OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Illongo mendilerroa

    Artikulu hau mendilerroari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Illon».
Illongo mendilerroa Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Belbún mendia da, 1.424 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Illon mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Belbún, 1.424 m 42°41′27″N 1°02′32″W﻿ / ﻿42.6908017°N 1.0422176°W﻿ / 42.6908017; -1.0422176
* Illon, 1.278 m 42°41′22″N 1°07′19″W﻿ / ﻿42.6894448°N 1.1219585°W﻿ / 42.6894448; -1.1219585
* Puntal de Lecinera, 1.222 m 42°41′14″N 1°04′33″W﻿ / ﻿42.687121°N 1.0758274°W﻿ / 42.687121; -1.0758274
* San Quirico, 1.181 m 42°41′57″N 1°08′39″W﻿ / ﻿42.6991181°N 1.1441555°W﻿ / 42.6991181; -1.1441555
* El Turendo, 1.151 m 42°41′48″N 1°04′01″W﻿ / ﻿42.6965598°N 1.0668193°W﻿ / 42.6965598; -1.0668193
* Aitisimo, 1.105 m 42°42′35″N 1°02′34″W﻿ / ﻿42.7098296°N 1.0427429°W﻿ / 42.7098296; -1.0427429
* Mellua, 1.083 m 42°42′45″N 1°01′31″W﻿ / ﻿42.7124309°N 1.0253699°W﻿ / 42.7124309; -1.0253699
* Puyalote, 988 m 42°42′17″N 1°05′15″W﻿ / ﻿42.7048145°N 1.0875518°W﻿ / 42.7048145; -1.0875518
* Solano Mayor, 813 m 42°42′30″N 1°06′21″W﻿ / ﻿42.7083046°N 1.105736°W﻿ / 42.7083046; -1.105736

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Illongo mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q60222506
# Illordo

Illordo (541 metro) Elgetako mendatearen mendia da, Soraluze eta Eibarren dagoena.
Azken herri honen iparraldean kokatuta, Deba eta bere ibaiadarra den Ego ibaiaren haranak sortzen ditu.

## Abiapuntuak

* Azitaindik (ordu bat eta 15 minutu).
* Txontatik (ordu bat eta 15 minutu).
* Maltzagaik (ordu bat eta 15 minutu).

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* Illordo gipuzkoa.net webgunean
* Datuak: Q8538401
# Illschwang

Illschwang Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, [[Amberg-Sulzbach (barrutia)|Amberg-Sulzbach]] barrutian. 2014an 2.025 biztanle zituen 54,22 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q512127
* Multimedia: Illschwang / Q512127
# Jacinta Marto

Jacinta de Jesus Marto (Aljustrel, 1910eko martxoaren 5– Lisboa, 1920ko otsailaren 20a) haur artzaina zen. Bere anaia, Francisco Marto, eta ahizparekin batera, Lucia dos Santos, Fatiman Ama Birjina ikusi zutela esan zuten haurrak izan ziren.
1911ko urtarrilaren 19n haurra bataiatua izan zen. 1918ko Espainiako gripeaz gaixotu egin zen eta Vila Nova de Ourémgo ospitalean sartu zuten. 1918an, bestetik, Lisboako Doña Estefania ospitalera eraman zuten eta han pneumoniaz hil zen. Vila Nova de Ourém herriko hilerrian lurperatu zuten. 1935ko irailaren 12an Fatimara eraman zuten. 1951ko maiatzaren 1an Fatimako santutegira eraman zuten.

## Kanonizazioa

2000ko maiatzaren 13an, Francisco Marto anaiarekin batera, Joan Paulo II.ak beatifikatu zuen. 2017ko maiatzaren 13an, Frantzisko aita santuak kanonizatu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Santuario de Fatima | Se conmemora hoy el aniversario del nacimiento de Santa Jacinta Marto» Santuário de Fátima (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).
* ↑ http://www.santopedia.com/santos/beata-jacinta-marto
* ↑ (Ingelesez) «Saints Francisco and Jacinta Marto, the children of Fatima» Business Mirror.

