OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Muhammad Shah

Mirza Nasir-ud-Din Muḥammad Shah (Roshan Akhtar jaioa ; 1702ko abuztuaren 7a - 1748ko apirilaren 26a) 1719tik 1748ra bitartean hamahirugarren mogol enperadorea izan zen. Khujista Akhtarren semea zen, Bahadur Shah I.aren laugarren semea. Barhako Sayyid anaiek aukeratu ondoren, 16 urterekin tronura igo zen, haien gainbegiratze zorrotzean.
Geroago , Nizam-ul-Mulk, Asaf Jah I.aren laguntzaz haietaz libratu zen – Syed Hussain Ali Khan Fatehpur Sikrin hil zuten 1720an eta Sayyid Hassan Ali Khan Barha guduan harrapatu zuten 1720an eta hiltzeraino pozoitu zuten 1722an –. Muhammad Shah arteen zaindari handia izan zen, musika, kultura eta administrazioaren garapenak barne; beraz, askotan "Muhammad Shah Rangila" deitzen zaio ( lit. Muhammad Shah 'koloretsua' da). Bere goitizena "Sadrang" zen eta batzuetan "Bahadur Shah Rangila" ere esaten zaio bere aitona Bahadur Shah I.aren omenez.
Muhammad Shahren erregealdia Mogol Inperioaren gainbehera azkar eta atzeraezina izan zen, Nader Shah-en Indiako inbasioak eta 1739an Delhiko arpilatzeak areagotu zuena. Gertaeren bilakaerak mogolak hunkitu eta hilarazi ez ezik, beste atzerritar batzuk ere harritu eta hilarazi zituen, britainiarrak barne.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Muhammad Shah» Encyclopedia Britannica.
* ↑ Muhammad Shah Rangila. Sufinama.

## Kanpo estekak

* Poetry of Muhammad Shah Rangila at Sufinama.org
* Datuak: Q558714
* Multimedia: Muhammad Shah / Q558714
# Muhammad Toghril Beg

Muhammad Toghril Beg (persieraz: طغرل بیک‎; ?, c. 990 - Tajrix, 1063ko irailaren 4a) Seljuk dinastiako lehen sultana izan zen, Iran, Sirian eta Anatolian agindu zuena.

## Bizitza

Seljuken biloba eta oğuz leinuko buruzagia zen. Khorasanen finkatu zen 1040. urtean, eta kalifarekin bat eginik, Persiaraino hedatu zuen haren mendeko lurraldea. 1051. urtean Isfahango hiria konkistatu zuen, eta 1055. urtean kalifak berak deituta Bagdaderaino heldu eta amaiera eman zion buyidtar xiien agintaldiari. Kalifak 1058. urtean Ekialdeko eta Mendebaldeko errege izendatu zuen, eta alabarekin ezkontzeko baimena ere eman zion 1062an. Sultan titulua bereganatu zuen lehen errege musulmana izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q144565
* Multimedia: Tughril / Q144565
# Muhammad V.a ibn Jusuf

Muhammad V.a ibn Jusuf (arabieraz: ﺍﺑﻮ ﻋﺒﺪالله ﻣﺤﻤﺪ ﺍﻟﺨﺎﻣﺲ ,ﺍﻟﻐﺎﻧﻲ ﺑالله‎; Granada, 1338ko urtarrilaren 4a - 1391ko urtarrilaren 16a) Granadako emirra izan zen bitan, lehendabizikoz 1354 eta 1359 artean eta bigarrenez 1362 eta 1391 artean.
Bere lehenengo agintaldian, Ismail II.a Granadakoa bere sasianaiak boteretik bota zuen. Iparraldeko Afrikan hartu zuen babesa eta Petri I.a Gaztelakoaren laguntzari esker Muhammad VI.a Granadakoari tronua kendu zion.
Bigarren agintaldian, Marokoko marinien laguntza izan zuen eta, Gaztelako Gerra Zibila aprobetxatuz, Úbeda eta Algeciras setiatu zituen. Alhambrako lehoien patioa eraiki zuen.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* Datuak: Q1267953
* Multimedia: Muhammad V of Granada / Q1267953
# Muhammad al-Badr

