OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 3656 Hemingway

3656 Hemingway asteroide baten izena da. 1978ko abuztuaren 31n aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.

## Izendapena

Hasiera batean asteroideak 1978 QX izena zeraman. Ondoren Ernest Hemingway (1899-1961), estatubatuar kazetari eta idazlea omentzeko izena eman zitzaion.

## Orbitaren ezaugarriak

3656 Hemingway asteroidearen orbitak batez beste 2,929 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,763 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 3,094 distantziara. Eszentrikotasuna 0,056 da, eta makurdura orbitala 1,94ºkoa da.

## Ezaugarri fisikoak

Magnitude absolutua 12.1 da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q567952
* Multimedia: 3656 Hemingway / Q567952
# 3651 Friedman

3651 Friedman asteroide baten izena da. 1978ko azaroaren 7an aurkitu zuen E. F. Helin, S. J. Bus-ek Palomar Behatokitik.

## Izendapena

Hasiera batean asteroideak 1978 VB izena zeraman. Ondoren Louis Friedman omentzeko izena eman zitzaion.

## Orbitaren ezaugarriak

3651 Friedman asteroidearen orbitak batez beste 2,204 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,894 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 2,513 distantziara. Eszentrikotasuna 0,14 da, eta makurdura orbitala 0,81ºkoa da.

## Ezaugarri fisikoak

Magnitude absolutua 13.4 da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q959054
# 3652 Soros

3652 Soros asteroide baten izena da. 1981eko urriaren 6an aurkitu zuen T. M. Smirnova-ek Nauchnij Behatokitik.

## Izendapena

Hasiera batean asteroideak 1981 TC izena zeraman. Ondoren George Soros omentzeko izena eman zitzaion.

## Orbitaren ezaugarriak

3652 Soros asteroidearen orbitak batez beste 2,314 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,009 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 2,618 distantziara. Eszentrikotasuna 0,132 da, eta makurdura orbitala 5,79ºkoa da.

## Ezaugarri fisikoak

Magnitude absolutua 12.7 da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1046205
# 727 Nipponia

727 Nipponia asteroide gerrikoan aurkitutako 727. asteroidearen izena da. 1900eko martxoak 6an aurkitu zuen Shin Hirayamak Tokiotik. Ondoren A. Massingerrek berraurkitu zuen 1912ko otsailak 11n eta Hirayamagatik izendatu zuen, Nipponia izena aukeratu zuena, Nippongatik, Japoniaren japonierazko izena dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156773
# 729
## Kanpo estekak

* Datuak: Q23561
* Multimedia: 729 / Q23561
# 729 Watsonia

729 Watsonia asteroide gerrikoan aurkitutako 729. asteroidearen izena da. 1912ko otsailak 9an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo eta apaiz estatubatuarrak. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1912 OD zen. Bere izena James Craig Watson astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156779
# 72 Feronia

72 Feronia, asteroide gerrikoan aurkitutako 72. asteroidearen izena da. 1861eko maiatzak 29an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Peters astronomo alemaniarrak AEBetako New York estatuko Clinton hiritik.
Bere izena, erromatar mitologiako ugalkortasunaren jainkosa batetatik datorkio, ondoren, botanikan, Rutaceae familiako genero bati izena eman diona eta limonia bezala ere ezagutzen dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156730
* Multimedia: 72 Feronia / Q156730
# 73

    Artikulu hau 73. urteari buruzkoa da, zenbakiari buruzkoaren bila bazabiltza, ikus Hirurogeita hamahiru.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30402
* Multimedia: 73 / Q30402
# 728 Leonisis

728 Leonisis asteroide gerrikoan aurkitutako 728. asteroidearen izena da. 1912ko otsailak 16an aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1912 NU izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156777
* Multimedia: 728 Leonisis / Q156777
# 730
## Kanpo estekak

