OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tentenublo

Tentenublo edo tente nublo, tradizioz, txingor-ekaitzak urruntzeko asmoz egiten zen kanpai-hotsa da. Batez ere Gaztela eta Leon, Gaztela-Mantxa eta Aragoiko eskualdeen bereizgarria zen. Kanpai-hotsarekin batera otoitzak egiten zizkioten Santa Barbarari, eta letaniak ere bai, hala nola: «Si lluvia traes ven para acá, si piedra, vete para allá» (euskaraz: «Euria badator, zatoz hona, harria bada, zoaz harantz»). Gaur egun kanpai-hotsa egiten duten parrokien kopurua asko jaitsi da.

## Los Arcosko eta Puentedey-ko tente nublo

Kanpai-hots hau mantentzen den herrietako bat Nafarroako Los Arcos hiribildua da, non, maiatzaren 3tik irailaren 14ra, egunero, eguerdia iragarriz, Santa Maria elizako kanpaiak jotzeko ohitura zegoen. Gaur egun, meza nagusiaren ondorengo igandeetan egiten dute kanpai-hotsa. Ohitura horren arrazoia zera da, ekaitzei eutsi, desegin edo, behinik behin, leundu egiten zitzaiela, landari kalte beldurgarririk egin gabe. Kanpai-soinua entzutean, biztanleek honako letania hau errezitatzen dute: «Tente nublo, tente en ti, no te caigas, sobre mi, guarda el pan, guarda el vino, guarda los campos, que están floridos». Done Jakue bidean zihoazen erromesentzat ere orientazio gisa balio zuen, Los Arcosena ibilbide horren ia derrigorrezko etapa baita.
Burgosko Puentedeyko herrian Tentenublok aldaketa txiki dauka: han Tentenube izena dauka tradizioak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cerrud, Ana. (2016-2-25). «Repique de "tentenublo" para ahuyentar las tormentas en tiempo de cosecha» La Información (Madril).
* ↑ (Gaztelaniaz) Cariñanos, Félix. (2006-7-10). Tentenublo. in: campaners.com..
* ↑ (Gaztelaniaz) «La Vera Cruz traerá mañana a Los Arcos el "tentenublo"» Diario de Navarra (Iruñea) 2011-9-13.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6149015
# Tentsio (argipena)

Tentsio hitzak adiera zenbait ditu:
* fisikan, tentsioa edo tenka, soka edo kable batek muturretan jasotzen duen indarra, hartatik tira egiten denean;
* mekanikan, tentsio mekanikoa material baten sekzio baten azalerako zenbat indar aplikatzen den neurtzen duen magnitude fisikoa da.
* medikuntzan, arteria tentsioa;
* elektrizitatean, tentsio elektrikoa edo potentzial diferentzia;
** tentsio efikaza, tentsio baten batezbesteko koadratikoa;
** tentsio iturria, terminal bi dituen eta tentsio konstantea mantendu dezakeen gailu elektronikoa:
** tentsio-zatitzailea, elikadura iturriaren potentzial-diferentzia seriean konektatutako erresistentzia baten edo gehiagoren artean banatzen duen zirkuitua;
* tentsioa, gatazka batean dagoen larritasunezko egoera.
# Tentsio-zatitzaile

Tentsio-zatitzailea elikadura iturriaren potentzial-diferentzia seriean konektatutako erresistentzia baten edo gehiagoren artean banatzen duen zirkuitu elektrikoari deritzo.

## Erresistentziazko zatitzailea

Zatitzaile erresistiboa, bi inpedantziak, Z$_1$ eta Z$_2$ hain zuzen, erresistentziak baino ez diren kasua da.
Modu honetan:
    $V_{\mathrm {out} }={\frac {R_{2}}{R_{1}+R_{2}}}\cdot V_{\mathrm {in} }$
R$_1$ eta R$_2$ seriean edo paraleloan konbinatutako edozein erresistentzia izan daiteke.

