatorria

Batzuetan, Seneka Gazteari egozten zaio, baina ez dago lekukotasunik. Senekaren aurretik jasoa zen ideia, esate baterako, Zizeronek zioen Cuiusvis hominis est errare, nullius nisi insipientis in errore perseverare (“Izakiak berezkoa du huts egitea, baina inork ez du berezkoa, leloa ez bada, huts egiteari eustea") (Filipikak XII, 5).
Zizeronek, greko zaharra ondo zekienez, lau mende lehenagoko Euripidesen Hipolito obraren aipamena egin zezakeen.
300 urte geroago, Agustin Hiponakoak ideia berrerabili zuen bere Sermoietan (164, 14): Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere ("Huts egitea izakiak berezko izan arren, deabruzkoa da harrokeriagatik huts egiten jarraitzea .")

## Esanahia

Giza izaera ez da perfektua, gizakiarena akatsak egitea da, ez baita orojakilea. Hala ere, latindar esaldiaren arabera, horrek ez du zabarkeria aitzinatu behar; akatsa hobetzeko aukera bat da. Orduan, auto-hobekuntzarako tresna interesgarri bihurtzen da. Bigarren zatiak esaten du bere akatsetan murgiltzen dena, zuzentzen saiatu gabe, barkaezina dela.

## Baliokideak

Bertsio laburrak badu euskarazko baliokidea: Ez dago akatsik gabeko pertsonarik (434) edo Akatsik gabeko laguna, aurkitu ezin duguna (8608).

## Erreferentziak

* ↑ «Cicero: Philippic XII» www.thelatinlibrary.com (Noiz kontsultatua: 2020-06-24).
* ↑ «Euripides, Hippolytus» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2020-06-24).
* ↑ (Latinez) Augustin. (1838). Sancti Aurelii Augustini Opera. apud Parent-Desbarres (Noiz kontsultatua: 2020-06-24).
* ↑ «Gotzon Garate - Atsotitzak - Online Kontsulta zerbitzua» www.ametza.com (Noiz kontsultatua: 2020-06-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2251997
* Multimedia: Errare humanum est / Q2251997
# Errasa

Errasa, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Aietxura hurbiltzen diren mendizaleak Aldaxur, Olotoki edo Aritzgaña bezalako mendiak igotzera joaten dira. Hala ere, Urraul Goitiko herrixka honetatik paseatzen den edozein mendizaleren begiak Errasa haitzaren horma ikusgarriei lotuko zaizkie ezinbestean. Hala ere, gutxi dira balkoi bakarti honetara hurbiltzen direnak.

## Kanpo estekak

Errasa, http://www.euskal-herria.org/.
# Erratz (tresna)

    Artikulu hau garbitzeko tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erratz (argipena)».
Erratza zuntz-sorta bati kirten luze bat lotuz osatzen den garbiketarako tresna bat da, zoruak garbitzeko erabiltzen dena. Kirten luzeak zorua zutik garbitzeko ahalbidetzen du, makurtu gabe. Erraztatu ondoren, bildutako zikina pala txiki batez jasotzea ohikoa da. Historian zehar, zurezko makilari loturiko landare-zuntz edo zurdak erabiltzen baziren ere, egun zuntz sintetikozko erratzak erabiltzen dira gehienetan. Garbitu beharrekoa nolakoa den, halako erratza erabili behar da: hautsa bildu behar bada, hobe da zuntz meheak dituzten erratzak erabiltzea; zikina larria bada, zuntz lodiagoak egokiagoak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q172833
* Multimedia: Brooms / Q172833
# Errartea

Errartea edo Earrartea Zaraitzu ibaxako kiñoi bat da. Ezkaroze, Jaurrieta eta Orontze udalerriak hartzen ditu eta iparralderago dagoena da. Altuera 702 eta 1390 metro artekoa da, eta 78,22 km²-ko azalera hartzen du. 2021 urtean 538 biztanle zituen.

## Banaketa

Errartea kiñoiko udalerriak daude:
* Ezkaroze
* Jaurrieta
** Erremendia
* Orontze

## Batzordekideak

Errartetzateko batzordekideak Zaraitzuko Batzorde Nagusian daude:
* Gonzalo Zelai (batzordeburua)
* Imanol Ezker
* Andoni Senberoiz

## Oharrak

* ↑ /eraɾté.a/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza hirugarren silaban
* ↑ /earaɾté.a/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza irugarren silaban

## Erreferentziak

* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.
* ↑ Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Nafarroako Gobernua. (2018). Nafarroako Datu Soziolinguistikoak. Euskarabidea, 50-55 or..
* ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .

## Ikus, gainera

* Pirinioak
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Zaraitzuko Batzorde Nagusiko webgune ofiziala
* Datuak: Q110687800
# Errasti

Errasti gaur egun Arabako Arroiabeko kontzejuren barruan, Arratzua-Ubarrundia udaletxean, Gorbeialdean, Araban zegoen herri hustua da.

## Historia

Ez dira datu asko ezagutzen. 1025ean dokumentatuta agertzen da, Donemiliagako goldean alegia, baina noiz hustu zen ez dakigu. 1366tik dago dokumentatuta. Noiz hustu zen ez da ezagutzen baina 1427 aurretik izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ López de Guereñu Galarraga, Gerardo (1989) [1957]. «Mortuorios o despoblados». Toponimia alavesa seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses. Onomasticon Vasconiae 5. Bartzelona-Bilbo: ALSOGRAF, Euskaltzaindia, 196 or. ISBN 8485479483.
* ↑ http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/murriart/ar-83321/
* Datuak: Q59196434
# Erratz (argipena)

Erratz terminoak zenbait adiera du:
* Erratz (tresna), zorua garbitzeko etxeko tresna.
* Erratz (landarea), Ruscus aculeatus sendabelarra.
* Erratz-txilarra, beste landare bat.
# Elisabet Foixkoa

Elisabet Foixkoa (1361 - † 1428) Foixko konde eta Bearnoko bizkondea izan zen.

## Biografia

Aita Roger Bernart IV.a Castelbongo bizkondea eta ama Géraude Navailleskoa zituen.
1381ean Archambaud Graillykoa, Eduardo, Printze Beltzaren kapitaina zena. Bost seme-alaba izan zituzten:
* Joanes (1382 † 1436), oinordekoa.
* Gaston († 1455), Benaugesko bizkondea.
* Archambaud († 1419), Navaillesko jauna.
* Matias († 1453), Commingesko kondea.
* Petri (1386 † 1464), kardinala eta Arlesko artzapezpikua.
1412an senarra hil zitzaionean, semeen artean banatu zituen bere lurraldeak.
Zuhaitz genealogikoa :
Gaston IV.a Foixkoa
Joanes I.a Foixkoa
Pierre de Foix
Marguerite de Foix
Roger Bernard III
Mathieu de Foix-Comminges
Roger Bernard IV de Foix-Castelbon
Jean-Baptiste de Foix
Constance de Luna
Elisabet Foixkoa
Pierre de Foix, le vieux
Gerarde, Dame de Navailles
Isabelle de Foix
Gaston I de Foix-Grailly
Jean I de Foix-Grailly, Earl of Kendal
Archambaud de Foix-Navailles
Agnes de Foix :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q279418
* Multimedia: Isabella, Countess of Foix / Q279418