* Datuak: Q23563
* Multimedia: 730 / Q23563
# 730 Athanasia

730 Athanasia asteroide gerrikoan aurkitutako 730. asteroidearen izena da. 1912ko apirilak 10ean aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1912 OK zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156787
# 728
## Kanpo estekak

* Datuak: Q23560
* Multimedia: 728 / Q23560
# 1280–81eko aita santu hautaketa

1280–81eko aita santu hautaketa aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua Palazzo dei Papi di Viterbo izan zen eta Martin IV.a hautatu zuten aita santu gisa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4576963
# 1281
## Jaiotzak

* Abuztuaren 4a – Külüg Khan, Yuan dinastiako hirugarren enperadorea (h. 1311).
* Orhan I.a, Osmanliar Dinastiaren bigarren beya (h. 1362).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5537
* Multimedia: 1281 / Q5537
# 1282
## Jaiotzak

* Apirilaren 1a – Luis IV.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1347).
* Maiatzaren 5a – Don Juan Manuel, Gaztelako idazle eta noblea (h. 1348).
* Henrike Sullykoa, frantziar noblea, Filipe II.a Nafarroakoaren diruzaina eta botilari nagusia (h. 1336).
* Uzbeg Khan, Urrezko Hordaren Inperioko sultana eta printze mongoldarra (h. 1341).

## Heriotzak

* Urriaren 13a – Nichiren, Nichiren Budismoaren sortzaile japoniarra (j. 1222).
* Martxoaren 2a – Aines Bohemiakoa, printzesa eta moja klaratarra (j. 1211).
* Abenduaren 11 – Llywelyn ap Gruffudd, Galeseko printzea (j. c. 1223)
* Abenduaren 11 – Mikel VIII.a Paleologo, Bizantzioko enperadorea (j. 1223).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5541
* Multimedia: 1282 / Q5541
# 1280 arima

1.280 arima (ingelesez Pop. 1280) Jim Thompsonek (1906-1977) idatzitako eleberria da, 1964an lehendabiziz argitaratuta. Frantzian, Marcel Duhamelek, Série Noire de Gallimard nobela beltzen bildumaren zuzendariak, nobela hau aukeratu zuen bildumako 1000. liburua izan zedin. Bertrand Tavernier zuzendari frantziarrak zinemarako egokitu zuen Coup de Torchon izenpean 1981ean. Euskaraz Igela argitaletxeak kaleratu du.
Eleberri honen protagonista eta narratzailea Nick Corey da, Pottsville konderri atzeratuko sheriffa. Asmatutakoa bada ere, inondik inora AEBetako hegoaldean edo hego-ekialdean kokatuko litzateke, giroa eta jende portaera direla eta. Izan ere, nobela beltz edo lagun gogorren nobela gehienak hiriek sortutako miseriarekin lotzen diren arren, eleberri honek erakusten digu landak ere miserable samar izan daitekeela. Denborari dagokionez, iradokitzen da istorioa Errusiar Iraultzako inguruan (1917) garatzen dela.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Sheriffaren narrazio fidagaitzaren azpian, herriko giroa eta pertsonaiak ikustarazten zaizkigu. Sheriffak berak, hastapenean, gibel handiko memelo hutsa ematen du, eta, lehenengo atal horietan, istorioak nobela beltza baino komedia dirudi. Orriek aurrera egin ahala, ordea, sheriffa oso bestelakoa, maltzurra baino maltzurragoa hain zuzen ere, izan daitekeela jakinaraziko zaigu.
Bilbearen hasiera sheriff izateko hauteskunde kanpainak pizten du. Daraman bizitza lasaia eta erosoa bukatu ez dadin, sheriffak mota guztietako amarru zikinak egingo ditu, baita hiltzea ere. Beti ere, oso arduratsu arituko da errua beste norbaiten gainean eror dadin. Azken finean, moralik gabeko ingurunean moralik gabeko pertsonaia bezala agertuko zaigu Nick Corey.

