OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# ETE Ligako 2018ko denboraldia

ETE Ligako 2018ko denboraldia ETE Ligaren lehenengo denboraldia izan zen. Donostiarra izan zen txapelduna eta mailaz igotzea lortu zuen.

## Historia

Emakumezkoen Gipuzkoako Traineru Liga 2018an ordezkatu zuen ETE Ligak. Galizian bertako Liga ere eratu zen eta ondorioz denboraldiaren amaieran play-offak jokatu ziren Euskotren Ligako azkenaren eta Galiziako eta ETE Ligako txapeldun bien artean.
ETE Ligaren hasieran euskal talde guztiek hartu zuten parte lehen bi estropadetan. ETE Ligarako puntuagarriak izan ziren baina ez Euskotren Ligarako. Protugaleteko estropadan Oriok lortu zuen garaipena eta Donibane Lohitzunen San Juanek. Sailkapenean bosgarren postutik atzera gelditu zirenek osatu zuten lehenengo ETE Liga.
Donostiarraren eta Hibaikaren arteko leia izan zen eta donostiarrak nagusitu ziren. Play-offetan Euskotren Ligara igotzea lortu zuten donostiarrek.

### Euskotren Ligarako sailkapen fasea

* San Juan (24 puntu)
* Orio (22 puntu)
* Arraun Lagunak (19 puntu)
* Hondarribia (19 puntu)
* Donostiarra (13 puntu)
* Deustu (13 puntu)
* Kaiku (12 puntu)
* Hibaika (10 puntu)
* A Pobra-Cabo (9 puntu)
* Tolosaldea (8 puntu)
* Hernani (5 puntu)
* Lea-Artibai (2 puntu)

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Elkartea | Trainerua | Patroia | Puntuak | Banderak |
| 1 | Donostiarra | Torrekua I | Inder Paredes | 99 | 7: Donostiarra, Orio, Lekeitio, Pasaia, Ondarroa, Donostia Aste Nagusia, Colindres |
| 2 | Hibaika | Madalen | Zuriñe Alberdi | 93 | 3: Camargo, Txingudi, Plentzia |
| 3 | Deustu | Tomatera | Aiala Uribelarrea | 89 | 1: Bilbo Hiria |
| 4 | Tolosaldea | Enbata | Laiene Eizagirre | 70 | 1: Errenteria |
| 5 | Kaiku | Bizkaitarra | Iraide Ruiz | 65 | |
| 6 | Hernani | Maialen | Jone Pastor | 51 | |
| 7 | Lea Artibai | Lea-Artibai | Nahia Aboitiz | 36 | |
| 8 | Lapurdi | Ipar Haizea | Pauline Delqué | 20 | |
| 9 | Colindres | San Ginés | Julia Rodriguez | 17 | |

### Play-offak
## Erreferentziak

* ↑ SA, Baigorri Argitaletxea. (2018-06-29). «Euskotren Liga eraberritua gaur hasiko da Ibaizabalen» GARA (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Liga ETE: Donostiarra gana a lo grande la Liga ETE» El Diario Vasco 2018-08-26 (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Donostiarra es de la Euskotren» Noticias de Gipuzkoa 2018-09-17 (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2018ko datuak
* Datuak: Q119982657
# ETB HD

ETB HD Euskal Telebistak aireratu asmo duen bereizmen handiko telebista kate bat da. 2014an martxan jarriko dela iragarri da.
2014ko apirilaren 7an Euskal Herriko Itzuliaren erretrasmisioarekin hasi zen.

## Ikus gainera

* Euskal Irrati Telebista
* ETB HD
* ETB 1
* ETB 2
* ETB 3
* ETB 4
* ETBK Sat
* ETB Sat
* Canal Vasco

## Kanpo estekak

* Euskal Irrati Telebistaren webgunea
* Datuak: Q8771364
# ETE Ligako 2019ko denboraldia

ETE Ligako 2019ko denboraldia ETE Ligaren bigarren denboraldia izan zen. Hibaika izan zen txapelduna.

## Historia

San Juanek bost urtetan jarraian Euskotren Liga irabazi zuen, baina 2018ko denboraldiaren amaieran taldea desegin zen. Ondorioz San Juanek uko egin zion Ligan parte hartzeari eta play-offetan maila galdua zuen Hondarribia itzuli zen Liga nagusira.
11 traineruk eman zuten ETE Ligan aritzeko izena. Hibaika eta Zumaiaren arteko lehia izan zen errenteriarrek irabazi zutena. Play-offetan ordea ez zuten mailaz igotzea lortu.

