OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Enarak (zarzuela)

Enarak (gaztelaniaz: Las golondrinas) Hiru ekitaldiko zarzuela baten izenburua da, María Lejárragaren libretoarekin (Gregorio Martínez Sierra senarraren izengoitiarekin idatzia), eta José María Usandizaga maisuaren musikarekin. 1914ko otsailaren 5ean estreinatu zen Madrilgo Circo Price Antzokian, eta konpositorearen eta Martínez Sierratarren senar-emazteen arrakasta handienetako bat izan zen.
Hil ondoren, Ramon Usanditzaga egilearen anaiak opera bilakatu zuen, 1929an Bartzelonako El Liceun estreinatu zutena.

## Pertsonaiak

| Pertsonaia | Tesitura | Estreinaren antzezle-zerrenda 1914-2-5 (zuzendaria: -) |
| Lina | soprano | Luisa Vela |
| Cecilia | soprano | Eva López |
| Puck | baritono | Emilio Sagi-Barba |
| Roberto | baxu | Francisco Meana |
| Juanito | tenor arina | Santos Asencio |
| Zaldun bat | baritono | |

## Aitorpena María Lejárragari

2016an, idazlea, bere senarrari, Gregorio Martínez Sierra antzerki-enpresaburuari, egotzi zitzaion ia beti, eta lehen aldiz agertu zen 'Las golondrinas' libretoaren egilekide gisa, Zarzuela Antzokia Madrilen berrestreinatu zuen operaren muntaian.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* ↑ (Gaztelaniaz) SAINZ, J.. (2016-10-20). «María Lejárraga alza el vuelo con 'sus Golondrinas'» La Rioja (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
* ↑ «Las golondrinas» www.zarzuela.net (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
* ↑ [Conferencia Las golondrinas | Teatro de la Zarzuela. ] (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
* ↑ lazarzuela.webcindario.com
* ↑ (Gaztelaniaz) SAINZ, J.. (2016-10-20). «María Lejárraga alza el vuelo con 'sus Golondrinas'» La Rioja (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
* ↑ Las Golondrinas, https://teatrodelazarzuela.mcu.es/es/temporada-2016-2017/lirica-2016-2017/las-golondrinas-2016-2017. (2016)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5971108
# Enararen habia

Enararen habia (ukraineraz: Ластівчине гніздо, tartareraz Lastivchyne hnizdo, errusieraz: Ласточкино гнездo, Lastochkino gnezdo), Krimeako hegoaldeko kostaldeko Gaspra udalerrian dagoen gaztelu bat da, Yalta eta Alupka hirien artean. Itsaslabarren gain, Itsaso Beltzaren mailatik 40 metroko garaieran zintzilikatua dago.
1911-1912 artean Von Steingel alemaniar baroiaren aginduz Leonid Sherwood errusiar arkitektoak eraiki zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1353643
* Multimedia: Swallow's Nest (Crimea) / Q1353643
# Enara ilun

Enara iluna (Progne subis) Progne generoko animalia da. Hegaztien barruko Hirundinidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Progne
* Hirundinidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q1062485
* Multimedia: Progne subis / Q1062485
* Espezieak: Progne subis
# Enantiomero

