OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tejeda y Segoyuela

Tejeda y Segoyuela Salamancako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 110 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
* Datuak: Q1648391
* Multimedia: Tejeda y Segoyuela / Q1648391
# Tejeda

Tejeda Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) (Ingelesez) (Alemanez) Tejedako Udalaren webgunea
* Datuak: Q986361
* Multimedia: Tejeda / Q986361
# Tejada

Tejada hainbat tokiren izena izan daiteke:
* Tejada, Burgosko probintziako udalerria.
* Tejada, Huelvako probintziako Escacena del Campo udalerriko auzunea.
* Tejada La Vieja, izen bereko Huelvako auzunean dagoen aztarnategi arkeologikoa.
* Tejada jaurerria, Errioxako probintzian antzina zegoen jaurerria.
# Tejadillos

Tejadillos Cuencako udalerria da, Serranía de Cuenca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 140 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Cuencako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q611281
* Multimedia: Tejadillos / Q611281
# Tejado

Tejado Soriako probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 176 biztanle zituen 77,96 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q837193
* Multimedia: Tejado / Q837193
# Tipperary

Tipperary (irlanderaz Tiobraid Árann), Irlandako hego-mendebaldean dagoen Tipperary konderriko udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 5.065 biztanle zituen. Limerick eta Waterford hiriak lotzen dituen N24 errepidean kokatzen da.

## Musika

Lehen Mundu Gerran ospetsu bilakatu zen It's a Long Way to Tipperary abestiak udalerri hau aipatzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q680220
* Multimedia: Tipperary / Q680220
# Tippecanoe udalerria, Marshall konderria (Indiana)

Tippecanoe udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Marshall konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.322 biztanle zituen, 35.8 milia karratu (93 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tippecanoe udalerriak 514 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 24.927 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7808879
# Tippecanoe udalerria, Pulaski konderria (Indiana)

Tippecanoe udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Pulaski konderrian. Azken zentsuaren arabera 994 biztanle zituen, 36.55 milia karratu (94.7 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tippecanoe udalerriak 663 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 43.893 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7808876
# Tippecanoe udalerria, Tippecanoe konderria (Indiana)

Tippecanoe udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Tippecanoe konderrian. Azken zentsuaren arabera 9.402 biztanle zituen, 48.81 milia karratu (126.4 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tippecanoe udalerriak 3250 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 44.327 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7808881
# Tipperary GAA

Tipperary GAA edota Tipperary County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Luthchleas Gael Coiste Contae Tiobraid Árann) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Munster probintzian kokatuko Tipperary konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak urdina eta urrea dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.
Gizonezko zein emakumezko futbol gaeliko eta hurling taldeak baditu ere hurlingarengatik da ezaguna, hortik bere "Hurlingaren etxea" ezizena. Liga gehien irabazi dituena da (19) eta txapelketa nagusiko garaileen sailkapenean hirugarren dago (27 garaipenekin, azkena 2016an).
Futbol gaelikoari dagokionez txapelketa nagusia lau aldiz irabaztea lortu du, guztiak ere txapelketaren lehenengo urteetan, azken garaipena 1920koa baitu.
Elkarte Atletiko Gaelikoaren barnean dagoen Tipperaryko kirol saila 1884ko azaroaren 1ean sortu zen.

## Tituluak
### Futbol Gaelikoa
#### All-Ireland Senior Football Championship

| Konderria | Irabazitako finalak | Galdutako finalak | Irabazitako txapelketak urtez-urte |
| Tipperary | 4 | 1 | 1889, 1895, 1900, 1920 |

#### National Football League

| Konderria | Irabazitako finalak | Galdutako finalak | Irabazitako ligak urtez-urte |
| Tipperary | 0 | 0 | |

### Hurlinga
#### All-Ireland Senior Hurling Championship

| Konderria | Irabazitako finalak | Galdutako finalak | Irabazitako txapelketak urtez-urte |
| Tipperary | 27 | 11 | 1887, 1895, 1896, 1898, 1899, 1900, 1906, 1908, 1916, 1925, 1930, 1937, 1945, 1949, 1950, 1951, 1958, 1961, 1962, 1964, 1965, 1971, 1989, 1991, 2001, 2010, 2016 |

