OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Magnus IV.a Suediakoa

Magnus Eriksson (?, 1316ko udaberria - Bømlofjord, 1374ko abenduaren 1a) Norvegiako eta Suediako erregea izan zen. 1319-1343 bitarteko urteetan izan zen Norvegiako errege, eta 1319tik 1362 arte Suediakoa. Norvegiako Haakon V.aren iloba eta Suediako Eriken semea zen. Suedia eta Norvegiako erresumak bat egin zituen, bietako oinordeko baitzen. Batasun horrek ez zuen askorik iraun, aitoren semeek beharturik bere seme Haakon VI.ari utzi behar izan baitzion Norvegiako erregetza (1343); Suediako lurralde gehienak bere seme Eriken esku utzi behar izan zituen matxinada baten ondorioz. 1363-1371 bitartean preso eduki zuten. Folkungar dinastiako azkeneko erregea izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q314457
* Multimedia: Magnus IV of Sweden / Q314457
# Margaret A. Uyehara

Margaret Ann Uyehara estatubatuar diplomatiko bat izan zen, eta azken kargua, erretiroa hartu aurretik, Estatu Batuetako enbaxadore Montenegron gisa izan zen. Barack Obama presidenteak izendatu zuen 2014ko uztailaren 9an, eta Senatuak 2014ko abenduan baieztatu zuen.

## Lehen urteak eta hezkuntza

Uyehara Berean (Ohio) hazi zen, Kenneth E. Yohner eta Peggy L. Bush Yohnerren alaba. Michiganeko Kalamazoo Collegen lizentziatua zen eta 1981ean lizentziatu zen zientzia politikoetan. Geroago, Georgetown Unibertsitateko Edmund A. Walsh School of Foreign Service-n ikasi zuen

## Karrera

Atzerri Zerbitzuan sartu ondoren, Uyeharak Bamakon, Londresen, Manilan eta Tokion aritu zen. NATOren goi bileraren 50. urteurrenerako Segurtasun Nazionalaren Kontseiluaren lotura bihurtu zen. 1999tik 2002ra, Uyehara Jakartan (Indonesia) AEBetako enbaxadako zerbitzu orokorren gainbegiratze ofiziala izan zen.
Uyehara 2006an esleitu zuten Kieven, Ukrainan, AEBetako enbaxadako kudeaketa aholkulari gisa. 2008an, Alemania, Frankfurten, AEBetako Kontsulatuko Eskualdeko Laguntza Zentroko zuzendari izendatu zuten. 2010ean Vienan (Austria) kudeaketako aholkulari bihurtu zen.
AEBetako enbaxadore izateko izendatu zutenean, Washingtonen ari zen lanean, Europako eta Eurasiako Gaietarako eta Nazioarteko Erakundeen Gaietarako Bulegoetako zuzendari exekutibo gisa.

## Bizitza pertsonala

Uyehararen senarra, Michael, Kanpo Zerbitzuko ofiziala ere bada, hiru seme eta bi alaba dituzte. Ingelesez gain, alemana, frantsesa, ukrainera eta japonieraz hitz egiten du Uyeharak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24248272
* Multimedia: Margaret A. Uyehara / Q24248272
# Margaret Bemister

Margaret Bemister (Portage la Prairie, 1877ko abuztuaren 31 – Vancouver, 1984ko martxoaren 3a) kanadar idazle, kazetari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza

George Bartlett Bemister eta Mary Elizabeth (Lizzie) McPhillipsen alaba, Portage la Prairien jaio zen. Winnipegeko irakasle eskolan ikasi zuen eta irakasle-ziurtagiria lortu zuen. Ipuinak bildu eta kontatu zituen, besteak beste, syilx herriko buruzagi batek kontatu zizkion hainbat. Manitoba Free Press egunkarirako idatzi zuen eta Kanadako Emakumeen Prentsa Klubeko Winnipegeko adarreko kide izan zen. Christmas Knapsack sortzen lagundu zuen, Lehen Mundu Gerran Kanadako soldaduentzako dirua biltzeko argitaratutako antologia. Ipuinak, eleberriak eta fikzioz kanpoko liburuak idatzi zituen.
82 urte zituela, Vancouverrera joan zen bizitzera, eta han hil zen San Vizente ospitalean, 106 urte zituela.