## Ikus, gainera

* Ohmen legea
* Korronte-zatitzaile

## Kanpo estekak

* Datuak: Q466758
* Multimedia: Voltage dividers / Q466758
# Tente (argipena)

Tente edo TENTE hitzak adiera zenbait ditu:
* tente, zutik, zuzen, makurtuta ez dagoena;
* TENTE, Espainian 1970 eta 1980ko hamarkadetan ekoitzitako eraikuntza-jostailua;
* Tente International, Alemaniako gurpil txikien ekoizlea.
# Tenterden

Tenterden, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Kent konderrian.
2021ean 8.186 biztanle zituen.
* Datuak: Q614560
* Multimedia: Tenterden / Q614560
# Tentlingen

Tentlingen Suitzako udalerria da. Friburgo kantonamenduan dago, Sense barrutia barrutian. 2014an 1,345 biztanle zituen 3,69 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67313
* Multimedia: Tentlingen / Q67313
# Tomah (Wisconsin)

Tomah Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Monroe konderrian dago, Wisconsin estatuan. 9.570 biztanle ditu.

## Ikus, gainera

* Monroe konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1570021
* Multimedia: Tomah, Wisconsin / Q1570021
# Tomah (Wisconsingo herria)

Tomah Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Monroe konderrian dago, Wisconsin estatuan. 1.488 biztanle ditu, 31,5 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Monroe konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7818205
* Multimedia: Tomah (town), Wisconsin / Q7818205
# Tomahawk (Wisconsin)

Tomahawk Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Lincoln konderrian dago, Wisconsin estatuan. 3.441 biztanle ditu.

## Ikus, gainera

* Lincoln konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1570097
* Multimedia: Tomahawk, Wisconsin / Q1570097
# Tomahawk (argipena)

Tomahawk izenak hainbat adiera du:
* Tomahawk bat, aizkora zeremonial amerindiar bat da.
* Tomahawk (Wisconsin), AEBetako herri bat.
* Tomahawk aintzira, Wisconsingo laku bat, AEBetan.
* Tomahawk (musika taldea), metal alternatiboa jotzen duen musika talde estatubatuarra.
* Tomahawk (misila), AEBetako armadak darabilen misil bat.
# Tomakomai (Hokkaido)

Tomakomai (japonieraz: 苫小牧市, Tomakomai-shi) , Hokkaidoko bosgarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 173.192 biztanle dituenez Iburi suprefeturako handiena da, baina suprefeturako hiriburua Muroran da.

## Geografia

Iburi suprefeturaren erdialdean kokaturik dago eta kai garrantzitsua dauka.

## Historia

Asentamendua 1873an sortu zen eta 1889an herri bihurtu zen. 1948an hiri estatusa lortu zuen.

## Ondasun nabarmenak

* Utonai aintzira

## Iruditegia

* Utonai aintzira.
* Tomakomaiko kaia.
* Tomakomai ibaia.

## Hiri senidetuak

* Napier (Zeelanda Berria) (Zeelanda Berria)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q390413
* Multimedia: Tomakomai, Hokkaido / Q390413
# Tomalá

Tomalá Hondurasko Lempira departamenduko udalerri bat da. 48 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 6318 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. Censo de Población y Vivienda 2013. (Noiz kontsultatua: 2020-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1645799
* Multimedia: Tomalá / Q1645799
# Tomahawk (Wisconsingo herria)

Tomahawk Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lincoln konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. 458 biztanle ditu, 71,6 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Lincoln konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7818212
# Tomales (Kalifornia)

Tomales Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Marin konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. 187 biztanle ditu, 0,859286 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Marin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2203740
* Multimedia: Tomales, California / Q2203740
# Tomahawk

    Artikulu hau aizkora amerindiarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tomahawk (argipena)».
Tomahawk bat Ipar Amerikan herri indiarren aizkora mota bat da.

