OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kobariantza

Estatistikan, kobariantza bi aldagai kuantitatiboren arteko korrelaziorako neurria da.
Korrelazio lineala neurtzen du eta honela interpretatzen da (ikus Korrelazio):
* Kobariantza positiboa bada, bi aldagaien arteko korrelazio lineala positiboa edo zuzena da (oso ahula izan daitekeelarik).
* Kobariantza negatiboa bada, bi aldagaien arteko korrelazio lineala negatiboa edo alderantzizkoa da (oso ahula izan daitekeelarik).
Kobariantzaren balioaz ezin da inoiz jakin korrelazio lineala ahula edo sendoa den. Horretarako, Pearson-en korrelazio koefiziente lineala kalkulatu behar da.
Kobariantza bi aldagaien unitateen biderkaduretan neurtzen da. Dimentsioak edo unitate hauek izateagatik hain zuzen da neurri desegokia korrelazioaren sendotasuna aztertzeko.

## Propietateak
### Bere buruarekiko kobariantza

Ausazko bi aldagai berdinen kobariantza bariantzaren berdina da
$\operatorname {Cov} (X,X)=\operatorname {Var} (X)\equiv \sigma _{X}^{2}$

### Konbinazio linealen kobariantza:

Izan bitez $X,Y,W,V$ ausazko aldagaiak eta $a,b,c,d\in \mathbb {R}$, orduan:
* $\operatorname {Cov} (X,a)=0$
* $\operatorname {Cov} (X,X)=\operatorname {Var} (X)$, non $\operatorname {Var} (X)$ $X$-ren bariantza den.
* $\operatorname {Cov} (X,Y)=\operatorname {Cov} (Y,X)$ hau da, simetrikoa dela.
* $\operatorname {Cov} (aX,bY)=ab\operatorname {Cov} (X,Y)$
* $\operatorname {Cov} (X+a,Y+b)=\operatorname {Cov} (X,Y)$
* $\operatorname {Cov} (aX+bY,cW+dV)=ac\operatorname {Cov} (X,W)+ad\operatorname {Cov} (X,V)+bc\operatorname {Cov} (Y,W)+bd\operatorname {Cov} (Y,V)$
* $\operatorname {Cov} (X,Y)=\operatorname {E} [XY]-\operatorname {E} [X]\operatorname {E} [Y]$ non $\operatorname {E} [XY],\operatorname {E} [X]$ eta $\operatorname {E} [Y]$ $XY,X$ eta $Y$ ausazko aldagaien espero diren balioak diren, hurrenez hurren.

## Kobariantza lagin datuetarako

$(x_{1},y_{1}),(x_{2},y_{2}),\ldots ,(x_{n},y_{n})$ datuetarako honela izendatu eta kalkulatzen da:
$s_{xy}={\frac {\sum _{i}(x_{i}-{\overline {x}})(y_{i}-{\overline {y}})}{n}}={\frac {\sum _{i}x_{i}y_{i}}{n}}-{\overline {x}}{\overline {y}}$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201984
# Kobe Port Tower

Kobe Port Tower (japonieraz: 神戸ポートタワー, Kōbe Pōto Tawā) Kobeko kaian dagoen dorre ezaguna da, hiriaren sinboloetako bat bihurtu dena. Altzairu gorrizko dorreak Kobeko badiaren ikuspegi itzela dauka 90 metrotako garaieran kokaturiko obserbatoriotik.
Guztira 108 metrotako garaiera dauka eta 1963an eraiki zuten Nikken Sekkei-ren diseinua jarraituz.
Kobe Port Tower Meriken parkean kokaturik dago Kobeko Itsa museoaren ondoan. 1995eko lurrikararen oroigarria ere bertan dago.

## Iruditegia

* Kobe Port Tower.
* Meriken parkea.
* Kobeko kaia.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q798766
* Multimedia: Kobe Port Tower / Q798766
# Kontzeptismo

Kontzeptismoa literatura korronte bat da, batez ere Espainiako XV. mendeko kantu lirikakoa eta XVII. mendeko barrokokoa. Hitz eta ideien arteko elkarketa burutsu batean oinarritzen da, kontzeptu edo zorroztasun deritzona.

