OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jigokumon

Infernuaren Atea (japonieraz: 地獄門, Jigokumon) 1953ko Teinosuke Kinugasa japoniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

# Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1159an, Heiji matxinadan zehar, samurai batek errekatutu duen emakume bat ezkondu nahi du baina jada ezkonduta dagoela jakingo du.

## Pertsonaiak

* Kazuo Hasegawa – Morito Endo
* Machiko Kyō – Kesa andrea
* Isao Yamagata – Wataru Watanabe
* Yatarō Kurokawa – Shigemori
* Kōtarō Bandō – Rokuroh
* Jun Tazaki – Kogenta
* Koreya Senda – Taira no Kiyomori
* Masao Shimizu – Nobuyori
* Tatsuya Ishiguro – Yachuta
* Kenjirō Uemura – Masanaka
* Gen Shimizu – Saburosuke
* Michiko Araki – Mano
* Yoshie Minami – Tone
* Kikue Mōri – Sawa
* Ryōsuke Kagawa – Yasutada
* Kunitarō Sawamura – Moritada

## Kanpo estekak

* Datuak: Q862708
* Multimedia: Gate of Hell / Q862708
# Jihad Islamikoa

Jihad Islamikoa izan daiteke:
* Egiptoko Jihad Islamikoa;
* Libanoko Jihad Islamikoa edo Jihad Islamikoaren Erakundea;
* Palestinako Jihad Islamikoa;
* Turkiako Jihad Islamikoa;
* Yemengo Jihad Islamikoa.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
# Jihlava

Jihlava (alemanez: Iglau) Txekiar Errepublikako hego-erdialdean kokatutako hiria da. Jihlava ibaiaren ertzean dago. Vysočina eskualdearen zentro administratiboa da. 2012an 50.598 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Statutární město Jihlava: Statistická data Český informační server. Statnisprava.cz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183111
* Multimedia: Jihlava / Q183111
# Jihad

Jihad (arabieraz: جهاد‎‎, ǧihād) Islamaren oinarrizko kontzeptu bat da, euskaraz ahalegina hitzaz itzul litekeena. Hitza Koranean "Jainkoaren bideko ahalegina" formula gisa agertu ohi da.
Garrantzitsua da ulertzea Islamak, beste erlijio batzuek ez bezala, ez duela bere helburuak lortzeko bide gisa pasibotasunik eta otzantasunik predikatzen, ekintza baizik. Horregatik, askok jihada Islamaren seigarren zutabetzat jotzen dute; hala ere, "Islama defendatzen" dela esatea oso anbiguoa da, bai helburuetan bai metodoetan: praktikan hitz horrek gauza asko biltzen ditu.
Islamaren, musulmanen edota haien herrialdeen defentsak kanpoko etsai baten aurkako "Guda Santu" edota borroka militar izaera har dezake. Jihadaren alderdi militarra Koranean eta Islamaren historia osoan agertzen da, baita musulmanen artean ere, berez honek zilegitasunik eduki behar ez lukeen arren. Legegizon klasikoek oparo arautu zituzten bide honen baliabide eta mugak (adinekoei, emakumeei, haurrei, gatibuei, apaizei eta tenpluei errespetua, etab...). Baina jihada bakearen predikazioa, Islamaren dialektikaren defentsa, musulmanak ez direnei doktrina islamdarra azaltzea, etab. ere bada.
Teoria klasikoak, batez ere moralista eta mistikoen artean, lehen aipaturiko borroka zuzena "jihad txikia" dela jotzen du; "jihad handia" norberaren barnean Islama defendatzea izango litzateke, hau da, norbanakoaren edo komunitatearen borroka espirituala. Gaur egun, erregimen musulman askok jihad hitza garapen ezaren, gosearen eta analfabetismoaren aurkako borrokari erreferentzia egiteko erabiltzen dute. Jihad kontzeptua hain zabala da ezen askotan edozein politika edota borrokari zilegitasuna erabiltzeko erabiltzen den.
Jihada praktikatzen dutenei mujahidin deritze, nahiz eta praktikan termino hori borroka armatuari ekiten diotenak izendatzeko erabiltzen den.

