OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Julian Lajos

Julián Lajos Olaberri, pilota arloan Lajos deituraz ezaguna (Larraintzar, Nafarroa Garaia, 1940ko maiatzaren 4a - Iruñea, Nafarroa Garaia, 2013ko uztailaren 18a) esku huskako pilotari profesionala izan zen. 1960ko hamarkadaren amaieratik eta 1970ko hamarkadaren amaierara, atzelari hoberena izan zen, eta esku huskako pilotaren historia modernoan izan den jotzaile handienetako bat. Buruz buruko txapelketa nagusia irabazitako bigarren nafar pilotaria izan zen, 1970ean lortu baitzuen 25. edizioko txapela. Arerio nagusia Retegi I.a izan zuen, 1967an biak bigarren mailako buruz buruko txapelketaren finalean elkarren kontra aritu zirenetik.

## Buruz buruko txapelak eta txapeldunordetzak
### Lehen mailakoak

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Emaitza | Pilotalekua |
| 1970 | Retegi I.a | Lajos | 22-12 | Anoeta |
| 1971 | Lajos | Retegi I.a | 22-17 | Anoeta |
| 1972 | Retegi I.a | Lajos$^{(1)}$ | 22-00 | |
| 1975 | Retegi I.a | Lajos | 22-14 | Anoeta |
| 1976 | Lajos | Retegi I.a$^{(2)}$ | 22-00 | |
Oharrak: $^{(1)}$ Lajos ez zen finalera joan, lesioagatik eskaturiko atzerapena eman ez ziotelako. $^{(2)}$ Retegi I.ak ezin jokatu izan zuen, eskuak gaizki zituelako.

### Bigarren mailakoak

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Emaitza | Pilotalekua |
| 1967 | Retegi I.a | Lajos | 22-14 | Bergara |

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Hace 25 años: Retirada de Julián Lajos», Noticias de Navarra, 2011-02-28.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Fallece el excampeón Manomanista Julián Lajos», Diario de Navarra, 2013-07-18.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Ainhoa AROZAMENA AYALA: «Julián Lajos Olaverri», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* Datuak: Q3754946
# Julian Gaiarreren monumentua (Iruñea)

Julian Gaiarreren monumentua Iruñeko (Nafarroa Garaia) Takonera parkean dagoen monumentu bat da, Takonerako atearen ardatzean kokatua. Izenak adierazten duenez, Julian Gaiarre erronkariar tenor handiaren omenezko monumentua da. Gaiarreren herrikide zen Fructuoso Orduna eskulturagileak egin zuen, 1950ean. Monumentuaren arkitektoa Victor Eusa izan zen.
* Julian Gaiarreren irudia.
* Oinarriko erliebeak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19698167
* Multimedia: Monumento a Julián Gayarre, Pamplona / Q19698167
# Julian Kortazar

Julian Kortazar (Durango, 1576ko urtarrilaren 7a - Bogota, 1630eko urriaren 31) bizkaitar apaiz katolikoa izan zen. Oñatiko Unibertsitatean ikasi ondoren, katedraduna izan zen 1617an Tucumángo apezpiku izendatu arte. 1627 eta 1630 artean Bogotako artzapezpikua izan zen.
* Datuak: Q23663010
* Multimedia: Julián de Cortázar / Q23663010
# Julian Huxley

Sir Julian Sorell Huxley (Londres, 1887ko ekainaren 22a - ib., 1975eko otsailaren 14a), britainiar biologo, eugenesialaria eta internazionalista bat izan zen.
UNESCOren lehen zuzendaria izan zen eta Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundearen kide nabarmenetako bat. 1956an Darwin Domina irabazi zuen.
* Datuak: Q243419
* Multimedia: Julian Huxley / Q243419
# Julian Martinez Ona

Julian Martínez Ona VIII. legegintzaldiko EHAKko eusko legebiltzarkidea izan zen. Filologia erromanikoan eta psikologian lizentziaturik, irakaslea da ogibidez.