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Elkartea | Trainerua | Patroia | Puntuak | Banderak |
| 1 | Hibaika | Madalen | Zuriñe Alberdi | 150 | 7: Igartza, Adegi, Donibane-Ziburu, Baiona, Ondarroa, Castro, Errenteria |
| 2 | Zumaia | Telmo Deun | Eneritz Diez | 143 | 5: Portugalete, Orio, Lekeitio, Pasaia, Zumaia |
| 3 | Deustu | Tomatera | Zuberoa Egurrola | 115 | 1: Sestao |
| 4 | Tolosaldea | Enbata | Laiene Eizagirre | 111 | 1: Colindres |
| 5 | San Juan | Batelerak | Maider Etxaniz | 110 | 1: Bilbo |
| 6 | Kaiku | Bizkaitarra | Iraide Ruiz | 105 | |
| 7 | Isuntza | Lekittarra | Nahia Aboitiz | 85 | |
| 8 | Hernani | Maialen | Intza Larburu | 75 | |
| 9 | Ondarroa | Antiguako Ama | Nagore Osoro | 46 | |
| 10 | Lapurdi | Xubero | Joana Halsouet | 34 | |
| 11 | Colindres | San Ginés | Julia Rodriguez | 16 | |

### Play-offak
## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Veintemillas, I. Andonegi Esti. (2019-03-14). «San Juan renuncia a la liga Euskotren» Noticias de Gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ Ikerne, Zarate(e)ko. (2019-08-26). «ETE Liga irabazita, Kontxara heltzea jomugan» Oarsoaldeko Hitza (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2019ko datuak
* Datuak: Q119982674
# ETE Ligako 2020ko denboraldia

ETE Ligako 2020ko denboraldia ETE Ligaren hirugarren denboraldia izan zen. Tolosaldea izan zen txapelduna.

## Historia

9 traineruk hartu zuten parte eta Tolosaldeak nagusitasun osoz irabazi zuen Liga.
Play-offetan Hondarribiaren eta Tolosaldearen lehia estua espero zen. Lehenengo jardunaldian bien artean segundu eta erdiko diferentzia egon zen. Bigarren jardunaldian tolosarrek irteeran arazoa izan zuten estatxarekin eta 10 segunduko zigorra jaso zuten, igoerarako aukera guztiak galduz.

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Elkartea | Trainerua | Patroia | Puntuak | Banderak |
| 1 | Tolosaldea | Tolosaldea | Aiora Sorozabal | 105 | 9: Tolosaldea, Errenteria, Zumaia, Adegi, Ondarroa, Donibane Ziburu, Bilbo, Erandio, Comercio Castro |
| 2 | Hibaika | Madalen | Zuriñe Alberdi Inge Ugarte | 78 | 1: Rosmi |
| 3 | Zumaia | Telmo Deun | Eneritz Diez | 77 | 1: Santander |
| 4 | Ondarroa | Antiguako Ama | Nagore Osoro | 74 | 1: Castro Urdiales |
| 5 | Deustu | Tomatera | Aiala Uribelarrea | 66 | |
| 6 | San Juan | Batelerak | Maider Etxaniz | 61 | |
| 7 | Isuntza | Lekittarra | Nahia Aboitiz Irati Zendoia | 37 | |
| 8 | Lutxana | Ederra | Leire Tremiño Iratxe Ortiz de Pinedo | 29 | |
| 9 | Lapurdi | Xubero | Joana Halsouet | 11 | |

### Play-offak
## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) i.b. (2020-09-05). «Bandera de La Concha | Traineras femeninas | Tolosaldea Tak-Oria: Autoritarias en la Liga ETE, no renuncian a nada en la Bandera de La Concha» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Sanción para Tolosaldea y Cabo por problemas en sus salidas» EITB 2020-09-20 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2020ko datuak
* Datuak: Q119982712
# Ehun eta hirurogeita sei

Ehun eta hirurogeita sei (166) ehun eta hirurogeita bostaren ondoren eta ehun eta hirurogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q735532
* Multimedia: 166 (number) / Q735532
# Ehun eta hogeita hamabost

