OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Assimil

Assimil hizkuntzen irakaskuntzan oinarritzen den frantziar argitaletxea da, 1929an Alphonse Chérelek sortua.
Assimilek atzerriko hainbat hizkuntzetarako eskolak sortzen eta publikatzen ditu. Lehena ingelesa irakasteko metodoa izan zen eta ordutik, konpainiak hainbat hizkuntzetara zabaldu du eskaintza, gaur egun ere oraindik diharduelarik. Lan berri bakoitzak "esfortzu gabe" esaldia darama izenburu azpian.

## My tailor is rich

1929an Anglais Sans Peine ("Ingelesa Esfortzurik Gabe") lehen metodo liburua argitaratu zen. Bertako lehen esaldia ezagun egin da harrez geroztik: My tailor is rich ("Nire jostuna aberatsa da").

## Kanpo estekak

* Assimil webgunea
* Datuak: Q741694
* Multimedia: Assimil / Q741694
# Assiniboin

Assiniboin edo Assiniboinen herria Siux familiako indiar herri batekoez esaten da (Mississippi aldeko siuxak). Mintzairaz dakota herriari loturik ageri badira ere, aspaldi bereizi ziren haiengandik. Winnipeg aintziraren inguruko lurraldeetan bizi ziren, baina mendebaldera alde egin behar izan zuten, Kanadako Saskatchewan eta Assiniboine ibai-haranetara. Egun, Albertako (Kanada) eta Montanako (AEB) erreserbetan bizi dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q682808
* Multimedia: Assiniboine / Q682808
# Argentinako Patrizioak

Argentinako Patrizioak (Patricias Argentinas) izena omenaldi bat da, 1812ko maiatzaren 30ean fusil bat erosteko behar zuen dirua eman zuten Buenos Airesko lehen hamalau damei egin zitzaiena, izan ere, estatu hasiberria egoera ekonomiko txarrean zegoen eta ezin zituen Armada Askatzailea mantentzeko behar ziren armak ordaindu. Izen hau, denboran zehar, Argentinako Independentzia progresiboan lagundu zuten beste emakume kreole batzuengana hedatu zen, euren ondasun edo ekintzekin.
Patrizioek erositako fusil bakoitzak emailearen izena zeraman, garaipenaren unean honako hau esan zezaten: "Nik ausart honen besoa armatu nuen bere loria eta gure askatasuna ziurtatzeko".
Harpidetu ziren damak hauek izan ziren: Tomasa de la Quintana, María de los Remedios de Escalada, María de las Nieves de Escalada, María Eugenia de Escalada de Demaría, María de la Quintana, María Sánchez de Thompson, Carmen de la Quintanilla de Alvear, Ramona Esquivel y Aldao, Petrona Bernardina Cordero, Rufina de Orma, Isabel Calvimontes de Agrelo, Magdalena de Castro de Herrero, Ana Jacoba García de Zúñiga eta María de la Encarnación Andonaégui de Valdepares.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6066639
* Multimedia: Patricias Argentinas / Q6066639
# Argentinako Sari Nagusia

Argentinako Sari Nagusia Buenos Airesko Autódromo Oscar Alfredo Gálvez zirkuituan azkenekoz 1998an ospatutako 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak

| Urtea | Zirkuitoa | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 1953 | Buenos Aires | Alberto Ascari | Luigi Villoresi | José Froilán González |
| 1954 | Buenos Aires | Juan Manuel Fangio | Nino Farina | José Froilán González |
| 1955 | Buenos Aires | Juan Manuel Fangio | José Froilán González Nino Farina Maurice Trintignant | Nino Farina Maurice Trintignant Umberto Maglioli |
| 1956 | Buenos Aires | Luigi Musso Juan Manuel Fangio | Jean Behra | Mike Hawthorn |
| 1957 | Buenos Aires | Juan Manuel Fangio | Jean Behra | Carlos Menditéguy |
| 1958 | Buenos Aires | Stirling Moss | Luigi Musso | Mike Hawthorn |
| Ez da antolatua izan (1959) |||||
| 1960 | Buenos Aires | Bruce McLaren | Cliff Allison | Maurice Trintignant |
| Ez da antolatua izan (1961-1971) |||||
| 1972 | Buenos Aires | Jackie Stewart | Denny Hulme | Jacky Ickx |
| 1973 | Buenos Aires | Emerson Fittipaldi | François Cevert | Jackie Stewart |
| 1974 | Buenos Aires | Denny Hulme | Niki Lauda | Clay Regazzoni |
| 1975 | Buenos Aires | Emerson Fittipaldi | James Hunt | Carlos Reutemann |
| Ez da antolatua izan (1976) |||||
| 1977 | Buenos Aires | Jody Scheckter | José Carlos Pace | Carlos Reutemann |
| 1978 | Buenos Aires | Mario Andretti | Niki Lauda | Patrick Depailler |
| 1979 | Buenos Aires | Jacques Laffite | Carlos Reutemann | John Watson |
| 1980 | Buenos Aires | Alan Jones | Nelson Piquet | Keke Rosberg |
| 1981 | Buenos Aires | Nelson Piquet | Carlos Reutemann | Alain Prost |
| Ez da antolatua izan (1982-1994) |||||
| 1995 | Buenos Aires | Damon Hill | Jean Alesi | Michael Schumacher |
| 1996 | Buenos Aires | Damon Hill | Jacques Villeneuve | Jean Alesi |
| 1997 | Buenos Aires | Jacques Villeneuve | Eddie Irvine | Ralf Schumacher |
| 1998 | Buenos Aires | Michael Schumacher | Mika Häkkinen | Eddie Irvine |
| Ez da antolatua izan (1998-?) |||||

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7854
* Multimedia: Argentine Grand Prix / Q7854
# Argentinako bandera

Argentinako bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | 9:14 |
| Erabakia | 1812 |
| Koloreak | Urdina Zuria Urrea Marroia |
Brasilgo bandera 1812ko otsailaren 27an erabakitakoa da. Neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago, ertzetako biak urdin argiak eta erdikoa zuria direlarik. Erdialdean, gainera, Maiatzeko Eguzkia deritzon ikurra dauka. Manuel Belgranok sortu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130774
* Multimedia: National flag of Argentina / Q130774
# Argentinako demografia

Argentinako demografia atalka deskribatuko ditugu.

## Datu orokorrak

* Biztanle-kopurua: Argentinak 36.260.130 biztanle zituen 2001ean, %51.3a emakumezkoak eta %48.7a gizonezkoak zirelarik.
* Talde etniko nagusiak: %85 europar; %15 mestizo, amerindiar eta beste.
* Biztanleen banaketa: %87.8 hiritar, %12.2 landatar.
* Urteko hazkunde-tasa: 8.6/1.000 (1995).
* Ugaltze-tasa: 2.7/1.000 (1995).
* Heriotza-tasa: 8.6/1.000 (1995). Haurrena: 24/1.000 (1990-1995).
* Bizi-itxaropena: 68.2 urte gizonezkoengan eta 71.5 urte emakumezkoengan (1995).
* Analfabetismo-maila: %3.8.
* Biztanleen banaketa adin-tarteka:
** >15 aurte: %30.6.
** 15-29 urte: %23.3.
** 30-44 urte: %19.3.
** 45-59 urte: %13.9.
** 60-74 urte: %9.6.
** >74 urte: %3.3.

## Probintziaka

Buenos Airesko Hiri Autonomoan 12 milioi pertsona inguru bizi da, herrialde osoko herena alegia, Buenos Airesek edukita Amerika Latinarreko hirugarren metropoli-barrutirik handiena Mexiko Hiria eta Sao Paulo ondoren.
Horren ondoren, Buenos Aires (4.5 milioi inguru), Cordoba (3 milioi) eta Santa Feko (3 milioi) probintziek biztanle gehien dituztenak dira.