## Ikus, gainera

* Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista
* Datuak: Q12261134
# Julian Ibañez Aldekoa Arano

Julian Ibañez Aldekoa Arano (Berriatua, 1866ko otsailaren 7a - 1958ko abuztuaren 23a) Bizkaiko margolaria izan zen.
Bilbon eta Parisen egin zituen Margolaritzako ikasketak. Koadro ugari margotu zuen, euskal girokoak gehienak. Obra nagusiak: Venta del besugo, Marineros de Lequeitio, Pescador vasco, Los peregrinos de Emaús, La nevada, A pescar anchoas, Descansando en la lancha, Puerto de Lequeitio, Pescador con boya, Campesinos vascos, Letanía, Dos pescadores eta La pesca de quisquillas.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12261135
# Julian Ikazuriaga

Julian Ikazuriaga Ugalde (Gernika, 1939ko abuztuaren 24a) bizkaitar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena.

## Ibilbidea

| Kluba | Urtea |
| Sestao Sport | 1960-1961 |
| Burgos | 1961-1962 |
| Oviedo | 1962-1969 |
| Ourense | 1969-1970 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16334472
# Kushinagar barrutia

Kushinagar barrutia Indiako barruti bat da, Gorakhpur dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. 3.564.544 biztanle ditu 2.909 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Maharajganj barrutia Deoria barrutia

## Ikus, gainera

* Uttar Pradesh

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1840355
* Multimedia: Kushinagar district / Q1840355
# Kushinagar

Kushinagar (hindiz: कुशीनगर, AITS: Kusinārā) Kushinagar barrutian, Indiako Uttar Pradesh estatuan dagoen hiria. Budismoaren lau hiri santuetatik bat da. Bertan hil zen Buda eta oraindik haren hilobia gordetzen da.

## Demografia

Demografikoki, biztanleria 17,982 biztanlekoa da, % 52 gizonezkoak eta % 48 emakumezkoak, alfabetatze-maila % 62koa izanik. Gehienak budistak, baina baita hinduak eta jaindarrak ere.

## Budismoaren tradizioa

Tradizio budistaren arabera, Buda Gautama Kushinagarrera joan zen Anandarekin eta bere ikasle batzuekin (Bhikkhus) batera, han heriotza jaso eta parinirvana (edo gehienez nirvana) eskuratzeko. Baso batean ohe bat prestatu zen, eta han azken aldiz erregutu zien bere ikasleei, eta hil egin zen. Kushinagar ekialdean dagoen Makutabandhana herrira eraman zituzten Budako hondakinak, eta han erre zituzten.
Hiria mundu osoko budisten erromesaldien gune bihurtu zen, eta monasterio eta tenplu asko izan zituen. Asoka enperadore indiarrak, budista bera, bisitatu zuen hiri santu budista guztietako erromesaldian. Oraindik ere kontserbatzen diren monumentu sakratuen artean Mahaparanirvana stupa dago, hil ondoren Budaren omenez eraiki omen zen estuparen ondorengoa, Budaren hilobia, nahiz eta hutsik egon, eta 1500 urteko Budaren estatua bat daude.
Beste nazio batzuetako tenplu budista ezberdinak eraiki dira Kushinagarren, Birmaniako tenpluak, txinatarrak, zingalesak, hegokorearrak, thailandiarrak eta tibetarrak barne.

## Iruditegia

* Mahasukhamdada Chin Thargyi Pagoda.
* Wat Thai Tenplua.
* Budaren erlikiak banatu ziren lekua.
* Budaren gorpua toki honetan mantendu zen astebetez, Parinirvana lortu ondoren.
* Gautama Budaren estatua Parinirvanan, Mahaparinirvana tenpluan
* Ramabhar Estupa Budaren errautsen zati baten gainean eraiki zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999
* ↑ https://www.palikanon.com/english/pali_names/ku/kusinaaraa.htm

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Kushinagar barrutiaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q825673
* Multimedia: Kushinagar / Q825673
# Kushiro-Shitsugen Parke Nazionala

Kushiro-Shitsugen Parke Nazionala (japonieraz: 釧路湿原国立公園, Kushiro-shitsugen Kokuritsu Kōen) Japoniako Hokkaido uhartearen ekialdean dagoen Parke Nazionala da, Kushiro suprefeturan. 1987an ezarri zen.

