# Eugenia Osterberger

Prudencia Eugenia Juana Osterberger Luard, ezagunagoa Eugenia Osterberger izenaz eta gero Madame Saunier (Santiago de Compostela, Coruña, Galizia, 1852ko abenduaren 20a - Niza, Frantzia 1932ko otsailaren 8a) erromantizismoko konpositore eta pianista galiziarra izan zen. Coruñako emakume baten eta alsaziar grabatzaile eta litografo baten alaba, Eugenia Osterbergerrek berehala erakutsi zuen musikarekiko interesa, eta txikitatik ikasi zuen pianoa jotzen. Frantzian ikasten egon ondoren, Galiziara itzuli eta urte batzuetara, Francisco Saunier ingeniari frantsesarekin ezkondu eta Coruñan jarri zen bizitzen. Hiri horretan, Osterberger harremanetan egon zen, garai hartako galiziar musikako pertsona ospetsuekin ez ezik, literaturakoekin ere, hala nola Emilia Pardo Bazán, eta Emilia bera buru zuen El Folk-Lore Gallego sozietatean sartu zen. Musikaren arloan egindako ekarpenengatik, Real Academia Galegako kide izendatu zuten 1906an sortu zenean. 1908an, Niza hirira joan zen familiarekin, eta hantxe bizi izan zen hil arte.
Haren lana, hein handi batean ezezaguna, Canuto Berea argitaletxeak argitaratu zuen Coruñan (instrumentu hutsak diren lanak editatzen), F. Laurens argitaletxeak Parisen eta Benito Zozayaren eta Casa Dotesioren argitaletxeak Madrilen. Santiagotar konpositorearen obra ezagun apurren artean, pianoa eta ahotserako eta pianorako aretoko kantak daude. Musika ekoizpena azpimarratzeaz gain, Eugenia Osterbergerrek Galiziako kultura duintzeko hainbat ekimenetan hartu zuen parte.
Coruñan bizi izan zen urteetan behintzat, bere jarduera pedagogikoa ere aipatu behar da. Bere ikasleetariko bat Pilar Castillo izan zen, gero nazioartean ezaguna izan zen piano-jolea, eta ziur aski Madrilen piano-katedra bete zuena.

