# Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizional

Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizionala izaki bizidunak haien metabolismo eta energia eta karbono iturrien arabera ordenatzen dituen sailkapena da. Bera osatzeko, hiru aldagai aintzakotzat hartzen dira:
* organismoaren karbono iturria
* organismoaren energi-iturria
* organismoaren elektroien emailea, hots, metabolismoan oxidatzen den molekula

## Karbono iturria

Bi bizidun mota daude karbono iturriaren arabera:
* autotrofoak: karbono iturria karbono dioxidoa (CO$_2$) da
* heterotrofoak: karbono iturria materia organikoa da
Organismo aututrofoak gai dira materia organikoa eratzeko (gluzidoak) materia inorganikotik (CO$_2$ eta ura) abiatuta. Organismo hauek beren kabuz elikatzen dira, ez dute beste organismorik jan behar. Landare guztiak, zianobakterioak eta bakterio batzuk dira autotrofoak.
Organismo heterotrofoak beste izaki bizidunengandik elikatu behar dira, ezin baitute beren kabuz materia organikoa eratu. Dietaren bidez hartu behar dute aipatutako materia organikoa. Animaliak, onddoak, bakterio gehienak eta protozooak heterotrofoak dira.

## Energia iturria

Bi organismo mota daude energia iturriaren arabera:
* fototrofoak: energia iturria argia da.
* kimiotrofoak: energia iturria molekula organikoak ala inorganikoak dira.
Energia iturria bat ala bestea izanik, bizidunek haien metabolismoaren bidez hasierako energia hori energia biokimiko bihurtzen dute, ATP moduan. ATP hori izango da zelulak bere funtzioak burutu ahal izateko erabiliko duen molekula energetikoa.
Organismo fototrofo gehienak autotrofoak dira, hots, CO$_2$ dute karbono iturria. Esaterako, landareak. Argiak elektroiak mugiarazteko behar den energia ematen du, eta fotosintesiaren argi-fasean elektroi-garraiorako kate batek energia kimikoa (ATP) sortzen du.
Organismo kimiotrofoak (animalia guztiak eta bakterio gehienak) molekula inorganiko edo organikoak oxidatzen dituzte haien prozesu katabolikoetan energia (ATP) lortzeko. Oxidazio horietan elektroien mugimendu bat dago, elektroiak ematen dituen lehenengo molekulatik elektroi horien azken hartzailearaino (oxigenoa, kasu gehienetan).

## Elektroien emailea

Elektroi-emailearen arabera, bi organismo mota bereizten dira:
* organotrofoak: elektroien iturria molekula organikoak dira
* litotrofoak: elektroien iturria molekula inorganikoak dira
Molekula organikoak zein inorganikoak beren ingurugirotik hartzen dituzte bizidunek. Organotrofo gehienak heterotrofoak dira (adibidez, animaliak). Litotrofo gehienak, aldiz, autotrofoak dira (landareak). Bakterioak organotrofoak (gehienak) edo litotrofoak izan daitezke.
Goian aipatu den bezala, bizidunen metabolismoaren erredox erreakzioen bidez elektroiak mugitu egiten dira, emaile batetik hartzaile bateraino. Prozesu horretan energia biokimikoa sortzen da, ATP moduan.
Aldagai hauek guztiak kontutan hartuz, honako taula hau osa daiteke:
| Energia iturria | Elektroien emailea | Karbono iturria | Izena |
| Argia Foto- | Molekula organikoa -organo- | Molekula organikoa -heterotrofo | Fotoorganoheterotrofo |
| Argia Foto- | Molekula organikoa -organo- | Karbono dioxidoa -autotrofo | Fotoorganoautotrofo |
| Argia Foto- | Molekula inorganikoa -lito- | Molekula organikoa -heterotrofo | Fotolitoheterotrofo |
| Argia Foto- | Molekula inorganikoa -lito- | Karbono dioxidoa -autotrofo | Fotolitoautotrofo |
| Molekula kimikoak Kimio- | Molekula organikoa -organo- | Molekula organikoa -heterotrofo | Kimioorganoheterotrofo |
| Molekula kimikoak Kimio- | Molekula organikoa -organo- | Karbono dioxidoa -autotrofo | Kimioorganoautotrofo |
| Molekula kimikoak Kimio- | Molekula Inorganikoa -lito- | Molekula organikoa -heterotrofo | Kimiolitoheterotrofo |
| Molekula kimikoak Kimio- | Molekula Inorganikoa -lito- | Karbono dioxidoa -autotrofo | Kimiolitoautotrofo |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q902805