OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Rufina Chocarro Villar

Rufina Chocarro Villar (Allo, Nafarroa Garaia, 1891ko otsailaren 28a – Erreniega, 1936ko abuztuaren 19a) 35 urteko etxekoandrea, 5 umeren ama, 1936ko Gerran fusilatu zuten.

## Biografia

Manuel Chocarro eta Narcisa Villar zituen gurasoak. Jaioterrian bizi zen Porfirio Garasaren ezkonduta eta bost seme-alaba zituzten.
Alloko kartzelan egon zen espetxeratuta. Atxilotu baino lehentxeago, eztabaida bat izan zuen Chuscarrinaren emaztearekin, Falangeko burua izan zenarekin. Erreniegan fusilatu zuten Rufinarekin Ubaldo Lopez, Dionisio Rebolé eta beste herri batzuetako bizpahiru hil zituzten. Alloko taxi gidari batek gorpuak ikusi zituen Iruñetik itzultzean.
Porfirio Garraza senarrak "boluntario" joan behar izan zuen frontera eta semeak berarekin eraman behar izan zituen, eta itzultzean kartzelan egon zen.Seme Jose, Lanaren Konfederazio Nazionaleko kidea, Valentzian fusilatu zuten Gerra amaitu ondoren.

## Aintzatespenak

* 2017an Memoriala jarri zuten Erreniegan. Memoriala, desagertutako pertsona guztiak sinbolizatzen dituen erdiko harri batek eta espiral ireki formako 19 harri txikik osatzen dute. 1936an eta 1937an errepresio frankistak Erreniegan eraildako 93 pertsonen errekonozimendua eta ordaina sinbolizatzen du, Errepublikako Gobernu legitimoaren aurkako estatu-kolpearen ondoren. Justizia sozialaren eta demokraziaren idealek hildako biktima guztiei omenaldia da, baita haien familiei ere. Nafarroan ez zen gerra-fronterik izan, eta, beraz, epaiketarik gabe exekutatu zituzten, indarrez etxetik kendu eta hilobietan lurperatu zituzten mendilerro horretan. Gainera, erakundeek ahaztuak eta isilaraziak izan ziren 81 urtez. Memoriala, desagertutako pertsona guztiak sinbolizatzen dituen erdiko harri batek eta espiral ireki formako 19 harri txikik osatzen dute. Hauek beren auzokide batzuk hemen erailak izan ziren herri bakoitza ordezkatzen dute.

## Erreferentziak

* 1 2 www.funtsak.com, Funtsak-Diseño y Programación Web-. «Nombres que recorren el tiempo - Begoña Zabala González» www.txalaparta.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-19).
* ↑ «Rufina Chocarro Villar» 15Mpedia (Noiz kontsultatua: 2024-06-19).
* ↑ Rufina Chocarro Villar. .
* ↑ «FDMHN» memoria-oroimena.unavarra.es (Noiz kontsultatua: 2024-06-19).
* ↑ «Mujeres en el franquismo: Represión y Resistencia» Kaos en la red 2010-10-20 (Noiz kontsultatua: 2024-06-19).
* 1 2 CHOCARRO VILLAR, Rufina – Parque de la Memoria. 2013-10-01 (Noiz kontsultatua: 2024-06-19).
* ↑ «Biktima: Chocarro Villar, Rufina» www.mpr.gob.es (Noiz kontsultatua: 2024-06-19).
* ↑ «ASESINADAS/OS» ASESINADAS/OS (Noiz kontsultatua: 2024-06-19).
* ↑ Usúa, R.. (2015-06-28). «Emotivo homenaje en Allo a Eusebio Gainza, exalcalde fusilado en 1936» Diario de Noticias de Navarra (Noiz kontsultatua: 2024-06-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126726506
# Rufino (argipena)