## Lanak

* Stories from Prairie and Mountain (1909)
* Manitoba Primer (1910)
* Thirty Indian Legends of Canada (1912)
* Indian Legends (1914)
* The Pixies' Reward (1917)
* The Golden Caravel (1962)
* The Arrow Sash (1965)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Bemister, Margaret» SFU Digital Collections (Simon Fraser University) (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).
* ↑ (Ingelesez) Dagg, Anne Innis. (2006). The Feminine Gaze: A Canadian Compendium of Non-Fiction Women Authors and Their Books, 1836-1945. Wilfrid Laurier University Press, 37 or. ISBN 088920845X. (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56239877
# Margaret Aka

Margaret Aka (Guhi, Mendebaldeko Britainia Berria, Papua Ginea Berria, 1976) gineaberriar futbolaria eta futbol entrenatzailea da.

## Bizitza

Margaret Aka Mendebaldeko Britainia Berriko Guhi herrikoa. Txikitan ez zuen inoiz ere futbolean jokatu, futbola mutilentzako kiroltzat hartzen baizen. Gerora, futbolean aritzen hasi zen eta futbolari profesional eta futbol entrenatzaile bilakatu zen.
Akak aurrelari postuan jokatu zuen. 1996tik 2006ra Telikom FC klubean jokatu zuen, Port Moresbyko Futbol Elkartearen lehiaketako 7 final handi eta kluben arteko 9 txapelketa irabaziz. 2006tik 2008ra Australiako emakumezkoen futbol ligako lehen mailako Gap FC futbol taldean jokatu zuen, Brisbanen. 2011n Papua Ginea Berriko emakumezkoen futbol liga nazionala sortu zenean, sorterrira itzuli zen Bizprints Angels futbol taldean jokatzeko. 2011n ebakuntza egin behar izan ziotenean utzi zion futbolari izateari.
Bere futbolari ibilbidean zehar Papua Ginea Berriko emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin nazioarteko partidak jokatu zituen. 2003ko eta 2007ko Pazifikoko Jokoetan urrezko domina bana irabazi zituen emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin.
2013an hasi zen entrenatzaile boluntario Frederica Saketteren eskariz. 2014an Aka eta Harrison Kamake Ozeaniako Futbol Konfederazioaren entrenatzaile B lizentzia profesionala lortzeko bideari ekin zioten. Biak Ozeaniako Futbol Konfederazioaren akrediatzio lortu zuten herrialdeko lehen entrenatzaileak izan ziren.
Papua Ginea Berriko gizonezkoen futbol talde bat entrenatu duen lehen emakumezkoa da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) Yafoi, Melisha. (2019-03-11). «Aka takes out Moore Printing sports award» Papua New Guinea Post-Courier (Noiz kontsultatua: 2021-04-02).
* ↑ (Ingelesez) OFC. (2014-05-06). Aka appointed U-15 women’s coach. (Noiz kontsultatua: 2021-04-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105109634
# Margaret Ayer Barnes

Margaret Ayer Barnes (Chicago, 1886ko apirilaren 8a - Cambridge, Massachusetts, 1967ko urriaren 25a) estatubatuar eleberrigile eta antzerkigilea izan zen.
Bryn Mawr Collegen eta Oglethorpeko Unibertsitatean ikasi zuen. 1920an ikasleen zuzendari izendatu zuten Bryn Mawr-en. Bertan, industriako emakume langileentzako udako eskola bat antolatu zuen. Bere lagun Edward Sheldonek idaztera animatu zuen. 1926 eta 1930 artean hainbat istorio labur eta hiru antzezlan idatzi zituen.
Years of Grace eleberriarekin Pulitzer saria irabazi zuen 1931n.

