# Cindy Sherman

Cindy Sherman, jaiotzez Cynthia Morris Sherman (Glen Ridge, New Jersey, AEB, 1954ko urtarrilaren 19a) estatubatuar argazkilari eta zinema-zuzendaria da. Gerraosteko argazkigintzaren ordezkari handienetako bat da eta bere lana hiru hamarkada baino gehiagotan erakutsi zituen New Yorkeko Moma-n.
Argazki gehienetan bera agertzen den arren, ez ditu autoerretratutzat hartzen. Shermanek bere burua erabiltzen du mundu garaikideko gai asko irudikatzeko, hala nola emakumearen rola edo artistaren rola, irudikatzeko. Hainbat lanen bidez, Shermanek galdera zail eta garrantzitsuak egin ditu emakumeek gizartean, komunikabideetan eta artearen sorkuntzaren izaeran duten zereginari eta irudikapenari buruz. 2020an, Arteen Wolf Fundazioaren saria jaso zuen.

## Biografia
### Hastapenak

Cindy Sherman Glen Ridge-n jaio zen, New Yorkeko metropoli-eremuko auzo pobre batean. Hala ere, familia Huntingtonera joan zen jaio eta gutxira, Long Islandera. Hantxe hazi zen Sherman, eta bost neba-arrebetatik gazteena izan zen. Beste artista batzuek ez bezala, Sherman ez zen bereziki arteetan sartzen gaztea zenean, aitak ingeniari gisa irabazten zuen bizitza eta amak irakurketa-maisu gisa lan egiten zuen. Shermanek dio ez zekiela zer zen artearen mundua unibertsitatera joan zen arte. Gurasoek interes artistikorik ez zuten arren, bigarren hezkuntza amaitu ondoren arte-eskolan sartzeko erabakiaren alde egin zuten.
Cindy Sherman Ikusizko Arteen inguruko interesa pizten hasi zen Buffaloko Unibertsitatean. Shermanek Buffalon egin zuen ibilbidea ez zen amaitu. Lehen urtean, Sherman pintura lantzen hasi zen, baina egun batean konturatu zen ez zela nahikoa. Pinturaren mugek eta ahal zuen guztia egin zuen sentsazioak zapuztuta, etsi egin zuen. Shermanek hauxe sentitzen zuela esan zuen:
   "Pinturaren bidez beste arte bat kontu handiz kopiatzen ari nintzen, eta orduan konturatu nintzen kamera erabili eta nire ideiak harekin garatu besterik ezin nuela egin".
Eta horixe egin zuen. Shermanek onartu du inoiz ez duela arrakastarik izan margolari gisa. Pinturarekin jarraitzeko beharrezko lotura kritikorik ez zuenez, Sherman argazkigintzara itzuli zen, eta horixe ikasi zuen Buffalon bere garaian. Denbora horretan, Robert Longo artista ezagutu zuen, eta oso garrantzitsua izan zen bere bizitzan. Longo eta Charles Clough ikaskidearekin batera, Shermanek Hallwalls sortu zuen, artista independentez osatutako saio bat, non berak eta beste artista batzuek erakusketak egiten baitzituzten.

