OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Beluga

Beluga (Delphinapterus leucas) edo Balea zuria (izena errusierazko "белуха" (balea zuria) hitzetik dator) zetazeo bat da, Monodontidae familiakoa, ozeano Artikoan bizi dena, eta zetazeoen arteko azal zurikoa den balea bakarra.
Hegal txikiak ditu, izurdeen antzeko burua eta 40 hortzetako aho zabala eta moko laburra. Oskoldun eta arrainez elikatzen da. Denbora gehiena uraren gainaldean edo sakontasun gutxiko parteetan igarotzen du. Zetazo guztien arteko sonarrik sofistikatuenetako bat du, guztiz beharrezkoa urpean izotz arteko labirintoetatik orientatu ahal izateko eta bere espezieko beste kideekin kontaktuan egoteko. Emeak 7 urterekin ugaltzen hasten dira, eta hiru urtetik behin, umea edukitzen dute.

## Deskribapena

Beluga arrek 5.5 metrora arteko luzera eduki dezakete, eta 1.5 tona edo gehiagoko pisua. Ar helduak emeak baino %25 handi eta astunagoak izan daitezke. Emeak 4.1 m arterainoko luzera eta 1 t inguruko pisua izan dezakete. Kume jaioberriek 1.5 m eta 80 kg izaten dituzte jaiotzean.
Beluga helduak oso erraz bereizten dira gainontzeko zetazeoetatik: bizkar-gandor txiki bat dute, bizkar-hegal atrofiatu baten ondorio, eta azala erabat zuria dute; beluga gazteak, aldiz, grisak edo gris urdinak izaten dira.
Belugak Delphinapterus generokoak dira (antzinako grekotik: δελφίν, izurde, ἀ- atzizkia, («gabekoa ») eta πτερόν, hegats, « hegatsik gabeko izurdea »), ez dutelako bizkar-hegatsik. Zientzialarien ustez, egokitzapen bat da, izotza apurtu eta ur azalera irten ahal izateko arnasa hartzera, edota larruazalaren azalera gutxitu eta horrela bero galera murrizteko.

## Historia

Euskaldunak Ameriketara XIV-XVI. mende bitartean San Laurendi itsasadarrera heldu zirenean, bakailaoak eta baleak arrantzatu zituzten, tartean Beluga, bereziki Saguenayko fiordoaren bokale emankorrean, Tadoussac parean. Bertan, ugari bizi dira izan dira XX. mende arte, baina egun gutxi geratzen dira, eta gaixo daude kutsaduraren indarrez. 1611ko testu ingeles batek dioenez, "swria elurra bezain zuria da eta yola baten neurria du. Ez du bi upel olio baino gehiago ematen, baina garestia eta jateko ona da".

## Erreferentziak

* ↑ Maia, Jon: Apaizac obeto. Donostia: Elkarlanean, 2006. 79. orria.

## Ikus, gainera

* Balea urdin
* Quebeceko historia
* Euskal Herriko baleazale

## Kanpo loturak

* Datuak: Q132072
* Multimedia: Delphinapterus leucas / Q132072
* Espezieak: Delphinapterus leucas
# Belukha

Belukha (errusieraz: Белуха, euskaraz: «zurixka»; altaieraz: Ӱч-Сӱмер, euskaraz: «hiru haitz»; kazakheraz: Мұзтау Шыңы, euskaraz: «izotzezko tontorra») Altai mendikateko mendia da, Kazakhstan eta Errusia arteko mugan dagoena. Hegoaldeko Siberiako mendietako tontorrik altuena da 4.506 metroko garaiera du. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Altaiko Urrezko Mendiak izeneko multzoan.
Glaziar batzuk daude mendian. Bi tontorretatik, ekialdekoa (4.506 m) mendebaldekoa (4.440 m) baino handiagoa da. Belukha mendirako lehen igoera 1914an egin zuten Tronov anaiek.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) UNESCO. Golden Mountains of Altai. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q724367
* Multimedia: Belukha Mountain / Q724367
# Belus ildokatu

Belus ildokatua, pana (Heg.) edo tripa (Ipar.) belus ildaskatua da, jantziak egiteko erabiltzen den ehuna. Gehienetan kotoizkoa da. Bere lodiera dela eta, neguko jantziak egiteko erabili ohi dute.