Muhammad al-Badr (arabieraz: المنصور بالله محمد البدر بن أحمد‎; Sana, 1926ko otsailaren 15a - Londres, 1996ko abuztuaren 6a) Yemengo Mutawakkilitar Erresumako azken erregea izan zen. Ipar Yemengo Gerra Zibilaren garaian, monarkikoen buruzagia izan zen. Al-Mansur Billah Muhammad Al-Badr bin Al-Nasir-li-dinullah Ahmad jaiotza izena zuen.
* Datuak: Q711230
* Multimedia: Muhammad al-Badr / Q711230
# Navajozko Wikipedia

Navajozko Wikipedia Wikipediaren navajozko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 655 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 191.a zen.

## Ikus gainera

* Navajo

## Kanpo estekak

* Navajozko Wikipedia
* Datuak: Q8569757
* Multimedia: Navajo Wikipedia / Q8569757
# Navako geltokia

Nava Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Nava udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Oviedo — Santander

## Zerbitzuak
### Eskualdeko tren

Renfe Feve
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
R2Oviedo/UviéuCualloto • el Berron • la Pola Siero • Lieres • Nava • Ḥuentesanta • Cecea • Carancos • Pintueles • l'Infiestu–Geltokia • Viḷḷamayor • Sebares • Sotu Dueñes • Ozanes • Policlínico • les Arriondes • Ḥuentes • Toraño • Cueves • Llovio • Ribeseya • Camangu • Belmonte • Nueva • Villaḥormes • Posada • Valmori • Celoriu • Po • Llanes • San Roque l'Acebal • Vidiago • Pendueles • Colombres • Unquera • Pesues • San Vicente de la Barquera • el Barcenal • Roiz • Treceño • Cabezon de la Sal • Puente San Miguel • Torrelavega–ErdiaSantander⁠
R2aOviedo/Uviéula Corredoria • Parque Principado • Cualloto • Meres • Fonciello • el Berron • la Carrera • la Pola Siero • los Corros • Lieres • el Remediu • Llames • Nava • Ḥuentesanta • Cecea • Carancos • Pintueles • l'Infiestu–Geltokia • l'Infiestu–Geralekua • Viḷḷamayor • Sebares • Sotu Dueñes • Ozanes • Policlínico • les Arriondes • Ḥuentes • Toraño • Cueves • Llovio • Ribeseya • Camangu • Belmonte • Nueva • Villaḥormes • Posada • Valmori • Celoriu • PoLlanes :

### Aldiriko tren

Asturiasko Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-6fOviedo/Uviéula Corredoria • Parque Principado • Cualloto • Meres • Fonciello • el Berron • la Carrera • la Pola Siero • los Corros • Lieres • el Remediu • Llames • Nava • Ḥuentesanta • Cecea • Carancos • Pintueles • l'Infiestu–Geltokial'Infiestu Geralekua :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18596131
* Multimedia: Nava train station / Q18596131
iea  Asturiasko Renfe Aldiriak :
# Navajo (hizkuntza)

Navajoa (Diné bizaad, /di˩ne˥bi˩zaː˩d/ ahoskatua, edo Naabeehó bizaad) navajoek hitz egiten duten na-dene hizkuntza da. Estatu Batuetako Arizona, Colorado, Mexiko Berria eta Utah estatuetan 170.000 hiztun inguru ditu, batez ere, Navajo Nazioan. Gainera, Mexikoko Chihuahua eta Sonoran ere hiztunak ditu.
Bigarren Mundu Gerran mezuak kodifikatzeko erabili zuten. Egun, Estatu Batuetako amerindiar hizkuntzarik mintzatuena da. Gainbeheran dagoen arren, navajoen erdiak etxean erabiltzen du.

