OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dachwig

Dachwig Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, [[Gotha barrutia|Gotha]] barrutian. 2014an 1.594 biztanle zituen 12,65 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q568101
* Multimedia: Dachwig / Q568101
# Cunningham udalerria, Champaign konderria (Illinois)

Cunningham udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Champaign konderrian. Azken zentsuaren arabera 38.336 biztanle zituen, 11.69 milia karratu (30.3 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Cunningham udalerrian 17295 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 25.365 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5194336
# Cuno Hoffmeister

Cuno Hoffmeister (1892ko otsailak 2-1968ko urtarrilak 2) astronomo alemaniar bat izan zen.
Cuno Hoffmeisterrek Sonnebergeko behatokia sortu zuen, non, beste batzuen artean, Paul Oswald Ahnertekin lan egin zuen (honi 1938an lanpostu bat eskaini ziolarik, Ahnert Erregimen Naziaren aurkari ezagun bat zen arren).
Gutxi gora-behera 10.000 izar aldagarri eta zenbait asteroide aurkitu zituen, baita C/1959 O1 kometa ere.
Ilargiko Hoffmeister talka kraterra bere omenez izendatua izan zen, 1726 Hoffmeister eta 4183 Cuno asteroideak bezala.
Bere ikasleen artean Eva Ahnert-Rohlfs egon zen.
* Datuak: Q77083
* Multimedia: Cuno Hoffmeister / Q77083
# Cunningham (Kansas)

Cunningham Kansasko hiri bat da. Kingman konderrian kokatua dago. 2010ean 454 biztanle zituen, 0,91 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Kingman konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q576676
* Multimedia: Cunningham, Kansas / Q576676
# Cunninghamia

Cunninghamia Cupressaceae familiako konifera-generoa da, Txinan, Taiwanen eta Ipar Vietnamen jatorria dutena. 50-55 metroko altuera ere izan daiteke. Batzuetan Txinako izei izendatuak dira.

## Espezieak

* Cunninghamia konishii Hayata (arriskuan)
* Cunninghamia lanceolata (Lamb.) Hook

## Erreferentziak

* ↑ Liguo Fu, Yong-fu Yu & Robert R. Mill. Cunninghamia. in: Flora of China. Cambridge, MA: Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13056610
* Multimedia: Cunninghamia / Q13056610
* Espezieak: Cunninghamia
# Cunningsburgh

Cunningsburgh edo Coningsburgh, antzinako eskandinavieraz Konungsborgr, Eskoziako Shetland uhartediko etxalde bat da, Mainland uhartean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2816653
* Multimedia: Cunningsburgh / Q2816653
# Cuntis

Cuntis Galiziako kostaldean dagoen udalerria da, Pontevedrako probintzian dagoen Caldasko eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak

* Arcos (San Breixo)
* Cequeril (Santa María)
* Couselo (San Miguel)
* Cuntis (Santa María)
* Estacas (San Fiz)
* Piñeiro (San Mamede)
* Portela (Santa Eulalia)
* Troáns (Santa María).

## Iruditegia

* Cuntiseko eliza
* Cuntiseko kalea
* Cuntiseko kalea
* Cuntiseko kalea

## Kanpo estekak

* Cuntiseko udal webgunea
* Datuak: Q1631860
* Multimedia: Cuntis / Q1631860
# Cunninghamhead

Cunninghamhead, Eskoziako herri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2611265
* Multimedia: Cunninghamhead / Q2611265
# Damon (Texas)

Damon Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Brazoria konderrian dago, Texas estatuan. 436 biztanle ditu, 3,61027 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Brazoria konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q973220
* Multimedia: Damon, Texas / Q973220
# Damon Hill

Damon Graham Devereux Hill (Hampstead, Londres, Ingalaterra, 1960ko irailaren 17a) Erresuma Batuko auto-pilotu ohia da. 1 Formulako munduko txapelduna 1996an. Bi aldiz munduko txapeldun izandako Graham Hillen semea.