## Definizioa

Bere teoriko garaikide gailena den Baltasar Gracianek, Agudeza y arte de ingenio izeneko lanean "kontzeptua" honela definitzen du: Ulermenaren ekintza bat, objektuen artean dagoen korrespondentzia adierazten duena. Kontzeptismoa adierazpenean zehaztasun perfektu bat bilatzeagatik bereizten da, esanahirik handiena ahalik eta hitz gutxienetan kontzentratuz (mot juste), zenbait zentzu kontzentratzera ere iritsi arte, dagokion kasu edo gaiaren arabera. Honela, ohiko polisemia bat sortzen da, ia beti entzulego exigente edo kultu baten onarpena lortzeko irudimen erakusketa bat egiteko asmo gortetarrarekin, edo baita nobleren baten mezenasgoa jaso edo mantentzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1759385
# Kontzejupetik

Kontzejupetik Oñatiko udalaren eskutik argitaratzen den hilabetekaria da. Herriko albisteak, erreportajeak, historia, kirolak... jasotzen dira bertan. 90. hamarkadatik argitaratzen da, eta hileko lehen ostegunetan banatzen da (abuztuan izan ezik). 300 zenbaki baino gehiago argitaratu dira, eta hilabetero 5.500 aleko tirada du aldizkariak. Euskara hutsean argitaratzen da, euskara batua zein herriko euskalkia uztartuz.

## Historia

Sorrera Oñatiko Udal euskara departamentuaren ardurapean izan zen 1988ko urtarrilean, hasieran maiztasun finkorik gabe, 1991ko abendura bitartean. 1992ko irailetik aurrera, berriz, egonkortasuna bereganatu zuen, eta hilabeteroko maiztasuna finkatu. Ordutik, hilabeteko lehenengo ostegunetan kaleratzen da aldizkaria, abuztuan izan ezik. Urtean 11 zenbaki. Herriko etxe, denda, elkarte eta bestelako erakunde guztietara banatzen da, dohain. 1998 urtetik gazteei zuzendutako osagarria argitaratzen da, Etxagok ama begira izenburuarekin, eduki ludikoak dituena. 2015. urteko maiatzean zenbait aldaketa egin ziren aldizkariaren diseinu eta edukietan.

## Gaiak

Oñatiko udaletxean hartzen diren erabakiak eta herri mailako gizarte, kultura, kirol, politika nahiz ekonomia arloko gaiak euskara hutsean jorratzen ditu.

## Ikus, gainera

* Idoia Etxeberria Elortza

## Kanpo estekak

* Kontzejupetik, Oñatiko udal aldizkaria
* Kontzejupetik Issuu zerbitzuan
* Datuak: Q25473703
# Kontzejuzar etxea

Kontzejuzar etxea Gipuzkoako Usurbil udalerrian dagoen etxe bat da. Herrigunetik kanpo dago, Kalezar auzoan. Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago.

## Ikus gainera

* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25474241
* Multimedia: Kontzejuzar etxea, Usurbil / Q25474241
# Kontzentratzaile

Hub edo kontzentratzailea konputagailu-sare baten kable guztiak konektatzeko gailua da.

## Funtzionamendua

Hub-a errepikatzaile moduan funtzionatzen du, hau da, heltzen zaion datu-paketea edo trama konektatuta dauden ordenagailu guztiei bidaltzen die, hots, ordenagailu guztiek informazio bera jasoko dute. Gailu honek talka seinale bat bidaltzeaz arduratzen da, baldin eta talka suertatu dela antzematen badu. Fisikoki izar topologiaren itxura du, baina praktikan (logikoki) bus topologiaren portaera du. Hub-en alternatiba moduan existitzen dira beste sistema batzuk daude, non ordenagailuak seriean konetatuta dauden. Honi multiportu errepikatzailea deritzo, hiru motatakoak existitzen dira.
* Pasiboak: Ez dute elikadura elektrikorik behar.
* Aktiboak: Elikadura behar dute.
* Adimentsuak: "smart hubs" deiturikoak, prozesadorea duten hub aktiboak dira.
OSI ereduaren arabera hub-ak maila fisikoan egiten du lan, egiten duen bakarra heltzen zaizkion seinaleak errepikatzean datza. Hauek oso erabiliak izan ziren bere momentuan baina switch-ak heldu eta prezioak egokitu bezain laster azken hauek hub-en lekua hartu zuten.

