OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Belar on

Belar elikagarriak edo sukaldeko belarrak —edo belarrak, besterik gabe, adiera zabalean (belar aromatiko, usain-belar, sukaldaritza-belar edo ongailu-belarra)— elikadurarekin loturiko giza kontsumoan erabiltzen diren tamaina txikiko landare belarkarak dira. Ez dute zerikusirik belardiko landareekin, eta elikagai, sendagai, edo lurrin gisa prozesatu eta kontsumi daitezke horien hosto, kimu edo begiak. Zurezko enborrik garatzen ez duten zurtoinak izateak batzen ditu morfologikoki, baina era askotakoak izan daitezke. Nutrizioan duten balioarengatik kontsumitzen diren barazkiak eta beste landare batzuk eta ez dira kategoria honetan sartzen ohikoan. Horien artean, kalitatez hobeak kontsideratzen direnei, belar on esaten zaie.
Lagunarteko hizkeran, belarra da elikagaiak prestatzeko edota osasuna babesteko balio duen landarea eta, areago, kasu batzuetan arbola-hostoa ere (ezkia, ereinotza), erabiltzen den atala, hostoa edo zaina denean.
Belarra eta espezia terminoek antzeko esanahia duten arren, bigarrena erabiltzen da hostoak eskuarki ez diren baina xede horixe duten landareen beste atal batzuk adierazteko: haziak, fruituak, sustraiak, azala, etab. Belar elikagarriak fresko eta osorik kontsumitzen dira normalean; espeziak, lehortu eta xehatu edo eho egin ohi dira, erabili aurretik.
* ↑ Diccionari de la llengua catalana. .
* ↑ Herb | culinary and medicinal plant. .
* ↑ herb. .
* ↑ Rakarcha, Sarayut; Maknoi, Charun; Tanming, Wattana; Thammarong, Woranart; Panyadee, Prateep. (2020). «Dimetra (Oleaceae), a new genus record for Lao PDR» Thai Forest Bulletin (Botany) 48: 184–186. doi:10.20531/tfb.2020.48.2.09. ISSN 2465-423X. (Noiz kontsultatua: 2023-03-25).
* ↑ Agirre, Edorta. (2014). [«Elikadura Hiztegi Entziklopedikoa» calameo.com Elikaduraren Hiztegi Entziklopedikoa. ].
# Carlos González Fernández

Carlos González Fernández (Cintruénigo, Nafarroa Garaia, 1997ko maiatzaren 24a) aktore nafarra da.

## Ibilbidea

18 urterekin Madrila joan zen interpretazioa ikastera. Hainbat telesailetan parte hartu du, besteak beste Maricón perdido,​ Todas las veces que nos enamoramos, Señoras del (h)AMPA​, Veneno edo Mariliendre esaterako. Una Navidad con Samantha Hudson telebista saioan ere parte hartu zuen.
2021 urtean Navarra Televisión Sarietarako izendapena jaso zuen, eta Extremadurako Nazioarteko LGBT Zinemaldian saritua izan zen Maricón perdido eta Veneno telesailengatik.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Carlos González – Mesala. (Noiz kontsultatua: 2024-09-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) Núñez, Celia Gálvez. (2021-12-09). ««Me encantaba cantar por Rocío Jurado cuando era niño»» El Periódico Extremadura (Noiz kontsultatua: 2024-09-07).
# Sergio Mendes

Sérgio Santos Mendes, musikan Sérgio Mendes gisa ezaguna, (Niterói, Rio de Janeiro, 1941eko otsailaren 11a - Los Angeles, Kalifornia, 2024ko irailaren 5a) bossa nova abeslari, moldatzaile, pianista eta musikari brasildarra izan zen. 35 argitalpen baino gehiagorekin, bossa nova eta jazz eta funk erritmoak uztartu zituen. Brasilgo musikaren nazioarteko erreferenteetako bat da.
Jatorrizko abesti onenaren Oscar sarirako izendatu zuten 2011n, Rio animaziozko filmeko «Real in Rio» abestiaren egilekide gisa.