## Geografia

Japoniako hezegune zabalenak dira eta bertako biodibertsitatea babesteko eratu zen 1987an Parke Nazionala. Garrantzi ekologiko handia duenez bertarako sarbidea oso murriztua dago.
Kussharo aintziran sortzen den Kushiro ibaiak sorturiko lautada zabala da eta ibaiaren meandro artean lezkadiak estaltzen ditu lurrak. Aintzirak eta padurak ere ugariak dira. 1980ko Ramsarko hitzarmenean zohikaztegi gisa sailkaturik gelditu ziren hezegune hauek.

## Fauna eta flora

600 landare espezie inguru identifikatu dira Kushiro-Shitsugen Parke Nazionaleko hezeguneetan. Animalien artean aipatzekoak dira kurrilo japoniarrak, Danubioko izokina, Siberiako arrabioa eta burruntziak.

## Ondasun nabarmenak

* Hezeguneak.
* Hezeguneak.
* Kushiro ibaia.
* kurrilo japoniarrak.
* Etxe tradizionalak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1156690
* Multimedia: Kushiro Wetland / Q1156690
# Kusku (argipena)

Kusku hitzak adiera zenbait ditu:
* zoologian,
** kusku, moluskuen eta beste ornogabe batzuen maskorra osatzen duten pieza gogorretako bakoitza.
** kusku, intsektuen pupa biltzen duen estalkia.
* botanikan, kusku, kutxatila edo leka irekitzean askatzen diren piezetako bakoitza.
* anatomian, kusku, bihotz-balbuletako pieza mugikor bakoitza.
# Kusku (pupa)

    Artikulu hau larben estalgarriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «kusku (argipena)».
Kuskua edo zibota babes-zorro edo kaxa da, intsektu holometabolo batzuren larba inguratzen duena pupa bihurtu aurretik.

## Erreferentziak

* ↑ Kusku. Euskalterm, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-1-10).
* ↑ Kusku. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-1-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q747071
* Multimedia: Cocoons / Q747071
# Kushiro suprefetura

Kushiro suprefetura (japonieraz: 渡島総合振興局, Kushiro-sōgō-shinkō-kyoku) Hokkaidoko suprefetura bat da eta Hokkaidoko laugarren hiri handiena du hiriburu, Kushiro hiria hain zuzen ere. 2009ko erroldaren arabera 261.883 biztanle ditu.

## Geografia

Uhartearen ekialdean kokaturik dago. Barnealdea menditsua du, Akan mendilerroak mugatzen du suprefeturaren lurraldea, eta bertako mendi garaiena Meakan sumendia (1.499m) da. Mendialde honetan Akan Parke Nazionala eratu da.
Kostaldean Kushiro ibaiaren lautada zabala agertzen du, aintzira ugari dituena. Japoniako hezegune zabalenak daude bertan. Kushiro-Shitsugen Parke Nazionala izendatu zuten 1987an eremu honetako biodibertsitatea babesteko.

## Banaketa administratiboa
### Hiriak:

* Kushiro (hiriburua, 182.263 biztanle)

### Herriak:

* Akan barrutia:
** Tsurui
* Akkeshi barrutia:
** Akkeshi
** Hamanaka
* Kawakami barrutia:
** Shibecha
** Teshikaga
* Kushiro barrutia:
** Kushiro (herria)
* Shirakuna barrutia:
** Shirakuna

## Iruditegia

* Kushiroko arrantzale auzoa.
* Kushiro ibaia.
* Kushiro-Shitsugen Parke Nazionala.
* Kushiro-Shitsugen Parke Nazionala.
* Meakan sumendia (Akan Parke Nazionala).
* Akan aintzira eta Oakan sumendia (Akan Parke Nazionala).
* Mashū aintzira (Akan Parke Nazionala).
* Kussharo aintzira (Akan Parke Nazionala).
* Akkeshiko Badia.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1141563
* Multimedia: Kushiro subprefecture / Q1141563
# Kushiroita

Kushiroita silikato motako minerala da eta clinopyroxene subtaldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kushiroita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CaAl[AlSiO6]}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kushiroite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kusatsu (Shiga)

Kusatsu (japonieraz: 草津市, Kusatsu-shi) Shiga prefekturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 136.137 biztanle ditu. Biwa aintziraren ertzean dago, Ōtsu hiriburuaren mendebaldean eta Kyototik 30 minututara autoz.