## Ikus, gainera

* Switch
* Router
* Gateway
* LAN
* Bridge

## Kanpo estekak

* Datuak: Q128003
* Multimedia: Ethernet hubs / Q128003
# Kontzentrazio (argipena)

Kontzentrazio terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* kontzentrazio-esparrua, estatu batek aurkari politiko nahiz baztertu nahi dituen pertsonak atxilotuta edukitzeko gune handia;
* kimikan, kontzentrazio kimikoa, disoluzio batean substantzia bat beste batekin zein kopurutan dagoen nahastuta;
* merkatuko kontzentrazioa, sektore ekonomiko bateko enpresen merkatu-kuoten banaketaren nolakotasuna;
* estatistikan, kontzentrazioa, zenbait elementuen artean egindako banaketa bat zenbaterainoko desberdintasunezkoa den aztertzen duen ezaugarria.
# Kontzentrazio (kimika)

Kimikan, disoluzio baten kontzentrazioaren bidez adierazten da solutu eta disolbatzaile kantitateen arteko erlazioa, jakinik disolbatzailea dela disoluzioko osagai ugariena eta solutua, berriz, urriena. Disoluzioan diluitutako soluto kantitatearen arabera, disoluzioa kontzentratua edo diluitua izan daiteke.
Bost modutara adierazten da: pisuaren edo bolumenaren ehunekoa (disoluzioaren ehun zatitan -pisuz ala bolumenaz neurturik- urtuta dagoen gai kopurua -pisuz ala bolumenez- ), normaltasuna (urtutako gaiaren baliokide kimiko kopurua disoluzioaren litro bakoitzeko), molaritatea (urtutako gaiaren mol kopurua disoluzioaren dezimetro kubiko bakoitzeko), molalitatea (urtutako gaiaren mol kopurua isurkariaren kilogramo bakoitzeko) eta frakzio molarra (urtutako gaiaren mol kopurua zati disoluzioaren orotako mol kopurua).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3686031
# Kiowa konderria (Kansas)

Kiowa konderria (ingelesez: Kiowa County) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greensburg da. 2010eko zentsuaren arabera 2.553 biztanle zituen, Kiowa kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Kiowa konderriak 1.872,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,6 ura dira. Beste 1.871,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,36 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 2.553 pertsonetatik 2.477 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 99 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 25 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q379663
* Multimedia: Kiowa County, Kansas / Q379663
# Kipchoge Keino

Kipchoge Hezekieh Kip Keino (Kipsamo, 1940ko urtarrilaren 17a) Kenyar atleta ohia da. 1962an irabazi zuen lehen lasterketa garrantzitsua Kenyako “Miliaren marka” hautsi zuenean. Olinpiar Jokoen historian 1.500 metroko proba eta oztopoekiko 3.000 metroko proba irabazi dituen bigarren atleta da. 1.500 metrokoa Mexikon irabazi zuen 1968an, eta oztopoekiko 3.000 metrokoa, Munichen 1972an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-6-20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28947
* Multimedia: Kipchoge Keino / Q28947
# Kiowa (Oklahoma)

Kiowa Oklahomako herri bat da. Pittsburg konderrian kokatua dago. 2010ean 731 biztanle zituen, 3,31 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pittsburg konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2154205
# Kiowa (herria)

Kiowak Amerikako Estatu Batuetako Ordoki Handietan bizi den amerindiarren nazio bat dira. Montanatik hegoaldera migratu zuten, lehenengo Koloradora XVII. eta XVIII. mendeetan, eta ondoren Oklahomako erreserba batean sartu zituzten.
Gaur egun, Oklahoma denaren inguruan bizi ziren. Azkenetakoak izan ziren Estatu Batuen agintepera errenditzen. 1780. urtean 3.000 lagun inguru ziren, zazpi taldetan banatuak. Nomadak ziren, bufalo ehiztariak; ez zuten lurrik lantzen, eta hiru aldetako etxoletan bizi ziren.
Gerrari taldeak hierarkia guztiz finkoz eratuak ziren. Ametsek eta trantzezko ikuspenek gudurako, ehizarako eta sendabiderako ahalmen berez gainekoak ematen zizkietela sinesten zuten. Komantxeek bezala, peyote erlijioaren zabaltzaile izan ziren, kaktus haluzinogeno bat erabiltzen duena. Urtean bi aldiz, udan eta neguan, gertakari nagusien kronika irudikatzen zuten larruzko orrietan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/08/24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117100
* Multimedia: Kiowa people / Q117100
# Kipawa (Quebec)

Kipawa Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Abitibi-Témiscamingue eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Témiscamingue konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 474 biztanle zituen 36.76 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3197275
* Multimedia: Kipawa, Quebec / Q3197275
# Kiowa konderria (Colorado)

