OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Brideshead Revisited (telesaila)

Brideshead Revisited 1981eko telesail britainiarra da, Jeremy Irons eta Anthony Andrews protagonista dituena. Granada Television etxeak ekoiztu zuen ITV katean emateko. Telesailaren parterik gehiena Charles Sturridge-k zuzendu zuen.
Telesaila oinarritua dago Evelyn Waugh-en Brideshead Revisited (1945) izen bereko eleberrian. Izen bereko film bat egin zen 2008an.

## Argumentua

1923. urtea. Oxfordeko unibertsitatea, Charles Ryder gazteak Sebastian Flyte ikaslekidea ezagutu du, Lord Marchmain-en semea. Harreman estu honen ondorioz, Charles britainiar goi mailako gizarte elitistan barneratzen hasiko da, eta lehenbiziko aldiz Brideshead ezagutuko du, Flyte jauntxo familiaren etxalde ikusgarria. Han Charlesek Julia neska gaztea ezagutuko du, Sebastianen arreba, eta lehenbiziko unetik neska eder baina izaera hotzeko hartaz erabat erakarria sentituko da. Gorabeheraz beteriko garai hartan, Charles familia haren gainbeheraren lekuko zaingo da, Juliaren maitasuna beregantazeko bere gurutzada partikularrari ekingo diolarik.

## Antzezleak

* Jeremy Irons: Charles Ryder
* Anthony Andrews: Sebastian Flyte
* Diana Quick: Julia Flyte
* Simon Jones: Lord Brideshead
* Phoebe Nicholls: Cordelia Flyte
* Claire Bloom: Lady Marchmain
* Laurence Olivier: Lord Marchmain
* John Gielgud: Edward Ryder
* Charles Keating: Rex Mottram

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1481423
# Capella (izarra)

Capella, α Aurigae bezala izendatua (latinizatuta Alpha Aurigae, laburtuta Alpha Aur edo α Aur) Auriga konstelazioko izarrik distiratsuena da, gaueko izarren artean seigarren distiratsuena eta ipar hemisferioko distiratsuenen artean hirugarrena, Arturo eta Vegaren atzetik. Ipar hemisferioko puntu gehienetan ikus daiteke, zirkunpolarra da 44º I baino iparralderago daudenentzat. Bere izenak "ahuntz txikia" esan nahi du latinez. Capella, mitologia klasikoan, Amaltea ahuntza da, Zeusi txikia zenean titia ematen ziona. Eguzkitik nahiko hurbil dagoen izarra da, 42,9 argi-urtera.
Begi hutsez izar bakarra dela ematen duen arren, Capella lau izarrez osatutako izar-sistema bat da. Izar horiek bikoteka antolatuta daude, lehenak Capella Aa eta Capella Ab izarrek osatzen dutelarik eta bigarrena Capella H eta Capella L izarrek. Lehen bikoteko izarrak, Capella Aa eta Capella Ab, bi izar erraldoi hori dira, biek ere Eguzkiaren masa halako 2,5 dute. Bigarren bikotea osatzen duten izarrak lehen bikotetik 10.000 unitate astronomiko ingurura kokatzen dira eta bi izarrak ere nano gorri ahul, txiki eta erlatiboki hotzak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12970
* Multimedia: Capella / Q12970
# Capela do Alto

Capela do Alto Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 20.985 biztanle ditu 169,89 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q610390
* Multimedia: Capela do Alto / Q610390
# Capella (argipena)

Capella hitzak hainbat terminori egin diezaioke erreferentzia:
* Capella, Huescako herria.
* Capella, Auriga konstelazioko izarra.
# Capela (Sergipe)

Capela Brasilgo udalerri bat da, Sergipe estatuan kokatua. 31.645 biztanle ditu 442,46 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Sergipe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q726730
* Multimedia: Capela (Sergipe) / Q726730
# Capela dos Ossos (Faro)

Capela dos Ossos (euskaraz: «Hezurren Kapera») Portugalgo Faro herrian dagoen hezurtegia da, Nossa Senhora do Carmo elizaren atzealdean.

