OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tutmosis I.a

Aakheperkara Thutmose, Thutmose I.a edo Tutmosis I.a, Egiptoko XVIII. dinastiako hirugarren faraoia izan zen. Hamabi urte inguruko erregealdia izan zuen, K.a. 1504tik K.a. 1492an hil zen arte. Thutmosis I.a, Thutmes I.a edo Tutmes I.a bezala ere ezagutzen da, grezierazko izenak direnak. Bere tronu eta jaiotza izenen hieroglifoen transkripzioa, Aa-Kheper-Ka-Ra Dyehuty-Mose da.

## Biografia

Errege honen jatorriak, oraindik ilun jarraitzen du. Uste denez, Senseneb printzesaren semea izan zen, baina ez da ezagutzen bere aitaren izena, ezta errege familiarekin zuen harremana ere. Beharbada, Amenofis I.aren semea izango zen, bere tronuratzea justifikatuko lukeena, edo, gutxienez, errege etxeko ondorengoa.
Aurreko faraoiaren eta honen Errege Emazte Handiaren berezko semea ez zenez, berezko semea izatea funtsezko baldintza baitzen gobernatzeko, Tutmosisek, Ahmose printzesarekin ezkondu behar izan zuen, beharbada, jada hildako Amenofis I.aren alaba edo arreba zena, honela, bere posizioa legitimatuz.
Edonola ere, Tutmosis I.a, errege bikain bat izan zen, Egipto, sekula aurretik izan ez zuen moduko boterea izatera eraman zuena. Bere kanpaina ugarietan, bere tropekin, Nilo ibaiaren laugarren urjauzitik haratago aurrera egin zuen, Nubia garaian, eta Eufrates ibaiaren ertzak ikustera iritsi zen, Siriako herrien aurka eta sortu berria zen Mitanni erresumaren aurka borrokatzen zuen bitartean.
Eraikitzaile eraginkor bat ere izan zen, eta bere chaty eta arkitektoa zen Ineniri esker, Tebaseko errege nekropolia den Erregeen Haranaren sortzailea izan zen, non, ondorengo beste errege askorekin batera lurperatua izango zen.
Bere erregealdiak, laburra izan zen arren, fruitu asko eman zituen, eta, egiptoarrek, garai guztietako erregerik boteretsuetako bat bezala gogoratuko zuten. Bere oinordekoa, bere seme Tutmosis II.a izan zen, bigarren mailako emazte batekin izandakoa, baina ez zailtasunik gabe, Tutmosis I.ak berak, oinordeko bezala, bere Errege Emazte Handia zen Ahmoserekin izan zuen alaba bakarra izendatu zuela ezagutzen baita: Hatshepsut printzesa, denborarekin, soilik erregearen emaztea izatearekin nahikoa ez zuela izango frogatuko zelarik.

## Bere garaiko testigutzak

Errege honen eraikuntza aktibitatea, Egipto osoan zehar lekukotzen da. Honako hauetan aipatzen da:
* Bere "Altxorra" Karnaken (Jacquet 1983- arkitektura; Jacquet-Gordon 1988 apaindura)
* Obeliskoa Karnaken (Sethe 1906:92-94
* Hilarria Abidosen (Sethe 1906:94-103)
* Erregeak Nubian eginiko kanpaina baten hilarria (Sethe 1906:82-86)
* Nubiaren konkistaren idazkuna, Tombosen aurkitua (Sethe 1906:87-88)
* Idazkunak Asuan eta Seheletik gertu (Sethe 1906:88-90)
Faraoia, beste pertsonaia batzuen testuetan aipatzen da:
* Nubia eta Siriarako kanpainetan aipatzen da Ahmoseren biografian, El Kaben (Sethe 1906:8-10)
* Ahmose Paennekheben biografian El Kaben (1906:34-41)
* Ineniren biografian, Tebasen (Sethe 1906:70)
* Kubanen aurkitutako hilarri batean (Sethe 1906:79-80)
* Hierakonpolisen aurkitutako hilarri batean (1906:130-135)
# Tutmosis IV.a

Menkheperura Thutmose, Thutmose IV.a edo Tutmosis IV.a, Egiptoko XVIII. dinastiako zortzigarren faraoia izan zen, eta K.a. 1401/K.a. 1400etik K.a. 1391/K.a. 1390 bitartean gobernatu zuen.
Thutmosis IV.a, Thutmes IV.a eta beste greziartutako izen batzuez ere ezagutzen da. Bere tituluen hieroglifoen transkripzioa Men-Jeperu-Ra Dyehuty-Mose da, bere tronu eta jaiotza izenak.