Kiowa konderria (ingelesez: Kiowa County) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Eads da. 2010eko zentsuaren arabera 1.398 biztanle zituen, Kiowa kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Kiowa konderriak 4.625,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,03 ura dira. Beste 4.578,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,31 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 1.398 pertsonetatik 1.382 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 78 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 3 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q127972
* Multimedia: Kiowa County, Colorado / Q127972
# Kiowa konderria

Kiowa konderria honako konderrietako baten izena izan daiteke:
* Kiowa konderria (Colorado)
* Kiowa konderria (Kansas)
* Kiowa konderria (Oklahoma)
# Kip (argipena)

Kip izenak hainbat adiera du:
Toki izenak:
* Kip (Kroazia), Kroaziako herri bat,
* Kip (Papua Ginea Berria), Papua Ginea Berriko herri bat.
* Kip Peak, Antartikako mendi bat.
Beste termino batzuk:
* Kip edo Laostar kip berria, Laosko moneta.
* Kip- edo Kip, aurrizki antroponimikoa Kalenjineraz.
# Kiowa konderria (Oklahoma)

Kiowa konderria (ingelesez: Kiowa County) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hobart da. 2010eko zentsuaren arabera 9.446 biztanle zituen, Kiowa kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Kiowa konderriak 2.669,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 40,08 ura dira. Beste 2.629,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,54 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 9.446 pertsonetatik 8.134 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 832 dira. 390 beltzak edo afroamerikarrak. 584 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 301 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q485006
* Multimedia: Kiowa County, Oklahoma / Q485006
# Kolosa

Kolosa (antzinako grezieraz: Κολοσσαί edo Χωναί/Χῶναι) Frigiako greziar polisa izan zen, Menderes ibaiaren ibaiadarra den Liko ibaiaren ertzean zegoena. Laodizearen hegoaldean kokaturik, aztarnategia egungo Honaz herrian dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2006-1-27). Antzinateko hirien euskarazko izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1001370
* Multimedia: Colossae / Q1001370
# Kolosala izango da

Kolosala izango da Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako eleberria da, 2003an argitaratutakoa (Txalaparta).
150 orrialdera iristen ez den liburu hau Kalaportu kostaldeko herri fikziozkoan kokaturik dago, Espainiako Gerra Zibilaren garaian, eta saminaren erdian ume batzuen begietatik ikusitakoa ere deskribatzen du Sarrionandiak. Funtsean "Cirque Krone" izeneko zirku alemaniarraren etorrera dago, kolosala izango zena.

## Haria

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Eleberriko kontalaria Euskal Herriko Hegoaldeko kostaldeko herri txiki bateko mutiko bat da. Espainiako Gerra Zibila hasi baino lehenago egunetan mutikoak bederatzi-hamar bat urte izango ditu eta adin horretan ohikoa den xalotasuna erakutsiko du ikusitakoak eta entzundakoak kontatzerakoan.
Bere herrian eragin handia izan zuen gerra horrek baldintzatuko du mutikoaren bizitza, eta Kalaportuko beste herritarren bizitzak. Mutikoaren familia, mutikoaren lagunak eta etsaiak, Kalaportuko alkatea, apaiza, tabernazaleak, Errepublika garaiko maistra, Escuela Nacionaleko maisua... bi aldeetan borroka egiteko prest zeuden pertsonak, eta borrokarako gogo gutxi erakusten zuten pertsonak... ezagutuko ditu irakurleak.
Kalaportu herria hasieran alde batekoen menpe egongo da eta gero beste aldekoek hartuko dute herriaren kontrola. Horrela ikusiko dugu nola horrelako herri txiki batean egon zitezkeen gatazkak, gorrotoak, etab., betiere mutiko baten begirada xalo batetik abiatuta.
Aipatu egingo dira garai haietan nagusi ziren taldeak: alde batean UHP, sozialistak, anarkistak, komunistak, abertzale euskaldunak, eta beste aldean falangistak, tradizionalistak, karlistak, pelaioak, margaritak... Eta jakina talde horiekin identifikatzen ez ziren pertsonak ere bai.