## Etimologia

17. mendean Virginia aldean ingeles kolonoek aurkitutako algonkinar herrien artean tomahawk bezalako terminoak erabiltzen ziren: Powhatan herriaren tamahaac / aizkoratxoa izango da seguruenik, ingelesezko forman finkatu denaren jatorri zuenean, hura aditz batetik datorrelarik tamaham / ebaki.
Mohikanoen hizkntzan tummahegan esaten zen, Delaware hizkuntzan tamoihecan, eta mikmakeraz tumeegun.

## Ezaugarriak

Antzinako tomahawakek zurezko kirtena eta hezurrezko edo harrizko burua zuten, baina europarrak Ameriketara iritsi zirenean metal edo burdinazko burudunak egiten hasi ziren. Borrokarako erabili ohi zituzten, baita erritu eta ospakizunetan ere; bi leinuren artean bakea egin zutela adierazteko, adibidez, leinu bakoitzak bere tomahawaka lurperatzen zuen.
Tomahawk batzuek, alde zorrotzaren kontrakoan pipa funtzioa zuen partea izan ohi dute. Bertan tabakoa jar daiteke eta kasu hauetan kirten barnehutsa izango delarik, beste muturretik erre daiteke. Erabilera zeremonialerako ziren era honetakoak.
21. mendean modan jarri diren aizkora jaurtiketako lehiaketa eta jolastokietan tomahawk erako aizkora arinak erabiltzen dira. 19. mendeko AEBetako lehia popularretan du jatorria ohitura honek, eta orduan ere tomahawkak erabili ohi ziren.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Ingelesez) «tomahawk | Etymology, origin and meaning of tomahawk by etymonline» www.etymonline.com (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Ingelesez) «Penn Museum Blog | Investigating a Pipe Tomahawk» Penn Museum Blog (Noiz kontsultatua: 2023-06-07).
* ↑ (Ingelesez) lincolnaxe. (2018-02-19). «History of Axe Throwing» Craft Axe Throwing (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q86436
* Multimedia: Tomahawks / Q86436
# Tomahawk (musika taldea)

Tomahawk metal alternatiboa lantzen duen musika talde estatubatuarra da. Mike Patton eta Duane Denison (The Jesus Lizard taldekide ohia) binomioak osatu zuen 2000. urtean. Beranduago, John Steiner bateria-jotzailea eta Kevin Rutmanis baxu-jotzailea gehitu zitzaizkien eta ordutik hiru disko grabatu dituzte: Tomahawk (2001), Mit Gas (2003) eta Anonymous (2007).
Tomahawk, Mr. Bungle taldeak Nashvillen egin zuen kontzertu baten sortu zen, Duane Denison kontzertua ikusi ondoren Mike Pattoni gerturatu eta berekin talde bat osatu nahi zuen galdetu zionean. Talde honi Tomahawk deitu zioten.
Haien lehenengo diskoa, Tomahawk deitua, 2001an kaleratu zuten Mike Pattonen Ipecac Recordings diskoetxearen eskutik, eta harrera ona izan zuen. Ondorengo kontzertuak The Melvins taldearekin egin zituzten hainbat herrialdeetan barrena, eta Australiako "Big Day Out" festibal handian jo zuten, bi egunez.
Kevin Rutmanis,Anonymous diskoa grabatzen hasi baino lehen kaleratua izan zen. Bere esanetan, kaleratzearen zergatia ezezaguna zitzaion, eta disko berri bat grabatzen ari ziren berririk ez zuen. Ordutik hirukote gisa dihardute lanean.