Rufino izenak hainbat adiera du:
* Rufino, Argentinako hiria.
* Rufino izurdea, 1998 eta 2005 artean Donostia eta Pasaiako badien artean bizi izan zen izurdea, Pakito izenez ere ezaguna.
* Rufino edo Flavius Rufinus, kontsul erromatarra, 4. mendekoa.
Gizonezko izen bezala, besteak beste, Wikipedia honetako pertsona hauen izena ere bada:
* Rufino Iraola (Zaldibia, 1945 - 2019), euskal idazlea.
* Rufino Etxeberria (Oiartzun, 1959), ezker abertzaleko politikaria.
* Rufino Arrola Ibergarai, Andrakako Errementaria (1909-1996), trikitilaria.
* Rufino Arregi, Errupin (Idiazabal 1889 - Bueno Aires, 1968), kazetari eta euskaltzalea.
* Rufino Laiseka (Bilbo 1872 - Mexiko 1944), politikari sozialista, Bilboko alkate.
* Rufino Lacy (Bilbo 1795 - Londres 1847), musikaria.
Bestelakoak:
* Rio Rufino, Brasilgo udalerria.
* Rufina, Italiako udalerria.
# Rufino (kontsula)

Rufino (latinez: Flavius Rufinus; Elusa, gaurko Eauze, c. 335 - Konstantinopla, 395eko azaroaren 27a) erromatar politikaria izan zen. Akitaniako talde batek bultzaturik eta San Anbrosioren laguntzaz inperioaren zuzendaritzako bulegoetara iritsi zen. Magister officiorum izendatu zuten (388-390) eta Ekialdeko pretorioko prefektoa egin zuten 392an. Arriotarren aurkako ezespena bideratu zuen, eta asko aberastu zen egin zituen ondasun konfiskazioei esker. Zeregin garrantzitsua izan zuen San Anbrosio eta San Teodosioren arteko negoziazioetan. Estilicon-ek bultzatuta hil zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-1-16 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q363482
# Rufino Tamayo

Rufino Tamayo (Oaxaca, Mexiko, 1899ko abuztuaren 25a - Mexiko, 1991eko ekainaren 24a) mexikar pintorea izan zen.

## Biografia

Ikasketak Mexikoko Arte Ederretako eskolan egin zituen. 1933an, Hezkuntza Ministerioko Arte Plastikoen saileko zuzendari izendatu zuten.
Pintore honek duen estiloan, espainiarren kolonizazioaren aurreko artearen oroitzapenak eta usadiozko irudiak elkartzen ditu. Hasieran, kubisten eragina izan zuen, eta espresionismoa landu zuen. Picassoren eragina nabaria da haren pinturetan. Muralak eta koadroak egin zituen; haren mural nagusiak Mexikon eta Estatu Batuetan daude. Mexikon, Mexikoko Kontserbatorio Nazionaleko (1933) eta Arte Ederretako jauregiko (1953) freskoak, eta Estatu Batuetan, Dallasko Arte Ederretako Museoan.
1949-1959 urte-bitartean, Parisen lan egin zuen (Unescoko jauregiko hormen dekorazioa, 1958), eta 1960an, Mexikon hartu zuen berriro bizilekua.
Koadro nagusiak: Animales (1943, Animaliak), El Cantante (1950, Kantaria).
1981ean, Rufino Tamayo Museoa inauguratu zen Mexikon; bere koadro-bilduma handi bat dago han.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q690790
* Multimedia: Rufino Tamayo / Q690790
# SM

Sm, sm edo .sm laburdurak adiera hauek ditu:
* Samarioa elementu kimikoa da, Sm ikurrarekin adierazia eta 62 zenbaki atomikoa duena.
* .sm San Marinori dagokion herrialdeentzako goi mailako internet domeinua.
* Samoeraren (Gagana Sāmoa), Samoa uhartediko hizkuntza, ISO 639-1 hizkuntza kodea da sm.
# SKEMA Business School

SKEMA Business School Lille, Suresnes, Lurmutur Hiria, Sophia Antipolis, Suzhou, Raleigh eta Belo Horizonte hirietan campusak dituen Europako hezkuntza enpresa bat da, 2009an sortua. SKEMAk doktoretza programa bat eskaintzen du, bai eta marketin, finantza eta enpresa arloetako master programa bereziak ere. Haren programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, EQUIS eta AACSB. SKEMAko 45.000 ikasle ohi ari dira enpresa munduan eta politikagintzan, hala nola Alain Dinin (Nexityko lehendakaria) eta Jean-Philippe Courtois (Microsofteko lehendakaria).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Sun, sea and school
* ↑ (Frantsesez) Avec l'AMBA, Skema décroche la triple accréditation