## Erreferentziak

* ↑ «velours | frantses-euskara hiztegi elektronikoa | Nola Erran» www.nolaerran.org (Noiz kontsultatua: 2021-11-07).
* ↑ Euskaltzaindia. Hiztegia. .
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Belus

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q1132110
* Multimedia: Corduroy / Q1132110
# Bedollo

Bedollo Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. 1.480 biztanle ditu, 27,46 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Bedollok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lona-Lases Palù del Fersina Sant'Orsola Terme Segonzano Sover Baselga di Pinè

## Kanpo estekak

* Datuak: Q244037
* Multimedia: Bedollo / Q244037
# Bedonia

Bedonia Italiako udalerri bat da. Parmako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. 3.111 biztanle ditu, 169,56 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Bedoniak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bardi Compiano Ferriere Santo Stefano d'Aveto Tornolo Varese Ligure

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100758
* Multimedia: Bedonia / Q100758
# Bizkar-jauzika

Bizkar-jauzika, baita ere Buruzkainka trebezia erakusteko mutilen haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Baigorrin, Nafarroa Beherean jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak

Mutil bat eskuz oinak ukituz jartzen zen makurtuta, eta haren gainetik, eskuak bizkar gainean ezarriz, banaka salto egiten zuten jolaskideek. Jolasa errepikatu egiten zuten, makurtutakoak bizkarra gero eta gorago jarriz, eta saltoa gero eta zailago bihurtuz. Saltoan huts egiten zuena jokoz kanpo geratzen zen.

## Erreferentziak

* ↑ Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 51.or.
* ↑ https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/fr/bizkar-jauzika/ar-150544/#
# Bizkargi

Bizkargi mendia Larrabetzu, Muxika, Morga eta Zornotza artean dago. 565 metroko altuera du mendi honek. Tontorrean Santa Kurtzi eskainitako baseliza dago.

## Historia

Espainiako Gerra Zibilean mendi honetan gatazka odoltsuak izan ziren. Horregatik, urtero-urtero maiatzeko lehen igandean Bizkargi Eguna ospatzen da. Tontorrean gudariei omenaldia egiten zaie.

## Abiapuntuak

Bizkargira igotzeko hainbat bide daude: Muxikako Gorozika auzotik, Zornotzako Autzagana eta Zabale auzoetatik, Morgako Gerekiz auzotik eta Larrabetzuko Goikoelexalde eta Aretxabalaganetik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko toponimia. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2012-05-01).

## Ikus, gainera

* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* http://www.bizkaia21.eus/atalak/TerritorioSostenible/Cinturon/datos.asp?id=117&idPagina=130&idioma=eu
* Datuak: Q12255355
* Multimedia: Bizkargi / Q12255355
# Bizkar-igeriketa

Bizkar-igeriketa delakoa igeriketa estilo bat da. Funtsean krol estiloan oinarritzen da, baina honakoan igerilariak urari bizkarra emanez igeri egiten du. Estilo honetako mugimendu sekuentzia honakoa da: gorputza gorantz begira eta urari bizkar emanez, beso bat esku irekia duela hankaren albotik atera eta gorantz altxatu, beste besoarekin uretan gorputza bultzarazten den bitartean.

