# James Cooken bigarren bidaia

James Cook-en (1772-1775) bigarren bidaia, Britainia Handiko gobernuak Royal Society-ren aholkuarekin aginduta, mundua ahalik eta hegoaldera inguratzeko diseinatu zen, azkenean australeko lur-masa handirik (edo Terra Australis Incognita) bazegoen zehazteko. Bere lehen bidaian, Cookek Zeelanda Berria inguratuz frogatu zuen ez zegoela hegoaldera lur-masa handiago bati atxikita, eta Australiako ekialdeko kostalde osoa markatu zuen; hala ere, Terra Australis are hegoalderago zegoela uste zen. Alexander Dalrymplek eta Royal Societyko beste batzuek oraindik uste zuten hegoaldeko kontinente erraldoi hori existitu behar zela. Joseph Banks botanikariak eragindako atzerapen baten ondoren, arrazoirik gabeko eskakizunak eginez, Resolution eta Adventure ontziak bidaiarako hornitu eta Antartikara itsasoratu ziren 1772ko uztailean.
1773ko urtarrilaren 17an, Resolution Zirkulu Polar Antartikoa zeharkatu zuen lehen ontzia izan zen, bidaian bi aldiz gehiago eginez. Hirugarren zeharkaldia, 1774ko otsailaren 3an, hegoalderago sartzea izango zen, hegoaldeko 71°10'-ko latitudera iritsiz, 106°54'-ko mendebaldean. Cookek miaketa handi batzuk egin zituen Pazifikoan zehar, Terra Australis ez zegoela frogatzeko, bere bidaian ustezko masa kontinental horretarako aurreikusitako toki gehienetan zehar nabigatu baitzuen.
Bidaian zehar, Pazko uhartea, Markesak, Tahiti, Gizarte uharteak, Niue, Tonga uharteak, Hebrida Berriak, Kaledonia Berria, Norfolk uhartea, Palmerston uhartea, Hego Sandwich uharteak eta Hegoaldeko Georgiak bisitatu eta horietako asko prozesuan izendatu zituen. Cookek Terra Australis Incognita mito bat zela frogatu zuen, eta Antartikako lurra izotz-plataformatik harago zegoela iragarri zuen.

## Sorkuntza

1752an, Londresko Royal Societyko kide batek, Alexander Dalrymplek, Luis Váez de Torresen testigantza aurkitu zuen Ginea Berriaren hegoaldeko pasabide bat zegoela frogatzen zuena —gaur egun Torres itsasartea deitzen dena— Filipinetan jasotako gaztelaniazko dokumentu batzuk itzultzen zituen bitartean. Aurkikuntza horrek Dalrymplek An Historical Collection of the Several Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean 1770-1771n argitaratzera eraman zuen eta horrek interes handia piztu zuen kontinente ezezagun baten existentziaren aldarrikapenean. 1771n bere lehen bidaiatik itzuli eta gutxira, Cook komandanteari Royal Society-k agindu zion bigarren bidaia bat egiteko ustezko hegoaldeko kontinentearen bila, Terra Australis Incognita.