## Ibilbidea
### Lehen urteak eta prestakuntza

Prudence Eugenia Juana Osterberger Luard 1852ko abenduaren 20an jaio zen Santiago de Compostelan, eta hurrengo egunean bataiatu zuten Santa María la Antigua de la Corticela kaperan. Bere aita, Jorge Osterberger, alsaziar grabatzaile eta litografo nabarmena izan zen, urte batzuk lehenago Enrique Luard Falconier zilargile, grabatzaile eta argazkilari suitzarrarekin lan egiteko Coruña hirira etorria. Hirian kokatu eta gutxira, Jorge Osterberger Emilia Luard Álvarezekin ezkondu zen, bere enpresaburuaren alaba eta Bernarda Álvarez Gondovia, Monforte de Lemosen jaioa. Bikoteak bi alaba izan zituen: Elisa eta Eugenia.
Ingurune kosmopolitan eta sentsibilitate artistikoan hazita, garai hartan emakumezkoen hezkuntzan ohikoa zena baino prestakuntza intelektual eta artistiko osoagoa eskura izan zuen. Eugeniak laster erakutsi zuen musikarekiko zaletasuna, bere jaioterrian garatu zen bere lehen musika-prestakuntzari buruz gauza handirik ez den arren, bederatzi urte bete baino lehen bazeukan lehen pianoa, bere osaba Justo Luardek erosi baitzion Canuto Berea dendan. Hortik aurrera denda hori izan zen Eugeniaren partituren hornitzailea ere. Santiago de Compostelako katedraleko Mariano Tafall organo-jotzaileak, beharbada neskaren irakaslea zenak, instrumentuaren aukeraketan parte hartu zuen. Manuel Martí eta Canuto Berearen arteko korrespondentziatik ondoriozta daiteke Eugenia Martíren ikaslea zela bere familiak pianoa eskuratu zuen garaian, eta garai hartan nahikoa “aurreratua” zegoela eta behar adina ezaugarri zituela bere familiak diru kopuru dezente piano bat erosten inbertitzeko.
Urte batzuk geroago, bere alabari heziketa zaindua emateko kezkak bere familia Frantziako Juilly Sena eta Marne) herrira ikastera bidali zuen, Paristik 30 bat kilometrora, non urte batzuk lehenago Bautain abadeak 1638an urtean sortutako eskola bat berrireki zuen eta San Luiseko Damen ordenako mojek gobernatutako emakume eskola sortu zuten. Gero frantsesaren prestakuntzak bere bizimodua aurrera ateratzeko aukera eman zion, frantsesa edo musika irakatsita, ezkondu beharrik gabe. Frantses eta musika irakasle
Canuto Berearekin mantendutako korrespondentziari esker, jakina da 1874an Galiziara itzuli zela, bere jaioterriko gurasoen etxean bizi izan zela eta Coruñako musikari eta enpresariaren dendan partiturak erosi zituela. Itzuli zenean, bokazioz, musikari dedikatu zen, eta frantsesa ere irakatsi zuen, 1875eko urriaren 19an El Diario de Santiagon argitaratutako iragarki batean ikus daitekeenez, non hauxe dioen:
   And. Eugenia Osterberger Parisko irakasle tituludunak FRANCES IKASTAROA irekiko du datorren azaroaren 1ean neskatoentzat, Rua Nueva, 4.
Orrialde berean, honako ohar honek Eugeniaren beste ezaugarri batzuk aipatu zituen, horien artean “piano irakasle bikaina” izatea nabarmentzen zen:
   "Eugenia Osterberger andereak berriro zabaldu du bere Rúa Nova etxean, 4, frantsesaren irakaskuntza.
   Dagokion tokian, gure irakurleek iragarkia ikusiko dute, eta ez dugu uste ofiziotsuak izango direnik; izan ere, irakaskuntzarako andereño jatorra bezain ilustratuaren egoera bereziak gomendatuko ditugu, pianoko irakasle bikaina ere baita."
Litekeena da, beraz, bere asmoa frantsesa irakastea ez ezik, pianoa irakasten zuela jada, eta independentzia ekonomikoa bilatu zuela.
Urte hartan Canuto Berearekin izandako gutunean bere osasun delikatua aipatu zuen. Datarik gabeko gutun batean, baina agian 1875eko udan idatzia, adierazi zuen urte hartan ezin izango zuela Coruña bisitatu negu txarra igaro ondoren eta oso gaixo egonda. Horregatik medikuek landa-airea gomendatu zioten eta berak Coruña barrualdekoBetanzose herrira joatea erabaki zuen. Eskutitz horretan ikus daiteke musikarekin zuen harreman intimoa, ez baitzen beretzat entretenimendu soila, bertan piano bat alokatzeko eskatu baitzion eta, prezioarekin ados egonez gero, laster bidaltzeko, pianorik gabe «Arimarik gabeko gorputz bat, arnasarik gabeko izpiritu bat naiz eta izaten jarraituko dut». Halaber, gutun horretan bertan konposatzen ari zen eta amaitutakoan bidaliko zizkion hiru obra aipatu zituen: sonata bat, bat-bateko bat eta tertzeto bat. Konpositorearen osasun arazoak konstante bat izan ziren bere bizitzan zehar. Bere osasun delikatuaren aipamen gehiago dago bere korrespondentzian, esate baterako, hiru urte geroago, 1878an, berriz ere Canuto Bereari zuzendutako gutun batean, non piano bat alokatzeko eskatu baitzion Carballoko egonaldirako, tratamendu termala jasotzera joan zen hara. Baliteke urte hartako egoera ekonomikoa prekarioa izatea, gutunean Bereari kurtso horretan ez zuela klaserik eman azaldu baitzion. Zein gaitz mota jasan zezakeen ezezaguna bada ere, berriro Carballoko egonaldirako pianoa eskatuz Bereari bidalitako bigarren gutun batean zera esan zion:
   (...) egun hauetan, ezkerraldean askatasunaz gozatzen uzten ez didan tumore moduko bat izateagatik etxetik atera ezinik nabil.

