OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Letra erregular

Latinezko idazkeraren tipografian, erregularra edo letra roman hiru mota historiko nagusietako bat da, letra lodiarekin eta letra etzanarekin batera. Batzuetan, letra normala edo ohiko letra ere esaten zaio, letra-tipoetan estilorik xinpleena dela azpimarratuz, markatu gabea (markatuagoak diren letra lodi edo letra etzanarekin konparatuz.) Sinpletasuna da ezaugarri nagusia eta letra-tipo hau da letrarik ohikoena testu gehienetako corpusetan. (Orain irakurtzen ari zaren lerro hau, letra erregurrarekin idatzita dago). Beste batzueta roman estiloko letra edo erromatar estiloko letra esaten zaio.
Errenazimentu goiztiarrean, roman (Antiqua formakoa) eta etzana edo italiarra bereizita erabili ziren. Gaur egun, mota erregularra eta etzana nahasi egiten dira, eta tipografia gehienetan roman estiloa zutik dagoen estilo hau dela ulertzen da eta estilo italiko edo etzana edo letra zeiharrez osatuta dagoela ulertzen da.

## Gaur egungo erabilera

Etengabe ari dira letra-tipo berriak sortzen, batzuk formatu irekian eta doan banatzen dira, beste batzuk ordea garesti saltzen dira. Hona mendebaldean zehar oso zabalduta dauden zenbait tipografia: Bembo, Baskerville, Caslon, Jenson, Times New Roman eta Garamond.

## Oharrak

* ↑ Amert, Kay. (April 2008). «Stanley Morison's Aldine Hypothesis Revisited» Design Issues 24 (2): 53–71. doi:10.1162/desi.2008.24.2.53..
* ↑ Bergsland, David. (29 August 2012). «Aldine: the intellectuals begin their assault on font design» The Skilled Workman.

## Erreferentziak

* (Gaztelaniaz) Bringhurst, Robert (2008), Los elementos del estilo tipográfico (3.2 bertsioa). Vancouver: Hartley & Marks. Askotan, "Bringhurst" esaten zaio, eta Elements asko errespetatzen da estilo tipografikoaren gainean gaur egun ingelesean duen aginpide gisa.
* (Ingelesez) Nesbitt, Alexander The History and Technique of Lettering (1957), Dover Publications, Inc. ISBN 0-486-40281-9. Dover-en edizioa PrenticeHall, Inc.-ek 1950ean Lettering: The History and Technique of Lettering as Design izenburupean argitaratutako lanaren berrargitalpen laburtua eta zuzendua da.

## Ikus, gainera

* Letra etzan eta letra zeiharra.
* Letra lodi.
* Serif
* Sans-serif
* Letra-tipo gaelikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q484023
* Multimedia: Roman type / Q484023
# Letra xehe

Letra xehea edo minuskula grafema mota bat da, letra larria baino txikiagoa eta horrenbestez, forma ezberdinekoa.

## Historia
### Sorrera

781ean, Akisgranen, Yorkeko Ealhwine idazlea Karlomagnoren gortera iritsi zen. Erregeak eskola bat irekitzeko asmotan ekarri zuen Ealhwine eta, azkenean, hamabost urte eman zituen bertan, karolingiarren berpizkunde kulturalaren bultzatzaile nagusietako bilakatuta. Tarte horretan, besteak beste, letra xehe karolingiarra garatu zuen, ordura arte erabiltzen zena baino txikiagoa eta biribilagoa, gaur egun letra xehe etzantzat jo daitekeena.
Erromatarrek letra larriz idazten zuten. Letren diseinua simetrikoa zen, geometria euklidearrean oinarritua. Mendebaldeko Erromatar Inperioaren amaierara arte ez ziren hasi kurtsiba erromatar modura ezagutzen den hizki moldea erabiltzen. Idazkera hori ez zen zabaldu, baina mende batzuk beranduago eragina izango zuen Eanwhilek letra xehe karolingiarra asmatu zuenean.
Hala ere, horretarako oinarrizko faktorea teknologia izan zen. Karlomagnoren gortean, aurretik kargatzen ziren arkatzak eta garai hartako paperik fin eta leunena (animalia jaioberrien larruz egindako Vitela papera), erabiltzeko aukera izan zuen Eanwhilek. Idazteko modu errazago hura berehala zabaldu zen kultur maila altuenekoen artean. Baina XI. mendean baztertu egin zuten letra minuskula.

