OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kečkovce

Kečkovce Eslovakiako udalerri bat da, Svidníkeko barrutian kokatuta. 12,77 km²ko azalera du eta 252 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1582. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Datuak: Q623484
* Multimedia: Kečkovce / Q623484
# Keystoneita

Keystoneita oxido motako minerala da eta zemannita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Keystoneita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mg0.5Ni2+Fe^{3+}(Te4+O3)3 * 4.5H2O}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Keystoneite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kezko hesi

Guda batean, kezko hesia unitate militarren mugimendua eta kokapena ezkutatzeko nahita kontraneurri moduan zabaltzen den kea da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q909879
* Multimedia: Smoke screens / Q909879
# Landare urteroko

Landare urterokoa bizitza-ziklo osoa, ernetzetik hasi eta hazien ekoizpenera eta, ondoren, heriotzara arte, urtebetean osatzen duen landarea da. Udako urterokoak, udaberrian edo uda hasieran ernetzen dira eta urte bereko udazkenean iristen dira heldutasunera. Neguko urterokoak udazkenean ernetzen dira eta hurrengo urteko udaberri edo udan heltzen dira.
Zenbait landare-espezietan, bizitza-zikloak hilabete bat besterik ez du irauten, baina gehienek zenbait hilabete behar dituzte. Arbi biribilak, esaterako, bost astetan osatzen du zikloa, argi fluoreszenteen pean hazten bada. Basamortuetako urteroko askok hazitik hazirako bizitza laburra dute, astetakoa, eta urtearen zatirik handiena hazi modura irauten dute, idortasunari aurre egiteko.
Elikaduran gaur egun erabiltzen diren landare asko, adibidez etxekotutako zerealak, urterokoak dira, edo izango balira bezala lantzen dira. Zenbait landare biurteroko eta bizikor, erosotasunagatik, urterokoak bailitzan lantzen dira, batez ere tokiko inguruneari ondo egokituta ez badaude. Azenarioa, apioa eta perrexila landare biurterokoak dira, baina urtez urte landatzen dira gehienetan. Tomatea, batata eta piperra landare bizikorrak dira, baina hotza gaizki jasaten dutenez, klima hotzagoetan urterokoak bailiran lantzen dira.
Urteroko bezala landatutako bizikor apaingarri ohikoak dira begoniak, baltsaminak (alegriak), geranioak eta petuniak.

## Espezie batzuk

Benetako bizikor jangarriak dira artoa, garia, arroza, uraza, ilarra, angurria eta baba.
Apaingarrien artean daude Tagetes eta Zinnia generoko loreak.
Basa-landare urteroko zenbait: pasmo-belar loregorria, oroilorea eta borraja.

## Erreferentziak

* ↑ Baratze landare urterokoa adibidea Euskaltzaindiaren hiztegian

## Ikus, gainera

* Landare biurteroko
* Landare bizikor

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192691
* Multimedia: Annuals / Q192691
# Landaredi

Landaredia eskualde bateko landare-bizitza izendatzeko erabiltzen den hitza da. Landareek osatzen duten estalkiari deritzo landaredi. Hitz orokorra da, inolako berezitasunik adierazten ez duena, ez espezieen osaerari, egiturari, hedadura espazialari edo beste edozein berezitasun botaniko edo geografikorik. Flora terminoa baino zabalagoa da, azken honek espezieen osaera besterik ez baitu adierazten.
# Landare kortex

Botanikan, kortexa errizodermisaren eta zilindro baskularraren arteko eremua da, eta bere funtzio nagusia erreserbako substantziak biltegiratzea da, hala nola almidoia. Kortexaren kanpoaldeko geruzak, errizodermisaren azpian, ehun espezializatu gisa bereiz daitezke, «exodermis» izenekoa. Kortexaren geruzarik barrukoenak, era berean, espermatofitetan espezializatutako beste egitura bat eratzen du: endodermisa.

## Erreferentziak

* ↑ «20.2. C�rtex de ra�z 1�» web.archive.org 2009-03-07 (Noiz kontsultatua: 2023-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1293511
# Landare suspergarri

Landare suspergarria denboraldi luze batez, hilabeteak edo urteak, ur kopuru minimotan iraun dezakeen landare poikilohidriko mota da, ondoren ura jaso eta berriz suspertzen dena.

