OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arnas gaixotasun

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Arnas gaixotasuna arnas aparatuari kalte egiten dion eritasuna da. Pneumologia da gaixotasun hauetaz arduratzen den espezialitate medikoa. Tabakoa da eragile nagusia. Inhalagailuen bidez tratatzen dira, besteak beste.
Euskal Autonomi Erkidegoan, 2002an mota honetako gaixotasunak izan ziren ospitaleratzeko hirugarren zioa, gaixotasun kardiobaskular eta digestiboen ondoren.

## Arnas gaixotasun akutuak

* Bronkitis akutua
* BTE
* Pneumonia
* Tuberkulosia
* COVID-19

## Arnas gaixotasun kronikoak

* Apnea sindromea
* Asbestosia
* Asma
* BGBK
* Biriketako fibrosia
* Birikako minbizia
* Bronkitis kronikoa
* Enfisema
* Mesotelioma
* Sarkoidosia
* Silikosia

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Arnas gaixotasunak "Harrison" on-linen
* Datuak: Q3286546
* Multimedia: Diseases and disorders of the respiratory system / Q3286546
# Arnas epitelio

Arnas epitelioa edo bronkioetako epitelioa zutabedun epitelio ziliatu mota bat da, arnasbide gehienetan arnas mukosa gisa aurkitzen dena, non arnasbideak bustitzeko eta babesteko balio duen. Ez dago laringeko ahots-kordetan, ezta orofaringean eta laringofaringean ere, non epitelioa ezkataz geruzatzen den. Balizko patogenoen eta partikula arrotzen aurkako hesi gisa ere funtzionatzen du, mukiaren jariakinak eragindako infekzioa eta ehun-lesioa eta arazketa mukoziliarraren eragina prebenituz.

## Egitura

Goiko arnasbideak estaltzen dituen arnas epitelioa epitelio zilindriko pseudoestratifikatu ziliatu gisa sailkatzen da. Arnas epitelioa osatzen duten zelula-mota anitzak egokitu izanaren ondorio da izendapen hori. Nahiz eta zelula guztiak mintz basalarekin kontaktuan jarri eta teorian zelula-geruza sinple bat izan, nukleoak ez daude plano berean lerrokatuta. Beraz, zelula-geruza bat baino gehiago epitelioan baleude bezala ematen du, eta horrek pseudoestratifikatu izena ematen dio. Arnas mukosa epitelio kuboidal sinple batera pasatzen da, eta azkenik epitelio ezkatatsu sinple batera albeolo-hodietan eta albeoloetan.

## Sailkapena

Epitelio zilindriko pseudoestratifikatu ziliatua osatzen duten zelula gehienak hiru motatakoak dira:
* zelula ziliatuak.
* zelula kaliziformeak.
* zelula basalak.
Zelula ziliodunak epitelio zilindrikoko zelulak dira, eta zilindro espezializatuak dituzte. Zelula kaliziformeak, beren kaliz formagatik horrela deituak, epitelio zilindrikoko zelulak dira, mukia jariatzen duten pikor mukosoz estalitako estalkia dutenak. Mukiak epitelioaren hezetasuna mantentzen eta partikulak eta patogenoak harrapatzen laguntzen du, aire-bidetik bidaiatuz. Zelula basalak txikiak dira, ia kubikoak, eta epitelioan aurkitutako beste zelula mota batean bereizteko trebetasunen bat dutela uste da. Adibidez, zelula basal horiek aire-bideko epitelioko lesioei erantzuten diete, zelula epitelial bereizirik ez duen leku bat estaltzeko migratuz, eta, ondoren, epitelioaren geruza osasuntsu batera lehengoratzeko, desberdintzearen bidez.
Arnas traktuaren zati batzuk, hala nola orofaringea, urratzeko joera dute elikagaiak hartzeagatik. Eremu horietan arnas epitelioa ez suntsitzeko, aldatu epitelio ezkatatsu estratifikatua, etengabeko higadurarako eta urradurarako egokiagoa dena. Faringearen geruza ezkatatsua hestegorriarekin jarraitua da.