## Lanak

* The Age of Innocence, Edith Whartonen eleberriaren dramatizazioa (1928)
* Jenny, antzezlan bat, Edward Sheldonekin (1929).
* Dishonored Lady, antzezlan bat, Sheldonekin (1930)
* Prevailing Winds, istorio laburrak (1928).
* Years of Grace, eleberria (1930)
* Westward Passage, eleberria (1931)
* Within This Present, eleberria (1933)
* Edna, His Wife, eleberria (1935)
* Wisdom's Gate, a novel (1938).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q768296
* Multimedia: Margaret Ayer Barnes / Q768296
# Manuel Quintana Sáenz de Gaona

Manuel Pedro Quintana Sáenz de Gaona ( Buenos Aires, 1835eko urriaren 19a - 1906ko martxoaren 12a) Argentinako abokatu, politikari eta estadista bat izan zen, 1904ko urriaren 12tik 1906ko martxoaren 12an hil zen arte Argentinako Nazioaren presidentea izan zena, nahiz eta urtarrilaren 25ean gaixotasunagatiko lizentzia eskatua zuen, José Figueroa Alcorta presidenteordearen esku agintea utzita.

## Biografia

Eladio de la Quintana y Uzín eta Maria Manuela Bernardina Sáenz de Gaona y Alzagaren semea zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2271483
* Multimedia: Manuel Quintana / Q2271483
# Manuel Pérez Martínez

Manuel Pérez Martínez hauetako bat izan daiteke:
* Manuel Pérez Martínez, Arenas burkidea, PCE (r) alderdiko buruzagi historikoa.
* Manuel Pérez Martínez, Pérez apaiza, ELN talde iraultzaileko komandantea izandakoa.
# Manuel Pérez Martínez (Pérez apaiza)

    Artikulu hau Pérez apaizari buruzkoa da; Melillako politikaria gaitzat duena beste hau da: «Manuel Pérez (Arenas)»
Gregorio Manuel Pérez Martínez (ezizenez Cura Pérez eta Poliarco; Alfamen, Zaragoza, Espainia, 1943 - Santander, Kolonbia, 1998) espainiar apaiz ohia eta Kolonbiako ELN (Ejército de Liberación Nacional) gerrillako buruzagia izan zen.

## Biografia

1959an Zaragozako apaizgaitegian sartu zen, eta filosofiako ikasketak egin zituen. 1962an Obra de Cooperación Sacerdotal Hispano-Americana (OCSHA) elkartearekin bat egin zuen, eta teologia ikastera joan zen Madrila. 1966an ordenatu zuten apaiz, eta hiru urtez parrokia batean jardun ondoren, Santo Domingora (Dominikar Errepublika) joan zen, Laín eta Gracia apaizekin. Handik, Kolonbiara jo zuen, 1968an, José Antonio Jiménez apaizarekin.
Laínekin bat eginik, Cartagena de Indiasera joan ziren hirurak, eta 1968an gizarte- eta politika-zereginak betetzen zituzten apaizek osaturiko Galconda mugimenduko kide nagusietakoa izan zen Pérez. 1969an Espainiara egotzi zituzten, baina ezkutuan itzuli eta ELN gerrillan sartu zen, Laín eta Graciarekin batera.
1973an gudarosteak eraso gogorra egin zion gerrillari, eta Pérezek hartu zuen gerrillaren antolaketa eraberritzearen ardura; bera izan zen buruzagi eta arduradun politikoa aurrerantzean. 1989an eskumikatu egin zuten, Araucako gotzainaren hilketa zela-eta. 1991tik 1992ra bitartean, gobernuarekin elkarrizketak izan zituzten ELN eta FARC (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia) gerrillek, baina huts egin zuten.
Ernesto Samperren gobernuarekin bake-hitzarmena sinatu zuen 1994an, baina 1996an hauteskundeak bertan behera gera zitezela eskatu zuen, eta sabotajea iragarri zuen. 1998an hil zen mendialdean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q962854
# Manuel Prats

Manuel Prats Gerendiain, "Pachuco" ezizenez ezaguna, (Portugalete, 1902ko urtarrilaren 1a - Barakaldo, 1976ko irailaren 22a) bizkaitar futbol jokalaria izan zen. Kanpo-erdian kokatzen zen. Portugaleten, Barakaldon, Real Madrilen eta Murtzian jokatu zuen. Espainiako futbol selekzioan ere jokatu zuen 9 aldiz.
1935ean Barakaldora itzuli eta bertan taberna bat jarri zuen. Gerra Zibilean futbola utzi zuen. Gero, 1940 eta 1950eko hamarkadetan entrenatzaile moduan aritu zen.