## Jatorrizko biztanleak

Argentinako lehen gizakiak Goi Paleolitoan bizi ziren, K. a. 10. milurtekoan gutxi gora-behera, horren aztarnak Santa Cruzko probintzian (Patagonia) ditugularik, leizeetako labar-pinturak tartean.
Espainiarrak iritsi baino lehen bertan bizi ziren jatorrizko biztanle amerindiarrak hiru multzo handitan banatu ditzakegu: Alde batetik, Andeetako zibilizaziokoak (diagita, sanabiroi eta kometxingoiak eta ondoren inka jatorrizkoak), bestetik chaco-mesopotamikoak (guarani, guaikuru eta witxiak) eta azkenik hegoaldeko herriak (rankel, tehueltxe eta maputxeak).
Gaur egun, ketxua jatorrizkoak bizi dira batez ere herrialdeko ipar-mendebaldean (Catamarca, Jujuy, Salta eta Tucuman) eta Santiago del Esteron.
Maputxeak bestela hegoaldean ditugu, Neuquen, Rio Negro eta Chubuten hain zuzen ere. Guaraniak, azkenik, ipar-ekialdean, Corrientesko probintzian bereziki.

## Immigrazioa

1830 eta 1950 artean herrialdeak 6.5 milioi etorkin europar jaso zituen, bereziki italiar eta espainiar jatorrizkoak (Galizia eta Hego Euskal Herrikoak batik bat), kultura argentinarrean aztarna handia utzi izan dutenak, hala nola hizkeran edo musikan.
Gaur egun ere "gallego" hitza erabiltzen da oro har espainiarrak izendatzeko.

## Euskal diaspora

Buenos Aires hiriaren fundatzaileak izan ziren Pedro Mendoza eta Juan Garai horiengandik hasita, XVI. mendean, ugari dira euskal jatorriko argentinarrak; biztanleen % 10, batzuen arabera.

## Kanpo estekak

* Diáspora Vasco Argentina
* Datuak: Q852004
* Multimedia: People of Argentina / Q852004
# Argentinako gastronomia

Argentinako gastronomiak kreole sukaldaritza, natiboa, afrikarra, espainiarra eta italiarra fusionatzen ditu, hara joandako kolonizatzaile eta esklaboen ondorioz.
Gastronomia honen faktore garrantzitsu bat, Argentina munduko laborantza ekoizle handienetako bat da. Garia, artoa, babarruna, haragia, esnea eta soja ekoizten ditu nagusiki.
Txahal haragi ekoizpen handi horrek, herrialdean gehien kontsumitzen dena dela esan nahi du.
Gari ekoizpen masibo horrek ere, ogia zereal honekin egiten dela esan nahi du. Horregatik daukate ospe handia pizza bezalako produktu italiarrak.
Egoera soziekonomikoen ondorioz, gastronomia aldatu egiten da herrialdeko zonalde bakoitzean.

## Kultura ondarea eta gastronomikoa

Malbec ardo gorria, mate belarra, dulce de leche-a, enpanada eta errekiak Kultura ondare eta gastronomikoaren zigilua eramango duela erabaki zen, produktu argentiniarrak eta kontsumo generalekoak direlako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q579500
* Multimedia: Cuisine of Argentina / Q579500
# Arintzano

Arintzano Aberingo auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak zortzi biztanle baino ez dauzka.

## Kokapena

Oteitzarako errepidetik (NA-132) gertu dago. Iparraldean Villatuertarekin egiten du muga, ekialdean Oteitzarekin, mendebaldean Jurramendirekin eta hegoaldean, Aberingo gainontzeko etxaguneekin.

## Historia

Herriari buruzko lehen aipamena 1055ekoa da, Sancho Fortuñones jabetzak aipatzen diren dokumentuan. Arintzano jaurerria izan zen XIX. mendearen erdialdera arte.