## Adibideak

* Anastatica hierochuntica, "Jerikoko arrosa" izenarekin ezagutzen dena, Afrika iparraldeko eta Ekialde Hurbileko basamortuetako espeziea da.
* Selaginella lepidophylla, Ameriketako "Jerikoko arrosa".
* Asteriscus
* Boea hygrometrica,
* Craterostigma
* Haberlea rhodopensis
* Likena, muturreko lehortea jasan dezakeen elkarketa sinbiotikoa
* Mesembryanthemum
* Myrothamnus flabellifolius
* Pleopeltis polypodioides
* Ramonda serbica
* Tillandsia generoa (Aire-loreak)
* Xerophyta generoa
Hainbat espezie saldu izan dira "bizigabeko" bitxikeria gisa haien forma lehorrean. XIX. mendetik ezagutzen da hau eta gaur egun ere egiten da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Duke, James A.. (2007-12-26). Duke's Handbook of Medicinal Plants of the Bible. CRC Press ISBN 978-0-8493-8203-1. (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
* ↑ doi:10.1371/journal.pone.0030531. PMID 22291979. Bibcode: 2012PLoSO...730531Z..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7316555
# Landare segetal

Landare segetalak, halaber sorotarrak edo mesikolak, batez ere zereal soroetan hazten diren basalandare edo belar txarrak dira. Barreiaketa gaitasun, iraunkortasun eta lehiakortasun handia dute ezaugarri.
Landare segetalak aspalditik izan dira zereal-alorrekin batera, eta horiek bezala, jatorri mediterraneokoak eta Ekialde Hurbilekoak dira, baina halaber Europa Ekialdeko estepetakoak. Bizikorrak edo urterokoak, laborantzari bizirauteko eta nekazarien arduraz baliatzeko egokituta daude. Horien artean daude mitxoletak, beltxatak eta nabar-loreak. Landare segetalak ez dira landare kaltegarriak bakarrik, gizakientzako erabilgarriak ere badira. Hala ere, azken urteotan, nekazaritza intentsiboa eta herbizidak direla-eta, geroz-eta urriagoak dira soroetan. Horregatik, segetal batzuk, landare mehatxatuen zerrenda gorrietan agertzen dira.
Oro har, segetalen erabilerak honakoak izan ahal dira: apaingarria, albaitaritzan, sendagaia, elikadura, koloratzailea, bazka, oleaginosoa, eztigilea edo bizigarria.

## Espezieak

Kardabera (Sonchus oleraceus), ezkerte zuria, kardua (Cirsium arvense), amarantoa, mitxoleta, sabia, txikoria-belarra (Taraxacum officinale), zorna-belarra (Senecio vulgaris), idi-begia (Anacyclus clavatus), garikota (Silene vulgaris)...

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm (kontsulta: 2021-5-12)
* 1 2 3 4 5 6 7 Javier Peralta de Andrés, Mercedes Royuela Hernando. (2018). Nafarroako landare sorotarrak. NUP ISBN 978-84-9769-317-2..
* ↑ (Frantsesez) (PDF) Annexe 2 - caractéristiques biologiques et écologiques de la liste nationale des messicoles. , 19-32 or. (Noiz kontsultatua: 2021-05-14).

## Ikus, gainera

* Landare inbaditzaile

## Kanpo estekak

* Belar txarrak zainak luze, Jakoba Errekondo, 2004ko abuztuaren 1a, Argia
* Datuak: Q2266119
* Multimedia: Segetal flora / Q2266119
# Landare zukutsu

Landare zukutsuak atal batzuk lodiak ala mamitsuak dituzten landarek dira, batez ere ura gorde ahal izateko klima lehorretan edo lur ezaugarri berezietan. Zukutsuek zurtoin edo hostoetan biltegiratzen dute ura. Definizio batzuek sustraiak ere kontuan hartzen dituzte zukutsuen taldean sartzeko. Zukutsuak apaingarri gisa erabiltzen dira, haien itxura ikusgarri eta bereziengatik.
Kaktusak ez dira zukutsutzat hartzen.

