# Guangzhou

Guangzhou edo Kanton (txinera sinplifikatuaz: 广州, pinyineraz: Guǎngzhōu), Txinako hiririk handienetako bat da. Frantsesek Canton izena eman zioten.
Guangdong probintzian dago, Perla ibaiaren deltan.

## Inguru naturala eta kokapena

Azpiprobintzia mailako Guangzhou hiriaren mugakideak honakoak dira: Hego Txinako itsasoa hegoaldean, Qingyuan iparraldean, Shaoguan ipar-ekialdean, Huizhou ekialdean, Dongguan hego-ekialdean, Foshan mendebaldean, eta Zhongshan hego-mendebaldean.

### Klima

Guangzhouk klima heze azpitropikala du, Asiako montzoiak baldintzatua (hilabeterik euritsuenak uda garaikoak izaten dira), eta uda sargori eta hezeekin. Neguak nahiko epelak dira, lehorrak eta eguzkitsuak.
Urteko tenperatura eta prezipitazioen batez besteko balioak honakoak dira:
Datu klimatikoak (Guangzhou (batez-bestekoak 1971–2000, muturrekoak 1961–2000)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 27.2 | 28.6 | 32.1 | 32.4 | 36.2 | 36.6 | 38.1 | 38.0 | 37.6 | 34.8 | 32.5 | 29.6 | 39.1 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 18.3 | 18.5 | 21.6 | 25.7 | 29.3 | 31.5 | 32.8 | 32.7 | 31.5 | 28.8 | 24.5 | 20.6 | 26.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 10.3 | 11.7 | 15.2 | 19.5 | 22.7 | 24.8 | 25.5 | 25.4 | 24.0 | 20.8 | 15.9 | 11.5 | 18.9 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 0.1 | 1.3 | 3.2 | 7.7 | 14.6 | 18.8 | 21.6 | 20.9 | 15.5 | 9.5 | 4.9 | 0.0 | 0.0 |
| Euria (mm) | 40.9 | 69.4 | 84.7 | 201.2 | 283.7 | 276.2 | 232.5 | 227.0 | 166.2 | 87.3 | 35.4 | 31.6 | 1736.1 |
| Euri egunak (≥ 0.1 mm) | 7.5 | 11.2 | 15.0 | 16.3 | 18.3 | 18.2 | 15.9 | 16.8 | 12.5 | 7.1 | 5.5 | 4.9 | 149.2 |
| Eguzki orduak | 118.5 | 71.6 | 62.4 | 65.1 | 104.0 | 140.2 | 202.0 | 173.5 | 170.2 | 181.8 | 172.7 | 166.0 | 1628 |
| Hezetasuna (%) | 72 | 78 | 82 | 84 | 84 | 84 | 82 | 82 | 78 | 72 | 66 | 66 | 77.5 |
| Iturria: China Meteorological Administration, Muturreko tenperaturak ||||||||||||||

## Historia

Gaur egun Guangzhou kokatzen den gunean eraikitako lehen hiria Panyu (蕃禺, ondoren 番禺ra laburtua) izan zen K.a. 214. urtean. Handik urte batzuetara, K.a. 206. urtean, Panyu hiria Nanyue Erresumako (南越) hiriburua izan zen.

## Banaketa administratiboa

2005eko apirilaren 28an, Dongshan eta Fangcun barrutiak desagertu eta Yuexiu eta Liwanekin batu ziren. Horrez gain, Nansha Barrutia sortu zen, Panyu barrutiaren gune batzuk hartuta, eta Luogang Barrutia sortu zen, Baiyun, Tianhe, Huangpuren zati bat eta Zengchengeko guneak hartuta.
Hirigunea osatzen duten barrutiak honakoak dira:
* Yuexiu Barrutia (越秀区)
* Liwan Barrutia (荔湾区)
* Haizhu Barrutia (海珠区)
* Tianhe Barrutia (天河区)
Hirigunearen inguruko barruti eta konderriak honakoak dira:
* Baiyun Barrutia (白云区)
* Huangpu Barrutia (黄埔区)
* Huadu Barrutia (花都区)
* Panyu Barrutia (番禺区)
* Nansha Barrutia (南沙区)
* Luogang Barrutia (萝岗区)
* Zengcheng Hiria (增城市)
* Conghua Hiria (从化市)

