OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Iragazkortasun magnetiko

Iragazkortasun magnetikoa substantzia batek eremu magnetikoak erakartzeko eta bere barnetik pasarazteko daukan gaitasuna da. Eremu magnetikoaren intentsitatea eta indukzio magnetikoaren arteko zatidura moduan ezagutzen da.

## Iragazkortasun absolutua

Iragazkortasun absolutua μ ikurraz idatzi ohi da eta eremu magnetiko batean material baten magnetizazioa adierazten du.
$\mu ={\frac {B}{H}}$
                               $B\,$: indukzio magnetikoa edo fluxu magnetikoaren dentsitatea materialean
                               $H\,$: eremu magnetikoaren intentsitatea

## Iragazkortasun magnetikoa hutsean

Hutsak daukan iragazkortasun magnetikoa da (askotan airearena adierazteko ere erabiltzen da antzekoak baitira). μ$_0$ ikurraz adierazten da eta batzuetan konstante magnetikoa ere esaten zaio. Bere balioa hurrengoa da:
$\mu _{0}=4\pi \times 10^{-7}NA^{-2}$
    $N\,$: Newton, indarraren ikurra
    $A\,$: Anpere, intentsitate elektrikoaren ikurra
Honako propietate hau betetzen du:
$\varepsilon _{0}\mu _{0}={\frac {1}{c^{2}}}$
    $\varepsilon _{0}$: permitibitate elektrikoa
    $c\,$:argiaren abiadura hutsean

## Iragazkortasun erlatiboa

Iragazkortasun absolutua kalkulatzeko ($\mu$), modu zuzenetaz gain; hutsaren iragazkortasunari ($\mu _{0}$) iragazkortasun erlatiboa ($\mu _{r}$) biderkatu iezaioke.
$\mu =\mu _{0}\times \mu _{r}$
Materialen propietate magnetikoak deskribatzeko iragazkortasun magnetiko erlatiboaren baloreen arabera sailkatzen dira, materiala beraren propietatea baita. Hiru talde garrantzitsu daude sailkapen honetan:
* Diamagnetikoak: iragazkortasun magnetikoa erlatiboa 1 baino askoz ere txikiagoa denean
* Paramagnetikoak: iragazkortasun erlatiboak 1 inguruko balorea daukanean
* Ferromagnetikoak: iragazkortasun magnetiko erlatiboa 1 baino askoz ere handiagoa denean

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28352
* Multimedia: Magnetic permeability / Q28352
# Iragna

Iragna Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, Riviera $^{(en)}$ barrutian. 2014an biztanle zituen 18,32 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67728
* Multimedia: Iragna / Q67728
Biasca Lavertezzo Lodrino Personico Osogna
# Iraia Beiro Monasterio

Iraia Beiro Monasterio (Ondarroa, 1991) kirolaria da.

## Biografia

Iraia Beiro Monasterio Ondarroako Aurrera Kirol Elkarteko futbolaria izan zen. Futbolean zebilela, gelakide batzuek atletismoan izena eman zuten Lekeitioko Tximista atletismo taldean. Futbola utzi, eta bera ere atletismo taldean sartu zen, 14 urterekin. Ostean, Durango eta Bilboko atletismo taldeetan ere ibili zen. Hainbat modalitatetan aritu zen, besteak beste, aringa-aringa, jauzia eta pisu jaurtiketa. Denbora igaro ahala, espezializatzen hasi zen, eta jaurtiketari ekin zion, pisu jaurtiketari eta xabalina jaurtiketari, hain zuzen.

