OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lekeda

    Artikulu hau bi objektu itsasten dituen substantziari buruzkoa da; kaxak eta objektu batzuk zigilatu eta ixteko erabiltzen den zinta gaitzat duena beste hau da: «Zinta itsasgarri»
Lekeda, kola edo itsasgarria bi elementu edo gehiago itsasten dituen konposatu likido edo erdilikidoa da, eta naturala edo sintetikoa izan daiteke. Itsasgarri modernoak oso indartsuak dira, eta gero eta garrantzi gehiago daukate industrian eta eraikuntzan. Mota askotako materialak lotzeko erabiltzen dira, baina batez ere material meheak itsasteko dira erabilgarriak.
Itsasgarriek tenperatura kontrolatua behar dute egoera solidora igarotzeko. Eroale termikoak eta elektrikoak izan daitezke.

## Kanpo estekak

* Adhesives manufacturer (ingelesez)
* Datuak: Q131790
* Multimedia: Adhesives / Q131790
# Lekeitio (abestia)

Lekeitioa Mikel Laboak asmatutako abesti mota esperimentala da, onomatopeiak, errepikapenak eta soinu sailkaezinak erabiliz egina. Laboaren lekeitioak biltzen zituen diskoa 2007an argitaratu zen, Lekeitioak izenburuarekin.

## Erreferentziak

* ↑ Gontzal AGOTE: «Mikel Laboa», Badok euskal kantagintzaren ataria.

## Kanpo estekak

* Irune BERRO: «Mikel Laboa: "Barnean sortutako zerbait gustatzen bazait, atera behar dudala uste dut"», Berria, 2007-11-23.
* Datuak: Q12262145
# Lekeitio Futbol Taldea

Lekeitio Futbol Taldea Lekeitioko futbol taldea da.

## Datuak

2018-19 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 0
* Emaitzarik onena: 10.a (Bizkaiko Ohorezko Maila 2015-16an)

## Palmaresa

* Bizkaiko Lurraldeko Preferentea (1): 2017-18

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31188401
# Lekeitioak

Lekeitioak Mikel Laboaren diskoa da, 1988an kaleratua. Onomatopeiaz eta ohiuz eginiko abestiak (lekeitioak) biltzen ditu.
2007an berrargitaratu zuten CD formatoan.

## Abestiak

* Baga-Biga-Higa (Lekeitio 2)
* Dialektikaren laudorioa (Lekeitio 3)
* Haika Mutil (instrumentala)
* Gernika (Lekeitio 4)
* Trikitixa
* Komunikazio-inkomunikazioa (Lekeitio 5)
* Orreaga (Lekeitio 6)
* Itsasoa eta lehorra (Lekeitio 7)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) 2007ko berargitarapenari buruzko albistea Deia egunkarian.
* Datuak: Q12262146
# Lincoln (Massachusetts)

Lincoln Ingalaterra Berriko herri bat da, Middlesex, Ameriketako Estatu Batuetako Massachusetts estatuan. Azken zentsuaren arabera 7.014 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q663035
* Multimedia: Lincoln, Massachusetts / Q663035
# Lincoln (Illinois)

Lincoln Illinoiseko hiri bat da. Logan konderrian kokatua dago. 2010ean 14.504 biztanle zituen, 16,58 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Logan konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q568563
* Multimedia: Lincoln, Illinois / Q568563
# Lincoln (Iowa)

Lincoln Iowako hiri bat da. Tama konderrian kokatua dago. 2010ean 162 biztanle zituen, 1,19 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Tama konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1930098
# Lincoln (Maine)

Lincoln Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Penobscot konderrian dago, Maine estatuan. 4.853 biztanle ditu, 74,65 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Penobscot konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3293275
* Multimedia: Lincoln, Maine / Q3293275
# Lincoln (Missouri)

Lincoln Missourieko hiri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 1.190 biztanle zituen, 2,46 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Benton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q961897
# Lincoln (Montana)

Lincoln Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lewis and Clark konderrian kokatuta dago, Montana estatuan. 998 biztanle ditu, 46,786885 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Lewis and Clark konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q966705
* Multimedia: Lincoln, Montana / Q966705
# Lincoln (Ingalaterra)

    Artikulu hau Ingalaterrako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lincoln».
Lincoln Erresuma Batuko Ingalaterrako ekialdean dagoen Lincolnshire konderriko hiria da. 2001eko erroldaren arabera, Lincoln-en hiri-ingurune osoak 120.779 biztanle zituen.