## Ezaugarriak

Ur bilketak itxura hanpatua edo mamitsua ematen die landare zukutsuei. Ezaugarri honi sukulentzia edo zukutsutasuna. deritzo. Gainera, zukutsuek ura aurrezteko beste hainbat era ere izan dezakete, esate baterako:
* krasuleazeoen metabolismo azidoa (CAM fotosintesia) ur galera gutxitzeko
* hostorik ez, gutxi edo zilindriko-esferikoak
* estoma kopuru urria
* fotosintesia zurtoinetan, hostoetan ordez
* hazkuntza trinkoa, txikia, kuxin itxurakoa edo esferikoa
* saihets itxurako atalak, bolumen handitze lasterrak ahalbidetzeko eta eguzkialdeko gainazalak urritzeko
* gainazal iletsua, arantzatsua edo argizariduna, inguru mikro-habitat hezea lortu ahal izateko, aire mugimenduak urritzeko eta, hortaz, lehortzea ekiditeko
* sustraiak lurrazaletik hurbil, hezetasuna hartu ahal izateko zirimiri ahuletatik edo ihintzetik
* mardul eta urez betea jarraitzeko ahalmena nahiz eta barne tenperatura handia izan (ad: 52 °C)
* kanpo kutikula (azala) iragazgaitza
* gai muzilagotsuak, ur ugari gordetzen dutenak

## Taxonomia

Milaka zukutsu espezie daude, familiatan sailkatuak. Gehiengoak Aizoaceae, Cactaceae, Crassulaceae eta Euphorbiaceae dira, bakoitzean mila espezietik gora:
| Familia | Espezieak | Eraldaketa anatomikoa | Banaketa |
| Agavaceae | 300 | Hostoak | Erdialdeko eta Ipar Amerika |
| Aizoaceae | 2.000 | Hostoak | Afrika Hegoaldea |
| Apocynaceae | 500 | Zurtoina | Afrika, Arabiar penintsula, India |
| Asphodelaceae | 500 | Hostoak | Afrika, Madagaskar |
| Cactaceae | 1.600 | Zurtoina, hostoak eta sustraiak | Amerika |
| Crassulaceae | 1.300 | Hostoak | Mundu osoan |
| Didiereaceae | 11 | Zurtoina | Madagaskar |
| Euphorbiaceae | >1000 | Zurtoina eta hostoak | Mundu osoan |
| Portulacaceae | ? | Zurtoina eta hostoak | Amerika |

## Erreferentziak

* ↑ Gaztelaniaz suculencia, frantsesez eta ingelesez succulence
* ↑ Compton, R.H.. Our South African Flora. Cape Times Ltd OCLC .222867742.

## Ikus gainera

* Kaktusak

## Kanpo estekak

* Zukutsu eta kaktusen argazkiak (Ingelesez)
* Zukutsuak Espainian
* Datuak: Q189939
* Multimedia: Succulents / Q189939
# Kievo-Petxerska Lavra

Kievo-Petxerska Lavra (ukraineraz: Ки́єво-Пече́рська ла́вра, translit.: Kýievo-Petxerska lavra; errusieraz: Ки́ево-Пече́рская ла́вра, translit.: Kíevo-Petxérskaia lavra), edo Kieveko leize-zuloetako monasterioa, Kieven (Ukraina) dagoen monasterio ortodoxoa da. 1051n, Jaroslav I.a Kievekoaren agintaldian, sortu zenetik, Eliza Ortodoxoaren leku santuetako bat izan zen.
1990ean UNESCOk, Kievo-Petxerska Lavra eta Santa Sofia katedrala Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Historia