## Probak

Usadioz bizkar igeriketa hiru distantzietan igeri egin ohi da, bai 50 metro luzeko igerilekuetan nahiz 25 metro luzekoetan ere.
* 50 metro Bizkar eran
* 100 metro Bizkar eran
* 200 metro Bizkar eran

## Kanpo estekak

* Datuak: Q275115
* Multimedia: Backstroke / Q275115
# Bizkar zorroko turismo

Bizkar zorroko turismoa bidaiak eta turismoa merke egiteko modua da, aterpetxe eta ostatu merkeetan lo eginez eta tokiko garraiobide publikoak erabiliz. Turismo mota hori praktikatzen dutenei motxilero deitu ohi zaie Hego Euskal Herrian. Batetik bestera horrela ibiltzeko ekipajea edo bagajeak modu erosoan eramateko, bizkar-zorroa edo motxila da erosoena eta hortik pertsona hauek hartzen duten izena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q492202
# Bizkar hegal

Bizkar hegala, bizkar hegatsa edo taketa ur gazi zein gezatan bizi diren hainbat animaliak bizkarrean duten hegatsaren izena da. Arrain gehienek, zetazeoek eta desagertutako Ichthyosauriak bizkar hegala dute. Espeziea zein den, animaliek bakarra edo bat baino gehiago izaten dute.
Biologoek, askotan, bizkar hegaletan sortzen diren markak erabiltzen dituzte zetazeoak identifikatu ahal izateko.
Bizkar hegalari eusten dioten hezur kartilaginotsuek pterigioforo izena dute arrainetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1568355
* Multimedia: Dorsal fins / Q1568355
# Biziarteko kartzela zigor

Biziarteko espetxealdia, biziarteko kartzela zigorra edo betiko kartzela zigorra pertsona bat hiltzen den arte edo zigorra kentzen zaion arte kartzelatuta izatearen zigorra da. Zigorra oso delitu larriei dagokie. Herrialde askok biziarteko zigorrak deuseztatu dituzte, giza eskubideen kontrakoak direla eta; horregatik, herrialde horietan biziarteko kartzela zigorrak ezin du legezko gehieneko iraupena gainditu, ezta legeak «biziarteko» edo «betiko» terminoa erabiltzen duenean ere.

## Terminologiaren argipena

Biziarteko kartzela zigorra terminoak ia lege guztietan iraungita dagoen zigor bat aipatzen du (Peruk soilik mantentzen du biziarteko epe hori bere legedian). Gaur egun, teknikoki kartzela zigor mugagabea edo espetxe zigor mugagabea ditugu hizpide, biziarteko zigorra oso apartekoa delako. Dena dela, oraindik ere biziarteko espetxealdia edo betiko kartzela zigorra dira termino erabilienak zigor mota hau izendatzeko.

## Espainia

Historian Espainian bizitza osorako kartzela zigorra salbuespenez soilik erabili zen XIX. menderaino. Mende horretan, eta zehazki 1822ko zigor kodearekin, heriotza zigorraren alternatibatzat maiz aplikatzen hasi zen. Mende bat geroago, 1928ko zigor kodearekin, biziarteko kartzela zigorra abolitu zen. Azkenean, 2015eko ekainaren 1ean, Mariano Rajoyren gobernuak zigor legeetan sartu zuen berriro, espetxe iraunkor berrikusgarria izenarekin. Zigor Kodearen erreforma hau 2015eko ekainaren 1ean sartu zen indarrean.
Azken erreforma horren aurretik, 40 urteko muga ezarri zen pertsona batek kartzelan etengabe bete dezakeen gehieneko moduan, bakoitza 20 urte baino gehiagoko zigorra duten bi delitu edo gehiagorekin edo bi delitu edo gehiagorekin zigortuta dagoenean edo gutxienez eta gutxienez horietako bat terrorismoa da eta 20 urte baino gehiagoko zigorra du. Frankismoaren ondoren Espainian monarkia berrezarri zenetik, Miguel Montes Neiro da Espainiako espetxeetan denbora gehien eman duen pertsona, etengabe, 36 urtez (1976tik 2012ra). Soldadutzan iheslari izendatu zuten, eta kartzelan sartu zen lehen aldiz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Labardini. (2008). Contexto internacional de la prisión vitalicia. VIII, 307-359 or..
* 1 2 3 4 5 González Collantes 2015.