### Xabalina eta pisu jaurtiketa

Xabalina txapelketetan gutxieneko marka lortu zuen Espainiako txapelketara joateko. Euskal Autonomia Elkartearen taldearekin joan zen, eta irabazi egin zuen. Horrez gain, bakarkako Espainiako frogarako txartela ere lortu zuen. Taldearekin joan zen froga horretara, eta han ere lehenengo postuan gelditu zen. Atletismoan hasi eta lehenengo urtean bertan lortu zituen emaitza horiek.
Jarraitu egin zuen, batez ere, xabalinarekin, batzuetan pisu jaurtiketa ere egiten zuen arren. Lau urte egin zituen kirol horretan, eta guztietan lehenengo postua edo podiumaren barruan sartzea lortu zuen.
Lau urteren ostean, Bigarren batxilergoa egiten ari zela, atletismoa utzi zuen, ikasketekin ezin uztarturik.

## Erreferentziak

* ↑ «Autoardura: bakarkako kirolean, beharrezko faktorea» 11barri (Noiz kontsultatua: 2024-02-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130279371
# Iragazki polarizatzaile (argazkigintza)

Iragazki polaritzailea edota polarizatzailea, argazkigintzan, argia bezalako uhin elektromagnetiko baten eremu elektrikoaren norabide oszilazio jakin bat modu hautakorrean transmititzen duen material bat da, gainontzeko "polariozazio planoak" blokeatuz. Orokorrean bi beiren artean txertatutako iodo luzatuko film polimeriko bat izaten da.
Argazkigintzan asko erabiltzen den elementua da, batez ere paisaiak irudikatzean.
* Argazkigintzako filtro polarizatzailea.
* Ezkerrean argazki arrunta eta eskuinean filtro polarizatzaileaz egindakoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q868354
* Multimedia: Polarization filters / Q868354
# Iragazkortasun

Iragazkortasuna edo irazkortasuna material batek bere barnetik jariakin bat pasatzen uzteko propietatea da. Material baten iragazkortasunaren neurri-unitatea darcy da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q234016
# Itaboraí

Itaboraí Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. 224.267 biztanle ditu 430,374 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio de Janeiroko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q841244
* Multimedia: Itaboraí / Q841244
# Itabirinha

Itabirinha Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 10.362 biztanle ditu 209,034 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1790752
* Multimedia: Itabirinha / Q1790752
# Itabi

Itabi Brasilgo udalerri bat da, Sergipe estatuan kokatua. 4.745 biztanle ditu 184,423 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Sergipe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1929327
* Multimedia: Itabi / Q1929327
# Itabira

Itabira Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 113.343 biztanle ditu 1.253,704 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1638413
* Multimedia: Itabira / Q1638413
# Itaberaí

Itaberaí Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. 44.734 biztanle ditu 1.457,28 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Goiás

## Kanpo estekak

* Datuak: Q527149
* Multimedia: Itaberaí / Q527149
# Itaberaba

Itaberaba Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 65.073 biztanle ditu 2.343,505 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1800730
* Multimedia: Itaberaba / Q1800730
# Itaberá

Itaberá Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 18.015 biztanle ditu 1.110,35 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q920242
* Multimedia: Itaberá / Q920242
# Itabirito

Itabirito Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 53.282 biztanle ditu 542,609 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q527003
* Multimedia: Itabirito / Q527003
# Itabela

Itabela Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 28.165 biztanle ditu 924,926 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1798824
* Multimedia: Itabela / Q1798824
# Itabashi

Itabashi (japonieraz: 板橋区, Itabashi-ku) Tokio hiriko 23 auzo berezi bat da, iparraldean kokaturik dagoena. 2008ko erroldaren arabera 32'17 km²-tan 531.793 biztanle zeuden.

## Historia

Izenak "taulazko zubia" esan nahi du, garai batean Shakujii ibaia gurutzatzeko zubiaren inguruan sortu baitzen harria. Edo Aroan Edo hiriak zeukan lau posta-herrietako bat zen eta shogunerriko hiriburua utzi berri zuten bidaiariek bertan hartzen zuten atseden. 1932an inguruko bederatzi herri elkartuz sortu zen gaur egungo Itabashi auzoa.

## Ondasun nabarmenak

* Unibertsitateak: Lau unibertsitateren fakultateak daude bertan; Tokyo Kasei unibertsitatea, Teikyo unibertsitatea, Daiko Bunka unibertsitatea eta Nihon unibertsitatea.
* Lorategi botanikoak: Akatsuka eta Itabashi lorategiak.
* Parkeak: Jōhoku Chūō eta Ukima parkeak.