### Ezkontza eta Coruñara lekualdatzea

1879ko urriaren 20an, hogeita zazpi urte bete baino bi hilabete lehenago eta jada osasun hobean, Eugenia Osterberger Francisco Saunier Goubard ingeniari frantsesarekin ezkondu zen Santiago de Compostelan, bera bataiatu zuten eliza berean. Saunier garai hartan Agros da Carreira-n kokatuta zegoen Compostelako gas fabrikan lan egiten zuen. Handik gutxira, 1880an, senar-emazteak Coruña hirira joan ziren bizitzera, eta gas fabrikako zuzendari izendatu zuten, hasieran Socorro kalean kokatu ziren. Coruñara joan ziren urte berean jaio zen Jorge, bikotearen bederatzi seme-alabetako lehena. Garai hartan Erregistroak ohiko “bere etxearen” edo “bat ere ez” lanbidea egotzi zion, emakume ezkonduekin gertatu ohi zen bezala, nahiz eta zenbait xehetasunek bere seme-alabez gain ikasle batzuei musika eskolak ematen jarraitu zuela adierazten duten.
Coruñan bizi izan zen urteetan, Eugenia Osterbergerrek aintzatespen-lekua hartu zuen bertako burgesian, bai senarraren posizio ekonomiko eta sozialarengatik, bai amaren familiaren prestigioarengatik, bai bere gaitasun, joera artistiko eta kulturarengatik. Konpositoreak aktiboki parte hartu zuen hiriko bizitza kulturalean eta sozialean eta harremana mantendu zuen hirian bizi ziren familia frantsesekin. XIX. mendearen azken hamarkadan, bere senarra Errusiako kontsulorde izendatu zuten, bere lagunen zirkulua zabalduz, sarritan bere etxean hartuz hirian ezarritako kontsulatuko parte ziren pertsonak.
Hirian, Osterbergerrek eta bere senarrak modu aktiboan parte hartu zuten elkartasun jardueretan, diru-dohaintzak eta pujetarako objektuen dohaintzen bitartez. Konpositoreak bereziki eta etengabe parte hartu zuen eskola koloniak bezalako ekimen aurrerakoietan. Beharbada, joera aurrerakoi hori bere hezkuntzarekin eta bere familia-zirkuluaren ildoarekin lotuta dago, amaren aitona (Enrique Luard Falconier), bere senarra eta haren anaia, masoiak ziren edo izan ziren eta. Izan ere, 1903an Coruña hiriak Padroado das Colonias Escolares bat eratzea erabaki zuenean, Eugenia Osterberger idazkari izendatu zuten Evi Zacharias presidente gisa eta Emilia Pardo Bazán ohorezko presidente gisa ere biltzen zituen batzorde batean.
Garai hartako Coruñak musika-jarduera bizia zuen, aldiro Italiako opera konpainiak jasoz, Pascual Veigak El Orfeón Coruñés sortu zuen, Marcial del Adalid Lóngora herrixkara itzuli zen, eta José Castro Chané, Francisco Pillado Villamil, edo Canuto Berea bera bezalako konpositoreak zeuden eta. Arte horrek guztiak garapena ahalbidetu zuen eta herrikoi, ezagun egin zuten banda militarrek Méndez Núñez lorategietan eskainitako kontzertuek ere. Ingurune hori akuilu bat izan zen Osterbergerrentzat, ez baitzion bere burua jotzeari eta konposatzeari utzi. Dena den, garai hartako gizarte-konbentzioek Eugenia Osterberger-en egoerako emakume bati dagozkion jarduerak heldu behar ziren puntuari dagokionez, bere musika-interpretazioek familiaren edo lagunen zirkulutik irtetea galarazi zuten. Bestalde, konposizio-lorpenak musikari profesional batena andre batena baino tipikoagoak zirela uste zen, beraz, haren lanak argitaratzea eta estreinatzea ez zen praktika ortodoxotzat hartzen.
Jakina da bai Eugenia Osterberger bai bere senarra Galiziako Ligan bete-betean sartuta zeudela, eta 1898an erakundeko ohorezko kide titulua eman zioten Sofía Casanovari euren txaletean. Egun horietan Sofíak berak ere bertan egin zuen egonaldia bere familiarekin. Ekitaldiaren ostean, Revista Galegak kronika jaso zuen, eta bertan Eugenia Osterberger-ek pianoan eta kantuan izan zuen parte-hartze aktiboa adierazi zuen, bere lan batzuen interpretazioa eta interpretaziorako zuen talentua nabarmenduz:
   (...) Bisita atsegina izan zedin, Madame Eugènie O. de Saunier-i eskatu zitzaion, piano-jole bikaina baita, bere konposizioren bat jo zezan, eta hark Muiñeira inspiratua jo zuen, eta pianoarekin batera "Adiós a Galicia" izeneko melodia eder bat abestu zuen, zeinaren konposizio-autoreak den.
Mme. Saunierren exekuzio arduratsua, Saunier-ek eta haren ahots ederrak txaloak eta txaloak eman zizkion, ez kortesiarengatik, baizik eta irakasle hain trebearen merezimendu ukaezinarengatik, behin baino gehiagotan berezko obazioak jasan baititu.
Aipatutako lanen izenburuetatik, konpositoreak Galiziako doinuaren eta musika tradizionalaren aldeko lehentasuna antzeman daiteke.
Urte horretan bertan, Sofía Casanovak bere Al fondear en la Coruña la Escuadra francesa poema eskaini zion:
   Mme. Eugènie Saunier, "Adiós, Galizia" melodiaren egilea, Galizia.
Eugenia Osterbergerrek konposizio-jarduerarekin jarraitu zuen mende amaieraren ostean, bere lana beste herrialdeetara zabalduz, hala nola Argentinara, non 1907ko abenduan Buenos Airesko Región Galaica aldizkariak eskertu zion “ Cantigas y melodies gallegas ” lanaren 25 ale bidaltzeagatik. Buenos Aireseko Galiziako Zentroari eskainia, baita berak konposatutako beste lan batzuk ere, horien artean “ Muiñeira ” eta “Galiziako Melodia” bat. Gainera, kontzertu-jarduera jakin bat garatzen jarraitu zuen, beti ere ongintzazko helburuei lotuta. Orduko bere irakaskuntza-jarduera prentsan islatuta agertzen da, Pilar Castillo bere ikasletzat aipatuz, gero piano-jole nabarmena izan zena eta 1904an konpositorearen piano-ikasketak jaso zituena.
Hirian egon ziren azken urteetan behintzat, bikoteak bere etxean bilerak antolatzeko ohitura izan zuen eta bertan, hitz egiteaz gain, poesia irakurtzen zen eta musika ere jotzen zen. Bilera hauek garaiko prentsan albiste izan ziren eta pertsonaia nabarmenek parte hartu zuten, hala nola Ignacio Varela tenoreak.
Coruñako Eugenia Osterbergerren azken dokumentua 1908ko otsailaren 29koa da. Canuto Bereari idatzitako gutuna da, non jada konpositorearen bizitzako etapa berri bat antzematen den, nahiz eta bere osasun arazoek iraun zutela argi dagoen. Hiria utzi ondoren, Francisco Saunierrek Aguas de La Coruñako zuzendari gerentea izaten jarraitu zuen eta hiriko gaiak artatzen jarraitu behar izan zuen, nahiz eta ez dagoen frogarik Eugenia gutuna idatzi ondorengo urteetan Galiziako hirira itzuli zenik. Azkenean, familia Frantziara joan zen bizitzera, non bere seme-alaba askok, frantses nazionalitatea zutenak, ikasi eta lan egin zuten. Francisco Saunier berak ere Azur Kostan lanpostu bat onartu zuen, Nizako Établissements Farge zaharraren zuzendaritza bere gain hartuz.

