OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kontzientzia (filosofia)

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Kontzientzia (argipena)»
Kontzientzia prozesu kognitibo bat da, non norberaren filosofia moralak parte hartzen duen.

## Ikuspuntuak
### Erlijiosoa

Budismoan garrantzi handia dauka.
Marko Aurelio erromatarrak, bere Meditazioak liburuan, honako hau idatzi zuen kontzientziari buruz: kontzientzia printzipio arrazionalarekin bizitzeko giza gaitasuna da.
Musulmanen Taqwa kontzeptua kontzientziarekin erlazionaturik dago. Koran liburuan, Taqwa-k jokabide ona esan nahi du, eta baita norberaren zaintzaile edota maltzurkeriaren kontrako zaindaria izatea ere.

### Sekularra

Ikuspuntu laikoak ikuskera psikologikoa, fisiologikoa, soziologikoa, humanistikoa eta autoritarioa batzen ditu.

#### Biologia ebolutiboa

Kontzientzia gizarteetan bizitzeko garunaren funtzio bat da. Gure onaren eta txarraren kontzeptuak darwiniar iraganen ondorio direla uste dute zenbait autorek.

## Legea eta ekintza kontzientea

Amnistia Internazionala kontzientzia presoak babesten saiatzen da.
Desobedientzia zibila kontzientzia ekintza bat da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Hoose, Jayne. (1990). Conscience in World Religions. University of Notre Dame Press.
* ↑ (Ingelesez) ,, Marko Aurelio. (2003). Meditations. Weidenfeld and Nicolson.
* ↑ (Ingelesez) Murata, Sachiko. (2000). The Vision of Islam. ISBN 1-86064-022-2..
* ↑ (Ingelesez) May, Larry. (1983). «On Conscience» American Philosophical Quarterly.
* ↑ (Ingelesez) Dawkins, Richard. (2006). The God Delusion. Bantam Books ISBN 978-0-618-68000-9..
* ↑ (Ingelesez) Sproul, Barbara C.; Topol, Jachym; Skalnik, Joska; Placak, Petr; Nemec, David; Lamper, Ivan; Brabec, Jan; Havel, Václav. Prisoners of Conscience | Václav Havel. ISSN 0028-7504. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ (Ingelesez) Rawls, John. (1971). A Theory of Justice. Oxford University Press.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193526
* Multimedia: Conscience / Q193526
# Kontzientzia (psikiatria)

    Artikulu hau pskiatria-terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kontzientzia (argipena)».
Kontzientzia pertsona batek bere existentziaz, izaeraz, sentsazioez, gogoetez eta ekintzez duen ezagutza berehalakoa eta zuzena da. Kontzientzia-egoerak esperientzia-egoerekin ere lotzen dira, halako moldez non kontzientzian irudikatutako egitura esperientziaren egituran islatzen baita.
Zientzialari batzuek kontzientziak lotura estua duela eta, nolabait, arretaren sinonimoa dela proposatu dute, eta beste batzuek, berriz, ezberdinak direla. Kontzientziak eta arretak korrelazio neuronal ezberdinak dituztela frogatzeko ebidentziak daude, nahiz eta ikerketa gehienek ikusmen-estimuluen arreta, kontzientzia eta pertzepzioa bakarrik aztertzen duten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Psikiatria Hiztegia] [2017]
* ↑ (Ingelesez) Chalmers, David. (1997). The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory. Oxford: Oxford University Press, 225 or. ISBN 978-0195105537..
* ↑ Posner M (1994) Attention: the mechanisms of consciousness. Proc Natl Acad Sci USA 91:7398–7403.
* ↑ O'Regan JK, Noe A (2001) A sensorimotor account of vision and visual consciousness. Behav Brain Sci 24:939–973.
* ↑ Lamme VA (2003) Why visual attention and awareness are different. Trends Cogn Sci 7:12–18.
* ↑ Wyart V, Tallon-Baudry C (2008) Neural dissociation between visual awareness and spatial attention. J Neurosci 28:2667–2679.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4338318
* Multimedia: Awareness / Q4338318
# Kontziliarismo