## Fonologia

Navajoak hurrengo kontsonanteak ditu:
| | | Ezpainbikariak | Hobikariak | Hobikariak | Sabaikariak | Belarrak | Belarrak | Glotalak |
| | | Ezpainbikariak | Erdikoak | Albokariak | Sabaikariak | Sinpleak | Ezpainkariak | Glotalak |
| Herskariak | sinplea | b | d | | | g | | ʼ |
| Herskariak | hasperenduna | | t | | | k | kw | |
| Herskariak | eiekziozkoa | | tʼ | | | kʼ | | |
| Igurzkariak | sinplea | | dz | dl | j | | | |
| Igurzkariak | hasperenduna | | ts | tł | ch | | | |
| Igurzkariak | eiekziozkoa | | tsʼ | tłʼ | chʼ | | | |
| Jarraitzaileak | ahoskabea | | s | ł | sh | h | hw | h |
| Jarraitzaileak | ahostuna | | z | l | zh | gh | ghw | |
| Sudurkariak | Sudurkariak | m | n | | | | | |
| Hurbilkariak | Hurbilkariak | | | | y | | (w) | |

## Zenbakiak

| | Oinarrizko zenbakizkoa | +10 (-tsʼáadah) | x10 (-diin) |
| 1 | łáaʼii | łáʼtsʼáadah (11) | – |
| 2 | naaki | naakitsʼáadah (12) | naadiin (20) |
| 3 | tááʼ | táátsʼáadah (13) | tádiin (30) |
| 4 | dį́į́ʼ | dį́į́ʼtsʼáadah (14) | dízdiin (40) |
| 5 | ashdlaʼ | ashdlaʼáadah (15) | ashdladiin (50) |
| 6 | hastą́ą́h | hastą́ʼáadah (16) | hastą́diin (60) |
| 7 | tsostsʼid | tsostsʼidtsʼáadah (17) | tsostsʼidiin (70) |
| 8 | tseebíí | tseebíítsʼáadah (18) | tseebídiin (80) |
| 9 | náhástʼéí | náhástʼéítsʼáadah (19) | náhástʼédiin (90) |
| 10 | neeznáá | – | neeznádiin (100) |

## Adibidea

| « | Bila'ashda'ii t'áá ałtsoh yiník'ehgo bidizhchįh dóó aheełt'eego ílįįgo bee baahóchį'. Eíí hání' dóó hánítshakees hwiihdaasya' eíí binahjí˛' ahidinínłnáhgo álíleek'ehgo k'é bee ahił niidlí˛. Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute. | » |
| —Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren 1. artikulua |||

## Erreferentziak

* ↑ Ryan, Camille. (2013ko abuztua). (PDF) Language Use. Census.gov.
* ↑ Berria. Estilo Liburua. (Noiz kontsultatua: 2019-3-2).
* ↑ McLellan, Dennis. (2011-7-24). «Joe Morris Sr. dies at 85; Navajo code talker during World War II» Los Angeles Times.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13310
* Multimedia: Navajo language / Q13310
# Navajo Joe

Navajo Joe, Sergio Corbucci italiar zinema zuzendariak zuzendutako spaghetti western film bat da. Burt Reynolds, Aldo Sambrell eta Nicoletta Machiavelli aktoreek antzeztu zuten. Nahiz eta kredituetan Leo Nichols ezizenez agertu, soinu banda Ennio Morricone italiar musikagileak konposatu zuen.
Mendebalde Urrunean girotua egon arren, Espainiako Andaluzia erkidegoko Almería eta Guadix udalerrietan filmatu zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Mendebalde Urruna. Joe (Burt Reynolds) navajo bat da, behinola Marvin "Vee" Duncan (Aldo Sambrell), ezizenez "sasikumea", bidelapurrak eta haren morroi taldeak bere amerindiar herria erasotu eta sarraskitu izana mendekatu nahi du. Hasteko, Estella (Nicoletta Machiavelli) korista eta Chuck (Nino Imparato) banjojolearekin batera, bidelapur taldeak Esperanza herrira dirua daraman trena lapurtu ez dezaten lortuko du.

