OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Orreagako kolegiatako kripta

Orreagako kolegiatako kripta Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen kripta da, konplexuko elizaren pean kokatuta. Kriptak Andre Mariaren Errege Kolegio-elizakoa da eta XIII. mendeko horma-pinturen bilduma eskaini ditu.

## Kapera

XIII. mendean egungo kolegiatako elizaren jatorrizko eraikuntzatik bizirik dirauten elementuetako bat da, eta eliza eraiki zen lursailean zegoen desnibela gainditzeko diseinatu zen, Orreagako lautadaren hasieran eraikia. Horregatik, kriptak leihoak ditu kanpora begira. Karitateko Ospitaletik gertu altxatu zen, ekialderantz, « Donejakue Bideko galtzadarako tartea » utziz.
Burualde pentagonala duen gela da, atal bat, elizako gurutzadurari dagokiona, kanoi-gangaz estalita dago, eta burualdea, berriz, oihalezko gangaz. Burualdeko gangaren erdiko plementuetan erdi-puntuko arkuez osatutako leihateak irekitzen dira. Kriptarako sarrera pasillo luze batean zehar egiten da, desnibel handiko eskailera batekin. Eskailera horren sarrera elizaren ebanjelioaren aldeko horman dago. Kriptaren neurriek (7,15 m zabal eta 7,20 m luze) horma lodiak (2,65-2,85 m luze) antolatzeko aukera ematen dute, eta, horri esker, habearte nagusia 8,40 m zabal duen elizaren zutabeei eusten zaie.

## Horma-pinturak

Kriptako elementu aipagarri bat XIII. mendekoak diren baina oso hondatuta dauden horma-pinturak dira. Pintura horiek babesteko, kripta urte askoan publikoari ixtea erabaki zen, baina duela urte gutxi batzuk ireki zuten eta gaur egun bisita daiteke.
Pintura-multzo xumea bada ere, « Erabilitako motiboak ez dira errepikatzen penintsulako beste tenplu batzuetan, eta, beraz, eliza eraiki zuten artista frantsesen taldeak egin zituela pentsa daiteke ». Aldi berean, « Lehen Gotikoko Nafarroako horma-pintura multzo bakarra da, eta kalitate handiagoko nafar Erdi Aroko pintura ez figuratiboaren errepertorioa eskaintzen digu ».

## Irudiak

* Ikuspegia
* Sabaia
* Sabaia
* Ikuspegia
* Eskailera-sarbidea

## Erreferentziak

* «ORREAGA / RONCESVALLES - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

## Ikus, gainera

* Orreaga
* Orreagako kolegiata

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28503398
* Multimedia: Crypt of church of Santa María de Roncesvalles / Q28503398
# Orreagako kolegiatako liburutegia

Orreagako kolegiatako liburutegia Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen liburutegia da, konplexuko museoan barnean kokatuta. Euskal Herriko liburutegi zaharrenetarikoa da. Liburutegiak Andre Mariaren Errege Kolegio-elizaren era guztietako gaiei buruzko 15 000 liburu baino gehiago bilduma eskaini du.

## Liburutegia

Artxibategia 1084an sortu zen eta geroztik gorde egin da nahiz eta mendetan zehar arazo handiak izan. Fisikoki prioretzaren ondoan dago. Bertan 15 000 liburu gordetzen dira. Liburu horien edukiak ugariak dira bai gaien aldetik (teologia, filosofia, elizaren historia...) baita hizkuntzen ikuspuntutik ere (euskara, hebraiera, greziera, latin, mandarinera... Halaber, bertan ere garrantzi handiko Artxibategi Historikoa dugu non, bederatzi mendetan zehar, administrazio liburuak, Kolegiataren barruko gorabehaerak, inguruko herrien dokumentazioa e.a. gorde baita.

