OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# José Ametzola

    Artikulu hau Pilotariari buruzkoa da; Bilboko auzoari gaitzat duena beste hau da: «Ametzola»
José Ametzola Aspizua, (Izarra, Urkabustaiz, 1874ko urtarrilaren 9a – Cercedilla, 1922), ezagunagoa Ametzola abizen soilez, 1900eko Udako Olinpiadetan parte hartu eta Francisco Villotarekin batera urrezko-domina irabazi zuen pilotaria izan zen. Partida bakarra jokatu zuten Etxegarai eta Maurice Durquettyren aurka.
Bilbotarra, Olinpiar Jokoetan domina bat irabazi zuen Euskal Herriko lehenengo kirolaria izan zen.

## Biografia

Aita José Ametzola Viriga zuen. Hau, Etxebarriko semea, non oraindik Ametzola jauregia zutik dirauen, Hullera Vasco-Leonesa enpresaren sortzailea izan zen. Beste enpresa batzuk ere sortu zituen, batez ere, meatzaritza-enpresak. Josek beste bost anai-arrebak izan zituen, tartean Baltasar Ametzola, guztiek politikari ekin ziotenak.
Nahiz eta Izarran (Urkabustaiz) jaioa izan, Bilbon bizi zen eta aitaren partetik dirutza jarauntsi zuen. Gaztetan puntista amateurra, eta gero Banco de Bilbaoren batzordekide eta antzerki eta zezenketa-enpresaburua ere izan zen.
José Bizkaiko Partido Liberal-Conservador buruzagi nagusienetariko bat izan zen, 1914an Durangoko diputatua izandakoa. Hauteskundearen emaitzak ez ziren Esteban Bilbao karlistak onartuak. Hori zela eta, zenbait liskar izan ziren Ametzolaren jarraitzaile eta erreketeen artean. Hauek kontserbadore batzuk zauritzeagatik atxilotuak izan ziren eta hautaketa aurka egitekotan izan zen Bizkaiko Hauteskunde Batzordeak. Hala ere, honek Ametzola berretsi eta 1916 arte izan zen Madrilen. 1920an Alfontso XIII.a Espainiakoak aitoren seme (gaztelaniaz: gentilhombre) izendatu zuen, monarkia babesteagatik.
Ametzola gazte hil zen, tuberkulosiak jota, Madrilgo Cercedillako erietxean, 1922an —48 urte zituen—, Teresa Garai alargun utzita. Bi seme-alaba izan zituzten: Jose eta Soledad. Emaztearen familiaren panteoian lurperatuta dago, Artziniegako hilerrian.

## Erreferentziak

* ↑ Aiaraldea. (2016-08-14). «Joko olinpikoetan lehenengo domina lortu zuen euskalduna, Artziniegan ehortzita - Artziniega» Aiaraldea.eus (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).
* ↑ Aiaraldea. (2022-06-26). «Jose de Amezola eta Euskal Herriko lehen urre olinpikoaren historia bitxia» Argia (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).
* ↑ «Lehenengo domina olinpikoa» Berria 2024-02-24 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Amezolari buruzko artikulua Olimpismo2007 blogean.
* Datuak: Q2275647
# Jesús Ángel Mendaza

Jesus Angel Mendaza Marrodan (San Adrian, 1955eko maiatzaren 7a) UPNko politikaria da.
Banco de Bilbao eta Euskadiko Kutxan lan egin ondoren, 1999an UPNk eskatu zion San Adriango alkatetegaia izan zedin, nahiz eta garai horretako alkatea, Emilio Ruiz (PSN), bere koinatua zen. Alkatetzan 1999-2003 bitartean aritu zen Jesus Angel Mendaza, baina 2003an postua Emilio Ruizen eskuetara itzuli zen. Mendaza 2003-2007ko legegintzaldian, San Adriango udalean oposizioburuaz gain, parlamentaria ere izan zen.
# Jet (Oklahoma)

Jet Oklahomako herri bat da. Alfalfa konderrian kokatua dago. 2010ean 213 biztanle zituen, 0,81 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Alfalfa konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3293405
# Jet (musika taldea)

JET Rock’n Roll-eko talde australiarra da, Melbournekoa hain zuzen ere. Bere lehenengo CDa, maketa eta gero, Get Born izan zen, 2003an kaleratua izan zena. Album honekin 3.5 milioi kopia saldu zituzten Munduan zehar. Shine On disko berriarekin garaipen handiagoa lortzea espero dute.

