# Hilde Mangold

Hilde Mangold, Hilde Proescholdt ezkongabean (Gotha, Alemania, 1898ko urriaren 20a – Oberstenfeld, 1924ko irailaren 4a) Alemaniako enbriologoa izan zen, batez ere doktore tesiagatik ezaguna. 1924an argitaratu zen, Hans Spemannen begiradapean. 1935ean, tesi horren ikerketen ondorioz, Fisiologia eta Medikuntzako Nobel Saria eman zioten Spemanni, Hilde hil eta hamaika urtera. Bere ikerketak, orduan aitzindaria, enbrioi-indukzioaren kontzeptua frogatzea lortu zuen, hau da, enbrioi bateko zelula batzuek beste batzuen garapena zehazteko prozesua. Zehazki, Spemann-Mangold antolatzailea deskribatu zuen. Notokordako alde hori beharrezkoa eta nahikoa da zefalalizazioa sortzeko.

## Biografia

Hilde Proescholdt 1898ko urriaren hogeian jaio zen Gothan, gaur egun Turingiako land alemaniarrean. Ernest Proescholdt xaboi-fabrika bateko jabearen eta Gertrude emaztearen alaba ertaina izan zen. Jenako Unibertsitatean eskolak hartu zituen bi seihilekotan (1918-1919), beste bitan Frankfurteko Unibertsitatera joan aurretik. Bertan Hans Spemann enbrioilari ospetsuaren eskola magistral batera joan zen.
Hitzaldiak enbrioilari gisa espezializatzera bultzatu zuen. Frankfurten izandako esperientziaren ondoren, Friburgoko Zoologia Institutuan sartzea lortu zuen, non, garai hartan, Spemannek lan egiten zuen, eta bere laborategian sartu zen. Friburgon, Hildek bere senarra izango zena ezagutu zuen: Otto Mangold, Spemannen laguntzailea eta alderdi naziaren jarraitzailea. Han, 1923an, Spemannekin batera, Über Induktion von Embryonalanlagen durch Implantation artfremder Organisatoren doktore-tesia osatu zuen.
Doktoretza lortu ondoren, Hilde Berlinera joan zen bizitzera senarrarekin eta Christian semearekin. Handik gutxira, eta bere tesia argitaratuta ikusi gabe, gas leherketa batek hil zuen bere etxean. Semea Bigarren Mundu Gerran hil zen.

## Lana

Mangolden esperimentuak modu desberdinean pigmentatuta zeuden bi uhandre espezietako enbrioiak erabili zituen. Gastrula egoeran, hiru enbrioi-hostoak (ektodermoa, mesodermoa eta endodermoa) bereizi eta berehala, Mangoldek enbrioi baten blastoporoaren bizkarraldeko egitura bat transplantatu zuen beste enbrioi baten sabelaldean. Espezie bakoitzeko ehunek pigmentazio desberdina zutenez, erraza zen injertoko zelulen eta ostalariaren zelula bereizketa jarraitzea. Bere lana oso espezializatua bazen ere, laburbilduz, enbrioi baten zati txiki bat isolatu eta beste batean txertatzen zuela esan dezakegu. Berak frogatu zuen txertatutako ehuna gai zela hargailuan inguruko zelulak antolatzeko eta enbrioi biki baten eraketa eragiteko: enbrioi primarioaren sabelean garatutako enbrioi sekundario ia osoa (ostalaria).

## Bere lanaren garrantzia

Hilde Mangoldek transplantatu zuen zatia Spemann-Mangoldeko antolatzailea da gaur egun. Berez, nerbio-sistemaren indukzio-prozesua ulertzeko garrantzitsua izateaz gain, indukzio-fenomenoaren lehen froga izan zen. Enbrioiko zelula bakoitzak organismoan bere tokia nola hartzen zuen jakiteko arazoari aurre egitean, Mangolden garaikide ziren zientzialariek ez zekiten zelula bakoitzak helmuga jakin bat zuen, bere nukleoan zigilatua, edo egiturek elkarri eragiten zioten, hurbileko zelulen lekua aldatuz. Hilde Mangoldek bigarrena gertatzen zela erakutsi zuen, eta Antolatzailea beharrezkoa eta nahikoa zela egitura eta zelula mota kopuru handi baten destinoa kontrolatzeko, beste enbrioi-hosto batzuen edo beste espezie batzuen parte izan.
Denborarekin, indukzio-fenomenoa animalien garapena ulertzeko dugun moduaren funtsezko elementu bihurtu da, eta horren beste instantzia asko deskribatu dira. Ivor Masonek, Londresko King’s College-ko Enbriologia irakasleak, Nature-ri esan zion esperimentu hartaz “ziurrenik garapenaren biologian inoiz argitaratutako artikulu zientifiko eragingarriena” zela.

## Sariak eta aintzatespenak

* AEBetako Garapenaren Biologiarako Elkarteak Hilde Mangold Sinposioa sortu zuen Hilde Mangold-en omenez, garapenaren biologiaren alorrean egindako lan bikaina aintzatesteko bere urteko bileran.
* 2018an, Freiburg im Breisgau-ko kale bati Hilde Mangold izena jarri zioten, lehenago Hegarstraße deitzen zitzaiona.
* 2021ean, Habsburgerstraße 49-ko Friburgoko Unibertsitateko CIBSS - Seinaleztapen Biologiko Integratzaileen Ikasketa Zentroaren Bikaintasun Klusterraren ikerketa-eraikina Hilde-Mangold-Haus izena hartu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Marte, Barbara. (2004-07-01). «Milestone 1 (1924): Organizing principles» Nature Reviews Neuroscience: 1–3. doi:10.1038/nrn1449. ISSN 1471-0048. (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* 1 2 «Spemann and Mangold´s Discovery of the Organizer» web.archive.org 2020-07-23 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2014-09-03). «Participación de una joven científica en un experimento que hizo historia» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2024-09-26).
* ↑ (Ingelesez) Marte, Barbara. (2004-07-01). «Milestone 1 (1924): Organizing principles» Nature Reviews Neuroscience: 1–3. doi:10.1038/nrn1449. ISSN 1471-0048. (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Ingelesez) De Robertis; M, Edward. (2006-04). «Spemann's organizer and self-regulation in amphibian embryos» Nature Reviews Molecular Cell Biology 7 (4): 296–302. doi:10.1038/nrm1855. ISSN 1471-0080. (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ «Society for Developmental Biology | Hilde Mangold Symposium» www.sdbonline.org (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Alemanez) Zeitung, Badische. (2016-10-26). «Der Gynäkologe Alfred Hegar kämpfte für Rassenhygiene» Badische Zeitung (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Alemanez) «Detailseite Straßennamen» Stadt Freiburg im Breisgau (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Alemanez) «Hilde Mangold» www.cibss.uni-freiburg.de 2022-03-17 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* Datuak: Q100742
* Multimedia: Hilde Mangold / Q100742