## Diskografia

* Dance moderno (1961) LP/CD
* Quiet nights (1963) LP
* Você ainda não ouviu nada Sérgio Mendes & Bossa Rio (1963) LP/CD
* The Swinger from Rio (1964) LP/CD
* Bossa Nova York Sérgio Mendes Trio (1964) LP/CD
* Cannonbal's bossa nova with Bossa Rio (1964) LP/CD
* In person at El Matador-Sérgio Mendes & Brasil '65 (1964) LP/CD
* Brasil '65 Wanda de Sah Featuring The Sérgio Mendes Trio (1965) LP/CD
* The Great Arrival (1966) LP/CD
* Herb Alpert Presents Sérgio Mendes & Brazil '66 (1966) LP/CD
* Equinox - Sergio Mendes & Brasil '66 (1967) LP/CD
* Antonio Carlos Jobim & Sergio Mendes - Sergio Mendes, Antonio Carlos Jobim (1967) LP/CD
* The Beat of Brazil (1967) LP/CD
* Sérgio Mendes Favorite Things (1968) LP/CD
* Look Around - Sérgio Mendes & Brasil '66 (1968) LP/CD
* The Fool on The Hill -Sérgio Mendes & Brasil '66 (1968) LP/CD
* Crystal Illusions - Sérgio Mendes & Brasil '66 (1969) LP/CD
* Greatest Hits - Sérgio Mendes & Brasil '66 - (1970) LP
* Ye-me-lê - Sérgio Mendes & Brasil '66 (1970) LP/CD
* Live at Expo' 70 - Sérgio Mendes & Brasil '66 (1970) LP/CD
* Stillness - Sérgio Mendes & Brasil '66, 1971) LP/CD
* País tropical - Sergio Mendes & Brasil '77 (1971, LP/CD
* Primal Roots (AKA Raíces) - Sérgio Mendes & Brasil '77 (1972) LP/CD
* Love Music - Sérgio Mendes & Brasil '77 (1973) LP/CD
* In Concert - Sérgio Mendes & Brasil' 77 (1973) LP
* Vintage 74 - Sérgio Mendes & Brasil' 77 (1974) LP/CD
* Sérgio Mendes - (1975) LP/CD
* Homecooking - Sérgio Mendes & Brasil '77 (1976) LP/CD
* Sérgio Mendes & And the New Brasil '77 - (1977) LP/CD
* Brasil '78- (1978) LP/CD
* Pelé - (Original Soundtrack) (1978) LP/CD
* Magic Lady (1979) LP/CD
* Horizonte Aberto - (1979) LP/CD
* Alegria - (1980) LP/CD
* Picardía - (1983) LP/CD
* Sérgio Mendes - (1983) LP/CD
* Confetti - (1984) LP/CD
* Brasil '86 - (1986) LP/CD
* Arara - (1989) LP/CD
* Brasileiro - (1992) CD
* Océano - (1996) CD
* Timeless - (2006) CD
* Encanto - (2008) CD
* Bon Tempo (2010)CD
* Tristeza de nos dois - Sergio Mendes & Joao Gilberto (2012) CD
* Magic - Sergio Mendes (2014) CD
# Ana Patrícia

Ana Patrícia Silva Ramos (Espinosa, Brasil, 1997ko irailaren 29a), hondartza-boleiboleko jokalaria da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen Duda Lisboarekin batera.

## Ibilbidea

21 urtez azpiko munduko txapelduna izan zen birritan, 2016an eta 2017an. 2014an Gazte mailako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen Duda Lisboarekin batera.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion, Rebecca Cavalcanterekin batera aritu zen eta final laurdenetara baino ez zen iritsi.
2022an berriz elkartu ziren Ana Patrícia eta Duda Lisboa eta Erroman Munduko txapelketa irabazi zuten. Parisko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoak izan ziren.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris Frantzia | 01 ! | Hondartza-boleia |
| Munduko txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Erroma Italia | 01 ! | Hondartza-boleia |
| 2023 | Mexiko Hiria Mexiko | 02 ! | Hondartza-boleia |
| Panamerikar Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2023 | Santiago Txile | 01 ! | Hondartza-boleia |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Players’ Database – FIVB. (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).
* 1 2 (Ingelesez) «Brazil’s Ana Patricia, Duda win beach volleyball gold over Canada in three-set classic | NBC Olympics» www.nbcolympics.com (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).
# Etxepare porno