## Historia

Kapera mila baino monje karmeldar baino gehiagoko hezurrez egina dago. 1816an inauguratu zen. Halaber, 1245 burezur erakusten ditu. Atearen gainean honako inskripzioa irakur daiteke:
    Pára aquí a considerar que a este estado hás-de chegar (euskaraz: «Hemen pentsatu behar duzu egoera horretara helduko zarela.»)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Informazio turistikoa.
* Datuak: Q38857497
* Multimedia: Capela dos Ossos (Faro) / Q38857497
# Capella (Huesca)

Capella Huescako udalerria da.

## Ikus, gainera

* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1020508
* Multimedia: Capella (Huesca) / Q1020508
# Capela do Alto Alegre

Capela do Alto Alegre Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 10.744 biztanle ditu 649,431 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q961459
* Multimedia: Capela do Alto Alegre / Q961459
# Capelinha

Capelinha Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 39.624 biztanle ditu 965,377 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1756225
* Multimedia: Capelinha / Q1756225
# Capela Nova

Capela Nova Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 4.362 biztanle ditu 111,073 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1792798
* Multimedia: Capela Nova / Q1792798
# Capela de Santana

Capela de Santana Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 11.159 biztanle ditu 183,065 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q642247
* Multimedia: Capela de Santana / Q642247
# Bitarová

Bitarová Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 3,64 km²ko azalera du eta 739 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1393. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q733478
* Multimedia: Bitarová, Žilina District / Q733478
# Bitartekari (musika)

Bitartekaria, musikan, musika eskala bateko hirugarren nota da. Tonikoaren akordeko notetako bat da. Nota hau, nagusiena da tonalitate edo eskalaren "modalitate"ari dagokionez, eskala bat nagusia ala txikia den adieraziko baitu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1334910
* Multimedia: Mediant / Q1334910
# Bitalismo

Filosofian, bitalismoa bizitza zientziaren bitartez azal ezin daitekeen indar edo oldar batek bideratzen duela baieztatzen duen jarrera da. Bitalismoa aldeztu duten pentsalarien artean, Friedrich Nietzsche, Henri Bergson, Ortega y Gasset eta Teilhard de Chardin kristaua daude.
Bitalismoak dio organismo bizidunak besteetatik bereizten direla zerbait ez-fisikoa dutelako, hala nola, fluido edo bizi-izpiritu bat, biziarazten dituena. Teoria Antzinako Egiptotik datorkigu. Aro Modernotik, bitalismoak, Descartesek hasitako sistema biologikoen azalpen mekanizistarekin kontrastatzen zuen.
XIX. mendeko kimikariek konposatu organikoen eraketak biziarteko eragina behar zuelako baieztapena ezeztatzea proposatu zuten. Horrela, 1828an, Friedrich Wöhlerrek frogatu zuen urea erabat produktu kimiko ez-organikoen bidez egin zitekeela. Louis Pasteurrek uste zuen izaki bizidunengan bakarrik aurkitzen diren erreakzio kimikoak eragiten zituzten hartzidurak organismo osoak behar zituela. Hans Driesch enbriologoak, itsas trikuaren arrautzekin esperimentatuz, lehen bi zelulen banaketak bi blastula oso baina txiki gidatu zituela frogatu zuen, honek, itxuraz, erakusten du banaketa zelularrak ez duela arrautza azpimekanismoetan banatzen, baizik eta zelula gehiago sortzen dituela, bakoitza organismo berri bat sortzeko bizi arteko ahalmenarekin. Bitalismoa desagertu egin zen zelula edo organismo bizidun baten funtzio bakoitzaren azalpen mekanizista gogobetegarrienen erakustaldiarekin. 1931n biologoek "ia aho batez alde batera utzi zuten bitalismoa, aitortutako sinesmen gisa".