### Niza eta azken urteak

1908an, hogeita zazpi urtez Coruña hirian bizi ondoren, Eugenia Osterberger eta Francisco Saunier-ek Coruña behin betiko utzi eta Frantziako Niza hirira joan ziren bizitzera. Konpositoreak Frantziako hirian egiten zituen jarduerei buruzko informazio handirik ez dagoen arren, jakina da Nizan zeraman gizarte-bizitza mota Espainiako hirikoaren antzekoa zela.
Osterbergerrek bere emazte, ama eta amona rola konposizio lanarekin uztartzen jarraitu zuen, lan berriak idatziz eta piano-joleentzako argitaratutako hainbat egileren beste batzuetan parte hartuz. Ziurrenik Nizan ezagutu zuen Fedir Stepanovych Yakymenko konpositore ukrainarra, zeinek Chant printanier izeneko piano-lan bat eskaini zion. Harremanak izan zituen garaiko beste musikari bat Gabriel Bonincontro italiarra izan zen, bere piano lana Holé! Zagala. Le plus brillant paso doble eta hari boskoterako eta pianorako moldatu zuen eta Mignardises orkestratu zuen, Osterberguerrek klabezinerako konposatu zuena.
Hala ere, familiak Azur Kostan bizi izan zituen urte guztiak ez ziren zoriontsuak izan, izan ere, Lehen Mundu Gerra lehertu zenean, eta Frantziako familien zati handi batek bezala, penak izan zituzten eta semeak zein suhiak gerrara joan behar izan zuten. Gerra amaitu baino pixka bat lehenago, 1918ko irailaren 11n, Francisco Saunier Goubard Nizako bere etxean hil zen 65 urte zituela. Senarra hil ondoren, Eugenia Osterbergerrek Frantziako hirian bizitzen jarraitu zuen 1932ko otsailaren 8an hil zen arte. Bere heriotza-agirian Frantziako herritar gisa agertzen da, nahiz eta Santiago de Compostelan jaio.