## Demografia eta biztanleria

Arintzanoko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 24 | 19 | 19 | 15 | 9 | 8 | 8 | 8 | 8 |

## Ondarea

* San Martin eliza, XIX. mendean eraikitako eliza neoklasikoa
* Arintzanoko jauregia, XIV. mendean eraikitako jauregia.

## Erreferentziak

* ↑ Aberin EODAn. Espainieraz Arínzano.

## Ikus, gainera

* Aberin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253950
* Multimedia: Arínzano / Q12253950
# Ariobarzanes I.a Filorromano

Ariobarzanes I.a Filorromano, Kapadoziako izenezko erregea izan zen K.a. 93 eta K.a. 63 bitartean. Praktikan, ezin izan zuen bere erregealdia burutu, Pontoko Erresumako errege zen Mitridates VI.arekin zituen etengabeko gerren ondorioz, honek, Ariobarzanes, Kapadoziatik hiru aldiz bota zuelarik. Erromaren laguntzarekin beste horrenbeste alditan berrezarria izan zen tronuan, bere seme Ariobarzanes II.a Filopatorren mesedetan kargua utzi zuen arte, K.a. 63. urtean.
Herriak aukeratu zuen, Erromatar senatuak Ariarates IX.aren aldarrikapenak arbuiatu ondoren. Sila kontsulak babestua, Erromak protektoratutzat hartzen zuen erresuma baten kontrola hartu zuen.
Hiru aldiz kendu zuen kargutik Tigranes II.a Handia Armeniakoak, bere erresuma ziurtatu, eta, Ponpeiorekin, baita hedatu aurretik ere, Hirugarren Gerra Mitridatikoan. Bere seme Ariobarzanes II.a Filopatorren mesedetan kargua utzi zuen.
* Datuak: Q380371
* Multimedia: Ariobarzanes I / Q380371
# Ariolako urtegia

Ariolako urtegia (herri hizkeran Aixolako urtegia bezala ezagunagoa) Gipuzkoa eta Bizkaia artean kokatutako urtegia da.

## Geografia

Ego ibar hidrografikoaren parte, urtegia Gipuzkoako Elgeta eta Bizkaiko Zaldibar udalerrien artean kokatua dago.

## Ezaugarriak

Urtegia urteko 2.353.000 m³ko kontsumoa betetzeko eraikia, Aixolako urtegiak Urkuluko urtegiarekin batera, Deba Garaiko ur-hornidura sarea osatzen du.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko urtegien zerrenda

## Kanpo estekak

* Gipuzkoako Ur-Kontsorzioaren webgunea.
* Aixolako urtegia 1978ko "Eibar" aldizkarian
* Datuak: Q11700359
* Multimedia: Aixola Reservoir / Q11700359
# Ariobarzanes III.a Eusebio Filorromano

Ariobarzanes III.a Eusebio Filorromano (grezieraz Ἀριοϐαρζάνης Εὐσεϐής Φιλορώμαιος, Ariobarzánēs Eusebḗs Philorṓmaios, Pious, Erroma maite duena), Kapadoziako erregea izan zen K.a. 51 eta K.a. 42 bitartean. Ariobarzanes II.a Filopatorren semea zen.
Erromako Senatuak bere aita Ariobarzanes II.a Filopatorren oinordekotza eman zion. Zizeronen esker ona lortu zuen Ziliziako bere prokontsulaldian. Zizeronek, gortean etsaiz inguratua zegoela azpimarratu zuen, bere ama barne.
Ponpeiori laguntza eman zion Erromako Errepublikako Bigarren Gerra Zibilean, baina Julio Zesarrek bere postuan mantendu zuen, baita bere lurraldea handitu ere Armenia txikiarekin.
Brutok eta Kasiok, traidoretzat jo zuten K.a. 42an, bere erresuman Erromaren partehartze berrienganako zuen oposizioagatik. Honen ondoren, Kapadozia inbaditu eta hiltzera zigortu zuten. Kasio Longino kontsulak exekutatu zuen.
* Datuak: Q662267
* Multimedia: Ariobarzanes III / Q662267
# Ariobarzanes Pontokoa