Nestorren Kronikaren arabera, XI. mendearen hasieran Antonio, Athos mendiko Esphigmenou monasterioko lekaide ortodoxoa, Berestoveko leize-zulo batean kokatu zen, Kiev hiriaren kanpoaldean. Beste lekaide batzuk batu zitzaizkion eta leize gehiago zulatu zituzten. Kieveko printze eta boiardoen sostenguarekin, monasterioa handituz joan zen eta, luze gabe, Kieveko Rusako erlijio eta kultura gune nagusi bilakatu zen. Eliza nagusia, Jasokunde katedrala, 1073 eta 1078 artean eraiki zen.
Ondoko mendeetan monasterioa zenbait aldiz arpilatu zuten, 1096an kumastarrek, 1240an Batu Khan buru zuen mongolen hordak eta 1482an tartariarrek, baina suntsitze bakoitzaren ostean berreraikia eta handitua izan zen. 1718an sute batek kalte handiak eragin zituen. Berreraikitze lanek 10 urte iraun zuten. Garai hartakoak dira gaur egungo eraikin gehienak. XVIII. mendearen amaieran monasterioaren errusiartzea hasi zen.
1921–22an, Iraultza Boltxebikearen ondoren, sobietar agintariek monasterioaren ondasun asko konfiskatu zituzten eta eraikin ugariri beste erabilpen batzuk eman zizkieten. 1926an monasterioa itxi eta museo bihurtu zen. Museoan erlijioaren aurkako propaganda nagusi zen. Bigarren Mundu Gerran, atzerantz egiten ari ziren sobietar tropek Jasokunde katedrala leherrarazi zuten.
1992tik Petxerska Lavra Eliza Ortodoxoaren kontrolpean dago. 1998 eta 2000 artean Jasokunde katedrala berreraikia izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Vadym PAVLOVSKY: Kyivan Cave Monastery Encyclopedia of Ukraine
* ↑ Dormition Cathedral of the Kyivan Cave Monastery Encyclopedia of Ukraine

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) (Ukraineraz) (Errusieraz) Webgune ofiziala
* (Ingelesez) (Ukraineraz) (Errusieraz) Bisitaldi birtuala Strana360.net
* Datuak: Q242711
* Multimedia: Kyiv Pechersk Lavra / Q242711
# Kievskaia (Arbatsko–Pokrovskaia linea)

Kievskaia, errusieraz Киевская, Moskuko metroko Arbatsko–Pokrovskaia linearen geltokietako bat da, Errusiako Mosku hiriburuan. 1953ko apirilaren 5ean inauguratu zen.
Mosaiko eta lanpara erraldoiez betea dago, mosaiko horietako asko urre koloreko markoez inguratuak daude.
* Datuak: Q3196497
* Multimedia: Kievskaya (Arbatsko-Pokrovskaya Line) / Q3196497
# Kigeli V.a Ruandakoa

Kigeli V.a Ruandakoa jaiotzez Jean-Baptiste Ndahindurwa (Kamembe, 1936ko ekainaren 29a - Washington, 2016ko urriaren 16a) Ruandako azken erregea (Mwami) izan zen.
* Datuak: Q2510218
* Multimedia: Kigeli V / Q2510218
# Kiełczygłów udalerria

Kiełczygłów Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Pajęczno barrutian kokatuta. 87,2 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4096 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2461259
* Multimedia: Gmina Kiełczygłów / Q2461259
ieaLodzeko voivoderriko udalerriak :
# Kif Kroker

Kif Kroker Futurama telesaileko bigarren maileko pertsonai bat da.

## Deskribapena

Amphibios 9 planetako estralurtarra da. Zapp Branniganen laguntzailea da, eta Amy Wongen mutil laguna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2280175
# Kiffa

Kiffa (arabieraz: كيفه‎; frantsesez: Kiffa) Mauritaniako hiria da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Bere beira-aleak ezagunak dira oso. Aireportua du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q492778
* Multimedia: Kiffa / Q492778
# Kigali

Kigali Ruandako hiriburua eta hiri nagusia da. Herrialdeko erdialdean dago kokaturik. Bidegurutze garrantzitsua da eta nazioarteko aireportua du. Industria txikia du.