## Partaideak

* Nic Cester (gitarra eta abeslaria)
* Chris Cester (bateria eta 2.abeslaria)
* Cameron Muncey (gitarra eta ahotsa)
* Mark Wilson (baxua)

## Historia

Cester anaiak Cameron Munceyrekin eta Mark Wilsonekin musik atalde bat osatzea pentsatu zuten. Cester anaiak eta beste bi taldekideak lantegi berdinean lan egiten zutela ezagutu ziren. Jet-en musika motan eragin handi aizan zuten AC/DC, Queen, The Beatles, Oasis, The Rolling Stones, The Who, The Easybeats, The Faces, Sex Pistols, The Kinks eta T. Rex bezalako taldeak. Jet izena Poul McCartneyren “Band on the run”eko albumeko abesti batengatik ezarri zuten.
2002an, taldeak bere lehenengo EPa ateratzen du, “Dirty Sweet” izenekoa, taldekide baten etxean grabatu zena. Diskoa egundoko arrakasta eduki zuen Australia osoan eta Elektra diskoetxeak kontratatu zien. Diskoetxe honekin Jet-ek bere lehenengo albuma ateratzen du “Get Born” izenekoa, Rock klasikoaren omenaldian, eta gainera Billy Preston tekladista parte hartu zuen euren proiektuan. Billy Preston ezaguna The Beatles, Eric Clapton eta Rolling Stonesekin jotzeagatik. 2004ko apirilean, Get Born-en berrargitalpena ateratzen dute, DVD batekin eta baita zuzeneko beste bosta besti.Talde honen bigarren albuma, “Shine On”, 2006ko uztailean argitaratu zen, Los Angelesen grabatua. Album honetarako 20 abesti abestu zituzten baina horietako bost deuseztatu egin zituzten. Album honetan AC/DCren riffak nahasten ditu eta The Beatlesen melodiak.

## Diskografia
### Albumak

* Get Born (2003ko urriaren 7an)
** 1. Last Chance
** 2. Are You Gonna Be My Girl
** 3. Rollover D.J.
** 4. Look What You've Done
** 5. Get What You Need
** 6. Move On
** 7. Radio Song
** 8. Get Me Outta Here
** 9. Cold Hard Bitch
** 10. Come Around Again
** 11. Take It Or Leave It
** 12. Lazy Gun
** 13. Timothy
* Shine On (2006ko urriaren 3an)
** 1. L'esprit D'escalier
** 2. Holiday Listen Listen
** 3. Put Your Money Where Your Mouth Is
** 4. Bring It On Back
** 5. That's All Lies
** 6. Hey Kids
** 7. Kings Horses
** 8. Shine On
** 9. Come On Come On
** 10. Stand Up
** 11. Rip It Up
** 12. Skin And Bones
** 13. Shiny Magazine
** 14. Eleanor
** 15. All You Have To Do

### Bildumak

* Rare Tracks (2004)
* Semi Charred Acoustic Disco: Jet Sing The 70's Disco Hits (2005)

### EPak

* Dirty Sweet (2003)

### Singleak

* Get Born
** "Are You Gonna Be My Girl" (2003)
** "Rollover DJ" (2003)
** "Look What You've Done" (2004)
** "Cold Hard Bitch" (2004)
** "Get Me Outta Here" (2005)
* Shine On
** “Put Your Money Where Your Mouth Is”(2006)
** “Bring It On Back”(2007)
** “Shine On”(2007)
** “Rip It Up”(2007)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala
# Jet Propulsion Laboratory

Jet Propulsion Laboratory edota JPL (euskaraz: «Zurrusta Propultsio Laborategia») NASAren eskifai gabeko espazio zundak eraikitzen dituen erakundea da. Egoitza nagusia Kaliforniako La Cañada Flintridge hirian du.
JPLa NASAk eta Kaliforniako Teknologia Institutuak kudeatzen dute, eta Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuaren eskumenekoa da. Bere helburu nagusia espazio-ontzi robotikoen eraikuntza eta martxa jartzea da. Espazio Sakoneko Sarearen arduraduna ere bada.
* JPLren kontrol gela.
* Hogetabost Oinetako Espazio Simulatzailea