Etxepare porno. Zibernetika euskalduntzeko metodoa Luis Fernandez "Luistxo"k idatzitako liburu honetan euskal kultura Interneten eta teknologia berrietan aztertzen da. Edukia azpizenburuan ondo adierazita dago. Nolabait zein den egoera eta zein erronka nagusiak aurkeztu nahi zituen egileak. Ez da, ordea, ohiko esku-liburu bat, erreportaia bizia baizik, adibide praktikoez, umore gaziz, ironiaz eta xehetasun xume baina garrantzitsuz betea. Ironia hori izenburuan berean ikus daiteke zeren eta lanak ez du pornografiarekin ezer ikusitik. Liburua Alberdania argitaletxeak plazaratu zuen.

## Bibliografia

* Etxepare porno, Zerberri bilduma, 2.zk., 1998, ISBN: 978-84-88669-65-0, 80 or.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.alberdania.net/product/etxepare-porno/

## Kanpo estekak

* Mikel Aldalurren kritika Euskaldunon Egunkaria, 1998/11/21.
# Cuevas del Conventico

Komentuko Kobazuloak Melilla Zaharrera dauden kobazulo historikoak dira. Melillako hiri espainiarrean dagoen Arte Sakratuaren Museotik dute sarbidea, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna. sadfaf asdf asfadsf asdf asdfdsaf sadf sdfdsfasdf asdfsdaf dsf dsf

## Historia

Hasieran, Cala de Trápana-n urak induskatutako haitzulo naturalak feniziarrek, erromatarrek, arabiarrek erabili zituzten beren ontziak barrunbe handian sartuz gordetzeko, eta, azkenik, espainiarrek, xviii. mendean, haitzulo naturalen gainean maila batzuk induskatu baitzituzten elikagaiak biltegiratzeko, nahiz eta erabilerarik ospetsuena 174-1775 Asedimelilloko udalerrian ostatatzeko erabili zirenean izan zen. sdfsdaf dsaf sfasdf adsf dsfds sdfdasf asf sadf sdf fdsfsd f sdf
1925ean, Melillako portua eraiki zenean, ainguraketa harearekin itsutu zen, eta hondartza bat sortu zen. 1993 eta 1995 bitartean, arku parabolikoa eta Trapagarango kalaranzko hormak eraiki ziren, eta, geroago, hirugarren mailan adreiluzko bueltak eraiki ziren eta horien gainean zeuden kaleak zolatu ziren, Miguel Acosta i Concepción, erortzeko arriskua zela eta. Espainiako okupazio melillensearen V. mendeurrenarekin batera, zurezko zoladurak jarri ziren. 1998-2000 bitartean, lehen maila sendotu eta sendotu zen, maila guztiak komunikatu ziren, komunak eta araztegi bat eraiki zituzten Trapagaranera jaisten den eskalaren azpian. sadf dsaf dsf sdffdssdf asf sdfds asdfdsfsdf dsf asdfds fsdf afds dsf sd fdsf sdfdfs asdf

## Deskribapena

Barrunbe ireki erraldoi bat du, harrizko eta adreiluzko arku paraboliko batez sendotua, eta hiru maila elkarrekin komunikatuta, baxuenetik altuenera. Lehenak bi nabe ditu, eliza gisa sortu eta erabiliak; bigarrenak, berriz, gela batzuk, elkarren artean komunikatuak eta leihoak kanpoaldera dituztenak; hirugarrenak aurrekoaren antza du, baina gela txikiagoak eta baxuagoak ditu. asdfasdf adsfsdf asdf sdfsdafa sdfasdf sadf sdaf sadf dsfsdf dsf