### Karrera artistikoa

Graduatu ondoren, 1976an, New Yorkera joatea erabaki zuen, bere karrera artistikoan bete-betean murgiltzeko, Manhattango Fulton Streeteko loft batean. Orduantxe hasi zen bere buruaren argazkiak ateratzen. Argazki horiek, autorretratu kontzeptualak, Complete Untitled Film Stills (1977-1980) izenez ezagutu ziren, non eszenifikatu egiten baitzituen egoerak, argazkiei zinemako fotograma baten itxura emateko jantziekin eta tresneriarekin, zinema beltzaren estetika eta planoak erabiliz. "Erretratu historikoak" izeneko serie ezagun batean, Shermanek Mendebaldeko artearen historiako pintura klasikoen protagonista maskulinoak pertsonifikatu zituen, hala nola Caravaggioren "Bako gaixoa". Argazkietan Sherman agertzen zen arren, berak ez zituen bere autorretratotzat hartzen: Untitled Film Stills filmean, agian Shermanen karrerako lan ezagunenetako bat. 1977an hasi ziren argazki hauetan, Sherman bere burua B motako filmen aktore-lanetan jartzen zuen. Bere argazkietan, ileordeekin, kapelekin, jantziekin eta berea ez zen arroparekin egindako pertsonaiak agertzen ziren. Argazki hauek erretratuekin nahas ziezkeen, baina oso bestelakoak ziren. Argazki horietako bakoitzean, Shermanek rol bat jokatzen zuen, fikzio autofabrikatua. Fikzio horretan, rol femenino estereotipikoak hartzen zituen: etxekoandrea, prostituta, emakumea arriskuan, emakumea negarrez, dantzaria eta aktorea.
Sherman argazkilari gisa ezagutarazi zen garaian, emakume artista asko zeuden, eta haien lanak gizonezko ikusle batzuen begirada lizunari erantzuten zion. Hannah Wilke New Yorkeko performance-artista pisu astuna zen denboraldi horretan, askotan biluzik posatzen zuen eta bere erakargarritasun erotikoaz gozatzen zuen. Neurri batean, pertsonaia boluntarioa zen, eta, beste neurri batean, egia fisikoa. Wilkeren exhibizionismoa, biluzia askapen gisa erabiltzen zuena, ez bezala, Sherman beti izan da ezkutatzearen artista, eta hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdetik mozorrotu da pop-fantasiak emulatzeko. Biluzia ez zen bere lanaren zati, nahiz eta laurogeiko hamarkadan, fotogramen arrakasten ondoren, sabai sintetiko eta bulba artifizialak hartu zituen argazkietan, fantasia maskulinoari biziotsu dibertigarria eransten ziotenak.
Hirurogeita hamarreko hamarkadan, Shermanek zeregin garrantzitsua izan zuen gorputzaren berregituratze feministan, mugimendu hori emakumeek sortu eta mantendu zutena. Belaunaldi horrek “pertsonala politikoa zela” uste zuen eta performanceko artistak, gehienak emakumeak, axioma horretaz jabetu ziren, eta, lorpenak ikusita, sexuen arteko disforian oinarritutako benetako zerbait bihurtu zuten. Shermanek berak, hasieran batez ere, pertsonaia ugari sortu zituen, bere gorputza erabiliz eraiki zitzakeen aurpegi eta gorputz ugariek liluratuta uzteko. Artista gisa duen garrantzia harridura horretan datza. Shermanek aurpegi ugari eta askotarikoak hartzen ditu psike femeninoaren interpretazio-izaeraren berri emateko ahaleginean. 1930eko eta 40ko hamarkadetako zinemagintzako glamourrari dagozkio beren eraldaketa bikainetatik sortzen diren izakiak, emakumezkoen edertasuna funtsezkoa baitzen sarrerak saltzeko.

