OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Solido platoniko

| Poliedroa | Ezaugarriak |
| Tetraedroa | 4 aurpegi 4 erpin 6 ertz |
| Kuboa edo hexaedroa | 6 aurpegi 8 erpin 12 ertz |
| Oktaedroa | 8 aurpegi 6 erpin 12 ertz |
| Dodekaedroa | 12 aurpegi 20 erpin 30 ertz |
| Ikosaedroa | 20 aurpegi 12 erpin 30 ertz |
Solido platonikoak (halaber gorputz erregular, gorputz platoniko, gorputz kosmiko, solido pitagoriko edo Platonen poliedro) gorputz geometrikoak dira. Euren ezaugarriak poliedro ganbilak izatea da eta euren aurpegi guztiak poligono erregular berdinak izatea euren erpinetan aurpegi kopuru bera batzen direlarik.
Ezaugarri hauek betetzen dituzten solidoak 5 baino ez dira:
* Tetraedroa.
* Hexaedro erregulara (edo kuboa).
* Oktaedroa.
* Dodekaedroa.
* Ikosaedroa.
Euklidesen Elementuak liburuan jada agertzen dira gorputz hauen inguruko xehetasunak eta Antzinako Grezian izaera magikoa egozten zitzaien. Hainbat filosoforen ustetan "sua tetraedroz osatua zegoen; airea oktaedroz; ura ikosaedroz; lurra kuboz; eta bosgarren forma bat bazegoenez, Jainkoek dodekaedroa erabili zuten ludiaren muga izateko" (Timeoren dialogoa Platonekin.)

## Propietateak
### Erregulartasuna

* Solido platoniko baten aurpegi guztiak poligono erregular berdinak dira.
* Solido platoniko baten erpin guztiak poligono erregular berdinak dira.
* Solido platoniko baten erpin guztietan ertz eta aurpegi kopuru bera batzen dira.
* Solido platoniko batean dauden aurpegi guztiek sortzen duten angelu diedro guztiak berdinak dira.

### Simetria

* Guztiek dute simetria zentral perfektua simetria zentro batekiko, aurpegi guztietatik distantzia berera dagoena.
* Guztiek dute simetria axiala simetria zentrotik pasatzen diren simetria ardatzekiko.
* Guztiek dute ispilu simetria dute.
Guzti honegatik solido platoniko guztiek hiru esfera ezberdinekin harreman bat dute:
* Esfera inskribatu bat, aurpegi guztien zentroekiko tangentea.
* Ertz guztien zentroarekiko tangentea den esfera bat.
* Esfera zirkunskribatu bat, erpin guztietatik pasatzen dena.

### Eskema

Eulerren poliedroen teoremak dio poliedro platoniko baten aurpegi (c) kopurua gehi bere erpin (v) kopurua beti dela ertz (a) kopurua gehi bi:
* $c+v=a+2$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188745
* Multimedia: Platonic solids / Q188745
# South Australia (abestia)

South Australia ("Hego Australia") Australia eta orokorrean australiar askoren jaioterri edo jatorrizko herrialdeak diren Britainia Handia eta Irlandako abesti herrikoia da. Zehatzago izatekotan, itsasgizonen abestia zen, Londonetik Australiarako portu guztietan abesten zelarik. 1987an The Pogues taldeak bere If I Should Fall from Grace with God diskoaren barnean abesti honen bertsioa kaleratu zuen.
Bizardunak talde nafarrak abesti honen doinuarekin "Oreoak" bertsioa moldatu zuen.

## Kanpo estekak

* South Australia abestia entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q12267554
# South Barrington (Illinois)

South Barrington Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 4.565 biztanle zituen, 19,02 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cook konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1805309
# South Beloit (Illinois)

South Beloit Illinoiseko hiri bat da. Winnebago konderrian kokatua dago. 2010ean 7.892 biztanle zituen, 15,28 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Winnebago konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q577281
* Multimedia: South Beloit, Illinois / Q577281
# South Bend (Nebraska)

South Bend Nebraskako herri bat da. Cass konderrian kokatua dago. 2010ean 99 biztanle zituen, 0,35 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cass konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2287897
* Multimedia: South Bend, Nebraska / Q2287897
# South Ascot

South Ascot, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Berkshire konderrian. Ascot udalerriaren aldamenean dago.
* Datuak: Q7566013
* Multimedia: South Ascot / Q7566013
# South Bank Tower