## Esanahi klinikoa

Epitelio-zelulen epe luzerako narritadurak mukiaren gainprodukzioa eragin dezake, mukiaren hipersekrezioa bezala ezagutzen dena. Mukiaren hipersekrezioak bronkitis kronikoaren eztula eragiten du.
Biriketako zelula neuroendokrinoak biriketako nahasmendu kroniko batzuekin lotu dituzte. Zelula txikien biriketako minbizia eragiten duten zelulak ere badira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2000]
* ↑ (Ingelesez) «Respiratory mucosa» meshb.nlm.nih.gov.
* ↑ Mescher AL, "Chapter 17. The Respiratory System" (Chapter). Mescher AL: Junqueira's Basic Histology: Text & Atlas, 12e
* ↑ (Ingelesez) «Bronchi, Bronchial Tree & Lungs» nih.gov.
* 1 2 (Ingelesez) Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease - GOLD. , 15 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1428754
# Arnas hodi

Arnas hodia (ingelesez: snorkel) hodi formako gailu bat da, norbaiti arnasa hartzeko airea emateko balio duena, batez ere urpekaritzan erabiltzen diren arnasketa-hodiei dagokienez.
Jatorrian, schnorchel hitzak, Bigarren Mundu Gerrako urpekari alemaniarrek euren diesel motorrak airean elikatzeko erabiltzen zuten hodi bat izendatzen zuen, honela, lurrazalaren azpitik nabigatu ahal izateko, schnorchela, justu uraren gainetik gaindituz. Beranduago, XX. mendean zehar, urpekaritza maskarak eta arnasketa hodi laburrak zabaltzen hasi ziren, igerilari batek edo apneista batek, aurpegia azalean murgildurik, arnasa bere arnasketa hoditik hartzen duelarik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kirol-materialen Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13389713
* Multimedia: Snorkelling equipment / Q13389713
# Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey

Arise, O compatriots, Nigeria's call obey (euskaraz: Herrikideok, jaiki eta entzun Nigeriaren deia) Nigeriako ereserkia da 1978tik. Independentziatik antzinako ereserkia Nigeria We Hail Thee (euskaraz: Nigeria, agurtzen zaitugu) zen.

## Musika

Benedict Elide Odiasek moldatu zuen.

## Hitzak

John A. Ilechukwuk, Eme Etim Akpanek, B. A. Ogunnaikek, Sotu Omoiguik eta P. O. Aderibigbek idatzi zituen.

### Ingelesez

    Arise, O compatriots, Nigeria's call obey
    To serve our fatherland
    With love and strength and faith
    The labour of our heroes past
    Shall never be in vain
    To serve with heart and might
    One nation bound in freedom, peace and
    unity.
    Oh God of creation, direct our noble cause
    Guide our leaders right
    Help our youth the truth to know
    In love and honesty to grow
    And living just and true
    Great lofty heights attain
    To build a nation where peace and justice
    shall reign

## Kanpo estekak

* Datuak: Q237878
* Multimedia: National anthem of Nigeria / Q237878
# Arisita-(Ce)

Arisita-(Ce) karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Arisita-(Ce) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaCe2(CO3)2[F2x(CO3)1-x]F}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arisite-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20042664
* Multimedia: Arisite-(Ce) / Q20042664
# Arisita-(La)

Arisita-(La) karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Arisita-(La) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaLa2(CO3)2[F2x(CO3)1-x]F}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arisite-(La): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19799664
# Arispie udalerria, Bureau konderria (Illinois)

Arispie udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Bureau konderrian. Azken zentsuaren arabera 763 biztanle zituen, 36.43 milia karratu (94.4 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Arispie udalerrian 398 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 26.835 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4790925
# Aristaea

Aristaea Gracillariidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Aristaea periphanes da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Aristaea acares | daturik gabe |
| Aristaea amalopa | daturik gabe |
| Aristaea asteris | daturik gabe |
| Aristaea atrata | daturik gabe |
| Aristaea bathracma | daturik gabe |
| Aristaea eurygramma | daturik gabe |
| Aristaea issikii | daturik gabe |
| Aristaea machaerophora | daturik gabe |
| Aristaea onychota | daturik gabe |
| Aristaea pavoniella | daturik gabe |
| Aristaea periphanes | daturik gabe |
| Aristaea thalassias | daturik gabe |
| Aristaea vietnamella | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4790929
* Multimedia: Aristaea / Q4790929
* Espezieak: Aristaea
# Arispe (Iowa)

Arispe Iowako hiri bat da. Union konderrian kokatua dago. 2010ean 100 biztanle zituen, 1,34 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Union konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1849047
* Multimedia: Arispe, Iowa / Q1849047
# Aristarainita

Aristarainita borato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Aristarainita borato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na2MgB12O20 * 8H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Aristarainite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3622654
* Multimedia: Aristarainite / Q3622654
# Ayyubtarren dinastia

Ayyubtarrak (kurdueraz: ایوبیان, Eyûbiyan) leinu kurdu sunita izan zen, Egiptoko fatimatarrak eta Siriako Zengid leinua agintetik eraitsi zituena; XII. eta XIII. mendeetan Ekialde Hurbila gobernatu zuen.