### Nolako lana

Batzuentzat erraza litzateke Shermanen argazkiak arbitrariotzat jotzea; haren antzerki-efektuak funtsean artifiziala den izaerari erantzuten diote. Hala, irudiek intentsitate bitxia galdu eta feminitatearen kritika bihurtzen dira, Hollywoodek irudikatzen duen bezala. Artifizioa Shermanen trukaketetan estratagema garrantzitsua den arren, posearen egia adierazten ere saiatzen da. Horrek dialektika bat sortzen du, lehen lanetan modu boteretsuagoan agertzen dena. Gerokoetan artistak gorrotoa eta emakumearen ikuspegi negatiboa ditu ardatz. Shermanek egia eta artifizioa aldi berean nahasten ditu. Sortzen den unea azpimarratzen du, emakume batek ez dakienean paper bat interpretatzen ari den edo bere izaeraren berri ematen ari den.
Sherman-en fotograma-bildumak, nabarmen samar, emakumearen irudimenezko birbideratzea dakar, gizonek gobernatutako gizarte batean. Harrigarria bada ere, eta oso modu eraginkorrean, ezagunagoa den tamaina txikiko fotogrametan du decoruma. Baina apaltasunak prezioa du. Artistak bere generoa interpretatzen du, eta emakumearen mendeko zereginari ematen dio arreta. Laurogeiko hamarkadatik aurrera, Sherman “argazkilari” bilakatu zen. Mendetasunaren kontzientzia bulkada bihurtzen da zenbait argazkirentzat. Argazki horien edukiak amorru izugarria pizten du, lehen lanetan hartu zuen irudi xarmagarriak mendeku hartu nahi balu bezala, emakumeek beren feminitatea interpretatzen dutela gizonei atsegin emateko.
Lehen lanaren eta azken ahaleginaren arteko alde handia dela eta, beharrezkoa da bi etapak ahalik eta hobekien bereiztea. Shermanek bere lehen fotograma-bildumetan protagonista gisa jokatzen duen abilezia nabaria izan arren, hauek gazteriaren xalotasuna dute; gaztea eta erakargarria da; beraz, bere buruaz hartzen dituen argazkiek atsegin dute ikuspuntu erotikotik eta, aldi berean, inplizituki, eraikitzaileak dira. Arte Modernoaren Museoaren erakustaldiaren hasieran zuri-beltzeko tamaina txikiko irudietan bertan ikus daiteke oreka horren irismena.
Oro har, argazkiek ohikoaren alternatiba gisa funtzionatzen dute, hau da, gehienok egunak pasatzen laguntzeko erabiltzen dugun oinezko izatea. Argazki izugarri sexia dago, Fotograma sin título#13 (1978), Sherman ilehori eta lizuna liburutegi bateko apaleko arte-liburu bat hartzen erakusten duena. Liburua eusten duen arren, begirada ez dago apalean, ikusi ezin dugun zerbaitetara bideratzen da. Bere ilea bekokian isurita agertzen da, eta ilezko zinta batez hura txukun mantentzen saiatzen da. Playboyrentzako argazkia ez bada ere, benetako erakarpena du Shermanen gorputzaren ingurua (jantzia) erakustean. Berezkotasun faltak, argazkirako pausatu den ziurtasunak, artifizio nozioa dakar, harrigarria bada ere, egiazkotasun sentimendu bat ere baduena.
Nan Goldin izeneko argazkilari amerikarraren eta Shermanen arteko desberdintasun garrantzitsuenetako bat da Goldinen benetakotasuna sexuan duen interesak sortutako errealitate baten ondorioa dela; Sherman, berriz, askoz emaitza sinesgarriagoa ematen duen artista da. Shermanen fantasiazko aurpegierak, nolabait, haren aurkakoa onartzera garamatza, hau da, ikusten duguna benetakoa dela onartzera. Hori gerta daiteke fotogramak ikustera hain ohituta gaudelako, ezen inguratzen gaituen errealitatea bera baino zerbait errealagotzat hartzen baititugu. Eraldaketa funtsezkoa da Shermanen nortasun artistikoan. Erropaje psikologikoa aldatzen du, ustez xaloa den xalotasun batetik hasi eta, goranzko haserrealdi batean, ia mitologiako ferozientzia lortzen duen emakume bat erakusten duten irudietaraino.