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q3486229
* Multimedia: Skema Business School / Q3486229
# SLC24A2

Zelula mintzari lotutako proteina eroalea (MATP) edo 24. soluzio eroale familiako 2. kidea (ingelesez: Solute Carrier Family 24 member 2; SLC24A2) proteina bat da, gizakiengan SLC24A2 geneak kodetzen duena. Proteina honek eragin nabarmena du larruazalaren kolorean.
SLC45A2 proteina eroalea da, melaninaren sintesian garrantzitsua. SLC45A2 proteina melanozitoen bereizte antigeno bat da, melanoma duten zelulatan ehuneko altuan aurkitzen da. Gizakiengan larruazalaren pigmentazioan paper garrantzitsua jokatzen du, baita Sri Lankako populazioaren bereizketa genetikoan.

## Erreferentziak

* ↑ Genetikoki lotutako gaixotasunak SLC24A2ikusi/editatu erreferentziak Wikidatan. .
* 1 2 3 ENSG00000164175 GRCh38: Ensembl release 89: ENSG00000281919, ENSG00000164175 - Ensembl, May 2017
* 1 2 3 GRCm38: Ensembl release 89: ENSMUSG00000022243 – Ensembl, May 2017
* ↑ Human PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ Mouse PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ (Ingelesez) Soejima, Mikiko; Koda, Yoshiro. (2007-01-01). «Population differences of two coding SNPs in pigmentation-related genes SLC24A5 and SLC45A2» International Journal of Legal Medicine 121 (1): 36–39. doi:10.1007/s00414-006-0112-z. ISSN 0937-9827. (Noiz kontsultatua: 2017-11-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18040047
* Multimedia: SLC45A2 / Q18040047
# SK Sturm Graz

SK Sturm Graz (izen osoa Sportklub Puntigamer Sturm Graz) Austriako futbol taldea da, Graz hirikoa. 3 aldiz irabazi du Austriako liga eta lau aldiz kopa.

## Historia

1909an sortu zen taldea, langileen taldea bezala eta aurrez 1902an Grazer AK-ren aurkari bihurtu zen hasieratik. 1921 eta 1949 artean Stiria eskualdeko 11 txapelketa irabazi zituen, eskualdeko talde indartsuenetakoa izanik.
1981ean Austriako ligako bigarren postua eskuratu zuen eta 1983-84 denboraldian UEFA kopako final laurdenetara iritsi zen eta Nottingham Forestek luzapenean kanporatu zuen penalti baten bidez. Baina emaitzarik onenak 90. hamarkadan iritsi ziren 1996 eta 1999 artean bi liga, hiru kopa eta hiru superkopaeskuratu baitzituen. Txapeldunen Ligan ere hiru urtez aritu zen, liga fasea pasatu gabe ordea.
2011eko liga eta 2018ko eta 2023ko kopak irabazi ondoren 2023-24 denboraldia bikaina izan zue Liga zein Kopa eskuratu baitzituen.

## Palmaresa
### Austrian: 14

* Bundesliga (4): 1998, 1999, 2011, 2024.
* Austriako Kopa (7): 1996, 1997, 1999, 2010, 2018, 2023, 2024.
* Austriako Superkopa (3): 1996, 1998, 1999.

### Nazio artean: 1

* Txapeldunen Liga (0): Liga fasea 1998, 1999 eta 2000an.
* UEFA Kopa (0): final laurdenak 1984an.
* UEFA Intertoto Kopa (1): 2008

## Euskal taldeen aurkako partidak

Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Sturm Grazek euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:
| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| 2021-22 | UEFA Europa League | Liga fasea | Sturm Graz Real Sociedad | 0-1 1-1 | Real Sociedad Sturm Graz |

## Kanpo estekak

* (Alemanez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q124007617
* Multimedia: SK Sturm Graz / Q124007617
# SKT Sekuentzia