### Veneziako Errepublika

XV. mendean veneziar errenazentistek tipografia berri bat nahi zuten euren errepublikarako, eta Aro Klasikoa berpizteko. Horregatik ipini zioten lettera antica izena, eta horregatik aukeratu zuten kurtsiba erromatarra eredu moduan. Baina izkribu erromatarrak eta karolingiarrak nahastu zituzten, eta azkenean Ealhwinek asmatutako minuskula zabaldu zuten.
Hortik aurrera Europa osoan letra larriak paragrafoaren hasiera markatzeko erabiltzen hasi ziren eta testua letra xehez idazten zuten. Eredua aukeratzeko izandako akatsa deskubritu zuten halako batean, baina tipografia horrek zabaltzen jarraitu zuen. Idazteko materiala garestia zen eta letra horrek espazio gutxiago behar zuen; gainera eskuz idazteko askoz azkarragoa zen.
Inprenta iritsi zenean ere abantaila handia eskaintzen zuen lettera anticak, izan ere, tinta asko aurrezten zen soilik karril erdia erabilita.

### Azken mendeak

XVIII. mendearen hasieran lehen estilo liburuak sortu ziren. Europako herrialde bakoitzak modu batera erabiltzen zituen letra xeheak eta larriak, eta arauak bateratzeko beharra zegoen. Mende horretan bertan, Giambattista Bodonik letra xehea garatu zuen, Gracia tipografia sortu arte. Horixe izango zen gaur egun erabiltzen diren tipografia askoren oinarria, besteak beste, Times eta Garamond.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Irazustabarrena, Nagore. (2007-12-16). «Letra xehetzen» Argia CC-BY-SA lizentzia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8185162
* Multimedia: Lower case letters / Q8185162
# Letra larri

Letra larria edo maiuskula letra xehearekin erkatuta handiagoa den letra mota da, era berezikoa. Puntuaren ondoren, izen berezien hasieran eta sigletan ipintzen da, besteak beste.
Latindar alfabetoan letra larriak A, B, C, D... dira. Halere, hauexek osatzen zuten hasieran alfabetoa, eurak ziren latinez hasieran erabiltzen ziren bakarrak, letra xeheak asmatu arte.

## Kanpo estekak

* Alfontso Mujika (2008): Letra larriak erabiltzeko irizpideak, EIMA, Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritza.
* «Letra larrien erabilera euskaraz: Euskaltzaindiaren gomendioak», Euskera 36 (1991), 85-87.
* Datuak: Q98912
* Multimedia: Capital letters / Q98912
# Letra lodi

Letra lodia edo, batzuetan, letra beltza (oso lodia denean) tipografian marra lodiagoa duen karaktere mota da (tamaina bereko ohiko karaktereekin konparatuta). Nagusiki testuaren zati bat nabarmentzeko erabiltzen da.

## Nola aplikatu
### Tipografía tradizionala

    Erabiltzen ari den letra motaren aldaera lodiago batez idazten da testua.

### Mekanografia

    Antzeko zerbait lortzeko atzera jotzen zen eta idatzitako letren gainean berriro idazten ziren letra berak. Erabat bat ez zetozenez, antzeko efektua lortzen zen.

### Testu-prozesadoreak

    Testua hautatu eta beltza aukeratu formatu menuan.

### HTML

    <b>...</b> etiketak erabiliz (zaharkitua) edo <strong>...</strong>.

### CSS

    «font-weight» ezaugarriari 400 baino gehiagoko balio bat emanez edo «bold».

### Wiki formatua

    Esapidearen hasiera-bukaeretan hiru kakotx (') jarriz. Adibidez: '''hitza''' → hitza.

## Erreferentziak

* ↑ Plazaberri. (2024-02-12). «Letra-estiloei buruzko araua plazaratu du Euskaltzaindiak: letra etzanak, letra lodiak, letra azpimarratuak…» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-30).

## Ikus, gainera

* Letra tipo erregular, erromatar edo letra-tipo roman.
* Letra azpimarratua.
* Letra etzan.
* Mendebaldeko tipografiaren historia
* Serif
* Sans-serif
* Letra-tipo gaelikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518198
* Multimedia: Boldface / Q16518198
# Letraset

Letraset izeneko produktua letra-tipoen eta sinbolo tipografikoen orri sortak ziren. Izen bereko enpresak sortua, 20. mendearen 2. partean oso ezaguna egin zen produktu bat izan zen, idazki eta artelan pertsonaletan letra konbinazio bereziak agerrazteko erabiltzen zen.

