OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alfontso V.a Aragoikoa

Alfontso V.a Aragoikoa Bihotz-handia (Medina del Campo, 1396 – Napoli, 1458ko ekainaren 27a), —katalanez: Alfons el Magnànim; gaztelaniaz: Alfonso el Magnánimo— Aragoi, Mallorca, Sardinia, Sizilia, Korsika eta Valentziako erregea eta Bartzelonako kondea izan zen 1416-1458 bitartean, eta Napoliko erregea 1442-1458 bitartean. Pizkundeko errege nagusienetariko bat izan zen.

## Biografia

Fernando I.a Aragoikoa eta Leonor Alburquerquekoa gurasoak zituen. Bi Sizilien, Napoli eta Siziliako erresumen, lehenengo erregea izan zen. Mediterraneo mendebaldeko nagusitasuna erdietsi nahian, genoarren aurka borrokatu zen. Napolin egokitu ondoan, kultura gune distiratsua bihurtu zen gorte italiar hura baina, Iberiar penintsula aldeko arazoak behar bezalako arduraz hartu ez zituelarik, krisi luzean sartu zuen Aragoiko koroa.

## Ezkontza eta seme-alabak

1415ean Henrike III.a Gaztelakoaren alaba Maria lehengusinarekin ezkondu zen, baina ez zuten seme-alabarik izan.
Giraldona Carlino maitalearekin, berriz, hiru seme-alaba izan zituen:
* Fernando (1423 – 1494), Napoliko oinordekoa
* Maria (? -1449);
* Leonor (? – ?).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/03/03 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 186. arauaː Atzerriko pertsona-izenak. Grafia-irizpideak. Erregeerreginen eta kidekoen kasua. .
* Datuak: Q312304
* Multimedia: Alphonse V of Aragon / Q312304
# Alfontso VI.a Portugalgoa

Alfontso VI.a Portugalgoa Garailea (Lisboa, 1643ko abuztuaren 21a - Sintra, 1683ko irailaren 12a) 1656-1683 bitartean Portugalgo erregea izan zen. Joanes IV.a eta Luisa de Guzmanen semea zen. 1656an, aita hil ostean, Portugalgo errege bilakatu zen. Hamahiru urte besterik ez zuenez gero, ama izan zen erreginordea. Espainiarrei nagusitu ondoan, Portugalgo askatasuna bermatu zuen (Lisboako Ituna, 1668). Urte horretan bertan erretiratu zen, gaitz larri batek jo ondoan. Ordutik, Alfontso 1683an hil zen arte, honen anaia Petri erregeordeak gobernatu zuen erresuma.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 186. arauaː Atzerriko pertsona-izenak. Grafia-irizpideak. Erregeerreginen eta kidekoen kasua. .
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/04/23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q691168
* Multimedia: Afonso VI of Portugal / Q691168
# Alfontso Maria Ligorio

Alfontso Maria Ligorio (Marianella, Napoliko Erresuma, 1696ko irailaren 27a - Pagani, Napoliko Erresuma, 1787ko abuztuaren 1a) italiar erlijioso, teologo, idazle eta apezpiku katolikoa izan zen, erredentziotarrren ordenaren sortzailea. Gregorio XVI.ak kanonizatu zuen 1839an, eta Pio IX.ak Elizako Doktore izendatu zuen 1871n. Haren eguna abuztuaren 1ean ospatzen da.

## Bizitza

Napoliko eskualdea berriro kristautzeari ekin zion, eta Erredentore Guztiz Santuaren Kongregazioa sortu zuen 1732an. Ekiprobabilismo deituriko teologia moraleko sistema sortu zuen, probabilismo eta zorrozkeriaren arteko jarrerak aldezten dituena. Obra nagusiak ditu Mariaren gloriak (1750; Gregorio Arrueren euskal itzulpena, 1900) eta Teologia morala (1753-1755).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q273334
* Multimedia: Alphonsus Liguori / Q273334
# Alfontso V.a Portugalgoa