### Lehen lanak

Haren lehen lanek erotismo errazagoa erakusten dute. Fotograma sin título#14 (1978) filmak Sherman aurkezten du soineko beltz batekin eta perlazko lepokoarekin gela batean, apaingarri batekin eta mahai batekin. Shermanen bizkarra eta mahaiaren isla ikusiko ditugu, edalontzi bat ardo eta aulki batekin, ispiluan haren atzean. Haren itxura, masailetan bermatutako eskuaren bidez areagotua, azkarra dirudi, baita pixka bat harrapatua ere. Berriro ere, ikusten ez dugun norbaiti begiratzen dio. Haren erakargarritasun fisikoak argazkia definitzen du, fotogramak baino belaunaldi bat edo bi lehenago egindako filmetako maitasun-istorioekin justizia egiteko moduan. Irudi erromantikoak lehen argazkietan agertzen dira, baina ez ditu ikusleak txundituta uzten. Feminismoa nahitaez nabarmendu gabe feminismoa adierazten duten unean harrapatutako aukera emozionalen multzo baten parte dira. Adiera tradizionalean ideologiarik ez dutenez, gehiago tratatzen dira sentimenduez, psikologiaz. Beraz, ez dira bere garaiko arte politizatuenetakoak, nahiz eta argi geratu jorratzen dituen gaiak generoaren pertsonifikaziokoak direla, emakume batek gizonen gozamenerako interpretatuz ikusita.
Imajineria bera bakartuta dago, Sherman ia beti bakarrik agertzen baita argazkietan, eta horrek areagotu egiten ditu lagun edo senitartekorik ez izateak eragindako gorabeherak. Hala ere, beste pertsona baten akonpainamenduak deuseztuko luke argazki gehienen isolamendu mitikoa, eta, guztiaren ondoren, artista alienatuaren, postmodernoaren, erakusgarri dira. Irudi hauetan nolabaiteko erresistentzia aurkitzen dugu, koketeriaren osagarri estilizatuetatik haratago, zerbait sakonagoa gertatzen den leku baterantz. Argazki hauetako asko emozioei buruzkoak badira ere, askotan afektua faltsua da, kameraren ustezko egiaren ondorioak, funtsean irrealak edo surrealak, nolabait adieraziz. Emakume gazte baten irudiei buruz hitz egiten ari garela, erraz ondorioztatu dugu oraindik ez dituztela harengan sartu esperientziaren zigorrak. Horrek esan nahi du ezen –artelanen artea– nahikoa dela erreskatatzeko, heltze-prozesuan hain barneratuta egongo litzatekeelako. Badirudi horren arrazoiak azalpen edo justifikazio gutxi dituela. Hala da, besterik gabe. Bere azken argazkien esperientziak emakumea oso ikuspegi gogorretik nola interpretatzen duen erabaki du, eta ez du arrastorik uzten bere lana ulertzeko. Badirudi ezen, gomazko baginen itsusitasunan ondoren edo ilehori sexyen makillajearen azpian, oraindik ere sumindu handiagoa dagoela. Zerk eragin zion Shermani horrela lan egitea?
ARTIFIZIALTASUNAK:
Argazkirik itsuenak 80ko hamarkadaren amaieran eta 90eko hamarkadaren hasieran egin ziren: izugarriak eta groteskoak dira. Alde handia dago fotogramen eta gorputzeko atal sintetikoekin egindako lanen artean. Artean nahita egindako 'itsusitasunak' historia luzea du, baina Shermanen kasuan desitxurazioa hain da muturrekoa, ezen, nola edo hala, harritzeko gaitasuna galtzen baitu. Sherman gehiegi ari da lanean, hondatutako decorumaren zentzua erakustean. Irudiak muturreko malformazio baten adibide bihurtzen dira, eta orduan ez dira beldurgarriak, zentzugabeak baizik.
Beti izan da osagai surreala sentikortasunean —fotogramek ikusmina aldatu egiten dute azkenean adimenaren emaitza den errealitate bat iradokitzean—. Furunkulu izugarriak dituzten pare bat atzealderen irudiak —Sin título#177 (1987)—, nahita iraindu nahi du gure ideia: duintasun fisikoa, gure duintasuna eta, oro har, jendearena. Shermanen indar estetikoaren zati handi bat ideia honetatik dator: gu ere gizateriaren debacle orokorraren parte gara, nahiz eta erraza izan argazki estralurtar eta arrunt horietatik urruntzea.
Argazkien gustu ia komikoa izan arren, argi dago gehiago oinarritzen direla Shermanen irudimenaren eraikuntzan bere psikearen errebelazioetan baino. Lehenengo kasuan, Shermanek ia ez du bere gorputza erakusten irudi horietan; beraz, zaila da esatea berari buruz ari dela. Eta bigarrenean, zati artifizialak erabiltzeak esanahitik urrundutako irakurketa egiten laguntzen du. Hala ere, irudi horien larruazal ulkerosoak eta muturreko sexualak galdera honetara garamatza: zergatik begiratu ere egin nahi luke inork?, baita kontuan hartuta giza izaeraren, zehazki, emakumearen, zentzugabekerian oinarritzen direla. Sin título#250 (1992) lanean, emakume zahar eta beldurgarri baten aurpegia ikusten du zuzenean ikusleak. Ile ilehori sintetiko batzuk ditu, eta burua ia burusoil bihurtzen dute. Buruari eusten dioten besoak zurez eginak daude argi eta garbi, eta titiburu gorri handiak eta sabel haurdun bat dituzten bularrek, berriz, hankarik gabeko bagina erraldoi batera eramaten dute. Gorputza iledun kanaberen gainean dago, eta oso desatsegina da aurre egitea, Shermanek bere lanaren fase horrek nolabaiteko katarsi-funtzioa izango balu bezala. Baina zati horien munstrotasunak ez du hainbeste gogaitzen, barregarriak dira, Shermanek bere ibilbidean ikertzen duen ezaugarria.