## Bizitza

Tutmosis IV.a, Amenofis II.a faraoiaren seme ugarietako bat zen, eta tronura iristeko zuen itxaropena, ia ez zen existitzen, bere aurretik, beste errege seme batzuk zeudelako eta bigarren mailako emazte baten semea zelako, Tiaa izenekoa. Baina, patuaren gora-behereak direla eta, bere aita hil zenean, tronurako balizko hautagai guztiak jada hilda zeuden, eta errege koroatzea lortu zuen.
Bere erregealdi laburrean, bere biloba Akenatonenean gertatuko zen Amarnako krisia eragingo zuten aldaketen lehen zantzuak nabaritzen hasten dira. Amonen kleroaren boterea, handiegia zen jada, eta faraoiarenarekin lehiatzen ari zen, denbora asko lehenago jaso zituzten aberastasun ugarien ondorioz. Horregatik, bere aurreko erregeek ez bezala, hauek, euren tronuratzea, Amonen laguntzaren bidez legitimatzen zutelarik, Tutmosis IV.ak, Rak, Gizako Esfinge Handia lurpetik ateratzen bazuen, duela mende askotik erdi lurperatuta eta guztiengatik ahaztua zegoena, errege izango zela esan ziola adierazi zuen.
Ra, Amonen lehiakide bihurtuz, botere erlijiosoa orekatzen saiatzea, epe motzean, oso ongi funtzionatu zuen amarru bat izan zen, eta Tutmosis IV.ak erregealdi lasai bat izan zuen, non, gauzak, zeuden bezala mantentzen aritu zen, baita herrialdearen nazioarteko distira mantentzen ere, baina ez konkisten bidez, baizik eta lehen ezkon aliantzen bidez.
Baina, Errege Emazte Handi baten semea ez zenez, Tutmosis IV.ak, bere bi arreba-orderekin ezkondu behar izan zuen, Iaret eta Nefertarirekin, hauekin, alaba ugari izan zituelarik. Bere lehen semea eta oinordeko izango zuena, bere lehen emazte izan zen Mutemuiarekin izan zuen, jatorri apalekoa, oraindik printze soil bat baino ez zenean.
Gazterik hil zen, eta, bere oinordekoa, bere seme nagusia izan zen, Amenofis III.a, garai hartan, hamabi urte baino ez zituen mutikoa. Bere gorpua, Erregeen Haranean lurperatua izan zen. Bere momia, Amenofis II.aren hilobian aurkitu zen, kontserbazio egoera bikainean.

## Bere garaiko testigutzak

Tutmosis IV.ak, hil tenplu eder bat eraikiarazi zuen Erregeen Haranean
Idazkunak eta eraikinak Karnaken
* Karnaken zenbait eraikin eraikitzea agindu zuen (Le Tellier 1979; Le Tellier 1991)
* Zenbait idazkun mantentzen dira (Sethe 1955:1552-1557)
* Tutmosis IV.aren zenbait eskultura ere aurkitu dira.
Tutmosis IV.a, honako hauetan aipatzen da:
* Asuandik gertu dagoen harkaitz batean eginiko idazkuna (Flinders Petrie)
* Seheletik gertu dagoen harkaitz batean eginiko idazkuna (de Morgan 1894:90.87)
* Granitozko estela Gizako Esfinge Handiaren ondoan (Sethe 1955:1539 a-1545)
* Konossotik gertu dagoen harkaitz batetako estela batean grabatutako Nubian eginiko kanpaina bati buruzko txostena (Sethe 1955:1545-1548)
* Neferhotep ofizialaren estela (Sethe 1955:1611-1612)
# Tutmosis II.a

Aakheperenra Thutmose, Thutmose II.a edo Tutmosis II.a, Egiptoko XVIII. dinastiako laugarren faraoia da. K.a. 1492 eta K.a. 1479 bitartean gobernatu zuen. Thutmosis II.a, Tutmose II.a edo Tutmes II.a bezala ere ezagutzen da, hiru izen hauek, greziera modernoko izenak direlarik. Bere koroaketa eta jaiotza izenak, Aa-Kheper-en-Ra Dyehut-Mose izan ziren.