## Bere irudia berraurkitzea

Eugenia Osterberger-en irudia ahaztuta egon zen ehun urtez baino gehiagoz, harik eta Rosario Martínez ikertzaileak Sofia Casanovari buruzko artikulu batean konpositorearen izena aurkitu zuen arte. Une horretatik aurrera, konpositorearen bizitza berreraiki eta hamalau obra aurkitu zituen, Beatriz López Suevos musikologoak aztertu zituenak. Osterbergerri buruzko lehen lanak 2013an argitaratu ziren.
Ahanztura hori, ziur aski, bere abizenarengatik eta frantses batekin ezkonduta egoteagatik gertatu zen, eta horrek galiziar musikako ikertzaileei pentsarazi ahal izan zien ez zela galiziarra, Galizian noizbait bizi izan zen atzerritarra baino. Rosario Martinezen iritziz, Eugenia Osterbergerren irudia ez ezagutzearen beste faktore bat emakume izatea bera izan zen, bederatzi seme-alaba hazi behar izan baitzituen, eta konpositore lanbidea ez zen bere garaiko emakume batentzat “itxurakotzat” hartzen; ondorioz, ezin izan zen inoiz musikan aritu modu profesionalean, eta hauxe adierazi zuen:
   "emakume batek pixka bat baino ez zuen margotu edo musika jo behar , curriculuma apaintzeko eta ongi ezkontzeko." Rosario Martínez Martínez
2017ko azaroaren 22an Eugenia Osterberger. A compositora galega da Belle Époque liburua aurkeztu zen Santiagoko Unibertsitateko Paraninfoan. Susana de Lorenzo sopranoak konpositorearen obra batzuk interpretatu zituen ekitaldian. Liburuak, gainera, CD bat aurkeztu zuen, Beatriz López Suevosek berak pianoan eta Susana de Lorenzo sopranoak interpretatutako lan berreskuratuak bildu zituena. Lan horietan, Coruñan eta Le Rouet de Grand'maman (Fileuse) pianorako soilerako egindako ahots-lanak sartu ziren.

## Obra

Bere lana, neurri handi batean ezezaguna, Coruñako Canuto Berea argitaletxeak argitaratu zuen (lan instrumental hutsak argitaratuz), Parisko F. Laurens eta Madrilgo Benito Zozaya eta Casa Dotesio argitaletxeak. Konpositorearen lan ezagun apurren artean piano soilerako lanak eta ahots eta pianorako saloi-abestiak daude. Eugenia Osterbergerren lana Espainiako eta Frantziako hainbat artxibo eta liburutegitan banatzen da: Coruñako tokiko ikasketen udal liburutegiko Cartelle Fondoan, Coruñako Foru Aldundiko artxiboko Berea Fondoan, Galiziako Arte Ederren Errege Akademian, Lugoko Arte Zirkuluaren artxiboan, Barrié Fundazioko Carlos Martínez Barbeito Liburutegian, Madrilgo Errege Musika Kontserbatorioan, Espainiako Liburutegi Nazionalean, Gaztela eta Leongo Liburutegian, Artxibo Historikoan Unión Musical Española, eta Frantziako Liburutegi Nazionalean. Hala ere, bere lanaren benetako dimentsioa ezezaguna da, izan ere, Beatriz López-Suevos eta Rosario Martinezek egindako ikerketa baten ondoren, dozena gutxi batzuk baino ez ziren ezagutzen, horietako batek 158. opus- zenbakia bazuen ere.
Eugenia Osterbergerrek Galiziako musika akademiko herrikoia sortzen lagundu zuen, batez ere piano bakarrerako eta ahotserako eta pianorako abesti edo melodia galiziarretarako konposatua. Rosario Martinezen arabera, Osterbergerren lana «garai hartako konpositore gizonezkoen maila berean dago, hala nola Baldomir edo Chané», eta Chané edo Xoán Montesen beraren musika baino maila handiagoan kokatzen du, Rosario Martinezen hitzetan
   «haiek egin ez zituzten beste estilo europarrago batzuetako musika egin baitzuen».
Osterberger-en produkzioaren formulazioaren abiapuntua, haiena bezala, kultura propioa aldarrikatu eta berreskuratzea zen, bere garaiko Europako korronteekin lotuta. Martinezen hitzetan:
   «Autoktonoa berreskuratu zuten, gurea, baina Erromantizismotik zetorren kultura batean».
Osterberger-en musika une hartan Europan modan zeuden estiloek inspiratzen zuten, nahiz eta musikagileak, bere ahots konposizioen letretan, bere jaioterriko Galiziaren erro herrikoi eta tradizionala bilatu zuen.

