# Dagestan

Dagestan (errusieraz: Респу́блика Дагеста́н, translit.: Respublika Dagestan, Respublika Dagestan; turkieraz, «Mendi Herria») Errusiako subjektu federal bat da, errepublika bat zehazki. 50.300 km²ko eremua du eta 2010ean 2.910.249 biztanle zituen. Hiriburua Makhatxkala da.

## Geografia

Dagestan Europa eta Asiaren artean dago, Kaukasiaren ekialdean. Errusiako gunerik hegoaldekoena da. Iparraldean Kalmukiarekin du muga, ekialdean Kaspiar itsasoarekin, hegoaldean Azerbaijanekin, hego-mendebaldean Georgiarekin, mendebaldean Txetxeniarekin eta ipar-mendebaldean Stavropol kraiarekin.
Errepublikaren hegoaldean Kaukaso Handia dago, 4.000 mko gailurrekin. Mendirik garaiena Bazardüzü (lezgieraz: Kitxensuv) da; 4.466 m ditu, eta Azerbaijango mugan dago. Lurraldearen iparraldeko herena, berriz, Kaspiar beheragunean kokaturik dago, itsas-maila baino 28 m beherago. Ibai handienak Terek, Sulak eta Samur dira.

## Ekonomia

Ekonomia-jarduera nagusiak nekazaritza (garia, artoa, ardoa eta laboreak), arrantza eta industria (petrolioa, mekanika, kimika eta janari-industria) dira. Kaspiar itsasoko arrantza industriala garrantzi handikoa da. Harrapatzen diren espezie nagusiak kaspiar izokina (Salmo trutta caspiensis) eta gaizkatak dira.

## Historia

Persiarrek IV. mendean konkistatu zuten, arabiarrek VIII. mendean eta Turkiako otomandarrek XVI. mendean. Volga ibaian gora joan joanez, errusiarrak XV. mendean kokatu ziren lehenbizikoz, baina 1813 arte ez zen Dagestan Errusiako Inperioaren esku geratu.
Urriko Iraultzaz geroztik, sobietarren gobernua ezarri zen han. 1918. urtean, Armada Zuriak, Alemaniak eta Otomandar Inperioak boltxebikeen kontra borrokatu ziren Dagestan eskuratu nahirik. 1921ean, Errepublika Sozialista Autonomo bihurtu zen. Sobietar Batasuna ohiaren barnean zeuden 16 errepublika autonomoetako bat izan zen.