## Pertsonaiak

* Nick Corey: protagonista. Potts Countyko sheriffa.
* Myra: Nick Coreyren emaztea. Amy Mansonekin ezkontzekotan zegoela, Myrak segada bat egin zion Nicki eta ezkontzera behartu.
* Lennie: Myraren neba atzeratua.
* Amy Manson: Nick Coreyren emaztegai ohia. Ezkontzekotan zeuden baina Nickek Myrarekin ezkondu behar izan zuen.
* Rose Hauck: Nick Coreyren maitalea.
* Tom Hauck: Rose Haucken senarra. Emaztea jipoitzen du sarritan.
* Ken Lacey: herri handi bateko sheriffa. Nick Coreyk aholkua eskatzen dio.
* Buck: Ken Lacey sheriffaren laguntzailea.
* Robert Lee Jefferson: burdindendaren jabea eta Konterriko fiskala.
* Curly eta Moose: putazainak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2606729
# 1281 Jeanne

1281 Jeanne asteroide gerrikoan aurkitutako 1281. asteroidearen izena da. 1933ko abuztuak 25ean aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1933 QJ zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q137554
# 1282 Utopia

1282 Utopia asteroide gerrikoan aurkitutako 1282. asteroidearen izena da. 1933ko abuztuak 17an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1933 QM1 izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q137564
# 1280ko hamarkada

1280ko hamarkadak 1280etik 1289. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
| Hamarkadak: | 1270koa - 1280koa - 1290koa |
| Urteak: | 1280 1281 1282 1283 1284 1285 1286 1287 1288 1289 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83352
* Multimedia: 1280s / Q83352
# 1283
## Gertaerak

* Abuztuaren 27a – Martin IV.ak Petri Nagusia Aragoiko eta Valentziako errege eta Bartzelonako konde izendatu zuen.
* Iraila – Aragoiar Gurutzadan zehar, Franko-nafar armadak Ullgo gaztelua hartu zuen

## Jaiotzak

* Apirilaren 9a – Margarita Eskoziakoa, Eskoziako Erresumako erregina (h. 1290).

## Heriotzak

* Abuztuaren 12a – Zuria Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako infanta (j. 1226).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5543
* Multimedia: 1283 / Q5543
# 1283 Komsomolia

1283 Komsomolia asteroide gerrikoan aurkitutako 1283. asteroidearen izena da. 1925eko irailak 25ean aurkitu zuen Vladimir Albitzkijek, Simeistik. Behin-behineko izendapen zientifikoa 1925 SC izan zuen. Izena Komsomoletik jaso du, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren gazte taldetik, alegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q137565
* Multimedia: 1283 Komsomolia / Q137565
# 1284
## Gertaerak

* Otsailaren 27a – Parisen, Martin IV.ak Karlos Anjoukoa Aragoiko eta Valentziako errege eta Bartzelonako konde izendatu zuen.
* Iraila – Almogavarrek Tutera inguruko eskualdea arpilatu zuten.

## Jaiotzak

* Apirilaren 25a – Eduardo II.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (h. 1327).

## Heriotzak

* Martxoaren 12a – Nicolas Lorgne, Ospitaleko Zaldunen 21. Maisu Handia.
* Martxoaren 24a – Hugo III.a Ziprekoa, Zipreko eta Jerusalemgo erregea (j. c. 1235).
* Apirilaren 4a – Alfontso X.a Gaztelakoa, Gaztela, Galizia eta Leongo erregea (j. 1221).
* Abuztuaren 19a – Alfontso (Chesterreko kondea), ingeles infantea (j. 1273).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5544
* Multimedia: 1284 / Q5544
# 1353
## Jaiotzak

* Martxoaren 15a – Margarita I.a Danimarkakoa, Danimarkarko, Norvegiako eta Suediako erregina (h. 1412).