Ehun eta hogeita hamabost (135) ehun eta hogeita hamalauaren ondoren eta ehun eta hogeita hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q521294
* Multimedia: 135 (number) / Q521294
# Ehun eta hogei

Ehun eta hogei (120) ehun eta hemeretziaren ondoren eta ehun eta hogeita bataren aurretik doan zenbaki osoa da.
Joanes Leizarragaren Biblia itzulpenean (1571) seiogei forma ageri da zenbait aldiz, hogeinaka kontatzearen ondorioaz; eta baita seiogei eta bortz ere bai.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) balbula: Leizarraga (1571): "Eta spazio hura zen luze seiogei eta bortz urrhets." edo "Eta zen han berean konpainia bat seiogei personaren ingurukorik.". (Noiz kontsultatua: 2022-06-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q717056
* Multimedia: 120 (number) / Q717056
# Ehun eta hogeita bederatzi

Ehun eta hogeita bederatzi (129) ehun eta hogeita zortziaren ondoren eta ehun eta hogeita hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q719391
* Multimedia: 129 (number) / Q719391
# Ehun eta hogeita bost

Ehun eta hogeita bost (125) ehun eta hogeita lauaren ondoren eta ehun eta hogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q718399
* Multimedia: 125 (number) / Q718399
# Ehun eta hogeita hamabi

Ehun eta hogeita hamabi (132) ehun eta hogeita hamaikaren ondoren eta ehun eta hogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q720739
* Multimedia: 132 (number) / Q720739
# Ehun eta hirurogeita zazpi

Ehun eta hirurogeita zazpi (167) ehun eta hirurogeita seiaren ondoren eta ehun eta hirurogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q735483
* Multimedia: 167 (number) / Q735483
# Ehun eta hogeita bat

Ehun eta hogeita bat (121) ehun eta hogeiaren ondoren eta ehun eta hogeita biaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q715944
* Multimedia: 121 (number) / Q715944
# Ehun eta hogeita bi

Ehun eta hogeita bi (122) ehun eta hogeita bataren ondoren eta ehun eta hogeita hiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q718407
* Multimedia: 122 (number) / Q718407
# Ehun eta hirurogeita zortzi

Ehun eta hirurogeita zortzi (168) ehun eta hirurogeita zazpiaren ondoren eta ehun eta hirurogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59806
* Multimedia: 168 (number) / Q59806
# Ekoien

Ekoien izen bereko toki bat baino gehiago izan daiteke:

## Nafarroa

* Ekoien: Deikazteluko herri hustua.
* Ekoien: Ollarango herri hustua.
* Ekoien: Izarbeibarreko herri hustua.
Ikusi Nafarroako herri hustuen zerrenda ere.
# Ekoizkortasun

Ekonomian, ekoizkortasuna ekoizpen-prozesu bateko emaitzaren eta emaitza hori lortzeko erabili diren ekoizpen-faktoreen kopuruaren arteko harremana da. Adibidez, 2000 torloju ekoizteko, 20 lanordu behar izan badira, lanorduko batez besteko ekoizkortasuna 2000/20=100 torloju/ordukoa izan da.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q2111958
* Multimedia: Productivity / Q2111958
# Ekoiengo gaina

Ekoiengo gaina, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Haize erroten sail handi batek hartu du mendean mendi hau eta Erreniegaraino luzatzen den bizkar luzea. Errota hauetara heltzeko pista zabalek urratzen dute bizkar guztia eta horietan barrena ibili beharra dago bidea egiteko. Tontorrean bertan ere erpin geodesikoa porlanezko zutabe baten gainean dago, haize errotak baino gorago iritsi nahian-edo, baina zuhaitzez inguratuta dago eta ez bertaraino heldu arte ikusten. Basoa nagusi da bestela isurialde gehienetan. Bada beste tontor apalago bat ekialderago, buzoiduna, Kalaberagain izenarekin, hau ere haize erroten mendean gelditua.