## Erreferentziak

* ↑ «Primer recinto» http://www.melilla.es.
* ↑ Vellés, Javier. (2011). «Restauración de las Cuevas del Conventico en Melilla» LOGGIA (2): 71-77. ISSN 1579-0951año=19979..
* ↑ Vellés, Javier. (2011). «Recóndito lugar del Mediterráneo. Las cuevas del Conventico, obras de restauración» Revista Akros (10): 71-77. ISSN 1579-0959..
* ↑ Santacana Mestre, Joan; Martínez Gil, Tània; García Barat, Rafael. (2011). «Melilla, ciudad patrimonial. La visibilidad del patrimonio intangible. El ejemplo de las cuevas del Conventico» Revista Akros (10): 60-65. ISSN 1579-0959..
* ↑ «Cuevas del Conventico» http://www.melillaturismo.com.

## Kanpo loturak

* artxibatua Machine-ra.
# A contratiempo

A contratiempo film espainiarra da, Óscar Ladoirek zuzendu zuen, Fernando Truebarekin batera, hau izan zen Galizia eta Madrilgo agertoki naturaletako zuzendari exekutiboa. Gizon heldu bat eta nerabe baten artean gertatzen den drama sentimentala da. 1982an estreinatu zen Espainian, koloretan.

## Argumentua

Madrilen Cae la noche, Félix Ortiz zuzendariaren azken filma estreinatu ostean, honek Galiziara bidaia bat hasiko du. Bere ohiko ingurunetik urrunduz, kontatzeko istorio berri bat aurkitzeko asmoa du. Ibilbideko geldiune batean helbururik gabe bidaiatzen ari den Clara nerabea ezagutuko du. Neskak bidaiaren zati batean harekin batera joateko konbentzitzen du. Félixek neska gainetik kentzeko hainbat ahaleginetan huts egin ondoren, Finisterrera harekin batera joango dela onartzen du azkenean. Adin alde handiak elkar ulertzea zailtzen du, baina ez du galarazten Felixek harengatik zerbait sentitzen hastea. Bere sentimenduez beldurtuta, Clararen aitari deitzen dio leku jakin batean har dezan. Clarak ez du bere famili bizitzara berriro itzultzea beste aukerarik izango, baina ez zuzendariari urte batzuen ondoren berarengana itzuliko dela agindu aurretik.

## Filmaren fitxa
### Banaketa nagusia

* Mercedes Resino Clara paperean
* Óscar Ladoire Felix paperean
* Fernando Vivanco aktore paperean
* Paco Lobo detektibe paperean
* Almudena Grandes arkeologoa paperean
* Juan Cueto Clararen aitaren paperan
* Gonzalo Suárez, Finisterreko gizonaren paperean
* Rafael García Martos, Goyo paperean
* Manuel Huete, harreragilea paperean
* Antonio Resines agente paperan
* Raul Palacios, Felixen aitaren paperean
* Carlos Boyero kritikari paperean
* Salvador Gómez Calle, 2. harreragilea
* Beatriz Elorrieta Elena paparean
* Lesley-Anne Down aktoresa paperan
* Ana Huete, zerbitzari eta ekoizle delegatua gisa.

### Soinu-banda

"A Contratiempo" abestia, Chicho Sánchez Ferlosiok sortu eta interpretatua. Letra: Agustín García Calvo. A contratiempo José Antonio "Chicho" Sánchez Ferlosioren LP diskoa da, 1978an grabatua eta 2007an CDan berrargitaratua.
"Los Dominantes" orkestra. Mintegia
Musika: Arie Dzierlatka

### Kanpoko eszenatokiak

Finisterre, Noya, O Pindo, San Andrés de Teixido, Cervo, Lugo, Sargadelos, Viveiro, Toxa, Cambados, Samil, Santiago de Compostela, Madril.