## Historia

Aiub eta Shirkuh anaiak soldaduak izan ziren, Zengid leinuaren zerbitzuan borrokatu zirenak; baina Aiuben seme Saladinek independentzia lortu zuen. 1171n, Al-Adid kalifa hil eta fatimatar kalifaldia amaitu zenean, Saladinek Egiptoko sultan izendatu zuen bere burua. Hamarkada bat borrokan igaro eta gero, 1183. urterako, Siria, iparraldeko Mesopotamia, Hiyaz, Yemen eta Iparraldeko Afrika egungo Tunisiaraino konkistatuak zituen. 1187an, Hattingo gudua eta gero, Jerusalemgo Erresuma Latindarraren gehiena ere okupatu zuen.
Saladin hil zenean, bere oinordekoak saiatu ziren lurraldeak atxikitzen. Hala ere, 1230eko hamarkadan, Siriako agintariek independentzia adierazi zuten. 1250ean, As-Salih Aiub hil zenean, jeneral mamelukoek Egipto hartu zuten, eta 1260an Mongolen Inperioa jabetu zen Alepoz. Azken printzerria, Hama, 1341ean galdu zuten.
Barneko ezinkonponduak zuzentzeko gai izan ez baziren ere, aiubtarrak administratzaile onak, merkatari abilak eta eraikitzaile trebeak izan ziren. Erlijioari dagokionez, gartsu eutsi zioten sunismoaren ortodoxiari, hiri nagusietan madrasa asko eraikiz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 182. arauaː Dinastien izenak. .
* ↑ Özoğlu, Hakan, Kurdish notables and the Ottoman state, (State University of New York, 2004), 46. orr.
* ↑ Lyons, M. C.; Jackson, D.E.P.. (1982). Saladin: the Politics of the Holy War. Cambridge University Press ISBN 978-0-521-31739-9..
* ↑ Humphreys, Stephen. (1977). From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193-1260. SUNY Press ISBN 0873952634, 9780873952637..
* ↑ Ayyubiar. in: Lur Hiztegi Entziklopediakoa. euskara.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2016-06-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q180114
* Multimedia: Ayyubid dynasty / Q180114
# Ayşe Kulin

Ayşe Kulin (1941eko abuztuaren 26a, Istanbul, Turkia) idazle eta kazetari turkiar ezaguna da.

## Biografia

Literaturan graduatu zen Arnavutköyren American College for Girls erakundean, gaur egun Robert College of Istanbul.1962 eta 1968 artean, London School of Economicsen, soziologia ikasi zuen. 1984 ipuin bilduma plazaratu zuen: Güneşe dön yûzünü. Eta 1987an bere lehen filma: Bir kirik bebek; gidoia berea zen. Fil horrek Turkiako Kultura Ministerioaren saria jaso zuen. 1989an, Ayaşlı ile Kiracıları lanak Antzerki eta Telebista Idazleen Elkarteak ematen duen Zuzendari Artistikoaren Onenaren saria jaso zuen. Batez ere ipuinak, gidoiak eta eleberriak idatzi ditu.

## Bibliografia

* Güneşe Dön Yüzünü, 1984
* Bir Tatlı Huzur, 1996
* Adı: Aylin, 1997
* Geniş Zamanlar, 1998
* Foto Sabah Resimleri, 1998
* Sevdalinka, 1999
* Füreya, 2000
* Köprü, 2001
* Nefes Nefese, 2002
* İçimde Kızıl Bir Gül Gibi, 2002
* Babama, 2002
* Kardelenler, 2004
* Gece Sesleri, 2004
* Bir Gün, 2005
* Bir Varmış Bir Yokmuş, 2007
* Veda, 2008
* Sit Nene`nin Masalları, 2008
* Umut, 2008
* Taş Duvar Açık Pencere, 2009
* Türkan, 2009
* Hayat – Dürbünümde Kırk Sene (1941–1964), 2011
* Hüzün – Dürbünümde Kırk Sene (1964–1983), 2011
* Gizli Anların Yolcusu, 2011
* Bora'nın Kitabı, 2012
* Dönüş, 2013
* Hayal, 2014
* Handan, 2014
* Tutsak Güneş, 2016