### Liburu garrantzitsuenak

* Pretiosa: XIV. mendeko kodexa. Abesbatza-liburua, kantu-liburua eta kartularioa da. Mota askotako testuak biltzen dira liburu honetan, esaterako Roncesvalles poema historikoa.
* Christian Egenolffen Herbarum, arborum, fruticum frumentorum ac legaminum (1552)

## Erreferentziak

* «ORREAGA / RONCESVALLES - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
* ↑ dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/58128.pdf‎

## Ikus, gainera

* Orreaga
* Orreagako kolegiata

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518544
# Orreagako gudua (argipena)

Orreagako gudua hiru guduen izena da:
* Orreagako lehenengo gudua (778), ospetsuena; Karlomagno eta baskoien artekoa Karlomagno eta baskoien artekoa
* Orreagako istilua (812). Ludoviko Pio eta baskoien arteko borroka.
* Orreagako bigarren gudua (824), Iruñeko Erresuma sortzeko erabakigarria
* Orreagako gudua (1813), Iberiar Penintsulako Gerra

## Kanpo estekak

* Joseba Aurkenerena: Orreagako gudu-lekua zehaztu nahian
# Orreagako kantua

Orreagako kantua (gaztelania eta nafar erromantzez Cantar de Roncesvalles) XIII. mendearen hasieran nafar erromantzeren ezaugarriak zituen Erdi Aroko gaztelaniaz idatzitako poema-epikoa da.
Ramón Menéndez Pidalen ikerketen arabera, 5.500 bertso inguru zituen. Horietatik ehun bat baino ez dira gaur egun ezagutzen.

## Argumentua

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Carolus Handiak Hispania osoa Zaragoza izan ezik konkistatu zuen. Hara Errolanekin joan zen. Errolanen aitabitxia Ganelon zen, Zaragozako errege mairua zen Marsinekin azpijokoan zebiltzala. Orreaga zeharkatzen, gudua hasi eta heroiek ez ezik Reinaldos, Baldovinos eta Beltranek ere bertan borrokatu zuten. Mairuek sarraskia egin zuten frantziarren lerroetan, nahiz eta Errolanek gogor eutsi. Errolanek bere deiadarra jo zuen Carolusen laguntza izateko. Oliveros eta Reinaldos hil ziren. Enperadorea ailegatzen ari zela konturatu zirenean, mairuek ihes egin zuten. Turpinek hildakoak bedeinkatu eta Errolanek azken ohoreak egin zizkien. Zauririk ez bazuen ere, Carolus Handia heldu zenerako Errolan hilda zegoen eta Frantziara itzuli ziren. Alda anderea, Errolanen emaztea zena, bere ehorzketan hilko zen.

## Ezaugarriak

Egun geratzen den testua, bere iloba Errolanen galeraren ondoriozko Carolusen planctus edo intziria da.
Orreagako kantua ez dago Errolanen kantuan oinarrituta, ezta Codex Calixtinusen Historia Caroli Magnin ere. Izan ere, adituen ustez, litekeena da kondaira XII. mendean Proventzan sortua izatea.
Hizkuntzalaritzaren ikuspegitik nafar erromantzeren ezaugarriak zituen Erdi Aroko gaztelaniaz idatzita dago. Nafar erromantzezko clamó, exa, Li, vuestra amor (femeninoa), cueyta, crebantando, colpe, me conuerto eta beste hainbat hitz ditu. Nafar grafia ere badu, nahiz eta karaktere gehienak gaztelaniakoak izan.

## Erreferentziak

* ↑ Carlos Alvar, José Manuel Lucía Megías. Diccionario filológico de literatura medieval española. Editorial Castalia, 2002. ISBN 84-9740-018-6

## Ikus gainera

* Orreagako gudua
* Errolanen kantua

## Kanpo estekak

* Jatorrizko bertsioa: Cantar de Roncesvalles, gaztelaniazko wikisource webgunean.
* Datuak: Q3292158
* Multimedia: Cantar de Roncesvalles / Q3292158
# Orreagako lautada

Orreagako lautada edo Auritzeko lautada edota Errozabal Nafarroako Pirinioetako eremu geografikoa da, Erroibar, Artzibar eta Aezkoa ibarren artean kokatua. 23 kilometro koadro inguruko prominentzia laua da, eta batez beste 900 metroko altuera du itsas mailatik. Hori dela eta, nafar Pirinioko lekurik altuenetako bat da, Abaurreko lautadaren atzetik bakarrik baitaude herriak.
Urak Urrobi ibaira bideratzen dira.

## Herriak

* Orreaga
* Auritz
* Aurizperri

## Komunikabideak

* N-135
* NA-140

## Ikus, gainera

* Pirinioak
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109400892
# Orreagako museoa

Orreagako museoa Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen museoa da. Museoak Andre Mariaren Errege Kolegio-elizaren arte sakratuko bilduma eskaini du: zizel-lanak, oihalak, numismatika, liburu zaharra, eskuidatzia eta inprimatzea eta baita urregintza ere, horixe baita funtsik garrantzitsuena.
Barruan kolegiataren liburutegia dago.