## Kanpo estekak

* (Portugesez): Livro: "As Memórias da Irmã Lúcia"
* Datuak: Q206278
* Multimedia: Jacinta Marto / Q206278
# Jacinto Antonio Etxeberri

Jacinto Antonio Etxeberri Rober (Donostia, Gipuzkoa, 1625 – 1673ko iraila) zientzialaria eta militarra izan zen. 1640an itsasoko amirala zen, eta geroago Indietako Armadako jenerala. Ontzigintza eta itsasketa gaietan jakituna.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12260110
# Jacinto Argaia

Jacinto Argaia Goikoetxea (Bera, 1903ko azaroaren 28a - Valentzia, 1993ko martxoaren 12a) euskal apezpikua izan zen, Donostiako elizbarrutiaren apezpikua izandakoa.

## Biografia

1928ko ekainaren 2an presbitero ordenatua izan zen.
1952ko urriaren 26an apezpiku ordenatu eta Valentziako apezpiku laguntzaile bihurtu zen. 1957an Ferrol-Mondoñedoko apezpiku izendatu zuten eta 1968ko azaroaren 18 eta 1979ko otsailaren 16 artean Donostiako elizbarrutiaren apezpikua izan zen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) www.catholic-hierarchy.org
* Datuak: Q3324823
# Jaciara

Jaciara Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. 28.569 biztanle ditu 1.676,972 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Mato Grosso

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1805634
* Multimedia: Jaciara / Q1805634
# Jacinda Ardern

Jacinda Kate Laurell Ardern (/dʒəˈsɪndə ˈɑːrdɜːrn/; 1980ko uztailaren 26a) Zeelanda Berriako politikari bat da eta 2017tik 2023ra herrialde horretako 40 Lehen ministroa izan zen. Alderdi Laboristako kidea da.
Hamiltonen jaioa, Ardern Morrinsvillen eta Muruparan hazi zen eta han eskola publikora joan zen. 2001ean Waikatoko Unibertsitatean graduatu ondoren, ikertzaile gisa hasi zen Helen Clark Lehen ministroaren bulegoan. Gero Londresen lan egin zuen, Kabinete Bulegoan, eta Gazte Sozialisten Nazioarteko Batasuneko lehendakari hautatu zuten. Ardern lehen aldiz parlamentari hautatu zuten 2008ko hauteskunde orokorretan, Laboristek boterea galdu zutenean bederatzi urteren ondoren. Geroago Mount Alberteko hautesleak ordezkatzeko hautatu zuten 2017ko otsailean.
Haren Gobernuak arreta berezia jarri du Zeelanda Berriko etxebizitza krisiaren, haurren pobreziaren eta gizarte desberdintasunen gainean. 2019ko martxoan, herrialdea Christchurch meskitetako tiroketen ondotik lideratu zuen, armen jabetzaren aurkako legeak azkar ezarriz. Zeelanda Berrian COVID-19 pandemia kudatu izanagatik goraipatu da.
Bere burua sozial-demokrata eta progresista gisa deskribatzen du.37 urterekin Lehen ministro bihurtu zenean, munduko emakumezko gobernuburu gazteena bilakatu zen. Geroago, agintaritzan erditu zen munduko bigarren gobernu burua bihurtu zen (Benazir Bhutto ondoren). Haren alaba 2018ko ekainaren 21ean jaio zen. 2023ko urtarrilean, kargua utzi zuen.