Alfontso V.a Portugalgoa Afrikarra (Sintra, 1432ko urtarrilaren 15a - Sintra, 1481eko abuztuaren 28a) 1438-1481 bitartean Portugalgo erregea izan zen. 1449ra arte, Petri bere osaba izan zen erregeordea. Mairuen kontra borrokatu zen Maroko aldean, hainbat garaipen lortuz. Berari zegokiola iritzirik, Gaztelako koroa ere nahi zuen, baina ez zuen zorte bera izan Elisabet I.a Gaztelakoarekiko auzi horretan. Indietako itsasbidean aurkituko zituzten lurrak eman zizkion Nikolas V.a aita santuak Romanus Pontifex (1455) buldaren bitartez, esklabotza onartzeaz gain, Gaztelako Koroaren lehiakidetza oztopatu nahian:
| « | Orobat jakin dugu [Alfontso] erregeak eta [Enrike Jauna] infanteak, debekatu egin dutela euren itsasgizonek eta itsasontziek ez beste inork probintzia hauetara itsastatzea, itsasportu hauetan kontratatzea edo itsaso hauetan arrantza egitea; beldur baitziren batzuk diruzalekeriak bultzaturik nabigatu zezaketelako alde hauetara eta fruitu eta lan honen ospea kentzen ahaleginduko zirelako, lukurua eta maltzurkeria helburutzat harturik, fedegabeei burdina, armak eta lokarriak emanez edo itsastatzeko artea erakutsiz; horrela etsai indartsuagoak bilakatuko ziren eta enpresa honen jarraipena gelditu edo oztopatu egingo zen (...). Baina denborarekin gerta liteke beste erresumetako gizakiek ere nahi izatea bekaizkeriaz, amarruz eta diruzalekeriaz bultzaturik, horrela lortu diren aipaturiko probintzietan, itsasportuetan eta itsasoetan, itsastatzea, kontratatzea edo arrantza egitea. Guk, lehenago aipaturiko errege Alfontsori kasu eginez, beste epistola batzuen bidez baimentzen diogu edozein sarrazeno, pagano edo Kristoren beste etsaien aurka indarrez sartzea, konkistatzea, gainditzea eta meneratzea eta gizakiak betirako morrontzan hartzea eta haientzat eta bere ondorengoentzat bere erresumez, dukerriez, konterriez, jaurerriez, ondasunez eta edukinez jabetzea... Honez gain agintzen eta aldarrikatzen dugu lortu dituzten probintziak, uharteak eta abar, edo hemendik aurrera lortuko dituztenak, bai eta konkista hau ere, Bojador eta Nun Lurmuturretatik Ginea osoan zehar hegoaldeko hondartzetaraino (...), betirako ematen dizkiegula aipaturiko Alfontso erregeari eta bere ondorengo erregeei eta infanteari. | » |
| —. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri |||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/04/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 186. arauaː Atzerriko pertsona-izenak. Grafia-irizpideak. Erregeerreginen eta kidekoen kasua. .
* ↑ Kondaira. .
# Alfontso VI.a Gaztelakoa