## Artelanak

Eskulturan, emakume irudi eseri baten estatua nabarmentzen da, XIV. mendeko gotikoa, eta XVI. mendeko bigarren hereneko San Migelen tailu bat. Halaber, 1618 eta 1624 artean egindako kolegiatako erretaula nagusiko erliebe eta estatua batzuk.
Pinturari dagokionez, azpimarragarriena Gurutziltzaketaren triptikoa da (Ipar Europako eskola, XVI. mendekoa), Xeronima Semenetz Espartza andreak 1720an kolegiatari lagatakoa, itxuraz jatorri flandestarrekoa. Familia Santuaren taula bat, Luis de Moralesek egina, Salamancako Katedral Berriaren antzekoa. San Lorentzoren martirioaren mihisea, barrokoa, XVII. mendearen lehen erdialdekoa, eta Judithen beste bat, Holofernesen burua zeramana.
Urregintzan, urre koloreko zilarrezko kutxatila eder bat nabarmendu behar da, filigrana lan fineko estalkia eta 1274 eta 1328 arteko data duena. Bada zilarrezko beste kutxatila bat, partzialki urreztatua, XVI. mendekoa, Erdi Aroko medailoiak eta erliebeak baliatzen dituena.
Erlikia-ontziak ere ageri dira, eta bereziki « Karlomagnoren xakea » deritzona, dameroan duten antolaketagatik horrela deitua. Pieza hau, XIV. mendearen bigarren erdiko gotikoari atxikia, zurezko arima batez osatuta dago, zati batean urreztatutako zilarrezko xaflez, esmalte zeharrargitsuz eta beiraz forratua.
Miramamolingo esmeralda ospetsua, kondairaren arabera, Antso VII.a Azkarrak Navas de Tolosako guduan errege musulmana turbantetik kentzeko erabili zuena, eta horren ondorioz Nafarroako armarrian sinbolo gisa sartu zena. Nafarroako erregeek leialtasuna zin egiten zuten ebanjelarioa, urregintza erromanikoko lana.

## Irudiak

* Andre Mariaren eskultura
* Karlomagnoren xakea
* Migel goiaingeruaren eskultura
* Miramolinen esmeralda
* Orreagako amabirjinaren koroa

## Ikus, gainera

* Orreaga
* Orreagako kolegiata

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61069985
* Multimedia: Biblioteca y Museo (Roncesvalles) / Q61069985
# Orreagako kolegiatako klaustroa

Orreagako kolegiatako klaustroa Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen klaustroa da, Andre Mariaren Errege Kolegio-elizako erdialdean kokatuta. Klaustroa inguraturik dago: konplexuko eliza, San Agustinen kapera, eraikineko gelak eta Orreagako museoa.

## Klaustroa

Klaustroa oinplano karratukoa zen, Epistolaren aldetik elizari atxikia, eta aurrekoa ordezkatu zuen, 1600. urtean elurte batek suntsitu baitzuen. Huarte Lizentziatuaren kronikak bere dekorazio bikaina Iruñeko Katedraleko klaustroarekin alderatzen du. Badirudi ahaidetasun hori sinesgarria dela, bi tenpluen arteko sortze-harremana dela eta. Gaur egungo klaustroa 1606. urtetik dago dokumentatuta. Urte horretan enkargatu ziren trazak, baina lanak ez ziren 1615. urtera arte hasi, eta 1661. urtera arte iraun zuten gutxienez.
Klaustroak oinplano karratua baina irregularra du, eta irregulartasun hori altxaeretara ere transmititzen da. Altxaerek solairu bakarra dute, zabalera desberdineko hormarteekin, tamaina eta kopuru desberdineko horma-bularrekin eta argi desberdineko arkuekin. Hiru hegaleko estalkia teilatu laua da, zurezko habeak eta ebakidura angeluzuzeneko arku fajoi zorrotzak dituena. Estiloari dagokionez, arku horiek aurreko mendeetara igortzen dute, nahiz eta sendotasuna edozein gorabeheraren aurrean erresistentea den egitura bat lortzeko ahaleginean oinarritzen den. Ekialdeko hormartea, zeinari San Agustinen kapera irekitzen zaion, zirkuluerdiko fajoiak dituen gurutze-ganga sinple batez estalita dago.
Klaustroaren hormetan sartuta, arku zorrotzeko hilobi batzuk aurkitu dira, antzinako klaustro gotikoaren aztarnak.