## Ondarea

* Lincolneko katedrala

## Iruditegia

* High Street kaleko eraikina
* High Bridge
* Lincolneko katedralaren aurrealdea
* Tren-geltokia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Lincoln hiriko Udal webgunea
* Datuak: Q180057
* Multimedia: Lincoln, England / Q180057
# Lincoln (Ipar Dakota)

Lincoln Ipar Dakotako hiri bat da. Burleigh konderrian kokatua dago. 2010ean 2.406 biztanle zituen, 2,89 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Burleigh konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2283554
# Lincoln (Kalifornia)

Lincoln Kaliforniako hiri bat da. Placer konderrian kokatua dago. 2010ean 42.819 biztanle zituen, 52,1 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Placer konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q966492
* Multimedia: Lincoln, California / Q966492
# Lincoln (Michigan)

Lincoln Michigango herri bat da. Alcona konderrian kokatua dago. 2010ean 337 biztanle zituen, 2,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Alcona konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3025671
# Lazkuako behatokia

Lazkuako behatokia balkoi natural luze bat da, San Fausto mendiguneko hormatzar batean dagoena, Deierriko Eraul kontzejuan, Nafarroa Garaian. Urederra haranera talaia bikaina eskaintzen du.
Goiko terrazan, Lazkuako behatoki naturalaren amaieran, gurutze handi bat dago. Inguruan dauden hormetan ohikoa da jendea eskalatzen ikustea. Malkorrak Eozenoko kareharriz osatuta daude (58-37 milioi urte). Hormen jatorria itsasoko sedimentuetan dute eta ondorioz, erraza da horiek osatzen dituzten fosilak antzematea.
Inguru horietan hainbat herrixka gotortu ziren Burdin Aroan. Haitzen defentsak eta ibarrarekiko zuen kokaleku pribilegiatuak ematen zizkioten aukerez baliatuz, lehen gotorleku txikia Bargagorriako haitzean egon omen zen K. a. VII. mendetik IV. mendera arte; ondoren, Altikogañako haitzera lekualdatu zen.

## Irudiak

* Allin herria
* Larrion
* Aramendia herria

## Erreferentziak

* 1 2 3 Arrizabalaga, Mikel. «Lazkuako behatokia» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-06-12).

## Ikus, gainera

* Eraulgo artea

## Kanpo estekak

* Arrizabalaga, Mikel. «Lazkuako behatokia» Berria
* Datuak: Q96640262
* Multimedia: Lazkuako behatokia / Q96640262
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Lazkuako behatokia
# Lazkao Txiki (Xabier Lete)

Lazkao Txiki izenburuarekin Xabier Letek album bat plazaratu zuen 2001ean, Berrehun urtez bertsotan bertso klasikoen antologia barruan. Lan honetan bertsolariaren hamar bertso ospetsuenetarikoak bildu zituen, abestiak bihurtuz. Grabazioak Elkarlanean estudioan egin ziren, Karlos Gimenez zuzendaritzapean, 1999tik 2001 arte. CD gisa plazaratu zen.

## Abestiak

* "Egunsentiari", 02:44 (Doinu herrikoia)
* "Elurretako loreak", 02:31 (Doinu herrikoia)
* "Baserri uts bati", 04:39 (Doinu herrikoia)
* "Seme bakarrak bere burua il" 02:59 (Doinu herrikoia)
* "Ispilluko mutillari" 02:24 (Doinu herrikoia)
* "Txiste bat" 02:57 (Doinu herrikoia)
* "Kabi autsia" 02:51 (Doinu herrikoia)
* "Kontzientzia" 03:14 (Doinu herrikoia)
* "Il kanpaiak egunsentian" 03:31 (Doinu herrikoia)
* "Aralar mendian" 06:34 (Doinu herrikoia)
* "Seaska" 04:08 (Doinua:Karlos Gimenez)
* "Kandelero eta erramu eguna" 05:13 (Doinua:Karlos Gimenez)
* "Baserrietako su bajua" 03:27 (Doinua:Karlos Gimenez)
* "Miña, oiñazea" 03:40 (Doinua:Karlos Gimenez)
Iraupen osoa: 51' 41"