## Historia

Edo Aroan Tōkaidō eta Nakasendō errepideen lotunea zen, Kyoto eta Tokio arteko bost errepide nagusietako bi ziren hauek, honek posta hiri garrantzitsu bihurtu zuen.
Kusatsu hiri modernoa 1954ko urriaren 15ean eratu zen.

## Ondasun nabarmenak

* Biwa aintziraren museo historikoa.
* Mizunomori ur lorategi botanikoak.
* Karasuma penintsula

## Iruditegia

* Ritsumekan Unibertsitateko Biwako-Kusatsu kanpusa.
* Etxe tradizionala.
* Loto loreen putzua.
* Karasuma penintsula.

## Hiri senidetuak

* Karlovy Vary (Txekia)
* Pontiac (Michigan) (AEB)
* Xuhui Barrutia (Txina)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Kusatsuko webgune ofiziala
* Datuak: Q386677
* Multimedia: Kusatsu, Shiga / Q386677
# Kusatx

Kusatx Bizkaiko mendia da, 1161 metro ditu eta Gorbeia-Itxinako mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Kusatx (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Kusatx (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56927368
# Kushiro (Hokkaido)

Kushiro (japonieraz: 釧路市, Kushiro-shi) , Hokkaidoko laugarren hiria da, izen bereko suprefeturako hiriburua. 2014ko erroldaren arabera 178.451 biztanle ditu.

## Historia

Ainuek Kusuri izena eman zioten eremuan japoniarrek asentamendua eratu zuten eta 1869an Kushiro izena ezarri zioten. 1900 urtean herri bihurtu zen eta 1922an hiri estatusa lortu zuen.
1899an Kushiroko kaiak atzerritarrekin merkatal harremanak eratzeko eskubidea lortu zuen, batez ere Errusiarekin, eta Hokkaidoko kai garrantzitsua bihurtu zen izan ere urak ez baitziren izozten gazitasun maila altuagoa baitute beste leku batzutan baino. Honek ordea tsarren ikusmiran jarri zuen hiria eta Japonairekiko gerran helburu garrantzitsua bihurtu zen.

## Geografia

Hokkaido uhartearen ekialdeko hiri handiena da. Kushiro ibaiak eratzen duen lautadan kokaturik dago, Ozeano Barearen itsasertzean. Barnealdeko hezeguneak Japoniako zabalenak dira eta Kushiro-Shitsugen Parke Nazionala izendatu zen 1987an bertako paisaia eta biodibertsitatea babesteko.

## Klima

Datu klimatikoak (Kushiro, Hokkaido (1981–2010)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 7.6 | 7.9 | 15.1 | 23.5 | 28.0 | 28.3 | 29.7 | 31.0 | 28.6 | 22.6 | 18.7 | 12.4 | 31.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | −0.9 | −0.8 | 2.4 | 7.4 | 12.4 | 15.1 | 18.8 | 20.9 | 19.0 | 14.5 | 8.5 | 2.4 | 10.0 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −10.6 | −10.8 | −5.6 | 0.1 | 4.5 | 8.5 | 13.1 | 15.4 | 12.2 | 5.1 | −1.0 | −7.2 | 2.0 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −28.3 | −27.0 | −24.8 | −14.1 | −4.6 | −0.4 | 3.3 | 5.4 | −2.2 | −6.9 | −15.2 | −25.7 | −28.3 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 44.3 | 29.4 | 58.4 | 78.8 | 113.0 | 106.5 | 115.4 | 123.3 | 153.1 | 106.5 | 71.3 | 45.2 | 1045.2 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.5 mm) | 6.4 | 5.4 | 8.3 | 8.8 | 10.7 | 9.7 | 11.8 | 11.3 | 11.4 | 7.9 | 7.9 | 7.9 | 107.5 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 15.8 | 15.7 | 15.6 | 7.2 | 0.7 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.2 | 3.8 | 10.9 | 69.9 |
| Eguzki orduak | 182.0 | 181.9 | 200.6 | 181.9 | 188.3 | 129.3 | 107.4 | 127.1 | 149.7 | 180.9 | 166.6 | 173.6 | 1969.3 |
| Hezetasuna (%) | 69 | 67 | 68 | 77 | 79 | 87 | 88 | 88 | 82 | 75 | 69 | 67 | 76.3 |
| Iturria (1): Japan Meteorological Agency ||||||||||||||
| Iturria (2): Japan Meteorological Agency (records) ||||||||||||||

## Ondasun nabarmenak

* Kushiro-Shitsugen Parke Nazionala
* Meakan mendia
* Akan aintzira

## Iruditegia

* Kushiro-Shitsugen Parke Nazionala.
* Kushiro ibaia.
* Meakan mendia eta Akan aintzira.
* Kushiroko arte musseoa.
* Kushiroko kaia gauez.