## Heriotzak

* Apirilaren 27a – Simeon Moskukoa, Moskuko printzea eta Vladimirreko printze handia (j. 1317).
* Abenduaren 7a – Dieudonné de Gozon, Jerusalemgo San Joanen Ordenako 27. maisu handia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6116
* Multimedia: 1353 / Q6116
# 1353 Maartje

1353 Maartje asteroide gerrikoan aurkitutako 1353. asteroidearen izena da. 1935eko otsailak 13an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 CU zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138290
* Multimedia: 1353 Maartje / Q138290
# 1354 Botha

1354 Botha asteroide gerrikoan aurkitutako 1354. asteroidearen izena da. 1935eko apirilak 3an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 GK zen. Bere izena Louis Bothagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138298
# 1355
## Jaiotzak

* Maria Nafarroakoa, Nafarroako infanta eta Gandiako dukesa ezkontidea.

## Heriotzak

* Apirilaren 17a – Marino Faliero, veneziar politikaria.
* Abuztuaren 24a – Pierre de Corneillan, Jerusalemgo San Joanen Ordenako 28. maisu handia.
* Azaroaren 6a – Arnaldo Barbazangoa, okzitaniar elizgizona, Iruñeko apezpikua.
* Abenduaren 20a – Eztebe Uroš IV.a Dušan, Serbiako erregea eta Serbiarren eta Greziarren Enperadorea (j. c. 1308).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6123
* Multimedia: 1355 / Q6123
# 1355 Magoeba

1355 Magoeba asteroide gerrikoan aurkitutako 1355. asteroidearen izena da. 1935eko apirilak 30ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgoko Union Observatorytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 HE zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138300
# 1354
## Heriotzak

* Urtarrilaren 8a – Karlos de la Cerda, Frantziako kondestablea eta Angulemako kondea (j. c. 1326).
* Urriaren 8a – Cola di Rienzo, italiar politikaria (j. 1313).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6118
* Multimedia: 1354 / Q6118
# Akirazabal

Akirazabal Tafallaldeko Uxue udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
XVI. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Uxueko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak akirazabaldarrak ziren.

## Izena

Akirazabal toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
* gaztelaniaz: Artezábal ("artezzábal" ahoskatua)
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Equyra Cabal (1534)
* Aguiriazabal (1534)
* Aquira Cabala (1609)
* Aquira Cabal (1654)
* Equiraçabal (1677)
* Aquirazaval (1780)
* Akirazabala (1994)
* Akirazabal (1998)

## Historia

Hori da, hain zuzen ere, historiaurreko garaiaren eta Goi Erdi Aroaren artean Uxue mendilerroan zeuden herrixketako bat. VIII. eta IX. mendeen artean, Uxueko gotorlekua sortu zenean, bertako bizilagun asko hiribildu berrira aldatu ziren, batez ere defentsa-arrazoiengatik, musulmanekiko muga eremu lauan baitzegoen. Erdi Aroan zehar, populazioa eta erakargarritasuna galduz joan zen, Uxueren alde, eta, horren ondorioz, 1534. urterako jenderik gabe geratu zen.

## Oharrak

* ↑ /akiɾas̻áβ̞al/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza laugarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Akirazabal - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

## Ikus, gainera

* Uxue
* Erdialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111977315
# Akirofanita

Akirofanita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Akirofanita mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(K,Na)3(Fe^{3+},Ti,Al,Mg)5O2(AsO4)5}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Achyrophanite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55890944
# Akisgrango Kapera Palatinoa

Akisgrango Kapera Palatinoa Akisgran edo, alemanez, Aachen hirian dagoen Goi Erdi Aroan eraikitako kapera da. Egun Alemanian bada ere, Karlomagnoren Akisgrango jauregiaren atala zen. Jauregia dagoeneko desagertua da eta kapera Akisgrango katedralaren erdigunean gordetzen da. Monumentu hau karolingiar arkitekturaren eraikin nagusietariko bat da. Kapera horretan Karlomagnoren gorpuzkinak jaso ziren. Geroago Otondarren dinastiak lekua menderatu zuen. Toki honetan 936 urtetik 1531 arte koroatze zeremoniak egin ziren. Akisgrango katedralarekin batera Unescok gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Historia