## Taldekideak
### Gaur egun

* Mike Patton - ahotsa, samplerak, teklatuak
* Duane Denison - gitarra, bigarren ahotsa
* John Stanier - bateria, perkusioa

### Taldekie ohiak

* Kevin Rutmanis - baxua, bigarren ahotsa

## Discografia

* 2001 - Tomahawk
* 2004 - Mit Gas
* 2007 - Anonymous

## Kanpo estekak

* Ipecac (ingelesez)
* Tomahawk, Rey Por Un Día gunean (gazteleraz)
* Datuak: Q938176
* Multimedia: Tomahawk (band) / Q938176
# Teodosioren zisterna

Teodosioren zisterna (turkieraz: Şerefiye Sarnıçı) Istanbul (Turkia) hiriaren azpian dauden urasken ospetsuenetariko bat da.

## Historia

Zisterna Teodosio II.a Bizantziar enperadoreak eraikitzeko agindua eman zuen, 428 eta 443 artean. Helburua Valente akueduktutik hirira heltzen ura biltzea zen; ur hori Ninfeora, Zeuxippos bainuetara eta Konstantinoplako Jauregi Handira eramaten zen eta horretarako uraska hau beharrezkoa zen.

## Ezaugarriak

Uraskaren luze-zabala 45 x 25 metrokoa zen. Sabaiak 9 metro ditu eta marmolezko 32 zutabe gainean eraikia dago.

## Turismoa

Hiriko beste zisternak moduan (esaterako Basilika zisterna) hau ere publikoari irekita dago. Sarrera Piyer Loti Caddesi-n dago, Eminönü barrutian.

## Ikus gainera

* Basilika zisterna (Istanbul)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3150393
* Multimedia: Theodosius Cistern / Q3150393
# Teodosioren Kodea

Teodosioren kodea (latinez: Codex Theodosianus) Erromatar Inperioaren garaian estatuaren ekimenez eginiko indarrean zeuden legeen bilketa ofizial bat izan zen. 438an Teodosio II.aren aginduz amaitu zen. Eta enperadore honen aginduz hasta izan zen 429an, Antioko izeneko Pretorioaren Prefektuaren zuzendaritzapean, ekialdeko inperioan 438an argitaratuz. Urte bere beranduago mendebaldeko inperioan ere sartu zen Valentiniano III.a enperadorearen aginduz. 16 liburutan banatua dato, horietako bakoitza tituluetan banatua dagoelarik, eta titulua hauetako bakoitzaren barnean kronologikoki ordenatutako konstituzioak daude. Lehen bost liburuak zuzenbide pribatuari buruzkoak dira, seigarrenetik zortzigarrenerartekoak zuzenbide administratiboari buruzkoak, bederatzigarrena , zuzenbide penalari buruzkoa, hamargarrena eta hamaikagarrena, zuzenbide fiskalari buruzkoak, hamabigarrenetik hamabosgarrenerartekoak zuzenbide komunalari buruzkoak, eta, hamaseigarrena eta azkena, zuzenbide eklesiastikoari buruzkoa. Gregoriar kodearen hamabi liburutan eta Teodosiar kodearen lau liburutan ere baña liteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4300
* Multimedia: Codex Theodosianus / Q4300
# Teodosiotar dinastia

Teodosiotar dinastiak 379tik 455 arte Mendebaldeko Erromatar Inperioa gobernatu zuen, eta ekialdekoa 457 arte. Valentiniar leinuarekin lotura estuak zituzten Teodosiotarrek, Teodosio enperadorea Valentiniano I.aren alaba Galarekin ezkondu baitzen.
Leinu honetako enperadoreak:
* Erromatar Inperiokoa:
** Teodosio I.a Handia (379-395)
* Mendebaldekoak
** Honorio (395-423)
** Valentiniano III.a (423-455)
* Ekialdekoak
** Arkadio (395-408)
** Teodosio II.a (408-450)
** Martziano (450-457)

## Erreferentziak

* ↑ 182 Araua. Dinastien izenak. Euskaltzaindia 4. orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q854070
* Multimedia: House of Theodosius / Q854070
# Teodosio III.a