## Kanpo estekak

* Datuak: Q465181
* Multimedia: Ayşe Kulin / Q465181
# Ayódar

Ayódar (valentzieraz Aiòder) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Alto Mijares eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 234 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Castellóko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1753077
* Multimedia: Ayódar / Q1753077
# Az-Zawayda

Az-Zawayda edo Zawaida (arabieraz: الزوايده‎) Gazako zerrenda eskualdeko herria da. Bertan 20.000 biztanletik gora aurki daitezke. 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dagoen hiria da.
Deir al-Balah hiriaren ipar-ekialdean eta Maghazi errefuxiatu-gunearen mendebaldean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59623
# Ayyub ibn Habib al-Lakhmi

Ayyub ibn Habib al-Lakhmi al-Andaluseko hirugarren valia izan zen (716).
Abd al-Aziz ibn Musa valia hil ondoren, eta Kairuandik (Ifrikija) gobernari berri baten izendapena iristen zen bitartean, Ayyub ibn Habib al-Lajmi, bitartekari bezala izendatua izan zuten, eta soilik 716ko sei hilabetez gobernatu zuen.
Musa ibn Nusairren arreba baten semea zen, eta, beraz, hildako Abd al-Aziz ibn Musa hildakoaren lehengusua.
Sei hilabeteko bitartekotasunaren ondoren, Al-Hurr ibn Abd al-Rahman al-Thaqafi vali berriak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Collins, Roger. (1983). Early Medieval Spain. New York: St. Martin's Press, 168 or. ISBN 0-312-22464-8..
* Datuak: Q2270021
# Aurresate linealeko kodeketa

Aurresate linealeko kodeketa edo LPC, audio seinale tratamenduan eta ahotsaren tratamenduan metodorik erabilienetarikoa da. Eredu lineal prediktiboaren informazioa erabilita, ahots seinale digital baten espektro inguratzailea modu konprimituan adierazten du. Ahots analizatzaile tekniketatik ahalmentsuenetarikoa da. Kalitate onean eta bit abiadura txikia erabiliz kodifikatzeko metodorik erabiliena da.

## Orokorra

LPCk ahots seinalea hodi baten amaieran dagoen burrunba gailu batek sortzen duela suposatzen du. Bi ahots mota bereizten dira, soinu isilak (ahots-kordak ez dute dardara egiten) eta soinu ozenak (ahots-kordak dardara egiten dute). Eredu hau benetakoarekin alderatuta ez da hain ezberdina. Dardara, glotisak (ahots-korden arteko lekua) sortzen du, honetan intentsitatea eta maiztasuna bereizten dira. Ahots hodia, iragazki moduan funtzionatzen duen barrunbe erresonatzailea da, maiztasun batzuk anplifikatuz edo ahulduz.
Anplifikatuta ateratzen diren maiztasunak, zeinek espektroari forma ematen dioten, formante izena dute.
LPCk ahots seinalea iragartzen du formanteak estimatuz, ahots seinalean duen efektuak ahulduz eta jarraian doan seinalearen intentsitatea eta maiztasuna aurreikusiz. Formanteak ahultzeko prozesua, alderantzizko iragazketa deitzen da eta formanteak ezabatu eta gero geratzen den seinalea, hondakin seinalea deitzen da.
Dardararen intentsitatea, mazitasuna, formantea eta hondakina deskribatzen duten zenbakiak biltegiratu eta beste leku batera transmititu daitezke. LCPk ahotsa sintetizatzen du prozesua alderantzikatuz: dardararen parametroak eta hondakina, iturri seinal bat sortzeko erabiltzen dira; formanteak, iragazkia sortzeko (hodia adierazten duena) eta azkenik, sortutako iturri seinalea iragazkitik igaroz ahotsa sortzen da.
Ahots seinaleak denborarekin aldatuz doanez, prozesu hau seinalearen tarte laburrekin egiten da. Gehienetan 30-50 tarte segundoko abiadurak ulergarria den ahotsa sortzen du.
# Aurskog-Høland

Aurskog-Høland Norvegiako udalerria da. Akershus konderrian kokatua dago. 961.65 km² ditu eta 13.995 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nes Eidskog Rømskog Marker Eidsberg Trøgstad Fet Sørum Eda udalerria Indre Østfold Municipality $^{(en)}$ Lillestrøm Municipality $^{(en)}$ Årjäng udalerria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56915
* Multimedia: Aurskog-Høland / Q56915
# Aurrezki-kontu