## Talde teknikoa

* Azala: Juanma Aramendi, Ainhoa Lukas
* Soinu teknikaria: Cesar Ibarretxe
* Moldaketak, zuzendaritza, ekoizpena: Karlos Gimenez

### Musikariak

* Karlos Gimenez, pianoa
* Pello Ramirez, biolontxeloa
* Jabier Muguruza, akordeoia
* Pascal Gaigne, gitarra, bandoneoia
* Txema Garces, baxua
* Luis Camino, perkusioa
* Herve Michaud, oboea, adar ingelesa
* Iñaki Garmendia, flauta
* Juan Navarro, klarinetea
* Xabier Lete, ahotsa

## Erreferentziak

* ↑ https://elkarmusika.eus/diskak/lazkao-txiki/

## Kanpo estekak

* CD osoa Youtuben.
* Datuak: Q123507766
# Lazkaoko martxa

Lazkaoko martxa herriko festetako danborradan jotzeko atondutako musika-pieza. Partitura Jabier Muruamendiarazena da eta letra Andres Barandiaranena.
Lazkaon herriko festan apirilaren 28aren bueltan izaten dira San Prudentzioren omenez.

## Historia

Martxa 2002ko herriko festetan, San Prudentzioetan alegia, jo zen lehen aldiz. San Benito ikastolako umeek jo zuten. Jatorrizko partiturak ez zuen letrarik eta herritarrek izatea eskatu zioten Muruarmendiarazi. Honela kontatzen du Andres Barandiaranek:
   'Iazko jaietan Jabier Muruamendiaraz musikariak herriko martxaren doinua konpasatu zuen. Ordura arte danborradak ez zuen martxarik izaten eta hutsunea betetzeko asmoz doinua egin zuen, oso dotorea, gainera. Joan den urteko danborradan hitzez galdetu zioten herrian, eta orduan agindu zuen aurten hitzak izango zirela. Nire laguna da Jabier eta nire kontura utzi zuen letrarena.'
Muruamendiarazen enkargua hartuta Barandiaren 2003ko festarako letra idatzi zuen. Urte bereko apirilaren 27n jo zuten lehen aldiz San Benito ikastolako umeek letradun Lazkaoko martxa.
Hau da martxaren letren hasiera:
    Gora Lazkao,
    gora eta gora,
    gora dezagun
    jaio ginen herria.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Irastortza, Ane. (2002_05_21). Jabier Muruamendiaraz. Compositor de la 'Marcha de Lazkao'. Diario Vasco.
* ↑ Martin, Kristina. (2003_04_26). Andres Barandiaran. Herriko martxaren letraren egilea. Gara, 26 or..
* ↑ X, X. (2003_04_15). Andres Barandiaranek herriko martxari hitzak jarri dizkio. Goierritarra, 15 or..
# Lazkaoko Proba

Lazkaoko Proba urtero Lazkaon antolatutako lasterketa da. Euskaldun Txapelketarako lasterketa puntuagarria da, 1929an sortua.