SKT Sekuentzia 2002 inguruan Zarautzen (Gipuzkoa) sortutako musika taldea da. Boskotetzat hasi ziren, rock eta hip hop doinuak nahasiz. 2006an, lehen diskoa kaleratu zuten: Hautsetik, MusikHerria diskoetxearen laguntzaz. 2008an, boskotetzat azken kontzertua eman zuten, Arraio Irratiaren bigarren urteurrenean. Gaur egun, hirukotetzat ari dira.
Musika, hitz eta kontzeptu aldetik, osotasunean, oso planteamendu bitxia dauka taldeak, eta musika estilo ia guztietara zabalik daude: hardcorea (zentzu zabalenean), rapa, musika elektronikoa, ildo akustikoa, metala, bertsoak... Hitzetan, berriz, bidegabekerien eta zapaltzaileen kontrako salaketa, umorea, ironia barra-barra, eta sentimenduetan barrena begiratzeko jarrerak erakusten dituzte.

## Taldekideak
### Oraingo taldekideak

* Imanol Epelde: ahotsa
* Gari: gitarra
* Mattin Epelde: bateria

### Lehengo taldekideak

* Antxu: gitarra
* Mattin Ostolaza: baxua

## Diskografia
### Diskoak

* Hautsetik (MusikHerria, 2006)
* Etxe bat (2009)
* Pausoz pauso (2009)

### Bildumetako parte-hartzeak

* “Zureak dira” abestia, ZAGA 10 urtez bilduman (2005).
* "Ayo, azenayo!" abestia, MusikHerria 2. bilduma bilduman (2006)
* "Zureak dira" abestia, Musika askea mundurat bilduman (2006).
* "Tiro paraboliko zuzena" abestia, Urtez urte sokak apurtuz! bilduman (2006).

## Erreferentziak

* 1 2 Barandiaran, Iker. (2006-09-17). «SKT Sekuentzia: «Zuzenean, antzerkiaren bidez, saiatzen gara sekuentzia guztiei lotura ematen»» Argia (Noiz kontsultatua: 2020-05-27).
* ↑ Aranzabal, Oier. (2009-07-05). «"Etxe bat", SKT Sekuentzia Raperoen lan berria» ZUZEU (Noiz kontsultatua: 2020-05-27).

## Kanpo estekak

* «SKT Sekuentzia», Jamendo.com webgunean. SKT Sekuentzia taldearen informazioa, eta diskografia osoa entzungai.
* Datuak: Q12266720
# San Markoko Mankomunitatea

Artikulu hau hondakinak kudeatzen dituen elkarteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».
San Markoko Mankomunitatea (San Markos Mankomunitatea izenaz ere ezaguna) Donostialdeko hondakinak kudeatzen dituen udalerrien elkartea da.
Bere funtzio garrantzitsuenak hauek dira: hondakinen gaikako bilketa eta hauen tratamendua, San Marko eta Aizmendi zabortegien eta Ontziak Sailkatzeko Urnietako Plantaren kudeaketa, eta ingurumenarekiko kontzientziazioa eta sentsibilizazio kanpainak abiaraztea ere.
San Markoko Mankomunitatea ondorengo udalerri hauek osatzen dute:
* Donostia
* Errenteria
* Pasaia
* Oiartzun
* Lezo
* Astigarraga
* Lasarte-Oria
* Usurbil
* Urnieta
* Hernani
Guztira 311.613 biztanle biltzen dituzte mankomunitateko udalerriek.
2014ko urriaren 21ean, San Markoko zabortegiak behin betiko ateak itxi zituen. Zabortegia ixteko lanek hamar hilabeteko iraupena izan zuten. Denis Itxaso San Markoko Mankomunitatearen presidentea azpiegitura “zaharkitua” ixteagatik zoriondu zen. Guztira, 157.500 metro kubiko zabor lur-geruza batekin estali zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ San Markoko Mankomunitatearen iragarkia, Gipuzkoako Aldizkari Ofiziala, 2011-06-20.
* ↑ Mankomunitatearen webgunea. (Noiz kontsultatua: 2016-06-24).
* ↑ «Mankomunitateko kideak» www.sanmarkos.eus (Noiz kontsultatua: 2016-06-24).
* ↑ «San Markoseko zabortegiak behin betiko ateak itxi ditu», EiTB, 2014-10-21.