## Ikus, gainera

* Islamismoa
* Islamiar fundamentalismoa
* Al Kaida
* Jihadismoa

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Euskaltzaindiaren Hiztegia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q44311
* Multimedia: Jihad / Q44311
# Jihadismo

Jihadismoa islamiar fundamentalismotik eratutako mugimendu bat, islama defendatu zabaltzeko indarkeriaren erabilera bultzatzen duena. Mugimendu horretako jarraitzaileei jihadista deritze. Terminoa XX. mendeko azken hamarkadetan sortu zen, islamaren presentzia zuten herrialdeetan mujahidinen gerrilla nahiz kutsu islamista zuten ekintza terroristak aldezten dituen ideologien multzoa izendatzeko.
Jihad kontzeptuak bi adiera ditu. "Jihad txikia" dago, alde batetik, bi kontzeptu biltzen dituena: etsai gaizto baten aurkako borroka militarra Jainkoaren izenean eta ongiaren aldeko kausa zuzena defendatuz; kontzeptu horretan jihadistak legitimatzen saiatzen dira, jatorrizko helburua desitxuratuz, eta, bestetik, Jainkoak gizatasuna hobetzeko egiten duen edozein ekintza (isilik egotea, hitz egitea, aldarrikatzea). Fededun orok musulmana edo, oro har, pertsona hobea izateko egin behar duen ahalegina, instintu eta bulkada suntsitzaileen aurka borrokatu behar baitu, hala nola harrokeriaren, bekaizkeriaren, norberekoikeriaren eta desioen aurka.

## Al Kaida

Al Kaida edo Al Qaeda 1988an sortu zuten, Afganistango gerraren azken urteetan. Osama bin Laden (1957-2011) saudi arabiarra izan zen mugimenduaren ideologo nagusietakoa.
Atentatu odoltsuen artean, euren gain hartu zituzten 1998ko abuztuaren 7an Dar es Salaamen eta Nairobin egindakoak, 2002ko Baliko atentatuak urriaren 12an, 2004ko martxoaren 11ko atentatuak Madrilen eta 2005eko azaroaren 9an Ammanen.
Mundua astindu zituen 2001eko irailaren 11ko atentatuak ere, New Yorken eta Washingtonen, erakunde terrorista honek aldarrikatu zituen.

## Estatu Islamikoa

Estatu Islamikoa edo Daesh 1999an sortu zuten, Golkoko Gerraren ostean. Siriaan eta Iraken zabaldu izan zen bereziki, 2015ean euren momentu gorenak izanda.
Besteak beste, 2015eko azaroko Parisko atentatuak euren gain hartu zituzten.

## Ikus, gainera

* Jihad

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"Al-Qaida collected news and commentary" (The Guardian).
* (Ingelesez)"Al-Qaida collected news and commentary" (The New York Times).
* Datuak: Q3757343
* Multimedia: Jihad / Q3757343
# Jigsaw (2017ko filma)

Jigsaw, 2017ko Peter eta Michael Spierig australiar zinema zuzendariek zuzendutako beldurrezko film bat da. Matt Passmore, Callum Keith Rennie, Clé Bennett eta Hannah Emily Anderson aktoreek antzeztu zuten.
James Wan eta Leigh Whannellek sotutako Saw saileko filmetako bat da: Saw (2004), Saw II (2005), Saw III (2006), Saw IV (2007), Saw V (2008), Saw VI (2009) eta Saw 3D (2010).

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Jigsaw itzuli da. Honakoan, bost pertsona bahitu eta beren delituak zigortzeko joko odoltsu sail batean jokatzera derrigortuko ditu. Une berean, zientzialari forenseek hiltzailea topatu eta atzemateko ikerketa bati ekin zaio, beren taldeko norbait arduraduna delako susmopean.