## Iruditegia

* Akatsuka lorategi botanikoen sarrera.
* Jōhoku Chūō parkea.
* Ukima parkea.

## Hiri senidetuak

* Bolonia (Italia)
* Burlington (Ontario) (Kanada)
* Shijingshan barrutia (Txina)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Itabashi auzoko webgune ofiziala
* Datuak: Q232635
* Multimedia: Itabashi, Tokyo / Q232635
Auzo bereziak : Adachi | Arakawa | Bunkyō | Chiyoda | Chūō | Edogawa | Itabashi | Katsushika | Kita | Kōtō | Meguro | Minato | Nakano | Nerima | Ōta | Setagaya | Shibuya | Shinagawa | Shinjuku | Suginami | Sumida | Taitō | Toshima :
* Hiriak : Akiruno | Akishima | Chōfu | Fuchū | Fussa | Hachiōji | Hamura | Higashikurume | Higashimurayama | Higashiyamato | Hino | Inagi | Kiyose | Kodaira | Koganei | Kokubunji | Komae | Kunitachi | Machida | Mitaka | Musashimurayama | Musashino | Nishitōkyō | Oume | Tachikawa | Tama ||
* Suprefeturak : Nishitama | Hachijō | Miyake | Ogasawara | Ōshima ||
# Jacinto Machado

Jacinto Machado Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 10.624 biztanle ditu 431,379 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1799312
* Multimedia: Jacinto Machado / Q1799312
# Jacinto Benavente

Jacinto Benavente Martínez (1866ko abuztuaren 12a – 1954ko uztailaren 14a) Espainiako antzerkigilea izan zen, 1922an Literaturako Nobel Saria lortu zuena.

## Biografia

Pediatra baten seme izanik, horrekin lotu izan da bere lanetan haurtzaroarekiko erakutsi duen ardura: Niños (1917) liburua eta haurrentzako antzerkiak. Zuzenbide ikasketak alde batera utzi zituen literaturari ekiteko. Autorearen lehen lana (El teatro fantástico, 1892), gaia Musset eta Shakespearerengandik hartua zuena, lau pieza laburrez osatua zen. Ondoko urtean, Cartas de mujeres argitaratu zuen, geroko antzerki lanetan emakumeen psikologiarekiko erakutsi zuen interesaren aitzindari. Ehundik gora lan idatzi zuen: El nido ajeno (1984), Gente conocida (1896), La comida de las fieras (1898). 1901etik aurrera antzerki lan sakonagoak egin ditu. Hala, 1907an Los intereses creados azaldu zen, dena diruaren mende jartzen duen gizarte baten satira umoretsua. 1908an La fuerza bruta aurkeztu eta ondoko urtean haurrentzako antzerki talde bat sortu zuen, haiei zuzenduriko lanak idatziz (El príncipe que todo lo aprendió en los libros, 1910). Nekazari giroan kokaturiko Señora Ama (1908) eta La malquerida (1913) lanetan pertsonaia nagusiak emakumeak dira, gizon zitalek azpiraturik aurkitzen direnak. Geroztikako izenburu anitzen arteko zenbait: La ciudad alegre y confiada (1916), Los intereses creados delakoaren segida; Campo de armiño (1916); Lecciones de buen amor (1924); Pepa Doncel (1928); Vidas cruzadas (1929); La honradez de la cerradura (1942); La infanzona (1945). 1922an Literaturako Nobel Saria jaso zuen.