South Bank Tower (2013ra arte King's Reach Tower deitua), Ingalaterrako Londres hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 108 metro eta 34 solairu dauzka eta 1978an amaitu zuten eraikitzen.
Sir Richard Seifert arkitektoak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera

* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Eraikinaren fitxa emporis.com webgunean.
* Datuak: Q6411068
* Multimedia: South Bank Tower / Q6411068
# South Bay (Florida)

South Bay Floridako hiri bat da. Palm Beach konderrian kokatua dago. 2010ean 4.876 biztanle zituen, 9,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Palm Beach konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2151709
* Multimedia: South Bay, Florida / Q2151709
# South Bend (Washington)

South Bend Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Pacific konderrian dago, Washington estatuan. 1.746 biztanle ditu, 2,01 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pacific konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1017572
* Multimedia: South Bend, Washington / Q1017572
# South Beach (Florida)

South Beach Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Indian River konderrian dago, Florida estatuan. 3.703 biztanle ditu, 17,784828 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Indian River konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2570675
# South Bend (Indiana)

South Bend Indianako hiri bat da. St. Joseph konderrian kokatua dago. 2010ean 101.168 biztanle zituen, 107,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* St. Joseph konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q486877
* Multimedia: South Bend, Indiana / Q486877
# Singuilucan (udalerria)

Singuilucan Mexikoko udalerri bat da. Hidalgo estatuan kokatua dago. 2010ean 14.851 biztanle zituen 420,05 km²ko azaleran. Herriburua [[Singuilucan (Singuilucan)|Singuilucan]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3845448
* Multimedia: Singuilucan Municipality / Q3845448
# Singulare tantum

Singulare tantum (pluralean, singularia tantum) soilik singularreko forma hartzen duen izena da. Adibidez, futbol eta egarri.

## Ikus, gainera

* Plurale tantum

## Kanpo estekak

* Datuak: Q604984
# Singularitate teknologiko

Singularitate teknologikoa adimen artifizial orokorraren etorrera hipotetikoa da. Singularitate teknologikoak konputagailu, sare informatiko edota robot batek bere burua etengabe hobetzea ekarriko luke. Hipotesi honen arabera, hobetze ziklo honen errepikapenek kontrolik gabeko efektua eragingo luke, inteligentzia leherketa, honetan makina adimenduek gero eta makina belaunaldi boteretsuagoak diseinatuko lituzkete, azkenean gizakia bera baino intelektualki adimenduagoak bihurtuz.
"Singularitate" izendapena testuinguru honetan lehenbizikoz 1958an John von Neumann hungariar matematikari eta fisikariak erabili zuen. 1958an Con Neumannekin izandako solasaldi baten laburpen baten aipamenean, Stanislaw Ulam poloniar matematikariak honela deskribatu zuen: "gero eta azkarragoa den bilakaera teknologikoak eta gizakion bizimoduaren aldaketek, giza arrazaren historian nolabaiteko funtsezko singularitate baten etorrera ekarriko dutela dirudi, eorain arte ezagutzen ditugun gizakion ohiko gaietatik haratago doana". Vernor Vinge estatubatuar matematikari, informatikari eta zientzia-fikziozko idazleak izendapena hedatu eta ospetsu egin zuen, bere arabera adimen artifiziala, gizakien hobekuntza biologikoa, edota burmuin-ordenagailu interfazek singularitatearen kausak izan litezke. Raymond Kurzweil estatubatuar asmatzaile, zientzialari eta idazleak The Computer and the Brain idazlan klasikoaren hitzaurrean Von Neumannek izendapena erabili zuela aipatu du.
Kurzweilek singularitatea 2045an jazoko dela aurreikusi du, aldiz Vingek 2030ean. 2012ko Singularitatearen Biltzarrean Stuart Armstrongek adituen adimen artifizial indartsuaren aurreikuspenei buruzko ikerketa burutu zuen, honetan aurreikuspen data ugari topatu zituen, bataz besteko data 2040 inguruan ipiniz. 2012an Amstrongek AGIren kalkuluetako ziurgabetasun mailaz eztabaidatzean, «Ez dago guztiz formalizatua, baina nire gaur egungo kalkuluen %80aren arabera 100 urtetara jazoko litzateke».
Oxfordeko Future of Humanity Instituten kalkulatu dutenez, litekeena da 2075 eta 2090 artean gizakiak bezain adimentsuak izango diren makinak egotea, hau da, singularitatea gertatzea.