## Demografia

2010ean Dagestanek 2.910.249 biztanle zituen. Kaukasoko beste errepublika batzuetan ez bezala, Dagestanen ez da talde etniko nagusirik. Izan ere, errusiar biztanleez gain (%3,6 2010ean), kaukasiar, iraniar edo turkiar hizkuntzak hitz egiten duten hogeita hamar etnia eta laurogei nazioren egoitza da. Herri ez eslaviar ugarienak avarak (%29,4 2010ean), darginak (%17), kumikak (%14,9), lezginak (%13,3), lakak (%5,6), tabasararrak (%4,1), nogaiak (%1,4), rutulak (%1), agulak (%1) eta tsakhurrak (%0,3) dira. Azeriar (%4,5) eta txetxen (%3,2) koloniak ere daude. Biztanle gehienak musulmanak dira.
| Talde etnikoa | 1926ko errolda | 1926ko errolda | 1939ko errolda | 1939ko errolda | 1959ko errolda | 1959ko errolda | 1970ko errolda | 1970ko errolda | 1979ko errolda | 1979ko errolda | 1989ko errolda | 1989ko errolda | 2002ko errolda | 2002ko errolda | 2010ko errolda | 2010ko errolda |
| Talde etnikoa | Kopurua | % | Kopurua | % | Kopurua | % | Kopurua | % | Kopurua | % | Kopurua | % | Kopurua | % | Kopurua | % |
| Avarak | 177.189 | %22,5 | 230.488 | %24,8 | 239.373 | %22,5 | 349.304 | %24,5 | 418.634 | %25,7 | 496.077 | %27,5 | 758.438 | %29,4 | 850.011 | %29,4 |
| Darginak | 125.707 | %16,0 | 150.421 | %16,2 | 148.194 | %13,9 | 207.776 | %14,5 | 246.854 | %15,2 | 280.431 | %15,6 | 425.526 | %16,5 | 490.384 | %17,0 |
| Kumikak | 87.960 | %11,2 | 100.053 | %10,8 | 120.859 | %11,4 | 169.019 | %11,8 | 202.297 | %12,4 | 231.805 | %12,9 | 365.804 | %14,2 | 431.736 | %14,9 |
| Lezginak | 90.509 | %11,5 | 96.723 | %10,4 | 108.615 | %10,2 | 162.721 | %11,4 | 188.804 | %11,6 | 204.370 | %11,3 | 336.698 | %13,1 | 385.240 | %13,3 |
| Lakak | 39.878 | %5,1 | 51.671 | %5,6 | 53.451 | %5,0 | 72.240 | %5,1 | 83.457 | %5,1 | 91.682 | %5,1 | 139.732 | %5,4 | 161.276 | %5,6 |
| Tabasararrak | 31,915 | %4,0 | 33.432 | %3,6 | 33.548 | %3,2 | 53.253 | %3,7 | 71.722 | %4,4 | 78.196 | %4,6 | 111.152 | %4,3 | 118.848 | %4,1 |
| Nogaiak | 26.086 | %3,3 | 4.677 | %0,5 | 14.939 | %1,4 | 21.750 | %1,5 | 24.977 | %1,5 | 28.294 | %1,6 | 38.168 | %1,5 | 40.407 | %1,4 |
| Rutulak | 10.333 | %1,3 | 20.408 | %2,2 | 6.566 | %0,6 | 11.799 | %0,8 | 14.288 | %0,9 | 14.955 | %0,8 | 24.298 | %0,9 | 27.849 | %1,0 |
| Agulak | 7.653 | %1,0 | 20.408 | %2,2 | 6.378 | %0,6 | 8.644 | %0,6 | 11.459 | %0,7 | 13.791 | %0,8 | 23.314 | %0,9 | 28.054 | %1,0 |
| Tsakhurrak | 3.531 | %0,4 | 20.408 | %2,2 | 4.278 | %0,4 | 4.309 | %0,3 | 4.560 | %0,3 | 5.194 | %0,3 | 8.168 | %0,3 | 9.771 | %0,3 |
| Azeriarrak | 23.428 | %3,0 | 31.141 | %3,3 | 38.224 | %3,6 | 54.403 | %3,8 | 64.514 | %4,0 | 75.463 | %4,2 | 111.656 | %4,3 | 130.919 | %4,5 |
| Errusiarrak | 98.197 | %12,5 | 132.952 | %14,3 | 213.754 | %20,1 | 209.570 | %14,7 | 189.474 | %11,6 | 165.940 | %9,2 | 110.875 | %4,7 | 104.020 | %3,6 |
| Txetxenak | 21.851 | %2,8 | 26.419 | %2,8 | 12.798 | %1,2 | 39.965 | %2,8 | 49.227 | %3,0 | 57.877 | %3,2 | 87.867 | %3,4 | 93.658 | %3,2 |
| Besteak | 43.861 | %5,6 | 52.031 | %5,6 | 61.495 | %5,8 | 63.787 | %4,5 | 57.892 | %3,6 | 58.113 | %3,2 | 25.835 | %1,0 | 19.646 | %0,7 |

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2008-05-30). 154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak. .
* 1 2 «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru
* 1 2 Geography of Dagestan Dagtourism.com
* ↑ «Geographic position and natural resources of Republic Dagestan» Caucasian Knot. Eng.kavkaz-uzel.ru
* 1 2 Russia: Minority Peoples and Their Territories Countrystudies.us

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Regions and territories: Dagestan News.bbc.co.uk
* Datuak: Q5118
* Multimedia: Dagestan / Q5118