## Prestaketa eta tripulazioa
### Ontziak eta hornigaiak

Bidaia honetan Cook-ek HMS Resolution agintzen zuen, eta Tobias Furneaux-ek, berriz, HMS Adventure ontzi laguntzailea. Resolution Ipar Itsasoko Marquis of Granby 462 tonako ikatz-ontzi gisa hasi zuen bere ibilbidea, 1770ean Whitby-n bataiatu eta 1771n Royal Navy-k eskuratu zuen 4.151 £-en truke. 111 oin (34 m) luzea eta 35 oin (11 m) zabala. Hasiera batean HMS Drake izenarekin erregistratu zen, baina espainolak aztoratu zezakeen beldurrez, 1771ko abenduaren 25ean Resolution izenera aldatu zuten. Garai hartako nabigazio-laguntzarik aurreratuenak eman zizkioten Deptforden, besteak beste, Henry Gregory-k egindako itsasorratz azimutal bat, izotz-aingurak eta itsasoko uretatik ur gezaren destilazio-aparaturik modernoena. Hamabi su-arma txiki eta hamabi kanoi birakari eraman zituzten. Cookek bere poltsikotik ordaindu zuen kabina handiko atean brontzezko bisagrak jartzeko.
Cooki bere bidaian Larcum Kendall-ek diseinatutako K1 modeloko kronometroa probatzeko eskatu zioten. Board of Longitude-k (Longitude Batzordea) eskatu zion Kendall-i H4 ereduko erlojua kopiatu eta perfekzionatzeko, John Harrisonek eraikitako laugarrena, itsas nabigaziorako egokia zena. Kendall-ek 1769an 450 £-ko kostuarekin eraikitako lehen modeloa H4-ren kopia zehatza izan zen, gaur egun K1 izenekoa. Kronometroa erloju baten antzera eraiki zen arren, kronometroak 13 cm-ko diametroa neurtzen zuen eta 1,45 kg pisatzen zuen. Bidaian beste hiru erloju ere eraman zituzten, John Arnold-ek eraikiak baina ez zuten asko iraun bidaiaren zorroztasunagatik. Erlojuen funtzionamenduari buruzko informazioa William Wales eta William Bayly astronomoen erregistroetan jasota zegoen eta 1772. urtera arte Walesek adierazi zuen Kendall-en erlojua "tarte handiagatik, fidagarriena" zela.
Bidaiarako ontzian kargatutako hornidurak 27000 kg bizkotxo ziren, Behi-haragi gaziaren 7.637 zati, 2 kg-koa bakoitza, 14.214 zati, kilo bateko txerri-haragi gazia bakoitza, 19.000 l garagardoa, 6.350 l edari alkoholdunak, 900 kg sebo eta 900 l oliba olioa. Eskorbutoaren aurkako janari gisa 10 t Aza minkor hartu zituzten eta 140 l azenario marmelada. Bi ontziek animalia biziak eramaten zituzten, besteak beste, idiak, ardiak, ahuntzak (esnerako), txerriak eta hegaztiak (antzarak barne). Tripulazioak arrantza-tresnak eta ura arazteko sistema bat zituen itsasoko ura destilatzeko edo kutsatutako ur geza arazteko. Erremintak (aiztoak eta aizkorak, esaterako) eta apaingarriak (aleak, zintak eta medailoiak) ere eramaten zituzten truke edo bertakoentzat opari gisa erabiltzeko.

