# Lamiarrietako plaza

Lamiarrietako plaza pilota plaza da, Arizkungo Lamiarrietan dagoena, Nafarroa Garaian. 75 metroko luzera du, frontisetik erreboteraino, eta 21 metroko zabalera. Belarrezkoa da, frontisaren eta errebote-paretaren aurreko zerrenda bana izan ezik. Pilotak gordetzeko leiho itsu bat du errebote-paretaren ondoan. Erreboteko paretan Mikel Laboaren ohorezko grafitia dago, izar gorri batez hornitua.

## Lamiarrietako pilota-jokoari buruzko kantua

Baionako Euskal Erakustokian daude 1853. urtean Aldudeko Etxegarai apezak kaier txiki batean eskuz kopiatu sei bertso-sail. Horietako batek Lamiarrietan egin zen espainolen eta frantsesen arteko pilota partida bat harilkatzen du xeheki. Espainolak alabaina baztandarrak ziren, eta frantsesak trenpu eta fama gaitzeko aldudarrak. Jakina da bi eskualdeak kontrabando eta artzaintza harremanez gain, kirolak, pilotak preseski, hurbiltzen zituela.
Hemeretzi koplako abestian lehia nola garatu zen kontatzen du bertsolariak, zuzen bezain soilki, hizkuntza arruntean.
| Zer dut bada aditzen Baztango aldetik? Mendiak inarrosten Iduriz errotik? Bada oihu, bada kantu Bada irrintzina: Aire guzia dugu Bertze bat egina. | Zer bada hortan zare Zu oraino Pettan? Ez dakizu deus ere Misterio hortan? Laur aldudiar tieso Español bat hetan Jokatu dire bapo Gaur Lamiarrietan! |
Laxoan ari ziren aldudarrak. Desafioak oro eramaten zituzten airez aire Elizondon, Iruritan, Arraiozen, Alduden bertan eta Arizkundik Bozatera doan bide bazterreko Lamiarrietako pentzean. Baina baztandarrak ez ziren gutxiago:
| Baztandarra betitik Da gizon segura, Aldi huntan hargatik Bazen duda-muda, Ez zelakoz partida Txit haren gustura Horregatik ez dauka Jokatzeko gura. | Orduan Dolhagaray Balleko alkalde Ohore ona garrai Agertzen fagore: Joka beitez mutilak Menturaz debalde Nahiz neronek untzak Bota zuen alde! | Orobat hurbiltzen da Jaun apez Gamio Diolarik: zer bada Du batek balio, Ez badu bere hitza Atxikitzen bero, Nahiz galduko untzak? Ikusten da gero! |
Ontzaz ordaindu apustuak aldudarren alde metatzen ziren, eta baztandarrek zalantzak zeuzkaten soropilera jaisteko. Baina Joakin Gamiok, baztandar apaiz eta pilotari handiak, hitza bete eta partida jokatu beharra zela erran zuen. Baztandarrak irabazten hasi ziren; ikusleak zoraturik zeuden.
Españolek bost joko Frantsesek baterez! Ja zioten goraxko Eginen ere ez! Orduan sabel minak Baziren arabez Bai, ondikoz “saminak” Nork erranen du ez!
Bat-batean aldudarren salbatzaile antzera Zelhai famatua jalgi zen multzotik:
| Baina Celhay zaharra Behar da jokatu! Jendearen sukarra Oihuz abiatu: Estebe paretatik Zu beti airera, Ez utzi oraikotik Jokorik sartzera! | Bada, erran bezala, Doa eskasera Handik ikus ahala Pilota pasara! Ja, horra, botaria Doa bazterrera Ez jakinez jarria Norat sakatzera! | Han ordutik jokoak Badoazi lerroan, Hala nola hostoak Haizeak airean! Aldiz azken kintzea Anttonek ereman Gibeletik hartua Bertzalderat eman! |
Partida irabazi arren, aldudarrek, eta Zelhaik bereziki, apaltasuna erakutsi zuten.
| Orduan zer zen bada Han, Pettan, ikusi, Erraiteko ez datza Batere itsusi Lagunek aldiz zuten Celhay erakutsi, Harturik sorbaldetan Zelakotz nagusi! | Bainan horrelakorik Ez nahiz onetsi, Laster doa artetik Ohore ihesi; Gizonari zoin den eder Beti garaitia Ongi doa halaber Zinez modestia! | Anaia on bezala Baltsan joan ziren Gaua behar zutela Eman Elbeten. Lorik egin ote zuten Ez nezake erran Ezen bozkario zen Berdin guzietan. |
Lamiarrietako garaipenaren ondotik, aldudarrek Elbeten eman zuten gaua. Biharamunean beste partida bat jokatu zen, Elizondon, eta Antton izar bilakatu zen. Beraz, ontzaz kargaturik, muga zeharkatu zuten:
| Biharamun goizean Horra Elizondon Behar dela laxoan Jokarazi Antton: Anitz nekatu gabe Irabazi zion Bizpahiru untza pare Dena ere da on! | Hitzak dituztenean Geroko ibili Eman ziren bidean Guziak gizonki. Bainan lotzearekin Mendi kaskoari Haien harrabotsekin Ikaran zen jarri! |
Aldudera heltzean, bezperako irabazleak goratu zituen jendeak. Egiazko besta egin zieten. Bandera zuri-gorriak, zaldizko ibilaldiak herrian barrena, trago bat hemen, txaloak han, ohorea zen baztandarrei irabaztea, antzinako erromatarrek antolatzen zituzten triunfoen parekoa:
| Hurbiltzean etxera Huna bertze berri Behar dela bandera Egin txuri gorri! Eta eman zaldira Gure Jaun Celhayri Altxatzeko airera Boltan kantuari! | Batzuek krabistutik Bertzek estribera Hor deramate pozik, Berak du bandera! Guda baten ondoan Iduri duela Erromako hirian Sartzen jenerala! |
Bertsolaria, lekukoa hots, anitzetan gertatu denez, apeza dela susmatzen ahal dugu, morala isurtzen duelako sail luze horretako hiru azken kopletan:
| Orai nere maiteak Nik hemen banaki Guziz, zure gazteak Kontseilatzen finki: Partida egitean Ahalaz izerdi Gero jokatzekoan Gelditzen da ongi. | Ez beraz engainatu Bitorios dena Ez sobera jokatu Gaur eskutan dena: Bezpera alegerak Duke goiz iluna Jokari berotuak Maiz du bihotz-mina! | Bertze alde gaurgoitik Nork bada ez daki Nihor guti jokotik Izan dela ongi, Aldiz tuzte anitzek Bere bertzenekin Galdu bai dohakabek Arimak heiekin! |