Kimikan eta biokimikan, enantiomeroak (isomero optikoak ere deituak) estereoisomeroetako mota bat dira. Enantiomeroetako bikote batean, bietako bat bestearen ispiluko irudia da, eta biak ezin dira gainjarri (pertsona baten bi eskuekin gertatzen denaren antzera).
Molekula enantiomeroek antzeko ezaugarri fisiko eta kimikoak dituzte, bat izan ezik: argi polarizatua norabide ezberdinetan desbideratzen dute. Argiaren bibrazio-planoa eskuinalderantz desbideratzen badu, dextrogiro deitzen zaio molekula enatiomeroari, eta ezkerralderantz desbideratzen badu, lebogiroa.
Enantiomeroak karbono asimetrikoak dituzte. Karbono asimetrikoa da bere lau balentziak erradikal desberdinez beteta dituena. Azido laktikoaren kasuan, adibidez, karbono asimetrikoa da 2. karbonoa (ikusi irudia). Karbono asimetrikoan OH taldea eskuinean dagoenean, molekula enantiomeroa D taldekoa da; karbono horretan OH taldea ezkerrean dagoenean, molekula L da.
Azpimarratu behar da ez dagoela inongo loturarik isomero dextrogiroaren eta isomero lebogiroaren eta D eta L konfigurazioen artean. D konfigurazioko enantiomero bat dextrogiroa edo lebogiroa izan daiteke, eta baita L konfigurazioko enantiomero bat ere. Esaterako, glukosak naturan duen ohiko forma dextrogiroa da, eta fruktosaren ohiko forma lebogiroa da; biak ala biak, ordea, D konfiguraziokoak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q494483
* Multimedia: Enantiomers / Q494483
# Erikjonssonita

Erikjonssonita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Erikjonssonita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Pb32O21)[(V,Si,Mo,As)O4]4Cl9}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Erikjonssonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Eriko Arakawa

Eriko Arakawa (japonieraz: 荒川 恵理子, Arakawa Eriko, 1979ko Urriaren 30a -) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2000 | 2 | 0 |
| 2001 | 0 | 0 |
| 2002 | 0 | 0 |
| 2003 | 13 | 5 |
| 2004 | 10 | 5 |
| 2005 | 0 | 0 |
| 2006 | 14 | 3 |
| 2007 | 15 | 4 |
| 2008 | 14 | 3 |
| 2009 | 1 | 0 |
| 2010 | 0 | 0 |
| 2011 | 3 | 0 |
| Guztira | 72 | 20 |

## Erreferentziak

* ↑ Japan Football Association
* ↑ 2011 Japan Football Association
* Datuak: Q5389043
# Erikson Noguchipinto

Erikson Noguchipinto (japonieraz: ノグチピント・エリキソン, 1981eko urtarrilaren 27a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Oita Trinita, Kashiwa Reysol eta Avispa Fukuoka.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3246090
# Eriko Sato

Eriko Sato (japonieraz: 佐藤 衣里子, Sato Eriko, 1985eko Azaroaren 25a -) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2003 | 1 | 0 |
| 2004 | 0 | 0 |
| 2005 | 0 | 0 |
| 2006 | 0 | 0 |
| 2007 | 0 | 0 |
| 2008 | 1 | 0 |
| Guztira | 2 | 0 |

## Erreferentziak

* ↑ Japan Football Association
* Datuak: Q50410578
# Erikson Carlos Batista dos Santos

Erikson Carlos Batista dos Santos, Tiquinho (1995eko otsailaren 26a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SC Sagamihara.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q53764875
# Eriktonio

Eriktonio (grezieraz Ἐριχθόνιος, Erikhthonios) Atenaseko lehen errege semitarra izan zen (beste iturri batzuek, Zekrope I.a izan zela diote). Testu klasikoek, Hefesto eta Atis, Kranaoren alabaren semea zela diote (beste iturri batzuen arabera, Gearena) eta Egiptoko Sais nomotik zetorrela. Pasitearekin ezkondu ondoren, Pandion I.aren aita izan zen.
Greziar historialari goiztiarrek ez dituzte Eriktonio eta honen biloba Erekteo I.a desberdintzen, baina K.a. IV. mendetik aurrera bi pertsonaia desberdin dira. Hala ere, oraindik ere, nahasgarri gertatzen da.
Eriktonioren ohorez (ala Erekteo I.aren ohorez?) Atenasen Erekteion tenplua eraiki zen.