Ariobarzanes Pontokoa (antzinako grezieraz: Ἀριoβαρζάνης) Pontoko Erresumako erregea izan zen K.a. 266 eta K.a. 258 bitartean.
Dinastiako bigarren erregea, bere aita Mitridates I.a Pontokoaren oinordekoa izan zen. Paflagoniako Amastris hiriaren jabetza lortu zuen, errenditu egin zitzaiona.
Ariobarzanesek zein bere aitak, galaziarrei laguntza eskatu zien, Asia Txikira, Mitridates I.a Pontokoa hil baino hamabi urte lehenago iritsi zirenak, Ptolomeo II.a Filadelfo Egiptoko faraoiak bidalitako egiptoarrak kanporatzeko.
Zehaztu gabeko data batean hil zen, K.a. 258 eta K.a. 240 bitartean, bere oinordekoa, bere seme Mitridates II.a Pontokoa izan zelarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q353675
# Ario (udalerria)

Ario Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 34.848 biztanle zituen 696,91 km²ko azaleran. Herriburua [[Ario de Rosales (Ario)|Ario de Rosales]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4790739
* Multimedia: Ario Municipality / Q4790739
# Ariobarzanes II.a Filopator

Ariobarzanes II.a Filopator (grezieraz Ἀριοϐαρζάνης Φιλοπάτωρ, Ariobarzánēs Philopátōr, "bere aita maite duena"), Kapadoziako errege bat izan zen. Bere aita Ariobarzanes I.a Filorromanoren oinordeko bihurtu zen K.a. 63. urtean, eta soilik K.a. 51 baino lehen hila izan zela ezagutzen da, urte horretan, bere oinordeko, bere seme Ariobarzanes III.a Eusebio Filorromano bihurtu zelarik.
* Datuak: Q662209
* Multimedia: Ariobarzanes II / Q662209
# Archimaga

Archimaga Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Archimaga pyractis da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Archimaga euplocamis | daturik gabe |
| Archimaga philomima | daturik gabe |
| Archimaga philomina | daturik gabe |
| Archimaga pyractis | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4786869
* Espezieak: Archimaga
# Archigraptis

Archigraptis Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Archigraptis limacina da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Archigraptis chrysodesma | daturik gabe |
| Archigraptis haemorrhaga | daturik gabe |
| Archigraptis limacina | daturik gabe |
| Archigraptis limacinoides | daturik gabe |
| Archigraptis rosei | daturik gabe |
| Archigraptis stauroma | daturik gabe |
| Archigraptis strigifera | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4786848
* Espezieak: Archigraptis
# Archimedes (kraterra)

Archimedes kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ11 lau-angelukoan dago. 81 kilometroko diametroa du. Izena Arkimedesren omenez darama.

## Erreferentziak

* (Ingelesez) (WGPSN), IAU Working Group for Planetary System Nomenclature. (2013ko otsailaren 13a). Gazetteer of Planetary Nomenclature. 1:1 Million-Scale Maps of the Moon. Nazioarteko Astronomia Elkartea / USGS.
* (Ingelesez) Andersson, L. E.; Whitaker, E. A.,. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* (Ingelesez) Blue, Jennifer. (25 de julio de 2007). Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS.
* (Ingelesez) Bussey, B.; Spudis, P.. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. Cambridge University Press ISBN 0-521-81528-2.
* (Ingelesez) Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C.. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers ISBN 0-936389-27-3..
* (Ingelesez) McDowell, Jonathan. (15 de julio de 2007). Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report.
* (Ingelesez) Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B.. (1971). Report on Lunar Nomenclature by The Working Group of Commission 17 of the IAU. , 136 or..
* (Ingelesez) Moore, Patrick. (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co ISBN 0-304-35469-4.
* (Ingelesez) Price, Fred W.. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press ISBN 0521335000..
* (Ingelesez) Rükl, Antonín. (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books ISBN 0-913135-17-8.
* (Ingelesez) Webb, Rev. T. W.. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6ª edición revisada. Dover ISBN 0-486-20917-2.
* (Ingelesez) Whitaker, Ewen A.. (2003). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press 978-0-521-54414-6.
* (Ingelesez) Wlasuk, Peter T.. (2000). Observing the Moon. Springer ISBN 1-85233-193-3.
* (Ingelesez) Lunar Impact Crater Database. Lunar and Planetary Institute (USRA).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q634366
* Multimedia: Archimedes (crater) / Q634366
# Attikaita