## Aktoreak

* Burt Reynolds: Navajo Joe
* Aldo Sambrell (kredituetan Aldo Sanbrell): Mervyn 'Vee' Duncan
* Nicoletta Machiavelli: Estella
* Fernando Rey: Aita Rattigan
* Tanya Lopert: Maria
* Franca Polesello: Barbara
* Lucia Modugno: Geraldine
* Pierre Cressoy (kredituetan Peter Cross): Chester Lynne doktorea
* Roberto Paoletti as Sheriff Johnson
* Nino Imparato (kredituetan Antonio Imparato): Chuck Holloway, banjojolea
* Lucio Rosato: Jeffrey Duncan
* Valeria Sabel: Hannah Lynne
* Mario Lanfranchi: Jefferson Clay, Esperanzako auzapeza
* Ángel Álvarez (kredituetan Angel Alvarez): Oliver Blackwood, banku zuzendaria
* Rafael Albaicín (kredituetan Rafael Albaicin): Mexikar ile-ehiztaria
* Lorenzo Robledo: Robledo, Duncan bidelapur taldeko kidea
* Álvaro de Luna (kredituetan Alvaro De Luna): Sancho Ramirez, Duncanen taldeko kidea
* Valentino Macchi: Gringo ile-ehiztaria
* Maria Cristina Sani: Joeren emaztea
* Gianni di Stolfo: Elmo Reagan sheriffa
* Simón Arriaga (kredituetan Simon Arriga): Tximino, Duncanen taldeko kidea
* Cris Huerta: Potzolo
* Ángel Ortiz (kredituetan Angel Ortiz): Maingua
* Roderik Auguste (kredituetan Roderick Auguste): Hiritarra
* Dyanik Zurakowska (kredituetan Dianick): Suediar kolonoa

## Soinu banda

Jatorrizko soinu banda Ennio Morricone (kredituetan Leo Nichols) italiar musikagilearen abesti hauek osatu zuten:
* Titoli Di Testa-Navajo Joe (Main Title)
* Pelli Conciate E Pelli Morte (Raw Hides and Dead Hides)
* Profilo del Destino (A Silhouette of Doom)
* Saloon Pyote (The Pyote Saloon)
* Storia Indiana (An Indian Story)
* Verso Esperanza (To Esperanza)
* Bandito Prende Il Treno (The Bandit Gets the Train)
* Ma Joe Dice No (But Joe Says No)
* Fine Di Barbara, E Il Ritorno Di Joe (The Demise of Barbara and the Return of Joe)
* Paura E Silenzio (Fear and Silence)
* Navajo E Prigioniero (The Navajo and the Prisoner)
* Guarendo le Ferite (Healing the Wound)
* Addio a Fratello Jeffrey (Goodbye to Brother Jeffrey)
* Navajo Joe
* Dopo la Fine (After the End)
* Titoli Di Coda-Navajo Joe (End Title)

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q671423
* Multimedia: Navajo Joe / Q671423
# Navajoita

Navajoita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Navajoita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Fe^{3+}V5+9O24 * 12H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Navajoite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Naval

Naval (gaztelaniaz eta ofizialki Naval eta aragoieraz Nabal) Huescako Somontano de Barbastro eskualdean dagoen udalerria da.
2007an 288 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Navalgo udalaren webgunea
# Navajo

    Artikulu hau herriari buruzkoa da; hizkuntza gaitzat duena beste hau da: «Navajo (hizkuntza)»
Navajoak (beren hizkuntzan euren buruari dineh deitzen diete, hots, "herria, populua") gaur egun Estatu Batuetan bizi den amerindiar herririk jendetsuena da, denera 300.000 pertsona baitira. Estatu Batuetako hego-mendebaldean bizi dira, Arizona, Mexiko Berria, Utah eta Colorado estatuetan banaturik. Mexiko iparraldeko Chihuahua eta Sonora estatuetan ere 37 navajo bizi dira, denera 60 klanetan.
Navajoak atapaskoen familiako apatxe hizkuntzaz mintzo dira. Navajoen artean oinordekotza amagandik alabagana izaten da. Trebeak dira eskulangintzan: oihalak, alfonbrak eta zilarrezko bitxiak egiten dituzte batez ere. Erlijiozko erritu eta ospakizunetan kolore anitzeko hareazko irudiak egiten dituzte.