## Aktoreak

* Matt Passmore: Logan Nelson
* Callum Keith Rennie: Halloran detektibea
* Hannah Emily Anderson: Eleanor Bonneville
* Laura Vandervoort: Anna
* Paul Braunstein: Ryan
* Mandela Van Peebles: Mitch
* Brittany Allen: Carly
* Josiah Black: Munsen
* Shaquan Lewis: Solomon ofiziala
* Michael Boisvert: Lee James
* Tobin Bell: John Kramer / Jigsaw

## Kanpo estekak

* Webgunea (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q15712110
# Jiguan barrutia

Jiguan barrutia (txinera tradizionalez: 鸡冠区) Txinako barruti bat da, Jixi barruan. Azken zentsuaren arabera 340.000 biztanle zituen 147.6 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1333214
* Multimedia: Jiguan / Q1333214
# Jiiddu hizkuntza

Somaliako Jiiddu klanaren mintzaira Kuxitikoa da Jiiddu hizkuntza.

## Kanpo estekak

* Ethnologueko Jiiddu sarrera
* Datuak: Q56769
# Javorivsky Parke Nazionala

Javorivsky Parke Natural Nazionala (ukraineraz: Яворівський національний природний парк) –Javoriveko Parke Nazional modura ere ezaguna– Ukrainako Roztocze-an dago kokaturik, Mendebaldeko Ukrainako eskualde fisiografiko interesgarrienetako bat dena. Ukrainako Roztoczea 75 kilometro luze den mendilerro estu batek –25 kilometro, batez beste– osatzen du, Polisia Txikiaren iparraldean nabarmen igotzen dena. Haren hego-ekialdean Europako banalerro nagusia kokatzen da, zeinaren isurialdeetan bi itsasoren arroetako ibaiak sortzen diren; Itsaso Beltza eta Baltikoa.

## Historia

Parkea 1998ko uztailaren 4an ezarri zuen Ukrainako Pesidenteak, garaiko Javorivsky Eskualdeko Paisaia Parkearen –1996tik bertan zegoena, 4,190 hektareako eremuarekin–, Javoriveko base militarraren eta Maherivskoho baso-enpresen inguruko eremuetan. Parke nazionalaren egungo azalera 7,108 hektareakoa da, zeinetatik horietatik guztietatik 2,915 erabilera iraunkorrerako emandako parkea den. Beste 4,193 hektareak, bestalde, parke-egituran sartutakoak dira, lurretik kendu gabe.
Parke-erakundeak 44 pertsona ditu barne –dibisio zientifikoa kontutan harturik–.

## Klima

Eremuaren klima tipikoa da Roztoczearentzat, mendebaldeko aire-korronte atlantikoen eta ekialdetik kontinenteen eragin-eremuaren mugan kokatuta baitago. Klima orokorra nahiko hezea da. Urteko batez besteko prezipitazioa 700 mm-koa da eta batez besteko tenperatura 7.5ºCkoa. Prezipitazio gehien ekainean eta uztailean egiten du; gutxien, berriz, urtarrilean eta otsailean. Hilabeterik beroena uztaila da –17.7ºCrekin–; hotzena, berriz, urtarrila –-4.2ºCrekin–. Urteko tenperaturak gorabehera txikiak ditu eta, udan, 21.9ºCra irits daitezke.

## Geografia

Javorivsky Parke Nazionala, oro har, baso-estaldura altua du, Roztoczearen parte izateko. Parkeak ohikoenak diren baso motak adar-haritzen, pinu-haritzen eta pinudi-basoak dira; sakonuneetan, gainera, haltzak aurki daitezke. Pagadiak mendilerroaren ekialdeko mugatik gertu hazten dira ere, mendi-paisaietara mugaturik. Ipar-ekialdeko mugan, berriz, bizirik irauten duten izei-, Picea- eta sikomoro-poltsiko interesgarriak. Holozenoaren erdialderako erlikiak pagadiak eta pinudiak dira. Landaredi belarkareak, berriz, azalera askoz txikiagoa hartzen dute; horiek, belardi naturalek eta antzinako larre eta bizilekuetako eremuek osatzen dute, baita ibai eta kanalak ere. Baldintza natural onak direla eta, Parke Nazionalak aisialdirako ahalmen handia du, bai eta helmuga turistiko interesgarria da ere.