Karlomagno 796 inguruan hasi zen kapera palatinoa eraikitzen, Akisgrango jauregiko gainerako egiturak eraikitzearekin batera. Leon III.a aita santuak 805ean Ama Birjinaren omenez sagaratu zuen. Eraikinak gangadun kapera bat du, oinplano zentratukoa. Ekialdeko muturrean abside karratua zuen, eta jatorriz, alboetan, bi egitura basilikal zituen; egitura horiek galduak dira gaur egun baina arkeologiaren bidez ezagutzen dira. Kaperan monumentu-atari batetik sartzen da. Eraikinaren proiektuan eta dekorazioan material klasikoko elementuak, bizantziarrak eta prerromanikoak, zein beste elementu oparo batzuk nahasten ziren, Karlomagnok, eraikinaren bidez, errege-etxe boteretsu berri bat erakutsi nahi zuen.
Arkitekto arduraduna X. mendeko kupularen inguruko inskripzio bati esker ezagutzen dugu: Odo von Metz; horrela dio idazkunak: "Insignem hanc dignitatis aulam Karolus caesar magnus instituit; egregius Odo magister explevit, Metensi fotus en urbe quiescit". Odori buruz oso gutxi dakigu. Diseinatu zuen eraikinak kanpoalde sinplea eta barnealde konplexua ditu. Kupula oktogonal bat du, geruza bikoitzekoa, eta pilare handien gainean bermatuta dago; bi solairuko goragune bat du, eta estaldura eta dekorazio landua.
936an, Oton I.ak, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren lehen enperadoreak, kaperaren eta Karlomagnoren arteko lotura estua aprobetxatu zuen, eta Alemaniako errege gisa koroatzea han ospatu zuen. Inperioaren enperadoreek Kapera Palatinoan koroatzen jarraitu zuten 1531 arte. 1000. urtean, bestetik, ekintza sinboliko baten bidez, Oton III.ak Karlomagnoren gorpuzkinak kaperan jarri zituen eta omenaldia egin zion. Karlomagnoren jatorrizko hilobia ziurrenik «Karlsmemorie» izenarekin ezagutu zen hilobia izan zen baina 1788an suntsitua izan zen.

## Iruditegia

* Kaperaren beheko maila.
* Bizargorriaren Kandeleroa.
* Kupula.
* Tronuaren ikuspegia.
* Sapaietako mosaikoak.

## Erreferentziak

* ↑ Akisgran hiriak frantsesez Aix-la-Chapelle izena du; alemanez Aachen da.
* 1 2 https://www.ecured.cu/Catedral_de_Aquisgrán
* ↑ http://whc.unesco.org/fr/list/3/
* ↑ Bayer, Clemens MM (2014). "Das Grab Karls des Grossen". Pohle, Frank. Karl der Grosse: Orte der Macht, Dresden: Sandstein Verlag, 382-91 or. ISBN 978-3-95498-092-5

## Ikus, gainera

* Akisgrango katedrala
* Karolingiar arkitektura

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Aix-la-Chapelleren jauregia eta Kapera Palatinoa.
* (Gaztelaniaz):Akisgrango Kapera Palatinoa Arteguías webgunean.
* Datuak: Q2458522
* Multimedia: Palatine Chapel in Aachen / Q2458522
# Akisgrango udaletxea