## Biografia

Bere aurreko faraoia izan zen Tutmosis I.aren eta honen bigarren mailako emazteetako baten, Mutneferten semea zen. Baldintza normaletan, sekula ez zuen, baina, Tutmosis I.ak, hil zenean, gizonezko oinordeko heldurik ez zuenez, Tutmosis II.ak boterera iristea lortu zuen, beharbada erregearen arkitekto eta chatya zen Inenik lagunduta, faraoiaren ondoren, herrialdeko pertsonarik boteretsuena eta eragin handiena zuena. Hala ere, Tutmosis II.a sekula ez zen faraoi izatera iritsiko bere arrebaorde Hatshepsutekin ezkondu ez bazen, hau, Tutmosis I.aren eta honen Errege Emazte Handiaren alaba nagusia zena.
Bere erregealdiaren iraupena, hiru urtetan estimatzen da, erregealdiaren iraupen zehatza ezagutzen ez den arren. Errege honi buruz, ez dago gertaera esanguratsurik, erregealdi laburra izan zuela suposarazten duena. Idazkun bat aurkitu da, erregeak Nubiaren aurka eginiko espedizio bat aipatzen duena (Sethe: 1906:137-141), eta Elefantinan eta Koptosen hasitako balizko eraikinen hondakinak daude.
Uste denez, Erregeen Haranean lurperatua izan zen, DB320 ezkutalekuan aurkitutako momiaren identifikazioa egiaztatzeko dagoen arren; faraoi honenak izan litezkeen zenbait hilobi daude.

## Bere garaiko testigutzak

Tutmosis II.aren izena, honako toki hauetan idatzia agertzen da:
Eraikin hondakinak
* Elefantinan aurkitutako harri blokeak (Junge 1987:24)
* Koptoseko tenpluko harri blokea (Petrie Museoa UC14328)
* Tutmosis I.aren eraikin batetako ateburuak, Karnaken (Jacquet-Gordon 1999:281-283)
Estatuak, hilarriak eta idazkunak
* Karnaken aurkitutako estatua (Sethe 1906:154)
* Beharbada Heliopolisetik heldutako estatua (Sethe 1906:143-144)
* Nubiaren aurkako espedizio bat aipatzen duen idazkuna (Sethe 1906:137-141)
* Idazkuna harkaitz batean, Seheletik gertu (de Morgan 1894:91.103; 102.228)
* Idazkuna pilastra batean Hatshepsuten tenpluaren ondoan, Deir el-Baharin.
Errege hau, zenbait pertsonairen biografietan aipatzen da:
* Ahmose Paennekheben biografian, El Kaben (Sethe 1906:34)
* Ineniren biografian Tebasen (Sethe 1906:58)
* Neb-Amonen biografian, Tebasen (Sethe 1906:151)
# Tutong

Tutong Bruneiko sultanerriko lau barrutietako daerah bat da. Bere hiriburua Tutong da.
1.303 kilometro karratuko hedadura du, eta Brunei eta Muara barrutiarekin du muga ekialdean, Malaysiarekin ekialdean eta hegoaldean, eta Belait barrutiarekin mendebaldean. Iparraldean, berriz, Hegoaldeko Txinako itsasoarekin du muga. Sungai Tutong erreka, barruti honetatik igarotzen da.
Zortzi mukim edo azpibarrutitan banatzen da. Bere biztanleria, 35.200 biztanlekoa da.

## Mukim edo azpibarrutiak

* Keriam
* Kiudang
* Lamunin
* Pekan Tutong
* Rambai
* Tanjong Maya
* Telisai
* Ukong

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40398
* Multimedia: Tutong / Q40398
# Tutmosis

Tutmosis hieroglifotan :
Tutmosis (dhwty-ms; "Tot jainkoak sortua") Antzinako Egiptoko izena da. Honako pertsonek izan zuten:
* Tutmosis I.a, XVIII. dinastiako faraoia.
* Tutmosis II.a, XVIII. dinastiako faraoia.
* Tutmosis III.a, XVIII. dinastiako faraoia.
* Tutmosis IV.a, XVIII. dinastiako faraoia.
* Tutmosis, Amenhotep III.aren semea.
* Tutmosis, Ramses II.aren chatya.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1320491
# Tutoretza

    Artikulu hau hezkuntzari buruzkoa da; zuzenbideko figura gaitzat duena beste hau da: «Tutoretza (zuzenbidea)»
Hezkuntzan, tutoretza irakasle batek, tutore izenekoa, ikasle batekin burutzen duen banakako jarduera jarraitua da, ezaguerak irakasteaz gaindi, ikasleari baloreak eta jarrerak transmititu eta ikasketa-prozesuan lagunduz eta gidatuz. Ikastetxeetan, ikasleak irakasgai ezberdinetarako dituen irakasleez gainera, irakaslea ere baden tutore bat izaten du, bere ikasketen jarraipena egiten duena, beste irakasleekin eta ikaslearekin berarekin edo bere gurasoekin harremanetan jarriz. Unibertsitatean, tutoretza klasez kanpo irakasleak ikasleen zalantzak argitu eta ikasketan gidatzeko jarduerari deritzo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15986589
# Vignes (Yonne)