### Piano soilerako lanak

Coruñako garaian idatzitako pianorako obrak etxeko kontsumorako ziren, hau da, interprete 'diletante' edo amateurrek egin zitzaketen. Lan horietan, pieza lirikoak eta herri-dantzak sartu ziren, baita nortasuneko piezak ere (gauekoak, baladak, inpromptusak, berceusesak...).
Osterbergerrek gutxienez hiru bals konposatu zituen: Lucia (areto-baltsa), Les Hirondelles (areto-baltsa) eta Insinuante (bals motela). Hirurak sarrera motel batekin hasten dira, eta sarrera horrek bidea ematen dio bals-ari, baina lehenbizikoan musikagileak barietate erritmikoa eman zion; Les Hirondellesen melodia-alderdia nabarmentzen du; Insinuanteren kasuan, berriz, 'bals-boston' baten alde egin zuen, eta horrek frogatzen du Eugenia Osterberger-ek modez zuen ezagutza.
Le Rouet de Grand'maman (Fileuse) Op. 148 lanean, XIX. mendean oso ezagunak ziren bi lanen eragina ikus liteke: Franz Schubert Gretchen am Spinnrade ren lied-a eta Felix Mendelssohnen hitzik gabeko La Fileuse erromantza. Bi pieza horietan bezala, Osterberger-en fileusean, ezkerreko eskuaren kortxeteen akonpainamenduak iruteko makinaren biraketa eta mugimendu jarraitua adierazten du. Bestalde, konpas bakoitzean eutsitako lehen nota larriaren ostinatoa iruteko makinaren pedal eta mugimenduaren bultzatzaile bihurtzen da. Konpositore erromantiko handien eragina bere Méditation (Gaune) lanean ere nabari daiteke, non Osterbergerrek akonpainamendu homofonikoa aukeratzen baitzuen melodia nabarmentzeko, Frédéric Chopin-ek egin zuen bezala.
Badakigu bere Pavana Louis XIII.a, pianor soilerako egina, bandarako moldatu zela, eta bertsio horretan interpretatuenetako bat izan zela. Hala ere, ez dakigu konpositoreak berak edo Ricardo Quirogak, Banda do Rexemento de Isabel a Católica lanaren zuzendariak, egin zuen, zeinek 1907an bandarako orkestrazioa bi aldiz interpretatu zuen.
2017an, Frantziar garaiko bi konposizio baino ez ziren berreskuratu: Zingha-Bandi, danse hindoue pour piano eta Mignardises eta Danse Jacquelinette, nahiz eta Mignardises klabizenbalorako idatzi zen

### Ahots-lana

Eugenia Osterberger-en ahots-ekoizpenean, konpositoreak poesia liriko eta intimista nahiago zuela erakutsi zuen, Erromantizismoko literaturako pertsona ospetsuen gustuaren oso antzekoa. Konposizio horien egiturari dagokionez, preludioa - ahozko sekzioa - interludioa - ahozko sekzioa - interludioa - interludioa - ahozko sekzioa - postludioa txandakatu ohi ziren.

#### Italiar eta frantziar konposizioak

Eugenia Osterberger-en ahots lanak galiziar melodiak ditu batez ere, baina badira bi kantu italiar eta frantziar. Coruñako garaian, bi ahots-konposizio besterik ez daude, eta ez datoz bat Galiziako melodiaren generoarekin, Italiako konposizioekin baino: M'ami dicesti, Op. 158 eta Ove sei? Lehenengoa aria bat da, XIX. mendeko aria operistikoen ildoan; bigarrenak, berriz, ez du generorik adierazten, Paolo Tosti bezalako autoreek sortutako abesti italiarraren tradizioari jarraitzen dio, eta “aretoko kanta” ere esaten zaio.
Frantziako kantak hauexek dira: Les Roses de Saadi (Paris, 1922), Solitude, mélodie romantique (Paris, 1923), Amour est mort! (Paris, 1922) eta Simple Histoire (Paris, 1922). Les Roses de Saadi-n harmonia aurreratuagoa du Coruñako konposizioetan baino. Amour est mort! Rosina alabaren senarraren, André Rastier-en poema batean inspiratuta dago, eta nabarmentzekoa da ahotsak “Amour est mort!” esaten duen bakoitzean intonazio desberdinarekin egiten duela. Simple Histoire bere alaba Rosinari eskainia dago, eta mélodie generoan kokatzen da. Hala ere, erromantzearen generoan sar liteke, izaera narratibo nabarmena duelako eta testuak akonpainamenduaren gainetik gailentzen delako.