Kontziliarismoa Erromatar Eliza Katolikoan, kontzilioak Aita Santuaren gaineko aginpidea duela edo Aita Santuaren aginpidea murritz dezakeela dioen dotrina da. Kontziliarismoa XII. eta XIII. mendeetan izandako eztabaida baten ondorioz sortu zen; garai hartan Aita Santuaren aginpidea legeen bidez mugatu beharra zegoela zioten kanonistek.
Historian zehar kontziliarismoa indarrean ezartzeko ahalegin asko egin dira, Erdi Aroan bereziki. Kontziliarismoaren alde azaldu diren teologo nagusiak Marsilio Paduakoa (XIV. mendea) eta Gilen Ockhamgoa dira. Marsilioren arabera aitasantutza ez zen jainkozko kargua, eta Gilen Ockhamgoaren ustez, eliza osoa da jainkozkoa edo fedeari buruzko hutsegitetatik libre dena, eta ez Aita Santua edo kontzilioa. Kontziliarismoak dotrina askotan eragina izan du, galikanismoan besteak beste.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/11/16 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1163981
# Kuxtar hizkuntzak

Kuxtar hizkuntzak afro-asiar hizkuntza familiaren adarretako bat dira. Gehienbat Afrikako Adarrean mintzatzen dira (Somalia, Eritrea, Djibuti eta Etiopia), bai eta Niloko haranean (Sudan eta Egipto) eta Afrikako Aintzira Handietako alde batzuetan ere (Tanzania eta Kenya). Izena Antzinako Egiptoko hegoaldean zegoen Kuxeko Erresumatik datorkie.
Hizkuntza talde horretan, oromoerak ditu hiztun gehien (35 milioi lagun): ondoren, somaliera (28 milioi) eta sidamoa (3 milioi) datoz. Beste bi kuxtar hizkuntzak dituzte milioi batetik gora hiztunː afarrera (1,5 milioi) eta bedawia (1,2 milioi). Somaliera Somaliako hizkuntza ofizialetako bat da; horrenbestez, estatu burujabe batean estatus ofiziala duen kuxtar hizkuntza bakarra da. Somaliera eta afarrera, bestalde, Djibutiko hizkuntza nazionaltzat onartutako hizkuntzetako bi dira.
Banaketa geografikoaren araberako ondoko taldekatzea erabili ohi da gaur egun, Joseph Greenbergen sailkapena oinarri:

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Kuxtar hizkuntzen zuhaitza, Ethnologue webgunean.
* Datuak: Q33248
* Multimedia: Cushitic languages / Q33248
# Kuzelita

Kuzelita oxido motako minerala da eta hydrocalumita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kuzelita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca4Al2(OH)12[SO4] * 6H2O}}$. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 - 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kuzelite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kuzmenkoita-Zn

Kuzmenkoita-Zn mineral bat da eta kuzmenkoita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kuzmenkoita-Zn elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K2Zn(Ti,Nb)4(Si4O12)2(OH,O)4*6-8H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kuzmenkoita-Zn: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kuzmice (Topoľčanyko barrutia)

Kuzmice Eslovakiako udalerri bat da, Topoľčanyko barrutian kokatuta. 8,20 km²ko azalera du eta 688 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1390. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1070707
* Multimedia: Kuzmice (Topoľčany District) / Q1070707
# Kuzmice (Trebišoveko barrutia)

Kuzmice Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 13,54 km²ko azalera du eta 1705 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1270. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q782661
* Multimedia: Kuzmice, Trebišov District / Q782661
# Kuzma Petrov-Vodkin

Kuzma Sergeevitx Petrov-Vodkin (errusieraz: Кузьма Сергеевич Петров-Водкин; Khvalinsk, Errusiar Inperioa, 1878ko azaroaren 5a/urriaren 24a- Leningrado, Sobietar Batasuna, 1939ko otsailaren 15a) errusiar margolari eta idazlea izan zen.
Margolaritza ikasi zuen 1895 eta 1897 bitartean San Petersburgon eta Moskuko margolaritzako, eskulturako eta arkitekturako eskolan. Bere irakasleak Valentin Serov, Isaac Levitan eta Konstantin Korovin han izan ziren. Frantzian 1924 eta 1926 bitartean bizi izan zen. 1927an tuberkulosiaz gaixotu zen, margotzeari utzi zion eta idazten aritu zen.