Alfontso VI.a Gaztelakoa Ausarta (1040ko ekaina baino lehen-Toledo, 1109ko uztailaren 1a), Gaztela (1072 – 1109), Galizia (de facto, 1072 – 1109) eta Leongo erregea (1065 – 1109) eta Imperator totius Hispaniae izan zen.
Fernando I.a Leon eta Gaztelakoa eta Antsa Leongoa zituzten gurasoak. Bost aldiz ezkontzeaz gain, maitale bi eta emaztegi bat izan zituen. Aitaren partetik Leongo Erresuma jarauntsi zuen.
1072an Antso anaiak bere lurrak konkistatu eta ihes egin behar zuen. Hau eraila izan zenez, Alfontso itzuli eta bere lurrak berreskuratu ez ezik anaiarenak ere lortu zituen. Hori zela eta, Imperator totius Hispaniae titulua aldarrikatu zuen. Bere bizitzaren pasadizoak Cantar del Mio Cid liburuan agertzen dira.
Errekonkistari lotu bazion ere, almorabideen erasoaldiak aurre eginez, musulmanak babestu zituen bere erreginaldian.
Zuhaitz genealogikoa :
Urraca Henriques, Infanta of Portugal
Sancha of Portugal
Theresa of León
Alfontso I.a Portugalgoa
Teresa Fernández de Traba
Theresa de Bourgogne
Alphonse Jourdain
Elvira of Castile
Teresa Fernández
Sancha Raimúndez
Antso III.a Gartzeitz, Iruñeko Erregea
Fernando I.a Leon eta Gaztelakoa
Alfontso VII.a Gaztelakoa
Munia Gaztelakoa
Urraka Gaztelakoa
Alfontso VI.a Gaztelakoa
Fernando Pérez de Lara
Alfontso V.a Leongoa
Sancho Alfónsez
Sancha of León
Elvira Pérez de Lara
Elvira Mendes
Roger III, Duke of Apulia
Tancred, Prince of Bari
Elvira of Leon
Alfonso of Hauteville
Gilen I.a Siziliakoa
Adelicia di Sicilia
Sancha of Castile
Elvira Rodriguez de Lara :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 186. arauaː Atzerriko pertsona-izenak. Grafia-irizpideak. Erregeerreginen eta kidekoen kasua. .
* ↑ Louis R. Mortimer "Portugal, A Country Study", Washington Hiria: Library of Congress, 1993.
* ↑ José María Mínguez (2000). "Alfonso VI". Hondarribia: Nerea. ISBN 84-89569-47-9.
* ↑ Reilly, Bernard F. 1988. The Kingdom of León-Castilla under King Alfonso VI, 1065–1109. Princeton: Princeton University Press

## Ikus, gainera

* Gaztelako erregeen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q235080
* Multimedia: Alfonso VI of León and Castile / Q235080
# Alfontso IX.a Leongoa

Alfontso IX.a Leongoa (Zamora, 1171ko abuztuaren 15a -Sarria, 1230ko irailaren 24a) Galizia eta Leongo erregea (1188 – 1230) izan zen.

## Biografia

Fernando II.a Leongoa eta Urraka Portugalgoaren seme bakarra izan zen.
Navas de Tolosako guduan parte hartu ez bazuen ere errekonkista lan handia egin zuen, Extremadura konkistatuz. Salamancako Unibertsitatea sortu zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak

Berengaria Gaztelakoa ezkondu eta Fernando izan zuten semea. Ezkontza indargabetu bazuten ere, Henrike I.a Gaztelakoa 1217an hil ondoren semea Gaztelako errege bihurtu zuen. Hala ere semearekin tirabirak izan eta Teresa Portugalgoa lehenengo emaztearekin izandako Antsa eta Dulze alabei utzi zien Erresuma. Fernandok Teresarekin negoziatu eta Erresuma bereganatzea lortu zuen.
Zuhaitz genealogikoa :
Mentzia Lopez Harokoa
Lope Lopitz Harokoa
Berengela Lopitz Harokoa
Urraka Alfontso Leongoa
Alfontso Lopitz Harokoa
Sancha, heiress of León
Alonso López de Haro, Señor de Los Cameros
Ferdinand of León
Diego Lopitz III.a Harokoa
Dulce of León
Pedro Alfonso de León
Leonor de León
Alfontso X.a Gaztelakoa
Fadrike Gaztelakoa
Leonor de Castilla
Ferdinando di Castiglia
Berenguela de Castilla
Henrike Gaztelakoa, Senataria
Filipe Gaztelakoa
Fernando III.a Gaztelakoa
Antso Gaztelakoa
Constanza de León
Manuel Borgonia eta Suabiakoa
Maria de Castilla
Fernando Gaztela eta Danmartinekoa
Leonor Gaztelakoa
Luigi di Castiglia
Simon of Castille
Alfontso VII.a Gaztelakoa
Juan de Castilla
Fernando II.a Leongoa
Berengela Bartzelonakoa
Teresa Alfonso de Molina
Alfontso IX.a Leongoa
Alfontso I.a Portugalgoa
Berenguela Alonso de Molina
Urraka Portugalgoa
Maud of Savoy
Blanca Alfonso de Molina
Joana Alfontso Molinakoa
Alfonso of Molina
Maria Molinakoa
Urraca Alfonso
Juan Alfonso de Molina
Alfonso Téllez de Molina
Marie of Brienne
John of Brienne
Berengela Leongoa
Alphonso of Brienne
Louis of Brienne
Rodrigo Alfonso de León
Aldonza Rodríguez de León
Maria Alfonso de Leon
Pedro Soarez Sarraza
Sancha Alfonso of León
Martín Alfonso of Leon
Fernando Perez Ponce de Leão
Aldonza Alfonso de León
Pedro Pérez Ponce de León
Ruy Pérez Ponce de León
Larako Joanes Nuñez I.a
Teresa Alfonso de León
Nuño González de Lara
Fernando Alfonso de León
Juan Fernández "Cabellos de Oro"
Urraca Alfonso de León
Alvar Perez de Guzmán :