## Erreferentziak

* «ORREAGA / RONCESVALLES - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

## Ikus, gainera

* Orreaga
* Orreagako kolegiata

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65966996
* Multimedia: Cloister of Roncesvalles / Q65966996
# Paint udalerria, Fayette konderria (Ohio)

Paint udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Fayette konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.825 biztanle zituen, 133.55 milia karratu (345.9 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Paint udalerriak 670 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 24.295 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7124950
* Multimedia: Paint Township, Fayette County, Ohio / Q7124950
# Paint udalerria, Madison konderria (Ohio)

Paint udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Madison konderrian. Azken zentsuaren arabera 554 biztanle zituen, 36.7 milia karratu (95 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Paint udalerriak 340 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 50.805 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7124953
* Multimedia: Paint Township, Madison County, Ohio / Q7124953
# Paint udalerria, Ross konderria (Ohio)

Paint udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Ross konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.288 biztanle zituen, 36.1 milia karratu (93 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Paint udalerriak 463 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 26.479 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7124956
* Multimedia: Paint Township, Ross County, Ohio / Q7124956
# Paint poni

Paint ponia, (ingelesez: paint pony), Ameriketako Estatu Batuetako zaldi mota bat da. Arraza bat baino, zaldi mota bat da, Ameriketako paint zaldia bezala. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Hautaketa egin da Ameriketako Estatu Batuetan zaldi hauen kolore pikarta ikusgarria mantentzeko, hau baita poni hauen ezaugarri garrantzitsuenetarikoa. Zaldi mota modernoa da, nahiz eta Ipar Ameriketako aspaldiko poni pikartetean oinarritu den. 1972.en urtean arrazako libura ezarri zuten bere ezaugarriak mantentzeko.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.theequinest.com/breeds/paint-pony/

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
* Datuak: Q20493020
# Paint udalerria, Holmes konderria (Ohio)

Paint udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Holmes konderrian. Azken zentsuaren arabera 4.564 biztanle zituen, 29 milia karratu (75 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Paint udalerriak 965 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 23.013 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7124955
* Multimedia: Paint Township, Holmes County, Ohio / Q7124955
# Paint udalerria, Wayne konderria (Ohio)

Paint udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Wayne konderrian. Azken zentsuaren arabera 3.458 biztanle zituen, 24.4 milia karratu (63 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Paint udalerriak 707 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 20.755 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7124960
* Multimedia: Paint Township, Wayne County, Ohio / Q7124960
# Painted Desert

Painted Desert (euskaraz "Basamortu Margotua") Arizonako erdialdeko lurraldea da (Estatu Batuak), Little Colorado ibaiaren mendebalean. 19.400 km² eta 1.500 m-ko garaiera batez beste. Lurralde lehorra da (130 mm euri ur biltzen da urtean) eta tenperaturak oso gogorrak dira (-31 °C - 41 °C). Navajo eta hopi indiar herrien erreserbak daude Painted Desert lurraldeko alde handi batean.

## Klima

Datu klimatikoak (Tuba City, Arizona (1971-2000)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 24 | 24 | 29 | 34 | 38 | 43 | 43 | 42 | 39 | 33 | 27 | 22 | 43 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 7 | 12 | 16 | 20 | 25 | 32 | 34 | 33 | 29 | 22 | 14 | 8 | 21 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 1 | 4 | 8 | 12 | 17 | 22 | 26 | 24 | 20 | 14 | 6 | 1 | 13 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -5 | -3 | 0 | 3 | 8 | 13 | 17 | 16 | 12 | 5 | -1 | -6 | 5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -26 | -23 | -15 | -11 | -12 | -1 | 1 | 4 | -7 | -12 | -20 | -25 | -26 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 14 | 13 | 15 | 7 | 8 | 4 | 17 | 18 | 25 | 22 | 11 | 8 | 161.3 |
| Elurra (mm) | 20 | 20 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 23 | 66 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.01 inch) | 4.2 | 3.6 | 5.3 | 2.3 | 3.2 | 2.3 | 6.3 | 6.8 | 4.7 | 4.1 | 3.1 | 3.6 | 49.5 |
| Elur egunak (≥ 0.1 inch) | 0.6 | 0.4 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 1.1 |
| Iturria: National Oceanic and Atmospheric Administration ||||||||||||||