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) González Collantes. (2015). Las penas de encierro perpetuo desde una perspectiva histórica. 18, 51-91 or. ISSN 1698-5583..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68676
# Bizikleta-atoi

Bizikleta-atoia gurpil bat edo bi dituen egitura da, eta zama bizikletaz garraiatzeko motorrik gabea. Bizikleta baten zama-ahalmena handitu dezake, eta 3 metro kubiko arteko bolumena eta tona erdi baino gehiagoko pisua izan dezaketeen objektuen puntuz puntuko garraioa ahalbidetzen du.

## Motak

Atoi motak hainbat helbururekin, zama-eskakizunekin eta gidatzeko baldintzekin diseinatuta daude:

### Gurpil kopuruaren arabera

* Gurpil bakarra: atzean muntatutako gurpil bakarra. Atoi-ahalmen mugatua izan arren, diseinu hori egonkorragoa izan ohi da (mugitzen denean) bi gurpil edo gehiagoko atoien aldean. Gurpil bakarra alde batetik bestera okertu daiteke biraketetan (bizikletak berak egiten duen bezala), eta, horri esker, bira koordinatuak egin daitezke nahiko abiadura handian. Bizikletarekin lotzea bi gurpileko atoi batean baino sinpleagoa da, eta atoia bizikletarekin okertzen da. Bob Trayler eta Extrawheel atoiek, denek dute gurpil bakarra.
* Bi gurpil: bi gurpileko diseinu batek ahalbidetzen du karga ahalmen askoz handiagoa eta karga azalera zabalagoa. Abiadura handietarako egokia ez den arren, eguneroko txirrindularitzarako aproposak dira. Bi gurpileko atoiek bizikletaren eskulekuaren zabalera edo zabalagoa izan ohi dute; horregatik, kontuz ibili behar da espazio estuetatik joateko.

### Kargaren arabera

* Karga orokorra: mota guztietako karga garraiatzeko. Merkaturatutako zama-atoien karga-ahalmena 14 kg-tik 140 kg-ra bitartekoa da, baina karga askoz handiagoak garraiatu dira autoeraikitako atoiekin edo bizikleta bakarrari lotutako atoi anitzeko trenekin.
* Bidaiarientzako atoia Haur bidaiaria (karga gisa): atoiak bidaiari txiki baten edo gehiagoren erosotasuna eta segurtasuna indartzeko eraikita daude. Hauek, normalean, grabitate zentroa baxua dute eta gurpilak oso zabalduta daude bihurguneen egonkortasuna areagotzeko, jada askotan, eurirako estalkiak, eserleku erosoa eta segurtasun-uhalak osatzen dituzte. Haurrak garraiatzeko diseinatutako atoi asko ere haur kotxetxo bihur daitezke.
* Haur bidaiaria (pilotu gisa): normalean zelaren atzeko aldetik bizikletari itsasten zaizkion atoi-bizikletak (eta tandemak bezala funtzionatzen du). Hauek, oraindik bizikleta batekin bakarrik joan ezin diren haur txikiak onartzen dituzte, eta pedalei eraginez trakzioa sortzen duten helduak izaten dituzte lagun. Hainbat konpartimentu dituen atoi berezia
* Kanoa eta kayak: karga oso luze eta arina atoian eramateko diseinatua, kanoak, kayakak edo windsurf plataformak kasu.
* Bidaiari ezindua: gurpil-aulkiak modu seguruan atoian eramateko fabrikatua, pertsona eta guzti.
* Etxeko animaliak: etxeko animalia txikiak eramateko, bereziki txakurrak, 45 kg baino gutxiago pisatzen dutenak.

### Atoi elektrikoak

* Bizikleta elektrikoko atoiak propultsio elektrikoa duten atoiak dira. Gehienak bultzada elektrikoko atoiak dira. Hainbat fabrikatzailek eginak dira. Hona hemen adibide batzuk: Aevon Trailers (Cycloboost), Ridekick International (Ridekick), Topeak (Journey Trailer),...