## Erreferentziak

* ↑ ➤ Яворівський національний природний парк Історія • Цікаві факти • Що подивитись в Яворівський національний природний парк?. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4536055
* Multimedia: Yavorivskyi National Nature Park / Q4536055
# Javoriv

Javoriv (ukraineraz: Яворів; polonieraz: Jaworów; yiddishez: יאַוואָראָוו; alemanez: Jaworiw) Ukrainako mendebaldeko Lviv eskualdeko hiri bat da, Poloniako mugatik 15 kilometro ingurura dagoena. Javoriv Raioneko administrazio-zentroa da ere; gainera, Lvivetik –hau da, oblast-hiriburutik– 50 kilometrotara, gutxi gorabehera, dago kokaturik, mendebaldean. Javoriv-ek Javoriv hiri-hromadaren administrazioa hartzen du bere barne, Ukrainako hromadaetako bat dena. Bere biztanleria, 2021ean,12,888koa zen.
Handik ez oso urruti Shklo-ko ureztatze-gunea dago, sufre iturriekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Errusieraz) Яворовская городская громада. Портал об'єднаних громад України.

## Kanpo estekak

* Javoriv, Ukraina
* Estatistikaren Webgune Ofiziala
* Javoroveko juduen historia
* Datuak: Q997392
* Multimedia: Yavoriv / Q997392
# Javorieita

Javorieita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Javorieita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {KFeCl3}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Javorieite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Javorina

Javorina Eslovakiako udalerri bat da, Kežmarokeko barrutian kokatuta. 316,2 km²ko azalera du eta 0 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1952. urtekoa da. Levoča muinoetan kokaturiko eremu militarra zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q834379
* Multimedia: Javorina (Kežmarok District) / Q834379
# Javivi

Javier Gil Valle, izen artistikoz Javivi (Hervás, Cáceres, Espainia, 1961eko ekainaren 20a - ) espainiar aktore bat da.
Txikitan Frantzian bizi izan zen eta ondoren Madrilen. Soziologia ikasketak egin zituen Madrilen eta ondoren Sorbonan doktoretza eskuartu zuen.
1994an Espainiara bueltatu zen eta Inocente, inocente saioan hasi zen aktore lanetan. Hortik aurrera hainbat filme eta telesailetan hartu du parte, besteak beste Ana y los siete.
Izen artistikoa totelkeriagatik datorkio.
# Ivan Jakovlev (boleibol jokalaria)

Ivan Gennadievitx Jakovlev, errusieraz Иван Геннадьевич Яковлев, (San Petersburgo, Errusia, 1995eko apirilaren 17a), boleibolean lehiatzen den kirolari errusiarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen boleibolean , ROC taldearekin Frantziaren atzetik eta Argentinaren aurretik. Kontuan izan behar da Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen izenean (Russian Olympic Committee) eta banderapean lehiatu zirela.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Denis Bogdan, Valentin Golubev, Ivan Jakovlev, Jegor Kliuka, Igor Kobzar, Ilias Kurkaiev, Maksim Mikhailov, Pavel Pankov, Viktor Poletaiev, Jaroslav Podlesnykh, Dmitri Volkov eta Artiom Volvitx-ek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Gizonezkoak, estalia |

## Erreferentziak

* ↑ «Ivan Jakovlev» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .
* ↑ Ivan Yakoblev WorldofVolley-en (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65598477
* Multimedia: Ivan Iakovlev / Q65598477
# Ivan Igartua

Ivan Igartua Ugarte (Gasteiz, Araba, 1972ko abuztuaren 3a - ) euskal idazle eta EHUko irakaslea da. Eslaviar filologian eta filologia hispanikoan lizentziatua da, bai eta hizkuntzalaritzan doktore ere.
Gaur egun Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzako koordinazio-zuzendaria da.