## Kanpo estekak

Ekoiengo gaina, http://www.euskal-herria.org/.
# Ekoizpen-modu

Marxismoan, ekoizpen-modua ekoizpen-indarrren garapen-maila (lehengaiak, kapitala eta lana) eta ekoizpen-harremanak (ekoizpena garatzen den harreman ekonomiko eta sozialak, erakundeak eta ideologia alegia) biltzen ditu. Halatan, Marxen iritziz, ekoizpen-modua ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko behar den teknikaz haraindi, gizartean eta ekonomian oinarritzen duen kontzeptu bat da. Marxek bost ekoizpen modu ezberdin bereizi zituen, historian izandako gizarte-ereudekin bat datozenak: komunala, esklabista, feudala, kapitalista eta komunista.
Terminoa, 1846ko Karl Marx eta Friedrich Engelsen "Ideologia alemaniarra" liburuan agertu zen lehen aldiz.

## Ekoizpen-modu desberdinak marxismoaren arabera

Marxek, bere analisirako ekoizpen modu desberdinak erabili zituen eta literatura marxistak horrela egituratu izan ditu historiaren araberaː
* Komunismo primitiboa
* Ekoizpen-modu asiarra
* Ekoizpen-modu esklabista
* Ekoizpen-modu feuɖalista
* Ekoizpen-modu kapitalista
Ekoizpen-modu definitu hauez gain, badaude eztabaidatuak izan diren beste ekoizpen-modu batzuk.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1548084
# Elisha Cuthbert

Elisha Ann Cuthbert (Calgary, Alberta (Kanada), 1982ko azaroaren 30a - ) aktore kanadarra da. 24 telesailean Kim Bauer antzezteagatik ezaguna, The Girl Next Door eta House of Wax filmetan ere aritu zen. 2015ean Glam'Mag aldizkariaren arabera munduko aktorerik erakargarriarena izan zen.

## Filmografia

| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| 1997 | Dancing on the Moon | Sarah |
| 1997 | Nico the Unicorn | Carolyn Price |
| 1998 | Airspeed | Nicole Stone |
| 1999 | Believe | Katherine Winslowe |
| 1999 | Time at the Top | Susan Shawson |
| 2000 | Who Gets the House? | Emily Reece |
| 2003 | Love Actually | American Goddess Carol |
| 2003 | Old School | Darcie Goldberg |
| 2004 | The Girl Next Door | Danielle |
| 2005 | House of Wax | Carly Jones |
| 2005 | The Quiet | Nina Deer |
| 2007 | Captivity | Jennifer Tree |
| 2007 | He Was a Quiet Man | Vanessa |
| 2008 | My Sassy Girl | Jordan Roark |
| 2008 | Tim and Eric Awesome Show, Great Job! | Bera |
| 2008 | Guns | Frances Dett |
| 2009 | The Six Wives of Henry Lefay | Barbara "Barby" Lefay |
| 2014 | Just Before I Go | Penny Morgan |
| 2017 | Goon: Last of the Enforcers | Mary |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188500
* Multimedia: Elisha Cuthbert / Q188500
# Eliseo jauregia

Eliseo jauregia —frantsesez palais de l'Élysée— Frantziako Bigarren Errepublikaren garaitik aurrera Frantziako Errepublikako presidentearen egoitza ofiziala da.
Paris hiriburuko 8. barrutiko Faubourg-Saint-Honoré karrikako 55. zenbakian kokatzen da. 1718 - 1722 artean eraikia izan zen, arkitektoa Armand-Claude Mollet izan zelarik.

## Iruditegia

* Jauregiko lorategiaren aurrealdea
* Ospakizunen aretoa
* Presidentearen bulego pribatua
* Pompadour aretoa

## Ikus gainera

* Hôtel Matignon

## Kanpo estekak

* Eliseo jauregiaren webgune ofiziala (Frantsesez)
* Datuak: Q188190
* Multimedia: Palais de l'Élysée / Q188190
# Eliseoko Zelaiak (argipena)

Eliseoko Zelaiak artikulu baterako baino gehiagorako sarbidea izan daiteke:
* Eliseo Zelaiak, greziar mitologian, lurrazpiko infernuetako parte bat ziren.
* Eliseo Zelaien hiribidea, Parisko hiribide handi bat da.
Ikus halaber:
# Eliseu Martins

Eliseu Martins Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. 4.377 biztanle ditu 1.090,45 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Piauí

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2064194
* Multimedia: Eliseu Martins / Q2064194
# Eleberri gotiko

Eleberri gotikoa literatura generoa da, non beldurrezko eta maitasunezko eleberrien ezaugarriak agertzen diren. Genero gisa Horace Walpole idazle ingelesak hasi omen zuen, The Castle of Otranto eleberria idatzi zuenean 1764an.