## Erreferentziak

* ↑ New Zealand Hansard – Members Sworn. New Zealand Parliament.
* ↑ «Australian journalist surprised by Jacinda Ardern's accessibility» Stuff.
* ↑ People – New Zealand Labour Party. .
* ↑ Kirk, Stacey. «Jacinda Ardern says she can handle it and her path to the top would suggest she's right» The Dominion Post (Stuff).
* ↑ Murphy, Tim. What Jacinda Ardern wants. Newsroom.
* ↑ «Live: Jacinda Ardern answers NZ's questions» Stuff.
* ↑ «The world's youngest female leader takes over in New Zealand» The Economist.
* ↑ Khan, M Ilyas. «Ardern and Bhutto: Two different pregnancies in power» BBC News.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3606816
* Multimedia: Jacinda Ardern / Q3606816
# Jacint Rigau-Ros

Jacint Rigau-Ros i Serra (frantsesez: Hyacinthe Rigaud; Perpinyà, 1659ko uztailaren 18a - Paris, 1743ko abenduaren 29a) kataluniar pintorea izan zen. Frantziako pintore barroko nagusietako bat izan zen.

## Bizitza

1681. urtean, Lyon eta Montpellier hirietan egon ondoren, Parisa joan eta erretratugile gisa nabarmendu zen hurrengo urteetan. 1688an jaso zuen erregearen lehen eskaria, eta Parisko goi-burgesiaren erretratugile nagusi izan zen handik aurrera. Luis XIV.aren eta Luis XV.aren erretratuak egin zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q49898
* Multimedia: Hyacinthe Rigaud / Q49898
# Jacint Verdaguer

Jacint Verdaguer i Santaló (Folgueroles, Bartzelona, Katalan Herriak,1845eko maiatzaren 17a - Vallvidrera, Bartzelona, 1902ko ekainaren 10a), poeta katalanik ezagunenetarikoa da.
Katalanez idatzitako literatura goratzea helburu zuen Renaixença higikundeko idazle nagusietako bat izan zen.

## Bizitza eta obra

Viceko apaiztegian sartu zen 1856an eta 14 urte geroago apaiztu.
1865ean parte hartu zuen lehenengo aldiz Bartzelonako Lore Jokoetan, eta lau sari lortu.
Osasun arazoengatik, Bartzelonara joan zen bizitzera 1874an eta Comillasko markesen babesa izan zuen.
1875-1877 bitartean Bartzelona-Habana arteko joan-etorria egiten zuen Guipúzcoa itsasontziko kapilau izan ondoren Comillasko markesen jauregiko kapilau izan zen hamasei urtez.
1877an konsagratu zen L'Atlàntida poema epikoarekin, Lore Jokoetako sari nagusia eskuratuta.
Ondoren idatzi zituen obretan sorterriari zion maitasuna eta erlijio sineste handia islatu zituen: Idil·lis i cants místics (1879, Idilioak eta kantu mistikoak), Montserrat (1880), Canigó (1886) bere obrarik biribilena askoren ustez, Oda a Barcelona (1883), Caritat (1885, Karitatea) eta Patria (1888, Aberria).
1886an Ripollgo monasterioan apezpikuak Poeta de Catalunya izendatu zuen.
Lur Santuetara egin zuen bidaia batetik itzuli zenean Dietari d´un pelegrí a Terra Santa (1889), Jesús infant (1891) eta Nazaret-Betlem (1892) idatzi zituen, eta gogo krisi sakona izan zuen, karitatea egitera eta behartsuei laguntzera eraman zuena. Bizimodu horrek zor handiak ekarri zizkion eta Vicheko apezpikuak Glevako santutegira joateko agindu zion. Santutegian zegoela Roser de tot l'any, Veus del Bon Pastor (1894), eta San Francesc (1895) idatzi zituen.
Bartzelonara itzuli zen 1895ean eta artikuluak idatzi zituen El Noticiero Universal egunkarian gero En defensa propia (1895) liburuan bildu zirenak; bere jokabidea azaldu eta Vicheko apezpikuari eta Comillasko markesari eraso egin zien haietan. Artikulu horiek zeresan handia sortu zuten herritarren eta politikarien artean; liberalek Verdaguerren alde egin zuten eta kontserbadoreek berriz aurka. 1896an elizako jarduera a divinis galarazi zioten. Garai horietako gorabeherak Flors del Calvari (1895), Santa Eulária (1899) eta Eucarístiques (1904) poesia mistikoetan adierazi zituen. Meza emateko baimena itzuli ziotenean Bartzelonako Belen elizan izan zen apaiz.