## Historia

Letraset negozioa Londresen sortu zen 1959an, artista eta diseinatzaile komertzialentzako euskarri berritzaileak sortuz. Haien jatorrizko produktuari Letraset Type Lettering System zetritzon. 1961erako, Letraset Instant Lettering, lehorreko hizki itsasgarriena garatu zuten, eta hori izan zen urte askotan beren oinarrizko produktua. Marka eta produktua, gauza bera bihurtu ziren.
Letraset orri tipiko batek hainbat karaktere errepikaturen errenkadak zituen. Euskal Herrian frantsesezko eta espainolezko orri desberdinak saltzen ziren, mugaren bi aldeetan. Letraset orriko karaktere bat beste orri batean agerrazteko, gainetik ezarri eta txanpon batekin edo beste era bateko tresna gogor batekin gainetik pasatzen zenuen, letra transferitu edo itsasteko, hala nola kalkomania batekin egiten den eran, baina lehorrean. Letrak erabili ahala, Letraset orria hustuz zihoan.
Eskuz ez bazen, etxe edo kontestu gehienetan testua ekoizteko modu bakarra idazmakina mekanikoa zen garaian, makinen letra-tipo beti finko eta tipikoarekin; testu batean izenburu bat, atal bereziren markatu, edo sinbolo gehigarri batzuekin zerbait ilustratu nahi zenean, Letraset erabiltzea zen ohikoa.
Inprimagailu, ordenagailu pertsonalen eta ofimatikaren hedapenarekin, azkar bihurtu zen Letraset produktu zaharkitua 1990eko hamarkadaren hasieran.
Letraset autoedizioen industrian sartzen saiatu zen, ImageStudio eta ColorStudio bezalako software paketeak sortuz Macintosh- erako, baina ahalegim hauek ez zuten sekula arrakasta handirik ikusi. Hala ere, enpresak garatutako letra tipo askok bide egin dute informatikaren garaian.
Enpresak kolorezko rotulkiak eginez iraun du 21. mendean. Letraset orri zaharrak biltzeko ekimenak badira, arkeologia industrialeko ekimen gisa.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Action Transfers: Letraset Instant Lettering» www.action-transfers.com (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Una base de datos que busca recuperar y documentar las tipografías de transferencia en seco de Letraset» Microsiervos (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1821134
* Multimedia: Letraset / Q1821134
# Letra maiuskula dotorea

Letra maiuskula dotorea (Elegans) edo Letera Quadrata (letra karratua esan nahi duena), antzinako erromatar garaian idazten ziren hainbat letra motari ematen zaion izena da. Monumentuetan erabiltzen zen erromatar maiuskula monumentalaren aldaera bat da eta hain zuzen, letra larriak pergaminoetan, vitella-tan edo beste euskarri bigunetan errazago idazteko sortu zen. K.o. IV. eta VI. mendeen artean erabili zen eta aztarna gutxi utzi ditu.
Berez dituen ezaugarriak hauek dira: diseinu zurruna, letra luzexkoak, trazu lodietan marra lodiak eta angelu zuzenen nagusitasuna. Eremu kristauan ere erabilera epigrafikoa izan zuen (material gogorretan, alegia), batez ere santuen erlikiak lekualdatzeari buruzko errotuluetan. Gertaera horrekin duen loturagatik Damasoren letra epigrafikoa ere deitzen zaio, Dámaso I Aita Santuak erabili zuelako (366-384 urteetan).

## Oharrak

* ↑ Jaio gabeko behi edo zezenen larruarekin egindako idazteko orriak.
* ↑ Euskarri gogorretan idatzi zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Marcos, Juan-José. (2017-01-06). «La escritura mayúscula romana» Escritura capital romana (cuadrada y rústica) (Plasecia (Cáceres)).
* 1 2 Características de la escriptura en Roma. Bartzelona: Bartzelonako Unibertsitatea.