## Iruditegia

* Musua
* Petrogradeko Madona
* Amatasuna
* Umeak jolastuz
* Jai mugikorra
* Bainulariaren goizean
* Arrantzalearen alaba
* Gerrari egartsua
* Lenin
* Ana Akhmatova

## Kanpo estekak

* Datuak: Q364226
* Multimedia: Kuzma Sergeevich Petrov-Vodkin / Q364226
# Kuzmenkoita-Mn

Kuzmenkoita-Mn mineral bat da eta kuzmenkoita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kuzmenkoita-Mn elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K2Mn2+(Ti,Nb)4(Si4O12)2(OH,O)4 * 5-6H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kuzmenkoita-Mn: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kuzminita

Kuzminita haluro motako minerala da eta calomel taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kuzminita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Hg2+2)(Br,Cl)2}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kuzminite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kirkton of Durris

Kirkton of Durris, Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415847
* Multimedia: Kirkton of Durris / Q6415847
# Kirkton of Glenisla

Kirkton of Glenisla, Eskoziako gaeleraz: Clachan Ghlinn Ìle, Eskoziako herri bat da, Angus eskualdean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415851
* Multimedia: Kirkton of Glenisla / Q6415851
# Kirkton of Tough

Kirkton of Tough edota Tough, Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415853
* Multimedia: Kirkton of Tough / Q6415853
# Kirktown of Fetteresso

Kirktown of Fetteresso, Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415849
* Multimedia: Kirktown of Fetteresso / Q6415849
# Kirkuk

Kirkuk edo Kerkûk (arabieraz: كركوك‎, Karkūk, kurdueraz: Kerkûk/که‌رکووک, asirieraz: ܟܪܟ ܣܠܘܟ Karḵ Sluḵ, turkieraz: Kerkük) hego Kurdistan edo Irakiar Kurdistango hiria da, At Ta'mim probintziako hiriburua. Alderdi kurdu nazionalistek hiriburutzat errebindikatzen dute betidanik. Hirian gizarte talde desberdinak aurki ditzakegu: kurduak, arabiarrak, turkmenoak eta asiriarrak. 80ko hamarkada arte, dirudienez kurduak populazioaren erdia osatzen zute, Saddam Husseinen gobernuak garbiketa etniko bat martxan jarri zuen (Anfal kanpaina), turkmeno, asiriar eta batez ere kurduengan zentratu zena, hiritik kanporatuak izan zirelarik. Hego aldeko famili arabiarrez bete ahal izateko. 2003 ondoren kanporatuak itzultzen hasi ziren, kasu batzuetan aurretik egondako garbiketa etnikoa alderantziz bultzatuaz.
Gaur egun talde desberdinen arteko erlazioa txartzen ari dira, kurduak beraiek menperatzen duten eremuan sartu nahi dutelarik eta arabiarrak eta turkmenoak honen aurka etengabe borrokatuaz. Turkiak betidanik erdian sartu da, turkmenoekin duen antzekotasun etnikoaz baliatuz. Ingurua petrolioan aberatsa dela ahaztu gabe.

## Klima

Datu klimatikoak (Kirkuk) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 13.8 | 15.7 | 20.1 | 26.3 | 33.7 | 39.8 | 43.2 | 42.8 | 38.7 | 31.4 | 22.6 | 15.8 | 28.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 4.5 | 5.7 | 9.0 | 13.8 | 19.6 | 24.5 | 27.5 | 27.1 | 23.2 | 18.1 | 11.2 | 6.3 | 15.9 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 68.3 | 66.7 | 57.3 | 44.1 | 13.4 | 0.1 | 0.2 | 0.0 | 0.7 | 12.4 | 39.1 | 59.0 | 361.3 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 11 | 11 | 11 | 9 | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 5 | 7 | 10 | 69 |
| Iturria: World Meteorological Organisation (NBE) ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

* Arbil
* Mosul

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
* ↑ World Meteorological Organisation. World Weather Information Service – Kirkuk. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q173310
* Multimedia: Kirkuk / Q173310
# Kirkville (Iowa)

Kirkville Iowako hiri bat da. Wapello konderrian kokatua dago. 2010ean 167 biztanle zituen, 1,44 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Wapello konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1928698
* Multimedia: Kirkville, Iowa / Q1928698
# Kirkukeko probintzia

Kirkukeko probintzia (arabieraz: محافظة كركوك‎ Muḥāfaẓat Karkūk, kurdueraz: پارێزگای کەرکووک Parêzgay Kerkûk, asirieraz: ܟܪܟ ܣܠܘܟ Karḵ Sloḵ, turkieraz: Kerkük ili) Irakeko probintzia bat da. Probintziaren hedadura 10.282 kilometro karratukoa da. 2003an, bere estimatutako biztanleria, 949.000 biztanlekoa zen. Probintziaren hiriburua, Kirkuk da. 1976 eta 2006 artean, At-Ta'mim probintzia zuen izena, "nazionalizazio" esan nahi zuena. Izena bertoko gas eta petrolio erreserbaren omenez jarri zuten.