## Erreferentziak

* ↑ Szabolcs de Vajay, "From Alfonso VIII to Alfonso X" . "Studies in Genealogy and Family History in Tribute to Charles Evans on the Occasion of his Eightieth Birthday" liburuan, 1989, 366-417. orr.

## Ikus, gainera

* Leongo erregeen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q316115
* Multimedia: Alfonso IX of León / Q316115
# Alfontso VII.a Gaztelakoa

Alfontso VII.a Gaztelakoa Enperadorea (Caldas de Reis, 1105eko martxoaren 1a -Sierra Morena, 1157ko abuztuaren 21a) Galizia (1111 – 1157) Gaztela eta Leongo erregea (1126 – 1157) eta Imperator totius Hispaniae (1135-1157) izan zen.

## Biografia

Urraka Gaztelakoa eta Erramun Borgoinakoa zituen gurasoak, lehendabiziko Borgoinako leinuko erregea Hispanian izanik.
Bere erreinaldiaren helburu nagusia inguruko Erresumetan bere hegemonia finkatzea izan zen. Hala ere, ez zuen bete:
* Portugal 1128an de facto eta 1143an de jure independente bihurtu zen;
* 1134 arte, Alfontso I.a Aragoi eta Nafarroako erregea izan zen, hiltzean saiatu zuen erresuma biak menderatzea. Hala ere, azkenean utzi eta Tudejengo ituna sinatu behar zuen.
* Almohadeen erasoaldien aurka egin behar zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak

1128an Erramun Berenguer III.a Bartzelonakoaren alaba Berenguelarekin ezkondu zen. Zazpi seme-alaba izan zituzten:
* Antso III.a Gaztelakoa (1134-1158)
* Erramun, umea zela hilda.
* Fernando II.a Leongoa (1137-1188)
* Konstanza (1138-1160), Luis VII.a Frantziakoarekin ezkondu zena.
* Antsa (1139-1179), Antso VI.a Nafarroakoarekin ezkondu zena.
* Gartzia (1142-1145/6)
* Alfontso (1144-1149)
1152an, Ladislao II.a Poloniakoaren alaba zen Rikilda ezkondu zuen. Semea eta alab izan zituzten:
* Fernando, (1153-1157)
* Antsa (1155-1208), Alfontso II.a Aragoikoarekin ezkondu zena.
Gainera maitale bi izan zituen:
* Guntroda Pérez. Alaba bat izan zuten: Urraka (1132-1164), Gartzia V.a Nafarroakoaren emaztea izan zena
* Urraka Fernández, agian Gartzia III.a Santxezen leinukoa. Alaba bat izan zuten, Estefania izenekoa.
Zuhaitz genealogikoa :
Antsa Iruñekoa
Urraka Gaztela eta Leongoa
Fernan Alvarez de Tovar
Antso III.a Gaztelakoa
Alfontso VIII.a Gaztelakoa
Stephanie Alfonso of Castile
Pedro Fernández de Castro
Margarita Frantziakoa, Vexingo kondesa
Konstantza Gaztelakoa eta Bartzelonakoa
Alys, Countess of the Vexin
Alfontso IX.a Leongoa
Fernando de León
García Fernández de León
Fernando II.a Leongoa
William I, Count of Burgundy
Alfonso Fernández de León
Raymond of Burgundy
Stephanie of Burgundy
Sancho Fernández de León
Alfontso VII.a Gaztelakoa
Alfontso VI.a Gaztelakoa
Sancho de León, Señor de Monteagudo y Aguilar
Urraka Gaztelakoa
Constance of Burgundy
Antso VII.a Nafarroakoa
Antsa Gaztelakoa
Berengela Nafarroakoa
Garcia of Castile
Zuria Nafarroakoa (1177-1229)
Alfonso of Castile
Ferdinand of Castille
Petri II.a Aragoikoa
Constance of Aragon
Alfonso II, Count of Provence
Leonor de Aragón y de Castilla
Sancha of Castile, Queen of Aragon
Sancha d'Aragona
Ferdinando d'Aragona
Dulcia of Aragon
Ramon Berenguer of Aragon :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 186. arauaː Atzerriko pertsona-izenak. Grafia-irizpideak. Erregeerreginen eta kidekoen kasua. .
* ↑ Arnaldo Astorgakoa "Chronica Adefonsi Imperatoris"
* ↑ Riley-Smith, Jonathan (1990). Atlas of the Crusades. New York: Facts on File. 48. orr.