## Zuzendariak

* Theodore von Kármán doktorea; 1938 - 1944
* Frank Malina doktorea; 1944 - 1946
* Louis Dunn doktorea; 1946 - 1954ko martxoaren 1a
* William H. Pickering doktorea; 1954ko martxoaren 1a - 1976ko martxoaren 31a
* Bruce C. Murray doktorea; 1976ko apirilaren 1a - 1982ko ekainaren 30a
* Lew Allen, Jr. doktorea; 1982ko uztailaren 22a - 1990eko abenduaren 31a
* Edward C. Stone doktorea; 1991ko urtarrilaren 1a - 2001eko apirilaren 30a
* Charles Elachi doktorea; 2001eko maiatzaren 1a - gaur egun
* Michael M. Watkins doktorea; 2016ko uztailaren 1a.

## Kanpo estekak

* JPLren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q189325
* Multimedia: Jet Propulsion Laboratory / Q189325
# Jet lag

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Jet laga pertsona baten erritmo zirkadianoaren eta distantzia luzeko bidaia batean helmugan dagoen ordutegi berriaren (ordu-eremuen eraginez) artean sortzen den desorekak eragiten duen egoera psikologikoa da.

## Sintomak

Neurologoek, fisiologoek eta gainerako adituek diotenez, gure gorputzak denbora puska bat behar izaten du edozein arrazoi dela medio gertatutako ordu aldaketetara egokitzeko: egun bakarra batzuetan, baina kasurik gogorrenetan bost egun ere behar izaten dira. Eta zenbaitetan egokitzapen-prozesu hori oharkabean pasatzen bada ere, badira honako sintomak izaten dituzten pertsonak: ondoeza orokorra; nekea, errendimendu eskasagoa lanean; ezertarako gogorik ez edukitzea; suminkortasuna, loezina edo insomnioa; kontzentrazio, arreta edo memoria arazoak; aldartearen aldaketak, depresioa; trastorno digestiboak, apetitua egunez gutxitu eta gauez gehitzea, etab,
Sintomak zorrotzagoak izan ohi dira umeengan eta adineko pertsonengan, eta trastorno neurologikoak –migraina edo epilepsia, usuenak aipatzearren– jasaten dituztenek okerrago eta modu indartsuagoan pasatzen dute egokitzapen garai hori.

## Ohar eta jarraibideak

Barruko erloju biologikoa ordu aldaketara egokitu dadin, adituek hurrengo ohar eta jarraibideak betetzea aholkatzen dute:
* Ordua aldatzea tokatzen den asteburua baino egun batzuk lehenago, ohiko errutinak, elikadurarekin eta loarekin lotuak daudenak bereziki, egunero hamar bat minutu aurreratuz joatea komeni da.
* Aldaketaren hurrengo hiru egunetan, berriz, egin lo gauez, eta siestarik ez egin logura edo lozorroa eduki arren, loaldiaren zikloen alterazioak eta nekea saihesteko.
* Argi naturalaren pean jartzea eta goizean goiz ariketa fisikoa egitea ere oso mesedegarriak gertatzen dira gure gorputzaren adaptazioa errazteko.
* Hidratazio egokiak nekea arindu eta gogorik eza murrizten du.
Dena den, beste edozein aldaketarekin gertatzen den bezala, sintomak eta erreakzioak oso diferenteak dira pertsona batetik bestera, hala nola aldaketa horrek gure eguneroko bizimoduan ekar ditzakeen eraginak ere, ordu aldaketaren endredoa ez baita maila berekoa lanbide mota guztietan, ezta adin guztietan, ezta gizarteko egoera guztietan ere.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Agirre, Jabier. (2013ko urriaren 27a). «Nola egokitu ordu aldaketara?» Argia CC-BY-SA lizentzia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192579
# Jesús del Muro