## Lan nagusien zerrenda

* Passió de Nostre Senyor Jesucrist (1873)
* L'Atlàntida (1876)
* Idil·lis i cants místics (1879)
* Oda a Barcelona (1883)
* Canigó (1886).
* Montserrat (1889)
* Jesús Infant (1893)
* Roser de tot l'any eta Veus del bon pastor (1894)

## Ikus, gainera

* Katalanezko literatura
* Renaixença

## Kanpo loturak

* (Katalanez) Verdaguerri buruzko webgunea
* (Katalanez) Verdaguerri buruzko informazio gehiago (Escriptors.cat)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q379290
* Multimedia: Jacint Verdaguer / Q379290
# Jacinto (Minas Gerais)

Jacinto Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 11.042 biztanle ditu 1.393,609 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1791600
* Multimedia: Jacinto (Minas Gerais) / Q1791600
# Jacint Verdaguerko geltokia

    Ez nahasi Bartzelonako Verdaguerko geltokiarekin.
1. linea (Palmako metroa) :
2. linea (Palmako metroa) :
Jacint Verdaguer Palmako metroaren geltokia da, Palma Mallorcakoa udalerrian kokatuta dagoena, carrer Jacint Verdaguer eta plaça de Santa Elisabet artean hain zuzen.
Geltokia 2006n ireki zen, Serveis Ferroviaris de Mallorcako trenen geltoki berriaren inaugurazioarekin.

## Sarbideak

* Carrer Jacint Verdaguer

## Historia

Geltokia 2006n inauguratu zen, Serveis Ferroviaris de Mallorcako trenari soilik.
2007ko apirilaren 25an, Palmako metroaren lineko nasak ireki zen.
2013ko martxoaren 13an, Palmako metroaren lineko nasak ireki zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Autobus geltoki berriak ia hamar milioi erabiltzaile hartuko ditu urtero» www.diariodemallorca.es (Noiz kontsultatua: 2020-08-27).

## Ikus, gainera

* Palmako metroa
* 1. linea (Palmako metroa)
* 2. linea (Palmako metroa)
* Serveis Ferroviaris de Mallorca
* 1. linea (Serveis Ferroviaris de Mallorca)
* 2. linea (Serveis Ferroviaris de Mallorca)
* 3. linea (Serveis Ferroviaris de Mallorca)

## Kanpo estekak

* Transports de les Illes Balears web gune ofiziala
* Datuak: Q2917942
# Jacinta Ortiz

Jacinta Ortiz Mesa (Huétor Tájar, Granada, 1939) nekazari eta poeta andaluziarra izan zen.

## Biografia

Jacinta Ortiz Mesak, La Tilli izenaz ezagunak, txikitatik sentitu zuen hitzekiko eta errimekiko zaletasuna. Soroan bakarrik lan egiten zuenean, bere olerkiak konposatu eta memorizatu egiten zituen, garaiko matxismoa zela eta, ezin izan baitzuen irakurtzen eta idazten ikasi. Helduaron ostera, bere udalerriko Helduen Eskolan, ikasi zuen irakurtzen eta idazten. Jubilatu ondoren eta septuagenarioa zela, maistra bat kontratatu zuen eta bere poemak eman zizkion, Dauro argitaletxeak argitaratu zituenak.
La Campesina izeneko bere lehen liburuan, kontatzen du bere amak nola ekarri zuen mundura inoren laguntzarik gabe, eta ia bizitza osoa eman zuela lurra lantzen, abereak hazten eta bost seme-alaba zaintzen. La campesina y el marqués bigarren liburuan, kasualitatez ezagututako jaun markes batetaz maitemindu zela kontatzen du, eta harengandik nolako maitasun desengainu handia jaso zen. 2020an, 38 ipuinez osatutako bilduma bat argitaratu zuen, eta udalerriko ikastetxe guztiei oparitu zien, haurrek gelan irakur zitzaten.
Bost seme-alaba izan zituen, eta 31 urterekin alargun geratu zen.