## Galeria

* Painted Desert, Harri Bihurturiko Basoaren Parke Nazionala
* Ikuspegia.
* Painted Desert, Harri Bihurturiko Basoaren Parke Nazionala
* White Pocket, Vermilion Cliffs Monumentu Nazionala

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/4/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ National Oceanic and Atmospheric Administration. TUBA CITY, AZ. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q936252
* Multimedia: Painted Desert (Arizona) / Q936252
# Painted Post (New York)

Painted Post New York estatuko herri bat da. Steuben konderrian kokatua dago. 2010ean 1.809 biztanle zituen, 3,30 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Steuben konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3452798
* Multimedia: Painted Post, New York / Q3452798
# Painted ladies

Painted ladies (euskaraz Andere margotuak), AEBetako San Frantzisko hirian daude etxebizitza multzo bat da, Alamo Square auzoan.
Viktoriar Aroko estiloko etxeak dira, XIX. mendearen hirian bigarren erdialdean estilo honetako etxebizitza asko eraiki ziren baina 1906ko San Franciscoko lurrikararen ondorioz gehienak suntsituak izan ziren. Honakoak gaurdaino iritsi direnetako batzuk dira, 1960ko hamarkadaren hasieran zaharberrituak, kolore ezberdinez margotuak eta dotoretuak izan ziren.

## Telebista

Etxebizitza hauek hiriaren argazki, irudi eta hedabideetan maiz agertu dira. Zineman 70 film ingurutan. Mundu mailan batez ere Full House (1987-1995) etxe hauetako batean girotua zegoela ospetsu egin ziren.
* Datuak: Q1418042
* Multimedia: Painted Ladies / Q1418042
# Paint udalerria, Highland konderria

Paint udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Highland konderrian. Azken zentsuaren arabera 4.850 biztanle zituen, 58.6 milia karratu (152 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Paint udalerriak 1635 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 19.111 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7124951
* Multimedia: Paint Township, Highland County, Ohio / Q7124951
# Otranto

Otranto (ˈɔːtranto ahoskatua; latinez: Hydruntum) Italiako Apulia eskualdeko Lecceko probintzian dagoen hiria da.

## Klima

Datu klimatikoak (Otranto) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 13.0 | 13.5 | 15.7 | 18.9 | 24.4 | 27.0 | 28.7 | 28.5 | 25.8 | 22.3 | 17.3 | 14.0 | 20.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 7.2 | 8.2 | 9.6 | 10.0 | 12.1 | 15.9 | 21.2 | 21.1 | 16.0 | 12.7 | 10.3 | 8.3 | 12.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 52 | 60 | 81 | 83.3 | 83.6 | 110.7 | 85.8 | 67.5 | 114.6 | 100.2 | 80.7 | 53.3 | 972.2 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 6.7 | 7.1 | 8.2 | 8.1 | 6.9 | 7.3 | 5.8 | 5.1 | 7.7 | 7.5 | 7.2 | 6.6 | 84.2 |
| Iturria: Italiako Defentsa Ministerioa ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

* Sarandë, Albania

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 157. araua: Europako hiriak. .
* ↑ Lecce-Galatinako meteorologia-estazioa Italiako Defentsa Ministerioa

## Kanpo estekak

* Udal webgunea (Italieraz)
* Datuak: Q52174
* Multimedia: Otranto / Q52174
# Otra

Otra ibaia Norvegiako Sorlandet eskualdeko ibairik luzeena da. Setesdalsheieneko Bykle udalerritik, Aust-Agder konderrian iparraldean, hegoaldean dagoen Kristiansand udalerrirainoko ibilbidea egiten du, azken herri hontan itsasoratzen delarik.

## Luzera

Ibai honek, 245 kilometroko luzera du orotara, Norvegiako zortzigarren ibairik luzeena delarik. Bere ibilbidean zehar, bi laku handi daude: Araksfjorden eta Byglandsfjorden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q642694
* Multimedia: Otra / Q642694
# Ototoxikotasun

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Ototoxikotasuna sendagai ototoxikoek eragindako barne belarriko egituren kalte itzulgarri edo itzulezina da. Medikamentu hauek bide desberdinetatik administratu ondoren bide sistemikora heltzen dira.
Barne belarriko entzumen funtzio zein bestibularrari eragiten dioten arren, batez ere korti organoarentzat dira toxikoak medikamentu hauek. Farmako ototoxiko gehienak giltzurrun bidetik iraizten dira eta giltzurrunen funtzionalitatearen murrizpenak entzumen gaitasunaren galera dakar.

