# Mencía de Mendoza

Mencía de Mendoza y Fonseca (Jadraque, Guadalajara, 1508ko azaroaren 30a — Valentzia, 1554ko urtarrilaren 4a) guadalajarar noblea eta arte-bildumagilea izan zen, Juan Luis Vives humanistaren jarraitzailea, eta gaur egun arte-bildumagile garrantzitsu gisa aldarrikatuta dago. Cenete markesa izan zen eta bi aldiz ezkondu zen: Nassau-Bredako Enrike III. arekin eta gero Fernando Aragoikoarekin, Kalabriako dukearekin.

## Biografia

Gurasoak Cid Campeador (Rodrigo Díaz de Vivar eta Mendoza), I. Cid kondea eta I. Cenete Markesa eta bere bigarren emaztea María de Fonseca eta Toledo izan ziren. Jadraquen jaio zen (Guadalajara), baina laster joan zen La Calahorrara (Granada) eta, geroago, Ayorara (Valentzia).
Hamalau urte zituela, aita Cenete markesa gisa oinordetu zuen eta Mendoza familiaren ondasunak jaso zituen.
Bere garaiko ezkontza-emakume preziatuenetako bat izan zen. Hasieran, Albako II. dukeak, Fadrique Álvarez de Toledok eta Enríquezek, biloba zuen Fernando Álvarez de Toledo eta Pimentele, geroago Habsburgoko Herbehereetako gobernadore bihurtu zena, senargai gisa aurkeztera animatu zuen. Hala ere, Karlos V.a enperadoreak —Albako Etxearen botere handiaz kezkatuta— Enrike III. Nassau-Bredari eman zion ezkontzan, zeina
Gilen I.a Orange-Nassaukoa (Guillermo el Taciturno), une hartan, gorte inperialean kontseilari eta chambelan gisa lan egiten zuen. 1524ko ekainaren 27an Mencía Enrikerekin ezkondu zen; hasieran Espainian bizitzen jarraitu zuten, Herbeeretan Breda gaztelua eraberritzen zuten bitartean. Rombout II Keldermans arkitektoa arduratu zen gaztelu hori berritzeaz, Enrike eta Menciaren ideien arabera, Erdi Aroko itxura Pizkundera aldatuz, espainiar nobleziaren bizimodu oparoarekin bat eginez.

### Herbeeretan

1530ean, Enrique eta Mencía Bredara joan ziren, gaztelua inauguratuta. Mencía, Espainiako gorteko artea maite zuen atmosferan hazi zena, eraikin berritua artisten eta humanisten topaleku bihurtu zuen. Adibidez, Juan Luis Vives hezitzaile espainiarra eta Jan van Scorel eta Bernard van Orley pintoreak gonbidatu zituzten Bredako egonaldi baterako, eta Jeronimo Bosch (Bosco) bezalako margolari garrantzitsuen pinturen bilduma batekin batera ekarri zituzten. Halaber, Menciak literatura maite zuen, grekoa, latina eta nederlandera barne. Lan handia egin zuen, besteak beste, Boloniako arkitektoaren zuzendaritzapean gaztelua zabaltzea, Printzearen Kapera diseinatu eta dekoratzea, Bredako Notre Dame elizako korua eta dekorazioa.
Enrike 1538an hil zenean eta bere seme Renato de Châlonek Bredako jauna bezala jarraitu zitzaionean, Menciak Herbehereak utzi zituen azkenean. Lehen ezkontzan, Mencíak zenbait haurdunaldi gaizto izan zituen eta seme bat, Rodrigo, 1527ko martxoan jaio eta ordu gutxira hil zen.

### Espainian

Espainiara itzulita, 1541ean bigarren aldiz ezkondu zen Fernando II.a Aragoikoarekin, Kalabriako duke eta Valentziako erregeordearekin (Andria, 1488ko abenduaren 15a - Valentzia, 1550eko urriaren 26a) —Frederiko I.a Napolikoaren semea, eta Germana Foixkoaren alarguna, Valentziako erregearen bigarren emaztea izan zena—. Hantxe jarraitu zuen bere arte-bilduma. Gutun batzuen arabera, bilduma horren zati bat galdu egin zen, beharbada Espainiarako bidean hondoratu zenean. Galera hori bere bilduman betetzeko, 1539an Anberesko Arnoa del Planon agenteari eskatu zion Jeronimo Bosch-en lan berriak bilatzeko. Lan horietako bat, seguruenik, Boscoren jarraitzaile baten Pasioaren triptikoa izan zen, Valentziako domingotarren komentuko kaperako erretaula izan zena, eta gero Valentziako Arte Ederren Museoan gorde zena.
Azken urteetan, obesitate morbidoa izan zuen, arnasa hartzea galarazten zion eta burusoiltasuna eragiten zion. Mencía seme-alabarik gabe hil zen eta gurasoekin batera lurperatu zuten Valentziako Santo Domingo komentuan. Oinordekoak Luis de Requesens geroagoko gobernadorea eta haren Mencía alaba izan ziren. María de Mendoza Fonseca ahizpak, Saldañako kondearekin ezkonduak, Cenete markesatua jaso zuen.
Gorteko sektore liberal batzuen eta enperadorearen beraren laguntza izan zuen arren, haren ideia humanistak etengabeko eztabaida izan ziren feudalismorik absolutuenari lotutako botere-zirkulurako. Bere funtzio kulturalari dagokionez, Mencía de Mendoza oso harreman garrantzitsua izan zen Herbehereek Espainiarekin zituzten harreman kulturaletan.*

## Erreferentziak

* ↑ «Mencía de Mendoza | Real Academia de la Historia» dbe.rah.es (Noiz kontsultatua: 2024-05-22).
* ↑ ISSN https://henaresaldia.com/mencia-de-mendoza-y-fonseca-la-hija-del-renacimiento/..
* ↑ (Gaztelaniaz) «MENCÍA DE MENDOZA, UNA DAMA DEL RENACIMIENTO - Mujeres y Patrimonio» https://mujeresypatrimonio.org/ (Noiz kontsultatua: 2024-05-22).
* ↑ «Mencía de Mendoza y Figueroa» geni_family_tree 2022-04-27 (Noiz kontsultatua: 2024-05-22).
* ↑ Dijck, G.C.M. van (2001) Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch. De feiten. Familie, vrienden en opdrachtgevers, Zaltbommel: Europese Bibliotheek. ISBN 90-288-2687-4
* ↑ Biografía de Mencía de Mendoza. .

## Bibliografia osagarria

* Hidalgo Ogáyar, Juana (2014). «Mencía de Mendoza, marquesa del Zenete, condesa de Nassau y duquesa de Calabria (Jadraque, 1 de diciembre de 1508 - Valencia, 15». En Alegre Carvajal, Esther (Dir.), ed. Damas de la Casa de Mendoza: Historias, leyendas y olvidos. Madrid: Polifemo. pp. 461-482. ISBN 978-84-16335-00-8 .

## Ikus, gainera

* Mendozako etxea

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Mencía de Mendoza» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q2480487
* Multimedia: Mencia de Mendoza / Q2480487