Aurrezki-kontua bankuetan bezeroak ezarrita duen gordailu mota bat da, berehalako eskuragarritasuna duena eta askotan euskarritzat aurrezki-libreta izeneko liburuska duena, non saldoa eta kontuaren mugimenduak zehazten diren. Horien helburua bezeroak aurrezteko asmoz biltzen dituen diru-kopuruak jasotzea da, interes txiki batez. Aldi berean, bezeroak ordainketak ere egin ditzake kontu horretatik, helbideratzearen bitartez esaterako; hori dela eta, soilik transakzioak egiteko erabiltzen den kontu korrontearen baliokidea izan daiteke kasu askotan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159421
* Multimedia: Passbooks / Q159421
# Aurrezki kutxa

Aurrezki kutxa banku baten antzeko erakundea da, baina bankua ez bezala aurrezki kutxa irabazi asmorik gabeko erakundea da, eta horrenbestez lege izaera ezberdina dute. Zehazkiago, bankuak sorrera izaeraz sozietate anonimoak dira, aldiz aurrezki kutxa sorrera izaeraz sozietate mugatuaren legediaz arautua dago, horregatik euren etekinetatik zati bat helburu sozialetara bideratzea derrigortua daude, beren zuzendaritzak tokian-tokiko agintarien ordezkaritzaz osatuak daudelarik.

## Euskal Herriko aurrezki kutxak

* BBK
* Euskadiko Kutxa
* Ipar Kutxa
* Nafarroako Kutxa
* Vital Kutxa

## Munduan
### Alemania

* Sparkasse

### Austria

* Erste Group

### Brasil

* Caixa Econômica Federal

### Erresuma Batua

* Trustee Savings Bank

### Espainia

* Bancaixa (Valentzia)
* Caja Castilla-La Mancha (Gaztela-Mantxa)
* Caja Madrid (Madril)
* Cajasol (Sevilla)
* CajaSur (Kordoba)
* Ibercaja (Zaragoza)
* Novacaixagalicia (A Coruña)
* Unicaja (Malaga)

### Frantzia

* Caisse d'Epargne

### Katalunia

* Caixa Catalunya
* La Caixa
* Unnim

### Italia

* Cassa di Risparmio

### Norvegia

* Sparebank

### Portugal

* Caixa Geral de Depósitos

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157963
* Multimedia: Savings banks / Q157963
# Aurrizki

Aurrizkia hitz baten erroaren aurrean kokatzen den hizki bat da. Hitzaren aurrean jarrita, beste hitz bat sortzen du. Adibidez, aurre- aurrizkia kontu hitzari gehitzen bazaio, aurrekontu hitz berria sortzen da. Aurrizkien bidez beste esanahi bat duten hitzak sor daitezke (eratorpena), edo beste kategoria gramatikal batekoak diren hitzak (flexioa).

## Ikus, gainera

* Morfologia konputazional

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134830
# Aurtitz

Aurtitz (bertako hizkeran Aurtiza) Nafarroako Malerreka eskualdean dagoen Ituren udalerriko tokia da. NA-170 errepidearen aldamenean kokatzen da, Ituren herrigunearen eta Zubietaren artean. Ezkurra ibaia bere herrigunearen aurrealdetik iragaten da.
Aurtiztik Mendaur mendira eta Mendaurreko urtegira doan mendi-pista abiatzen da.
Herri honetakoa da Trikidantz erromeri talde famatua.

## Iruditegia

* Aurtizko etxeak, atzealdean Mendaur ikus daitekeelarik.
* Aurtitz auzoaren ikuspegia.
* Aurtitz auzoa.
* Aurtitz auzoko karrika.
* Joaldunak eta hartza inauterietan
* Aurtitz auzoa Ameztia auzotik ikusita.

## Ikus, gainera

* Bidasoan gora liburua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254508
# Arrabako zelaiak

Arrabako zelaiak Gorbeiara Pagomakurretik igotzeko erabiltzen den bidea da. Bertatik Lekandara ere igo daiteke. Zelai hauetan abeltzaintzarako gunea egoten da, abere ugarirekin. Hainbat borda ere badira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254057
# Arrabatxu

Arrabatxu (987 metro) Ganekogortako mendilerroan dagoen tontorra da, Araba eta Bizkaia artean kokatutakoa.