## Erreferentziak

* 1 2 Biografía del futbolista portugalujo Pachuco Prats publicada en el diario La Región de Murcia. 2011-6-11.
* ↑ Leyenda del Real Madrid 1902-2010. Cap.- I

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6056700
* Multimedia: Pachuco Prats / Q6056700
# Manuel Puig

Juan Manuel Puig Dellodonne (General Villegas, Buenos Aires, 1932ko abenduaren 28a - Cuernavaca, Mexiko, 1990eko uztailaren 22a) argentinar eleberrigilea izan zen. Gutxik bezala agertu du probintzietako giroa, modu kritikoz baina aldi berean samurtasun handiz. Zinema-ikasketak egin zituen, Erroman eta New Yorken. Lehenengo bi eleberrietan, La traición de Rita Hayworth (1968) eta Boquitas pintadas (1969), Buenos Airesko erdiko klasearen mitologia sexual eta sentimentalak aztertu zituen, masa-kulturetako hizkuntzak erabiliz, zinemarena batez ere; herri-abestietako (tango eta boleroetako) eta bihotzeko aldizkarietako edota garai hartako irratsaioetako giroaz baliatu zen azterketa horretan. 1973an, The Buenos Aires Affaire argitaratu zuen, eta 1976an El beso de la mujer araña, Hego Amerikako errepresio politikoaren azterketa argia, haren obrarik ezagunena ziur asko. Azkeneko horretan oinarrituta, film eta antzerki-lan bana egin ziren, arrakasta handikoak biak ere. Beste lan aipagarri batzuk: Pubis Angelical (1979); Cae la noche tropical (1988).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q284560
* Multimedia: Manuel Puig / Q284560
# Manuel Pérez (Arenas)

Manuel Pérez Martínez, Camarada Arenas bezala ezaguna (Melilla, Espainia, 1944ko azaroaren 1a), Espainiako Alderdi Komunista (berreraikia) PCE (r)-ko idazkari nagusia da 1975etik.
1960ko hamarkadan OMLEko (Espainiako Marxista Leninisten Erakundea) kide izan zen, eta PCE (r)-ren sorreran parte hartu zuen.
Hainbat aldiz espetxean izan da Espainian eta Frantzian. 1977an PCE (r)-ko zuzendaritza guztiarekin batera atxilotu ondoren, "talde ilizituko" kide izateagatik eta "legez kanpoko propaganda" egiteagatik espetxeratu zuten. Zazpi urte eman zituen espetxean, 1984ra arte. Egun, Espainian espetxeratua dago, 2009an zazpi urteko zigorra jaso ondoren. 2012an beste hamazazpi urteko zigorra jaso zuen, GRAPOko beste kide batzuekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ El Supremo condena al grapo "Camarada Arenas" por no liberar a Cordón Faro de Vigo, 2009ko apirilaren 15a
* ↑ (Gaztelaniaz) Internet, Unidad Editorial. «Condenados a 17 años tres grapos que colocaron una bomba en Madrid en 1998» www.elmundo.es (Noiz kontsultatua: 2019-10-04).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Arenasen biografia La Hainen
* Datuak: Q3299323
# Maisach

Maisach Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Fürstenfeldbruck (barrutia)|Fürstenfeldbruck]] barrutian. 2014an 13.164 biztanle zituen 53,44 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q255106
* Multimedia: Maisach / Q255106
# Maisa Abd Elhadi

Maisa Abd Elhadi (arabieraz: ميساء عبد الهادي‎; Nazaret, 1985eko azaroaren 15a) aktore arabo-palestinarra da. Abd Elhadik emakumezko aktore onenaren saria irabazi zuen Dubaiko Zinema Jaialdian 2011n.
Israelgo indarrek zauritu zuten 2021eko maiatzaren 9an Haifan egindako manifestazio batean parte hartzen ari zela, Ekialdeko Jerusalemeko Sheikh Jarrah auzoko familia palestinarrak euren etxeetatik botatzeagatik protestan.
2023ko urrian, Israelgo agintariek atxilotu egin zuten, urriaren 7ko Hamasen erasoaren ondotik sare sozialetan argitaratutako mezuak zirela eta.