## Palmaresa 1998tik aurerra

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 1998 | Jon Aperribai | Gorka Arrizabalaga | Carlos Castaño Panadero |
| 1999 | David Canella | Jesús López Ibáñez | Óscar García Lago |
| 2000 | Gorka González | Luke Weir | Alfredo Leza |
| 2001 | Dionisio Galparsoro | Iker Camaño | Mikel Astarloza |
| 2002 | Julen Urbano | Gorka Verdugo | Yon Díez |
| 2003 | Luis Moyano | Asier Atxa | Xabier Muriel |
| 2004 | ? | ? | ? |
| 2005 | Ismael Esteban | Antonio Cosme | Iván Gilmartín |
| 2006 | Ismael Esteban | Javier Pérez | Evgeni Zhadkevitx |
| 2007 | Óscar Pujol | Delio Fernández | Ismael Esteban |
| 2008 | Sebastián Tamayo | Aritz Arberas | Eneko Etxebertz |
| 2009 | Asier Maeztu | David Gutiérrez Gutiérrez | Evgeni Zhadkevitx |
| 2010 | Martin Iraizotz | Sebastián Tamayo | Paul Kneppers |
| 2011 | Jorge Martín Montenegro | Darío Gadeo | Ugaitz Artola |
| 2012 | Iñaki Lejarreta | Ariel Sivori | Mike Terpstra |
| 2013 | Agustín Moreira | Borja Abasolo | Mikel Elorza |
| 2014 | José Manuel Gutiérrez | Jon Iriarte | Julen Mitxelena |
| 2015 | Julen Amezketa | Jonathan Lastra | Álvaro Trueba |
| 2016 | Richard Carapaz | Gotzon Martín | Xuban Errazkin |
| 2017 | Diego Sevilla | Peio Goikoetxea | Iker Azkarate |
| 2018 | Unai Iribar | Martí Márquez | Petr Rikunov |
| 2019 | Juan Fernando Calle | Iván Moreno | Ángel Fuentes |
| 2020 | Julen Latorre | Pelayo Sánchez | Xabier Berasategi |
| 2021 | Xabier Murias | Unai Iribar | Iván Cobo |
| 2022 | Pablo Castrillo | Xabier Berasategi | Imanol Álvarez |
| 2023 | Iker Mintegi | Iñaki Díaz | Hugo Aznar |
| 2024 | Gorka Corres | Iker Trigo | Aimar Erostarbe |

## Erreferentziak

* ↑ Lazkaoko Proba, ia ehun urtez bidean
* ↑ Unai Iribar ibartarrak irabazi du Lazkaoko proba
* ↑ Juan Fernando Callek irabazi du Lazkaoko txirrindulari lasterketa
* ↑ Julen Latorrek irabazi du Lazkaoko 77. txirrindulari proba
* ↑ Laboral Kutxa taldeko Xabier Muriasek irabazi du 78. Lazkao Proba
* ↑ Pablo Castrillok irabazi du 79. Lazkao proba
* ↑ Iker Mintegik afizionatuetan mailako lehen garaipena lortu du
* ↑ «Gorka Cortes arabarra izan da garaile Lazkaomendin amaitu den Lazkaoko 81. Proban» Goierriko Hitza 2024/05/04.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39072117
# Lazkaoko herrigune historikoa

Lazkaoko herrigune historikoa Eusko Jaurlaritzak 1994ko azaroaren 2an monumentu multzo izendatu zuen Lazkaoko auzoa da, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Herria oso antzinakoa da eta aspaldidanik da jendearentzat bizitoki, nahiz eta 1461 arte ez zituen Donostiako pribilegioak eskuratu, Henrike IV.a Gaztelako erregearen eskutik.

## Ezaugarriak

Monumentutzat har daitezkeen eraikin batzuek osatzen dute herriaren erdigunea. Jatorrizko herriaren egiturak ez du inolako zerikusirik Erdi Aroan sortutako harresidun hiribilduen itxurarekin. Jatorrizko gune horrek ez du orube banaketarik ezta bide egiturarik ere, orduko herrixkekin konparatuta ezberdina izanik.
«Herrigune historiko» izendapenaz ezagutzen dugun gunea, komentu-jauregi multzo bat da, Maria Lazkanok XVII. mendean sortua. Multzo horrek osatzen du, herriko eliza nagusiarekin batera, herriaren erdiko gunea. Hortik abiatuta egituratzen dira gainerako eraikinak, ibaiak berak ere eragina duelarik.
Ondorengo eraikin-multzoek osatzen dute babes bereziko gunea:
* San Migel Goiaingeruaren eliza nagusia, zabalera poligonala duen egitura bakarreko eraikina, goiko aldean korua duena. Gotiko berantiarrari dagokion eliza da.
* Lazkanotarren jauregia: XVII. mendeko eraikina. Inguruan, lorategia. Aurreko aldean hiru egitura ditu, Gaztelako jauregi barrokoen ereduari jarraituz.
* Beneditarren monasterioa (lehenago, Santa Teresa karmeldar oinutsena izandakoa): XVII. mendekoa
mendeko multzoa, elizaz, baratzez eta komentuaz osatua.
* Bernardatarren Santa Ana komentua: hau ere XVII. mendekoa. Eliza, lorategia eta komentua ditu.
Monumentu Multzo gisa mugatutako esparruan, babes-maila ertain horretan sartzen diren eraikinak, honakoak dira:
* Orobione etxea, gaur egun eguneko zentroa dena.
* Bikario etxea, herriko apaizaren etxebizitza dena eta parrokiako eraikina.
* Elosegi, 13 kaleko etxebizitza eraikina.
Lazkaoko ondasun arkitektonikorik garrantzitsuenak diren hauetaz gainera, badira herrigunearen barruan beste batzuk ere kontuan hartzeko modukoak: Orobionea baserria eta Elosegi kaleko 36, 13 eta 26 zenbakidun eraikinak. Aipatutako hauek ere badute babesteko moduko interes kulturalik.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura-ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