Akisgrango udaletxea (alemanez Aachener Rathaus) Alemaniako Akisgran hiriko udaletxea da. Akisgrango katedralatik hurbil dago.
Udaletxe hau 1353. urtean antzina Karlomagnok eraikitako Akisgrango jauregiaren hondakinen gainean eraiki zen. Antzinako karolingiar jauregia izan zen hartatik Granusturm dorrea eta zimentuetako zati bat mantentzen da.
Udaletxea nagusiki gotikoa da. Germaniako Erromatar Inperio Santuko 50 enperadoren egiazko tamainako eskulturak aurkitzen dira barnean, hauetako 31 gainera bertan koroatuak izan ziren. Gelarik aipagarriena enpèradorearen gela da, Kaisersaal, eta Karlomagnoren bizitzako une eta garaipen garrantzitsuenak agertzen dituzten freskoek apaindurik dago. Fresko hauek Alfred Rethelek margotu zituen XIX mendean.
Azkenik aipatzekoak dira intsignia inperialak, koroa, esfera eta ezpata. Orijinalak Vienan daude, Napoleonen gizonen harpilaketa sahiesteko hara eraman baitziren. Gaur egun oraindik ez dira itzuli eta arazoa Hagako Nazioarteko Justizia Auzitegira eraman da.

## Kanpo estekak

* Akisgrango udaletxeari buruzko argibidea. Akisgrango Udal webgunea (Alemanez)
* Datuak: Q300747
* Multimedia: Aachen City Hall / Q300747
# Akiruno

Akiruno (japonieraz: あきる野市, Akiruno-shi) Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 73'34 km²-tan 80.621 biztanle zeuden.

## Geografia

Okutama mendien oinean koakturik dago eta Akigawa ibaiak zeharkatzen du hiria.

## Historia

1889an Itsukaichi herria sortu zen eta XX mendean hainbat herri gehitu zitzaizkion. Bestetik, 1955ean Akigawa eratu zen Higashiakiru, Nishiakiru eta Tasai batzean. Azkenik 1995ean Itsukaichi eta Akigawa elkartuz eratu zen Akiruno hiria.

## Iruditegia

* Daihiganji Kan-non do santutegia.
* Akigawa ibaia.

## Hiri senidetuak

* Marlborough (Massachusetts) (AEB)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Akirunoko webgune ofiziala
* Datuak: Q240480
* Multimedia: Akiruno, Tokyo / Q240480
Auzo bereziak : Adachi | Arakawa | Bunkyō | Chiyoda | Chūō | Edogawa | Itabashi | Katsushika | Kita | Kōtō | Meguro | Minato | Nakano | Nerima | Ōta | Setagaya | Shibuya | Shinagawa | Shinjuku | Suginami | Sumida | Taitō | Toshima :
* Hiriak : Akiruno | Akishima | Chōfu | Fuchū | Fussa | Hachiōji | Hamura | Higashikurume | Higashimurayama | Higashiyamato | Hino | Inagi | Kiyose | Kodaira | Koganei | Kokubunji | Komae | Kunitachi | Machida | Mitaka | Musashimurayama | Musashino | Nishitōkyō | Oume | Tachikawa | Tama ||
* Suprefeturak : Nishitama | Hachijō | Miyake | Ogasawara | Ōshima ||
# Akisgrango jauregia

Akisgrango jauregia edo Aachengo jauregia Karlomagno enperadoreak Karolingiar leinuaren bizileku eta egoitza politiko nahiz erliosoa izateko eraiki zuen eraikin multzo bat zen. Jauregi hau, zehazki, gaur egun Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan dagoen Akisgran edo Aachen hirian kokatzen zen.
Jauregiaren zati garrantzitsuenak VIII. mendeko azken hamarkadetan eraikiak izan ziren, baina eraikitze lanak Karlomagno bera hil zen 814. urterarte luzatu ziren. Jauregiaren diseinatzailea Eudes Metzekoa izan zen. Jauregi hau Karlomagnok aurreikusi eta eratzea nahi izan zuen erresumaren politika berriztapenaren barnean zegoen.
Jauregiaren zatirik handiena mendez-mende suntsituz joan zen, baina Palatinar kaperak oraindik zutik dirau, hau Karolingiar arkitekturaren altxorrik handienen artean kokatu ohi da, bai eta Karolingiar Pizkundea zeritzonaren adibide nabarmenetakoa ere. UNESCO erakundeak, kapera hau, Akisgrango katedralarekin batera, Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Iruditegia

* Karlomagnoren tronua Palatinar kaperan.
* Akisgrango udaletxea.
* Akisgrango katedrala.