## Lanak
### Narrazioa

* Metroko neska (2001, Hiria)

### Poesia

* Harrizko hiri hau (2006, Hiria)

### Entsegu

* Argitaratzaile, Joakin Gorrotxategi eta Joseba A. Lakarrarekin batera eta sarrera ataleko egileetako bat. (2018). Euskararen historia. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia. (Liburuak euskarazko bertsioan 860 orrialde ditu: koloretako mapak eta grafikoak. Liburuaren gaztelaniazko bertsioa ere badago. (Bibliografia: 801-847 orrialdeetan). ISBN: 978-84-457-3433-9.

## Kanpo loturak

* Ivan Igartua literaturaren zubitegian
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
* Datuak: Q12259943
# Ivan Izugarriaren liburutegi galdua

Ivan Izugarriaren Liburutegi Galdua, baita Urrezko Liburutegia ere deitua, 800 liburu bitxi, bakar edo balio handiko bilduma bat dela uste da, liburu asko beharbada Konstantinoplako eta Alexandriako liburutegietatik eskuratuak. Liburutegiaren izaera eta haren inguruko kondaira nahasturik daude.

## Historia

Liburutegia Ivan III.a Errusiakoa Moskoviaren printzearena izan zitekeen, Sofia Paleologo bizantziar printzesarekin ezkondu ondoren. Antza, Sofiak bilduma Errusiara eraman zuen. Ivan IV.ak, Sofiaren bilobak, bestetik, liburutegiko altxorra jaso eta Europan erosketa berriak eginez handitu egingo zuen edo, behintzat, zabaldutako zurrumurruek hori diote. Ivan IV.ak liburutegia Moskuko Kremlinan edo beste toki batzuetan ezkutatu zituen, dirudienez. 1584an hil zenetik, liburutegia galdutzat jotzen da zeren eta non dagoen inork ez baitaki.
XIX. mendetik aurrera, liburutegiaren gaineko ikerketari berrekin zitzaion. Tartuko Unibertsitateko Von Dabelov irakasleak, Pärnuko liburutegiaren artxiboetan, liburutegi galduaren katalogoa ikusi zuela adierazi zuen. Haren liburuen artean, Tito Livio, Zizeron edo Virgilioren desagertutako lanak zeudela baieztatuko zuen ondoren galdu zen katalogo horrek.
Ez dago garbi non bukatzen den errealitatea eta non fantasia. Aurreko mendeetako kronikarien aipamenak ezin dira hitzez hitz onartu. Gainera, Moskuk txikizio handiak ezagutu zituen; esaterako 1547, 1571 eta 1626an, elkarren segidako hiru sutek agian suntsitu egin zuten liburutegia, 1612an ere poloniarrek hiriari setio luzea ezarri ondoren, hiria hartu zuten eta txikizioak eragin zituzten. XIX. mendetik, eta baita sobietar garaian ere, Moskun eta hirurogei kokapen desberdinetan liburutegia bilatu da baina tradizio horrekin lotutako inongo aztarnarik ez da aurkitu. Espezialista askoren ustez kondaira besterik ez da.

## Erreferentziak

* ↑ https://mostodd.wordpress.com/2011/03/30/lost-library-of-moscow/
* ↑ "The Search for the Lost Library of Ivan the Terrible". Ancient Origins. Ancient Origins.
* ↑ https://es.rbth.com/cultura/historia/2017/07/10/la-biblioteca-de-ivan-el-terrible-un-misterio-sin-resolver_799345

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28136289
# Ivan Jiménez

Ivan Jiménez Aira (Trapagaran, 1975) bizkaitar abokatu eta enpresaria da. Gaur egun Bizkaia Talenten zuzendaria da.

## Bizitza

Asti-Leku Ikastolan ikasi zuen. Zuzenbide lizentziatura ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Ondoren Enpresa Administrazioan Masterra (MBA) egin zuen Deustuko Unibertsitatean. Abokatu moduan jardun zuen 2011 urtera arte.
2011 urtetik Bizkaia Talenten zuzendaria da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «‘We like being special.’ Basque standard-bearer Ivan Jiménez Aira on Bilbao» the Guardian 2016-11-18 (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).