## Lanak

* La campesina (Dauro argitaletxea, 2013).
* La campesina y el marqués (Dauro argitaletxea, 2017).
* Cuentos y fábulas (Editorial Dauro argitaletxea, 2020).

## Sariak eta aitorpenak

* 2018 Huétor Tájar herriko Padre Manjón ikastetxeko bibliotekak 'Bibliotilli'. du izena.
* Huétor Tájar jaioterriko kale batek bere izena darama.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Donate, Severino. (2020-03-09). «Jacinta, la campesina poetisa que apenas sabe leer y escribir» Cadena SER (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «'Yo tenía los poemas en mi memoria porque no sabia escribir'» Euskal Irrati Telebista (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Jacinta Ortiz, la campesina analfabeta que ha hecho realidad su sueño de poeta» La Vanguardia 2018-03-14 (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Una agricultora que apenas sabe leer escribe cuentos para los escolares de su pueblo» Loja - Ideal 2020-02-04 (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ortiz Mesa, Jacinta. (2013). La campesina. ISBN 978-84-15940-00-5. PMC 1103922714. (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ortiz Mesa, Jacinta. (2017). La campesina y el marqués. ISBN 978-84-947741-1-9. PMC 1107185282. (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «'La Tilli' ya tiene su biblioteca» Loja - Ideal 2018-10-25 (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
* ↑ «El colegio Padre Manjón de Huétor Tájar inaugura su ‘Bibliotilli’, dedicada a la escritora Jacinta Ortiz - Ayuntamiento Huétor Tájar» huetortajar.org (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).

## Kanpo estekak

* https://cadenaser.com/programa/2020/03/09/hoy_por_hoy/1583750762_165225.html
* Datuak: Q87809933
# Ithkuil

Ithkuil John Quijadak 1978tik 2004ra bitartean eraikitako hizkuntza da. "Ithkuil" izena Iţkuîl hitzaren erromanizazioa da, eta hizkuntza horretan gutxi gorabehera "hizkuntza baten irudikapen hipotetikoa" esan nahi du. Ithkuila a priori hizkuntza baten eta giza pentsamenduaren maila berri bat adierazteko diseinatutako hizkuntza logiko baten nahasketa da, eta giza hizkuntza naturaletan dauden anbiguotasun eta zehaztasun semantikoak minimizatzen saiatzen da. Quijadak erakutsi duenez, hizkuntza naturaletan baino hitz gutxiagorekin egin daiteke mezua ithkuil-en. Ithkuilak gramatika, fonologia eta ortografia aberatsa ditu, 3.600 karaktereko idazketa-sistema barne. Jakina, inork ez du erabat menderatzen hizkuntza hori.
2007an, Quijadak hizkuntzaren lehen berrikuspena egin zuen, ithkuilari buruzko iritzia dela eta kexak jaso ondoren. Erreforma horrek «Ilaksh» hizkuntza izena hartu zuen.
2004an —eta berriz ere 2009an, ilaksh-a merkaturatu ondoren—, ithkuila hizkuntza errusiarreko "Computerra" zientzia eta teknologiaren magazin ezagunean aurkeztu zen. 2008an, hizkuntza artifizial onenaren Smiley Award saria irabazi zuen.
Bigarren eta behin betiko berrikuspena ('ofiziala') 2011ko uztailaren 15ean egin zen, eta "ithkuil" ere deitu zitzaion, jatorrizko izenari jarraipena emanez. Erreforma horren zati handi bat bat dator 2004an kaleratutako ithkuilaren jatorrizko bertsioarekin, eta erreformaren artikuluan adierazten du zer zati datozen bat jatorrizko bertsioarekin eta zein ez.