## Ikus, gainera

* Arabako mendien zerrenda.
* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254058
# Arrabat

Arrabata (frantsesez da rabat) apaiz katolikoen jantziaren parte bat izan da, ohikoa Frantzian XVII. mendearen eta XIX. mendearen artean. Lepagora moduko bat da, edo lepagoraren luzapen bat: lepotik paparrera luzatzen den lauki bikoitz baten itxura dauka. 20. mendearen hasieran desagertu ziren neurri handi batean.
Ipar Euskal Herrian ere erabili izan ziren: adibidez, Jean Elizalde euskaltzaina halakoa jantzita ageri da Euskaltzaindiko bileretako argazkietan, 1927. urtean.
Apaiz katoliko zein protestanteek erabili izan zuten. Frantzian eta Ipar Euskal Herrian apaizen artean ohiko bihurtutakoak beltzak izan ohi ziren, ertz zuriekin. Beste ohitura erlijioso batzuetan zuriak izan ohi ziren, eta laikoen artean ere, abokatu eta magistratuek erabili ohi dituzte zuriak, baita 21. mendean ere, zenbait herrialdetako justizia sistemetan.

## Iruditegia

* Jean Elizalde 1927ko Euskaltzaindiko bilera batean, arrabat beltzarekin.
* Charles Wesley, 18. mendeko apaiz protestante metodista bat.
* Abokatutzako arrabat zuria.

## Erreferentziak

* ↑ «Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-18).
* ↑ «Dictionary : RABAT» www.catholicculture.org (Noiz kontsultatua: 2018-09-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q814196
* Multimedia: Bands (neckwear) / Q814196
# Arraba (Jenin)

Arraba (arabieraz: عرّابة‎, Arrābah) Arrabah, Arrabeh edo Arrabet Jenin bezala ezaguna ere, Palestinako herri bat Zisjordaniako iparraldean dagoena, Jeninetik 12 kilometrora. Itsasoaren maila baino 350 metro gorago dago, eta Sahl Arrabatik hurbil dago, Carmel mendiaren eta Naplusa mendiaren artean dagoen lautada. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren (PCBS) erroldaren arabera, Arrabak 11.479 biztanle zituen 2017an.

## Historia

Arrabako lurretan daude Khirbet al-Hamam eta Tel el-Muhafer. Uste da bi horiek Arubboth Kanaango hiriaren lekuak zirela, Erregeen liburuen arabera (Rubutu egipziar dokumentuetan) eta baita Narbata hiria erromatarren gunea ere. Tell Dothan Arrabako ipar-ekialdean dago.
Hainbat garaiko zeramika topatu dira: erromatarrenak, bizantziarrenak, lehen musulmanenak eta Erdi Arokoak.
1229an, Yaqutek adierazi zuen herrixkak Arabil profetaren omenez izendatutako izena zuela eta leku sakratua zela.
Gurutzadaren garaian, «Arrabeh Caesarea barrutiko ekialdeko muga markatzen duten kokaleku gisa agertzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Zertal, 1984, pp. 72-76, 112-114, 133-136
* ↑ Na'aman, 2005, p. 212
* 1 2 Zertal, 2016, pp. 377-379
* ↑ Beyer, 1940, pp. 183, 192, cited in Zertal, 2016, p. 378

## Kanpo estekak

* Ongi etorri 'Arabba, Palestina gogora ekartzera'
* Arraba, Ongi etorri Palestinara
* Mendebaldeko Palestinari buruzko inkesta, 11. mapa: IAA, Wikimedia commons
* Udalaren webgune ofiziala (arabieraz)
* Datuak: Q2463999
* Multimedia: Arrabah / Q2463999
# Arrabakoatxa

Arrabakoatxa Bizkaiko mendia da, 1177 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Arrabakoatxa (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Arrabakoatxa (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56918773
# Arrabalde

Arrabalde Zamorako probintziako udalerria da, Benavente y Los Valles eskualdean dagoena. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 311 biztanle zituen; 2023an, 213.

## Ondarea

* Las Labradas kastroa
* El Casetón de los Moros trikuharria.
* Arrabaldeko Altxorra

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1650448
* Multimedia: Arrabalde / Q1650448
# Auufer

Auufer Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan dago, [[Steinburg (barrutia)|Steinburg]] barrutian. 2014an 142 biztanle zituen 5,12 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q660465
* Multimedia: Auufer / Q660465