## Lan nabarmenak

Jacinto Benaventek 172 antzezlan idatzi zituen, horietatik nabarmenenak honako hauek izanik:
* Los intereses creados (1907)
* Rosas de otoño (1905)
* Señora ama (1908)
* La malquerida (1913)
* La ciudad alegre y confiada (1916)
* Campo de armiño (1916)
* Lecciones de buen amor (1924)
* La mariposa que voló sobre el mar (1926)
* Pepa Doncel (1928)
* Vidas cruzadas (1929)
* Aves y pájaros (1940)
* La honradez de la cerradura (1942)
* La infanzona (1945)
* Titania (1946)
* La infanzona (1947)
* Abdicación (1948)
* Ha llegado Don Juan (1952)
* El alfiler en la boca (1954)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Peláez Martín, Andrés. (2003). Historia del teatro español. II Cap.: El arte escenico en la edad de plata Madril: Gredos, 2201 or. ISBN 84-249-2393-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83184
* Multimedia: Jacinto Benavente / Q83184
# Jacinto Ceballos Mentxaka

Jacinto Ceballos Mentxaka (Leioa, 1980ko otsailaren 1a), euskal txirrindulari ohia da. Jubenil mailan Punta Galea taldean izan zen eta garailea izan zen Mungian.
Kirol ibilbideko lorpenik aipagarrienak, 2003ko Bizkaiko Birako sailkapen orokorreko bigarren postua eta Kantabriako Itzuliko etapa garaipen bat izan ziren.

## Palmaresa

1997
* 2. Bizkaiko Itzulian (junior)
2003
* Kantabriako Itzuliko etapa 1
* 2. Bizkaiko Biran
* 2. Altzoko Igoeran
* 2. Leintz Bailarari Itzulian
2004
* 2. San Martin Proban

## Taldeak

* Cafes Baque (2000-2002)
* Alfus-Tedes (2003-2004)

## Erreferentziak

* ↑ Jacinto Ceballos 2. Bizkaiko Biran

## Kanpo estekak

* Jacinto Ceballos Mentxaka - ProCyclingStats
* Jacinto Ceballos Mentxaka sitiodeciclismo.net
* Datuak: Q113469621
# Jacinto Eskibel

Jacinto Eskibel Ugalde (Gasteiz, Araba, 1595eko abenduaren 30a - Japonia, 1633ko abuztuaren 10a) arabar misiolaria izan zen. Apaiz domingotarra zen.

## Biografia

Manilara jo zuen 1625. urtean eta japoniera ikasteari ekin zion. Japoniera-gaztelera hiztegi bat argitaratu zuen handik gutxira. Ondoren Formosako uhartera joan zen misiolari gisa eta bertan misioak antolatu, elizak eraiki eta gazte txinatar eta japoniarrentzako apaiztegi bat eratu zuen. Japoniara zihoala hil zuten.

## Obra nagusiak

* Vocabulario de la lengua japonesa y española
* Catecismo de la doctrina cristiana en la lengua de los indios de Formosa
* Vocabulario de Japón declarado primero en portugués por los Padres de la Compañía de Jesús de aquel Reino, y agora en Castellano en el Colegio de Santo Tomás de Manila

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12260113
# Jacinto Meca

Jacinto Meca (Atarrabia, ? - ), euskal txirrindulari profesionala izan zen, 1922 eta 1927 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean hainbat garaipen lortu zituen.

## Palmaresa

1925
* Baztango Itzulia
* Olazagutia
1926
* Lizarrako Itzulia

## Taldeak

* Independente (1922-1924)
* U.C. Villaves (1925)
* Osasuna (1926)
* Peña Sport (1927)

## Erreferentziak

* ↑ www.urtekaria.com
* Datuak: Q9010435
# Jacinto Mikelarena

Jacinto Mikelarena Regueiro (Bilbo, 1891ko urtarrilaren 11 - Paris, 1962ko abuztuaren 10a) bizkaitar idazle eta kazetaria izan zen.