Teodosio III.a (grezieraz: Θεοδόσιος Γ΄; ?–722) 716-717 bitartean Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen.
Zerga kobratzailea zen. Konstantinopla bereganatu eta Anastasio II.a garaitu ondoren haren lekua hartu zuen. Leon III.a Isauriarrak garaitu zuen (717), eta Efesoko monasterio batera erretiratu behar izan zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q41836
* Multimedia: Theodosios III / Q41836
# Teodosio Vesteiro

Teodosio Vesteiro Torres (1847ko ekainaren 12a, Vigo – 1876ko ekainaren 12a, Madril) galiziar kazetari, idazle eta musika irakasle bat izan zen.

## Idazlanak

* Flores para la soledad, seis melodías para canto e piano, 1871.
* Versos, 1874.
* Galería de Gallegos Ilustres, 5 tomos: Poetas de la Edad Media, Guerreros, Marinos, Príncipes y Diplomáticos e Artistas, 1874.[7]
* Rimas de D. Rodrigo de Moscoso y Osorio, vizconde de Altamira. Siglos XV a XVI, 1875.

### Hil ondorengoak

* Coroa de morte 'o inspirado escritor é doce poeta gallego...
* Monografías de Vigo, 1878.[8]
* Galería de Gallegos Ilustres. Apéndice, 1879.
* Páginas sueltas, 1892, publicado por Emilia Calé.
* Poesías, 1896, na Biblioteca Gallega de Martínez Salazar.
* Recuerdos de Galicia, 1896, con prólogo de V. Novo y García.[9]

## Kanpo loturak

* Teodosio Vesteiro. Galegos.galiciadigital.com (Galizieraz)
* Datuak: Q19003928
* Multimedia: Teodosio Vesteiro Torres / Q19003928
# Teofano Skleraina

Teofano Skleraina (grezieraz: Θεοφανώ Σκλήραινα) edo Teofania Germaniako Erromatar Inperio Santukoa (955, Bizantziar Inperioa ~ Nimega, 991ko ekainaren 15a), Oton II.aren emazte bihurtutako bizantziar printzesa izan zen eta Oton hiltzean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatriza zazpi urtez, eta gainera, Erdi Aroko subirano garrantzitsuenetakoa da.
Otonekin zazpi urtez izan zen enperatriz, baina hura ustekabean hiltzean, 985eko maiatzean, Frankfurten esleitu zitzaion behin betiko Inperio Santuaren erregeordetza. Aldi berean Bizantziar Inperioan, Teofanoren anaiak zeuden boterean, eta Erdi Aroko bi europar inperio handiak familia bereko kideek gobernatu zituzten berez tarte batez.
990. urteko apirilaren 1eko dokumentu batean, bizantziar ohiturari jarraituz, imperator gisa berretsi zen bere kargua, gizonezkoen generoan definituz bere botere autokrata, formula honekin: Theofanius gratia divina imperator augustus. Germaniako Erromatar Inperio Santuan ez zen batere ohikoa hau, non enperatrize-titulua ohorezkoa baitzen, baina bizantziarren kasuan, Irene Atenaskoa eta Teodora izanak ziren agintari nagusiak.
* Datuak: Q464081
* Multimedia: Theophanu, Holy Roman Empress / Q464081
# Toshiaki Tsukioka

Toshiaki Tsukioka (japonieraz: 月岡 利明, 1971ko azaroaren 14a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11516055
# Toshihide Maskawa

Toshihide Maskawa (edo Masukawa) (japonieraz: 敏英, Masukawa Toshihide, Nagoia, 1940ko otsailaren 7a - Kyoto, 2021eko uztailaren 23a) japoniar fisikaria izan zen. Partikulen fisikan egindako lanagatik da ezaguna batez ere. Nagoia eta Kiotoko Unibertsitateko irakaslea izan zen.
2008an Fisikako Nobel saria jaso zuen, Makoto Kobayashi eta Yoichiro Namburekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202168
* Multimedia: Toshihide Masukawa / Q202168
# Toshihide Saito