## Klima

Datu klimatikoak (Kigali) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 26.9 | 27.4 | 26.9 | 26.2 | 25.9 | 26.4 | 27.1 | 28.0 | 28.2 | 27.2 | 26.1 | 26.4 | 26.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 15.6 | 15.8 | 15.7 | 16.1 | 16.2 | 15.3 | 15.0 | 16.0 | 16.0 | 15.9 | 15.5 | 15.6 | 15.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 76.9 | 91.0 | 114.2 | 154.2 | 88.1 | 18.6 | 11.4 | 31.1 | 69.6 | 105.7 | 112.7 | 77.4 | 950.9 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 11 | 11 | 15 | 18 | 13 | 2 | 1 | 4 | 10 | 17 | 17 | 14 | 133 |
| Iturria: World Meteorological Organization ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ World Weather Information Service - Kigali. World Meteorological Organization (Noiz kontsultatua: November 16, 2012).

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q3859
* Multimedia: Kigali / Q3859
# Kigaliko artxidiozesia

Kigaliko artxidiozesia (frantsesez: Archidiocèse de Kigali, ingelesez: Archdiocese of Kigali, kinyaruandaz: Arikidiyosezi ya Kigali, latinez: Dioecesis Kigaliensis) Erromatar Eliza Katolikoaren ruandar artxidiozesi bakarra da. 1976ko apirilaren 10ean ezarri zen. Artzapezpikuaren egoitza Kigalin dago. Egun artzapezpikua Antoine Kambanda da.

## Artzapezpikuen zerrenda

* Vincent Nsengiyumva (1976-1994)
* Thaddée Ntihinyurwa (1996-2018)
* Antoine Kambanda (2018-)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Archdiocese of Kigali» Catholic Hierarchy (Noiz kontsultatua: 2024-07-29).
* ↑ (Ingelesez) Okello, George. «Kagame praises Catholic Church as Kambanda is consecrated Archbishop of Kigali» PML Daily 2019-01-27 (Noiz kontsultatua: 2024-07-29).
* ↑ (Ingelesez) «Resignation of archbishop of Kigali, Rwanda, and appointment of successor» Holy See Press Office. Summary of Bulletin 2018-11-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q597326
* Multimedia: Roman Catholic Archdiocese of Kigali / Q597326
# Kihlmanita-(Ce)

Kihlmanita-(Ce) mineral bat da.

## Ezaugarriak

Kihlmanita-(Ce) elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ce2TiO2(SiO4)(HCO3)2(H2O)}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kihlmanita-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kresol gorri

Kresol gorria konposatu organiko aromatikoa da C$_{21}$H$_{18}$O$_5$S formula duena, trifenilmetanoaren familiakoa. Solido marroi-gorrixka da. Balorazioetan pH adierazle gisa usatzen da eta praktika klinikoan diagnostiko tresna moduan, adibidez elektroforesietan.

## Ezaugarriak

Disoluzioetan bi trantsizio-zona ditu pHaren arabera.
* Gorritik horira aldatu pHa azidoa denean, 0,2-1,8 tartean.
* Horitik purpurara pH alkalinoa denean, 1,1-8,8 tartean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Cresol red» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-04-29).
* ↑ Basterretxea, Francisco; Zabala, Gorka; Mijangos, Fernando; Izurieta, Itziar; Etxebarria, Nestor & Martinez de Marigorta,, Edorta. (1996). Kimika Orokorra. UEU, 381 or. ISBN 84-86967-71-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q417497
* Multimedia: Cresol red / Q417497
# Kressbronn am Bodensee

Kressbronn am Bodensee Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Bodensee barrutia|Bodensee]] barrutian. 2014an 8.305 biztanle zituen 20,43 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q557658
* Multimedia: Kressbronn am Bodensee / Q557658
# Krestovsky Stadium

Krestovsky Stadium, Errusiako San Petersburgo hirian dagoen futbol estadio bat da. FC Zenit San Petersburgo taldearen jokalekua da. 2017ko apirilaren 22an inauguratu zen eta 68.134 ikusleentzako edukiera du.
2018ko Munduko Futbol Txapelketaren jokalekuetako bat izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q722970
* Multimedia: Gazprom Arena / Q722970
# Kretako labirintoa