José de Jesús del Muro López (1937ko azaroaren 30a - 2022ko urriaren 4a) Mexikoko futbol entrenatzailea eta jokalaria izan zen.
Bere ibilbidean Atlas ( 1954–1965 ), Veracruz (1965), Cruz Azul (1966 eta 1971) eta Toluca (1969 eta 1973) taldeetan aritu zen.
1958an Mexikoko selekzioko kide egin zen, eta FIFA Munduko Kopako hiru txapelketetara joan zen: 1958, 1962 eta 1966, azken txapelketako zazpi partidatan eta sailkapeneko bi partidatan parte hartuz. Bere 40. eta azken nazioarteko partida 1968an izan zen.
Del Muro 1973an erretiratu zen eta entrenatzaile bihurtu zen, Toluca (1972–1973), Pachuca (1973), Jalisco (1974–75) eta Cruz Azul kudeatuz, azken hau 1997an entrenatuz. Mexikoko selekzioko entrenatzaile laguntzailea izan zen 1978ko Munduko Txapelketan, eta FIFAko 20 urtez azpiko Munduko Kopako entrenatzailea (1977–78 eta 1980), Mexikoko U17ko entrenatzailea (1987–88 eta 1995–97). eta 20 urtez azpiko selekzioak (1984–86, 1995 eta 1998–2000).

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20150512160640/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=48371/index.html

## Kanpo estekak

* FIFA.com - Banakako errekorra FIFA txapelketetan
* Datuak: Q1381977
# Jesús de Tavarangüéko jesuiten misioa

Jesús de Tavarangüéko jesuiten misioa (gaztelaniaz: Misión jesuítica de Jesús de Tavarangüé) jesuiten guarani misioek sortutako kokalekuetako baten hondarrak dira. Paraguain dago Itapúako departamenduan.
Gerónimo Delfín josulagunak sortu zuen 1685ean Monday ibaiaren ertzean. Brasildarrek eraso egiten zietenez eta gatibuak esklabu zeramatzatenez, kokalekua hainbat alditan lekualdatu behar izan zuten. Azken lekualdaketa Encarnación hiritik 38 kilometrora izan zen.
Misio hau garaiko elizarik handienetako bat eraikitzen ari zen, baina ez zuen amaitzerik izan Karlos III.a Espainiakoak josulagunak 1768an kanporatzea agindu zuelako.
1993an UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Ikus, gainera

* Jesuiten guarani misioak
* Paranáko Hirutasun Txit Santuaren jesuiten misioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q318338
* Multimedia: Misión jesuítica de Jesús de Tavarangüé / Q318338
# Julia Margaret Cameron

Julia Margaret Cameron (jaiotza abizena, Pattle; Kalkuta, gaur egungo India, 1815eko ekainaren 11 – Kalutara, gaur egungo Sri Lanka, 1879ko urtarrilaren 26a) britainiar argazkilaria izan zen. Garaiko pertsona famatuen erretratuengatik egin zen ezaguna, eta Arturo Erregearen garaiko edo bestelako gai heroikoen inguruan egiten zituen argazki tematikoengatik.
Cameronen argazkilaritza karrera laburra izan zen, bere bizitzako hamaika urtetan zehar garatua (1864-1875). 48 urterekin hasi zen argazkiak egiten, kamara bat oparitu ziotenean. Erabiltzen zuen errebelatze sistemak direla eta, argazkigintza zientzia eta arte gisa hartuz, ez zen izan oso apreziatua bere garaian.
Bere lanak, hala ere, argazkilaritza modernoaren aurrekari dira.

## Ikus, gainera

* Emakume argazkilarien zerrenda

## Galeria

* Charles Hay Cameron
* John Herschel
* Henry Taylor
* Beatrice Cenci
* Charles Darwin
* Julia Prinsep Jackson
* Lord Tennyson
* Marie Spartali Stillman
* Datuak: Q230120
* Multimedia: Julia Margaret Cameron / Q230120
# Julia Marino (argipena)

Julia Marino izan daiteke:
* Julia Marino (1992), estatubatuar herritartasuna duen paraguaitar eskiatzailea.
* Julia Marino (1997), estatubatuar snowboarderra.
# Julia Marino (eskiatzailea)