## Ikus gainera

* Akisgrango katedrala

## Kanpo estekak

* Palatinar kaperako hainbat irudi (Frantsesez)
* Datuak: Q300739
* Multimedia: Kaiserpfalz Aachen / Q300739
# Akisgrango katedrala

Akisgrango katedrala$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Akisgrango katedralaren aurrealdea. Akisgrango katedralaAkisgrango katedrala (Alemania) ||
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | i, ii, iv, vi |
| Erreferentzia | 3 |
| Kokalekua | Alemania |
| Eskualdea$^2$ | Europa/Ipar Amerika |
| Izen ematea | 1978 (II. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Akisgrango katedrala (alemanez Aachener Dom edo Kaiserdom, eta frantsesez Cathédrale d'Aix-la-Chapelle) Alemaniako Akisgran hiriko katedrala da.
Akisgrango katedrala Europa iparraldeko katedral zaharrenatzat jo ohi da, bere jatorria VIII. mendean Karlomagnok eraikitzako Jauregiko Kaperan datza. Jatorrizko eraikinetik hasi eta mendeak iragan hala tenplua hazten eta handitzen joan zen, azkenik gaur egun ezagutzen dugun multzoan bilakatu zelarik, honetan arkitektura estilo ezberdinetako nahasketa bat ikus daitekelarik.
Akisgrango katedrala Gizateriaren Ondarearen zerrenda sailkatu ziren lehenbiziko hamabi lekuen artean dago.

## Iruditegia

* Atzealdea.
* Albotik ikusita.
* Karlomagnoren eserlekua.
* Barnealdea.

## Ikus gainera

* Akisgrango jauregia

## Kanpo estekak

* Akisgrango katedralaren webgunea (Alemanez)
* Akisgrango katedralaren gida (Ingelesez)
* Datuak: Q5908
* Multimedia: Aachen Cathedral / Q5908
# Akisgrango Hitzarmena (1748)

Akisgrango Hitzarmena 1748an sinatutako bake ituna izan zen, Austriako Ondorengotza Gerrari amaiera eman ziona. Herrialdeetako ordezkariak apirilaren 24an batzartu ziren Akisgranen, eta hitzarmena urriaren 18an izenpetu zen. Zortzi urte iraun zuen gerra horren ostean, erresuma boteretsu berri bat agertu zen Europan: Prusia.

## Hitzarmenaren edukia

Hein handi batean, Frantziak eta Erresuma Batuak negoziatu zuten ituna. Hauek ziren klausula nagusiak:
* Konkistatutako lurralde gehienak itzuliak izan ziren, hala nola, Louisbourg (Eskozia Berria) Frantziari, Madras Ingalaterrari, Hesiko hiriak Zazpi Herbehere Batuen Errepublikari eta Hegoaldeko Herbehereak Austriari.
* Parma, Piacenza eta Guastallako Dukerria Espainiaren esku gelditu zen.
* Austriak onartu zuen Silesia Prusiako Erresumaren mende gera zedin.
* Modenako Dukerria eta Genovako Errepublika, Austriak bereganatuak zituenak, gerra aurreko egoerara itzuli ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Vignolle, Camille. 18 octobre 1748: La Prusse triomphe au traité d'Aix-la-Chapelle. herodote.net (Noiz kontsultatua: 2016-7-31).
* 1 2 3 Treaty of Aix-la-Chapelle. global.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2016-8-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156086
* Multimedia: Treaty of Aix-la-Chapelle (1748) / Q156086
# Akishige Kaneda

Akishige Kaneda (japonieraz: 兼田 亜季重, 1990eko otsailaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ehime FC eta Avispa Fukuoka.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q4701215