## Ikus, gainera

* Bizkaia Talent
* Talentia Sarea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108837661
# Ivan Ivanji

Ivan Ivanji (serbieraz: Иван Ивањи; Veliki Bečkerek, 1929ko urtarrilaren 24a – Weimar, 2024ko maiatzaren 9a) serbiar eleberrigilea izan zen.
Auschwitz eta Buchenwald nazien kontzentrazio-esparruetan preso izan zen. 1982tik 1988ra Jugoslaviako Idazleen Batasuneko idazkari nagusia izan zen. Vienan eta Belgraden bizi izan zen, eta Weimarreko ohorezko herritar izendatu zuten. Han hil zen. 2017an, Kroatak, serbiarrak, bosniakoak eta montenegrinoak hizkuntza komunari buruzko adierazpena sinatu zuen.
Serbieratik alemanera itzuli zituen bere lanak, eta bere azken lana Bigarren Mundu Gerraren aurreko Banaten izandako esperientzien fikziozko bertsioa izan zen.

## Lanak

* Dioklecijan. Belgrad 1973 [East] Berlin 1976; Munich 1978, ISBN 3-471-77834-9
* Smrt za Zmajevoj steni. 1982 . Dorsten 1984, ISBN 3-924593-02-7
* Konstantin. Belgrad 1988 , Verlag Volk und Welt, Berlin 1988, ISBN 3-353-00326-6
* Schattenspringen. Viena 1993, ISBN 3-85452-251-7
* Ein ungarischer Herbst, Viena 1995, ISBN 3-85452-280-0
* Barbarossas Jude, Viena 1996, ISBN 3-85452-299-1
* Der Aschenmensch von Buchenwald. Viena 1999, ISBN 3-85452-429-3
* Die Tänzerin und der Krieg. Vienna 2002, ISBN 3-85452-456-0, Balerina i rat, 2003
* Geister aus einer kleinen Stadt, Vienna 2008, ISBN 978-3-85452-633-9

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1675547
* Multimedia: Ivan Ivanji / Q1675547
# Ivan Ivanov

Ivan Ivanov (1956ko ekainaren 10a) arkularia da. Bulgaria ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Ivan Ivanov

## Kanpo estekak

* Datuak: Q96383464
# Ivan Jakovlev

Ivan Jakovlev honakoa izan diteke:
* Ivan Jakovlevitx Jakovlev, pedagogoa eta idazlea.
* Ivan Jakovlev (boleibolaria), boleibol jokalaria.
# Jordan Saxoniakoa

Jordan Saxoniakoa (Dassel, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1176 – Siriako itsasaldea, 1237ko otsailaren 13a) alemaniar teologo eta domingotar fraidea izan zen. Predikatzaileen Ordenako bigarren zuzendari orokorra izan zen, Domingo de Guzmánen ostean. 1826an, Leon XII.a aita santuak dohatsu izendatu zuen. Jaia otsailaren 13ean ospatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Beato Jordán de Sajonia Dominicos.org
* Datuak: Q60790
* Multimedia: Jordan von Sachsen / Q60790
# Jordan (argipena)

Jordan izenak adiera zenbait ditu:
* Jordan ibaia, Ekialde Hurbileko ibai bat;
** Jordango harana, ibaiaren harana;
* Jordan, Teheran hiriko pasealeku eta auzo bat;
* Estatu Batuetan ere herri anitzen izena da.
# Jordan (ibaia)

    Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jordan (argipena)».
Jordan, —Jordan ibai bezala ere ezaguna— 360 kilometroko luzera duen ibai estu bat da, Rift haran Handiaren iparraldeko zatia hartzen duena, plaka asiarra (azpiplaka arabiarra) eta plaka afrikarra banatzen dituen haustura tektonikoa. Antilibano mendilerroan jaiotzen da, Hermon mendiaren iparraldeko adarrean, nondik, Libano hego-ekialdea zeharkatuz isurtzen den, Israelen sartu eta Galileako Itsasoaren iparraldeko kostaldean bere urak isuriz (gaur egungo Kinnereth Lakua edo Bibliako Genesaret lakua). Degania kibbutzetik gertu dagoen laku honetatik berriz abiatzen da, lakuaren hegoaldeko kostaldean, bere iparraldetik hegoalderako ibilbidea mantenduz eta Israel eta Jordania arteko muga teoriko bezala balio duelarik, azkenik, Itsaso Hilean behin betirako itsasoratzen delarik.
Jordan ibaia, Lur Santuko handiena da, eta Kanaan eskualde historikoko garrantzitsuenetako bat, Orontes ibaiarekin batera. Aldi berean, Bibliako gertaera askoren eskenategi izan zen.