## Ikus, gainera

* Latindar alfabetoaren historia
* Letra maiuskula monumentala
* Letra capitalis rustica
* Letra etzana

## Kanpo estekak

* Epigrafia latina: notas Roma. Liburu honetatik hartua: Batlle Huget, Pedro (1963) Epigrafía Latina. CSIC eta Instituto Antonio nebrija. Bartzelona
* La escritura latina en la Edad Antigua Sevillako unibertsitatea.
* Marcos, Juan-José: Escritura capital romana (cuadrada y rústica). Instituto nacional de tecnologías educativas y de formación del profesorado (INTEF).
* Datuak: Q132502
* Multimedia: Capitalis quadrata / Q132502
# Madonna del Sasso

Madonna del Sasso Italiako udalerri bat da. Verbano-Cusio-Ossolako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 356 biztanle ditu, 15,41 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Madonna del Sassok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cellio con Breia $^{(en)}$ Cesara Pella San Maurizio d'Opaglio Varallo Arola Civiasco Pogno Valduggia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23611
* Multimedia: Madonna del Sasso (Italy) / Q23611
# Madonna della Corona santutegia

Madonna della Corona santutegia, italieraz: Santuario della Madonna della Corona, Italiako Ferrara di Monte Baldo udalerrian dagoen santutegi bat da, Veneto eskualdean. 775 metroko altueran dago.
* Datuak: Q1883435
* Multimedia: Madonna della Corona (Ferrara di Monte Baldo) / Q1883435
# Madonna di Campiglio

Madonna di Campiglio (alemanez: Sankt Maria im Pein) Italia iparraldeko Trentoko probintzian dagoen herri bat da, Pinzolo udalerrian dagoena. 700 biztanle inguru ditu eta Val Rendena gainean dago, 1522 metrotara, Campo Carlo Magnotik gertu, Brenta eta Adamello dolomiten artean.
Leku turistiko nabarmena da, udan, baina batez ere neguan, eta eski alpinoa eta snowboarda praktikatzeko erremonteak ditu. Italiako eski-erreferente handienetako bat da. Strada Statale 239 di Campiglio bidez sar daiteke herrira.
XIX. mendearen amaieran sortu zen, ibiltarientzako babesleku zahar-zahar baten lekuan, bere egoera natural apartak, Brenta mendigunearen eta Pressanellaren arteko arro politaren erdian, izei-baso lodiek inguratua, Madonna di Campigligio gaur egun Italiako turismogune alpetar dotore eta hornituenetako bat izatea eragiten du.

## Kirol-lehiaketak

Urtero, otsail inguruan, Settimana WROOM ospatzen dute. Bertan, Ferrariko 1 Formulako pilotuak herrian daude eta pistetan eskiatzen dute edo ekitaldietan parte hartzen dute, hala nola Fiaten ibilgailu berriak aurkezten dituzte.
Herriak, normalean, Alpetar Eskiko Munduko Kopako lasterketak hartzen ditu. Bere 3-Tre pista (izenak «3 gare nel Trentino» esan nahi du, Trentinoko hiru lasterketa) ospetsua da oso. Bertan Munduko Kopako eslalon proba bereziak egiten dituzte. Spinale direttissima pista ezaguna ere bada, azken zatian aldapa handia duena; Michael Schumacherri eskaini zaio pistaren azken zatia. Ingemar Stenmarkek 1974an bertan irabazi zuen lehendabizikoz.
Italiako Giroak bitan izan du bertan bere etapa amaiera: 1999an- Marco Pantani irabazlea izanda-, 2015ean- Mikel Landa irabazlea izanda- eta 2020an- Ben O'Connor irabazlea izanda-

## Galeria

* Ikuspegia
* Hirigunea
* Cima Grostè
* eski-pista
* Hirigunea

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Öhrling, Petter. (2014-12-17). «Jag trodde inte att jag var en vinnare» Sportbladet.
* ↑ (Ingelesez) Farrand, Stephen. (2015-5-24). «2015 Giro d'Italia to return to Madonna di Campiglio» cyclingnews.com.
* ↑ (Ingelesez) «Giro d'Italia: Alberto Contador extends lead as Mikel Landa wins» skysports.com 2015-5-24.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q952929
* Multimedia: Madonna di Campiglio / Q952929
# Madonna Dreyfus

Madonna Dreyfus, baita ere Mingranako Ama Birkina izenburuaz ezagutua, ohola gainean margotutako olioa da. Bere tamainua txikikoa da eta Italiako Pizkundekoa da. Washingtongo Arte Galeria Nazionalean erakusten da, Samuel H. Kress-ek, 1952an, museo honi arte-lana eman ondoren. Margolanaren izena bere lehenengo jabearen izenetik dator, Parisen bizi zen Gustave Dreyfus.