## Filmografia

* Lapur baten begiak (2014)
* 3000 gau (2015)
* The Worthies (2016)
* Aingerua (2018)
* Sarah eta Saleem txostenak (2018)
* Dena gertatzen da Tel Aviven (2018)
* Bagdad Central (2020)
* Huda's Salon (2021)

## Erreferentziak

* ↑ «‘Baghdad Central’ Star Maisa Abd Elhadi Injured By Israeli Forces During Protest» Hollywood Reporter 11 May 2021.
* ↑ Israeli police arrest Palestinian actor Maisa Abd Elhadi for 'incitement'. .
* ↑ Agote, Gontzal. (2023-10-24). «Genozidioak isildu ez dituen ahotsak» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-10-24).

## Kanpo estekak

* Maisa Abd Elhadi Internet Movie Databaseren webgunean (Ingelesez)
* Maisa Abd Elhadi a Rotten Tomatoes (Ingelesez)
* Datuak: Q17556244
* Multimedia: Maisa Abd Elhadi / Q17556244
# Maisborn

Maisborn Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Rhein-Hunsrück barrutia|Rhein-Hunsrück]] barrutian. 2014an 128 biztanle zituen 1,47 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q561603
* Multimedia: Maisborn / Q561603
# Marie Tharp

Marie Tharp (Ypsilanti , Michigan, AEB, 1920ko uztailaren 30a - Nyacken, New York, AEB, 2006ko abuztuaren 23a) estatubatuar geologoa eta itsas kartografoa izan zen. Bruce Heezenekin batera, itsas hondoaren lehen mapa zientifikoa sortu zuen.

## Bizitza

Marie Tharp Ypsilantin jaio zen. Bere gurasoak William eta Bertha izena zuten, aita Estatu Batuetako Nekazaritza Sailerako zoruen sailkapen bat egin zuen mapen bidez. Bera amak aldiz, alemaneko eta latineko irakaslea izan zen.
1943an Ohioko Unibertsitatean graduatu zen ingeleseko eta lau minor eta musikako bachelor graduekin. Gero, Michiganeko unibertsitatearen eskutik geologiako gradu bat jaso zuen, Tulsa unibertsitatearen eskutik matematikako gradu jaso baino lehen, Stanolind Oil konpainiarentzat geologoa bezala lan egiten zuen bitartean.

## Lan bizitza

1948an New Yorkera mugitu zen eta Maurice Edwingekin lanpostu bat lortu zuen,Columbiako Unibertsitatean, Lamonteko geologia Laborategian (gaur Lamont- Doherty izeneko Lurreko Behatokia dena)hain zuzen ere. Hasieran delineatzaile orokor bezala lan egin zuen. Bertan, Bruce Charles Heezen geologoa ezagutu zuen. Lan goiztiar batean bi geologoek Bigarren Guda Mundialean hondoratutako hegazkinen kokapena jakiteko datu fotografikoak erabili zituzten. Geroago, elkarrekin lanean hasi ziren ozeano azpiko lurzorua aztertzeko. Lehenengo hemezortzi urteetan, Heezen geologoak Vema itsasontzian zegoen behatokitik datuak jaso behar izan zituen, Tharpek informazio horretaz baliatuz mapak egiten zituen bitartean. Gainera, ez zeukan baimenik itsasontzian lan egiteko, bere sexua zela eta. Hala ere, 1965ean, espedizioan parte hartzea erabaki zuen. Woods Hole Atlantis Erakundeko itsasontzi esploratzailetik eta itsaspeko lurrikaren sismografotik jasotako datuak erabili zituen bere lana gauzatzeko. Heezen jaunarekin lan hau bukatzerakoan, ozeano zoruaren lehenengo mapa sistematikoa izatea suertatu zuen.
1957an, bi geologoek Ipar Atlantikoko lehen mapa fisiografikoa argitaratu zuten. Urte batzuetara, 1977.urtean hain zuzen, Heinrich Berann margolari australiarraren laguntzaz zoru ozeanikoaren lehenengo mapa argitaratu zuten. Urte honetan Bruce Charles Heezen geologo estatu batuarra hil zen.
1983. urtera arte, emakume geologoa Columbia Unibertsitateko fakultatean lanean jarraitu zuen. Gero, erretiratzeko adinean, Hego Nyacken (New York) mapa banaketen negozio bat sortu zuen.1995ean, Tharpek bere mapa bilduma eta jasotako informazioa Library Congress sail kulturaleko Mapa eta Geografia Sailera dohaintza egin zuen.
Marie Tharp 2006ko abuztuaren 23an Nyack herrian hil zen minbizia jota.