## Biografia

Hasieran, moto-lasterketetan parte hartzen hasi zen (1979). Auto-pilotu gisa, 1986an, 3 Formulako munduko txapelketan, bederatzigarren geratu zen. 1 Formulan, 1991n egin zuen debuta, Brabham taldearekin, Ingalaterrako sari nagusian, Silverstongo zirkuituan. 1993an, Williams taldeko pilotu gisa, Hungaria, Belgika eta Italiako sari nagusiak irabazi zituen. 1994an, sei lasterketa irabazi zituen, baina ez zuen txapelketa irabazterik izan, Michael Schumacherren mesedetan. Azkenik, 1996an, zortzi lasterketa irabazita, txapeldun geratu zen, Jacques Villeneuve taldekidearen aurretik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q10505
* Multimedia: Damon Hill / Q10505
# Damon Johnson (saskibaloi jokalaria)

Damon S. Johnson (1974ko martxoaren 1a -) estatubatuar jatorriko Islandiako saskibaloi jokalari ohia da. Hegoal-pibot moduan aritu zen LEB Oroko RETAbet Bilbao Basket taldean.

## Ibilbidea

* 1996–1997: Keflavík
* 1997–1998: ÍA
* 1998–1999: Keflavík
* 1999–2000: Los Barrios Cadiz
* 2001–2003: Keflavík
* 2003–2004: Caceres
* 2004: Polaris World Murcia
* 2004–2005: CSF Sevilla
* 2005: Lagun Aro Bilbao Basket
* 2005–2006: Plus Pujol Lleida
* 2006–2007: C.B. Hospitalet
* 2007: Ciudad de Huelva
* 2007–2008: Alerta Cantabria
* 2008–2009: Smoky Mountain Jam
* 2013: Keflavík-b
* 2014–2015: Keflavík
* Datuak: Q29047024
# Damoh barrutia

Damoh barrutia Indiako barruti bat da, Sagar dibisioan, Madhya Pradesh estatuan. 1.264.219 biztanle ditu 7.306 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Sagar barrutia

## Ikus, gainera

* Madhya Pradesh

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2479331
* Multimedia: Damoh district / Q2479331
# Damolândia

Damolândia Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. 2.724 biztanle ditu 84,495 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Goiás

## Kanpo estekak

* Datuak: Q986286
* Multimedia: Damolândia / Q986286
# Damon Albarn

Damon Albarn (Londres, 1968ko martxoaren 23a) ingeles musikari eta abeslaria da.
Blur taldea sortu nuen Graham Coxonekin batera. eta 1991n kaleratu zuten lehen diskoa. 1960ko hamarkadako britainiar taldeen eragina izan zuen Blurren abestien egilea izan zen. Taldeko abeslaria ere izan zen.
1998an Gorillaz talde birtuala sortu zuen Jimmy Hewlett komikigilearekin batera.
The Good, the Bad & the Queen eta Rocket Juice & the Moon taldeetan ere parte hartu du.
* Datuak: Q272069
* Multimedia: Damon Albarn / Q272069
# Damokloide

Astronomian, damokloideak kometen antzeko orbita bat jarraitzen duten planetoideak dira, beraien jatorria bi lekuetan eduki dezakete: Hillsen hodeian edo Oorten hodeian.
Planetoide hauetako batzuk, Eguzkira askotan hurbildu ondoren beraien osagai lurrunkorrak galdu dituzten hildako kometen nukleoak dira. Bestalde, beste damokloide batzuk, duela lau mila milioi urte inguru gasezko erraldoiek, beraien grabitatea baliatuz, eguzki-sistemako kanpoaldera bidali zituzten asteroideak dira. Gorputz hauek zituzten kometen antzeko orbitak galdu egin zituzten. Aipatzekoa da, gaur egun damokloide izateko 155 hautagai daudela, asteroideei begiratzen badiegu ordea, milioi erdi batetik gora aurkitu eta behatu dira.
Damokloideen izena, beraien lehen eredu izan zen (5335) Damocles asteroidetik dator, nukleo ez-aktiboa duen periodo luzeko kometa eta Halleyren familiakoa dugu gorputz hau, bere orbitaren eszentrikotasuna oso handia da eta orbita-periodo oso luzea du. 2012ko otsailaren 26an aurkitu zen gaur arte ezagutzen den damokloiderik handiena, 2012 DR$_{30}$. 185km-ko diametroa duen damokloide erraldoi hau besteekin alderatzen badugu, bere tamaina erraldoiaz jabetuko gara, izan ere, damokloideen batez besteko diametroa 8km-koa da.

## Ikus, gainera

* Zentauro (astronomia)
* Asteroidea
* Hills eta Oorten hodeiak
* Kometa

## Erreferentziak

* ↑ JPLtik hartutako informazioa. 2017ko otsailaren 20an ikuskatua.