## Ikus, gainera

* Bizikleta
* Sidekarra
* Trizikloa
* Atoi-bizikleta
* Datuak: Q1392524
* Multimedia: Bicycle trailers / Q1392524
# Bizikleta-kasko

Bizikleta-kaskoa edo txirrindulari-kaskoa txirrindulariei babes nagusia emateko diseinatzen da. Kasko mota hau beste kirol batzuetan ere erabiltzen da, irristaketan kasu.

## Historia

1970eko hamarkadaren aurretik, bizikleta-kaskoaren forma nagusia, babes-txano izeneko sareta formako larruaren estiloa zen. Horrek gutxieneko babesa eskaintzen zuen.
Bizikletaren lehen kasko modernoetako bi MSR-ek, mendizaleentzako ekipoen fabrikatzaileak, eta Bell-ek, automobiletarako eta motozikletetarako kaskoen fabrikatzaileak, egin zituzten. Kasko horiek motordun kirolen ekoizpen-lerro zabalduen garapenaren emaitza ziren, poliestirenozko aparrez (EPS) eginak, eta plastiko polikarbonatozko karkasa gogorrarekin. Ironikoki, BellSport, Bell-en bizikleta-kaskoen saila, 1991n itxi eta bertan behera utzi zuten, motozikleta eta motorraren kaskoen negozioari erabat dedikatuz.
Bizikletarako soilik diseinatutako lehen kaskoa Bell Biker izan zen, poliestireno-linealeko estalki gogor batekin 1975ean merkaturatuta. Lehen kasko horiek ez zuten aireztapen handirik.
1990 inguruan, fabrikazio teknika berri bat asmatu zen: moldeko mikroshella. Karkasa oso fin bat sartu zen moldekatzeko prozesuan. Teknologia hori azkar bihurtu zen teknologia nagusia, arnasbide handiagoak eta aurreko karkasetan nekez lor zitezkeen forma konplexuagoak lortuz.
Kirolean, kaskoak ere helburu aerodinamikoa du. Txirrindularitza profesionalean, kaskoa erabiltzearen betekizuna pixkanaka iritsi da. Denbora luzez, korrikalariek etsaitasuna erakutsi zuten. 1991n, proposamen horrek txirrindularien greba eragin zuen. Andrei Kivileven heriotzak, 2003ko martxoaren 12an Paris-Nizan, UCIk kasko bat erabiltzeko gomendio iraunkorra betebehar bihurtu du, eta 2003ko maiatzaren 5etik indarrean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1127483
* Multimedia: Bicycle helmets / Q1127483
# Bizikleta-parametroen indize interaktibo

Bizikleta-parametroen indize interaktiboa, IBP indizea (ingelesezko Interactive Bicycling Parameters index, IBP index) izenekoa, mendiko edo errepideko bizikletan ibilitako ibilbide baten zailtasun-maila baloratzen duen puntuazioa da. Latitudeari, luzerari eta altitudeari buruzko datuak ibilbidearen puntu askotan aztertuz lortzen da.
GPSarekin grabatutako track-etik lortzen dira puntu horiek, zeinak automatikoki jasotzen baititu, kilometro bakoitzeko 50 puntu inguruko kadentziarekin, lurraren aldaketen eta norabide-aldaketen arabera. Puntu horietatik abiatuta, igoera- eta jaitsiera-tarteetan egindako distantziak kalkulatzen dira (% 1,% 5,% 10, etab.), guztizkoaren gaineko ehunekoak kalkulatzen dira, gora eta behera egindako metro guztiak, igoera- eta jaitsiera-ratioak, guztizko kilometroak eta igoera-tarteen banaketa.
Formula matematiko estandarizatu bat aplikatzen da eta 0 eta infinitu arteko puntuazioa lortzen da. Puntuazio hori % 100 objektiboa da; ez da balio subjektiborik kontuan hartzen, hala nola lurraren egoera, erabilitako denborak, faktore klimatikoak edo sasoia.
Indizea baliagarria da ibilbide desberdinen zailtasun-maila ezagutu ahal izateko, elkarren artean konparatuz; faktore subjektiboak kontuan hartzen ez direnez, balioa esanguratsua izango da bakoitzarentzat.
Adibidea: 60ko IBPa oso ibilbide gogorra izango da hasi gabeko batentzat, normala prestakuntza ertaina duen batentzat, eta oso erraza profesional batentzat.
IBP azterketaren adibidea:

## Ikus, gainera

* Txirrindularitza
* mendiko txirrindularitza
* Mendiko bizikleta
* EuroVelo

## Kanpo estekak

* www.ibpindex.com Bizikleta-parametroen indize interaktiboa.
* Datuak: Q6174493
# Biziat

Biziat Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Ikus, gainera

* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210930
* Multimedia: Biziat / Q210930
# Bizikleta-euskarri

Bizikleta-euskarria edo bizikleta-eramatekoa bizikletak garraiatzeko automobil edo autobus batean atxikitako gailu bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17238
* Multimedia: Transport of bicycles by bus / Q17238
# Biziaroak. Herri kultura

Biziaroak. Herri kultura Juan Carlos Etxegoien Xamar-ek idatziriko saiakera antropologikoa eta etnografikoa da. Pamiela argitaletxeak argitaratu zuen 2023an. Egileak euskal jendearen ez hain aspaldiko kultur sozialean indarrean egon diren biziaroetan barnako erritual, ohitura eta ospakizunetan pausatzen du begirada oraingo honetan.

## Gaiak

Liburuak hamabi ataletan dago antolatuta:
* Argitara
* Haur kontu
* Neska-mutilak
* Jauzika
* Etxerakoa
* Elkarrekin
* Alafede!
* Herri sinesmen erritualak
* Bidegabekerian
* Festarik festa
* Aisialdia
* Azken hats

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123694073
# Belonaren tenplua (Erroma)

Belonaren tenplua, Belona jainkosari eskainitako tenplu erromatar bat izan zen, Apollo Sosianusen tenpluaren eta Martzeloren antzokiaren ondoan zegoena, antzinako Erroman, Palatino muinoaren oinean. Bere hondarrak Sant'Angelo rionean kokaturik daude.

## Historia

Bere eraikuntza, Apio Klaudio Zentsorearen boto baten ondorio izan zen samnitar eta etruriarren aurkako gerran, K.a. 296an, Flaminio zirkuaren atzealdean, pomeriumetik kanpo eta Serviar Harresien ondoan.
Gaur egun ikus daitezkeen hondarrak, iturri literarioetan aipatzen ez den Augusto enperadorearen garaiko berreraikitze batekoak dira, baina, ziur asko, antzokiaren eraikuntzan, une horretan, guneak jasandako aldaketarekin lotua dago. Augustok, bere emaztearen bidez, tenpluaren sortzailearekin lotua, tenplua berreraiki izango zuen, edo, eskaintzailea, Apio Klaudio Pulker izan zitekeen, K.a. 38an kontsula izan zena eta Augustoren aitaginarreba eta aliatu leiala zena.
Soilik tobazko zatiek osatutako hormigoizko nukleoaren zatiak mantentzen dira, harlandu guztia lapurtua izan da. Gertu aurkitutako trabertinozko eta Carrarako haitzurdinezko arkitekturazko txatal solte batzuk, peto batekin eta palmondo hostoekin apaindutako kapitel erraldoi bat kasu, tenpluaren altxatzeari ematen zaizkio. Forma Urbisak ematen duen informazioari esker, alboril laburrenetan zehar sei zutabe zituela ezagutzen da, eta bederatzi luzeenetan zehar. Gainera, podiora, aurrealdeko eskailera baten bidez iristen zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2595680
* Multimedia: Temple of Bellona (Rome) / Q2595680
# Beloki (Zumarraga)

    Artikulu hau Gipuzkoako Zumarraga udalerrian dagoen mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Beloki».
Beloki Gipuzkoako Zumarraga udalerrian dagoen mendi bat da. Zumarragaz gain dagoen mendia da (360 m.). Berez, 659 metroko garaiera du eta Izazpi mendiaren alboan dago. Mendiaren hegoaldeko magalean Antioko baseliza dago.
Pinudi ugari dituen mendia da. Gailurrean gurutze bat du.