Vignes Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 90 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Vignes udalerrian erroldatutako biztanleak 90 ziren. Familiak 35 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak

### Etxebizitza

2007an 67 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 65 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 33 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 23 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Vignes udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 4 |
| 8 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 4 | 50-54 | 4 |
| 0 | 45-49 | 4 |
| 4 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 4 | 30-34 | 4 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 4 |
| 0 | 15-19 | 4 |
| 4 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 54 ziren, horien artean 36 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 36 pertsona aktiboetatik 34 lanean zeuden (19 gizon eta 15 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 18 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
2000. urtean Vignes udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q129945
* Multimedia: Vignes (Yonne) / Q129945
# Vignes-la-Côte

Vignes-la-Côte Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 53 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Vignes-la-Côte udalerrian erroldatutako biztanleak 53 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 29 etxebizitza zeuden, 20 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 28 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 20 etxebizitza nagusietatik 15 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 14 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Vignes-la-Côte udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 12 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 12 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 4 | 40-44 | 4 |
| 8 | 35-39 | 8 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 4 | 20-24 | 0 |
| 12 | 15-19 | 0 |
| 8 | 10-14 | 0 |
| 4 | 5-9 | 8 |
| 4 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 20 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 20 pertsona aktiboetatik 19 lanean zeuden (11 gizon eta 8 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2000. urtean Vignes-la-Côte udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q668014
* Multimedia: Vignes-la-Côte / Q668014
# Vigneux-sur-Seine kantonamendua

Vigneux-sur-Seine kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Essonne departamenduan dago, Île-de-France eskualdean. Guztira 3 udalerri ditu eta Vigneux-sur-Seine da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1298324
# Vignes (Pirinio Atlantikoak)

Vignes (okzitanieraz Vinhas) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera

* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q195453
* Multimedia: Vignes (Pyrénées-Atlantiques) / Q195453
# Yaxchilan

Yaxchilán (maia hizkuntzaz: Pa'Chan) Maien zibilizazioaren antzinako hiria da, egungo Ocosingo udalerrian, Chiapas estatuan, Mexikon, Usumacinta ibaiaren ertzean, Guatemalako mugatik gertu. Aro Klasiko Berantiarrean, Yaxchilan, Usumacintaren ibilbidean zehar, Piedras Negras aurkari nagusi zituela, maien estatu boteretsuenetako bat izan zen. Estilo arkitektonikoek bi hiri horien arteko diferentziak oso ondo adierazten dituzte. Aztarna zaharrenak IV. mendekoak dira. Hiriaren objektu asko Ingalaterrara eraman zituzten.

## Kokapena

Yaxchilan Usumacinta ibaiaren hegoaldeko ertzean dago, meandro baten erpinean. Begizta honek setioa defendatzen du alde guztietan, lurra hegoaldetik hurbiltzea izan ezik. Aztarnategia Piedras Negras bere arerio nagusiaren hondakinetatik 40 kilometrora dago ibaian behera eta Bonampak hondakinetatik 21 kilometrora. Gune hau Ocosingo udalerrian dago, Chiapas estatuan, Guatemalako nazioarteko mugaren Mexikoko aldean, ibaiaren lerroari jarraitzen diona. Maya Altar de Sacrificios lekutik 80 kilometrora dago, ibaian behera.

## Inguru arkeologikoa

Tokiko eremu nuklearraren barruan, orain arte 120 eraikin identifikatu dira, mota eta funtzio askotakoak. Yaxchilan oso eskultura bikainak izateagatik da ezaguna, hala nola hilarri monolitiko zizelkatuak eta ateburuetan zizelkatutako harrizko erliebeak, tenpluko ateak zeharkatzen dituztenak. 50 eraikin inguru dira gaur egun bisita daitezkeenak, eta hiru multzo handitan banatuta daude: Plaza Handia, Akropoli Handia eta Akropoli Txikia. Hiru multzoak elkarren artean lotuta daude harmailadien, arrapalen eta terrazen bidez. Akropoli Txikia da tokiaren goikaldean dagoena.