## Ikus, gainera

* Gaztelako erregeen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312767
* Multimedia: Alfonso VII of León and Castile / Q312767
# Anaia Txiki Kaputxinoen Ordena

    «Kaputxinoak» orriak hona dakar. Errenteriako auzoari buruzko artikulua hau da: «Kaputxinoak (Errenteriako auzoa)»
Anaia Txiki Kaputxinoen Ordena (latinez: Ordo Fratum Minorum Cappuccinorum; Kaputxinoak edo OFM.Cap. laburtua) eskeko ordena katolikoa da, frantziskotar familiaren adarra.

## Historia

Frai Matteo de Basciok eta Ludovico eta Rafaele di Fossombrone anaiek sortu zuten 1525ean, kontenplaziozko bizitza bilatuz.
Sortzaileak, erretiroko komentuetara joan ziren behatzaileak izan ziren, han, bizitza kontenplatiboago bat izan ahal izateko. Denborarekin, bere kopurua hazi egin zen, eta frantziskotar ordenaren erreforma bat egitea erabaki zuten. Hori oso ohikoa zen garai hartan, asko baitira behaketaren barruan dauden frantziskotarren erreformak. Behatzaileengandik banandu ziren eta komentualen ministro nagusiaren esanetara egon ziren, euren ministro nagusia izan arte.
Frantziskotarren beste adarrak bezala, kaputxinoak, oro har, parrokien zaintzan aritzen dira. Hala ere, bizitza kontenplatiboa eta azterketa estimatzen dituzte.
Kaputxinoak, lehen garaietako izpiritualen oinordeko adarra dira. Sokadun abitu marroi bat erabiltzen dute (frantziskotar behatzaileek bezala), baina beste bi taldeekiko desberdintasun nagusia tunikari lotutako kaputxa bat daramatela da, Frantzisko Asiskoak erabiltzen zuen jatorrizko ohituraren formaren arabera), eta luzeagoa da beste adarrekin alderatuta.

## Ordena Euskal Herrian

Misio- eta predikatze-lanetan jardun izan dute bereziki. Euskal Herrian hainbat etxe dituzte. Euskalgintzan eta euskal kulturan leku garrantzizkoa izan dute XX. mendean (Alejandro Bilbao, Aita Donostia, Jorge Riezukoa, Polikarpo Iraizozkoa, Damaso Intza, Buenaventura Oieregikoa, etab.).
XX. menden zehar kaputxinoek euskeraren aldeko lan eskerga egin zuten ete mende hasieran, euskara hutsezko izandako lehenbizikoetako aldizkariak argitaratzeri ekion zioten: Irugarrengo Prantziskotarra 1913an eta Zeruko Argia 1919an.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Laburtzapenak Hiztegia] [2009]
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Kaputxino. .