Kretako labirintoa, greziar mitologian, Dedalok Minotauroa ezkutatzeko eraikitako labirintoa da.
Gaur egun, labirintoaren kondairak Knossosko jauregian dauka oinarria. Jauregia bezain sofistikatua eta goi-teknologikoko eraikuntza bat, gela anitzez beteta eta orduko teknologiak ezagutzen zituen hobekuntza guztiekin (saneamendu sistema barne) korapilatsu samarra iruditu behar zitzaien Akaiarrei. Tesi hori Knossosko jauregian nonahi aho biko aizkoren marrazkiak, grezieraz labris deitzen direnak, eta eraikuntzari izena emango liokeenak, urkitu izateak bermatzen du.
Labirinto mitologikoak erreferentzia gisa Kretako haitzulo batzuk ere har litzake, hala nola Gortina, Arkalojori edo Eskoteinoko haitzuloa, baita Egeoko uharteetan ospatzen ziren dantzak ere, zeinetan dantzariek eskuko bide labirintiko bat egiten zuten.

## kanpoko estekak

* Datuak: Q1091243
* Multimedia: Labyrinth (mythology) / Q1091243
# Kresol

Kresola edo metilfenola konposatu organiko aromatikoa da CH$_3$C$_6$H$_4$OH formula duena, fenolen familiakoa eta hiru isomero dituena. Fenolaren hidrogeno-atomo bat metilo talde batez ordezkatzean eratzen da. Isomeroak orto-kresola (o-kresola), meta-kresola (m-kresoal) eta para-kresola (p-kresola) dira.
Kresola solido kolorgea da eta botika-usaina du.
Naturalak zein sintetikoak izan daitezke. Ikatz-mundrunean aurkitzen da. Kresolak desinfektatzaile, usain-kengarri eta plagizida gisa usatzen dira.

## Ezaugarriak

| Kresolaren isomeroak | Kresolaren isomeroak | Kresolaren isomeroak | Kresolaren isomeroak | |
| Formula | | | | |
| Orokortasunak | Orokortasunak | Orokortasunak | Orokortasunak | |
| Izen arrunta | o-kresol | m-kresol | p-kresol | |
| IUPAC izena | 2-metilfenol | 3-metilfenol | 4-metilfenol | |
| Beste izenak | 2-hidroxitolueno | 3-hidroxitolueno | 4-hidroxitolueno | |
| Formula molekularra | C$_7$H$_8$O | C$_7$H$_8$O | C$_7$H$_8$O | C$_7$H$_8$O |
| Masa molekularra | 108.14 g/mol | 108.14 g/mol | 108.14 g/mol | 108.14 g/mol |
| Itxura giro-baldintzetan | kristal kolorgeak | likido lodia | solido koipetsua | |
| Ezaugarriak | Ezaugarriak | Ezaugarriak | Ezaugarriak | |
| Dentsitatea eta fasea | 1.05 g/cm$^3$, solidoa | 1.03 g/cm$^3$, likidoa | 1.02 g/cm$^3$, likidoa | |
| Disolbagarritasuna uretan, 20−25 °C | 2.5 g/100 ml | 2.4 g/100 ml | 1.9 g/100 ml | |
| Disolbagarria ur oso alkalinoetan | Disolbagarria ur oso alkalinoetan | Disolbagarria ur oso alkalinoetan | Disolbagarria ur oso alkalinoetan | |
| Fusio-puntua | 29.8 °C (303.0 K) | 11.8 °C (285.0 K) | 35.5 °C (309.7 K) | |
| Irakite-puntua | 191.0 °C (464.2 K) | 202.0 °C (475.2 K) | 201.9 °C (475.1 K) | |
| Azidotasuna (pK$_a$) | 10.287 | 10.09 | 10.26 | |
| Momentu dipolarra | 1.35 D | 1.61 D | 1.58 D | |
| Arriskuak | Arriskuak | Arriskuak | Arriskuak | |
| Arrisku nagusiak | sukoia eta arnastuz edo irentsiz toxkoa | sukoia eta arnastuz edo irentsiz toxkoa | sukoia eta arnastuz edo irentsiz toxkoa | sukoia eta arnastuz edo irentsiz toxkoa |
| Sugar-puntua | 81 °C | 86 °C | 86 °C | |
| Erlazionatutako konposatuak | Erlazionatutako konposatuak | Erlazionatutako konposatuak | Erlazionatutako konposatuak | |
| Erlazionatutako fenolak | xilenolak | xilenolak | xilenolak | |
| Erlazionatutako konposatuak | bromokresol berdea, kresol gorria | bromokresol berdea, kresol gorria | bromokresol berdea, kresol gorria | |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Wiley-VCH, ed. (2003-03-11). Cresols and xilenols, Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. (1. argitaraldia) Wiley doi:10.1002/14356007.a08_025. ISBN 978-3-527-30385-4. (Noiz kontsultatua: 2024-04-23).
# Kretako zezena