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2010]
* 1 2 3 Bechtel, William; Richardson, Robert C.. «Vitalism» Routledge Encyclopedia of Philosophy (Routledge) ISBN 978-0-415-25069-6. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
* ↑ Hountondji, Paulin J.. (1996). African philosophy : myth and reality. (2nd ed. argitaraldia) Indiana University Press ISBN 0-585-20767-4. PMC 44963046. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
* ↑ Birch, Charles. (1990). The liberation of life : from the cell to the community. Environmental Ethics Books ISBN 0-9626807-0-2. PMC 22733105. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
* ↑ Kinne-Saffran, E.; Kinne, R.K.H.. (1999). «Vitalism and Synthesis of Urea» American Journal of Nephrology 19 (2): 290–294. doi:10.1159/000013463. ISSN 0250-8095. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
* ↑ Driesch, Hans; Ogden, C. K.. (1914). The history & theory of vitalism,. Macmillan and Co., limited, (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191631
# Bitarte (musika)

Bitartea bi soinu edo notaren arteko altuera-tartea da. Delako tarteak izendatzeko, hartzen dituen noten kopurua hartzen da lehenik kontuan (direlako bi notak barne hartuta); horretara, bitartea biduna, hiruduna, lauduna, bostuna, seiduna, zazpiduna, zortziduna eta abar izan daiteke. Horietako bakoitzaren barnean ere, bitarteak tonu- eta tonuerdi-kopuruaren arabera bereizten dira (esaterako, gehitu, maior, justu, minor, gutxitu...). Elkarren segidan dauden bi soinuren artekoari bitarte melodiko deritzo, eta aldibereko bi soinuren artekoari, bitarte harmoniko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189962
* Multimedia: Musical intervals / Q189962
# Bitartean heldu eskutik

Bitartean heldu eskutik Kirmen Uribe bizkaitarrak argitaratutako poesia liburua da. Oso harrera ona izan du liburuak, eta honez gero itzuli dute beste hizkuntza batzuetara ere, tartean gaztelania, frantses eta ingelesera.
Jon Kortazar kritikariaren ustez liburu hau "iraultza lasaia" izan zen euskal literaturaren munduan XXI. mendearen hasieran. Kritika Saria euskarazko poesiari irabazi zuen.

## Atalak

* "Ibaia".
* "Irla".
* "Bisita".
* "Gereziondoa".
* "Bidaia kaiera: Bhutan".
* "Hodeiak".
* "Ezin esan".
* "Maiatza".

## Bibliografia

* Arozena, Ainhoa: Bitartean heldu eskutik (Kirmen Uribe). - Egan, 2003-1/2, 327-328.

## Ikus, gainera

* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* Liburu osoa susa-literatura.eus atarian.
* Kritikak.
* Datuak: Q12255284
# Bitartekari (argipena)

Bitartekaritza bi alde harremanetan jarri eta horien artean negozioak, hitzarmenak eta adostasunak bideratzeko jarduera da. Horretan diharduten agenteak bitartekariak dira. Zehatzago,
* finantza-bitartekaria, zeinaren bitartez aurrezleen dirua mailegu-hartzaileei mailegatzen den (bankuak, esaterako),
** burtsako artekaria, burtsan saldu eta erosteko aginduak jaso eta gauzatu egiten dituen agentea;
* familia-bitartekaritza, familiaren baitan dauden gatazkak bideratu eta konpontzeko hirugarren baten laguntza eta aholkularitza;
Beste alde batetik, honako esanahi hau ere badu:
# Bitarteko ondasun

Bitarteko ondasunak ekoizpen-prozesu baten erabiltzen diren ondasunak dira, beste produktu batzuk egiteko eta enpresa batek beste bati saldu dizkionak. Adibidez, papera etxeetan kontsumitzen denean, kontsumo-ondasun moduan kontsumitzen da, baina inprimategiek liburuak ekoizteko erabiltzen dutenean, bitarteko ondasun bat da.
Bitarteko ondasunek ekoizpen totalaren zati bat osatzen dute, baina ez dira Barne Produktu Gordinean zuzenean sartzen, dagokien azken produktua kontabilizatzen denean baizik, azken produktuaren prezioan bitarteko ondasunen balioa sartuta dagoelako. Horrela egingo ez balitz, BPGaren barruan kontzeptu bera bi aldiz sartuko litzateke.