## Hiri senidetuak

* Burnaby (Kanada)
* Kholmsk (Errusia)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q271917
* Multimedia: Kushiro, Hokkaido (city) / Q271917
# KwaZulu-Natal

    Artikulu hau Hegoafrikako probintziari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zululandia».
KwaZulu-Natal (ingelesez /kwɑːˌzuːluː_nəˈtɑːl/ ahoskatua, KZN edo Natal ere deitua; zulueraz: iKwaZulu-Natali; xhoseraz: KwaZulu-Natala; afrikaansez: KwaZoeloe-Natal)) Hegoafrikako bederatzi probintzietako bat da. Herrialdearen ekialdean dago, Indiako ozeanoaren bazterrean. 94.361 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 11.065.240 biztanle zituen 2016an. Biztanleen % 80 inguru zuluera hiztunak dira. Hiriburua Pietermaritzburg da.

## Historia

* 1839-1843: Natalia Errepublika, boer errepublika.
* 1843-1910: Nataleko Kolonia, britainiarren kolonia.
* 1910-1994: Natal Probintzia, apartheidaren garaietako Hegoafrikako probintzia.
* 1981-1994: KwaZulu, Hegoafrikako bantustana.
* 1994tik aitzina, KwaZulu-Natal probintzia.

## Banaketa administratiboa

KwaZulu-Natal probintzia hamar barruti udalerri eta metropoli udalerri batean (eThekwini) banaturik dago. Barruti udalerriak 43 udalerri lokaletan azpibanaturik daude.
| Izena | Kodea | Hiriburua | Eremua (km$^2$) | Biztanleria (2016) | Dentsitatea (bizt/km$^2$) |
| Amajuba | DC25 | Newcastle | 7.102 | 531.327 | 74,8 |
| eThekwini | ETH | Durban | 2.556 | 3.702.231 | 1.448,5 |
| Harry Gwala | DC43 | Ixopo | 10.386 | 510.865 | 49,2 |
| iLembe District Municipality | DC29 | KwaDukuza | 3.269 | 657.612 | 201,2 |
| King Cetshwayo | DC28 | Richards Bay | 8.213 | 971.135 | 118,2 |
| Ugu | DC21 | Port Shepstone | 4.791 | 753.336 | 157,2 |
| uMgungundlovu | DC22 | Pietermaritzburg | 9.602 | 1.095.865 | 114,1 |
| uMkhanyakude District Municipality | DC27 | Mkuze | 13.855 | 689.090 | 49,7 |
| uMzinyathi | DC24 | Dundee | 8.652 | 554.882 | 64,1 |
| uThukela | DC23 | Ladysmith | 11.134 | 706.588 | 63,5 |
| Zululand | DC26 | Ulundi | 14.799 | 892.310 | 60,3 |

## Pertsonaia ezagunak

* Jacob Zuma (1942-), politikaria.

## Erreferentziak

* ↑ Stats in Brief, 2010. statssa.gov.za (Noiz kontsultatua: 2022-1-17).
* ↑ Stats in Brief, 2016. cs2016.statssa.gov.za (Noiz kontsultatua: 2022-1-17).
* ↑ 2016 Boundaries. Municipal Demarcation Board, demarcation.org.za (Noiz kontsultatua: 2022-1-20).
* ↑ Community Survey 2016. Statistics South Africa, web.archive.org (Noiz kontsultatua: 2022-1-20).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Probintziaren webgune ofiziala
* Datuak: Q81725
* Multimedia: KwaZulu-Natal / Q81725
# KwaZulu