## Eraginak

Eragin gisa, Quijadak honako hauek aipatzen ditu: Abkhazieraren aditz-konplexuen morfofonologia, Amerikako hizkuntza indigena batzuen aditz-motak, niger-kongoar hizkuntzen aspektu-sistema, euskararen eta iparekialdeko hizkuntza kaukasikoen kasu nominalaren sistema, wakash hizkuntzen sistema enklitikoa, tzeltzal eta guguyimidjir hizkuntzen orientazio posizionala, hiru kontsonanteetako erroen morfologia semitikoa eta Suzette Elginek diseinatutako laadan hizkuntzaren kategoria positiboak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35846
* Multimedia: Ithkuil / Q35846
# Ithutomus

Ithutomus Yponomeutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Ithutomus formosus da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Ithutomus formosus | | daturik gabe |
| Ithutomus valdivianus | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6094642
* Espezieak: Ithutomus
# Ithycyphus

Ithycyphus Lamprophiidae familiako narrasti genero bat da. Madagaskarren bizi dira.

## Espezieak

* Ithycyphus blanci Domergue, 1988
* Ithycyphus goudoti (Schlegel, 1837)
* Ithycyphus miniatus (Schlegel, 1837)
* Ithycyphus oursi Domergue, 1986
* Ithycyphus perineti Domergue, 1986

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2323243
* Multimedia: Ithycyphus / Q2323243
* Espezieak: Ithycyphus
# Ithe

Ithe Zuberoako Historiaurreko aztarnategia da, Altzürüküko herrian. Trikuharri eta tumulu multzo bat da, Arbailako oihanean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259862
# Ithorrotze-Olhaibi

Ithorrotze-Olhaibi Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1790 eta 1794 artean, Ithorrotzek Olhaibirekin batera udalerria sortu zuen. 1973an Arüerekin batera Arüe-Ithorrotze-Olhaibi udalerria osatu zuten.

## Toponimia

Frantsesezko toponimoa Ithorots-Olhaïby da. Historian zehar Ithorrotze honela idatzia izan da:
* Ithorrodz (1337),
* Uthorrotz (1469),
* Itorrotz, Utorrotz, Uturrotz eta Ytorrotz (1469, 1478, 1480 inguru eta 1482 hurrenez hurren, Ohixen paperak),
* Uthurrotz (1480),
* Yptorrotz eta Iptorrotz (1690),
* Ithorrots (1793
* Ittorolz (1801, Legeen Liburua).
Olhaibi berriz, honela:
* Olhaivie (1308),
* Olhabie (1375, Luntzen paperak),
* Olƒabie (1376, Biarnoko errolda militarra),
* Olhaibie eta Olhabia (1385 eta 1407 hurrenez hurren, Duchesne bildumaren CXIV. liburukia),
* Olhayvi (1496, Ohixen paperak),
* Olharby (1563),
* Olhayby et Olhaybié (1690)
* Olhaiby (1793).

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 257 | 265 | 254 | 312 | 292 | 302 | 298 | 300 | 264 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 263 | 249 | 241 | 211 | 224 | 220 | 207 | 205 | 205 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 199 | 199 | 196 | 163 | 153 | 142 | 136 | 122 | 93 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 87 | 85 | - | - | - | - | - | - | - |
Iturria: Cassini proiektua.

## Ikustekoak

* XIX. mendeko San Sansonen eliza.
* Olhaibiko elizaren XVIII. mendeko altzariak.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 EHESS: Cassini proiektua
* 1 2 3 4 5 6 Orpustan, Jean-Baptiste. Nouvelle toponymie basque. Presses universitaires de Bordeaux 2006 ISBN 2 86781 396 4..
* 1 2 3 4 5 6 Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque
* 1 2 Zuberoako notarioa zen Ohixen paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ Bearnoko notarioa zen Luntzen paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ 1376ko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ Duchesne bildumaren 99-114. liburukiak - Bibliothèque nationale de France
* ↑ EHESS: Cassini proiektua
* ↑ Mérimée datu-basea
* ↑ Palissy datu-basea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3155933
# Ithilien