## Deskribapena

Ibaia, zenbait errekasto txikien elkartzetik sortzen da: Hasbani, Warzani, Dom (edo Dan) eta Banyas. Guztiek, isurtze egonkor eta jarraikakoa dute, agorraldi eskasekoak. Jordan ibaiaren elikatzea hirukoitza da: Alde batetik, euri eta elurretatik dator (batez ere negukoak), beste batetik Antilibano mendilerroaren irtetze karstikoetatik, eta, azkenik, Hermon mendiaren elurraren urtzeagatik (udaberrian). Ibaiak, honela, azken urtaro honetako gehiengo absolutu bat erakusten du, eta bigarren gehiengo bat neguan, udan, agorraldi handia jasaten duen bitartean.
Jordanen ezaugarririk nagusiena, baina, Itsaso Hilerantz hurbiltzen doan heinean bere gazitasun maila igotzen doala da. Izan ere, Kinnereth edo Genesaret lakuan, oraindik geza sartzen da, baina ordutik aurrera, gazitu egiten da, Itsaso Hilean itsasoratu arte, gazitasunezko milako 325eko portzentajea batekin, ozeanoak baino %25 gaziagoa dena.
Yarmukek bakarrik, Jordanen ezker ibarreko ibaiadarra eta Siria eta Jordaniaren arteko muga dena, isurtzen du ur geza Jordan ibaiaren ibilgu nagusian.
Ibaiak, iparraldetik hegoaldera, 64 kilometro zeharkatzen ditu Hasbanytik Merom lakuraino, berak elikatua, ondoren, bere urek, beste 24 kilometroz jarraitzen dute Galileako itsasorantz, hau ere berak elikatua, bere ibilgua jarraitzen du, bihurgunetsua eta abiadura motelekoa bihurtuz, meandro ugariekin, Itsaso Hilean itsasoratu arte.
Bere distantzia, lerro zuzenean, Hermonetik Itsaso Hilerarte, 215 kilometrokoa da, baina bere bihurgune ugariak kontutan hartuz, 360 kilometro inguru neurtzen du. Ibaiaren batez besteko zabalera 27 eta 45 metro artekoa da, eta, bere sakonera, 1,5 eta 3,5 metro artekoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Ikus, gainera

* Itsaso Hila
* Jordania / Zisjordania

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40059
* Multimedia: Jordan River / Q40059
# Jordan Evans (politikaria)

Jordan Evans (Massachusetts, 1991ko otsailaren 24a) estatubatuar emakumezko politikari transgeneroa da. Gaur egun Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoko kidea da. 2017an Charltongo alkate hautatu zuten, Alderdi Errepublikanoak herrialde osoan izandako lehen hautetsi transgeneroa bihurtuz.

## Bizitza

Gizon jaio zen. 2013an bere burua emakumetzat zeukala adierazi zuen, baina berehala utzi eta bere kolkorako gorde zuen. 2015ean berriro bere burua emakumetzat aitortu zuen eta 2016an emakumerako trantsizioa egiten hasi zen.
Worcesterko Estatu Unibertsitatean Historian lizentziaduna da.
2017an Charltongo alkate hautatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Stanley-Becker, Stanley. (2018-10-22). «As Trump administration eyes writing transgender people ‘out of existence,’ a reckoning for a transgender Republican» The Washington Post (Noiz kontsultatua: 2018-10-23).
* ↑ (Ingelesez) Nelson, Rebecca. (2017-04-17). «3 Trans Women on Why They Are Proud to Be Conservatives» Cosmopolitan (Noiz kontsultatua: 2018-10-23).
* Datuak: Q55615295