#### National Hurling League

| Konderria | Irabazitako finalak | Galdutako finalak | Irabazitako ligak urtez-urte |
| Tipperary | 19 | 18 | 1928, 1949, 1950, 1952, 1954, 1955, 1957, 1959, 1960, 1961, 1964, 1965, 1968, 1979, 1988, 1994, 1999, 2001, 2008 |

## Kanpo estekak

* Tipperary GAA taldearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q1753316
ieaElkarte Atletiko Gaelikoaren Liga Nazionalak (2018ko denboraldia) :
# Tippecanoe udalerria, Carroll konderria (Indiana)

Tippecanoe udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Carroll konderrian. Azken zentsuaren arabera 2.377 biztanle zituen, 28.01 milia karratu (72.5 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tippecanoe udalerriak 961 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 31.028 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7808875
* Multimedia: Tippecanoe Township, Carroll County, Indiana / Q7808875
# Tippecanoe udalerria, Henry konderria (Iowa)

Tippecanoe udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Henry konderrian. Azken zentsuaren arabera 908 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tippecanoe udalerriak 307 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 31.084 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10826960
# Tippecanoe udalerria, Kosciusko konderria (Indiana)

Tippecanoe udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Kosciusko konderrian. Azken zentsuaren arabera 6.576 biztanle zituen, 35.11 milia karratu (90.9 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tippecanoe udalerriak 2984 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 35.784 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5859347
# Tippi Hedren

Tippi Hedren, jaiotzez Nathalie Kay Hedren (New Ulm, Minnesota, 1930eko urtarrilaren 19a) estatubatuar aktore bat da. Antzeztutako film ospetsuenen artean honako hauek daude: The Birds (1963), Marnie (1964) eta A Countess from Hong Kong (1967). Aktore izan aurretik, modeloa zen.
Melanie Griffith eta Dakota Johnson aktoreen ama eta amona da, hurrenez-hurren.

## Filmografia

| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| 1950 | The Pretty Girl | Ice Box Pretty Girl |
| 1963 | The Birds | Melanie Daniels |
| 1964 | Marnie | Marnie Edgar |
| 1967 | A Countess from Hong Kong | Martha Mears |
| 1969 | The Man and the Albatross | Sonia |
| 1970 | Tiger by the Tail | Rita Armstrong |
| 1970 | Satan's Harvest | Marla Oaks |
| 1971 | Mister Kingstreet's War | Mary Kingstreet |
| 1973 | The Harrad Experiment | Margaret Tenhausen |
| 1981 | Roar | Madelaine |
| 1982 | Foxfire Light | Elizabeth Morgan |
| 1989 | Deadly Spygames | Chastity |
| 1990 | In the Cold of the Night | Clara |
| 1990 | Pacific Heights | Florence Peters |
| 1994 | Teresa's Tattoo | Evelyn Hill |
| 1994 | Inevitable Grace | Marcia Stevens doktorea |
| 1996 | Citizen Ruth | Jessica Weiss |
| 1997 | Mulligans! | Dottie |
| 1998 | Break Up | Ama |
| 1998 | I Woke Up Early The Day I Died | Maylinda Austed |
| 1999 | The Storytellers | Lillian Glosner |
| 2001 | Tea with Grandma | Rae |
| 2001 | Ice Cream Sundae | Lady |
| 2003 | Searching for Haizmann | Michelle Labner doktorea |
| 2003 | Dark Wolf | Mary |
| 2003 | Rose's Garden | Rose |
| 2003 | Julie and Jack | Julie McNeal |
| 2004 | Raising Genius | Babe |
| 2004 | Mind Rage | Wilma Randolph doktorea |
| 2004 | I Heart Huckabees | Mary Jane Hutchinson |
| 2005 | The Last Confederate: The Story of Robert Adams' | Adams andrea |
| 2005 | Diamond Zero | Eleanor Kelly |
| 2007 | Dead Write | Minnie |
| 2008 | Her Morbid Desires | Gloria |
| 2012 | Jayne Mansfield's Car | Naomi Caldwell |
| 2012 | Free Samples | Betty |
| 2013 | Return to Babylon | Peabody andrea |
| 2015 | The Ghost and the Whale | Tippi |
| Lizzie's World: The Secret of the Magic Trunk | Elizabeth | Filmatzen |