## Egile ezezaguna

Gaur egun egilearen izenaz espezialistak ez dira ados jartzen. Iritzi oso desberdinak eman dira, besteak beste, margolana Leonardo da Vincirena, Verrocchiorena edo Lorenzo di Credirena dela esan da. Kritikari gehienentzat Haurtxo Jesusen errepresentazioa ez da oso ona eta horrek bati edo besteari egoztea mugatzen du. Zenbait iritziren arabera Leonardoren gazte garaiko lana izan daiteke. Hori izan zen Wilhelm Suidaren iritzia, 1929an. Beste arte-historiadoreen ustez, esaterako Shearman eta Morelli, margolana Verrochiorena da.

## Deskribapena

Ama eta haurra etxe baten barruan daude baina leihoetatik kanpoko paisaia ikusten da. Paisaia, pizkundean ohikoa izaten zen moduan, oso ordenatua eta gizakiaren neurrira egina da. Ama begi itxita edo beheko aldera bedira ditu, eserita dago eta haren zangoen gainean haurra biluzik eta zutik dago. Emakumeak, oso gaztea, XV. mendeko arropak jazten ditu eta eskuan mingrana bat du, emankortasunaren sinboloa.

## Erreferentziak

* ↑ www.lahornacina.com/semblanzasdavinci.htm
* ↑ Milena Magnano, Leonardo, collana I Geni dell'arte, Mondadori Arte, Milano 2007. ISBN 978-88-370-6432-7

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Margolana museoaren webgune ofizialean.
* Datuak: Q1487435
* Multimedia: Madonna Dreyfus / Q1487435
# Madonna Frizzoni

Madonna Frizzoni ((Frizzoni Andre Maria) Giovanni Bellini margolari italiarraren lanetako bat da. 1470 inguruan egina, Veneziako Correr museoan gordetzen da.

## Historia

Madonna Frizzoni Bergamoko Gustavo Frizzoni bildumakoa zen. 1891ean Belliniren lana zela ikusi zen eta 1919an Veneziako Correr museoari eman zion margolana. Hasieran egur gaineko tenpera zen, baina, Correr museora sartu ondoren, mihisera eraman zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Renato Ghiotto (aurkezpena) eta Terisio Pignatti (testu kritikoa), L'opera completa di Giovanni Bellini detto Giambellino, Classici dell'arte, Milano, Rizzoli, 1969. 34.or.
* ↑ https://artsandculture.google.com/asset/madonna-col-bambino-madonna-frizzoni-giovanni-bellini/swGgr5oFMpN5tA
* ↑ https://www.frammentiarte.it/2014/08-madonna-col-bambino-correr/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47870920
* Multimedia: Frizzoni Madonna by Giovanni Bellini (Museo Correr) / Q47870920
# Madoqua

Dik-dikak (Madoqua generoa) animalia ugaztun eta hausnarkari txikia dira. Ekialdeko Afrikan bizi dira.

## Ezaugarriak

Dik-dikak 30-40 zm altuera hartzen du eta 3-5 kg. ar handienen kasuan.

## Espezieak

* Madoqua guentheri, Madoqua gunther, (Günther, 1894) – Günther's dik-dik
* Madoqua kirkii(Günther, 1880) – Kirk's dik-dik
* Madoqua piacentinii(Drake-Brockman, 1911) – Silver dik-dik]
* Madoqua saltiana(Desmarest, 1816) – Salt's dik-dik

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216263
* Multimedia: Madoqua / Q216263
* Espezieak: Madoqua
# Lipinki Łużyckie udalerria

Lipinki Łużyckie Poloniako Lubuszeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Żary barrutian kokatuta. 88,69 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3321 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2058240
* Multimedia: Gmina Lipinki Łużyckie / Q2058240
ieaLubuszeko voivoderriko udalerriak :
# Lipinki udalerria

Lipinki Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Gorlice barrutian kokatuta. 66,46 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6782 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2460728
ieaPolonia Txikiko voivoderriko udalerriak :
# Lipka udalerria

Lipka Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Złotów barrutian kokatuta. 191,18 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5609 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q555759
* Multimedia: Gmina Lipka / Q555759
ieaPolonia Handiko voivoderriko udalerriak :
# Lundehund

Lundehund edo Norsk Lundehund spitz motako txakur-arraza da, Norvegiakoa jatorriz. Izen Hund atzizkia (txakurra) eta Lunde aurrizkiak osatzen dute, horrek Lundefugl (lanperna-musuak, fraidetxo txoriak) esan nahi duelarik. Txakur hauek hegazti horiek eta haien arrautzak ehizatzeko egokituak zeuden.
Anatomikoki, txakur jonek mugigarritasun ugari ditu hezurren arteko loturetan. Hori dela eta, gai da pasabide txiki eta korapilatsuetatik sartzeko.
Txakurrak gai dira burua bizkarrezurraren gainean atzerantz biratzeko eta atzeko hankak alboetara tolesteko, gizakien besoak bezala 90º-ko angeluan, eta oinetan sei hatz dituzte. Garondoan artikulazioak ditu, beste arraza batzuek ez bezala. Oso malgua da sorbalden inguruan.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «Lundehund» artikulutik itzuli da; zehazki, 2020-06-22ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q38895
* Multimedia: Norwegian Lundehund / Q38895
# Lundie