## Elezaharra

Mitoaren arabera, Hefesto, Atenea bortxatzen saiatu zenean, azken hau lehenaren tailerrean arma baten bila ari zela, jainkosaren izterrera Hefestoren hazia erori zen, eta jainkosak, kentzen saiatu zenean, lurra, Gaia, ernaldu zuen. Handik jaio zen Eriktonio.
Pausaniasen arabera, Ateneak, Eriktonio saski baten barnean jarri zuen, eta Aglauro, Herse eta Pandroso izeneko hiru ahizpei eman zien. Irekitzea debekatu zien, baina, hiru ahizpa haietako bik, Aglauro eta Hersek, ez zuten jainkosak esandakoa bete, eta, Eriktonio, suge gorputzarekin ikusi zutenean, Atenasko Akropoliaren tokirik malkartsuenetik bota zuten euren burua. Partenoian dagoen Fidias eskultoreak zizelkaturiko Atenea Partenos estatuak bere lantzaren ondoan duen sugea, Eriktonio bera dela ere esaten du.
Jainkotua izan zen, eta bere omenezko tenplu bat eraiki zen Atenasen bertan: Erekteion ospetsua. Mitoak balentria asko bete zituela dio, kulturalak nahiz belikoak. Atenearen gurtza Eriktoniok sartu zuela esaten da (beste iturri batzuen arabera Zekrope I.ak), baita Panatenaikoen jaialdi edo prozesio erlijiosoa sortu zuela ere. Honek, Ateneak Poseidon uretako jainkoaren aurka lorturiko garaipena omentzen zuen. Guda honetan, Ateneak Atikako lurrak lortu zituen. Guda hau, Eriktonioren erregealdian gertatu zen, K.a. 1511 eta K.a. 1506. urteen artean, Parosko Kronikaren arabera. Gariaren landaketa ere berak sartu zuela esaten da.

## Iturriak

* Apolodoro Liburutegia III, 14, 6.
* Euripides Ión 20 ss., 266 ss.
* Higino Fabulak 166
* Pausanias Greziako deskribapena I, 18, 2
* Ovidio Metamorfosiak II, 553-561

## Ikus, gainera

* Erekteion

## Kanpo estekak

* Datuak: Q644921
* Multimedia: Erichthonius (Athens) / Q644921
# Erikapohlita

Erikapohlita mineral bat da eta alluaudite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Erikapohlita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Cu3(Zn,Cu,Mg)4Ca2(AsO4)6*2H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Erikapohlite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Enperadorearen balsa

Enperadorearen balsa Johann Strauss (semea) musikagileak 1889an Ameriketako Estatu Batuetan ondutako balsa da. Hasieran Eskua eskuarekin izena zuen, eta Austriako enperadore Frantzisko Josek Alemaniako Gilen II.a kaiserra bisitatu behar zuelako sortu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1721565
* Multimedia: Kaiserwalzer / Q1721565
# Enperatriza (Tarot karta)

Enperatriza (III) Taroten sorta tradizionalenetan hirugarren Arkano Nagusia edo triunfoa da. Karta hau jokoan nahiz igarpenean erabiltzen da.

## Deskribapena

Enperatrizak hamabi izarreko koroa bat du, eta esku batean zetro bati eusten dio. Zetroa bizitzaren gainean duen boterearen erakusgarri da, bere koroak hamabi izar ditu, urtean zehar duen nagusitasuna adierazten dutenak, eta haren tronua garau-eremu batean dago, hazten ari diren gauzetan duen nagusitasunaren adierazgarri. Enperatriza subkontzientearen produktibitatearen adierazgarria da, ideiek sortua. Mundu naturalaren hazkundearen, emankortasunaren eta norberak bihotzaz dakienaren edo sinesten duenaren haragitzea da.

## Historia

Arthur Edward Waite eta gainerako okultistek koroa izarraren, Artizarraren ikurraren, ur-jauziaren, landarediaren eta basa-bizitzaren arduradunak dira. Sorta historikoetan, enperatriza tronu batean esertzen da, ia beti ezkutu edo orbe bati eskuan eutsiz eta zetro bati bestean. Armarriak arrano bat izan ohi du, Erromako Inperio Santuaren ikur heraldikoa.
Enperatrizak Afroditak irudika dezake, mitologia grekoan oinarritzen denean. Enperatriza Heriotzaren kartarekin lotzen da, bizitzara, heriotzara eta errenazimentura ohituta dagoelako.