## Kanpo estekak

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
* Datuak: Q12262045
# Lazkao Txiki (telesaila)

    Artikulu hau animazio telesailari buruzkoa da; bertsolaria gaitzat duena beste hau da: «Lazkao Txiki»
Lazkao Txiki gipuzkoar bertsolariaren istorioetan oinarritutako animazio telesaila da. ETB 1ek 1997an bere 76 atal igorri zituen.
Juanba Berasategik egin zituen marrazkiak. Ataletan agertzen ziren pertsonaien ahotsak bertsolari ospetsuek egin zituzten.

## Atalak

* Oinez
* Galtza motxak
* Funikularra
* Eskaxa ez
* Arrautzarik handiena
* Bertsolariak
* Dantza lotuan
* Eskean
* Zakur handia
* Gerra
* Fusilatua
* Irinaren usaina
* Eraztuna
* Igeltsero
* Bataioa
* Biharamuna
* Soldadutza
* Afrikara
* Arabieraz
* Ohorea
* Maitasun gutunak
* Bertsolaririk onenak
* Monjak
* Jeneralaren zain
* Jenerala
* Txapela
* Gurasoen kezkak
* Fundizioan
* 1960ko txapelketa
* Magnetofoia
* Pentsuketari
* Xalbadorrekin
* Bidaia
* Ama hilda
* Ehiztaria
* Merkatuan
* Etxe berrira
* Andaluzian
* Harrapatzen
* Bertsolariaren liburua
* Euskaraz ikasten
* Zimaurra kentzeko
* Diskoa
* Mundua ez dabil ongi
* Galtzak bustita
* Jota
* Astoa
* Isuna
* Txibatoa
* Txakurra
* Txindokin
* Hizkuntza
* Eguraldia
* Emaztea
* Harriaren deabrua
* Euskal Herriko kukusoa
* Kinto bazkaria
* Oilaskoa
* Arantzazuko fraile
* Bidegurutzean
* Alkoholemia
* Apaiz arraioa
* Amorratua
* Euskaraz irakasten
* Komunistak
* Itsuaren bista
* Esposatuta
* Emazte bila
* Bi bertsolari handi
* Mitxelenaren oinazeak
* Manta
* Txahala
* Nongotarra
* Beleak inguruan
* Milioiko bat
* Lurra besterik ez

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262043
# Lituénigo

Lituénigo (aragoieraz Lituenigo) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 117 biztanle zituen 11,48 kilometro koadroko azaleran. Tarazona eta Moncayo eskualdean dago.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Lituénigo posta kodea.
* Datuak: Q1632405
* Multimedia: Lituénigo / Q1632405
# Litxarreria

Gozogintzan, litxarreria azukre eduki handia duten janari multzo bat da, tamaina txikikoak eta maiz kolore bizikoak, hala nola gozokiak, makil-goxoak eta bonboiak. Nutrizioaren aldetik, karbohidratoen proportzio handia dute eta proportzio urria beste nutrizio-elementuetatik. Hori dela eta, horien gehiegizko kontsumo iraunkorrak osasun-arazoak ekar ditzake.
Litxarreria etiketa janari gazi batzuei ere jartzen zaie. Jaki gazi hauek ere karbohidrato proportzio handia dute. Esaterako, eguzki-lore pipita txigortuak, patata frijitu industrialak, etab. Produktu gazi hauek karbohidrato proportzio handia izateaz gain koipe proportzio handia ere izan ohi dute.
# Litvinenko (telesaila)