Lundie, Eskoziako etxalde eta parrokia bat da, Angus eskualdean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6704142
# Lundy uharteko poni

Lundy uharteko ponia, (ingelesez "Lundy pony"), Ingalaterrako zein Kornuallesko bertako zaldi arraza moderno bat da. Arrazaren jatorria den Lundy uhartea Bristolgo kanalan kokatzen da. Arraza bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

## Arrazaren historia

Arraza 1928.en urtean sortu zuten. Urte hartan uharteko jabea zen Martin Coles Harmanek 34 New Forest poni behor, zortzi zaldi eta zenbait galestar zela poniak ekarri zituen bertako zaldi mota garatzeko. Denborarekin beste zenbait poni arraza erabili zituzten Lundy poniaren mota finkatzeko, esate baterako Connemarako poniak.
1980. en urtean arrazako hainbat abere eraman zuten Kornuallesera, eta lau urte geroago Lundi uharteko ponia garatzeko elkartea sortu zuten Kornuallesen bertan.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20061217042827/http://www.hamletshouse.co.uk/breeds/lundypony.htm
# Lundeko katedrala

Lundeko katedrala (suedieraz: Lunds domkyrka), Lundeko eliza historikoa da.

## Historia
### Sorrera

Lund Suediako hiri zaharrenetakoa da, X mendearen bukaeran sortu baitzen. 1085 inguruan Kanuto IV.a Danimarkakoak aipatu zuen katedral bat bazela bertan eta eskola sortu zuela, Eskandinaviako eskola zaharrena izango zena. Hau ez da ordea gaur egungo katedrala. Erik I.a Danimarkakoak erromesaldia egin zuen Erromara eta Paskoal II.a Aita Santuari promesa egin zion handik itzultzean Eskandinavia osoa hartuko zuen diozesia eratuko zuela. Diozesiaren egoitza Lunden ezarri zuen eta Asser Thorkilsson apezpikuak 1104 inguruan katedral berria eraikitzea erabaki zuen 1145ean sagaratu zena.

### Danimarkan

Danimarkako erlijioaren erdigunea bihurtu zen Lund eta erresumaren historian leku garrantzitsua hartu zuen. Monarkia eta aristokrazia bertan bildu izan ziren bai eta erregeren koroatu ere, 1202an Valdemar II.a Danimarkakoa. 1234an su handi batek kaltetu zuen katedrala eta hainbat zati berreraiki behar izan ziren. XIV mendean estilo gotikoko koroa eta aldarea gehitu zitzaizkion. 1424an erloju astronomiko bat ezarri zen habeartean.
1536ko Erlijio Erreformak kalte handia eragin zion Lundi. Eliza eta monasterio ugari eraitsi ziren eta hiriak Danimarkan zuen influentzia asko gutxitu zen.

### Suedian

1658ko Roskildeko Itunak Eskania guztia suediarren esku utzi zuen. XIX mendean Helgo Zettervall arkitektoak berriztatze lan ugari egin zituen eta dorreek gaur egungo itxura hartu zuten. 1920 hamarkadan absideko mosaikoak ezarri ziren.

## Arkitektura

Hareharriz eginda dago katedrala. Dorre bikiek 55 metrotako altuera daukate eta piramide itxurako tontorra katedralaren adierazgarri nagusiak dira. Barnean dauden kanpaien artean zaharrena 1513an egina da.
Elizaren sarrerako ateak brontzezkoak dira eta Bibliako 24 pasarte agertzen dituzten erliebeak dituzte. Barnealdean eraikin erromanikoa da baina koroa eta aldarea gotikoak dira. Bost organo daude katedralean. Handiena Marcussen & Søn konpainia daniarrak egin zuen eta 1934an ezarri zen.
Kripta 1123an egin zenetik ez da aldatu.

## Iruditegia

* Katedralaren ikuspegia.
* Aurrealdea.
* Barnealdea.
* Koroa.
* Kripta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1236689
* Multimedia: Lunds domkyrka / Q1236689