## Bidaia

1772ko uztailaren 11n itsasoratu ziren. Cookek ukitu zuen lehen portua Funchal izan zen Madeira uhartean, eta bertan ainguratu zuen 1772ko abuztuaren 1ean. Funchal Roads-etik Almirantetzari idatzi zion txosten batean, Cookek bere ontziaren itsas ezaugarriak goraipatu zituen: "Ondo maneiatzen du, funtzionatzen du eta nabigatzen du eta oso erresistentea da eta badirudi denak adierazten duela itsasontzi lehorra eta itsasoan maniobratzeko erraza izango dela". Ontzia edateko ura, haragia, fruituak eta tipulaz hornitu zuten, eta, bi aste geroago, Cabo Verde uharteetan beste hornikuntza-geldialdi baten ondoren, itsasoratu zen hegoalderantz, Esperantza Onaren Lurmuturrerantz. Resolution ontziaTable Bayn ainguratu zen urriaren 30ean. Bere tripulazio osoa osasun onean zegoen Cookek dieta eta garbiketa erregimen zorrotza ezarri baitzion. Han sartu zen Anders Sparrman suediarra botanikari gisa espedizioan.
Ontziak Esperantza Oneko lurmuturretik abiatu ziren 1772ko azaroaren 22an eta Hego Atlantikoko sektorerantz abiatu ziren, non, Bouvet nabigatzaile frantsesaren arabera, lurra ikusi zuen lurmuturra Zirkunzisioa izendatu zuenean. Irten eta gutxira, eguraldiak okerrera egin zuen eta tenperatura asko jaitsi zen. Hori dela eta, 1772ko azaroaren 23an, eskifaia gobernuak ordaindutako jaka eta galtza fearnaught-ekin hornitu ziren. Abenduaren hasieran laino trinkoetan nabigatzen ari ziren eta izotz blokeak noraezean ikusi zituzten. Cookek ez zuen Bouvet-ek esandako uhartea 54°-ko latitudean zegoenik aurkitu. Laster izotz blokeek ontziak inguratu zituzten baina urtarrileko bigarren asterako, hegoaldeko udaren erdialdean, eguraldiak hobera egin zuen eta Cookek izotz artean hegoaldera nabigatu eta Zirkulu Antartikora iritsi zen urtarrilaren 17an. Hurrengo egunean, izotzak eragotzita, bidea aldatu eta ipar-ekialderantz abiatu ziren.
1773ko otsailaren 8an, Resolution eta Adventure banandu ziren laino-banku batean. Furneaux-ek Adventure zuzendu zuen Karlota Erregina senadian (Zeelanda Berria) hitzartutako topagunerantz, Cookek 1770ean mapatu zuena. Bilerarako bidean, Adventurek Tasmaniako hegoaldeko eta ekialdeko kostaldeak mapatu zituen (orduan "Van Diemenen Lurraldea"), non Adventure badia ontziaren omenez izendatu zuten. Furneaux-ek kostalde horretako lehen itsas-karta britainiarra egin zuen, baina Bass itsasartera barneratu ez zenez, Tasmania Australiako parte zela suposatu zuen. Adventure 1773ko maiatzaren 7an iritsi zen Karlota Erregina senadira. Cookek bere esplorazioak hego-ekialderantz jarraitu zituen, otsailaren 24an 61°21' hego latitudera iritsiz, eta martxoaren erdialdean Zeelanda Berriko hego uharteko Dusky badia aldera (gaur egun Dusky senadia) joatea erabaki zuen, non ontzia eta bere tripulatzaileak atseden hartu zuten apirilaren 30era arte. Resolution maiatzaren 17an iritsi zen Karlota Erregina senadiko topagunera. Ekainetik urrira bi ontziek Hego Pazifikoa arakatu zuten, abuztuaren 15ean Tahitira iritsi ziren, eta bertan Ra'iateako Omai Adventure-n ontziratu zen —Omai izan zen gero Europa bisitatu zuen Pazifikoko lehen uhartearra Tahitira itzuli aurretik Cookekin 1776an—. .
Tongan gelditu ostean —«Friendly Islands» deitu zituen uharteetan—, ontziak Zelanda Berrira itzuli ziren, baina urriaren 22an ekaitz batek banandu zituen. Oraingoan Karlota Erregina senadian elkartzeak porrot egin zuen. Resolution azaroaren 26an abiatu zen, Adventure iritsi baino lau egun lehenago. Cookek mezu bat utzi zuen hondarrean ezkutatuta, Hego Pazifikoa esploratzeko eta gero Zeelanda Berrira itzultzeko asmoa azalduz. Furneauxek Europara itzultzea erabaki zuen, hondarrean ezkutatutako erantzun batean adierazi zuena. Zeelanda Berrian Furneaux-ek bere gizon batzuk galdu zituen maorirekin izandako liskar batean, eta azkenean Britainia Handira itzultzea erabaki zuen. 1773ko abenduaren 22an Hornos lurmuturraren inguruan ibili zen, eta 1774ko uztailaren 14an iritsi zen Ingalaterrara
Cookek Antartika arakatzen jarraitu zuen; Hegoalderantz abiatu zen udako izotz, iceberg eta lainoarekin itsasorantz, hego latitudeko 67°31′-ra iritsi arte, bere ibilbidea aldatu eta berriro iparralderantz abiatu aurretik 2.200 km. 1774ko urtarrilaren 26an Zirkulu Antarkoaren hirugarren zeharkaldia polora hurbiltzearen aurrekaria izan zen, hegoaldeko 71°10′ latitudera iritsiz mendebaldeko 106°54′ longitudean, urtarrilaren 30ean, itsasoa estaltzen zuen izotz geruzaren ondorioz euren aurrerapena gelditu behar izan zutenean. Orduan, Cookek adierazi zuen:
   Inor inoiz iritsi ez den bezain urrun iristeko anbizioa nuenez gero, baina aurrera egin ahal izateko adina, ez nuen pena sentitu etenaldi hori aurkitu izanaz...
Ondoren, ontziak parabola handi baten formako ibilbidea egin zuen Ozeano Barean zehar, ekuatorearen azpiko latitudeetara iritsiz. Tongan, Pazko uhartean, Norfolk uhartean, Kaledonia Berrian eta Vanuatun egin zituzten geldialdiak, Zelanda Berriko Karlota Erregina senadira itzuli aurretik.

## Itzulerako bidaia

1774ko azaroaren 10ean, espedizioa ekialderantz abiatu zen Pazifikoan zehar eta abenduaren 17an Magallaes itsasartearen mendebaldeko muturra ikusi zuen. Eguberriak Tierra del Fuegoren mendebaldean dagoen Christmas Sound izeneko badian ospatu zituzten. Hornos lurmuturra atzean utzi ondoren, Cookek Hego Atlantiko zabala arakatu zuen Dalrympleren iragarpenei jarraituz beste kostalde baten bila. Bilaketa horretan porrot egin ondoren, iparralderantz jo zuten eta Hego Georgia deitu zuten uharte bat aurkitu zuten. Bouvet uhartea aurkitzeko azken saiakera hutsal batean, Cookek Hegoaldeko Sandwich uharteak aurkitu zituen. Hona hemen ondo aurreikusi zuena:
   ... Polotik gertu lur zati bat dago, hego Ozeano handi horretan zehar hedatzen den izotzaren iturria dena.
Martxoaren 21ean, Resolution aingura bota zuen Table badian. Bost astez egon ziren bertan beren aparejuetan mantentze lanak egiten zituzten bitartean. Azkenean, 1775eko uztailaren 30ean porturatu zuten ontzia Spithead-en, Portsmouth-en, bidean Santa Helena eta Fernando de Noronha bisitatu ostean.