Litvinenko britainiar telesaila da, Tiger Aspectek ITVerako sortua.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
«Ni isiltzea lortuko duzu akaso, baina mundu zabaleko protesten ulua zure belarrietan islatuko da bizi osoan, Putin jauna». Alexandr Litvinenkoren hitzak dira, hil aurreko gutunean idatziak. Behin KGBko kide, zerbitzu sekretu errusiarretik ihes egin eta Londresen asiloa lortu zuen, 2006an polonioz pozoituta akabatu zuten arte. Pozoitzearen inguruko polizia ikerketa da telesailaren oinarri narratiboa. Hasieran, Litvinenkoren eta detektibeen arteko ospitaleko elkarrizketak dira gidoiaren zutabe nagusia eta, ostera, kasua argitzeko autoritate britainiarrek egindako lan zorrotza.

## Aktoreak

* David Tennant : Alexandr Litvinenko
* Margarita Levieva : Marina Litvinenko
* Mark Bonnar : Clive Timmons
* Neil Maskell : Brent Hyatt
* Mark Ivanir : Alexender Goldfarb
* Daniel Ryan : Peter Clarke
* Barry Sloane : Jim Dawson
* Temirlan Blaev : Anatoly Litvinenko
* Kayla Meikle : Deborah Maxwell
* Richard Pepper : Duncan Ball

## Erreferentziak

* ↑ «Gezurrek eta beldurrak pozoituta» Berria 2023-01-14 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115125980
# Lituya badiako tsunamia

Lituyako badiako tsunamia 1958ko uztailaren 9an Lituyako badian, Alaskako golkoa ipar-ekialdean, jazotako hondamendi naturala izan zen. 8,3 magnitudeko lurrikara batek mendi ia oso bat eraistea eragin zuen, 524 metroko altuerako olatu bat sortuz. Erregistratutako olaturik handiena izan zen, megatsunami ere deitua.

## Gertaerak

1958ko uztailaren 9an, bertako 22:15ean, 7,8ko magnitudera iritsi zen lurrikara hasi zen 14,5 kilometroko luzera eta 200 metroko sakonera duen Lituyako badian. Bi minutu geroago, 30 milioi metro kubiko inguru lur eta arroka jausi ziren Lituyako glaziarretik badiaren hondora. Talkak, badiaren sarreran 200 kilometro orduko abiaduran aurrera egingo zuen 516 metroko altuerako ur zutabe bat altxarazi zuen.
Badia, Glaziarren Badiako Parke Nazionala eta Erreserbako parte da, beraz inguruak soil zeuden. Hala ere, lurrikara gertatu zenean, hiru arrantzale barku zeuden bertan. Vivian eta Bill Swasonen barkua, Badger, irristaka badiaren sarreraraino eramana izan zen hondoratu arte. Zuhaitzen gainetik 30 metroko altuera izatera iritsi zen. Zorionez, beste ontzi batek salbatu zuen bikotea. Howard Uhlrich eta bere zazpi urteko semeak Edrie ontziarekin olatua saihestea lortu zuten, honen aurka barneratuz. Aitzitik, Orville Wagner eta honen bikotea olatuak zapalduta hil ziren Sunmore ontzian.

## Lurrikararen geologia

Lituyan jazotakoa megatsunamien taldean sartzen da. Talde honetan 100 metro baino gehiagoko olatuak sartzen dira. Lurrikara gertatu zen Alaskako eskualdea faila tektonika baten gainean aurkitzen da, eta honen mugimenduak eragin zuen gertaera. Epizentroa Lituyatik 20 kilometrotara aurkitzen zen.
Nahiz eta olatua horren handia izatearen zergatia garbia ez izan, argi dago lurrikarak eragin zuela 30 milioi metro kubiko glaziar osagaien luizia. Gainera, badiaren sarrera txikia izateak ur kantitate handi bat mendi artean itxita egotea eragiten du. Ezaugarri horietako urrazal batek horrelako olatuak sorrarazteko joera du, bai luiziak eta baita lurrikarak direla-eta. Izan ere, azken 150 urteetan neurri handiko bost olatu sortu dira Alaskako golkoan, eta beste hainbeste ezaugarri antzekoko lurraldeetan, Norvegian eta Japonian esaterako.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20180121184742/https://www.forbes.com/sites/davidbressan/2017/07/09/worlds-tallest-tsunami-hit-an-alaskan-bay-in-1958-and-it-was-not-the-first-of-its-kind/#290f9f763d7c
* ↑ https://es.gizmodo.com/como-sobrevivio-una-pareja-en-su-bote-al-megatsunami-de-1796132126