Julia Marino (Bahía Negra, Paraguai, 1992ko apirilaren 14a) estatubatuar herritartasuna duen paraguaitar eskiatzaile akrobatikoa da, halfpipe eta slopestyle diziplinetan lehiatzen dena. Sotxiko 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Paraguai herrialdea ordezkatuz; horrenbestez, neguko olinpiar joko batean Paraguai ordezkatu zuen lehen kirolaria bihurtu zen.
Paraguain jaio bazen ere, zortzi hilabeterekin Ameriketako Estatu Batuetako familia batek adoptatu zuen eta harrezkero AEBtan bizi da. Bere ekimenez Paraguai ordezkatzea erabaki zuen, Paraguaiko agintarien eta Olinpiar Batzorde Nazionalaren laguntza lortuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Julia Marino pondrá bandera paraguaya en Sochi 2014» Paraguay.com 2013-11-20 (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El sueño de Julia Marino se evaporó en dos saltos» ABC Color 2014-02-11 (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15628917
# Julia Marino (snowboarderra)

Julia (Jules) Marino (1997ko irailaren 11) Slopestyle eta Big Air diziplinetan lehiatzen den snowboardlari estatubatuarra da.
Rookie gisa, 2017ko Aspen's Buttermilk Mountain-ko X Games-etan, urrea irabazi zuen Slopestyle-n eta brontzea Big Air-en, 17 urterekin txapelketa berdinetan bi domina lortu zituen snowboardeko lehen emakumezko atleta. Urrezko domina lortu zue lasterketan, X Games emakumezkoen Slopestyle lehiaketa batean Cab 900 bikoitzeko bira bat lortu zuen lehen emakumea izan zen. Norvegiako Hafjell-eko X Games-etan Big Air-ean zilarrezko bat eta Slopestyle-n brontzezko bat lortuz, guztira lau domina lortu zituen X Games-en bere rookie urtean.
Orotara, Marinok zortzi podium lortu zituen nazioarteko eta elite mailako ekitaldietan 2017-18 lehiaketa denboraldian.
Marinok 2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta zilarra irabazi zuen emakumezkoen snowboard slopestylean.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Pekin Txina | 02 ! | Slopestyle |
| X Games ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2017 | Aspen AEB | 01 ! | Slopestyle |
| 2017 | Aspen AEB | 03 ! | Big Air |
| 2017 | Hafjell Norvegia | 03 ! | Slopestyle |
| 2017 | Hafjell Norvegia | 02 ! | Big Air |
| 2018 | Aspen AEB | 02 ! | Slopestyle |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Axon, Rachel. «Julia Marino, 19, captures second X Games medal with gold in snowboard slopestyle» USA TODAY (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
* ↑ www.xgames.com (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
* ↑ «Julia Marino's official X Games athlete biography» X Games (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
* ↑ (Ingelesez) •. «Westport's Julia Marino Wins Silver, 1st Medal for USA in Women's Slopestyle Upset» NBC New York (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23059619
* Multimedia: Julia Marino (snowboarder) / Q23059619
# Julia Mayoral Márquez

Julia Mayoral Márquez (Santa Amalia, Badajoz, 1902ko maiatzaren 15a – Merida, Badajoz, 1983ko martxoaren 20a) espainiar maistra eta politikaria izan zen, Espainian alkate kargua hartu zuen lehen emakumeetako bat.