## Ikus, gainera

* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak

* Maider Ziaurrizen kritika. Berria, 2004.
* Alvaro Rabelli. El País, 2004.
* Alvaro Rabelli. Deia, 2004.
* Javier Rojo. El Correo Español, 2004.
* Mikel Asurmendi. Irunero, 2004.
* Datuak: Q12261557
# Koloreetako aintzirak

Koloreetako aintzirak, izenak dioen bezala, Boliviako Potosiko departamenduaren hegoaldean aurkitzen diren kolore ezberdinetako aintzirak dira. Azpimarragarrienen artea, honako hauek daude:
* Aintzira gorria
* Aintzira berdea
* Aintzira urdin argia
* Aintzira zuria
Beste batzuen artean, berde ilunetik zurira et urdin argitik urdin ilunera doazen koloreetako aintzirak daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8146045
# Koloreztatutako ke

Koloreztatutako kea pigmentu edo tindatze zehatz bat duten aerosolek sortutako ke mota bat da.
Koloreztatutako kea ke-seinaleetarako erabil daiteke, askotan testuinguru militarrean. Ke-granadek edo beste gailu pirotekniko batzuek eragin dezakete. Ke koloreztatua sortzeko erabiltzen den nahasketa errekuntza-formula hotzagoa izaten da, potasio klorato oxidatzailean, laktosa edo dextrinan oinarritzen dena erregai gisa, eta tindu bat edo gehiago, koloratzailearen % 40-50 inguruko edukiarekin. Sodio-bikarbonatoaren % 2 inguru hozgarri gisa gehi daiteke, errekuntza-tenperatura jaisteko. Koloreztatutako kea 1967an erabili zuen lehen aldiz lehiakide Ameriketako Estatu Batuetan.
Hegazkinek askatutako kea, jatorrian, % 10-15 koloratzailean, % 60-65 trikloroetileno edo tetrakloroetilenoan eta % 25 diesel olioan oinarritzen zen, hegazkinetako motorren ihes-gasetan injektatua. Ohikoena da ekipamenduek orain berariaz prestatutako tindu likidoak erabiltzea, eta soilik gasolioa, olio mineral arina edo elikadura-graduko olio zuri bat, klorato kaltegarririk gabekoa.

## Nahasketak
### Gorria

* Disperse Gorria 9 (zaharra, M18 granadan erabiltzen zena)
* Solvent Gorria 1 eta Disperse Gorria 11
* Solvent Gorria 27 (C.I. 26125)
* Solvent Gorria 24

### Laranja

* Solvent Horia 14 (C.I. 12055)

### Horia

* Vat Horia 4 benzantronarekin (zaharra)
* Solvent Horia 33
* Solvent Horia 16 (C.I. 12700)
* Solvent Horia 56
* Oil Horia R

### Berdea

* Vat Horia 4 bezantronarekin eta Solvent Berdea 3 (zaharra)
* Solvent Horia 33 eta Solvent Berdea 3
* Solvent Berdea 3
* Oil Berdea BG
* Oil Berdea G

### Urdina

* Solvent Urdina 35 (C.I. 26125)
* Solvent Urdina 36
* Solvent Urdina 5

### Morea

* Disperse Red 9 eta 1,4-diamino-2,3-dihidroantrakinona
* Solvent Morea 13

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5149045
# Kontzientzia-jario

Literaturan, kontzientzia-jarioa idazleak pertsonaiaren ahotan jartzen duen barne bakarrizketa mota bat da, non pertsonaiak erabateko askatasunez azaltzen dituen bere burutazioak, inongo formalismorik gabe (adibidez, puntuazio-ikurretan) eta lotura askeak eginez hainbat egoera, kontzeptu eta pertsonaren artean. Euskal literaturan, Zergatik panpox (Arantxa Urretabizkaia, 1979) eleberri laburra da kontzientzia-jarioaren erabilera trinkoaren adibide garbiena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3284176
# Kontzientzia (argipena)

Kontzientzia hitzak adiera zenbait ditu:
* Kontzientzia, giza gogoak bere buruaz eta kanpoko errealitateaz duen ezagutza edo hautematea.
* Kontzientzia, norberaren egintzen zintzotasuna edo gaiztotasuna epaitzeko ahalmena; norberaren egintzen zintzotasuna edo gaiztotasuna epaitzea.
* Kontzientzia, pertsona batek bere existentziaz, izaeraz, sentsazioez, gogoetez eta ekintzez duen ezagutza berehalakoa eta zuzena.
# Kontzientzia Eragozpen Mugimendua