## Zenbait aholku

* Antibiotiko ototoxikoak haurdunaldian ekidin beharrekoak dira
* Adineko eta entzumen arazoak dituzten pertsonak ez dira medikamentu ototoxikoekin tratatu behar eraginkortasuna duten beste medikamentu batzuk badaude.
* Aminoglukosido baten toxikotasuna giltzurrun iraizpenaren araberakoa da.

## Zenbait sendagai ototoxiko espezifiko

* Azido etakrinikoa: gortasun sakon eta iraunkorra sortzen du giltzurrun gutxiegitasun larria duten gaixoetan. Gainera, gortasun iragankorra agertu da furosemidarekin batera eman denean.
* Klorokina: toxikotasun bestibularra eta gortasun itzulgarria eragiten ditu.
* Estreptomizina: astebete baino gehiagoz eguneko gramo bat administratzen zaien gaixoen %4-15-ek gortasuna garatzen dute, normalean 7-10 eguneko latentziaren ondoren agertzen dena eta tratamendua eten ezean okerrera egiten du. Gortasun iraunkorra sor dezake.
* Gentamizina: Ezaugarri toxiko bestibularrak gizakian.
* Kanamizina: Neomizinaren potentzial ototoxiko antzekoa du.
* Neomizina: Entzumen funtzioarentzat arriskutsuena da. Aplikazio topikoan edo koloneko kirurgiaren prestakuntzarako bakarrik erabiltzen da. Gortasuna agertu da zaurien irrigazio eta administrazio intrapleuralean erabili ondoren.
* Kinidina: toxikotasun bestibularra.
* Kinina: VIII. pare kranealari eragiten dio.
* Salizilatoak: itzulgarriak izan ohi diren gortasuna eta tinnitusa eragiten dituzte.
* Bankomizina: Gortasuna sortzen du, batez ere, giltzurrrun gutxiegitasuna dagoenean.
* Biomizina: toxikotasun koklear eta bestibularra.

## Tratamendua

Ez dago ototoxikotasuna tratatzeko tratamendu zehatzik, baina arazoa sortzen duen sendagaia hartzeari uztea izaten da gomendagarriena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1351381
# Ototylomys chiapensis

Ototylomys chiapensis Ototylomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetidae familian sailkatuta dago.

## Ikus, gainera

* Ototylomys
* Cricetidae

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42362732
* Espezieak: Ototylomys chiapensis
# Panic (telesaila)

Panic 2021eko estatubatuar telesaila da, Lauren Oliverrek Amazon Prime Videorentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Texasko herri txiki batean, uda garaian, diru lehiaketa batean parte hartzen dute azken ikasketa urteko gazteek. Euren mamu pertsonalei egin beharko diete aurre.

## Aktoreak

* Olivia Welch: Heather Nill
* Mike Faist: Dodge Mason
* Jessica Sula: Natalie Williams
* Ray Nicholson: Ray Hall
* Camron Jones: Bishop Moore
* Enrique Murciano: Sheriff James Cortez

## Erreferentziak

* ↑ «Panic» Berria 2021-05-29 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106617071
# Panicale

Panicale Italiako udalerri bat da. Perugiako probintzian kokatuta dago, Umbria eskualdean. 5.281 biztanle ditu, 79,26 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Panicalek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Magione Paciano Perugia Castiglione del Lago Piegaro

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20501
* Multimedia: Panicale / Q20501
# Panic (2000ko filma)

Panic 2000ko Henry Bromell estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Alexek familiako negozioa oinordetu du: hain zuzen, kontratu bidezko hilketa-enpresa bat. Bere bizitzarekin oso gustura ez dagoenez, psikoanalistarengana jotzea erabakiko du, eta, itxarongelan dagoela, neska gazte erakargarri batekin topo egingo du.

## Aktoreak

* William H. Macy: Alex
* John Ritter: Dr. Josh Parks
* Neve Campbell: Sarah Cassidy
* Donald Sutherland: Michael
* Tracey Ullman: Martha
* Barbara Bain: Deidre
* David Dorfman: Sammy
* Tina Lifford: Dr. Leavitt
* Bix Barnaba: Louie
* Nicholle Tom: Tracy
* Andrea Baker: Candice
* Miguel Sandoval: Larson detektibea

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q820116
# Panichiita

Panichiita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Panichiita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(NH4)2SnCl6}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Panichiite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).