## Biodibertsitatea

Izadiaren ikuspuntutik, aztarnategia balore handiko ingurunean dago. Biodibertsitatea Ezagutzeko eta Erabiltzeko Batzorde Nazionalaren Biodibertsitateari buruzko Informazio Sistema Nazionalaren (CONABIO) arabera, Yaxchilan Monumentu Naturalean 1.435 landare eta animalia espezie baino gehiago bizi dira; horietatik 158 arrisku-kategoriaren baten barruan daude eta 15 exotikoak dira.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Proyecto "La pintura mural prehispánica en México" artikulua UNAMen webgunean.
* (Gaztelaniaz):Arkeologiari buruzko informazioa, INAH erakundearen webgunean.
* (Gaztelaniaz):Informazio turistikoa.
* Datuak: Q662263
* Multimedia: Yaxchilan / Q662263
# Yaxkukul (udalerria)

Yaxkukul Mexikoko udalerri bat da. Yucatán estatuan kokatua dago. 2010ean 2.868 biztanle zituen 49,61 km²ko azaleran. Herriburua [[Yaxkukul (Yaxkukul)|Yaxkukul]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2588068
* Multimedia: Yaxkukul Municipality / Q2588068
# Yayo Guridi

José Carlos Guridi, "Yayo" goitizenez, (Villa María, Cordoba, Argentina, 1965eko azaroaren 6 - ) aktore eta umorista argentinarra da. Rivadabia Ikastetxean ikasi zuen eta Cordobako Unibertsitate Nazionalean ekonomian lizentziatu zen. Gainera Cordobako Ekonomia Ministerioko aholkularia izan zen.

## Lanak
### Telebistan

* Telemanías
* Videomatch
* Los Rodriguez (1998)
* Buenos días Argentina
* Aunque usted no lo viera
* Cámara en mano
* Alemaniako futbol mundialaren berriak
* El Código Rodriguez (2006)
* Bien tarde
* Showmatch 20 años
* Sin Codificar

### Antzerkian

* Tres en banda
* Yayo en banda
* Yayo… y qué?

### Zinean

* Bañeros 3 todopoderosos

## Kanpo loturak

* (Ingelesez) Yayoren profila IMDBn
* (Gaztelaniaz) Yayori elkarrizketa El Diario del centro del país egunkarian
* (Gaztelaniaz) Yayori elkarrizketa
* Datuak: Q3394200
# Yaxcabá (udalerria)

Yaxcabá Mexikoko udalerri bat da. Yucatán estatuan kokatua dago. 2010ean 14.802 biztanle zituen 1.474,93 km²ko azaleran. Herriburua [[Yaxcabá (Yaxcabá)|Yaxcabá]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2576158
* Multimedia: Yaxcabá Municipality / Q2576158
# Yaxe (udalerria)

Yaxe Mexikoko udalerri bat da. Oaxaca estatuan kokatua dago. 2010ean 2.683 biztanle zituen 60,54 km²ko azaleran. Herriburua [[Yaxe (Yaxe)|Yaxe]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20291148
# Yayantique

Yayantique El Salvadorko La Unión departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 6871 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística y Censos. (2007). (pdf) VI Censo de Población y V de Vivienda 2007. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4022615
# Yawunik

Yawunik Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Kanadan dagoen Burgess Shale aztarnategian aurkitu zen eta duela 508 milioi urte bizi izan zela estimatzen da. Yawunik kootenayi da ezagutzen den espezie bakarra.

## Izena

Kutenai leinuaren mitologian jatorrizko itsasoko munstro baten izena da Yawunik. Espeziearen izena aldiz Kootenay Parke Nazionalaren barnean aurkitu izanagatik ezarri zitzaion.

## Aurkikuntza

Kanadako Marble Canyon herrian aurkituriko 42 fosiletatik abiatuta osatu da Yawunik-aren morfologia. Cédric Ariaren taldeak 2015. urtean deskribatu zuen espeziea.

## Deskribapena

Gorputz eta hanka artikulatuak zituen. Gorputzak 12 segmendu eta karena zituen. Telsona ere bazuen eta ertzean arantza txiki ugari zituen. Aurreko luzakin pareak hortz ugari zituen, horrek erakusten du harraparia zela. Luzakin horiek ile asko zituzten, zentzumen funtzioa izango zutenak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Geographic, National. (2018-08-09). «Artrópodo de 508 millones de años de antigüedad» National Geographic en Español (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
* 1 2 3 (Ingelesez) Aria, Cédric; Caron, Jean-Bernard; Gaines, Robert. (2015). «A large new leanchoiliid from the Burgess Shale and the influence of inapplicable states on stem arthropod phylogeny» Palaeontology 58 (4): 629–660. doi:10.1111/pala.12161. ISSN 1475-4983. (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20648763
* Multimedia: Yawunik / Q20648763
* Espezieak: Yawunik