## Mugak

Iparraldean, Erbil probintziarekin, ekialdean, Sulaimaniyarekin, eta, hegoaldean eta hego-mendebaldean, Saladinekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193268
* Multimedia: Kirkuk Governorate / Q193268
# Kirkwood (Illinois)

Kirkwood Illinoiseko herri bat da. Warren konderrian kokatua dago. 2010ean 714 biztanle zituen, 2,37 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Warren konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q478523
# Kirkton of Kingoldrum

Kirkton of Kingoldrum, Eskoziako herri bat da, Angus eskualdean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415852
# Kirkwall

Kirkwall (Eskoziako gaeleraz: Baile na h-Eaglais, eskozieraz: Kirkwaa, norvegieraz: Kirkjuvagr) Eskoziako Orkadak eskualdeko hiriburua da, Mainland uhartean kokaturik dagoena. 2011ko erroldaren arabera 7.045 biztanle ditu.

## Etimologia

Norvegierazko Kirkjuvagr izenak "eliza dagoen badia" esan nahi du. Ondorengo mendeetan izena aldatuz joan zen Kirkvoe, Kirkwaa eta azkenik Kirkwall bihurtuz.

## Historia

Herriaren lehen aipamena Orkneyinga sagan agertzen da, 1046an. Bertan norvegiarren Orkadetako konkista kontatzen da eta Kirkwalli buruz dio Rögnvald Brusason Orkadetako Earlaren egoitza zela, zeina Thorfinn "boteretsua" osabak hil zuen. XII mendean St Magnus Katedrala eraiki zen eta ondoan apezpikuaren jauregia.
1468an Eskoziako koroaren esku gelditu zen uhartedia eta 1486an Jakue III.a Eskoziakoak errege burgo izendatu zuen. XVII mendean jauregi berria eraiki zen herrian. Patrik Orkadetako Earlak altxatu zuen Earlaren jauregia beharturiko langileak erabiliz. Earl honek Eskoziako historiako noble gaiztoenaren fama du.

## Garraioa

Ferriek Aberdeen eta Lerwickekin lotzen dute, bai eta uhartediko gainontzeko uharteetako herriekin ere. Aireportu bat ere badu.

## Ondasun nabarmenak

* Earlaren jauregia
* St Magnus Katedrala

## Iruditegia

* Earlaren jauregia.
* St Magnus Katedrala.
* Apezpikuaren jauregiaren hondarrak.
* Tankerness House museoa.
* Udaletxea.
* Helliar Holmeko itsasargia.
* Aireportua.
* Ferria.

## Kanpo estekak

* Kirkwall udalerriko webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q208329
* Multimedia: Kirkwall / Q208329
# Kummerfeld

Kummerfeld Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Pinneberg (barrutia)|Pinneberg]] barrutian. 2014an 2.157 biztanle zituen 6,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q551706
* Multimedia: Kummerfeld / Q551706
# Kummerita

Kummerita mineral bat da eta laueita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kummerita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn2+Fe^{3+}Al(PO4)2(OH)2*8H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kummerite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kummerow

Kummerow Alemaniako udalerri bat da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Azken zentsuaren arabera 551 biztanle zituen, 55,14 kilometro koadroko azaleran..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50955
* Multimedia: Kummerow (am See) / Q50955
# Kumla udalerria

Kumla Suediako udalerria da. Örebroko konderrian kokatua dago. 205,79 km² ditu eta 21.186 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Örebro udalerria Hallsberg udalerria Lekeberg udalerria

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Statistiska centralbyrån, Kommunarealer den 1 januari 2014. Statistics Sweden.
* ↑ (Suedieraz) Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2016. Statistics Sweden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q504988
* Multimedia: Kumla Municipality / Q504988
# Kummunjärvi

Kummunjärvi aintzira Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da, Kyröjärvi eta Nälkämäjärvi aintziretatik eta Salla udalerritik hurbil. Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.
Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.
Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi.
Aintziran uharte txiki bat dago, hau izoztua gelditzen denean mendixkatxoa dirudienak.