Ithilien ("Ilargiaren lurraldea" sindarinez), Tolkienen legendariumeko fikziozko toki bat da. Gondorreko eskualde eta feudo bat da.
Ithilien, Anduineko beste aldean, ibaia eta Mordorreko Ephel Duathen artean dagoen Gondorreko lurralde bakarra da. Eskualdea, gainera, Ithilien iparraldea eta Ithilien hegoaldean banatua dago.
Lurralde eder eta oparoa zen Eguzkiaren Bigarren Aroan eta Eguzkiaren Hirugarren Aroaren lehen zatian, Gondor boteretsua zenean eta Mordor hutsik zegoenean. Antzina, bere hiriburua Minas Ithil izan zen, baina Mordorrek hartu zuenean, bere izena, Minas Morgulera aldatu zen. Honen ondoren, bertako biztanleria gehienak, Anduin ibaiaren beste aldera ihes egin zuen gerratik aldentzeko, baina Gondorreko seneskalek, esploratzaileak mantendu zituzten Ithilienen, baseak, Henneth Annûn bezalako toki sekretuetan zituztelarik.
Eraztunen Jauna eleberrian, Gollumek, Frodo Zorrozabal eta Samsagaz Gamyi, Ithilienetik zehar daramatza, Cirith Ungolerantz, Mordorrera iristeko. Olifante batekin zihoazen Haradeko hegoaldetarren arteko gudu baten lekuko izan ondoren, hobbitak, Faramirek aurkitzen ditu, Denethor II.a seneskalaren semea, eta Henneth Annûnera daramatza, baina jarraitzen uzten zaie, Sauronen agenteak ez zirela frogatu zuenean.
Eguzkiaren Laugarren Aroan, Ithilien, Ithilieneko printzeek gobernatu zuten, Faramir eta Eowynekin, Rohango printzesarekin hasten den leinu bat. Minas Morgul ez zen birpopulatua izan (denbora luzez behintzat), eta Faramirrek gobernatu zuen Emyn Arneneko jaun bezala.
# Ithorrotze

Ithorrotze Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1790 eta 1794 artean, Olhaibirekin batera Ithorrotze-Olhaibi udalerria sortu zuen. 1973an Arüerekin batera Arüe-Ithorrotze-Olhaibi udalerria osatu zuten.

## Toponimia

Frantsesezko toponimoa Ithorots da. Historian zehar Ithorrotze honela idatzia izan da:
* Ithorrodz (1337),
* Uthorrotz (1469),
* Itorrotz, Utorrotz, Uturrotz eta Ytorrotz (1469, 1478, 1480 inguru eta 1482 hurrenez hurren, Ohixen paperak),
* Uthurrotz (1480),
* Yptorrotz eta Iptorrotz (1690),
* Ithorrots (1793
* Ittorolz (1801, Legeen Liburua).

## Ikustekoak

XIX. mendeko San Sansonen eliza.

## Erreferentziak

* 1 2 3 EHESS: Cassini proiektua
* 1 2 3 4 Orpustan, Jean-Baptiste. Nouvelle toponymie basque. Presses universitaires de Bordeaux 2006 ISBN 2 86781 396 4..
* ↑ Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque
* ↑ Zuberoako notarioa zen Ohixen paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ Mérimée datu-basea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3155935
# Inga Shkarupa

Inga Shkarupa (Ternopil, Sobietar Errepublika Sozialista, 1981eko irailaren 9a) Ukrainako gimnasta artistikoa da, 1999ko munduko brontzezko domina duena, taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea
### 1999

Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumania eta Errusiaren atzetik. Taldekideak: Tatiana Yarosh, Olga Teslenko, Viktoria Karpenko, Olga Roschupkina eta Nataliya Horodny izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Inga Shkarupa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42347377