Batek ezin du imajinatu ospetsu egin zuen hasierako lanetik urrunago dagoen lanik. 20 urte zituenean, emakumearen betiko dilema konponduta zegoela zirudien, bere generoa interpretatzera behartuta. Laurogeiko hamarkadako argazki-talde batean, Shermanek, koloretan, askotariko poseak irudikatzen ditu: badirudi ideia hori fotograma zinematografikoetatik hartua izan dela; haren ondorengo lan ia guztia lehen proiektuaren berrikuntzei zor die bere irmotasuna eta indarra, baina irmotasun apur batekin, gero haserre bihurtu zena. Irudi bikain batean, Sin título#119(1983), Shermanek ile erdiko kantari gisa erretratatzen du, perla artifizialak, besoak luzatuta eta ahoa erabat irekita. Ez du denboraldi bereko beste argazki batzuen genero-mespretxurik, eta, beraz, iradokitzaileagoa da. Antzezpen hunkigarria da, eta interpretatzen duen papera ez da estralurtarra; aitzitik, nolabaiteko zaurgarritasun ertain absurdoaren bidez asetzen du. 1984ko beste irudi bat,#132 izenbururik gabea, Sherman marra gorri eta horiko jantzia erakusten digu, ezkerreko eskuan zigarro bat eta eskuineko aldean garagardo-lata bat dituela. Haren aurpegia, partzialki ilunduta egon arren, beldurtuta dagoela dirudi, irribarre egiten badu ere. Berriro ere ahultasun nabariaren irudia da, nahiz eta desitxuratze fisikoaren ideia eratzen hasi zen, larritasun psikikoaren edo maila zabalago baten adierazle gisa, kultura-urritasunaren adierazle gisa. Shermanen ikusleek ez dakite aldaketa horren zergatia. Artista pertsona onaren pose bat mantentzeaz aspertu da, izan ere, haren eragina 1985ean hasi zen, irudi batean Sherman gizonezko ileorde batez eta ilunabarraren argitan dagoen txerri-mutur batez jabetu zenean.
ARAUAK HAUSTEA
Portaeraren ikuspegitik, Cindy Sherman onaren eta txarraren arteko tentsioak erakusten du rolen interpretazioak ondorioak dituela, ez bakarrik ikuslearentzat, baita artistarentzat berarentzat ere.
Transgresioa performancearen balioa gogorarazteko egiten da; laurogeiko hamarkadaren erdialdetik laurogeita hamarreko hamarkadaren hasiera arte erabat zentzugabea izatera iristen da, karikaturizatua, barregarri bihurtzeraino. Laurogeiko hamarkadaren amaieran, Shermanek maisu-maistra handien iruditeria sartu zuen; irudigintza errenazentista, desitxuratzean oinarritzen dena, artearen historiaren autoritatea zentsuratzeko modu gisa. Sin título#215 (1989) bere lanbidearen jantziekin jantzitako apaiz gazte bat erakusten digu. Berriro ere, harrituta ikusten dugu distantzia, hegaleko tolestuan ia ikusten ez den gurutzearen ikurra. Beste lan batean, Sin título#183 (1988) Shermanek Errenazimentuko emagin baten rola interpretatzen du; eskotetzarrak haren bular sakonak, bular faltsu ikaragarriak erakusten ditu. Marfil koloreko soinekoak kontrastea egiten du Shermanen ezpain gorriekin, argazkian kolore-nota bakarra baita. #224(1990) titulurik gabe lanean, Caravaggio emulatzen du. Togaz dotore jantzitako Shermanek mahats berdeak ditu eskuan eta mahai gainean mahats gorri mordoa dago. Deskribapen horiek Shermanen mozorroak zein diren erakusten digute, baita haien sormen-gaitasuna ere, zeinaren errepertorioa infinitua dirudien.
2000. urterako, Shermanek argi uzten du trabestismoa eta ironia sakona izango liratekeela bere gai nagusiak, emakumearen figurarekin eta psikearekin duen erlazioan oinarrituta. Mende berriaren hasieratik XXI. mendearen lehen hamarkadaren erdiraino erabiltzen dituen pailazoen irudiak oldarkorrak eta beldurgarriak dira, eta arriskutsuak dirudite. Kolore primarioetako makillaje neurrigabea eta benetako gaiztakeriazko begiradarekin bat datoz. Laztasun horrek menderatu egin zuen aurreko hamarkadako lana, eta emakumearen duintasunari gogor erasota. Gizon arraro baten misoginia da, itxuraz emakumeen balioa zalantzan jartzen duen emakume batek betikoa. Irudi beldurgarrienetako bat ahultasun-sentimendutik abiatzen da berriro. Adibidez, 2000. urteko argazki batean, Sin título#359 delakoan, adin ertaineko emakume bat ikusten dugu, bere begien inguruan makillaje zuria duena, eta ezpainen gainean betile faltsuak kopetaraino iristen zaizkionak. Hainbat kate-multzorekin apaindu du lepoa. Artistak, ezpain gorriekin, kamerari begiratzen dio, atsegin emateko gogoz. Emozio hori irudiz irudi errepikatzen da, eta hori, Shermanek forma berriak sortzeko duen distira nabaria gorabehera, emakumearen antsietateaz barre egiten du, gizakia dagoeneko erakartzen ez duen objektutzat hartzen baita. Makillaje groteskoa, geruza lodietan banatua, itxuraz eguzkiak erretzen duen karikatura bihurtzen du, eta, azkenean, ez da ezagutzen.