#### Galiziako melodiak

Galiziako melodiaren generoa, aurrekari alemaniar lied-a eta frantsesezko mélodiea zituena, Eugenia Osterberger-en garaikideek genero horri zioten ospearen zati handi bat izan zen. Eugenia Osterberger ez zen salbuespena izan, eta pieza kopuru esanguratsua konposatu zuen genero horretan, nahiz eta Canuto Berea izan konposizio horien editore nagusia, ez zuen inoiz Galiziako melodiarik argitaratu Compostelako konpositorean. 2017an, Galiziako lau doinu berreskuratu ziren, gehi beste lau Cántigas eta Melodías Gallegas lanean jasotakoak, koaderno horretan musika jarriko zioten beste lau kopla herrikoiekin batera.

#### T'amo, elebidun eraketa

T'amo pianorako eta ahotserako obra da, eta konpositoreak gaztelaniazko testua hartu zuen, kasu horretan José Zorrillarena. Testua Valladolideko idazlearen Gnomos y Mujeres lanetik atera da. Bigarren zatian (Mujeres), emakumearen duintasunaren aldeko bertsozko alegazio luze batekin hasi zen, eta hainbat emakumeri eskainitako poema batzuekin jarraitzen du, besteak beste “Yo te amo”. Obra horretan, Eugenia Osterbergerrek frantsesera egokitu zuen testua, Mme. de Servoules, ziur aski, 1885eko urrian Coruñara bidalitako Louis Richaud de Servoules kontsularen emazteari eskaintzeko.
Partituraren azalean pentsa daiteke lana Coruñan argitaratu zela 1886ko apirilaren 15ean, eta urte horretan bertan Madrilen argitaratutako Gnomos y Mujeres argitalpenaren eta konposizio horren arteko denbora laburra nabarmentzen da. Partitura Gaztela eta Leongo Liburutegian aurkitu zen.
“Romance” izeneko lanean, hiru atalen arteko egitura narratiboa nagusitzen da piano-interludioekin. Pianoak eta ahotsak parte hartzen duten hiru atal horietako bakoitzak bi ahapaldi ditu, gaztelaniaz eta frantsesez, kasu bakoitzean interpretatzeko, edo frantsesez testua gaztelaniaz errepikatuz.

### Ganbera-lana

2017an, Eugenia Osterberger-en, Mélodie Espagnole (Sentimentale), ganbera-lan bakarra aurkitu zen, biolontxelorako eta pianorako idatzia. Hala ere, baliteke ganbera-ekoizpena handiagoa izatea; izan ere, Betanzosetik Canuto Berearekin izan zuen korrespondentzian, konpositoreak eta enpresaburuak iritzia emateko bidalitako beste lan batzuk aipatzen dira:
   Sonata bat, inpronptu bat eta nire konposizioko beste bat prest daudenean, eskuizkribu proba bat zuri bidaltzeko asmoa dut, zure iritzia nahi dut eta.
Hala ere, hiru konposizio horietako bakar bat ere ez zen aurkitu.
Mélodie Espagnole (Sentimentale) lanari dagokionez, konposizio laburra da (lau orrialde pianoaren partean eta bat biolontxeloaren partean), Coruñan 1890ean idatzia eta, seguru asko, konpositoreak berak argitaratua, bertan ez baitago argitaletxerik. M. Tonduri eskainia da, ziur aski 1854an lanean hasi zen editore frantses bat, eta 1853an Eugeniak Frantziako prestakuntza-urteetan ezagutu zuen transposizio-metodo bat idatzi zuen.