## Erreferentziak

* ↑ Adi adime artifizialarekin. 2016ko otsailaren 24a. Berria.eus

## Kanpo estekak

* Adi adime artifizialarekin. 2016ko otsailaren 24a. Berria.eus
* Datuak: Q237525
* Multimedia: Technological singularity / Q237525
# Singulartasun (matematika)

Matematikan, singulartasuna aldagai erreal edo konplexuz osatutako funtzio bat analitikoa ez den puntua edo balioa da, hau da, ondo definituta ez dagoen puntua.
Adibidez,
    $f(x)={\frac {1}{x}}$
funtzioak singulartasun bat du x = 0 puntuan.

## Definizioa

Singulartasuna estuki lotua dago funtzioaren jarraitutasun kontzeptuarekin. Matematika analitikoan eta funtzio errealentzat, funtzio batek x=a puntuan singularitate bat duela esaten da azpiko baldintzetako bat betetzen bada:
* Funtzioa ez da jarraitua x=a puntuan.
* Funtzioaren deribatua ez da jarraitua x=a puntuan.
Batzuetan, ordena goragoko deribatuekin ere aplikatzen da legea.

## Erreferentziak eta oharrak

* ↑ Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. Singulartasun. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q863349
# Singular

Singularra (sing. laburtua) gramatika-kategoria da, hitz edo sintagma bat pertsona edo gauza bati eta ez askori dagokiola adierazten duena. Kontrastea egiten du pluralarekin eta, batzuetan, zenbaki gramatikalaren dualarekin edo beste aldaerekin. Munduko hizkuntzetan ohikoena da singularrak marka espliziturik ez izatea eta plurala morfema gehigarri baten bidez markatzea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]
* ↑ Euskalterm: [Laburtzapenak Hiztegia] [2009]
* ↑ Euskaltzaindia. Singular. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110786
# Singureni

Singureni Errumaniako udalerri bat da, Giurgiu konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410049
# Singuerlíngo geltokia

Singuerlín Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Santa Coloma de Gramenet udalerrian dago.
Geltokia 2009n inauguratu zen.
* Datuak: Q3544572
* Multimedia: Singuerlín metro station / Q3544572
# Scaeosopha

Scaeosopha Cosmopterigidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Scaeosopha percnaula da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Scaeosopha albicellata | daturik gabe |
| Scaeosopha atrinervis | daturik gabe |
| Scaeosopha betrokensis | daturik gabe |
| Scaeosopha chionoscia | daturik gabe |
| Scaeosopha citrocarpa | daturik gabe |
| Scaeosopha convexa | daturik gabe |
| Scaeosopha dentivalvula | daturik gabe |
| Scaeosopha epileuca | daturik gabe |
| Scaeosopha erecta | daturik gabe |
| Scaeosopha gibbosa | daturik gabe |
| Scaeosopha grandannulata | daturik gabe |
| Scaeosopha hongkongensis | daturik gabe |
| Scaeosopha incantata | daturik gabe |
| Scaeosopha minuta | daturik gabe |
| Scaeosopha mitescens | daturik gabe |
| Scaeosopha nigrimarginata | daturik gabe |
| Scaeosopha nullivalvella | daturik gabe |
| Scaeosopha percnaula | daturik gabe |
| Scaeosopha pseusta | daturik gabe |
| Scaeosopha rarimaculata | daturik gabe |
| Scaeosopha rotundivalvula | daturik gabe |
| Scaeosopha sabahensis | daturik gabe |
| Scaeosopha sattleri | daturik gabe |
| Scaeosopha sinevi | daturik gabe |
| Scaeosopha spinivalvata | daturik gabe |
| Scaeosopha stagnigera | daturik gabe |
| Scaeosopha trigonia | daturik gabe |
| Scaeosopha triocellata | daturik gabe |
| Scaeosopha tuberculata | daturik gabe |
| Scaeosopha victoriensis | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7429626
* Espezieak: Scaeosopha
# Scaeostrepta

Scaeostrepta Lecithoceridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Scaeostrepta geranoptera da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Scaeostrepta geranoptera | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18522490
# Scafa

Scafa Italiako udalerri bat da. Pescarako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. 3.488 biztanle ditu, 10,34 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Scafak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Abbateggio Bolognano Lettomanoppello Torre de' Passeri Turrivalignani Alanno San Valentino in Abruzzo Citeriore Manoppello

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51397
* Multimedia: Scafa / Q51397
# Sbarro

Sbarro pizza eta beste italo-estatubatuar platerak eskaintzen dituen jatetxe-kate estatubatuarra da, 1956an sortutakoa.