## Kanpo estekak

* Mankomunitatearen webgunea
* Datuak: Q12266895
# San Markoren Zaldiak

Garaipen koadriga edo San Markoren Zaldiak, lau zaldiren brontzezko estatua multzo bat da, jatorrian, koadriga bat (auriga batek zuzenduriko lau zaldik tiratutako gurdi antzeko bat) irudikatzen zuen monumentu baten zati zena. XIII. mendetik San Marko basilika daude, Venezian.

## Jatorria eta fabrikazioa

Eskulturak, Antzinaro Klasiko amaieran datatuak daude, eta, bere egiletza, K. a. IV. mendeko Lisipo eskultoreari eman zaio, teoria hau modu zabalean onartu ez den arren. "Brontze" deitua, egindako analisiek, %96,67an kobrez egina daudela adierazten dute. Dirudienez, material hau, urre kolore egokiago bat lortzeko aukeratu zen. Gaur egun, antzinako teknologiari buruz dagoen ezagutza dela eta, fabrikazio metodo honek, eskulturak, erromatar jatorrikoak direla iradokitzen du, greziarrak izan beharrean.

## Historia

Bere jatorri zehatzak, ezezaguna izaten jarraitzen duen arren, egia da zaldiak Konstantinopoliseko hipodromoan erakutsi zirela mendeetan zehar. 1204an, Veneziako armadak hartu zituen bizantziar hiriburua laugarren gurutzadan arpilatu zuenean. Koadrigarekin, laugarren gurutzadaren ondoren gertatu zena, ezezaguna da. Veneziako Dux izan zen Enrico Dandolok, zaldiak Veneziara bidali zituen, non San Marko basilikako fatxadaren terrazan ezarri ziren 1254an.
1797an, Napoleonek, zaldiak indarrez hartu eta Parisera eraman zituen, non Carrousel Garaipen Arkuaren diseinuan erabili ziren, kasu horretan, koadriga batekin batera. 1815ean, zaldiak Veneziara itzuli ziren frantziarren porrotaren ondoren. Terrazan geratu ziren 1980ko hamarkadaren hasiera arte, garai honetan, airearen kutsaduraren ondorioz eta hegaztien zirinen eraginez kaltetuak izan ez zitezen, erreplikengatik ordezkatuak izan ziren arte. Ordutik, jatorrizko koadriga, Basilika barneko museo batean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1994701
* Multimedia: Horses of Saint Mark (Venice) / Q1994701
# San Martin (Gasteiz)

    Artikulu hau Gasteizko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Martin».
San Martin Gasteizko (Araba) auzoa da. Gasteiz hiribidearen mendebaldean dagoen auzoetako bat da, Lovaina auzoaren mendebaldean. Hiriaren Hirigintza plan berria egituratzean, gune berdeak eta kale zabalen eraikuntza sustatu zen. Plagintza mota hau —Rafael Moneo, Eduardo Mangada eta Carlos Ferrán, 1971— jarraituta eraikitako lehen auzoetako bat izan zen San Martingoa.

## Parkeak

San Martin parkea, auzoaren mendebaldean dago, Logroño eta Burgosera doan errepidearen ondoan. Parkearen erdian, ahatedun urmaela dago.

## Ondasun nabarmenak

* San Martin Abendañukoaren baseliza, XIII. mendean berreraikia. Bertan, horma-margo gotikoak aurkitu zituzten 1978an, karez estalita zeudenak, baseliza zaharberritu zutenean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q581383
# San Markos kantoia (Gasteiz)

San Markos kantoia Gasteizko Alde Zaharraren ekialdeko mendi-magalean dago.

## Kokapena

Aiztogile kalean hasten da eta Eskola kaleraino iristen da. 50 metroko luzera du eta desnibela 5 metrokoa da.

## Egitura

Kantoiaren bi alboetan eskailerak daude, erdialdean aldapa. Zoladura berritu gabe duen Alde Zaharreko kale bakarrenetarikoa da. Beheko aldean, Aiztogile kalean, iturri bat dauka.