## Kanpo estekak

* Simulazioa Youtuben
* BBC-ren erreportaia Youtuben
* Datuak: Q10745598
* Multimedia: Lituya Bay megatsunami / Q10745598
# Litz hari

Litz haria elektronikan erabiltzen den eroale bat da. Hainbat alanbre bihurrituz osatuta dago eta gainazal isolatzaile batekin estalita dago, horrela, eroalea den azalera handituz eta maiztasun altuko seinaleak garraiatzerakoan gertatzen diren potentzia galerak gutxituz. Modu honetara egiten bada, inpedantzia/erresistentzia erlazioa handitu egiten da eroale bakarrekoarekin konparatuta, Q faktore altuagoa lortuz maiztasun altuetan.
Mota honetako haria induktoreak eta transformadoreak eraikitzeko erabiltzen da, batez ere maiztasun altuko aplikazio-eremuetan, non skin efektua aipagarriagoa den.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1393921
* Multimedia: Litz wire / Q1393921
# Litvinskita

Litvinskita mineral bat da eta zirsinalite-lovozerite subtaldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Litvinskita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na2(\square ,Na,Mn)ZrSi6O12(OH,O)6}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Litvinskite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3835088
# Litxarreroak

Litxarreroak (jatorrizko izenburua: The Grifters) Jim Thompson idazle estatubatuarrak idatzitako eleberri bat da. 1963an argitaratu zen.

## Argumentua

Roy Dillon iruzurti bat da, iruzur txikiak egiten bizi dena. Bere bizitza bi emakumek baldintzatzen dute, bere ama gazteak eta bere maitaleak. Biak ere gaizkileak dira.

## Pertsonaiak

* Roy Dillon: protagonista, 25 urteko iruzurtia. Iruzur txikiekin eta saltzaile gisa bizi da.
* Lilly Dillon: 39 urteko emakumea, Royren ama. Bobo Justusentzat lan egiten du.
* Moira Langtry: Roy Dillonen maitale gorabeheratsua. Izur handiak egiten ditu. Lilly Dillon gorrotatzen du.
* Carol Roberg: erizaina. Lilly Dillonek kontratatu zuen Roy zaintzeko. Roy berarekin maitemindu da.
* Bobo Justus: Lillyren nagusi ankerra. Zaldien lasterketako apustuetan iruzurrak egiten ditu.
* Percival/Perk Kaggs: Roy Dillonen nagusi berria saltzaile-lanean. Roy konbentzitu nahi du gainbegirale izateko.
* Mintz: Royri iruzurrak nola egin irakatsi zion gizona.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7738292
# Liselotte Blumer

Liselotte Blumer (Suitza, 1957) suitzar badminton jokalari ohia da.
1980ean urrezko domina irabazi zuen Europako Badminton Txapelketan, emakumezkoen bakarkako kategorian. Ondoren, 2 bider jarraian irabazi zuen Poloniako Badminton Irekia, 1981 eta 1982 bitartean. 1984an Malta International txapelketa irabazi zuen.
# Lisetita

Lisetita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Lisetita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CaNa2Al4Si4O16}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lisetite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Lisewo udalerria

Lisewo Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Chełmno barrutian kokatuta. 86,31 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5293 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q617811
ieaKujavia-Pomeraniako voivoderriko udalerriak :
# Lishu barrutia

Lishu barrutia (txinera tradizionalez: 梨树区) Txinako barruti bat da, Jixi barruan. Azken zentsuaren arabera 90.000 biztanle zituen 408.9 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1332668