## Ikus, gainera

* Bideango produktu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3955017
* Multimedia: Intermediate goods / Q3955017
# Bit segundoko

Biten multiploak :
| SI aurrizkia | SI aurrizkia | SI aurrizkia | IEC 60027-2 | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SI Estandarra | Erabilpena informatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobit (Kb) | 10$^3$ | 2$^{10}$ | kibibit (Kib) | 2$^{10}$ |
| megabit (Mb) | 10$^6$ | 2$^{20}$ | mebibit (Mib) | 2$^{20}$ |
| gigabit (Gb) | 10$^9$ | 2$^{30}$ | gibibit (Gib) | 2$^{30}$ |
| terabit (Tb) | 10$^{12}$ | 2$^{40}$ | tebibit (Tib) | 2$^{40}$ |
| petabit (Pb) | 10$^{15}$ | 2$^{50}$ | pebibit (Pib) | 2$^{50}$ |
| exabit (Eb) | 10$^{18}$ | 2$^{60}$ | exbibit (Eib) | 2$^{60}$ |
| zettabit (Zb) | 10$^{21}$ | 2$^{70}$ | zebibit (Zib) | 2$^{70}$ |
| yottabit (Yb) | 10$^{24}$ | 2$^{80}$ | yobibit (Yib) | 2$^{80}$ |
b/s edo bit segundoko segundo batean bit bat adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Telekomunikazioetan, elektronikan eta informatikan erabiltzen da.

## KB eta Kb ez dira berdinak

Kb-k Kilobit (1.000 bit) adierazten du aldiz KB-k Kilobyte (1.000 byte). Halaber, ez da nahastu behar Kb/s edo Kilobit segundoko, KB/s edo Kilobyte segundokorekin.
Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan. Berdin gertatzen da MB eta Mbrekin ere.
Azalpena: 1024 byte adierazteko informazio unitatea, Kibibyte da, bestela irakurri argipena.

## Datu transferentzia adibideak

- Konputagailuko interfazeak (MB/s-tan):
   * PATA 33 – 133 MB/s
   * SATA 150 – 300 MB/s
   * PCI 133 – 533 MB/s
-Konputagailuko osagaien artean (MB/s-tan):
   * Disko gogorretik – RAM memoriara: 30 Mebibyte segundoko (abiadura orientatzailea)
   * RAM memoriatik – PUZera: 800 Mebibyte segundoko (abiadura orientatzailea)
- Konputagailutik kanpoko datu transferentzien adibideak (Mb/s-tan eta Kb/s-tan):
   * ADLStik – ADSLra: Megabit 1 segundoko (1 Mb/s = 119 Kibibyte segundoko)
   * Modemtik – modemera: 56 Kbit segundoko (7 Kibibyte segundoko)
   * Sare-txarteletik – sare-txartelera: 100 Mbit segundoko (11,9 Mebibyte segundoko)
   * Wifi sare-txarteletik – beste wifi sare-txartelera: 54 Mbit segundoko (edo 6,4 Mebibyte segundoko)
   * Firewire b-tik disko gogorrera : 800 Mbit segundoko
   * USB 2.0-tik disko gogorrera: 480 Mbit segundoko
   * USB 1.1-tik disko gogorrera: 12 Mbit segundoko

## Ikus, gainera

* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q549389
# Brissay-Choigny

Brissay-Choigny Aisne departamenduko Frantziako udalerria da, Frantzia Garaia eskualdean.