## Kanpo estekak

* Tippi Hedren aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q142546
* Multimedia: Tippi Hedren / Q142546
# Tizimín (udalerria)

Tizimín Mexikoko udalerri bat da. Yucatán estatuan kokatua dago. 2010ean 73.138 biztanle zituen 3.746,98 km²ko azaleran. Herriburua [[Tizimín (Tizimín)|Tizimín]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2552028
* Multimedia: Tizimín Municipality / Q2552028
# Tió de Nadal

Tió de Nadal (beste izendapen batzuk: Tió, Tronc de Nadal, Soca, Xoca edo Tronca) Kataluniako mitologiako pertsonai bat da, Eguberrietakoa. Katalunian oso barneratua dagoen ohitura hau Okzitanian (Cachafuòc edo Soc de Nadal) eta Aragoin (Tronca de Nadal edo Toza) ere badago.
Atzealdetik hustutako enbor aurpegidun bat da, burualdean barretina (katalanen txapela tradizionala) duena, eta manta batez estalia dagoena.

## Tradizioa

Abenduan zehar, enborrari jateko eta edateko ematen diote, gero gustuko opariak eman ditzan. Tiók, gauean, ematen diotena jaten du. Gabon gauean katalanek enborrari makilakadak ematen dizkiote, “Tió-ren kanta”abesten duten bitartean. Abestian enbor magikoari opariak emateko eskatzen diote. Gau horretan Tiók, umeekin pozik badago, opariak aterako ditu. Opari hauek gozokiak izan ohi dira; normalean turroia edo barkilloak (katalanez: neules).

## Jatorria

Tió hasieran etxeko tximinian erretzen zen enborra zen, bertan bizi zen familiari beroa eta argia “oparitzen” ziolarik, Eguberria ondo pasatzeko. Denborarekin ideia hau gauzatuz joan da; eta gaur egun enborrak argia eta beroa oparitu ordez, gozokiak eta Eguberri ospakizunerako erabiltzen diren opariak ematen ditu.

## Kondaira

Kataluniako masia batean, hainbat mutiko egongelan berotzen ari ziren. Bat-batean, tximiniaren barnealdetik ahots bat entzun zuten:
-Ai banoala, jaisten naizela!
Mutikoek ausartarena eginez jaisteko esan zioten. Orduan tximiniatik Tió lodi bat erori zen. Horren jarraian beste bat. Eta horrela bost aldiz. Mutikoek bost tióak tximiniatik atera zituzten. Orduan bost tióak elkartu egin ziren enbor itsurako agure bat sortuz. Zaharrak masiako jabeari altxor baten kokalekua adierazi zion, eta altxor hori hurrengo egunean baserriko atean joko zuen eskaleari eman beharko ziola adierazi zion.

## Tióren abestia

Kanta hau umeentzat egina denez, oso oroiterraza da. Gaur egun bertsio ugari daude, baina erabilienak hauek dira:
| « | Caga tió ametlles i torró no caguis arangades que són massa salades caga torrons que són més bons Caga tió ametlles i torró si no vols cagar et donaré un cop de bastó | » |
| « | Tió, tió, caga turró, de aquell tant bó, si no en tens més, caga diners, i si no en tens prou, caga un ou! | » |

## Aragoieraz

Aragoian abesti desberdinak ezagutzen dira. Hau ezagunena:
| « | Güen Tizón, güen Barón güena casa, güena brasa que Dios mantenga a paz en ista casa y en toz os que i son | » |

## Non ospatzen da?

Katalunian ez ezik, Aragoin ere ospatzen da ohitura hau. Okzitanian ere bada jendea, Tió ospatzen duena, nahiz eta han Cachaufuòc edo Tronca de Nadal deitu.