### Eskaintza

Jonás Grouchito eta León Tristan

## Bibliografia

* Aguilar, Carlos (1986). Guía del Video - Cine. Madrid: Ediciones Cátedra. ISBN 84-376-0615-2. -Ver Carlos Aguilar

## Kanpoko loturak

* A contratiempo MDb-n
* A Contratiempo Kontratatu Flixolen
* Zine kritika "El País" egunkarian, Madril, 1982ko martxoaren 14a
* 1982ko Zinemako Urtekaria, Kultura Ministerioa

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) A contratiempo (1982). (Noiz kontsultatua: 2023-07-30).
# Bost zentzumenak (margolanak)

Bost zentzumenak Jan Brueghel Zaharrak eta Peter Paul Rubensek 1617-1618 artean bost lanen saila da. Margolariek oleo ohola gaineko teknika erabili zuten. Bi artistek Espainiar Herbehereetan lan egin zuten elkarrekin: Brueghelek paisaia eta objektuak egin zituen eta Rubensek pertsonak. Estiloa Flandriako barrokoarena da. Gaur egun Madrilgo Pradoko museoan ikus daiteke.

## Deskribapena

Tamainu handiko lanak dira: 65 x 107 zm. ingurukoak. Ikuspegi espektakularrak erakusten dituzte, zehaztasunez beteta.

## Historia

Koadro sorta hau Alberto VII.a Austriakoaren eta Elisabet Klara Eugenia Austriakoa Herbehereetako gobernadoreek enkargatu zuten. Geroago, Filipe IV .aren eskuetara igaro ziren, eta hark Madrilgo Alkazarrean jarri zituen koadroak. 1734ko sutetik erreskatatu ondoren, desagertutako Buen Retiroko Jauregira eraman zituzten, eta, ondoren, Errege Jauregira, Pradoko museoan amaitu arte.

## Iruditegia

* Ikusmena, 1617.
* Oído, 1617–18.
* Usaimena, 1617–18.
* Dastamenta, 1618.
* Ukimena, 1618.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.museodelprado.es/actualidad/multimedia/serie-de-los-cinco-sentidos/ea5e8fb2-818c-4f01-81c0-3198a2f7abd0
* ↑ https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/la-vista/494fd4d5-16d2-4857-811b-e0b2a0eb7fc7

## Kanpo estekak

* Margolana erresoluzio handiz Pradoko museoaren webgunean.
* Datuak: Q12898661
* Multimedia: Allegories of the five senses (Jan Bruegel the Elder & Peter Paul Rubens) / Q12898661
# Pongidae

Pongidae edo pongidoak primateen taxon zaharkitu bat da. Erabiltzen zenean, txinpantzeak, gorilak eta orangutanak barneratzen zituen, eta gaur egun "tximino handiak" deitzen den taldearen parekidea izango litzateke. Taxon hau ez da gaur egun erabiltzen, ez bada esanahi historikoa eman nahi denean. Gaur egun tximino handi hauek guztiak Hominidae barruan sailkatzen dira.
«Pongidae» eta «pongids» hitzak informalki erabiltzen dira batzuetan orangutanak eta haien ahaide fosil iraungiak dituen primateen taxonerako. Erabilera horretarako, gaur egun gehien onartzen den izena Ponginae da (edo informalki Asiako hominidoak edo ponginoak), Hominidae edo hominidoen orangutanen azpifamilia. Gaur egun badakigu taxon hau parafiletikoa dela beste hominidoekin (afrikarrekin) alderatuta. Orangutanak dira Ponginae azpifamiliatik bizirik atera den espezie bakarra, duela 19,3 eta 15,7 milioi urte artean beste hominidoengandik (gorilak, txinpantzeak eta gizakiak) genetikoki aldendu zena. Azpifamiliak beranduago banatu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3396223
# Rugosomyces obscurissimus

Rugosomyces obscurissimus Lyophyllaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Tricholoma ionides var. obscurissima (Basionimoa), Tricholoma obscurissimum, Calocybe obscurissima, Lyophyllum obscurissimum.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik lautura, disko formakoa, erregularra edo pixka bat konkorduna, iletsu samarra edo ia leuna, arre-gris edo arre-gorrixka-more bizi kolorekoa, erdigunean ilunagoa.
Orriak: Mehetu-itsatsiak edo koskarekin, estu, baina ez oso zabalak, zuriak.
Hanka: Erregularra, zuzena, zilindrikoa, fibriloso samarra, kapelaren kolorekoa luzera denean.
Haragia: Zuria, irinaren usain eta zaporearekin, ez oso handia.
Etimologia: Calocybe terminoa grekotik dator eta kapela edo buru eder batekin esan nahi du. Obscurantissima epitetoa bere koloreagatik du.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Rugosomyces ionides delakoaren aldaera bat da eta oso antzekoa da.