## Ondorioak eta lorpenak

Itzultzean, bidaiaren istorioek Terra Australisen mitoa lurperatu zuten. Bigarren bidaiako beste lorpen bat Larcum Kendall K1 kronometroaren erabilera arrakastatsua izan zen, eta horri esker Cook-ek bere longitude-posizioa zehaztasun handiz kalkulatu zuen. Bere egunkarian, hainbat alditan Cookek Hego Ozeano Bareko Ozeano Bareko nabigazio-kartak prestatzeko erabiltzen zituen erlojuaren ezaugarriak nabarmendu zituen, hain kalitatekoak ezen XX. mendearen erdialdean oraindik erabiltzen ziren. Cook kapitain mailara igo zen eta Royal Navyko ohorezko erretiroa eman zioten Greenwich Ospitaleko ofizial gisa. Errezeloz onartu zuen kargua, dimisioa emateko baimena emango zitzaiola azpimarratuz, rol aktibo baterako aukera aurkezten bazen. Bere ospea Almirantetzatik haratgo hedatu zen eta Royal Society-ko kide ere egin zuten eta Copley Urrezko Domina eman zioten, Nathaniel Dance-Holland-ek margotua, James Boswellekin afaldu zuen eta Lorden Ganberan "Europako lehen nabigatzailea" bezala deskribatu zuten".

## Erreferentziak

* ↑ Williams, 2004, or. 51
* ↑ Hough, 1994, or. 182
* 1 2 Hough, 1994, or. 239
* ↑ Rigby eta van der Merwe, 2002, or. 24
* ↑ Villiers, 1967, or. 160
* 1 2 Villiers, 1967, or. 162
* ↑ Wales, William. Log book of HMS 'Resolution'. Cambridge Digital Library.
* ↑ Bayly, William. Log book of HMS Adventure. Cambridge Digital Library.
* ↑ Wales, William. Log book of HMS 'Resolution'. Cambridge Digital Library.
* ↑ Hough, 1994, or. 242
* ↑ Wales, William. Log book of HMS 'Resolution'. Cambridge Digital Library.
* ↑ Hough, 1994
* ↑ Rigby eta van der Merwe, 2002, or. 141
* ↑ Rigby eta van der Merwe, 2002
* ↑ Rigby eta van der Merwe, 2002, or. 45
* ↑ Rigby eta van der Merwe, 2002, or. 46
* ↑ Collingridge, 2002, or. 311
* ↑ Hough, 1994
* ↑ Captain James Cook: His voyages of exploration and the men that accompanied him. National Maritime Museum.
* ↑ Beaglehole, 1974
* ↑ Collingridge, 2002

### Bibliografia

* Beaglehole, John Cawte (1974). The Life of Captain James Cook (ingelesez). A & C Black. ISBN 0-7136-1382-3.
* Collingridge, Vanessa (febrero de 2003). Captain Cook: The Life, Death and Legacy of History's Greatest Explorer (en inglés). Ebury Press. ISBN 0-09-188898-0.
* Hough, Richard (1994). Captain James Cook (ingelesez). Hodder and Stoughton. ISBN 0-340-82556-1.
* McLynn, Frank (2011). Captain Cook: Master of the Seas. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11421-8.
* Rigby, Nigel; van der Merwe, Pieter (2002). Captain Cook in the Pacific (ingelesez). National Maritime Museum, London UK. ISBN 0-948065-43-5.
* Robson, John (2004). The Captain Cook Encyclopædia (ingelesez). Random House Australia. ISBN 0-7593-1011-4.
* Villiers, Alan (1967). Captain Cook. The Seaman's Seaman (ingelesez). Londres: Penguin Books. ISBN 0-14-139062-X.
* Williams, Glyndwr (1997). Captain Cook's Voyages: 1768–1779 (ingelesez). Londres: The Folio Society.
* Williams, Glyndwr (2004). Captain Cook: Explorations and Reassessments's (ingelesez). Woodbridge, Suffolk: Boydell Press. ISBN 1-84383-100-7.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2881842
* Multimedia: James Cook / Q2881842