## Ikus, gainera

* Caganer
* Olentzero

## Erreferentziak

* ↑ Egile Batzuk. La Navidad en Aragón. CAI bilduma 100 (9. zk.), Zaragoza, 1998.
* ↑ http://www.ccma.cat/324/Fer-cagar-el-tio-una-tradicio-dorigen-precristia/noticia/2258654/

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Tió de Nadal feste.org webgunean
* Datuak: Q762108
* Multimedia: Tió de Nadal / Q762108
# Tizzano Val Parma

Tizzano Val Parma Italiako udalerri bat da. Parmako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. 2.128 biztanle ditu, 78,39 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Tizzano Val Parmak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Corniglio Langhirano Neviano degli Arduini Palanzano

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100951
* Multimedia: Tizzano Val Parma / Q100951
# Tiësto

Tijs Michiel Verwest edo DJ Tiësto edo Tiësto (Breda, 1969ko urtarrilaren 17a) herbeheretar DJ, musikagile eta musika-ekoizlea da.

## Diskografia

* 2001 In My Memory
* 2004 Just Be
* 2004 Parade Of The Athletes (bilduma)
* 2007 Elements of Life
* 2009 Kaleidoscope
* 2010 Magikal Journey (bilduma)
* 2011 Kiss From The Past
* 2014 A Town Called Paradise
* Datuak: Q183508
* Multimedia: Tiësto / Q183508
# Tiñosillos

Tiñosillos Ávilako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 843 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ávilako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1610960
* Multimedia: Tiñosillos / Q1610960
# Tiétar (Cáceres)

{{hiri infotaula Tiétar Cáceresko probintziako (Extremadura, Espainia) ipar-ekialdeko udalerri bat da. Cáceres hiriburutik 146 kilometrora dago. 23,91 km² ditu, eta 2013ko erroldan 948 biztanle zituen.

## Herriaren historia

2011ko uztailaren 1ean lortu zuen udalerri independente izatea, orain mugakidea duen Talayuela udalerritik bananduta. Hala ere, forma-akats baten ondorioz 2013. urteraino ez zen erabaki hori gauzatu.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Extremadurako Junta: Extremadurako Egunkari Ofiziala, 130. zenbakia, 2011ko uztailaren 7koa.
* ↑ (Gaztelaniaz) Extremadurako Junta: Talayuelatik udalerri independente izateko Tiétar toki-erakunde txikiaren banaketa onartu zuen 2011ko uztailaren 1eko 103/2011ko Dekretuaren akatsen zuzenketa, Extremadurako Egunkari Ofiziala, 112. zenbakia, 2013ko ekainaren 12a.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6147681
* Multimedia: Tiétar (Cáceres) / Q6147681
# Tiziano Terzani

Tiziano Terzani (Florentzia, Toscana, 1938ko irailaren 14a - Pistoia, Toscana, 2004ko uztailaren 28a) kazetari eta idazle italiarra izan zen, gerra-berriemailea. 1972tik Asiako korrepontsala izan zen Der Spiegel astekari alemaniarrerako. Kazetaritza konprometituaren aldekoa izan zen, eta bidaiari humanista. Vietnamgo Gerraren lekukoa izan zen, besteak beste.
Haren libururik ezagunena "Il fine è il mio inizio" da, bertan jasotzen dituelarik haren semearekin izandako elkarrizketak, minbiziak jota bizitzaren amaiera bizitzen ari zenean. 65 urterekin hil zen Apenino mendien aldean. Liburu hartan oinarrituta, izen bereko pelikula egin zuten ("Das Ende ist mein Anfang"). Urte batzuk lehenago, Himalaia aldean bizi izan zen, meditazioa lantzen eta idazten.

## Bibliografia

* Pelle di leopardo. Diario vietnamita di un corrispondente di guerra 1972-1973, 1973
* Giai Phong! La liberazione di Saigon, 1976
* La porta proibita, 1984
* Buonanotte, signor Lenin, 1992
* Un indovino mi disse, 1995
* In Asia, 1998
* Lettere contro la guerra, 2002
* Un altro giro di giostra, 2004
* La fine è il mio inizio, 2006 (hilondokoa)
* Fantasmi, 2008 (hilondokoa)

## Kanpo loturak

* (Italieraz)Webgune pertsonala.
* Datuak: Q44534
# Teide

Teide mendia Espainiako altuena da bere 3.718 metroekin eta Tenerife uharteko gailurra da. Ozeanoko lautadatik 7.500 metro igotzen da. Sumendi bat da, estronboliar motakoa.
Guantxeentzat Echeyde izena hartzen zuen (hortik Teide izena) eta bertan Guayota izakia bizi zen, gaizkiaren deabrua.
1582an Sir Edmund Scoryk lehenengo igoera egin zuen.