## Ikus, gainera

* Aisne departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q843139
* Multimedia: Brissay-Choigny / Q843139
# Brissago

Brissago Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, Isole Subdistrict $^{(en)}$ barrutian. 2014an 1,737 biztanle zituen 17,8 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q69706
* Multimedia: Brissago / Q69706
Ascona Gambarogno Ronco sopra Ascona Centovalli Cannobio Valle Cannobina $^{(en)}$ Tronzano Lago Maggiore Pino sulla Sponda del Lago Maggiore Palagnedra $^{(en)}$ Maccagno con Pino e Veddasca
# Brissago-Valtravaglia

Brissago-Valtravaglia Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 1.273 biztanle ditu, 6,12 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Brissago-Valtravagliak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brezzo di Bedero Duno Germignaga Luino Mesenzana Montegrino Valtravaglia Porto Valtravaglia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40928
* Multimedia: Brissago-Valtravaglia / Q40928
# Brissogne

Brissogne Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. 965 biztanle ditu, 25,51 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Brissognek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Charvensod Cogne Pollein Quart (Italia) Saint-Marcel (Italia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34864
* Multimedia: Brissogne / Q34864
# Brissy-Hamégicourt

Brissy-Hamégicourt Aisne departamenduko Frantziako udalerria da, Frantzia Garaia eskualdean.

## Ikus, gainera

* Aisne departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q842579
* Multimedia: Brissy-Hamégicourt / Q842579
# Carlos Queiroz

Carlos Manuel Brito Leal Queiroz (1953ko martxoaren 1a - ) Portugalgo futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Entrenatzaile gisa Portugalgo futbol selekzio nazionala, Hegoafrikako futbol selekzio nazionala eta Irango futbol selekzio nazionala taldeak zuzendu zituen.
2021eko irailaren 8an Carlos Queiroz Egiptoko entrenatzaile izendatu zuten.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q313209
* Multimedia: Carlos Queiroz / Q313209
# Carlos Reis

Carlos Reis (1955eko ekainaren 14a) arkularia da. Portugal ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Carlos Reis
* ↑ Carlos REIS

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1043183
# Carlos Pérez-Nievas

Carlos Perez-Nievas Lopez de Goikoetxea (Tutera, 1966ko urriaren 5a) CDNko politikaria da.
Abokatua ogibidez, CDNn 1997an sartu zen. Tuterako alkategaia 1999an eta 2003an izan zen, baina alderdiak ez zuen inolako ordezkaritzarik lortu. Nafarroako Parlamentuan 2003-2007ko legegintzaldian aritu zen, eta Parlamentuko presidenteordea izan zen. Otano eta Egues auzietako (PSNko eta UPNko ustelkeriako kasuak, hurrenez hurren) komisioetako presidentea izan zen.
# Carlos Roberto Reina