## Sasoia eta lekua

Basoetan edo bide bazterretako belarretan.

### Banaketa eremua

Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 321 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ Rugosomyces obscurissimus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q84336869
# Solutuen garraitzaile familia

Solutuen garraitzaile familia (SLC) proteina talde bat da, mintzeko solutuen garraiatzailearen parte. 400 kide baino gehiago ditu, 66 familiatan antolatuta. SLC taldeko kide gehienak zelula-mintzean daude. SLC geneen nomenklatura-sistema geneen HUGO nomenklatura-batzordeak (HGNC) proposatu zuen jatorrian, eta garraiatzaile horiek kodetzen dituzten geneen HGNCren izen ofizialen oinarria da. TCDB datu-basean, mintz bidezko garraiatzaileen sailkapen orokorrago bat aurki daiteke.
SLC taldeko kideek garraiatzen dituzten solutuak askotarikoak dira, eta molekula organiko kargatuak eta kargatu gabeak, ioi ez-organikoak eta amoniakoa izan daitezke.
Mintzeko proteina integraletan ohikoa denez, SLCek mintzean zeharreko alfa helize hidrofobikoak dituzte, euren artean zelula barruko zein kanpoko begizta hidrofilikoz lotuta. SLCaren arabera, garraiatzaile hauek monomero gisa edo homo- zein hetero-oligomero behartu gisa funtzionalak dira. SLC familia asko bideratzaile nagusien superfamiliako kide dira.

## Erreferentziak

* ↑ Hediger, Matthias A.; Romero, Michael F.; Peng, Ji-Bin; Rolfs, Andreas; Takanaga, Hitomi; Bruford, Elspeth A.. (2004-02-01). «The ABCs of solute carriers: physiological, pathological and therapeutic implications of human membrane transport proteins» Pfl�gers Archiv European Journal of Physiology 447 (5): 465–468. doi:10.1007/s00424-003-1192-y. ISSN 0031-6768. (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).
* ↑ Perland, Emelie; Fredriksson, Robert. (2017-03). «Classification Systems of Secondary Active Transporters» Trends in Pharmacological Sciences 38 (3): 305–315. doi:10.1016/j.tips.2016.11.008. ISSN 1873-3735. PMID 27939446. (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1401099
* Multimedia: Solute carrier family / Q1401099
# Xylaria longipes

Xylaria longipes Xylariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Sphaeria polymorpha var. pistillaris, Xylaria polymorpha var. pistillaris, Xylosphaera longipes.

## Deskribapena

Estroma: 2,5 cm, oin zilindrikodun borra soil baten itxurakoa, batzuetan irregularra edo baita pixka bat lobatua goialdean; lirain samarra; bakarrik edo taldeetan. Arre beltzaxka.
Haragia: Zaila, betea, zuria, zarakar mehe beltzaxka batekin, bertatik fruitu-gorputzen puntak (peritozioak), ateratzen dira, eta luparekin pikorrak ikusten dira.
Etimologia: Longipes epitetoa latinetik dator, luzea esan nahi duen “longus” hitzetik eta hanka esan nahi duen “pes” hitzetik. Bere tamainagatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Xylaria polymorpha antzekoa da.

## Sasoia eta lekua

Eroritako astigarren adarretan.