## Interpretazioa

1910eko Waiteren The Pictorial Key to the Tarot liburuaren arabera, Enperatriza Edengo baratzearen behekoa da, "Paradisu terrenala". Waitek honela definitzen du: Refugium Peccatorum, milaren ama emankorra: "Emakumeak, batez ere, ugalkortasun unibertsala eta Hitzaren kanpo-zentzua, elikatzen eta mantentzen dituzten gauza guztien gordelekua, eta beste batzuk elikatzen dituena".
Enperatriza ama, sortzailea eta elikatzailea da. Estalki askotan haurdun dagoela ikus daiteke. Bizitza, erromantzea, artea edo negozioak sor ditzake. Enperatrizak ideia baten ernetzea irudika dezake erabat jaiotzeko prest egon aurretik, eta aldaketarekiko harkorra izateko beharra.
Enperatriza Artizarrarekin lotuta dago astrologian.
Waiteren deskribapenean, iragarpenetan horrela erabil zitekeen:
   3. ENPERATRIZA.--Ugalkortasuna, ekintza, ekimena, egunen iraupena; ezezaguna dena, klandestinoa; zailtasuna, zalantza, ezjakintasuna. Itzulia: Argia, egia, tartean diren gaien nahaste-borrastea, jendetza; beste irakurketa baten arabera, zalantza.

## Erreferentziak

* ↑ Gray, E. (1960). The tarot revealed: A modern guide to reading the tarot cards. New York, N.Y.: Bell Publishing Company.
* ↑ The Empress Tarot Card Meanings. Simply Tarot.
* ↑ The Empress Tarot Card Meanings. askAstrology.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q524112
* Multimedia: Empress (Major Arcana) / Q524112
# Enperadorearen urtebetetzea

Enperadorearen urtebetetzea (japonieraz: 天皇誕生日, Tennō tanjōbi, euskaraz: «Japoniako enperadorearen urtebetetzea») japoniar egutegiaren jaiegun nazionala da. Gaur egungo enperadore japoniarra, Naruhito, 1960ko otsailaren 23an jaio zen, eta, beraz, urtero ospatzen dute egun horretan.

## Historia

Bigarren Mundu Gerraren aurretik, jaialdia Tenchōsetsu (japonieraz: 天長節) izena zuen, baina Japoniaren porrotaren ondoren, 1948an, gaur egungo izena hartu zuen. Aipatzekoa da Shōwa enperadorearen erregealdian (1926 – 1989), jaia apirilaren 29an ospatzen zutela. Enperadorea hil ondoren, apirilaren 29ko jaieguna mantendu egin zen, 1989an Midori no hi bezala berrizendatuz eta 2007tik Shōwa no hi bezala.
2020tik aurrera, otsailaren 23an, zeremonia publiko bat egiten dute Tokioko Jauregi Inperialean, non, oro har, urteko gainerako egunetan jendearentzako sarbidea mugatua izaten den. Enperadorea, Masako enperatrizarekin eta Familia Inperialeko beste kide batzuekin batera, jauregiko balkoi batean agertzen da eta Japoniako banderak dituzten bertaratutakoen zorionak jasotzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Japanese Holidays» japan-guide.com.
* ↑ (Ingelesez) Akihito. in: Encyclopædia Britannica..
* ↑ (Ingelesez) «Golden Week» japan-guide.com.
* ↑ (Ingelesez) Tenno No Tanjobi celebrates the Emperor's birthday in Japan. TokyoTopia Or Tokyo Made Simple.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q72318
* Multimedia: The Emperor's Birthday / Q72318
# Enpetrolen aurkako atentatua