Carlos Roberto Reina Idiáquez (Comayagüela, 1926 – Tegucigalpa, 2003) hondurastar politikaria izan zen. Hondurasko Errepublikaren lehendakaria (1994-1998). Politiko liberalen familia batean hazi eta hezia. Lege eta nazioarteko zuzenbide-ikasketak egin zituen, Hondurasen, Parisen, eta Cambridge eta Londresen. 1944an, Tiburcio Carías diktadorearen aurkako manifestazio batean parte hartzeagatik, kartzelan sartu zuten bost hilabetez. 1945ean El Salvadorrera erbesteratu zen, 1947 arte. Diplomatiko gisa, Hondurasko delegazioko negozio-idazkari izan zen, Londresen (1956-1957), eta enbaxadore, Frantzian (1960-1963). Hondurasera itzuli zenean, kartzelan sartu zuten berriro (1963-1968), Oswaldo López Arellano koronelaren gobernu militarraren garaian. Alderdi Liberalaren barruan, barne-kontrolaren ardura izan zuen 1970eko hamarraldiaren hasiera arte; orduan alderdiko sektore kontserbadoreenak, Modesto Rodasen gidaritzapean, ezkertiartzat baztertu zuen. 1970etik aurrera, Hondurasko lehendakari hautatu zuten arte, eskolak eman zituen unibertsitatean. 1979-1985 bitartean Amerika Arteko Giza Eskubideen Auzitegiko lehendakari izan zen. Hurrengo urteetan, bere herrialdea ordezkatu zuen Hagan, Nazio Batuen Nazioarteko Justizia Auzitegian, Hondurasen eta El Salvadorren arteko muga auzi bat konpontzeko. 1993an hauteskundeetan lehendakari hautatu zuten (botoen %54a), Hondurasko Alderdi Liberalaren aldetik. Bere politikaren bi zutabe nagusiak giza eskubideen defentsa eta arazo sozialen konponbidea izan ziren. 1998an Carlos Roberto Flores alderdikideak hartu zuen kargua. 1998-1999 urte bitartean, Erdialdeko Ameriketako Parlamentuko (Parlacen) lehendakaria izan zen. Azkenik, 2003. urteko abuztuan, Carlos Roberto Reinak bere burua tiro batez hil zuen. Bere suizidioren arrazoia gaixotasun jasanezin bat izan daitekeela uste da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q879219
# Carlos Reygadas

Carlos Reygadas Castillo (Mexiko Hiria, Mexiko, 1971) mexikar zinema zuzendaria da.

## Filmografia

* Stellet Licht (2007)
* Batalla en el Cielo (2005)
* Japón (2002)
* Maxhumain (film laburra) (1999)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) IMDbko profila
* Datuak: Q388328
* Multimedia: Carlos Reygadas / Q388328
# Carlos Reutemann

Carlos Reutemann (Santa Fe, 1942ko apirilaren 12a - ibidem, 2021eko uztailaren 7a) argentinar auto-pilotua izan zen. 1970eko hamarraldiko 1 Formulako pilotu onenetako bat. 1967an egin zuen debuta pilotu profesional gisa. 1969an, Brabham taldean sartu zen 2 Formulako lasterketetan parte hartzera. 1970ean, laugarren geratu zen Europako Txapelketan, eta bigarren eta laugarren berriro, hurrengo bi urteetan. 1974an, 1 Formulako eliteko pilotuen artean sartu zen, Ferrari taldean. Bost urte geroago, Lotus taldean sartu zen, eta, urtebete geroago, Williams britainiarrean. Azkeneko talde horrekin hirugarren postua lortu zuen munduko txapelketan, eta bigarren tokia 1981ean, Nelson Piquet puntu bakar batez nagusitu zitzaionean. 1981ean erretiratu zen. Guztira, 146 lasterketetan parte hartu zuen, eta horietako hamabi irabazi zituen. Gero, politikan sartu zen; 1991n, Santa Feko probintziako gobernadore hautatu zuten, Alderdi Justizialistako (peronista) kide zela.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q173238
* Multimedia: Carlos Reutemann / Q173238
# Bizantziar armada