## Biografia

Gaztetan Frantzian eta Ingalaterran ikasi zuen. Jaioterrian Excelsior kirol egunkaria sortu eta zuzendu zuen, 1932an ABC egunkari eta Campeón aldizkarira pasa arte. 1929an El gusto de Holanda bidaia-liburua idatzi zuen non Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan bizitakoa azaldu zuen. Pero ellos no tienen bananas (1930), Veintitrés (1931), Stadium (notas de sport) (1934), El lenguaje del amor y las mil y una frases peregrinas (1951) eta Don Adolfo, el libertino. Novela de 1900 (1940) umorezko eleberria idatzi zituen.
Ideologikoki falangista, Cara al sol ereserkiaren sortzaileetako bat izan zen. Luis de Urquijorekin batera zarzuela bat, El joven piloto (1934) izenekoa, idatzi zuen, Telleria maisuak moldatua. Rudyard Kiplingen If— poema gaztelaniara itzuli zuen. Zenbait adituen ustez, 27ko belaunaldiko kidea izan zen.
Parisen ABC egunkariarentzat korrespontsal zela, 1962ko abuztuaren 10ean, Michel-Ange – Molitor metro-geltokian, bere burua trenbidera bota zuen, nahiz eta orduko egunkariek txakalaldi bat izan zela esan.

## Erreferentziak

* ↑ Mónica & Pablo Carbajosa. (2003). La corte literaria de José Antonio. La primera generación cultural de la Falange. Madrid.
* ↑ «Ha fallecido en París el periodista Don Jacinto Miquelarena» La Vanguardia] 1962/08/11.
* Datuak: Q2887957
# Jacinto Clavería

Jacinto Clavería Arangua (Irunberri, 1885eko uztailaren 26a - Iruñea, 1954ko otsailaren 21a) Nafarroako apaiz eta idazlea izan zen.

## Lan nagusiak

* Estudio Histórico-artístico sobre el Santuario e Imagen de Santa María de Ujué (1919)
* Guía histórico-artística de la Basílica de Uxue (1936)
* Iconografía y santuarios de la Virgen en Navarra (1941-44) eta
* Historia documentada de la Virgen del Santuario y Villa de Ujué (1953).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ CLAVERÍA ARANGUA, JACINTO. Gran Enciclopedia de Navarra.
* Datuak: Q12260111
# Jacinto Guerrero

Jacinto Guerrero Torres (Ajofrín, 1895eko abuztuaren 16a - Madril, 1951ko irailaren 15a) musikagile espainiarra izan zen. Oso zarzuela ezagunak egin zituen (El huésped del sevillano, Don Quintín el amargao, La Montería, Los Gavilanes, La Rosa del azafrán…). 1946an Madrilgo zinegotzi izan zen, eta 1948tik aurrera Egileen Elkarteko lehendakari.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q3780233
* Multimedia: Jacinto Guerrero / Q3780233
# Jacinto City (Texas)

Jacinto City Texasko hiri bat da. Harris konderrian kokatua dago. 2010ean 10.553 biztanle zituen, 4,84 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Harris konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q981766
* Multimedia: Jacinto City, Texas / Q981766
# Ihes betean (Ken Zazpi)

"Ihes betean", Ken Zazpi euskal rock taldearen abesti ezaguna da. Ortzemugak begietan izenburuko albuman argitaratu zen, 2010ean. Hitzak eta musika taldearenak dira. Abesti luzea da, diskoaren luzeena, 5:14 minutu.

## Erreferentziak

* ↑ https://open.spotify.com/track/5KlGSIUMbiN2Vd90qu8mc2
* ↑ https://www.musikasten.eus/taldea/ken-zazpi/ortzemugak-begietan/ihes-betean