## Hil ondorengo esker onak

2001ean Marie Tharp ozeanografiaren aintzindaria izateagatik urteko lehenengo Lamont-Dohery Saria jaso zuen. 2009an Ocean in Google Earth aplikazioak Tharp geologoaren mapak hartu zituen, jendeak ikusgai izateko.
2013an Hali Felt autoreak bere biografia argitaratu zuen "Sounding" izenburuarekin: Ozeanoko zorua irudikatu zuen emakume paregabearen istorioa ("The Story of the Remarkable Woman Who Mapped the Ocean Floor").
* Datuak: Q538786
* Multimedia: Marie Tharp / Q538786
# Marie Van Brittan Brown

Marie Van Brittan Brown (Queens, New York, AEB, 1922ko urriaren 30a – Jamaica, AEB, 1999ko otsailaren 2a) estatubatuar asmatzailea izan zen, telebista zirkuitu itxi bat barne hartzen zuen etxeko zaintza sistema bat asmatu zuena. 1966an Albert Brown senarrarekin batera erregistratu zuen 3.482.037 patente zenbakiarekin. Patentea 1969an eman zuten.

### Asmakizuna

Brownen sistemak lau objektiboko multzoa zuen, eta kamera bat igo eta jaitsi zitekeen, bakoitzetik begiratzeko. Kamerak filmatutako edozer agertzen zen monitore batean. Gainera, urrutiko kontrol bidez ireki zezakeen atea egoiliarrak. Sistema etxean erabiltzeko diseinatu bazen ere, negozio asko hasi ziren erabiltzen, oso eraginkorra zen eta. Asmakizunarengatik National Science Committee-ren sari bat jaso zuen.
Sistema horren bidez, erabiltzaileak telebista erabil zezakeen bere atearen aurrean zegoen pertsona ikusi eta haren ahotsa entzuteko. Brownek esan zuen sistema sortzeko inspirazioa izan zela poliziak egoiliarrek deitu ostean iristeko izan zuen atzerapen handia izan zela.
76 urte zituela hil zen.

## Sariak eta aintzatespenak

* National Science Committee-ren saria jaso zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Hill, Rebecca. (2016-04-11). Marie Van Brittan Brown (1922-1999) •. (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).
* ↑ «Marie van Brittan Brown | Lemelson» lemelson.mit.edu (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).
* ↑ (Ingelesez) «A Black woman invented the home security system, then fell into obscurity» Washington Post 2023-02-05 ISSN 0190-8286. (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).
* ↑ (Ingelesez) «Marie van Brittan Brown» Council on Science and Technology (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).
* ↑ (Ingelesez) «Marie Van Brittan was an African American woman who contributed her livelihood to the invention of the first home security system.» AWIS 2022-01-06 (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).
* 1 2 3 Inventor Marie Van Brittan Brown born. .
* ↑ (Ingelesez) Magazine, Smithsonian; Hilgers, Laura. «A Brief History of the Invention of the Home Security Alarm» Smithsonian Magazine (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).