Bizantziar armada, hau da, Ekialdeko Erromatar Inperioko armada, Erromatar Armadaren Erdi Aroko jarraipena da eta bere elementu aktiboa, hau da, erromatar legioa zen. Armada hau K.o. V. mende geroztik aktibo egon zen XV. mendera arte eta denbora horretan zehar etengabeko gerran egon zen, barbaro, persiar, arabiar, bulgariar, seljuktar turkiar, otomandar eta inperioaren mugak jazartzen zituzten beste hainbat herriren aurka borrokatuz.
Denbora luzez Bizantziar armada historialariek nahiko baztertua izan zen, batez ere Europan interes handirik ez zuelako eta Bizantziar Inperioaz nolabaiteko etsaitasun edo larritasun batekin hitz egiten zen, "mila urteko ustelkeriaz" hitz egiten zelako; haien jauregi-intriga, hilketa, erlijio-desadostasun, festa fanatiko, soberan dauden gaiei buruzko diskurtso gogorrak, etab. Egia esan, ikerketa modernoei esker inperio honen boterea berriro ebaluatu ahal izan da eta haien iritziz okerra da Bizantzioko armadak armada ahul, gaitasun ez edo desorganizatu gisa aipatzea, ahultasun edo gainbehera garaietan izan ezik, Paleologoen dinastiaren kasuan bezala.
Bizantziar armada oso indartsua zen eta bere boterearen kausa nagusietako bat izan zen bere kokapen geografiko pribilegiatua, bi munduren (Mendebaldea eta Ekialdea) bidegurutzea zena, elementu kultural eta militar batzuk ematen zizkiola. Horren ondorioz, armadak unitate berriak eta taktikak xurgatu zituen, eta unitate horiek ez ziren Erromatar Inperioarenak, beste Inperio edo eskualde batzuenak baizik (adibidez: Greziako helenismoa eta greziar taktika, persiar zalditeria, barbaroen taktika, Erromako legioak, Ekialdeko arkulariak, etab.) azken hori indar indartsu eta eguneratua bihurtuz, Ekialdeko persiarrei zein Mendebaldeko barbaroei aurre egiteko gai dena. Urteen poderioz Armada zalditerian oinarritutako Erdi Aroko armada bihurtu zen. Europako, Asiako eta Afrikako armadarik eraginkorrenetakoa izan zen Erdi Aroaren zati handi batean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1018780
* Multimedia: Military of the Byzantine Empire / Q1018780
# Bizantziar erritu

Bizantziar erritua, greziar erritua edo Konstantinoplako erritua Ekialdeko Kristautasuna osatzen duten erritu liturgiko kristauen bost familia handietako bat da. Antzinako Ekialdeko Erromatar Inperioko (Konstantinopla hiriburua izan zuena) jatorrizko elizek egiten dute. Gehienak Eliza ortodoxoak dira, baina badira Erromarekin komunioan daudenak ere (Ekialdeko Eliza katolikoak). Gainera, bizantziar erritura modu aldatuan erabiltzen da Ukrainako eliza luterano protestantean, bizantziar errituaren komunitate luteranoan (Ostkirchlicher Konvent), San Balendin komunitatean eta Esloveniako eliza ebanjeliko luteranoan. Ekialdeko errituaren anglikanismoaren komunitateak bere mezetan ere erabiltzen du.

## Historia

Konstantino enperadoreak hiri horretan hiriburu berri bat (324-330) Bizantzio hiri zaharraren lekuan birfundatu ondoren, Konstantinoplako eliza Erromatar Inperioaren gune politiko-erlijioso bihurtu zen. Konstantinoplak bere erritu liturgiko propioa garatu zuen Santiagoko liturgian, Basilio Handiak aldatutakoaren araberako modu batean, eta arruntago batean, Joan Krisostomok aldatutakoaren arabera. 1054ko Zisma Nagusiaren ondoren, bilera-aldi laburretan izan ezik, kristau bizantziar gehienak ez dira Erromako Egoitza Santuarekin komunioan egon. Ekialdeko Eliza Ortodoxoen taldea osatzen dute, Konstantinoplako patriarka ekumenikoa buru dutela.
Eliza ortodoxo gehienak independenteak dira, Konstantinoplarekiko komunioaren bidez elkartuak, zeinak ez baitu haien gaineko benetako autoritaterik. Elizetan banatuta daude nazioen mugetan zehar. Erromarekiko erabateko komuniora itzuli direnak bizantziar errituko ekialdeko Eliza katolikoek ordezkatzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2000]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q617075
* Multimedia: Byzantine Rite / Q617075