Enpetrolen aurkako atentatua ETAk Enpetrol (egungo Repsol) enpresak El Morell herrian (Tarragonako probintzia, Katalunia) zuen petrolio-findegiaren aurka 1987ko ekainaren 12an eginiko atentatua da. Tarragona hiriburutik kilometro gutxira kokatutako instalazio horretan, bi bonba leherrarazi zituzten etakideek ekainaren 12ko ordu txikietan, eta suteak sortutako kearen eta gas toxikoen ondorioz 20.000 lagunek inguru hartatik ihes egin behar izan zuten gau hartan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Bordas, Jordi; Martin de Pozuelo, E.. (1987/06/13). «Larga noche de pánico en Tarragona» La Vanguardia: 4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20102980
# Enperadorea (Tarot karta)

Enperadorea (IV) Taroten sorta tradizionalenetan laugarren Arkano Nagusia edo triunfoa da. Karta hau jokoan nahiz igarpenean erabiltzen da.

## Deskribapena

Enperadorea, Marteren ikurra den ahari batez apaindutako tronu batean eserita dago. Bere mantuan, beste ahari-buru bat ikusten da. Bere bizar zuri luzeak "jakinduriaren" sinboloa darama. Eskuineko eskuan, Ankh zetro bat dauka eta, ezkerrekoan, domeinuaren ikur den lur-globo bat. Enperadorea mendi antzu baten tontorrean eserita dago, "antzutasun normatiboaren eta botere malkartsuaren" seinale. Hierarkia sekularraren gailurra sinbolizatzen du, gizonezkoen egorik handiena. Enperadorea munduko agintari absolutua da.

## Historia

Enperadorearen kartaren diseinuaren funtsezko ezaugarriak oso gutxi aldatu dira mendeetan zehar. Batzuetan, Enperadorea Ama santuari eta Aita Santuari (Hierofantea) ezarritako zentsuran lotu zen. Boloniako karta-egileek Ama Santua, Aita Santua, Enperatriza eta Enperadorearen ordez lau mairu edo turkiar jarri zituzten, adibidez. Minchiatean, bi Enperadoreetako lehenengoari III. zenbakia ematen zaio, karta-sortako Ama santua kentzeagatik.

## Interpretazioa

Waiteren deskribapenean, iragarpenetan horrela erabil zitekeen:
   4. ENPERADOREA.- Egonkortasuna, boterea, babesa, logika, errealizazioa; pertsona handi bat; laguntza, arrazoia, uste osoa eta borondatea ere bai. Alderantzizkoa: onginahia, errukia, sinesmena; etsaien nahasmena, oztopoa, heldugabetasuna.

## Irudi galeria

* Bembo Visconti
* Oswald Wirth, 1889
* Jean Dodal
* Papus
* Rothschild
* Rider-Waite

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) The Emperor Tarot Card - Keen Articles. (Noiz kontsultatua: 2022-11-16).
* ↑ (Ingelesez) «The Emperor Tarot Card» askAstrology (Noiz kontsultatua: 2022-11-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q677702
* Multimedia: Emperor (Major Arcana) / Q677702
# Enperadorea (filma)

Enperadorea (ingelesez: Emperor) 2012ko Peter Webber britainiar zinema zuzendariaren gerra-filma da. Bertan Tommy Lee Jones eta Matthew Fox aktoreek antzeztu zuten.
Eusko Jaurlaritzak Zinema Euskaraz programari esker euskaratu zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1945ean jazotako oihartzun handiko gertakarietan oinarritua dago. MacArthur jeneralak bonbek birrindutako Japoniaren kontrola hartu zuen Amerikako Estatu Batuen izenean. Bonner Fellers jeneralak isilpeko lana egin zuen enperadorearen patua erabakitzeko; baina herriaren etorkizuna kolokan zegoen. Bitartean maitasun-istorio bat ere bada, eta protagonistek leialtasuna zeri zor dioten aztertu beharko dute: bihotzari ala herriari. Eta ze indarrek bultzatzen dituen: mendekuak ala justiziak. Bitartean, munduak gerrako hondamendia alde batera utzi eta aurrera egiten saiatu behar du.