## Eugenia Osterberger eta bere garaiko intelektualtasun galiziarra

Osterbergerrek harremana izan zuen garai hartako galiziar musikako pertsonaia garrantzitsuekin, baita literaturarekin ere, hala nola Emilia Pardo Bazánekin. XIX. mendearen amaierako Coruñan elite kultural garrantzitsu bat bizi zen, Galiziako berezko hizkuntzaren eta tradizioaren zaintzaz kezkatua. Eugenia Osterberger ez zen kezka horretatik at egon, korronte horretan parte hartu eta galiziera erabili zuten pertsona ospetsuen poemetan inspiratutako lanak osatuz. Osterberger El Folk-Lore Gallego elkartean sartu zen, Emilia Pardo Bazán bera buru zela. Musikaren arloan egindako ekarpenengatik, Real Academia Gallegako kide izendatu zuten 1906an sortu zenean.
Aipatzekoa da Sofía Casanova idazle eta kazetariarekin izandako harremana. Sofia Casanovak Al fondear en la Coruña la Escuadra frances poema eskaini zion, eta harekin gutun harremana izan zuen. Gainera, Sofía Casanovak Eugenia Osterberger-en eta Galiziako beste musikari batzuen partiturak eraman zituen, lan horiek Polonian zabaltzeko. Josef Lutosσawski koinatuak, Witold Lutosσawski konpositore eta zuzendari poloniarraren aitak, joko zituen bertan. Konpositorearen eta idazlearen arteko adiskidetasun harremana agerian geratu zen 1898ko irailaren 9an La Voz de Galicia egunkariak argitaratutako gutun batean. Gutun horretan, Sofía Casanova kexu zen 1898ko hondamendia zela eta, eta elkarrenganako maitasuna nabari da.
Litekeena da Filomena Dato idazlearekin ere harremana izatea, Sofía Casanovaren oso laguna baitzen eta Coruñako hiri inguruan bizi baitzen. Gainera, litekeena da Osterberger bere poema batean inspiratzea Neve galiziar melodiarako. Galiziako Ligan parte hartzeagatik, Osterberger harremanetan egon zen, halaber, Rexurdimentuko pertsonaia garrantzitsuekin, hala nola Manuel Murguía, Eduardo Pondal eta Andrés Martínez Salazar. Horiek Sofía Casanovaren agur-afarira joan ziren, Eugenia Osterberger-en etxean, eta han, idazle eta kazetari coruñarrari pergamino artistiko bat eskaini zioten.

## Erreferentziak

* ↑ Eugenia Osterberger. Junta de Galicia.
* ↑ Santos Castroviejo, Nanina. (2007). «Pilar Castillo Sánchez. Pianista de sona nos comezos do século XX.» Álbum de mulleres (Consello da Cultura Galega).
* ↑ Bugallal, Isabel. (3 de abril de 2017). Osterberger, una compositora gallega. .
* 1 2 3 Fraga, Xesús. (12 de junio de 2014). Galicia redescubre a su olvidada gran compositora del siglo XIX. La Voz de Galicia.
* 1 2 3 4 5 Pérez Pena, Marcos. (6 de junio de 2017). una muller non podía tocar música. Só un pouquiño para adornar o seu currículo e casar ben. Praza Pública.
* 1 2 Eugenia Osterberger ten moita importancia para a historia da música galega. Sermos Galiza 6 de marzo de 2017.
* ↑ Reivindicando a la compostelana Eugenia Osterberger. La Voz de Galicia 23 de noviembre de 2017.
* ↑ Andrade Malde, Julio. (24 de abril de 2014). «Eugenia Osterberger: recuperar la memoria histórica» mundoclasico.com.
* ↑ Ramón G. Balado. (17 de junio de 2014). Eugenia Osterberger. El Ideal Gallego.
* ↑ Amour est mort ! Poésie de André Rastier. Chant et pia. Imprimerie française de musique 1922.
* ↑ Alén, María Pilar. (2008). «El tema de la emigración en los compositores gallegos (ca. 1880-1920)» Anuario Brigantino (31): 377..
* ↑ “Ausencia. Melodía gallega”, de Eugenia Osterberger. .
* ↑ La Real Academia Gallega. 1 de marzo de 1907, 12 or..

## Bibliografia

* Eugenia Osterberger (Mme. Saunier). Una aportación femenina a la creación musical gallega. Asociación Cultural de Estudios Históricos de Galicia, 151-232 or. ISSN 1885-6349..
* López-Suevos Hernández, Beatriz; de Lorenzo González, Susana; Martínez Martínez, María del Rosario (2017). Eugenia Osterberger. A compositora galega da Belle Époque (1852-1932) (en gallego). Orense: Ouvirmos. ISBN 978-84-944008-6-5.

## Ikus, gainera

* Emilia Pardo Bazán

## Kanpo estekak

* Reportajes emisoras A Coruña - Eugenia Osterberger. Radio Nacional de España 2014ko irailaren 3a.
* «Susana de Lorenzo, soprano, e Rosario Martínez, historiadora» Zigzag Diario (Televisión de Galicia) 2017ko urriaren 2a.
* Datuak: Q47011235
* Multimedia: Eugenia Osterberger / Q47011235