## Kanpo estekak

* Abestia Youtuben.
* Abestiaren hitzak.
* Datuak: Q115244550
# Ihes-hodi

Ihes-hodia errekuntzako motorreko gailuek sorturiko gasak kanporatzeko hodia da.
Ihes-hodiak ihes-kolektore bat dauka eta bertan zilindrotik ateratzen diren gasak pasatzen dira kotxetik kanporatzeko.
Motore batean ihes-hodi bat baino gehiago egon ahal da. Ihes-hodi batek zarata eta kutsadura gutxitzeko balio du.
Isilgailu baten bidez zarata murrizten da.Katalizatzaile eta partikula-filtroen bitartez kutsatzen duten substantzien kantitatea murrizten da.
Ihes-odia oso aske badago, motorrak potentzia irabazten du baina gehiago berotzen da eta kontsumo handiagoa du. Trabatuegi badago, motoreak potentzia galtzen du.
Laurogeita hamarreko hamarkada eta gero herrialde askotan derrigorrezkoa da katalizatzailea erabiltzea gasolina eta diesel motorretan. Batzuetan partikula-filtro bat gehitzen zaio zirkuituari.
Merkaturatze-zerbitzuek batzuetan ihesak bereiztuta eramatea behartu izan dute baina hobe da eskape guztiak elkartzea. Motore batek hainbat eskape eduki ahal ditu baina batzuetan estetikagatik bakarrik egiten dute.
Turbokonpresoredun motoreek, normalean, ihes-hodi guztiak elkartuta dituzte turbo bakar bat erabiltzeko helburuarekin. Gama altuko kotxeek zilindro askorekin, hainbat ihes-hodi izan ahal dituzte turbokompresorearekiko.
Bi denborako motorretan, ihes-hodia zilindroaren funtzionamenduan sartzen da, eta horrek ihes-hodi guztiz bananduak inposatzen ditu.
Gaur egun, aldakuntza asko daude ihes-hodientzako, adibidez, gero eta diametro handiagoa edukita orduan eta handiagoak dira ihes-hodia eta abiadura.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q683005
* Multimedia: Exhaust systems / Q683005
# Ihelzko jauregia

Ihelzko Armagintzako Kaporalgo jauregia Lizoainibarko Iheltz lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina

1588an kaleratu zen epaia, eta adierazi zen etxe hori, garai hartan Juan Barbo eta Ana Sebastian emaztearena zena, kalitate horretakoa zela eta, beraz, kuartelak ordaintzetik salbuetsita egon behar zuela. 1723ko zerrendaren arabera, Jose Balantza zen bere jabea data horretan. Tomasa Gambarte alarguna auzietan zebilen 1744ko salbuespenagatik. 1758an kuarteletatik libratu zen José Joaquín Iñíguez Beortegi eta María Ángela Balanza Gambarteren alde. Rebate Berriak Francisco Ramón Senar y Mendigaña eskatu zuen, 1782an Maria Ignacia Iñíguez Beortegiren alarguna. Armarri Liburuaren arabera, XVI. mendean armarria zilarrezkoa zen, gulez espliatutako arrano batekin, eta zortzi pieza gulez inguratua, beste zortzi zilarrezkoekin txandakatuz.

## Erreferentziak

* Gran Enciclopedia de Navarra | IHELTZ. (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Iheltz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109302876
# Ihes betea zilegi balitz

Ihes betea zilegi balitz Xabier Leteren olerki bat da, famatua bereziki Mikel Laboak musikatu eta abestutako bertsioagatik, Sei diskoan plazaratu zuena (1985).
* Xabier Leteren olerkia
* Mikel Laboak interpretatua

## Ezintasuna, esperantza eta etsipenaren olerkia

Olerkiak egoera txarretatik ihes egitearen ezintasuna du gaitzat, esperantza eta etsipenaren arteko dantzan.
    «Ihes betea zilegi balitz / nunbait balego bakea / ni ez nintzake etxe ertzeko / loredien maitalea...»
    «... ni ez nintzake ontzi gabeko / itsasgizon ahalgea.»
Horrelako egoera etsigarriak deskribatzeko erreferentzia gisa erabili izan da abestia euskal kulturan gero. Protagonista batzuek «ihes betea zilegi izatea» bilatzen dutela esan da batzuetan, «Nunbait balego bakera» ihes egingo luketela gustura, baina munduan ez dagoela bakerik. Protagonistak ihes nahian eta ihes ezinean dabiltzala adierazi nahi da olerki hau aipatzen denean.
* Olerkia Txoritokietako gotorlekuan. Atzean Urdaburu mendia.