Attikaita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Attikaita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca3Cu2Al2(AsO4)4(OH)4 * 2H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Attikaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15784322
* Multimedia: Attikaite / Q15784322
# Attila József

Attila József (Budapest, Hungaria, 1905eko apirilaren 11 – Balatonszárszó, 1937ko abenduaren 3a) hungariar idazlea izan zen.
XX. mendeko hungariar poeta nagusietako bat da.

## Biografia

Idazten gazterik hasi bazen ere, hil ondoren bakarrik izan zen benetan ezagun eta ospetsu. Gazterik egin zen orduan legez kanpo zegoen Hungariako Alderdi Komunistako kide.
1932an, Valóság izeneko literatura-aldizkaria sortu zuen, eta 1936an, Szép Szó (euskaraz, Argudioa), eragin handia izan zuen politika- eta literatura-kazeta.
Langileen poeta izan zen, eta klase-borrokaren sinbolo nagusi bihurtu zuen ama, garbitzaile pobre bat, bere lanetan. Marxen eta Freuden ildotik, errealismoa eta irrazionaltasuna tartekatzen dira Jozsefen lanetan, eta, gizaki modernoaren pentsamendu konplexuaren ondoren, beti nagusitzen da edertasunerako eta harmoniarako dei garratza.
Etengabeko egonezinean bizi izan zen beti, eta bere burua tren aurrera jaurtikiz hil zen.
Obra nagusiak: Ez naiz ni oihuka ari den hori (1925), Artzaren dantza (1935), Ez da barkamenik (1936).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313359
* Multimedia: Attila József / Q313359
# Attijariwafa Bank

Attijariwafa Bank Marokoko Erresumako bankua da, herrialdeko bigarren eta Afrikako laugarren handiena dena. 2003an Banque Commerciale du Maroc eta Wafabank batu ondoren jaio zen. Akziodun nagusia Al Mada holding marokoarra da, errege-familia alauitak kontrolatzen duena. Erakundeak milioi eta erdi bezero baino gehiago ditu eta bulegoak ditu Parisen, Madrilen, Bruselan, Bartzelonan, Shanghain, Tunisian eta Dakarren. Konpainiaren egoitza nagusia Casablanca hirian dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Le classement des banques marocaines dans le top mondial» Bourse News 2020ko uztaila.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q758052
# Attila (1954ko filma)

Attila (italieraz: Attila, il flagello di Dio; frantsesez: Attila fléau de Dieu; euskaraz: «Atila, Jainkoaren zigorra»), 1954ko Pietro Francisci italiarrak zuzendutako historia eta biografia film bat da. Atila hunoen erregearen bizitzan oinarritua dago. Anthony Quinn, Sophia Loren, Henri Vidal, Irene Papas, Ettore Manni eta Christian Marquand aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
V. mendea, Atila (Anthony Quinn) eta bere huno erregeek Europako iparraldea sarraskitu dute, aurrean topatzen duten oro erraustuz. Leon I.a Aitasantuaren kemenak bakarrik lortuko du Atilak Erroma ez suntsitu eta Italiar penintsulatik alde eginaraztea.