## Historia
### XX. mendea

Sbarro enpresa Gennaro eta Carmela Sbarro italiar emigranteek sortu zuten 1956an. Urte hartan, lehen salumeria (italiar janari-denda) ireki zuten Brooklynen (New York).
Salumeriaren arrakastak New Yorkeko metropoli-barrutian toki gehiago irekitzea ekarri zuen. 1970ean, Sbarrok lehen jatetxea ireki zuen Brooklyn's Kings Plaza Shopping Centeren.

### XXI. mendea

2007. urtearen hasieran, MidOcean Partners enpresak Sbarro katea erosi zuen.
2011ko apirilaren 4an, enpresak porrotaren aurkako babesa eskatu zuen. 2011ko azaroan, 25 jatetxe itxi ziren.
2015eko urtarrilean, Sbarroren logotipoa Italiako banderaren antzeko diseinutik aldatu zen pizza zati gorri eta berde bat bihurtzeko.
2016an, Sbarro enpresak 318 jatetxe zituen Estatu Batuetan, 12 urte lehenago zutenaren erdia baino gutxiago.

## Cucinova

2013ko urrian, Sbarrok jatetxe-kate fast-casual berria ireki zuen, Cucinova izenekoa, napolitar estiloko pizza eskaintzen zuena. Cucinovak hainbat jatetxe zituen Ohion eta Texasen, 2020an itxi baino lehen, COVID-19 pandemiaren ondorioz.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Frumkin, Paul. «Carmela 'Mama' Sbarro dies at age 90» Nation's Restaurant News 2012-07-16 (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).
* ↑ (Ingelesez) McDowell, Edwin. «At Trade Center Deck, Views Are Lofty, as Are the Prices» The New York Times 1997-04-11 (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).
* ↑ (Ingelesez) «History» Sbarro jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2007-08-10) (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).
* ↑ (Ingelesez) Kary, Tiffany; McLaughlin, David. «Sbarro, Mall Restaurant Chain, Seeks Bankruptcy Protection» Bloomberg 2011-04-05 (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).
* ↑ (Ingelesez) Stych, Ed. «Sbarro pizza gets court approval to exit bankruptcy» Minneapolis/St. Paul Business Journal 2011-11-18 (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).
* ↑ (Ingelesez) Jennings, Lisa. «Sbarro joins fast-casual pizza race» Nation's Restaurant News 2013-10-21 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-03-22) (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).
* ↑ (Ingelesez) Dawson, Gloria. «Is There Life After the Mall for Sbarro?» Eater 2016-05-06 (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).
* ↑ (Ingelesez) «New fast-casual pizza concept coming to Kenwood: EXCLUSIVE» Cincinnati Business Courier 2013-10-14 (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).
* ↑ (Ingelesez) McDonald, Amanda. «This Small, Fast-Casual Pizza Chain Closed All of Its Locations» Yahoo!Life 2020-10-16 (Noiz kontsultatua: 2024-01-13).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q2589409
* Multimedia: Sbarro / Q2589409
# Scacchita

Scacchita haluro motako minerala da eta lawrencita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Scacchita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {MnCl2}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Scacchite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Sb

Sb siglek honako esanahia eduki dezakete:
* Antimonioaren ikur kimikoa.
* Solomon uharteen ISO 3166 kodea da.
* .sb Solomon Uharteei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da.
# Sbacchiita

Sbacchiita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Sbacchiita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2AlF7}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Sbacchiite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Sborgita

Sborgita borato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Sborgita borato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na[B5O6(OH)4] * 3H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Sborgite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Soziologia ekonomiko