## Historia

900etik 1200 bitartean, Kanadako hegoaldetik Mexiko Berrira joan ziren apatxe taldeetan dute jatorria. Pixkanaka-pixkanaka apatxeengandik bereizi ziren. XVII. mendeaz geroztik, pueblo indiar herriaren eragina izan zuten, nekazari bilakatu ziren eta bizimodu ibiltaria utzi zuten. Abere hazkuntzan ere ari izan ziren. XVIII. mendean, hegoalderantz eta sartalderantz abiatu ziren eta gatazkak izan zituzten espainiar etxalde-jabeekin eta hopi eta zuñi amerindiar herriekin. 1863an, Kit Carsonek mendean hartu zituen, haien erreserbak suntsitu eta navajo asko eta asko Fort Summerren atxilotu zituen. 1868an sinatu zen bake-hitzarmenak Arizonara eta Mexiko Berrira itzultzeko aukera eman zien.

## Ikus gainera

* Navajoerazko Wikipedia

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Donovan, Bill. "Census: Navajo enrollment tops 300,000." Navajo Times 2011-7-7
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .

## Kanpo estekak

* Navajo herriaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q108266
* Multimedia: Navajo / Q108266
# Navajo Mountain (Utah)

Navajo Mountain Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Juan konderrian kokatuta dago, Utah estatuan. 450 biztanle ditu, 86,407057 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* San Juan konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1827004
* Multimedia: Navajo Mountain, Utah / Q1827004
# Navajo konderria (Arizona)

Navajo konderria (ingelesez: Navajo County) Arizonako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Holbrook da. 2010eko zentsuaren arabera 107.449 biztanle zituen, Navajo kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Navajo konderriak 25.795,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,08 ura dira. Beste 25.771,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,24 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 107.449 pertsonetatik 58.752 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 11.571 dira. 842 beltzak edo afroamerikarrak. 45.551 amerikar natiboak ziren eta 68 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 542 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 44 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.650 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q58694
* Multimedia: Navajo County, Arizona / Q58694
# Navajún

Navajún Errioxako udalerria da, 2005ean 17 biztanle zituena.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Navajúnko Udalaren webgunea
* Datuak: Q954587
* Multimedia: Navajún / Q954587
# Nafar Away

Nafar Away Nafarroa Garaiko herriak bisitatzen zituen Hamaika telebistako programa da. 2021eko urtarrilaren 18an abiatu zen programa.
Yasmine Khris Maansri (Marseilla, Frantzia, 1996) izan zen saioaren lehen aurkezlea bi denboralditan, hirugarren denboraldiko aurkezlea Anabel Arraiza izan zen.

## Zenbait saio

Hauek dira Nahiera zerbitzuan ikus daitezkeen saioen herriak:
Agoitz, Ameskoa, Araitz Bailara, Aranguren, Arraioz, Artaxoa, Larraga eta Andelos, Atarrabia, Aurizberri, Bargota, Basaburua, Baztan, Bera, Berriozar, Deierri, Erriberri, Erronkariko bailara, Etxalar, Etxauribar, Eugi, Gares, Irunberri, Leitza, Lekunberri, Lesaka, Lezaun, Lizarra, Lodosa, Sartaguda, Malerreka, Otsagabia, Sakana, Sarriguren, Tafalla, Tafallaldea, Tutera, Txulapain, Uharte, Ultzamaldea, Xareta, Zangoza.

## Erreferentziak

* ↑ Goikoetxea, Jakes. (2021-01-17). Yasmine Khris Maansri. 'Nafar away' saioko aurkezlea: «Begi berriekin ezagutu ahalko dugu Nafarroa» (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
* ↑ «Nafar Away» hamaika telebista (Noiz kontsultatua: 2024-07-15).

## Kanpo estekak

* Nafar Away nahieran Hamaika Telebistan (42 saio, 2024ko uztailean)
* Datuak: Q127448800
# Nafar Telebista

NTB edo Nafar Telebista Nafarroako Foru Erkidegoan emititzen zen telebista kate autonomiko pribatua izan zen. 2015eko maiatzaren 16an hasi zen lehenengoz emititzen. GLTDn ikusgai zegoen. Kateak gaztelaniaz eta euskaraz emititzen zuen. 2015eko abenduaren 17an sortutako NTB11 bigarren kateak, berriz, Hamaika Telebistarekin batera sortua, euskarazko saioak soilik emititzen zituen.