## Aktoreak

* Anthony Quinn: Atila
* Sophia Loren: Honoria
* Henri Vidal: Flavio Aezio
* Irene Papas: Grune
* Ettore Manni: Bleda
* Christian Marquand: Ezio
* Claude Laydu: Valentiniano Zesar
* Colette Règis: Gala Plazidia
* Guido Celano: Tribuko buruzagia
* Marco Guglielmi: Kadis
* Eduardo Ciannelli: Onegesio, Atilaren aholkularia
* Carlo Hintermann: Tribuko buruzagia
* Mimmo Palmara: Lottatore
* Mario Feliciani: Ippolito

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q2870105
* Multimedia: Attila (1954 film) / Q2870105
# Atractosteus

Atractosteus familia Lepisosteidae batean arraina genero bat, hiru espezie ditu.

## Espeziea

* Atractosteus spatula Lacépède, 1803
* Atractosteus tristoechus Bloch & J. G. Schneider, 1801
* Atractosteus tropicus T. N. Gill, 1863

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143251
* Multimedia: Atractosteus / Q143251
* Espezieak: Atractosteus
# Arnasa Euskara Elkartea

Arnasa Euskara Elkartea Pasai Antxoko (Gipuzkoa) euskara-elkartea da. 1994an sortu zen Pasaian, eta euskararen normalizazioa bultzatzeko helburua du. Hiru taldetan banatua dago Arnasa euskara-elkartea: kultura-taldea, aisialdi-taldea eta aldizkari-taldea. Branka aldizkaria argitaratzen du.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254035
# Arnasbide

Arnas aparatuan, arnasbideak airea biriketara daramaten organoen multzoa da, hala nola sudurra, ahoa, faringea, laringea, trakea, bronkio eta bronkioloak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13400765
* Multimedia: Anatomy of the human respiratory system / Q13400765
# Arnasbotatze

Arnasbotatzea edo arnasbehera arnas hartzearen aurkako fenomenoa da, non biriketan dagoen airea hauetatik ateratzen den. Arnasketaren fase pasiboa da, toraxa berrekarri eta bere diametro guztiak txikitzen baitira giharren uzkurketen beharrik gabe.
Ondorioz, arnasketa giharrak erlaxatu egiten dira, diafragma altxa egiten da eta birikak gorantz bultzatzen ditu. Toraxaren barrunbeek biriken bolumena txikitzen dute eta egoera honetan albeoloak ere konprimitzen dira barnean duten aire edukiera kanporatuz.

## Ikus, gainera

* Arnas aparatuaren fisiologia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2197000
# Arnasco

Arnasco Italiako udalerri bat da. Savonako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. 552 biztanle ditu, 6,09 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arnascok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Castelbianco Cisano sul Neva Vendone Zuccarello Albenga Ortovero

## Kanpo estekak

* Datuak: Q270512
* Multimedia: Arnasco / Q270512
# Arnas gutxiegitasun

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Arnas gutxiegitasuna oxigeno maila baxuegia agertzen den egoera klinikoa da, irizpide analitikoek definitzen dutena. Izan ere, odolean PaO2 < 60 mmHg ikusten dugunean diagnostikatzen da. Gainera, PaCO2 > 45 mmHg dagoenean arnas gutxiegitasun hiperkapnikoa izena hartzen du, askotan egoera larriagoa dena.
Prozesu hau akutua edo kronikoa izan daiteke, eragilearen arabera. Akutua denean egoera oso larria izan daiteke eta are gehiago, potentzialki hilgarria.

## Eragileak

* Arnas aparatuaren asaldurak:
** Asma
** BGBK (Enfisema eta Bronkitis kronikoa)
** Neumoniak
** Pneumotorax eta toraxeko traumatismoak.
* Bihotz asaldurak:
** Arritmiak
** Bihotz-gutxiegitasuna
* Beste batzuk:
** Intoxikazioak (sendagaiak, drogak...).

## Tratamendua

Eragileak identifikatzen eta tratatzen saiatu behar da lehenik eta behin, bai eta paziente larriak diagnostikatzen ere. Kasu hauek batzuetan aireztapen mekanikoa behar dute eta ZIU zerbitzu bereziaren sostengua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q767485
* Multimedia: Respiratory failure / Q767485