* Soziologia
* Gizarte zientziak
* Aspektu orokorrak
* Gizarte ikerkuntza
* Gizarte teoria · Teoria soziologikoa
* Praktika soziologikoa
* Alorrak edo gertuko alorrak
* Kriminologia · Demografia
* Gizarte mugimenduak
* Gizarte psikologia · Soziolinguistika
* Soziologiaren arloak: Ekonomia
* Erlijioa ·
* Ezagutza ·
* Generoa
* Gizarte egitura ·
* Hezkuntza
* Hiria ·
* Hizkuntza ·
* Kultura
* Legea ·
* Politika ·
* Zientzia
* Kategoriak eta zerrendak
* Soziologoak · Aldizkariak
Soziologia ekonomikoa ekonomiaren azterketa soziologikoa da.
Lehen soziologoek ekonomia gizartearen funtsezko erakunde gisa ikertu zuten. Emile Durkheimek lanaren banaketa azpimarratu zuen; Karl Marxek gizarte egitura indar ekonomikoaren nozioaren inguruan eraiki zuen; eta Max Weberrek egintzen eta ekonomiaren arteko elkarrekintza azpimarratu zuen. Georg Simmelen Diruaren filosofia liburua soziologia ekonomikoaren lan esanguratsuenetakoa da.

## Ikus, gainera

* Soziologia
* Ekonomia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q610859
# Soziolinguistika matematiko

Soziolinguistika matematikoa Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegik sortutako kontzeptu sortari deitzen zaio. Saiakera horrek nahi izan zituen batu soziolinguistika eta matematika. Hizkuntza gutxituen erabilera azaldu du oinarrizko kontzeptu matematikoak erabiliz. Teoria hau lantzen 1984an hasi zen. Teoria hau oinarritzat hartu da Euskal Herriko Kale Erabileraren Neurketak egiteko.

## Kanpo estekak

* Alvarez Enparantza, J.L. eta Isasi, X.: Soziolingustika matematikoa liburua.
* Isasi, Xabier, eta Iriarte, Arantxa (1998): "Euskararen kale-erabilera. Txillardegiren eredu matematikoa".
* Datuak: Q12267557
# Soziologia politiko

* Soziologia
* Gizarte zientziak
* Aspektu orokorrak
* Gizarte ikerkuntza
* Gizarte teoria · Teoria soziologikoa
* Praktika soziologikoa
* Alorrak edo gertuko alorrak
* Kriminologia · Demografia
* Gizarte mugimenduak
* Gizarte psikologia · Soziolinguistika
* Soziologiaren arloak: Ekonomia
* Erlijioa ·
* Ezagutza ·
* Generoa
* Gizarte egitura ·
* Hezkuntza
* Hiria ·
* Hizkuntza ·
* Kultura
* Legea ·
* Politika ·
* Zientzia
* Kategoriak eta zerrendak
* Soziologoak · Aldizkariak
Soziologia politikoak boterearen eta pertsonalitatea, gizarte egitura eta politikaren arteko hartu-emana aztertzen duen soziologiaren arloa da. Soziologia politikoa, halaber, soziologiaren eta zientzia politikoaren arteko diziplina da, diziplinartekotasun handiko ezagutza arloa izanez.
Soziologia politikoak historia konparatiboa erabili ohi du gobernu sistemek eta ekonomia antolaketek sortutako gizarte ereduak aztertzeko. Soziologia politikoaren sortzaileak Max Weber alemaniarra eta Moisey Ostrogorsky errusiarra izan ziren.

## Ikerketa lerro nagusiak

Soziologia politiko garaikidean lau ikerketa lerro nagusi nabarmentzen dira:
* Estatu modernoaren sorrera soziopolitikoa.
* "Zeinek agintzen du?" Gizarte talde desberdinen (klasea, arraza, generoa, etab.en arabera) arteko berdintasun ezak eragindako ondorio politikoak.
* Politikaz kanpoko pertsonalitate publikoek, gizarte mugimenduek edota bestelako joerek politikaren gain duten eragina.
* Gizarte taldeen arteko eta taldeon barneko botere harremanak (familia, lan eremuak, burokrazia, hedabideak, etab.).

## Ikus, gainera

* Politika
* Zientzia politikoak
* Soziologia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q745692
# Soziologiarako gonbitea

Soziologiarako gonbitea. Ikusmolde humanistiko bat, Peter L. Berger-en soziologiarako interesa duenarentzat hastapen liburua da. Jatorrizko liburua 1963an argitaratu zen (ingelesez: Invitation to Sociology: A Humanistic Perspective) eta 1992an euskarara itzuli zen.