## Ikus, gainera

| Joutsijärvi aintzira Kemijärvi | Kemijärvi aintzira Kyröjärvi aintzira | Nälkämäjärvi aintzira Salla |

## Erreferentziak

* ↑ Pyhä-Luoston kansallispuisto

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261675
# Kummeroweko aintzira

Kummeroweko aintzira (alemanez: Kummerower See) Alemaniako aintzira handia da, Mecklenburg-Aurrepomeranian dagoena. 32,9 km²-ko azalera du eta herrialdeko zortzigarren aintzarik handiena da.

## Erreferentziak

* ↑ Friedrich, Ernst Andreas. (1980). Naturdenkmale Niedersachsens. Hanover ISBN 3-7842-0227-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q688154
* Multimedia: Kummerower See / Q688154
# Kumlinge

Kumlinge :
| Armarria ||
| Berezko izena | Kumlinges kommun |
| Herrialdea Eskualdea Azpieskualdea | Finlandia Åland Uharteak Uhartedi azpieskualdea |
| Alkatea | Jim Eriksson |
| Sorrera | - |
| Koordenatuak | 60°15′35″N 20°46′45″E﻿ / ﻿60.25972°N 20.77917°E﻿ / 60.25972; 20.77917 |
| Azalera - Ur-azalera | 860,39 km² 761,13 km² (%88,5) |
| Biztanleria Dentsitatea Lehen hizkuntza - Suediera - Finlandiera - Besteak | 368 (2010.05.31) 3,71 bizt/km² (2009) % 87,9 (ofiziala) % 8,1 % 4,0 |
| Webgune ofiziala | (Finlandieraz) (Suedieraz) |
Kumlinge Åland eskualde autonomoan dagoen udalerri bat da.

## Erreferentziak

* ↑ Maanmittauslaitos
* ↑ Väestorekisterikeskus 2010.05.31
* ↑ Väestorekisterikeskus 2009

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179726
* Multimedia: Kumlinge / Q179726
# Kumma

Kumma edo Ekialdeko Semna gune militar eta komertzial egiptoar bat izan zen, Semnako gotorlekuaren ondoan kokatua, Nubian, Semnako ur-jauziaren ondoan (bigarren ur-jauziaren hegoaldean), eta Niloren ekialdeko ibarrean, Buhen eta Semna artean dauden gotorlekuetatik, Niloren ibar honetan dagoen bakarra delarik. Bertan, Sesostris III.ak, Anuket eta Jnum ur jainkoei eta Dedun kushitar jainkoari sagaraturiko tenplu bat eraiki zuen.
Semna Hegoaldeko gotorlekuarekin, eta basamortua bi alboetatik zuela, Egiptok Kermarekin zuen muga babesten zuen Antzinako Egiptoko Inperio Ertainean. Bere funtsezko xedea, Semna babestea zen, non aduana funtzioak eramaten ziren, honek, gune komertzial eta administratiboaren ezaugarriak ere baitzituen.
Laukiluze formakoa, K.a. 1850 inguruan eraiki eta K.a. 1700ean ebakuatu zen. Gaur egun, ingurua, Nasser lakuak bere uren azpian hartua du, Asuango urtegiaren eraikuntzaren ondorioz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q926195
* Multimedia: Kumma (Nubia) / Q926195
# Konposatu heterozikliko

Konposatu heteroziklikoak konposatu kimiko ziklikoak dira, eta zikloko atomoak bi elementu desberdinetakoak edo gehiagotakoak dira. Kimika organikoaren barruan, konposatu heteroziklikoak karbono atomoz eta beste elementu batez osatuta daude, gutxienez. Karbonorik ez duten atomo horiei heteroatomo deritze, eta nagusiki nitrogenoa, oxigenoa eta sufrea dira.
Konposatu heteroziklikoen artean aipa daitezke: azido nukleikoak, botika gehienak, biomasaren osagarriak (zelulosa eta antzeko materialak) eta koloratzailek natural eta sintetiko asko.