## Ezaugarriak

* 1- Melodrama: Pertsonaiak eta egoerak puzten dira, efektu estetikoak .
* 2- Autoreak naturaz gaindiko testuingurua sortzen du, zein bere kabuz, beldurra eta misterioa sortzeko gai dena.
* 3- Baita testuinguru arkitektonikoa garrantzitsua da eta bilbea aberasteko erabiltzen da. Itzalak sentimendu melankolikoak sortzen ditu.”Iluna” diren elementuak erabiltzen dira.
* 4- Beldurra eta estasiaren arteko erlazioaren goratzeaa.
* 5- Heriotza, dekadentzia, behe-lainoa eta abar.
* 6- Zorotasuna, irrazionala, basatia dena eta beste edozein ezaugarri ez gizatiarraren erreferentziak.
* 7- Ongia eta gaitzaren arteko polarizazio argia. Normalean, txarra pertsonai baten bitartez erreperesentatzen da.
* 8- Erotismoa eta exotikoa dena. Normalean eleberri gotikoak herrialde urrunetan kokatzen dira.

## Eleberri gotikoaren kronologia eta gaiak
### Eleberri historikoak

* 1764 The Castle of Otranto , Horace Walpole
* 1773 Sir Bertrand, a Fragment, John Aikin
* 1777 The Old English Baron, Clara Reeve
* 1785 The Recess, Sophia Lee
* 1786 Vathek, William Thomas Beckford
* 1795 Mysteries Elucidated, Anna Maria Mackenzie
* 1796 The Haunted Cavern, John Palmer
* 1796 Hubert de Sevrac, Mary Robinson
* 1806 The Novice of Saint Dominick, Sydney Owenson
* 1871 Carmilla, Joseph Sheridan Le Fanu
* 1895 The life of Dracula, Steve Houston
* 1897 Dracula, Bram Stoker

### Ann Radcliffe eta beldurrezko eleberria

* 1790 Velina de Guidova, Mary Anne Radcliffe
* 1793 The Castle of Wolfenbach, Eliza Parsons
* 1794 The Mysteries of Udolpho, Ann Radcliffe
* 1793-7 Grasville Abbey , George Moore
* 1796 Camilla, Fanny Burney
* 1796 The Children of the Abbey, Regina Maria Roche
* 1797 The Italian, Ann Radcliffe
* 1798 The Orphan of the Rhine, Eleanor Sleath
* 1798 Wieland, Charles Brockden Brown
* 1803 Romance of the Pyrenees, Catherine Cuthbertson
* 1806 Secrets of the Castle, David Carey
* 1809 Manfroné, Mary Anne Radcliffe
* 1820 Melmoth, Charles Robert Maturin
* 1837 Rookwood, William Harrison Ainsworth
* 1839 The Fall of the House of Usher, Edgar Allan Poe

### Gotiko ingelsa

* 1794 Things as They Are or The Adventures of Caleb Williams, William Godwin
* 1796 The Monk, Matthew Lewis
* 1798 The Midnight Bell, Francis Lathom
* 1802 Koenigsmark the Robber, Victor Jules Sarrett
* 1806 Zofloya, Charlotte Dacre
* 1808 The Midnight Groan (anon.)
* 1818 Frankenstein, Mary Shelley
* 1819 The Vampyre, John William Polidori
* 1820 Melmoth the Wanderer, Charles Robert Maturin
* 1824 The Adventure of the German Student, Washington Irving

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192782
# Eleberri bizantziar

Eleberri bizantziar, grekoa edo abenturazkoa ere deitzen zaio. Ibilerei buruzko narrazioak dira, oso ondo eginda eta idatzita daudenak. Horietan abenturak maitasun-kontuekin nahasten dira. Prosazko literatur genero bat da, Espainian XVI. eta XVII. mendeetan garatu zena; greziar eleberriaren egile helenistikoen imitazioz idatzi ziren, bereziki Heliodoro Emesakoaren estiloa jarraituz.