## Aktoreak

* Tommy Lee Jones: Douglas MacArthur jenerala
* Matthew Fox: Bonner Fellers brigadier-jenerala
* Eriko Hatsune: Aya Shimada
* Toshiyuki Nishida: Kajima jenerala
* Masatoshi Nakamura: Fumimaro Konoe printzea
* Kaori Momoi: Kajima andrea
* Colin Moy: Richter jenerala
* Masayoshi Haneda: Takahashi
* Takatarō Kataoka: Hirohito enperadorea
* Masatō Ibu: Kōichi Kido jauna
* Isao Natsuyagi: Teizaburō Sekiya
* Shōhei Hino: Hideki Tōjō jenerala

## Erreferentziak

* ↑ www.zineuskadi.eu: Fitxa

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Enperadorea filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q3724802
# Enperadorearen jantzi berria

Enperadorearen jantzi berria (danieraz: Keiserens nye Klæder) Hans Christian Andersen daniar idazlearen ipuin bat da. 1837ko apirilaren 7an Haurrei kontatzeko maitagarrien ipuinak ipuin-bildumaren barnean argitaratu zuen. Ipuin barruan ikaskizun bat duen fabula bat da: «Mundu guztiak egia dela uste duena ez du zertan egia izan», edota «Ez dago galdera inozorik»

## Ipuina

Duela urte asko, urrutiko erresuma batean, errege zuhur bat bizi zen; hala ere, ba omen zuen akats bat: bere jantziez gehiegi arduratzen zen. Egun batez, Guido eta Luigi Farabutto izeneko jostun hitzontzi lotsagabeak agertu zitzaizkion eta esan zioten josiko ziotela oihalik leun eta finenekin egindako jantzi bat. Jantzi hura, aipatu ziotenez, ergelentzat ikusezina zen baita haien lanposturako adinako mailarik ez zuten guztientzat ere. Jakina, han zen inongo jantzirik; beraz, alproja pare hark soineko bitxi hura egiteko beharrezkoak ziren material garestiak gorde egiten zituzten eta josten ari zirelakoa egiten ematen zuten denbora.
Enperadorea bera ere hasi zen zalantzekin ez zuelako jantzirik ikusten; urduri zegoenez, haren ardurapeko bi gizon bidali zituen jostunen lana zelatatzera. Jakina, bietako inortxo ere ez zen jantzia ikusteko gauza; hala ere, goraipatzen hasi ziren biak ala biak. Ordurako hiri guztiak bazuen jantzi harrigarri haren berri eta, hori zela-eta, herritar asko eta asko irrikaz zeuden ikusteko bertatik bertara zer tentelak ziren auzokideak eta lagun hurkoak.
Egun batean iruzurgileek enperadoreari soinekoa janzten ziotelakoa egin zuten; bera, jantzia ikusteko gai ez zela onartu nahi ez, eta hiriko kaleetan zehar atera zen ustezko soineko berriarekin desfilatzera.
Herritarrak enperadorearen soinekoa goraipatzen hasi ziren, auzokoek igarri ez zezaten ez zirela jantzia ikusteko gai; alabaina, halako batean, jendartean zegoen haur batek honako hau esan zuen aldarrika:
| « | Larrugorritan doa-eta! | » |
Hori entzunda, marmar bat zabaldu zen jendartean; handik gutxira, jendea oihuka hasi zen enperadorea biluz-biluzik zihoala garrasi eginez. Enperadoreak hura entzunda, eta arrazoi zutela jakinda ere, burua tentetu eta desfilea amaitu zuen.