## Jarduera

Teidek hamairu aldiz izan ditu erupzioak azken 2.000 urteetan. Azken erupzioak 1492an, 1704an, 1706an, 1798an eta 1909an izan ziren. Denetan gogorrena 1706koa izan zen baina ez zuen hildakorik utzi. Azkena 1909ko azaroan izan zen eta hamar egun iraun zituen.
Azken mendean erupziorik zian ez badu ere hainbat fumarola sortzen ditu aldiro.

## Natura Parkea

1954an natura parketzat izendatu zuten, Parque Nacional de Las Cañadas del Teide izenarekin, eta UNESCOk bestela Gizateriaren Ondaretzat hartu zuen 2007an.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Ikus, gainera

* Espainiako geografia

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Teideko Natura Parkea.
* Datuak: Q38954
* Multimedia: Teide / Q38954
# Tehuipango (udalerria)

Tehuipango Mexikoko udalerri bat da. Veracruz de Ignacio de la Llave estatuan kokatua dago. 2010ean 23.479 biztanle zituen 94,75 km²ko azaleran. Herriburua [[Tehuipango (Tehuipango)|Tehuipango]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3845810
# Tehuitzingo (udalerria)

Tehuitzingo Mexikoko udalerri bat da. Puebla estatuan kokatua dago. 2010ean 11.328 biztanle zituen 492,16 km²ko azaleran. Herriburua [[Tehuitzingo (Tehuitzingo)|Tehuitzingo]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q963639
* Multimedia: Tehuitzingo Municipality / Q963639
# Teideko Parke Nazionala

Teideko Parke Nazionala$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Roque Cinchado eta Teide mendia. ||
| Mota | Naturala |
| Irizpideak | vii, viii |
| Erreferentzia | 1258 |
| Kokalekua | Espainia |
| Eskualdea$^2$ | Europa/Ipar Amerika |
| Koordenatuak | 28°16′17″N 16°18′37″W﻿ / ﻿28.27139°N 16.31028°W﻿ / 28.27139; -16.31028 |
| Izen ematea | 2007 (XXXI. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Teideko Parke Nazionala (gaztelaniaz: Parque Nacional del Teide) Kanarietako eremu babestua da, Tenerife uhartean dagoena. 1954ko urtarrilaren 22an izendatua, Kanarietako parkerik zaharrena eta handiena eta Espainiako hirugarren parkerik zaharrena da. 2007an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendapena aitortu zion.
Izena 3.718 metroko altuera duen Teide sumenditik datorkio. Urtero 2,8 miloi bisitari baino gehiago ditu, 2007an munduko bigarren natura parkerik bisitatuena izanik.

## Galeria

* Pico Viejo
* Magala
* Ucanca harana
* Teide haitza udan
* Teide haitza neguan
* Magala
* Sarrera
* Ikuspegia
* Teleferikoa

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q715124
* Multimedia: Parque nacional del Teide / Q715124
# Tehuantepec golkoa

Tehuantepec golkoa (gaztelaniaz: Golfo de Tehuantepec) Ozeano Bareko golkoa da, hego-ekialdeko Mexikoko kostaldeetatik hedatzen dena.
Tehuantepec istmoaren kostaldean dagoen golko honetan ekialdeko Ozeano Bareko urakan gehienak sortzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2272405
# Tehuantepeceko istmoa

Tehuantepeceko istmoa (gaztelaniaz: istmo de Tehuantepec) Mexikon kokatutako istmoa da, Ozeano Barearen eta Mexikoko Golkoaren arteko gune meharrena (200 km, leku estuenean). Izena Oaxacako Santo Domingo Tehuantepec hiritik datorkio, eta nahuatlez «jaguarraren muinoa» esan nahi du.
Istmoa mendebal-longitudeko 94° eta 96° meridianoen artean dago, Oaxaca eta Veracruz estatuen hegoaldea eta Chiapas zein Tabascoko zati txiki batzuk hartuz. Hegoaldeko Sierra Madre eskualde honetan amaitzen da, ordoki zabal bihurturik (goragune handiena 224 m). Istmoaren iparraldea heze eta tropikala da (urteko batez besteko prezipitazioa, 3.960 mm; eta tenperatura altuenak, 35 °C inguru); eta hegoaldea, lehorragoa eta ez horren beroa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q392250
* Multimedia: Isthmus of Tehuantepec / Q392250
# Teichland