## Kanpo estekak

* Damokloideei buruzko informazio gehiago, David Jewitten eskutik.
* Datuak: Q1621992
# Coptops aedificator

Coptops aedificator Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Coptops generokoa. Johan Christian Fabricius ikerlariak 1792an identifikatu zuen, Lamia generoan.

## Habitat

Herrialde askotan ezagutzen da: Djibuti, Tanzania, la Kongoko Errepublika Demokratikoa, Etiopia, Oman, Gabon, India, Madagaskar, Malaui, Namibia, Nigeria, Saudi Arabia, Costa de Marfil, Kamerun, Senegal, Hegoafrika, Seychelles, Maurizio, Sri Lanka eta Zambia. Beste herrialdetan ere sartua izan zen, gainera, Cabo Verde, Hawai, eta Taiwan.

## Elikadura

Coffea generoko hainbat landare-espezie jaten ditu, besteak beste, CCoffea arabica, Coffea canephora eta Coffea liberica. Theobroma kakaoaren zuhaitza beste herrialde batzuetara sartu zutenean, kakalardoak ere ostalaritza-landare gisa hartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ BioLib.cz - Coptops aedificator

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2969364
* Multimedia: Coptops aedificator / Q2969364
* Espezieak: Coptops aedificator
# Coptodon rendalli

Coptodon rendalli Cichlidae familiako arrain espeziea da, Saharaz hegoaldeko Afrikako ur gezako aintzira eta paduretan bizi dena.

## Banaketa

Kongo ibaiaren goiko arroa, Kasai ibaiaren arroa, Tanganyika eta Nyassa aintzirak, eta Zambezi, Limpopo, Okavango eta Kunene ibaien arroak ditu jatorrizko bizilekuak. Leku askotan sartu izan da.

## Erreferentziak

* 1 2 A. Awaïss; A. Azeroual; A. Getahun; M. Hanssens; P. Lalèyè; B. Marshall; T. Moelants; G. Ntakimazi et al.. Coptodon rendalli. iucnredlist.org (Noiz kontsultatua: 2019-06-08).

## Ikus, gainera

* Tilapia
* Cichlidae

## Kanpo estekak

* FihsBase.org
* Datuak: Q149282
* Multimedia: Coptodon rendalli / Q149282
# Coptodon zillii

Coptodon zillii Cichlidae familiako arrain espeziea da, Afrikako eta Ekialde Hurbileko ibai, aintzira eta paduretan bizi dena. Leku askotan sartu izan da.

## Banaketa

Maroko hegoaldea, Niger-Benue sistema, Senegal ibaia, Boli Kosta (Sassandra eta Bandama ibaiak), Txad aintzira, Ubangi (Kongoko Errepublika Demokratikoa), Turkana eta Albert aintzirak, Nilo eta Jordan.

## Erreferentziak

* ↑ Luna, Susan M.; Boden, Gert. Coptodon zillii. fishbase.se (Noiz kontsultatua: 2019-6-9).

## Ikus, gainera

* Tilapia
* Cichlidae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q137396
* Multimedia: Coptodon zillii / Q137396
# Coptops

Coptops Lamiinae koleoptero Chrysomeloidea subfamilia da, Cerambycidae familiakoak.

## Espezieak

* Coptops aedificator (Fabricius, 1792)
* Coptops alboirrorata Fuchs, 1966
* Coptops albonotata (Pic, 1917)
* Coptops andamanica Breuning, 1935
* Coptops annamensis Breuning, 1938
* Coptops annobonae Aurivillius, 1910
* Coptops annulipes Gahan, 1864
* Coptops brunnea Breuning, 1936
* Coptops cameroni Breuning, 1978
* Coptops diversesparsa (Pic, 1917)
* Coptops huberi Siess, 1970
* Coptops humerosa Fairmaire, 1871
* Coptops hypocrita Lameere, 1892
* Coptops illicita Pascoe, 1865
* Coptops intermissa Pascoe, 1883
* Coptops leucostictica White, 1858
* Coptops lichenea Pascoe, 1865
* Coptops liturata (Klug, 1833)
* Coptops marmorea Breuning, 1939
* Coptops mourgliai Villiers, 1974
* Coptops nigropunctata Fairmaire, 1871
* Coptops ocellifera Breuning, 1964
* Coptops olivacea Breuning, 1935
* Coptops pacifica Breuning, 1969
* Coptops pardalis (Pascoe, 1862)
* Coptops pascoei Gahan, 1894
* Coptops purpureomixta (Pic, 1926)
* Coptops robustipes (Pic, 1925)
* Coptops rosacea Breuning, 1980
* Coptops rufa Thomson, 1878
* Coptops rugosicollis Breuning, 1968
* Coptops semiscalaris (Pic, 1928)
* Coptops similis Breuning, 1935
* Coptops szechuanica Gressitt, 1951
* Coptops tetrica (Newman, 1842)
* Coptops thibetana Breuning, 1974
* Coptops undulata Pascoe, 1865
* Coptops variegata Breuning, 1938
* Coptops vomicosa (Pascoe, 1862)