Toshihide Saito (japonieraz: 斉藤 俊秀, 1973ko apirilaren 20a - ) Japoniako futbolari ohia da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1996 | 2 | 0 |
| 1997 | 7 | 0 |
| 1998 | 4 | 0 |
| 1999 | 4 | 0 |
| Guztira | 17 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1930704
# Toshiaki Miyamoto

Toshiaki Miyamoto (japonieraz: 宮本 駿晃, 1999ko ekainaren 4a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q39120575
# Toshiaki Okutomo

Toshiaki Okutomo (japonieraz: 奥友 敏朗, Okutomo Toshiaki, 1969ko abuztuaren 13a -) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11445637
# Toshiaki Imai

Toshiaki Imai (japonieraz: 今井 敏明, Imai Toshiaki, 1954ko abenduaren 29a -) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujitsu.
Entrenatzaile gisa Tokyo Gas, Shiroki FC Serena eta Kawasaki Frontale taldeak zuzendu zituen.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q706478
* Multimedia: Toshiaki Imai / Q706478
# Toshiba Brave Lupus

Toshiba Brave Lupus (japonieraz: 東芝ブレイブルーパス) Japoniako errugbi talde nagusietako bat da, bost aldiz irabazi baitu Japoniako Errugbi Liga. Fuchūn du egoitza, Tokioko prefeturan.

## Palmaresa

* All Japan Rugby (6): 1997, 1998, 1999, 2004, 2006.
* Japoniako liga (5): 2004-05, 2005-06, 2006-07, 2008-09, 2009-10.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3532617
* Multimedia: Toshiba Brave Lupus / Q3532617
# Toshiharu Morinaga

Toshiharu Morinaga (japonieraz: 森永 敏春, 1982ko otsailaren 23a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q7827661
# Toshihide Hirata

Toshihide Hirata (japonieraz: 平田 俊英, 1990eko urriaren 11 - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako YSCC Yokohama.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q17226419
# Tjeldsund

Tjeldsund Norvegiako udalerria da. Nordland konderrian kokatua dago. 317.39 km² ditu eta 1.338 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Harstad Lødingen Skånland Evenes Ballangen Kvæfjord Narvik Municipality $^{(en)}$ Ibestad Gratangen

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48801
* Multimedia: Tjeldsund / Q48801
# Tjep Hoedemakers

Tjep Hoedemakers (1999ko urriaren 14a) belar-hockeyko jokalari herbehereetarra da, Rotterdameko Hoofdklasse klubean eta Herbehereetako talde nazionalean aurrelari gisa jokatzen duena.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 01 ! | Gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Team Details – Netherlands» tms.fih.ch (International Hockey Federation).
# Tjalling Koopmans

Tjalling Koopmans (Graveland, Herbehereak, 1910eko abuztuaren 28a - New Haven, Connecticut, 1985eko otsailaren 26a) estatubatuar ekonomista izan zen, sortzez holandarra.
1975ean Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Leonid Kantorovitx errusiarrarekin batera, ekonomia-baliabideak banatzeko eta erabiltzeko moduaz egindako lanarengatik. Koopmansek metodo bat azaldu zuen baliabideak ahalik eta kosturik txikiena sortuz erabiltzeko. Hori egiteko, materialak lortzeko eta garraiatzeko kostuaren eta produktuaren azken prezioaren arteko kostua lotzen zituen ekuazioak asmatu zituen. Koopamnsek matematika eta fisika ikasketak egin zituen Utrechteko eta Leideneko unibertsitateetan. 1940an Estatu Batuetan jarri zen bizitzen, eta British Merchant Shipping Missionentzat lan egin zuen. Eskolak eman zituen Chicagoko Unibertsitatean (1944), eta bi urte geroago Estatu Batuetako herritartasuna lortu zuen. 1955ean ekonomia-eskolak ematen hasi zen Yale Unibertsitatean. Bi urte geroago Three Essays on the State of Economic Science (Ekonomia zientziaren egoerari buruzko hiru saiakera) liburua argitaratu zuen. 1961etik 1967ra ekonomia-gaien ikerkuntzarako Cowles Fundazioko zuzendari izan zen, Yalen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110968
* Multimedia: Tjalling Koopmans / Q110968
# Tjikko zaharra