## Abiapuntuak

* Zumarraga (ordu 1) eta Antioko baselizatik.

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendien zerrenda
* Izazpi
* Irimo
* Samiño

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25478730
# Belomarinaita

Belomarinaita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Belomarinaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {KNa(SO4)}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Belomarinaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Belona

Belona edo Bellona, erromatar mitologian, gerraren jainkosa zen (latinezko bellumetik, gerra), Fortzis eta Zetoren alaba, Marteren emazte edo laguna, bertsioen arabera, jainko honen arreba ere izan daitekeen arren. Greziar mitologiako Enioren jainkosa baliokidea da, eta, Marte bezala (Aresen baliokidea), Enio baino askoz ezagunagoa.
Uste zenez, erromatarren jainko numenetako bat zen (mitologia berezirik gabekoa eta, ziur asko, etruriar jatorrikoa), eta askok, erromatar mitologiako jatorrizko gerraren jainkosa zela uste dute, Marte eta Aresen arteko harremanaren aurretik. Artean, kaskoarekin, lantzarekin, ezpatarekin eta zuziarekin irudikatzen da.
Politikoki, kanpo gerrari buruzko Senatuaren biltzar guztiak, Belonaren tenpluan ospatzen ziren, Kapitolio muinoan, pomeriumetik kanpo. Tenplu hau, K.a. 296an eraikia eta K.a. 48an su emana izan zen. Belonaren jaia, ekainak 3an ospatzen zen.
Gurdi bat gidatzen, eskuan lantza, zuzi edo ezpata bat duela, kaskoarekin eta halakretarekin irudikatzen da.

## Irudikapenak

Belona, Rembrandt edo Henri Rousseau bezalako margolariek eta Auguste Rodin bezalako eskultoreek erretratatu zuten. François Ruderen eskultura ospetsua den Marsellesan agertzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207234
* Multimedia: Bellona / Q207234
# Black Diamond (Florida)

Black Diamond Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Citrus konderrian dago, Florida estatuan. 1.255 biztanle ditu, 10,211219 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Citrus konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q570406
# Black Earth Rising

Black Earth Rising 2019ko britainiar telesaila da, Hugo Blickek BBC Two eta Netflixentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Haurtzaroan Ruandako genozidiotik salbatu zen emakumea iraganeko gertakariak ikertzen hasiko da, harreran hartu zuen familia britainiarrak bultzatuta. Argitu gabeko zirrikitu legezkoei eta politikoei eusten die istorioak, gerra krimenen zigorgabetasuna azaleratzeko.

## Aktoreak

* Michaela Coel: Kate Ashby
* John Goodman: Michael Ennis
* Tamara Tunie: Eunice Clayton
* Noma Dumezweni: Alice Munezero
* Harriet Walter: Eve Ashby
* Danny Sapani: General Simon Nyamoya
* Tyrone Huggins: Patrice Ganimana
* Ronald Guttman: Jacques Antoine Barré
* Lucian Msamati: David Runihura
* Aure Atika: Sophie Barré
* Abena Ayivor: Bibi Mundanzi
* Malou Coindreau: Hana Ennis
* Michael Gould: Harper Hopkinson
* Hugo Blick: Blake Gaines
* Kathryn Hunter: Capi Petridis
* Serge Hazanavicius: Marc Previeau
* Emmanuel Imani: Florence Karamera
* Julian Glover: Mark Viner

## Erreferentziak

* ↑ «Black Earth Rising» Berria 2019-01-26 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28972004
# Black Creek udalerria, Mercer konderria (Ohio)

Black Creek udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Mercer konderrian. Azken zentsuaren arabera 611 biztanle zituen, 35.8 milia karratu (93 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Black Creek udalerriak 218 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 51.713 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4920608
* Multimedia: Black Creek Township, Mercer County, Ohio / Q4920608