## Historia

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, 1887ko urriaren 12an eman zitzaion egun duen izena kantoiari.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61365326
* Multimedia: Cantón de San Marcos, Vitoria-Gasteiz / Q61365326
# San Martiko Harria

    Artikulu hau Pirinioetako mendateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Martin».
San Martiko Harria (frantsesez La Pierre Saint-Martin; biarneraz: La Pèira Sant Martin) Belaguako mendatearen gainean dagoen lekuaren izena da, 1.578 metroko altueran dagoena, Erraitzeko mendilepoan kokatutakoa Erronkariko ibarraren (Nafarroa Garaia) eta Baretoseko ibarraren (Bearno) arteko mugan; Espainia eta Frantzia arteko mugan ere, beraz.

## Toponimia

Izena Belaguako mendatea izenetik datorkio, alde atlantikoko San Martiko Harria ere esaten zaiona. Jatorrizko bertsioa Marti da, zubereraz, nahiz eta Nafarroan batzuetan Martin bertsio estandarra ere erabiltzen den, San Martingo Harria emanez emaitza gisa.

## Mendizaletasuna

Tokia ohiko abiapuntua da inguruko mendietara igotzeko, besteak beste Auñamendi (2.507 m), Arlas (2.044 m) eta Lakhura (1.877 m) tontorretara.

## Espeleologia

Ingurune karstikoak 140 km2-ko azalera du eta leize ugari ditu lur azpian, tartean 1.342 metroko sakonera duen San Martingo osina.

## Eskia

Izen bereko eski estazioa dago mendateko alde frantziarrean, Ereta udalerrian eta 2.200 metrotan kokatutakoa, eta 55 hektareako azalera daukana.

## Hiru behien zerga

San Martingo ingurune hau historia luzean zehar Hiru behien zergaren izeneko hitzarmena eta horrekin lotutako ekitaldiaren lekukoa izan da, abeltzain erronkariar eta biarnotarren arteko bakea ekarri zuena eta uztailaren 13ro hainbat turista erakartzen duena.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)(Gaztelaniaz)(Ingelesez)Eski estazioko webgunea
* Datuak: Q3211628
# San Martin (Ameskoa)

    Artikulu hau Ameskoabarrengo herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Martin».
San Martin Ameskoabarrenako kontzejua da. 2022 hasieran 65 biztanle zituen.

## Geografia

Ameskoabarrenako mendebaldean dago, Zudairitik hego-mendebaldera, Urbasako Larregoiko mendiaren (1.013 metro) oinetan.

## Biztanleria

San Martingo biztanleria :
| 1800 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 |
| | 237 | 247 | 267 | 264 | 287 | 278 | 265 | 167 | 145 | 119 | 103 | 84 | 65 |

## Euskara

Hizkuntza nagusia gaztelania da. 1863ko Bonaparteren mapan eskualde ez euskaldunean ageri da.

## Ondarea

Aipagarriak dira tenplu erromaniko baten gainean eraikitako San Martin eliza gotiko-pizkundekoa, XV. mendeko San Martin dorretxea eta XVI-XVII. mendeetako etxe armarridunak.

## Oharrak

* ↑ Euskaltzaindiak San Martin lehenesten du, eta San Martin Ameskoa sinonimotzat jotzen. Zenbaitetan erabiltzen den Donamartiri itzulpenak ez du tradiziorik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 Nomenclátor. Relación detallada de las entidades y núcleos de Población. nastat.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2024-1-23).
* 1 2 3 Arozamena Ayala, Ainhoa. San Martín de Améscoa. Auñamendi Eusko Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-1-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11703543
* Multimedia: San Martin / Q11703543
# San Martin (Erronkari)

    Artikulu hau Erronkariko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Martin».
San Martin Erronkari udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, hiru biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

San Martingo biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 4 | 4 | 4 | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | 3 |

## Ikus, gainera

* Erronkari

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266897
# San Markoko Campanile

San Markoko Campanile, hau da, beste eraikin batetik aparte dagoen kanpandorrea, Veneziako San Marko plazaren izkin batean dago, basilikatik gertu. Hiriko benetako ikurra da. Galileo Galileik bertatik duxi teleskopioaren funtzionamendua erakutsi zion 1609ko abuztuaren 21ean. Aurreko dorrea 1514an altxatu zen baina gaur egun ikusten dena 1912an berreraiki behar izan zuten.