## Erreferentziak

* ↑ Biolib.cz - Coptops.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14829948
* Multimedia: Coptops / Q14829948
* Espezieak: Coptops
# Coptops andamanica

Coptops andamanica Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Coptops generokoa. Stephan von Breuning ikerlariak 1935ean identifikatu zuen.

## Habitat

Andaman uhartetan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ BioLib: Biological library

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14829931
* Espezieak: Coptops andamanica
# Coptops rufa

Coptops rufa Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Coptops generokoa. James Thomson ikerlariak 1878an identifikatu zuen.

## Habitat

Andaman uharteetan eta Nikobar uharteetan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ BioLib: Biological library

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14829937
* Espezieak: Coptops rufa
# Coptops annobonae

Coptops annobonae Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Coptops generokoa. Aurivillius ikerlariak 1910ean identifikatu zuen.

## Habitat

Annobongo uhartean, Ekuatore Ginean bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.irmng.org/aphia.php?p=taxdetails&id=11339223
* ↑ Tavakilian G. & Chevillotte H. (2018). Base de données Titan sur les Cerambycidés ou Longicornes.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14829934
* Espezieak: Coptops annobonae
# Dauteko mentzeierria

Dauteko mentzeierria, Tinerfe mentzeia hil ondoren, Kanarietako Tenerife uhartea banatu zen 9 mentzeierrietako bat zen, Gaztelako Koroak Kanariar uharteak konkistatu baino lehenagoko garaian. Gaur egungo El Tanque, Los Silos, Buenavista del Norte eta Santiago del Teide herrien eremua hartzen zuen, eta, bertako mentzeiak, Cocanaymo eta Romen izan ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3751892
# Davalilloko gaztelua

Davalilloko gaztelua (gaztelaniaz: castillo de Davalillo) San Asensioko gaztelu erromanikoa da, gaur hustua dagoen izen bereko herrian eraikia. Sonsierra babesteko eraiki zuten, Alfontso VIII.a Gaztelakoaren erreinaldian. Izan ere, garai haietan Gaztela eta Nafarroako Erresumaren arteko muga bertan zegoen. Gazteluaren tenentean Manriquetarrak izan ziren, Naiarako dukeak.

## Erreferentziak

* ↑ José Gabriel Moya Valgañón, Julián Ruiz-Navarro Pérez, Begoña Arrúe Ugarte. (1992). Castillos y Fortalezas de La Rioja. Editorial Gráficas Quintan, S.L. ISBN 84-85375-44-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5757275
* Multimedia: Castle of Davalillo / Q5757275
# Davaajantsangiin Sarangerel

    Hau mongoliar izen bat da: lehen izena patronimikoa da, eta bigarrena izen propioa.
Davaajantsangiin Sarangerel (mongolieraz: Даваажанцангийн Сарангэрэл; Ulan Bator, 1963) mongoliar argazkilari, kazetari eta politikaria da.