Teichland Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, [[Spree-Neiße (barrutia)|Spree-Neiße]] barrutian. 2014an 1.175 biztanle zituen 35,01 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q637894
* Multimedia: Teichland/Gatojce / Q637894
# Teichwitz

Teichwitz Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, [[Greiz (barrutia)|Greiz]] barrutian. 2014an 99 biztanle zituen 3,04 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q534729
* Multimedia: Teichwitz / Q534729
# Tehueltxe

Tehueltxe (lehen patagoi deituak) Patagoniako lautadetan Magallaes itsasartetik Rio Negrora bitarteko lurraldeetan bizi zen etnia-multzo baten izen generikoa da. XXI. mende hasieran 10.590 tehueltxe bizi ziren Argentinan, gehienak Santa Cruz eta Chubuten.

## Historia

Tehueltxeen artean iparraldekoak eta hegoaldekoak bereizten ziren, hizkuntzaz eta ohiturez. Iparraldekoak zaldiz ibili ohi ziren, eta hegoaldekoak oinez (zaldia XVIII. mendearen hasieran zabaldu zen). Ipar Amerikako Ordoki Handietako indiarren artean bezala, zaldiak indiarren bizimodua aldatu zuen. Tehueltxeak ehiztari egin ziren (guanakoa ehizatzen zuten, batez ere). Ekonomia-egoera hobetzean, ugaldu egin ziren.
Antonio Pigafettaren arabera, Magallaes-Elkano espedizioaren kronista, 1520ko apirilean esploratzaileak egungo Argentina eta Txilen bizi ziren herriekin topo egin eta "patagoi" izena jarri zieten. Pigafettaren arabera, Magallaesek opariekin engainatu eta gazte batzuk bahitu zituen, espainiako erregeari eramateko asmoz, baina erresistentzia moduan bahituak jateari utzi eta hil egin ziren itsasontzian. Emakume tehueltxeen aurka erabili zuten indarkeria sexuala aipatzen du ere, baita gizonen haserrea, "jeloskorrak" zirelakoan. Lur haietatik alde egin aurretik mendi altuenera igo ziren gurutze kristau bat ezartzeko eta lur haiek espainiako erregearenak zirela erakusteko. Mendiari ere izena aldatu zioten, "Monte Cristo" deiturik.
Meza katolikoa ere ospatu omen zuten, lur haietan ospatu zen lehenengoa. 2020an Frantzisko aita santuak pozez gogoratu zuen 1520ko apirilaren 1a, meza hori ospatu zen eguna, hain zuzen ere.
Kolonoen kontrako gerran aritu ziren behin baino gehiagotan. Poliki-poliki, ordea, kolonoen ohiturak beretu eta haiekin nahastu ziren.

## Azken hiztuna

2019ko urtarrilaren 4ean Dora Manchado hil zen, tehueltxeeraren azken hiztuna. Izan ere, 1980. hamarkadaz geroztik hizkuntza berreskuratzeko saiakerak egon baziren ere, jada berandu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .
* ↑ Larcabal, Susana. Argentina Ancestry and Immigration. en.calameo.com (Noiz kontsultatua: 2015-08-16).
* ↑ López, Axier. (2022). Gure Heroiak. Elkanoren eta Euskal Herriko kolonialisten historia bat.. Argia, 160-170 or. ISBN 978-84-09430-62-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Francisco saluda a Argentina recordando los 500 años de su primera Misa - Vatican News» www.vaticannews.va 2020-04-02 (Noiz kontsultatua: 2023-09-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La imborrable obra de Dora Manchado: ¿la última guardiana de la lengua tehuelche?» infobae (Noiz kontsultatua: 2023-09-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Redacción. (2019-12-15). «El legado de Dora, la última hablante del tehuelche» Diario Río Negro | Periodismo en la Patagonia (Noiz kontsultatua: 2023-09-06).

## Kanpo estekak

Dora Manchado tehueltxea hitz egiten hizkuntzalari batekin
* Datuak: Q852425
* Multimedia: Tehuelche people / Q852425