Kretako zezena greziar mitologiako zezena da. Poseidonek atera zuen itsasotik, eta Minosek hain polita aurkitu zuen bere abere-taldera sartu zuela. Orduan jainkoa, haserretuta, Pasifae zezenaz maiteminarazi zuen, eta ume bat eduki zuten, Minotauroa.

## Heraklesen zazpigarren lana

Heraklesek zezena harrapatu zuen, eta Euristeo haren edertasuna ikustean Herari eskaini zion. Baina Herak ez zuen oparia onartu zezena oso basatia zelako. Zezenak triskantza asko eragin zituen, Teseok hil zuen arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q746198
* Multimedia: Cretan Bull / Q746198
# Kretako itsasoa

Kretako itsasoa (grezieraz: Κρητικό Πέλαγος, Kritiko Pelagos) Egeo itsasoaren hegoaldean dagoen itsasoa da, Kretaren iparraldean eta Zikladen hegoaldean dagoena.

## Portu eta hiri nagusiak

* Kastelli-Kissamos
* Kanea
* Souda
* Retimno
* Heraklio
* Agios Nikolaos
* Sitia
* Kassos
* Anafi
* Thira

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193149
* Multimedia: Sea of Crete / Q193149
# Krestomatia

Krestomatia antologia mota bat da. Helburu didaktikoz egiten den idazki hautatuen bilduma, antologia. Literatura genero honetan egile baten edo batzuen testuen zati onenak aukeratzen dira; izan daiteke baita ere garai baten edo genero baten pasarte onenak. Etimologikoki grezieratik dator: chrēstós —'baliagarri'— eta manthánō —'ikasi'—, hau da, ikasteko baliagarria. Beraz, bi esanahi izan ditzake hitz honek: egile edo gara baten literatura baloratzeko testuen bilduma edo, bestela, hzkuntza bat ikasteko pasarte bildumna.

## Kontzeptuaren historia

IV. mendean Helladius Zesareakoak literatura greziarraren pasarteen antolagia bati izen hori eman zion. V. mendean Prokopio Zesareakoa gauza bera egin zuen. XVI. mendetik aurrera krestomatiak ugaritu ziren baina orduan helburu pedagogiko batekin: ikasleei zuzendutako bildumak ziren batez ere itzulpengintzaren praktikan aritzeko.

## Ezaugarriak

* Helburu pedagogikoa du, ikasleei zuzenduta, egile, garai edo estilo bat hobeto ezagutzeko.
* Antzinako hizkuntzetan ematen da batez ere, hebraiera, greziera, latina ikasteko.

## Krestomatiak euskaraz

Euskaraz ere horrelako lanak argitaratu izan dira:
* Arturo Kanpion: Gramática de los cuatro dialectos literarios de la lengua euskara, 1884. Liburu honetan Kanpionek "Lardizabal, Axular, Intxauspe eta Mogelen testuez osaturiko krestomatia" jaso zuen.
* Gero taldea: Jon Mirandere-ren idazlan hautatuak, 1981. Jon Mirande idazle zuberotarra erreibindkatzeko asmoz, talde horrek bere prosazko pasarte onenak bildu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ http://www1.euskadi.net/harluxet/hiztegia1.asp?sarrera=krestomatia
* ↑ http://www.euskonews.com/0260zbk/gaia26002eu.html

## Ikus, gainera

* Testu corpus
* Antologia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q861114
# Kress (Texas)

Kress Texasko hiri bat da. Swisher konderrian kokatua dago. 2010ean 715 biztanle zituen, 1,44 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Swisher konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q970226
* Multimedia: Kress, Texas / Q970226
# Lautita

Lautita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Lautita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CuAsS}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lautite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).