## Sailkapena

Konposatu kimiko heteroziklikoak konposatu ez-organikoak edo konposatu organikoak izan daitezkeen arren, gehienek gutxienez karbono bat dute. Baina horrek ez du galarazten borazina bezalako konposatu bat (karbono atomorik ez duena) "heterozikliko" gisa etiketatzea.
IUPACek Hantzsch-Widman-en nomenklatura gomendatzen du konposatu heteroziklikoak izendatzeko.
Konposatu heteroziklikoak modu erabilgarrian sailka daitezke beren egitura elektronikoaren arabera. Heteroziklo aseek deribatu aziklikoek bezala jokatzen dute. Beraz, piperidina eta tetrahidrofuranoa amina eta eter konbentzionalak dira hurrenez hurren, profil esteriko aldatuak dituztenak. Beraz, kimika heteroziklikoaren azterketa bereziki deribatu asegabeetan oinarritzen da, eta 5 eta 6 atomotako eraztunak dituztenetan, hala nola, piridina, tiofenoa, oxanoa, pirrola eta furanoa.
Beste heteroziklo mota handi bat bentzenozko eraztunekin fusionatutakoei dagokie. Adibidez, bentzotiofenoa, indola eta bentzofuranoa
Bentzenozko bi eraztunen fusioak hirugarren konposatu-familia handi bat sortzen du. Honelakoak ditugu akridina, dibentzotiofenoa, karbazola eta dibentzofuranoa. Eraztun asegabeak heteroatomoak pi sistema konjokatuan duen parte-hartzearen arabera sailka daitezke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193430
* Multimedia: Heterocyclic compounds / Q193430
# Konposatu alifatiko

Hidrokarburo edo konposatu alifatikoak karbonoz eta hidrogenoz osatutako konposatuak dira egitura lineala edo ziklikoa izan dezaketenak.

## Egitura

Konposatu alifatikoak aseak (lotura sinplez lotutako alkanoak), edo asegabeak lotura bikoitzez (alkenoak) edo hirukoitzez lotutakoak (alkinoak). Linealak edo ziklikoak izan daitezke
Konposatu alifatikorik sinpleena metanoa da (CH$_4$).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192596
* Multimedia: Aliphatic compounds / Q192596
# Konposatu aromatiko

Konposatu aromatiko esaten zaie aromatikotasunaren propietate kimikoa duten konposatu organikoei. Konposatu ziklikoak dira, Hückel-en araua betetzen dutenak.
Konposatu aromatikoen artean bentzenoa da ezagunena, eraztun bakarreko egitura duena, baina horien artean badira naftalenoaren moduko hidrokarburo poliziklikoak edo pirrola eta furanoa bezalako heterozikloak.

## Ezaugarriak

Konposatu aromatikoetan, ziklo osoan gertatzen den deslokalizazioa edo erresonantzia azaltzen da. Zikloaren atomo guztien artean elektroiak partekatzen direlako gertatzen da hori. Atomo horiek lotura sinpleak eta lotura bikoitzak txandakatuz daude elkartuta, eta, errealitatean, lotura guztiak berdinak dira; beraz, lotura bakoitza lotura sinplearen eta bikoitzaren arteko hibridoa da.
Esan bezala, konposatu aromatikoek aromatikotusna dute eta horrek hau adierazi nahi du:
* π lotura konjugatuak dituzten egitura ziklikoak direla.
* Egitura laua, hots, atomo guztiak plano berean kokatuta dituztela.
* Deslokalizatutako π elektroi-kopuruak 4n+2 formula bete behar duela, non n zenbaki osoa den. Azken horri Hückel-en arau deritzo.

## Adibideak

| Bentzenoa eta bere erresonantzia-egiturak | Pirrola | Furanoa | Naftalenoa |

## Erreferentziak

* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
* ↑ Anakabe, Eneritz & Arrasate,, Sonia. (2012). Kimika organikoa. EHU, 51 or. ISBN 978-84-9860-672-0..

## Ikus, gainera

* Hidrokarburo aromatiko
* Hidrokarburo aromatiko polizikliko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19834818
* Multimedia: Aromatics / Q19834818
# Konposatu bitar

Konposatu bitarra bi elementu kimiko soilik dituen konposatu kimikoa da. Konposatu bitarrak ionikoak izan daitezke, adibidez kaltzio kloruroa (CaCl$_2$), sodio fluoruroa (NaF) edo magnesio oxidoa (MgO). Beste batzuek lotura kobalentea dute, adibidez ura (H$_2$O) edo sufre hexafluoruroa (SF$_6$).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66392