## Doinuaren historia

Mikel Laboaren abestiaren doinua Paco Ibañez abeslariaren Pello Joxepe kantan oinarritzen da. Ibañez-ek bere amari entzundako abestiak biltzen zituen Oroitzen diskoan jaso zen. Horretan oinarrituta, Naomi Shemer israeldar konposagileak hebreerazko Yerushalaim shel Zahab abestia konposatu zuen, Israelen aski ospetsua den abestia. Israeldar konposagileak 2005 urtean aitortu zuen doinu horretan oinarritu zela, ordura arte ukatu bazuen ere.

## Erreferentziak

* ↑ «BERTSO / OLERKIen orrialdea» www.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2018-02-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) espada, rafa. «Ihesa zilegi balitz - Mikel Laboa» www.ehu.eus (Noiz kontsultatua: 2018-02-15).
* ↑ «Mikel Asurmendi - Jakin.eus» www.jakin.eus (Noiz kontsultatua: 2021-02-14).
* ↑ Azurmendi, Mikel. (2007). «Sua nahi...? Edota Sua nahi, Mr. Churchill? liburua zeharkatzeko itsas-gida literario xumea - Jakin.eus» www.jakin.eus (Jakin.eus) (Noiz kontsultatua: 2021-02-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) LA MELODÍA VASCA QUE SE HA CONVERTIDO EN EL HIMNO “EXTRAOFICIAL” DE ISRAEL. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31187902
# Illarragorri

Illarragorri edo Irumuga mendia Altzania mendilerroan dagoen mendi arabarra da. Bertan bat egiten dute Araba, Gipuzkoa eta Nafarroako herrialdeek. Arbarain ere deitua, Aguraingo Kuadrillako Asparrena, Goierriko Zegama eta Sakanako Ziordia bereizten ditu.
Ez da mendi ikusgarria Arbara eta esan liteke bereizgarri bakarra duela: hiru herrialderen arteko mugarria izatea, izan ere bertan elkartzen dira Nafarroa, Gipuzkoa eta Araba arteko mugak. Noranahiko autoentzako pista ugarik zeharkatzen dute hego-mendebaldeko isurialdea eta telekomunikazioetako instalazio batek itsusitzen du tontorra.
Hegoaldeko kariatzezko hormak urratzen dihardu harrobi handi batek. Iparraldeko isurialdea pagadiz estalita dago eta ehiza postu ugarik jarraitzen dute Araba eta Gipuzkoaren arteko mugako hesia. Ibilbide polita egin daiteke halere Olano eta Albeizekin batera lotuta.

## Abiapuntuak

* Araiatik: 2 ordu eta 15 minutu
* Eginotik: Ordu 1 eta 45 minutu
* Ziordiatik: Ordu 1 eta 30 minutu
* Urdalurtik: Ordu 1 eta 30 minutu

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: EODA
* ↑ Illarragorri Berria egunkarian
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Arabako mendiak

## Kanpo estekak

Illarragorri / Irumuga, http://www.euskal-herria.org/.
* Datuak: Q12259531
# Illart Zuazubiskar

Illart Zuazubiskar Gallastegi (Durango, 1990eko otsailaren 18a) bizkaitar txirrindularia da. Errepideko txirrindularitzaz gain, pistan ere aritzen da.

## Palmaresa

2010
* Ereñoko Udala Sari Nagusia
* 2. Lemoiz Klasikan
2011
* 2. Altzoko Igoeran
* 3. Antzuola Sarian
2014
* Tour de Girondeko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
2015
* Trofeo Santiago en Cos
2016
* Kantabriako Itzuliko etapa bat
* Galiziako Itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 3. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (amateur mailan)
* 3. Circuit d'Escalanten

## Taldeak

| Taldea | Urteak | Modalitatea |
| Orbea Continental | 2012-2014 | Errepideko txirrindularitza |
| Eustrak-Euskadi | 2016- | Pistako txirrindularitza |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17364554
* Multimedia: Illart Zuazubiskar / Q17364554