Tjikko zaharra (suedieraz: Old Tjikko) Suedian dagoen zuhaitz berezi bat da, ia 10.000 urte dituena. Fulufjället Parke Nazionalean dago, Dalarnako konderrian. Bost metrotako altuera dauka.

## Historia

9.550 urtetik gora dituen izei gorri bat da, "munduko zuhaitz zaharrena" izatearen sona duena. Dena dela ez da oso datu zehatza, izan ere zuhaitz koloniak baitira eta ez zuhaitz bakarrak hainbeste bizi daitezkeenak. Horrela beraz, gaur egungo enborrak ehundaka urte batzuk ditu baina landarea bera da askoz zaharragoa dena, enborrak bihurtu eta lurrera iristean sustraiak sortu eta enbor berria sortzen baitu.
Sustraiak datatu dituzte eta garai guztietakoak aurkitu, 375 urte dituztenak, 5.600, 9.000 eta zaharrenak 9.550 urteko adina dutenak. Suedian zuhaitz zaharragoak aurkitzea ezinezkoa da, duela 11.000 urte izotz geruza erraldoi batek estaltzen baitzuen herrialde guztia.

## Aurkikuntza

Leif Kullman izan zen aurkitzailea, Umeåko Unibertsitateko Geografia fisikoko irakaslea. Bere txakurraren izena eman zion zuhaitzari.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1301863
* Multimedia: Old Tjikko / Q1301863
# Tjolöholm gaztelua

Tjolöholm gaztelua (suedieraz: Tjolöholms slott) Suedia hego-mendebaldeko Kungsbacka udalerrian dagoen gaztelua da.

## Historia

1898 eta 1904 artean eraikitako etxaldea da. Lars Israel Wahlmann arkitekto suediarrak diseinatu eta altxatu zuen Kungsbacka fiordoko penintsula batean.
2010an Lars von Trier zinemagile daniarrak Melancholia filmaren kanpoaldeko eszenak bertan grabatu zituen.

## Iruditegia

* Kungsbacka fiordoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2243801
* Multimedia: Tjolöholms slott / Q2243801
# Tjoeij Lin Alienilin

Tjoeij Lin Alienilin (1943ko abuztuaren 25a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Tjoeij Lin Alienilin
* ↑ Tjoeij Lin ALIENILIN

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76392542
# Tenperaturaren alderantzikatze

Meteorologian, alderantzikatzea, tenperaturaren alderantzikatzea edo tenperaturaren inbertsioa eguratsari dagokion garaierarekiko tenperatura-balioa aldatzea da. Eskuarki, aire-tenperaturak behera egiten du garaiera areagotu ahala. Tenperaturaren alderantzikatze batean, berriz, aire-geruza beroago bat aire-geruza hotzago baten gainean kokatzen da, aipaturiko ohiko profila alderantzikatuz. Tenperaturaren alderantzikatze batek kutsadura harrapatu ohi du, smogaren kasuan, lurzorutik gertu, konbekzio-indarren eraginak deuseztatzen dituen heinean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Service, NOAA's National Weather. «Glossary - NOAA's National Weather Service» w1.weather.gov (Noiz kontsultatua: 2020-02-16).
* ↑ (Ingelesez) «Temperature inversion traps pollution at ground level» European Environment Agency (Noiz kontsultatua: 2020-02-16).
* Datuak: Q190096
* Multimedia: Meteorological inversion / Q190096