### Egungo lana

Lan berrietan, urtetan sartu den artista bat ikusten dugu, eta emakumeak gizartean duen arketipoa astintzen jarraitzen du. Iraganeko edertasun baten ideia, gero hilda dagoena, maiz agertzen da; argazki askoren ahultasuna nazkagarri bihurtzen da. Adibidez, Sin título#465 (2008) , Sherman dama handi gisa agertzen da Central Park-en kanpoaldean; Palabra de honor delako soineko bat eta perlazko lepokoa ditu. Aldapa izugarria ere ikusten da. Zimurrak masailen koloretearen azpian eta ezpainen gainean ikus ditzakegu. Erdizka biratutako gorputzak asko begiratzen dio ikusleari, eta bere aldean Medusaren begirada ez dirudi kaltegarria. Samintasunaren ideia ez dirudi oso urrun dagoenik eta Shermanek irudikatzen duen papera desatsegina da; oso haserre dago eta haserre hori komunikatzeko prest.
Beste argazki batean, Sin título#476 (2008), Shermanek emakume aberats baten rola interpretatzen du. Jantzi luze gorri batekin jantzita dago, eta terrier gris txakurtxoa du inguruan. Haren ileordea zilarreztatu egin dute, eta, haren atzean, itsas ikuspegi hutsala ikusten dugu. Bere arrakastaren erosotasunean harrapatuta dagoen pertsona bat erakusten digu irudiak, eta agian ez da urrunegi joango guri eta artistari berari aplika dakiekeen nolabaiteko ukitu alegorikoa hautematen badugu. Bere irudimenezko mozorroez gain, Shermanek ez du artearekiko interes handirik erakusten; hala ere, azken bi urteetako lanean, lan grafikoaren aurka agertu da, normalean naturarena. 2010eko titulurik gabeko irudi batean, mozorro bat darama, zaku bat, begi beltz bat eta hiru kate elkartuta jakatik zintzilik. Argazkiaren ezkerraldean gertatzen da hori; eskuinaldean, ile beltzaran luze batekin ikusten dugu, eta, gezi marroi batekin, oinetaraino. Bi irudien atzean, bi aldeetan zuhaitzez apaindutako bide baten inpresioa dago. Irudia zuri-beltzean dago. Bi kasuetan, Shermanen begirada galdua dago, ez du ezer erregistratzen ikusleari begiratzen dion bitartean.
Antzeko eraikin batean, hau ere 2010ean, ezkerreko irudiak tunika garden bat darama soineko urdin baten gainean, lore zuriekin. Argazkian nekatua dirudi, nabarmen zahartua. Eskuineko aldean, Shermanek haragi-koloreko mozorro bat du, biluzik egotea entretenimendu zentzugabearen antzeko zerbait eskaintzen duena: mozorroak izerdi neurrigabeak eta ile pubikoko triangelua ditu. Shermanek, enkargatuen mutil-mozketa batekin, ezpata faltsu bati eusten dio. Irudiaren atzean, XIX. mendeko eszena bat dago, baso hostotsu batek inguratutako lakua. Irudigintza grafikoa zuri-beltzean dago berriro. Mitoaren ideiak indarra hartzen du, Shermanek izatearen mitologia barregarria irudikatu nahi duela ohartzen gara.
Azken lan horietan, badirudi Sherman ez zela estrepitoarekin amaitzen, kexu batekin baizik. Baina Sherman ez zen oraindik hirurogei urtera iritsi; beraz, goizegi izan zitekeen arteari agur esateko. 500 irudi inguruko ekoizpen miresgarrian, artistek feminitatearen historia atzematen dute ideologietara jo gabe. Edo badirudi hori. Mozorroen azpian, begirada larri horren azpian, badirudi Shermanek maitatua eta onartua izateko desirari buruz dituen ideiek izaera iraultzailea dutela. Emakumeek Shermanentzat barregarria den portaera ikasten dute, ez da atsegina izateko genetikoki prestatuta baleude bezala. Hein batean, arte hori bere baitan daraman ahultasun ideiagatik erradikalizatzen da; beraz, ezin da esan Sherman mozorrotzera mugatzen denik. Berak interpretatzen eta pertsonifikatzen du, aldi berean, bere generoaren portaera. Hain da benetakoa, ezen errealismo politikoa argazkiaren barruan sortzen baita. Ez da Shermanen artearen agerikoa, haren edukirik sakonena baizik. Izan ere, ikusleak intuitu egin behar du, testuingurua ez baita inoiz argi geratzen. Shermanen argazkien haserrea askoz eskuragarriagoa da, baina urruneko efektua da. Sherman erreala bere mozorroen berriteriaren eta bere pertsonaia mitikoen urrakortasunaren artean dago. Pertsona hori arte garaikidekoa da argi eta garbi.