Kontzientzia Eragozpen Mugimendua, KEM, edo KEM-MOC, 1970eko hamarkaz geroztik, Espainian eta Hego Euskal Herrian militarismoaren aurkako kontzientzia eragozpen mugimenduaren ardatzetako bat izan zen.
1980ko hamarkadan intsumisioaren aldeko bidea hartu zuen, beste mugimendu batzuekin batera, eta XXI. mendeko lehen hamarkadan, Irakeko gerraren kontrako mugimenduan eta eragozpen fiskalean eragina izan zuen.
2014ko abenduaren 27an, KEM-MOC mugimendu antimilitaristak protesta egin zuen Gobernu Militarrean (Bilbo) gastu militarra salatzeko eta "desobeditzaile" izateko deia egin zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Ajangiz, Rafael; Bárcena, Iñaki. «Euskal Herriko Gizarte Mugimenduak» Giza eskubideak (Deusto).
* ↑ «Gastu militarra salatzeko, "desobeditzaile" izateko deia egin dute Bilbon», Berria, 2014-12-27

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Donostiako KEM
* (Gaztelaniaz) Iruñeko KEM
* Datuak: Q12261606
# Kontzientzia preso

Kontzientzia presoa da (ingelesez, prisoner of conscience edo POC) bere arraza, erlijio, larru-kolore, hizkuntza, sexu-orientazio edo kredoagatik espetxeratu duten gizabanakoa, baldin eta indarkeria bultzatu edo erabili ez badu, preso politiko terminoari kontrajarriz. Kontzientzia-preso hitzaren jatorria 60. hamarkadakoa da, Amnistia Internazionalak sortu zuen.

## Historia

1961eko maiatzaren 28an, The forgotten prisoners artikuluak Appeal for Amnesty 1961 kanpaina abiarazi zuen, eta lehen aldiz kontzientzia-presoa honela definitu zen:
   «Edozein pertsona zeinari fisikoki (espetxeratzeagatik edo beste arrazoi batzuengatik) bere iritzia zintzoki eta indarkeriarik gabe adieraztea (edozein hitz edo sinbolotan) galarazten zaion». Kanpoan uzten ditu atzerriko gobernu batekin konspiratu duten pertsonak, norberarena botatzeko.
Peter Benenson abokatua beste idazle, akademiko eta abokatuen talde txiki batekin mundu osoko kontzientziako presoak identifikatzea eta haiek askatzeko kanpaina izan zen. 1962aren hasieran, kanpainak hainbeste euskarri publiko jaso zuen, erakundea iraunkor bihurtu zela, Amnistia Internazionalaren izena hartuz. Sortu zenetik, Amnistia Internazionalak gobernuei presioa egin die kontzientzia-presotzat dituen pertsonak askatzeko .

### Preso politikoekiko desberdintasunak

The Forgotten Prisoners artikuluak, kontzientziako presoak definitzean, argi eta garbi baztertzen zituen indarkeria erabili edo sustatu zuten pertsonak, preso politikoetatik bereiziz. Hala ere, Amnistia Internazionalak onartu duenez hainbat preso politiko, indarkeria erabili edo aldezten ez dutenak, kontzientzia presoak dira ere, besteak beste: Aung San Suu Kyi, Liu Xiaobo, Mohamed Soltan eta Maajid Nawaz.

## Erreferentziak

* 1 2 «The forgotten prisoners - About Amnesty International» web.archive.org 2006-09-20.
* ↑ «¿Qué es un preso de conciencia? | Amnistia Internacional | Venezuela» www.amnistia.org (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
* ↑ Historia de Amnistía Internacional (en inglés)
* ↑ Cronología de AI: años 1960 (en inglés)

## Ikus, gainera

* Preso politikoa

## Bibliografia

* Buchanan, Tom. (2002). «The Truth Will Set You Free: The Making of Amnesty International» Journal of Contemporary History 37 (4): 575 a 597. ISSN 0022-0094..

## Kanpo estekak

* Kontzientzia presoa (Amnistia Internazionala)
* Datuak: Q4667873
# Kontziliabulu

Kontziliabulua kontzilio txiki bat da. Eliza Katolikoaren historian, txikigarri gisa erabiltzen zen euren latinezko idatzietan. Sarritan, kontzilio edo sinodo maila ez zuten gotzain edo kardinalen bilkurak izendatzeko. Adibidez, Luis XIIa Frantziakoa 1511. urtean deituta, lau kardinal batu ziren Pisan Julio II.aren aurka egiteko, eta, historiografian Pisako kontziliabulua izena eman izan zaio. Gehienetan, Kristau elizaren aginteak baimendu gabeko kontzilio edo bilera izan dira, heretiko edo zismatikoek deitua.
Hedaduraz edonolako bilera sekreturi emandako izena ere bada, konspirazio eta konplotekin lotua.

## Erreferentziak

* ↑ Oxford English Dictionary. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5781167