## Atalak

Liburua aitzinsolasa eta beste zortzi atalen artean banatua dago:
   * Aitzinsolasa
* Soziologia. Bakarkako denbora-pasa.
* Soziologia, kontzientzia era bat.
* Digresioa: Alternazioa eta biografia (edo, nola geuretu iragan prefabrikatu bat)
* Gizakia gizartearen baitan.
* Gizartea gizakiaren baitan.
* Ikusmolde soziologiakok: gizartea antzerki.
* Digresioa: makiabelismo soziologiakoa eta etika (edo, nola eskrupuloak geuretu eta hala ere tranpa egiten segitu).
* Soziologia, diziplina humanistiko bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18916581
# Soziologiaren historia

Soziologiaren historia XIX. mendean hasi zen.

## Historia
### XIX. mendea

Historian, soziologiaren sorrera jakintzaren alor moderno gisa 1883. urte inguruan kokatzen da, Auguste Comteren Cours de la Philosophie Positive argitaratu zenean hain zuzen ere. Hasierako soziologiak, XIX. mendeko bilakaeraren teoriekin batera garatua (Comte, Saint-Simon, Spencer…), eta sintetikoa edo sistematikoa deitua, Newtonen fisika hartzen zuen oinarri zientifiko-teknikotzat, eta gizartearen funtzionamenduaren lege unibertsalak aurkitzea zuen helburu.
Osotasunera jotzen duen ikusmoldea da hau, biologiaren ereduari jarraituz; joera horren arabera, gizarte bizitza arautzen duten legeak ezagutuz gero, ez litzateke zaila gizarte horren bilakaera aurrez ezagutzea, eta, ondorioz, gizartearen ordena kontrolatzea (Vilfredo Paretoren “Oreka sozialaren teoria”).
XIX. mendearen bukaeran, Durkheimekin bereziki, soziologia analitikoa deritzona agertu zen: “existitzen den, azter daitekeen gauza bakarra, gizarte jakinak dira, elkarren arteko harremanik gabe jaio, garatu eta hiltzen direnak” (1895, Les règles de la méthode sociologique).

### XX. mendea

Gizartearen osotasunaren azterketaren ideiari aurrez aurre, joera analitikoak gizarteko talde edo alderdi bereziak ditu aztergai. Soziologia analitikoa beraz ez zen saiatu lege unibertsalak bilatzen, bestela baizik, ideia orokor egokiak adieraztera mugatu zen. Garai hartakoa da beste soziologo handi bat, eragin handia izan duena, Max Weber.
Weberrek soziologiaren aztergaitzat giza jarreren berdintasuna hartu zuen, zentzua duten neurrian, alegia, ulergarri diren heinean, eta, hala, ikerketa enpiriko jakinak bultzatu zituen, jokabide berdintasun horiek mugatzeko bide bakarra hori zelako ustean. Weberren ondoren, etengabe sortu ziren soziologia joera desberdinak.
Hauek dira nagusietako batzuk: soziologia historikoa, Émile Durkheimen eta batez ere Weberren obratik aurrera garatu zena; estrukturalismo-funtzionalismoa, Talcott Parsonsen inguruan; estrukturalismo frantsesa, sorreran Ferdinand de Saussureren hizkuntzalaritza eta Levi Straussen antropologia dituena; elkarrekintza sinbolikoa, George Herbert Meaden pentsaeran oinarriturik, Chicagoko Eskolako ardatz nagusia izan zen; eta marxismoa, sarritan estrukturalismoarekin lotu ohi dena; Marx hartu ohi da ezagutzaren soziologiaren aitzindaritzat. Nolanahi ere, eskola eta teoria desberdinak leku eta denbora jakinetan sortuak dira, eta aukera ideologiko baten erantzun dira beraz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/09/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q932233
# Soziometria

Soziometria, eskala kuantitatiboak erabiliz, gizabanako nahiz taldeen arteko harremanak aztertzen dituen teknika estatistikoen multzoa da.
Soziometriaren bitartez aztertzen diren taldeak txikiak izaten dira (enpresa txikiak, ikasle gelak...). Oso arrunta izaten da soziometrian gizakien arteko harremanak grafo baten bitartez adieraztea, puntuak taldeko kideak eta eta geziak harremanak izanik hurrenez hurren. Grafoaren azterketaren bitartez, taldearen tipologia, taldeko kideen ezaugarriekin batera, azter daitezke.
Jacob L. Moreno ikerlariak abiatu zuen soziometria 1934. urtean.

## Ikus, gainera

* Gizarte psikologia

## Kanpo estekak

* Soziometria, Gizapedian.
* Datuak: Q827149