## Biografia

Madroñero kalean jaio zen, Santa Amaliako 6an. Han bizi izan zituen lehen urteak eta lehen hezkuntza ikasi zuen. Ondoren, Badajozko Eskola Normalean Irakasle-ikasketak egin zituen eta Lehen Hezkuntzako Irakasle titulua lortu zuen. Irakaskuntzako oposizioak prestatu eta gainditu zituen, eta horiei esker, plaza bat lortu zuen Alangen, 1933ko urtarrilaren 26an jabetu zen postuaz.
Han, tokiko bizitza politikoan sartu zen; udal-batzorde kudeatzaileko kide gisa hartu zuen kargua, 1931ko apirilaren 5eko hauteskundeen ondorioz aldarrikatutako Udalbatzaren ordez, eta, ondoren, presidente izendatu zuten (alkatea). Kargu hori 1933ko maiatzaren 9ra arte bete zuen, 1933ko apirilaren 23ko hauteskundeen ondoren, Udalbatza berriak ordeztu zuenean. Heraldo Extremeño egunkariak honela eman zuen albistearen berri:
   Alangeko alkate aukeratu zutenean, Julia Mayoral andereño kultua, probintziako gobernadore zibila, Cenamor jaunak, karguaren jabetza eman zion, eta hitza herriari zuzendu zionean, Extremadurako emakumea eta Errepublika goraipatu zituen, emakumeak politikan esku hartzea ahalbidetu baitzen.
Haren izendapenaren ondorioz, eztabaidak sortu ziren orduko prentsan, ez alkate gisa egindako lanagatik, baizik eta alkatetzara emakumeak heltzearen alde eta kontra zeudenen artean sortutako liskarrengatik. Bere agintaldian tabernak gaueko hamarretan ixteko agindu zuen eta nekazarien langabeziaren arazoa konpontzeko lan egin zuen. Dagoeneko desagertuta dagoen egunkari batean erregistratu zituen alkate gisa izandako gorabehera guztiak. Alangeko etaparen ondoren, Villagonzalon egin zuen lan irakasle bezala eta, azkenik, Meridan. Han ezagutu zuen Adrián Segura, Correos-eko burua. Harekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituen (Eduvigis, José, Adrián eta Antonio). 1983ko martxoaren 20ko goizaldean hil zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 La primera alcaldesa de España. 13 de junio de 2004.
* ↑ La primera alcaldesa de España. 11 de abril de 2016.
* ↑ La primera alcaldesa de España fue extremeña. 14 de junio de 2016.
* 1 2 3 Agrupación Extremeña de Alcorcón. Julia Mayoral Márquez, primera alcaldesa de España. .

## Kanpo estekak

* Extremadura en la historia: Julia Mayoral Márquez. SER irrati katea.
* Datuak: Q85633040
# José María Morelos (udalerria)

José María Morelos Mexikoko udalerri bat da. Quintana Roo estatuan kokatua dago. 2010ean 36.179 biztanle zituen 4.672,49 km²ko azaleran. Herriburua [[José María Morelos (José María Morelos)|José María Morelos]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q285499
* Multimedia: José María Morelos Municipality / Q285499
# José María Montesinos

José María Montesinos Amilibia (Donostia, 1944ko azaroaren 13a) gipuzkoar matematikaria da. Madrilgo Complutense Unibertsitateko geometria eta topologiako katedraduna eta Zientzia Zehatzen, Fisikoen eta Naturalen Errege Akademiako kidea.
"Sobre la Conjetura de Poincaré y los recubridores ramificados sobre un nudo" tesiari esker, 1971n Matematika Zientzietan doktore bilakatu zen, Complutense Unibertsitatean. 1981ean Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Zientzia Fakultateko "topologia" katedradun izendatu zuten eta 1986an Madrilgo Complutense Unibertsitatean.
# José María Mateos

José María Mateos Larruzea (Bilbo, 1888ko martxoaren 31 - ib., 1963ko abenduaren 22a) bizkaitar kazetari eta entrenatzailea izan zen. La Gaceta del Norte edota El Porvenir Vascongado egunkarietarako idatzi zuen. 1922 eta 1933 artean Espainiako futbol selekzioa entrenatu zuen.
# José María Mendiluce

José María Mendiluce Pereiro (Madril, 1951ko apirilaren 14a - Bartzelona, 2015eko azaroaren 28a) espainiar ekonomista eta politikaria izan zen. Ekonomia- eta politika-zientzietako ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitate Complutensean (1968-1973). Liga Komunista Iraultzaileko kide izan zen, eta 1969-1974 bitartean klandestinitatean bizi izan zen. 1976an atxilotu zuten azkeneko aldiz. 1980an Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren Bulegoan (UNHCR) hasi zen lanean, eta 1980-1983 bitartean UNHCR programaren koordinatzaile izan zen Luandan (Angola). 1983-1986 bitartean Nikaraguan egon zen, UNHCR misioko buruzagi gisa. Handik El Salvadorrera igaro zen, eta gero Costa Ricara, eta Erdialdeko Amerikako beste herrialde batzuetara. Ameriketatik Turkiako Kurdistanera igaro zen, Sadam Husseinengandik iheska joandako iheslariez arduratzera. 1991ko abenduan Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren Balkanetarako ordezkari berezi izendatu zuten, ihes egindako zibilei laguntzeko programa baten zuzendari gisa. Bosniako Gerran, Sarajevon, giza laguntzarako airezko bide bat zabaltzea lortu zuen, eta negoziatzaile-dohainak erakutsi zituen Serbia eta Bosniako lehendakariekin elkarrizketatuz. 1994an, Europar Legebiltzarrerako hauteskundeetan, diputatu hautatu zuten PSOE alderdiko kide gisa. Idazle modura, 1996an egin zuen debuta, El amor perdido (Amoldio galdua) liburu sarituarekin. Beste lan batzuk: Con Rabia y Esperanzas (1997, Amorruz eta itxaropenez), Tiempo de rebeldes (1998, Matxinada garaia), Pura Vida (1998, Bizitza hutsa). El País eta El Periódico de Catalunyan tarteka idazten zuen.