## Erreferentziak

* ↑ «Nafar Telebista emitírá el Aimar-Altuna de mañana» El Diario Vasco.
* ↑ «Nafar Telebista, NTB, retrasmitirá los partidos de pelota profesional en Navarra» Noticias de Navarra.
* ↑ Naiz. NTB11, euskarazko kate berria Iruñerrian. .

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala InternetArchives webguneko Wayback Machine zerbitzuan
* Nafar Telebistako Youtube kanala
* Datuak: Q20021585
# Nafar ardi arraza

Nafar ardi arraza Euskal Herriko bertako ardi arraza baten izena da.
Arraza hau nahiko berriki onartua izan da ofizialki, 1997ko azaroan.
Nafar arrazako ardiak kolore zurikoak dira, entrefinoak diren ardien taldean sailkatzen dira, profil azpiganbilekoak, eumetrikoak eta lerroerdikoak dira. Adats zurikoak eta adarrik gabekoak izaten dira. Zenbait adituen ustez, Erronkariko ardia izenekoa, gaur egun desagertutzat jotzen dena, arraza honen azpimota bat izan zen. Egun haragitarako azienda da bereziki, nahiz eta garai batean bere artilea oso estimatua izan zen. Pirinioetako ardi arraza entrefinoetan kokatzen dira ardi hauek.

## Ezaugarriak

* Burua tamaina ertainekoa da. Aurreneko kopeta-mutur aldea azpiganbilekoa da. Ezaugarri hau are nabarmenagoa da aharietan. Kopeta handia daukate. Oro har ardiek ez dute adarrik, baina hau ez da betetzen kasu guztietan. Gogoratu behar da erronkariko ardietan bai gertatzen zela sarri ardiak adardunak izatea. Ahariek berriz bai dira adardunak.
* Mutur zabala eta ezpain lodiak duzkate.

## Banaketa eta kopurua

* Egun nafar arrazako 420.000 abelburu daude ofizialki zenbaturik.
* Arraza hau Nafarroan hedatzen da, erdi-mendebalde eta hego-mendebaldean berezeki, hau da, ardi latxa zabaltzen ez den eskualdetan.

## Begira

* Aari, Euskal mitologian ardiari buruzko kontuak jakiteko.
* Martak

## Bibliografia

* Razas ovinas Españolas. Antonio Sanchez Belda. Maria C. Sanchez Trujiñano. Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación. 1987. ISBN 84-341-0203-X

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Espainar Estatuaren bertako etxeko abereen gida
* (Gaztelaniaz) ITG-Ganadero
* Datuak: Q12264631
# Nafar behoka

Nafar behoka Euskal Herriko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Adituen ustez, antzina-antzinako jatorria du, eta inguruko beste zenbait zaldi arrazarekin konparatuz (pottoka, Lautzako zaldia...) nahiko ezberdina da.
Arrazaren banaketa eremua bereziki Nafarroa Garaiko ipar-ekialdean kokatzen da. Nafarroako Gobernuak Sabaitza izeneko atxaldean kontserbazioarako arraza honen samalda bat dauka.
Tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik nafar behoka ponien sailkapen taldean sartzen da.

## Arrazaren egoera

Arraza desagertzeko zorian dago. Egungo populazioaren abere kopurua 350 baino ez zen 1999. urtean. 20 zaldi eta 330 behor. Datu hauek dira eta, Equus Survival Trust elkartean zaldi arrazen egoera sailkatzeko erabiltzen duen estimazioen arabera, nafar behoka desagertzeko arriskuan dago, arraza garbiko 300-500 behor artean besterik ez daudelako. Azken urtetan kopurua ez da emendatu gainera.