## Sariak

* 2020an, Arteen Wolf Fundazioaren saria jaso zuen.

## Bibliografia

* Elcuerpo mutilado (la angustia de muerte en el arte) José Miguel G. Cortés.
* Emakume artistak (2005) Thaschen GmbH ISBM ά3-8228-4120-4
* Johanna Burton (ed.), ed. (2006). Cindy Sherman. The MIT Press. ISBN 0-262-52463-5.
* (2007) Cindy Sherman: A Play of Selves.Cantz ardatza. ISBN ά3-7757-1942-1.
* (2006) Cindy Sherman: Working Girl.Contemporary Art Museum, St. Louis.' ISBN λ0-9712195-8-8.
* (2004) Cindy Sherman: Centerfolds. Skarstedt Fine art. ISBN 0-9709090-2-0.
* (2003) Cindy Sherman: The Complete Untitled Film Stills. Museum of Modern Art. ISBN 0-87070-507-5.
* (2002) Elisabeth Bronfen, et al. Cindy Sherman: Photographic Works 1975-1995 (Paperback). Schirmer/Mosel. ISBN 3-88814-809-X.
* (2001) Early Work of Cindy Sherman. Glenn Horowitz Bookseller. ISBN 0-9654020-3-7.
* (2000) Leslie Sills, et al. In Real Life: Six Women Photographers. Holiday House.' ISBN 0-8234-1498-1.
* (2000) Amanda Cruz, et al. Cindy Sherman: Atzera begirakoa (Paperback). Thames & Hudson, ISBN 0-500-27987-X.
* (1999) Essential, The: Cindy Sherman. Harry N. Abrams, Inc., ISBN 0-8109-5808-2.
* (1999) Shelley Rice (arg.) Invered Odysseys: Claude Cahun, Maya Deren, Cindy Sherman. MIT Press. ISBN 0-262-68106-4.

## Filmografia

* Cindy Sherman [bideorecording]: Transformations. by Paul Tschinkel; Marc H Miller; Sarah Berry; Stan Harrison; Cindy Sherman; Helen Winer; Peter Schjeldahl; Inner-Tube Video. 2002, 28 minutu, kolorea. NY: Inner-Tube Video.
* Office Killer (1997) Zuzendaria: Cindy Sherman–Idazleak: Tom Kalin, Elise MacAdam, Elise MacAdam, Cindy Sherman–Elenco: Carol Kane, Molly Ringwald, Jeanne Tripplehorn. Iraupena: 82 min, 95 min Argentinako edizioan. Bideo-kolore pornografikoa

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Cindy Sherman» Wolf Foundation 13 de enero de 2020.
* ↑ Eva Respini y Lucy Gallum (curadoras). Exposición de Cindy Sherman en el MOMA. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q229455
* Multimedia: Cindy Sherman / Q229455