## Bibliografia

* Social Security Death Index
* States United Patent Office
* Black Stars: African American Women Scientists and Inventors, by Sullivan et al., argitaratzailea Jossey-Bass, 2001 [ISBN 0-471-38707-X]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16014336
# Marie Sýkorová

Marie Sýkorová (České Budějovice, Txekoslovakia, 1952ko azaroaren 18a - 2018ko martxoa) hockey jokalaria izan zen.
1980ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6763045
# Marie Tussaud

Anne-Marie "Marie" Tussaud (Estrasburgo, Frantzia, 1761eko abenduaren 1a - Londres, Erresuma Batua, 1850eko apirilaren 16a) frantziar artista bat izan zen.

## Biografia

1761eko abenduaren 1ean, Estrasburgon (Frantzia) Anne Marie Grosholtz, gero Marie Tussaud izenez ezaguna izango zena, jaio zen. Aita bi hilabete lehenago hila zen, Zazpi Urteko Gerran, eta ama Bernara joan zen bizitzera alabarekin batera. Oso gazte hasi zen Philippe Curtiusen etxean lanean. Curtius medikua zen eta anatomia irakasteko argizarizko irudiak egiten zituen. Gero argizarizko erretratuak ere egiten hasi zen.
1765ean medikua Parisera joan zen eta argizarizko figuren erakusketa prestatzen hasi zen. Urte hartan bertan Luis XVI.a Frantziakoaren amorante Madame du Barryren erretratua egin zuen, gaur egun oraindik erabiltzen den molderik zaharrena. 1767an Grosholtz eta ama ere Parisera joan ziren Curtiusen babesean. Lehen erakusketa 1770ean zabaldu zuen hark, eta arrakasta handia izan zuen. Grosholtz argizaria modelatzen trebatu zuen Curtiusek. Talentua lagun, haren laguntzaile izan zen eta 1778an argizarizko bere lehen figura osatu zuen, Jean-Jacques Rousseaurena.
1780tik aurrera Luis XVI.a Frantziakoaren arrebaren arte irakaslea izan zen eta berehala Versaillesen bizitzeko gonbita egin zioten. 1789an Frantziako Iraultza piztu zenean, Grosholtz errege jauregian bizi zen. Frantziar monarkiarekin zeukan lotura zela eta, Izualdian atxilotu zuten. Lepoa gillotinatik oso gertu izan zuen eta buruko ilea ere kendua zioten. Baina argizariarekin zuen trebeziak bizia salbatu zion; gillotinaren biktimen maskarak egiteko agindu zioten. Hala, Luis XVI.aren, Marie Antoinetteren, Maraten eta Robespierren hil ondorengo argizarizko erretratuak egitera behartu zuten.
Curtius hil zenean, 1794an, bilduma Grosholtzeri utzi zion. Ezagun bihurtuko zen abizena, aldiz, urtebete geroago eskuratu zuen, François Tussaudekin ezkondu zenean. 1802an Londresera egin zuen bidaia eta, Napoleonen gerrak medio, ezin izan zuen Frantziara itzuli. Urtetan bere bilduma Britainiar Uharteetan erakutsi ondoren, 1935ean Londresko Baker Streeten erakusketa iraunkorra jarri zuen. Madame Tussaud 1850eko apirilean hil zen, 88 urte zituela. Haren izena daukan museoa Londresko gune turistiko nagusietakoa da gaur egun eta adarrak ditu munduko hiri askotan.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Irazustabarrena, Nagore. (2010-09-05). «Argizarizko paparazzia» Argia CC-BY-SA lizentzia.
* Datuak: Q219572
* Multimedia: Marie Tussaud / Q219572
# Marie Wawa

Marie Wawa vanuatuar aktorea da. Tanna (2015) australiar-vanuatuar filmean parte hartu zuen, Vanuatun osorik filmatu zen lehen filma izan zena. Filmak 2015eko Veneziako zinema-jaialdian bi sari nagusi irabazi zituen eta 2016ko ingelesez besteko film onenaren Oscar sarirako izendatu zuten.
Wawa Vanuatu hegoaldeko Tanna uharteko barnealdeko Yakel herrikoa da.
Wawa, Tanna filmeko gainerako aktoreak bezala, aktore hasiberria zen. Filmekoa bere lehendabiziko antzezpena izan zen, castingaren aurretik inolako esperientziarik ez zuen eta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28492186
* Multimedia: Marie Wawa / Q28492186