## Ikus, gainera

* Lekarozko ikastetxea
* Irugarrengo Prantziskotarra
* Zeruko Argia
* Umeen-Deia
* El Saltillo jauregia

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Italieraz)(Ingelesez)(Frantsesez)(Alemanez)(Gaztelaniaz)(Polonieraz)(Portugesez)
* Datuak: Q124862
* Multimedia: Order of Friars Minor Capuchin / Q124862
# Anaidi

Anaidia edo kofradia xede erkideak erdiesteko elkartu den pertsonen (gehienetan eta tradizionalki gizonen) elkarte bat da. Adigaia kristautasunaren testuinguruan garatu zen Mendebaldean, batez ere Eliza Katolikoaren erlijio-ordenei lotuta Erdi Aroan. Laster ideia beste esparru batzuetara hedatu zen: eskulangileetara, merkatarietara, etab. Azkenerako, klubak, harginbelzgoa, anaiarteak eta beste garapen batzuk izan zituen. Euskal Herrian aipagarria da elkarte gastronomikoen sorrera.
Gaur egun, anaidien konnotazioak ugariak dira testuinguruaren arabera, aintzat edukita beren xedea erlijioari lotutakoa, lanbideari lotutakoa, intelektuala edo soziala izan daitekeela. Zenbaitetan isilpeko elkarteen itxura izan dezakete, adibidez, hargin beltzen kasuan.
Anaidien kide izateko aukera mugatua izan ohi da, eta askotan gizonei soilik uzten zaie kide izaten; hala ere, azken urteetan asko ireki da emakumeak ere kide izateko aukera.
Euskal Herrian oraindik arrantzaleen elkarteek kofradia izenari eusten diote.

## Ikus, gainera

* Anaiarte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q996839
* Multimedia: Fraternal organizations / Q996839
# Anaie

    Ez nahasi anaiarekin.
Anaie edo Insole 2.049 metroko altuera duen mendate edo ataka da, Erronkaribar eta Aspe artean dagoena. Piriniar uren banalerroan kokaturik, Añelarraren hegoaldean (2.349 m) eta Auñamendiren hegoaldean (2 504 m) dago.

## Toponimia

Anaie toponimoak ez du inolako sorrera "anaia" euskal hitzean. Berriz, akitanierazko oronimo zahar bat da, Auñamendi eta Anialarra mendien toponimoetan ere agertzen dena.

## Topografia

Bertatik ikus daiteke:
* Aniebarka handiko harana (edo Añabarkandia edo Añelarra mendilerroa dagoen tokia) Izabako isurialdean;
* Anaieko harana, Sanchezetik mendebaldera (1.080 m), Lauga haranean, Lescunen (Aspe harana).
Belaguako aterpe zaharra eta Laskun lotzen ditu Auñamendiren hegoaldetik. Ibilaldia zaila da (orientazioa eta ur faltagatik) eta sei ordu beharko dituzu Sanchèzeko ordokiraino.
| Ibilbidea | Altuera |
| Belaguako aterpetxea | 1428 m. |
| Aniebarka handia | |
| Añelarra | 2.358 m |
| Anaie mendatea | 2.060 m |
| Anaiko harana | |
| Sanchèze (Laskun) | 1.080 m |

## Erreferentziak

* ↑ EODA
* ↑ IGN

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2981972
# Anaia Txiki Komentualen Ordena

Anaia Txiki Komentualen Ordena (latinez: Ordo Fratrum Minorum Conventualium, Komentualak edo OFM.Conv. laburtua) eskeko ordena katolikoa da, frantziskotar familiaren adarra.

## Historia

Frantzisko Asiskoak 1209an sortu zuen Anaia Txiki Komentualen Ordena, Anaia Txikien izenarekin. Ia hasieratik, komentualen izena gehitu zitzaion. Bertatik, erreforma handi bat sortzen da: Behaketaren Anaia Txikien Ordena; gaur egun, behatzaile diren anaia txiki edo frantziskotarren izenarekin ezagutzen dira. Azken horretatik sortu zen Anaia Txiki Kaputxinoen Ordena.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q692799
* Multimedia: Order of Friars Minor Conventual / Q692799
* ↑ Euskalterm: [Laburtzapenak Hiztegia] [2009]
# Ambrogio di Spinola