## Ondasun nabariak

* Shamian uhartea: (txinera sinplifikatuaz: 沙面岛, pinyineraz: Shāmiàn dǎo), Frantzia, Erresuma Batua eta Ameriketako Estatu Batuen eskuetan egon zen XVIII. mendetik aurrera, eta horren ondorioz, bertako eraikinak koloniar estiloak dira. Jatorrian baizadia baino ez zen arren, kolonoek azalera handitu eta gaur egun uharteak 270.000 metro karratuko azalera dauka.
* Bihotz Sakratuaren eliza: (txinera sinplifikatuaz: 圣心大教堂, pinyineraz: Shengxin Da Jiaotang), "Shengxin katedrala" edo "Harrizko etxe" izenez ere deitua, Guillemin arkitekto frantsesak granitoz egindako eliza neogotikoa da. Eraikuntza lanak 1863an hasi eta 1888an amaitu zuten. Kanpandorre bikiek 58 metroko altuera dute eta brontzezko kanpaiak Frantziatik ekarri zituzten.
* Huaisheng Meskita: (txinera sinplifikatuz: 怀圣寺, pinyineraz: Huai Sheng Si Guangta), 627. urtean misioilari musulmandar batek eraiki zuela uste da. Txinako Herri Errepublikan eraikitako lehen eraikuntza islamiarra izan zen. Jatorrizko egitura 1343. urteko sutean suntsitu zen.

## Garraiobideak
### Metroa

Metroa 1997ko ekainaren 28an zabaldu zen eta ordutik etengabe hazi da zabaldutako linea berriekin. Gaur egun metroak lau linea, 116 kilometro eta 60 geltoki dauzka. Metroaren eraikuntza lanak 1993an hasi ziren eta lehen linea lau urte beranduago zabaldu zen Xilang eta Huangsha bitarteko ibilbidearekin. Bi urte beranduago Ekialdeko Geltoki berria zabalduz ibilbidea handitu zen. Bigarren linea 2002an zabaldu zen, eta hirugarrena eta laugarrena 2005ean.

### Aireportua

Guangzhouko aireportua Guangdong probintziako garrantzitsuena da eta 2004ko abuztuaren 5ean zabaldu zen, 72 urtez zabalik egondako Baiyun aireportu zaharra ordezkatuz. Gaur egun, Baiyun aireportua itxita dago, eta gunea eraberritzen ari dira.

## Azpiegiturak

Guangzhouko portua Txinako Herri Errepublikako gune ekonomiko nagusiaren erdian dago, Perla ibaiaren deltan, bertan, gune metropolitarreko errepide, trenbide eta ibaiek bat egiten dute, eta duela mende asko, Txinako merkataritza gune nagusia izan da.

## Hiri senidetuak

| Fukuoka Los Angeles Manila Vancouver Bari Sidney Viña del Mar Frankfurt Lyon Auckland Gwangju | Fukuoka Los Angeles Manila Vancouver Bari Sidney Viña del Mar Frankfurt Lyon Auckland Gwangju | Oita Linköping Durban Bristol Yekaterinburgo Arequipa Birmingham Dubai Recife Surabaya | Oita Linköping Durban Bristol Yekaterinburgo Arequipa Birmingham Dubai Recife Surabaya |

## Ikus, gainera

* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
* ↑ 中国地面国际交换站气候标准值月值数据集（1971－2000年）. China Meteorological Administration (Noiz kontsultatua: March 2009).
* ↑ Extreme Temperatures Around the World. (Noiz kontsultatua: 2010-12-01).

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Guangzhouko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q16572
* Multimedia: Guangzhou / Q16572