KwaZulu bantustan bat izan zen, hau da, Hegoafrikako apartheid sistema arrazistaren barruan etnia bantuentzat egokituriko lurralde autonomo bat. 1977an independentzia eskuratu zuen. 1994an, apartheid erregimena suntzitua izan ondoren, Hegoafrikar Errepublikan integratu zen berriro ere. Bantuen zulu herria edo etniarako sortu zuten.
Hasieran, Nongoma hiria lurraldeko hiriburu izendatu zuten, baina 1980an Ulundi hirira lekualdatzea erabaki zuten. Bere sorrera Hegoafrikako Gobernuak bere "apartheid" sistemaren zati gisa ezartzen zuen "garapen bereiziko" politikaren emaitza izan zen. Premisa zulu etniako populazioa zurientzat gordetako eremuetatik modu isolatuan garatu ahal izateko lurralde-eremu bat eskaintzea zen. 1989an KwaZuluk 4,9 milioi biztanle zituen.
Gatsha Mangosutu Buthelezik KwaZulu gobernatu zuen Hegoafrikako gainerako herrialdeekin integratu zen arte, zulu erregearen izenean, bera ere zulu errege familiako kidea baitzen. 1994an konstituzioak Hegoafrikako biztanle guztien arteko berdintasuna onartu zuen, arraza edozein zela ere. Estatuak (bantustanak ere deituak) desagertu egin ziren eta herrialde osoan integratu ziren.

## Barrutiak 1991an

Hona hemen urte horretan bereizi egin ziren barrutiak eta haien populazioak:
* Ezingolweni: 215 224
* Emzumbe: 217 399
* Vulamehlo: 125 179
* Embumbulu: 271 215
* Umlazi: 299 275
* Hlanganani: 186 712
* Ndwedwe: 318 093
* Vulindlela: 223 706
* Empumalanga: 314 440
* Ntuzuma: 458 529
* Kwa Mapumulu: 231 503
* Ongoye: 175 993
* Inkanyezi: 170 628
* Nkandla: 132 578
* Nqutu: 213 636
* Msinga (herriburua: Tugela Ferry): 154 623
* Emnambithi: 205 639
* Enseleni: 241 005
* Hlabisa: 169 719
* Mahlabatini: 141 284
* Nongoma: 169 153
* Ubombo: 113 409
* Ingwavuma: 144 613
* Simdlangentsha: 120 368
* Madadeni: 313 888
* Okhahlamba: 196 963

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Sally Frankental; Owen Sichone. (2005). South Africa's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook. ABC-CLIO, 187 or. ISBN 978-1-57607-674-3..
* ↑ bantustan - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. (Noiz kontsultatua: 2018-01-09).
* ↑ (Ingelesez) Census > 1991 > RSA > Variable Description > Person file > District code. .
* ↑ (Ingelesez) Human Science Research Council., 319 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q594798
* Multimedia: KwaZulu / Q594798
# Kw'adza hizkuntza

Kw'adza (Ngomvia) Tanzaniako Mbulu barrutiko mintzaira kusitiko iraungia da. Iraqw hizkuntzatik desberdina den arren, bi hizkuntzak erlazionaturik daude. 1999. urtean Kw'adza mintzaira desagertu zela eman zuen jakitera etnologo talde batek, dena den, ezin izan da frogatu Kw'adza hitz egiten duten hiztunik geratzen den ala ez. Hizkuntza hitz egiten zuen azken hiztuna 1976an ikusi zen.

## Fonologia

Fonologia ez da ziurra baina hona hemen proposaturikoa:
| m | n | | ɲ | ŋ | | |
| b | d | | | ɡ | ɡʷ | |
| p | t | | | k | kʷ | ʔ |
| | tsʼ | tɬʼ | tʃʼ | kʼ | kʼʷ | |
| f | s | ɬ | | x | xʷ | h |
| β̞ | dz | l | j | | | |

## Erreferentziak

* ↑ Christopher Ehret, 1980. Kw'adza vocabulary

## Kanpo estekak

* Ethnologueko Kw'adza sarrera
* Datuak: Q3807652
# Kazakhen Khanerria

Kazakhen Khanerria (kazakheraz: Қазақ Хандығы, Qazaq Handyǵy, قازاق حاندىعى) XV. mendean osatutako khanerria izan zen, Urrezko Horda ordezkatu zuena. Egungo Kazakhstanen kokaturik, bere urrezko aroan ekialdeko Kumaniatik egungo Uzbekistan, Karakalpakstan eta Sir Daria ibaiko arroan zehar eta Astrakhan eta Khorasaneraino zabaldu zen. Oirat eta dzungariar herrien inbasioek eta erasoaldiek khanerria ahuldu zuten. Honen khanerriaren gainbehera eragin zuen eta hiru jüzetan banatu zen, gero Errusiar Inperioaren agindupean amaituko direnak.