## Kanpo estekak

* Hans Christian Andersen - Hemeretzi ipuin. Euskaratzailea: Martxel Eguen (taldea) Ibaizabal, 1997 (Armiarma.eus)
* Datuak: Q11866
* Multimedia: The Emperor's New Clothes / Q11866
# Enpedokles (sumendia)

Enpedokles (italieraz: Empedocle) Siziliaren hego-mendebaldean dagoen ur azpiko sumendia da. Mediterraneo itsasoan, 1831ko uztailean Siziliako hegoaldeko kostaldetik hogei bat miliara dagoen Enpedokles urpeko sumendiak eztanda egin zuen. Erupzioaren ondorioz 1,6 kilometro koadroko uhartetxoa sortu zen, barruan bi aintzira zituena.

## Historia
### Lehen aipamenak

1831koa ez zen sumendiak irla bat sortzen zuen lehen aldia; Enpedoklesen erupzioen aipamenik zaharrena Lehen Gerra Punikoaren garaikoa da, K.a. III. mendekoa. Baina fenomenoak ez zuen ordura arte 1831ko uda hartan piztutako interesik sortu.

### XIX. mendea

Irlatxo berria uztailaren 12an ikusi zuten lehenengoz. Abuztuaren 2an, labari hozteko denborarik ia eman gabe, Humphrey Fleming Senhouse kapitain ingelesa Maltatik abiatu zen, lur zati berria konkistatzeko. Graham Island izena jarri zion irlari eta britainiar bandera ipini zuen sumendiak botatako material gogortuan. Abuztuaren 17an Bi Sizilietako errege Fernando II.aren ontzi bat iritsi zen uharte koxkorrera. Senhousek jarritako bandera kendu eta Bi Sizilietako erresumako armarri korapilatsua utzi zuten haren ordez. Izena ere aldatu zioten; Ferdinandea ipini zioten monarkaren omenez.
Hurbiltasun geografikoa kontuan hartuta behintzat, logikoa zirudien uhartea siziliarren eskutan uzteak, baina denek ez zuten berdin pentsatzen. Irailaren 29an frantziar espedizio zientifiko batek bere bandera ipini zuen eta hirugarren izena eman zion lur zatiari : Île Julia.
Europako potentziek lurralde zati txikienak ere metatzeko obsesioa muturrera eraman zuten, eta ia-ia nazioarteko gatazka piztu zuten irlatxoaren subiranotasuna medio. Baina laba solidotuak erraz higatzen ziren arroka porotsuak eratu zituen eta olatuen eraginez uhartea desegiten joan zen. Abenduaren 17rako irlaren arrastorik ez zen geratzen ur mailaren gainetik. Bost hilabetean hiru izen eta hiru jabe izan zituen lur zatitxoa urpean geratu zen.

### XX. mendea

Orduz geroztik Enpedoklesen beste erupziorik izan ez den arren, oraingoz behintzat AEBetako armadak izan du azken hitza aferan. 1986an AEBetako aireko indarrek Libia bonbardatu zuten El Dorado Canyon operazioan. Libiarako bidean, bonba hegazkinek itzal susmagarria detektatu zuten itsasoan, eta etsaien itsaspekoa zelakoan, bonbardatu egin zuten. Airetik ikusten zena Graham, Ferdinandea eta Julia izandakoaren arrastoa besterik ez zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Irazustabarrena, Nagore. (2014-04-13). «Bost hilabetean hiru aldiz “konkistatu” zuten harri koskorra» Argia., CC-BY-SA lizentzia
* ↑ Ephemeral Islands, New York Times

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1339167
# Enperadore Horia

Enperadore Horia edo Huáng Dì (Txinera tradizionala: 黃帝, Txinera sinplifikatua:黄帝) Txinako elezaharretako erregea, nazioaren gurasoetariko bat Fu Hsi eta Shen Nung-ekin batera. Han etniako txinatarren arbaso bezala kontsideratzen da. Bertako mitologiako pertsonaia zibilizatzailea da: laboreen ekarlea eta brontzearen metalurgiaren asmatzailea. Trumoiaren jeinua, alkimisten, erremintarien eta, Lao Tzurekin batera, taoisten zaindaria. Elezaharraren arabera K.a. 3000. urte inguruan bizi izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29201
* Multimedia: Yellow Emperor / Q29201