## Bizitza

Ulan Batorren jaio zen 1963an. 1979an eskolan graduatu ondoren, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunera joan zen Omskeko Teknologia Eskolan argazkigintza ikasteko. 1983an graduatu zen eta bi urtez Montsame albiste-agentzian lan egin zuen argazkilari gisa, 1990ean Rostoveko Unibertsitatean kazetaritzan lizentziatu aurretik.
Kazetaritza-karrera egin zuen eta 1990ean aurkezle izan zen Mongoliako estatuko telebista kate batean. 1995etik 1999ra. bitartean, Mongoliako Albiste Agentzia Nazionaleko zuzendaria izan zen. 2003an TV5en hasi zen lanean eta zuzendari nagusi gisa aritu zen 2005era arte. Bi aldiz Mongoliako Kazetarien Konfederazio Batuko presidente hautatu zuten.
Mongoliako Alderdi Popularreko kidea da. 2012an hautatu zuten lehen aldiz Estatuko Khural Handirako (Mongoliako parlamenturako). Lau urte geroago berriro hautatu ondoren, osasun ministro izendatu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sanders, Alan J. K. (2010). Historical Dictionary of Mongolia. (3. argitaraldia) Scarecrow Press, 635-636 or. ISBN 0810874520. (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).
* 1 2 3 (Mongolieraz) «Даваажанцангийн Сарангэрэл» Монгол Улсын Их Хурал (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).
* ↑ (Mongolieraz) «Ч.Содномцэрэн: Автоматжуулсан системийг бүрэн төгс хэрэгжүүлсэн сонгууль болов» Montsame 2016-07-05 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-08-16) (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).
* ↑ (Alemanez) Bormann, Renate. «Neues aus der Mongolei» Mongolei 2017-10-29 (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42934448
# Dauwelshausen

Dauwelshausen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Eifel Bitburg-Prüm barrutia|Eifel Bitburg-Prüm]] barrutian. 2014an 78 biztanle zituen 2,05 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q561274
* Multimedia: Dauwelshausen / Q561274
# Davagna

Davagna Italiako udalerri bat da. Genovako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. 1.838 biztanle ditu, 20,53 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Davagnak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bargagli Lumarzo Torriglia Genova Montoggio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q266283
* Multimedia: Davagna / Q266283
# Dautmergen

Dautmergen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Zollernalb barrutia|Zollernalb]] barrutian. 2014an 396 biztanle zituen 4,54 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q506821
* Multimedia: Dautmergen / Q506821
# Dautphetal

Dautphetal Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, [[Marburg-Biedenkopf (barrutia)|Marburg-Biedenkopf]] barrutian. 2014an 11.523 biztanle zituen 72,03 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q635365
* Multimedia: Dautphetal / Q635365
# Dellona (Wisconsin)

Dellona Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sauk konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. 1.901 biztanle ditu, 35,1 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Sauk konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1659304
# Dellfeld

Dellfeld Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Südwestpfalz (barrutia)|Südwestpfalz]] barrutian. 2014an 1.400 biztanle zituen 7,24 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q567723
* Multimedia: Dellfeld / Q567723
# Delligsen

Delligsen Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Holzminden barrutia|Holzminden]] barrutian. 2014an 7.958 biztanle zituen 36,01 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q58557
* Multimedia: Delligsen / Q58557
# Delling

Delling eskandinaviar mitologian jainko Æsirretako bat zen eta goizeko egunsentia irudikatzen zuen. Egunaren jainkoa zen Dag edo Dagren aita zen gaueko jainkosa zen Nottekin batera, batzuetan Nott Dagren arreba zela esaten den arren. Hervarar sagan agertzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q944790
# Dello

Dello Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 5.605 biztanle ditu, 23,32 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Dellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Azzano Mella Bagnolo Mella Capriano del Colle Corzano Mairano Offlaga Barbariga Longhena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104571
* Multimedia: Dello (Italy) / Q104571
# Dick Fosbury