Ambrogio di Spinola (Genova, Italia, 1569 – Castelnuovo Scrivia, Italia, 1630ko irailaren 25a) Espainiako Armadako militarra izan zen. Filipe III.a Espainiakoaren gobernuarekin hitzarmena egin ondoren, Herbehereetara joan zen gudaroste baten buru, eta Ostende konkistatu zuen (1603). Gero, Flandesko gudarostearen buru izendatu zuten; Maurizio Nassaukoaren kontra borrokatu zen, eta holandarrei hainbat hiri eta gotorleku kendu zien. 1625ean Breda konkistatu zuen. Madrilgo gortean aldi batez izan ondoren, Milango gobernadore izendatu zuten (1629), eta Mantua eta Monferratoko Oinordetza gerran, Italian zeuden espainiar gudarosteen buruzagia izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q359936
* Multimedia: Ambrosio Spinola, marqués de los Balbases / Q359936
# Ambroise Paré

Ambroise Paré (Bourg-Hersent, Lavaletik gertu, Frantzia, 1509 – Paris, Frantzia, 1590eko abenduaren 20a) frantses kirurgialaria izan zen.

## Biografia

Henrike II.aren, Frantzisko II.aren, Karlos IX.aren eta Henrike II.aren sendagile izan zen.
Odol-jarioak geldiarazteko, arteriak lotzeko metodo bat asmatu zuen; ortopedia-azterketak ere egin zituen.
Kirurgiari buruzko lanak argitaratu zituen: La Method de traicter les playes faites par les arquebuses et aultres bastons a feu (1545, Arkabuzek eta beste su-armek eragindako zauriak sendatzeko metodoa).
Kirurgia modernoaren aitzindaritzat hartzen da Pare.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q276480
* Multimedia: Ambroise Paré / Q276480
# Ambrosden

Ambrosden, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Oxfordshire konderrian.
2021ean 2.736 biztanle zituen.
* Datuak: Q2692883
* Multimedia: Ambrosden / Q2692883
# Ambrogio Boccanegra

Ambrogio Boccanegra (†1374) jatorri genoarreko itsasgizon gaztelar nazionalizatua zen, Simon Boccanegra Genovako dogoaren iloba eta Egidio Boccanegraren (Bizarbeltz goitizenez) eta Maria Piescoren semea.

## Sendia

1341. urtean haren aita zena Gaztelara joan zen bere flotarekin, mariniekin eta granadarrekin gerran zegoen Alfontso XI.a Gaztelakoa laguntzera. 1344an Río Saladoko guduan parte hartu zuen eta zerbitzuen ordainetan Alfontso XI.ak Palma del Río udalerria eman zion. 1367an Egidio exekutatua izan zen Petri I.a Gaztelakoaren aginduz, erregearen anaiordearen, Trastamarako Henrikeren, aldekoa baitzen. Ambrogiok Frantziara egin zuen ihes eta gerora Henrike II.a izango zenaren gorteko partaide izan zen.

## Palma del Ríoko jauna

Petri I.a Gaztelakoa hil ostean eta Henrike II.a errege zelarik, Ambrogiok Palma del Ríoren jabegotza berreskuratu zuen 1369an eta herritarrak -gehiengoa mudejarra- aske bilakatzen zituen hiri-gutuna zabaldu zuen. Musulmanei hainbat eskubide eskaini zizkien, hala nola beraien zenbait legeren arabera jokatzeko ahalmena.

## Karrera militarra

Itsas armada gaztelarrean sartu zen eta almirante izatera iritsi zen. 1371n portugaldarrak garaitu zituen Guadalquivirreko ibai ahoan, ondorioz Portugalgo erregeak bakea sinatu zuen bere homologo gaztelarrarekin. Bere garaipen garrantzitsuena, ordea, urte bat geroago lortutakoa izan zen, Arroxelako gudukoa (1372) hain zuzen. Gaztelako eta Frantziako Koroek armada ingelesa txikitu zuten, etsaien buruzagi zen kondea harrapatuz. Garaipen hark Mantxako kanala Gaztelaren esku utzi zuen eta Ingalaterrak, ahulduta zuen defentsa frantsesek behin eta berriro erasotzen zutela-eta, bakea eskatu zuen hiru urteren buruan, 1375ean.
1373an berriro garaitu zituen portugaldarrak Lisboa erasotzean.
Ambrogio Boccanegra 1374an hil zen eta haren ondorengotzat Fernando Sánchez de Tovar izendatu zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q336365