# Huasteko hizkuntza

Huasteko hizkuntza edo téenek maia hizkuntza bat da, haren familiako azkena. Mexikoko golkoaren iparraldean hitz egiten da, bereziki San Luis Potosí, Veracruz eta Tamaulipas estatuetan. 174.000 hiztun inguru ditu. Huastekoaren ezaugarri berezienetariko bat maia geografiatik at egotea da, hau da, Mexiko hego-ekialdetik urruti. Horren ondorioz, agian, maien arteko hizkuntza desberdinena da. "Huasteko" izena nahuatl hizkuntzatik dator eta hortik espainierak jaso zuen.

## Dialektoak

Egun galduta dagoen Chicomuceltec hizkuntza familia berekoa zen. Gaur egun téenekek hiru dialekto ditu, bestetik:
* Mendebaldekoa edo Potosinoa — 48.000 hiztun, hiri hauetan: Aquismón, Huehuetlán, Tancanhuitz, Tanlajás, San Antonio, Tampamolón, Tanquian eta Tancuayalab, guztiak San Luis Potosí estatuan.
* Erdikoa (Veracruz) — 22.000 hiztun Veracruz estatuko Tempoal eta Tantoyuca hirietan.
* Ekialdekoa edo Otontepec — 12.000 hiztun Veracruz estatuko Chontla, Tantima, Tancoco, Chinampa, Naranjos, Amatlán eta Tamiahua hirietan.

## Hipotesiak

Huastekoaren isolamendua justifikatzeko bi hipotesi planteatu dira:
* Lehen tartean baziren gaur egun desagertuta dauden beste maia hizkuntza, bereziki golkoaren kostaldean.
* Populazio isolatu hori maia lurraldetatik iparraldera eginiko migrazio baten ondorio da.

## Ezaugarri batzuk

Beste maia hizkuntzak moduan huastekoak ergatiboaren erabilera du ezaugarri. Ergatibo horren bidez 1., 2. eta 3. pertsona markatu daiteke, baita ere numeroa (singularra edo plurala), denbora (ekintza burutua edo ez burutua)... Bestetik azentua markatzen duen hizkuntza da; normalean azentua azken bokal luzean erortzen da.

### Bokalak

| | Aurrekoa | Erdikoa | Atzekoa |
| Itxia | i ii | | u uu |
| Erdikoa | e ee | ä | o oo |
| Irekia | | a aa | |

### Kontsonanteak

| | | Ezpainbikari | Horzkari | Albeolar | Sabaikari | Belar | Ezpain-belar | Glotal |
| Herskariak | Gor | p | | t | | k | kw | ’ |
| Herskariak | Eiektibo | | | tʼ | | kʼ | kwʼ | |
| Herskariak | Ozen | b | | | | | | |
| Frikariak | Frikariak | | th | s | x | | | j |
| Afrikariak | Gor | | | tz | ch | | | |
| Afrikariak | Eiektiboak | | | tzʼ | chʼ | | | |
| Sudurkariak | Sudurkariak | m | | n | | | | |
| Urkariak | Urkariak | | | l | | | | |
| Dardakariak | Dardakariak | | | r | | | | |
| Erdibokalak | Erdibokalak | w | | | y | | | |

## Hiztegia
### Zenbakiak

    0 - p'opo, ou
    1 - jun
    2 - tsaab, chaaf
    3 - oox
    4 - tse', chee'
    5 - bo'
    6 - akak
    7 - buk
    8 - waxik
    9 - beleju
    10 - laju
    11 - laju jun
    12 - laju tsaab, laju chaaf
    13 - laju oox
    14 - laju tse', laju chee'
    15 - laju bo'
    16 - laju akak
    17 - laju buk
    18 - laju waxik
    19 - laju beleju
    20 - jun inik
    30 - jun inik k'al laju
    40 - tsaab inik

### Hitz batzuk

    Agurra - nenek (eskuaz)
    Egun on - taj kanenek
    Arratsalde on - wakla neneck
    Ikusi arte - tai ku tzu ushin
    Bai - alwa itz
    Ez - ibvaa, yabaa
    Zenbat da? - jai is tam ¿jat'ua?
    Non dago? - jutá ti kuajat, ¿jonti kuajat?
    Eskerrik asko - kgack namal itz tam, jalbint'zis
    Ez dut ulertzen - yab uh eshbayal
    Ni huasteko mintzatzen naiz - naná in kau teének
    Ongi etorriak - alwa kixk hulich
    Noiz orduan? - jadal tam
    Gose naiz - in k'ahilich
    Banoa - nechich tam, nechich na
    Nola duzu izena? - ¿janta' bi?
    Gizona - hinick
    Emakumea - Husum

## Erreferentziak

* ↑ http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=MX
* ↑ Instituto Nacional de Estadística, Geografía, e Informática (INEGI). 2005. 2005 Mexikoko populazioaren errolda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35573
* Multimedia: Huastec language / Q35573