## Oharrak

* ↑ Egungo plazari Plaza berria izena ematen zaio. Plaza zaharra 100 metro inguru ipar-ekialderago zegokeen, Plazaburua etxearen ondoan.

## Erreferentziak

* ↑ Lamiarrietako plaza. Toponimia Oficial de Navarra, toponimianavarra.tracasa.es (Noiz kontsultatua: 2020-1-13).
* ↑ Carballo Ostolaza, Daniel. Implantación del juego de pelota en los centros históricos Grados de implantación del juego en la arquitectura. Departamento de Arquitectura - Área de Urbanismo, UPV-EHU, madridciudadaniaypatrimonio.org (Noiz kontsultatua: 2020-1-13).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Borda, Itxaro. Eta klaska pilota!. Argia astekaria, CC BY-SA 3.0, 2018ko martxoak 11, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-1-13).
* 1 2 3 4 5 Chanson sur la partie de paume jouée entre les français et les espagnols à Lamiareta. gordailu.bilketa.eus (Noiz kontsultatua: 2020-1-14).

## Kanpo estekak

* Chanson sur la partie de paume jouée entre les français et les espagnols à Lamiareta, Baztan, gordailu.bilketa.eus
* Etxegarai Biba pilota, Bertso eta olerkien hemeroteka, armiarma.eus
* Datuak: Q81941583