Richard Douglas Fosbury, Dick Fosbury bezala ezaguna (Portland, Oregon, 1947ko martxoaren 6a - Salt Lake City, Utah, 2023ko martxoaren 12a), altuera jauzian espezialitateko atleta estatubatuar bat izan zen, 1968ko Mexikoko Udako Olinpiar Jokoetan proba horretan garaile izan zena, eta ospetsu egin zen barraren gainetik jauzi egiteko teknika berri bat erabiltzeagatik, ondoren, ia jauzilari guztiek erabili dutena eta Fosbury Flop bezala ezagutzen dena.
Fosbury, teknika berria, 16 urte zituela probatzen hasi zen, jauzia egiteko ordura arte erabiltzen ziren estiloak, sabel biribilkia, artazi estiloa edo mendebaldeko biribilkia kasu, zailegiak ikusten baitzituen.
Teknika berriak, barrarantz, zeharkako norantzan eta kurba bat eginez korrika joatean zetzan, behin barra ondora iritsi ondoren, honekiko bizkarrez eta gertueneko besoa luzatuta jauzi egiteko. Era hau, askoz eraginkorragoa da, ikuspuntu biomekanikotik, jauzilariaren grabitate zentroa eta gainditu beharreko barraren artean tarte txikiagoa uztea ahalbidetzen baitu, honela, altuera irabaziz.
Oregongo Estatu Unibertsitatean ikaslea zela, Fosburyk, 1968an, AEBetako titulu unibertsitarioa irabazi zuen bere teknika berria erabiliz, eta beste hainbeste egin zuen 1968ko Mexikoko Olinpiar Jokoetarako sailkapen probetan ere.
Behin Olinpiar Jokoetan, aurretik Fosbury sekula ikusi ez zuen jende asko, honek erabiltzen zuen teknika ikustean, harritu egin zen, eta are gehiago harritu zen urrezko domina irabazi zuenean, 2 metro eta 24 zentimetroko errekor olinpiko bat eta urteko munduko errekorra ezarriz.
Garai honetan, munduko errekorra Valery Brumel sobietarrarena zen, 1963an, teknika zaharrarekin 2,28 metroko altuera jauzi egin zuenean. Dick Fosburyk altuera hau sekula gainditu ez zuen arren, eta metodo berriaren eraginkortasuna zalantzan jartzen zuen eszeptiko ugari zegoen arren, hau, laster ezagun egin zen, eta, hurrengo urteetan, geroz eta altuera jauzilari gehiagok, gizon zein emakume, erabili zuten.
Gaur egun, eliteko altuera jauzilari guztiek erabiltzen dute Fosbury Flop teknika, eta bere eraginkortasun handiagoa erabat frogatua dago. 1984an, Dick Fosburyk honako adierazpen hauek egin zituen: "nire estiloaren egungo ospea, hasieran, inork gogoko ez zuen estilo batekin jasan behar izan nuen guztiagatik sari bikaina da. Bizkarreko jauzia, jada praktikatzen nuen institutuan, eta guztiek nitaz barre egiten zuten, erotzat hartuz, eta, batzuk, baita "snob" bat ere, arau ezagunak alde batera uzteagatik. 1968an Mexikon garaile izan nintzen arte, orduan heroi bihurtuz".
Dick Fosbury erretiratu egin zen 1972ko Municheko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkatzerik lortu ez izan ondoren, oraindik oso gaztea zen arren. Beharbada, ez zen bere garaiko altuera jauzilaririk dohaitsuena, baina, bere berrikuntza handiari esker, txapeldun olinpiko izatea lortu zuen eta betirako aldatu zuen altuera jauzia ulertzeko era.
Dick Fosbury Ketchumen bizi zen, Idaho estatuan, bere jaiolekua izan zen Oregon estatutik urruti alergia arazo baten ondorioz, non ingeniari zibila zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q310989
* Multimedia: Dick Fosbury / Q310989
# Dick McKee

Richard “Dick” McKee, irlanderaz: Risteárd Mac Aoidh (1893ko apirilaren 4a, Dublin – 1920ko azaroaren 21a, Dublingo gaztelua) irlandar errepublikar bat izan zen.
Irlandako Independentzia Gerran irlandar mugimengu errepublikarreko buruzagi nabarmenetakoa izan zen, Éamon de Valera, Austin Stack eta Michael Collinsekin batera.
IRAko kide egin eta denbora laburrean mailaz igo eta erakunde armatu honetako buruzagitzako kide izatea lortu zuen, Michael Collins, Richard Mulcahy eta Seán Russellekin batera. Bera izan zen IRAren zutabe ibiltarien (flying columns) gerrilla taldeen ideia berritzaile eta eraginkorraren sortzailea.
1919an Collinsek IRAren Hamabi Apostuluak edo "Eskuadroia" izeneko soldatapeko hiltzaile talde espezializatua sortzeko ardura eman zion.
James "Shankers" Ryan, soldadu ohi britainiarrak traizionatua izan zen, ondorioz britainiarrek atxilotu zuten.
1920ko azaroaren 21ean, Igande Odoltsuan IRAk akabatutqako britainiar espioi eta ofizialak mendakatzeko asmoz, britainiar soldaduek bera, Peadar Clancy eta Conor Clune irlandar preso errepublikarrak Dublingo gazteluan exekutatu zituzten.