## Khanen zerrenda

* Buryndyq Khan (1480-1511)
* Kasym Khan (1511-1518)
* Mamash Khan (1518-1523)
* Taiyr Khan (1523-1529)
* Buidash Khan (1529-1533)
* Togym Khan (1533-1538)
* Khak-Nazar Khan (1537-1580)
* Shygai Khan (1580-1582)
* Tauekel Khan (1586-1598)
* Esim Khan (1598-1628)
* Salqam-Jangir Khan (1629-1680)
* Tauke Khan (1680-1718)
* Ablai Khan (1771-1781)
* Kenesary Khan (1841-1847)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Roudik, Peter. The History of the Central Asian Republics. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1433867
* Multimedia: Kazakh Khanate / Q1433867
# Kaz II

Kaz II "mamu belaontzi" bezala ezagututa 9,8 metroko katamarana, hau da, errekreo itsasontzia zen. Kaz II hutsik Australiako ipar ekialdean agertu zen, lehorretik 163 kilometrora, 2007ko apirilaren 20an. Antza bertan hiru gizon egon behar ziren baina ontzia inor gabe aurkitu zen. Hiru gizon horien zoria ez da ezagutzen eta horrek kasuari misterio kutsu handia eman dio. Jende askok Mary Celeste mamu ontziaren kasuarekin parekatu du.

## Historia

Kaz II Airlie Beachtik atera zen, 2007ko apirilaren 15ean. Bidaiaren lehenengo helburua Townsville zen baina asmoa Australiako iparraldetik mendebalde aldera joatea zen. Hiru egun ondoren, apirilaren 18an, helikoptero batek itsasontzia ikusi zuen eta nora ezean zebilela informatu zuen, Koral Hesi Handiatik gertu; azken horrek arrisku handia suposatzen zuen eta, ondorioz, bilaketa aktibatu zen. Apirilaren 20an itsas autoritateek katamarana aurkitu eta abordatu zuten. Bertan ez zegoen inor. Queensland Emergency Management Officeren arabera, katamaran barruan dena zegoen ondo: mahaia jateko prestatuta, ordenagailua piztuta, motorra martxan. Emergentzia sistemak eta GPSa ondo zeuden, bestetik. Elementu arraro bakarrak bela baten urradurak eta salbatxaluparen eza; dena dela, ezin izan zen jakin portutik atera zirenean salbatxalupa zuen ala ez. Itsasotzian ere bideo bat aurkitu zen eta horri esker, noraezean gelditu baino lehen, hiru gizonak lasai asko zeudela ikusten zen.
Egoera ikusita, bilaketa opezio handi bat martxan jarri zen, bai itsasoan baita itsasertzean ere. Ez zuten ezer aurkitu eta apirilaren 25ean bilaketa bertan behera utzi zuten.
Azalpen ofizialak behin-betiko ondorioak ezin dutela eman onartzen du. Txosten horren arabera dena istripu kate bat izan zen; ondorioz hiru gizonak uretara erori ziren eta han, igerilari onak ez zirenez, ito egin ziren. Itsasotik itsasontzira igotzea laguntzarik gabe, bestetik, ezinezkoa da.

## Tripulazioa

Tripulazioko kideak Perthekoak ziren, Australiako mendebaldean: Derek Batten (56 urte), katamaranaren jabera, Peter Tunstead (69 urte) eta Jaymes Tunstead (63 urte) anaiak. Hiru gizonak hiltzat emanak izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20070423053735/http://news.yahoo.com/s/nm/20070420/wl_nm/australia_yacht_dc_2

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Kasuari buruzko txosten ofiziala.
* Kaz II itsasontzia Townsvillen forenseen ikerketarako.
* Datuak: Q3307784