## Zaldia Euskal kulturan

Bertako zaldiek eragin handia izan dute Euskal Herriko kulturan. Labar artetik hasita, irudigintzan edo mitologian.
* Zaldia euskal mitologian
* Zaldiko
* Zamalzain
* Zaldi proba
* Zaldiko (Lantzeko inauteria)
* Zaldiko-maldiko
* Ekain (leizea)

## Begira

* Euskal Herriko bertako zaldi eta asto arrazak

### Bideoak

* Nafar behokari buruzko bideoa

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20110713064745/http://www.itgganadero.com/itg/portal/seccion.asp?S=3&P=17&N=79
* ↑ https://web.archive.org/web/20130608011452/http://jacanavarra.es/

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Arrazari buruzko web
* (Gaztelaniaz) Nafar behoka. ITG ganadero izeneko WEB
* (Gaztelaniaz) Espainar Estatuko bertako etxe abereen gida
* Datuak: Q3157059
* Multimedia: Nafar behoka / Q3157059
# Nafar erregionalismo (politika)

Nafar erregionalismoa Espainiako estatuak Nafarroaren nortasuna aintzat hartu behar duela dioen doktrina da. Honen arabera, Nafarroak nortasun berezia du Espainiako estatuaren baitan.
Nafar erregionalistek eta euskal nazionalistek Nafarroaren alde jotzen dute, euren arteko banaketa naziotzat Espainia, lehenek, eta Euskal Herria, bigarrenek, edukitzea da.

## Alderdi politikoak

Doktrina honetan oinarritutako mugimendu politikoak Espainiako estatu barnean nafar interesak eta nafartasuna babestea du helburu.
Espainiako estatuaren baitako nafar erregionalismoaren ideiak jarraitzen dituzten alderdiak hauek dira: UPN, PPN, PSN, I-E eta Ahal Dugu. Hauetako talde batzuk Espainiako federalismoaren barruan ere koka daitezke.

## Oharrak

* ↑ Gaztelaniaz regionalismo navarro edo navarrismo.

## Ikus gainera

* Nafartasuna
* Erregionalismoa
* Federalismoa
* Euskaltasuna
* Euskal erregionalismoa
* Euskaltzaletasuna
* Euskal abertzaletasuna
# NGC 5993

NGC 5993 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen 1787ko martxoaren 18an.

## Erreferentziak

* ↑ «NGC 5993» spider.seds.org (Noiz kontsultatua: 2019-12-28).
* ↑ «New General Catalog (NGC) 5993» cseligman.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).

## Kanpo estekak

* NGC 5993 ikusi WikiSky webgunean: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikuluak eta irudiak
* Behaketa datuak
* Datuak: Q736577
* Multimedia: NGC 5993 / Q736577
UGC objektuak
# NGC 5988

NGC 5988 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen 1887ko apirilaren 17an.

## Erreferentziak

* ↑ «NGC 5988» spider.seds.org (Noiz kontsultatua: 2019-12-28).
* ↑ «New General Catalog (NGC) 5988» cseligman.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).

## Kanpo estekak

* NGC 5988 ikusi WikiSky webgunean: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikuluak eta irudiak
* Behaketa datuak
* Datuak: Q1124667
* Multimedia: NGC 5988 / Q1124667
UGC objektuak
# NGC 5989

NGC 5989 galaxia bat da, Draco konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen 1788ko maiatzaren 25an.

## Erreferentziak

* ↑ «NGC 5989» spider.seds.org (Noiz kontsultatua: 2019-12-28).
* ↑ «New General Catalog (NGC) 5989» cseligman.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).

## Kanpo estekak

* NGC 5989 ikusi WikiSky webgunean: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikuluak eta irudiak
* Behaketa datuak
* Datuak: Q1124676
* Multimedia: NGC 5989 / Q1124676
UGC objektuak
# NGC 5991

NGC 5991 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen 1879ko ekainaren 13an.

## Erreferentziak

* ↑ «NGC 5991» spider.seds.org (Noiz kontsultatua: 2019-12-28).
* ↑ «New General Catalog (NGC) 5991» cseligman.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).

## Kanpo estekak

* NGC 5991 ikusi WikiSky webgunean: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikuluak eta irudiak
* Behaketa datuak
* Datuak: Q1124689
* Multimedia: NGC 5991 / Q1124689