## Obra

* 1997: Con rabia y esperanzas
* 1998: Tiempo de rebeldes
* 1998: Pura vida (Planeta Sariko finalista)
* 1999: El amor armado
* 2000: Por la tercera izquierda, Daniel Cohn-Benditekin batera.
* 2001: Luanda, 1936
* 2005: La sonrisa de Ariadna

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3498704
* Multimedia: José María Mendiluce / Q3498704
# José María Mathé

José María Mathé Aragua (Donostia, 1800eko irailaren 26a - ibidem, 1875eko urtarrilaren 28a) gipuzkoar militarra izan zen.
Gaztetan Espainiako Lehor Armadaren Ingenieri Taldean sartu zen. 1845ean Estatu Nagusiko kidea zela, Espainiako Mapa Orokorra egiteko agindua izan zuen, berak hobetutako telegrafo optikoa erabiliz.
Proiektua ez zuten bete, hala ere, lerro hauek eraiki zituzten:
* Madril-Valentzia-Bartzelona-La Jonquera,
* Madril-Toledo-Ciudad Real-Kordoba-Sevilla-Cádiz,
* Madril-Valladolid-Burgos-Gasteiz-Donostia-Irun.

## Bibliografia

Buscató i Somoza, Lluís. (2006). Exèrcit i control del territori. Hostalric i la telegrafia òptica a Catalunya. .
* Datuak: Q2876507
* Multimedia: José María Mathé / Q2876507
# José María Morelos

José María Teclo Morelos Pérez y Pavón (Valladolid, gaur egun Michoacán, 1765ko irailaren 30a - San Cristóbal de Ecatepec, gaur egun Mexikoko estatua, 1815eko abenduaren 22a) mexikar apaiz eta militarra izan zen, Mexikoko Independentziaren buruzagia.

## Bizitza

1789an Valladolideko apaizgaitegian sartu, eta 1795ean apaiztu zen. 1810ean, Carácuaron (Michoacán) apaiz zegoela, Hidalgoren matxinadaren berri izan zuen. Hidalgorengana jo zuen eta hark matxinada Mexikoko hegoaldera hedatzeko agindu zion. 1810eko azarotik 1811ko maiatza arte Acapulco setiatu zuen baino ez zuen hiria hartu. 1811n, Hidalgoren fusilamentuaren ostean, iraultzaren buru bilakatu zen. 1811 eta 1814 artean, Mexiko hegoalde gehiena, eta erdialdeko eskualde batzuk, konkistatu zituen. 1812an, Cuautlan, 72 egunez aurre egin zion Félix Calleja erregezalearen setioari. 1813ko irailetik azarora, Chilpancingoko Biltzarra antolatu zuen, Mexikoko lehenbiziko biltzar legegilea. 1814ko urriaren 22an, Apatzingánen (Michoacán), Mexikoko lehenbiziko konstituzioa onartu zuen Biltzarrak. Zenbait desegigoren ondoren, 1815eko azaroaren 15ean Manuel de la Concha koronelak atzeman zuen. Inkisizioak eta auzitegi militar batek epaiturik, 1815eko abenduaren 22an fusilatu zuten Mexiko Hirian.

## Erreferentziak

* ↑ José María Morelos, biografiasyvidas.com
* Datuak: Q378420
* Multimedia: José María Morelos / Q378420