### Banaketa eremua

Amerika, Europa, Errusia, Hego Korea, India, Txina, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Gabon, Uganda, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 569 or. ISBN 84-282-0539-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Calvo Pérez Javi. (2006). El mundo de las setas. Asociacion Micológica Fungipedia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Xylaria longipes: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1574302
* Multimedia: Xylaria longipes / Q1574302
* Espezieak: Xylaria longipes
# Helene urakana (2024)

Helene hurakana, 2024ko irailaren amaieraldera AEBetako hego-ekialdean suntsipena eragin zuen 4 kategoria eta diametro handiko urakan bat izan zen, Floridako Big Bend eremua jo zuen boteretsuena izanik. 2017ko Maria urakanak AEB jo zuenetik hilkorrena izan zen, eta 2015eko Katrina urakanaren ondoren AEBen lurralde kontinentala jo zuen hilkorrena.
220 kilometro orduko goreneko haize bufadak eragin zituen.
Mexikoko golkoaren mendebaldean sortu zen eta irailaren 17rako Urakan Zentro Nazionalak atzeman eta jarraipena egin zion. 2014ko irailaren 29an desegin zen.
# Milton urakana

Milton hurakana, Mexikoko golkoan dagoen 6 kategoriadun zikloi tropikal bat da. Izendututako hamairugarren ekaitza da, bederatzigarren urakana eta laugarren urakan handiena, 2014ko Atlantikoko urakan denboraldiko bigarrena izateaz gain.
Urakan Zentro Nazionalak bere sorrera Karibe itsasoaren mendebaldean atzeman zuen, Campecheko badian osatu zelarik. AEBetako Florida estatuan lur lehorra ukitzea espero da, Helene urakana igaro eta bi astera.
* Datuak: Q130428849
* Multimedia: Hurricane Milton / Q130428849
# Irma Avegno

Irma Avegno (Montevideo, 1881eko abenduaren 20a - Buenos Aires, 1913ko ekaina) XX. mende hasierako Montevideoko goi mailako gizarteko emakume uruguaitar bat izan zen, finantza negozioetan aritu zena. Poliziarengandik ihesi joan behar izan zuen Buenos Airesera.

## Biografia

Gurasoak, jaiotza agiriaren arabera, Emilio Avegno eta María de Ávila ziren. Familia aberatsa zen, Colorado Alderdiarekin lotuta. Aita Artigas Departamenduko diputatua izan zen eta osaba politikoa, José Romeu, Estatu Idazkaria, biak José Batlle y Ordóñezen bigarren gobernuan. Irma Avegno, bere garaian, pertsona liberaltzat eta urratzailetzat hartua izan zen, finantza-negozioetan (mailegu-emailea zen) eta tradizioz gizonentzat gordetako jardueretan aritu baitzen, hala nola zaldi-lasterketetako apustuetan. Halaber, lesbiana zela onartu zuen modu publikoan. Uruguaiko Justiziaren iheslari zela eta, egoera misteriotsuan hila agertu zen Lomas de Zamora hirian, Buenos Aires probintzian. Ofizialki bere buruaz beste egin zuen. Atzean zor ugari utzi zituen eta horrek Batlleren gobernuan benetako lurrikara eragin zuen. Montevideoko Hilerri Nagusian lurpetatuta dago; haren gorpua itsasontziz eraman zuten Montevideora eta jendetza handia harrera egin zion.

## Bere bizitzari buruko lanak

* Armas, Dino (2012). Se ruega no enviar coronas (antzerkia). Montevideo : Estuario, 2012. 81 or.
* Vigil, Mercedes (2000). Una mujer inconveniente : la historia de Irma Avegno (narrazioa). Montevideo: Fin de Siglo, 2000. 156 or.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.elpais.com.uy/vida-actual/irma-avegno-la-uruguaya-prestamista-y-apostadora-que-termino-perseguida-por-interpol
* ↑ https://www.raicesuruguay.com/raices/brevehistoria_piedrasblancas.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20171210232001/http://www.diariolatercera.com.ar/0/vnc/nota.vnc?id=793
* ↑ «Irma Avegno». Caras y Caretas (Buenos Aires). 98-100.or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29056805
* Multimedia: Irma Avegno / Q29056805