## Ezaugarriak

Eraikina 98,6 metro ditu. Erabilitako material nagusia ladreilua da. Oinarri laukiduna duen 50 metroko prisma bat da. Alde bakoitzak 12 metro neurtzen du. Prisma gainean kanpandegi zuria dago; horretan bost kanpai daude. Kanpandegiak albo bakoitzean lau arku daude. Kanpadegiaren gainean kubo bat dago non Veneziako leihoak eta hiriaren emakumearen sinboloa dago (Giustizia). Eraikina burutzeko, orratz piramidal bat dago eta Gabriel aingeruaren irudiarekin haize orratza.

## Historia

Lekuak kanpandorre desberdinak ezagutu ditu. Lehendabizikoaren eraikuntza Pietro Tribuno duxaren agindupean, IX. mendean hasi zen erromatar aztarnategi baten gainean. Lehenengo hori XII. mendean bukatu zen, Domenico Morosini dogoaren garaian. Baina 1489an tximista batek dorrea larriki kaltetu zuen. XVI. mendean 1511ko lurrikararen ondoren sortutako kalteak konpontzeko lanekin dorreak behin-betiko itxura hartuko du; lan horiek Giorgio Spavento arkitektoarekin hasi ziren eta Bartolomeo Bonen burutu zituen. Hurrengo mendeetan konpoketa batzuk egin ziren, batez ere tximistek sortutako kalteak zuzentzeko: esaterako 1653an, Baldasarre Longhena zuzendu zituen lanak. Azkenik, 1766an dorrean tximistorratza jarri zen. 1820an aingeruaren irudia berritu zen; berria Luigi Zandomeneghik egin zuen. 1902an iparraldeko horman arrakala arriskutsua aurkitu zen; handitzen joan zen eta, azkenean, uztailaren 14ean, goizeko 9:47an, kanpandorrea erabat erori zen. Kalteak ez ziren oso handika izan hala ere, eta inor ez zen hil. 1903ko apirilaren 25ean, eraikin berriaren lehen harria jarri zen; ordukoa da Filippo Grimani alkatearen esaldi ospetsua: dov'era e com'era (zegoen tokian eta zen bezala). Lanak 1912ko martxoaren 6 arte iraundu ziren. Campanile berriaren inaugurazioa apirilaren 25ean izan zen, San Marko festarekin batera. Zaharberritze lanak Gaetano Moretti-k zuzendu zituen.

## Iruditegia

* Campanileren erorketa 1904ko uztailaren 14an gezurrezko argazki batean.
* Kanpandorrearen erorkinak.
* Gabriel aingeruaren irudia.
* Campanile arratsean.
* Ladreiluzko prismaren ikuspegia.
* Kanpai bat.

## Kanpo loturak

* (Frantsesez)(Gaztelaniaz):Informazio turistikoa.
* (Frantsesez):Egituraren ezaugarriak.
* (Gaztelaniaz):Campanile berreraikitzeko prozesua.
* Datuak: Q754194
* Multimedia: Campanile of St. Mark's Basilica (Venice) / Q754194
# San Martiko osina

San Martiko osina, edo beste izenez Lepineux leizea Larra-Belaguako Mendigunean dagoen osin bat da, Nafarroako iparrekialdean. Modelatu karstikotik eratorria, munduko osin sakonenetako baten parte da (San Martiko Harria - Gouffre des Partages), 1410 metrorekin, baina, uste denez, bere galeria sareak, 125 kilometroko luzera izan dezake. Osinaren barnean, La Verna gela dago, 700 metro inguruko sakoneran.

## Erreferentziak

* ↑ Piedra de San Martin / Partages. (Noiz kontsultatua: 2017-X-1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2599455
* Multimedia: Gouffre Lépineux / Q2599455