## Jatoria

Hasteko Bizantziar Inperioaren eleberrigintza eta antzinako eleberri greziarra bereizi egin behar da. Bizantziar Inperioarena XII. eta XIV. mende artean garatu zen; literatura horretan Theodoros Prodromosen lanak ditugu. Baina hori ez da eleberri bizantziarraren eredua. Nahiz eta "bizantziar" adjektiboa izan, XVII. mendean garatu zen beste eleberri horiek ereduak antzinako eleberri greziarrean bilatu behar dira.

## Obra ezagunenak

Generoko eleberriak gutxi dira eta, esan den bezala XVI. mendeko bigarren erdialdetik XVII. mende hasiera arte.
* Alonso Núñez de Reinoso: Historia de los amores de Clareo y Florisea y los trabajos de la sin ventura Isea (1552). Eleberri honek Aquiles Tacioren grezieraz idatzitako Leucipe eta Clitofonteren maitasunak (τὰ κατὰ Λευκίππην καὶ Kλειτoφῶντα) imitatzen zuen.
* Jerónimo de Contreras: Selva de aventuras (1565).
* Lope de Vega: El peregrino en su patria (1604). Eleberri honen ezaugarri nagusia Espainian egokitzen dela.
* Miguel de Cervantes: Los trabajos de Persiles y Sigismunda (1617). Horrelako eleberrien eragina bere Novelas ejemplares barruan dagoen El amante liberal narrazioan ikus daiteke.
* Anonimoa: Los amantes peregrinos Angelia y Lucenrique, (1623 eta 1625 artean idatzita.
* Francisco de Quintana: Historia de Hipólito y Aminta (1627). Arrakasta handia izan zuen lau aldiz argitaratu baitzen.
* Juan Enríquez de Zúñiga: Historia de las fortunas de Semprilis y Genorodano (1629).
* Enrique Suárez de Mendoza y Figueroa: Eustorgio y Clorilene, historia moscóvica (1629).

## Erreferentziak

* ↑ https://www.hiru.eus/eu/literatura/la-prosa-del-siglo-xvi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2599412
# Eleberri biografiko

Eleberri biografikoa nobela genero bat da non pertsona garaikide edo historiko baten bizitzaren kontakizun fikziozkoa edo erreala ematen den.

## Ezaugarriak

Eleberri mota hau pertsona batek bere bizitzan izan zituen esperientzietan, ezagutu zituen pertsonetan eta gertatu ziren gertakarietan oinarritzen da. Fikzio biografikoaren beste forma batzuk bezala, detaileak askotan moztu edo berrasmatu egiten dira fikziozko generoaren, nobelaren, behar artistikoak asetzeko.
Berrasmatutako biografia horiei batzuetan nobela sasi biografikoak deitzen zaie, lanaren historikotasun erlatiboa beste nobela biografiko batzuetatik bereizteko. Nobela biografiko batzuek eleberri historikoen nolabaiteko antza dute edo beste genero batzuetako elementuak sartzen dituzte. Beraz, fikzio biografikoa fikzio historikoaren edo historia alternatiboaren generoetan ere sartzen da askotan. Eleberri batzuk fikzioagatik ezagutzen dira, baina, hala ere, informazio biografiko zabala dute.
Nobela biografikoak, sarritan, film biografikoaren genero filmografikoan egindako egokitzapen zinematografikoetarako oinarri dira.

## Eleberri biografiko batzuk

* The Moon and Sixpence (1919), W. Somerset Maughamen eleberria Paul Gauguini buruz.
* I, Claudius (1934), Robert Gravesen eleberria Klaudiori buruz.
* Lotte in Weimar: The Beloved Returns (1939), Thomas Mannen eleberria Goetheri buruz.
* The Agony and the Ecstasy (1961), Irving Stoneren eleberria Michelangelori buruz.
* Blonde (2000), Joyce Carol Oatesen eleberria Marilyn Monroeri buruz.
* Mémoires d'Hadrien (1951), Marguerite Yourcenarren eleberria Hadrianori buruz.
* Autobiografía del general Franco (1992), Manuel Vázquez Montalbánek idatzitakoa.
* Angela's Ashes (1996), Frank McCourtek bere autobiografian oinarritutako eleberri hau idatzi zuen.

## Erreferentziak

* ↑ https://nontzeberri.eus/eleberri-biografikoaz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4914883
# Eleberri historiko

Eleberri historikoa erromantizismoan indarra hartu zuen narratibaren azpigenero bat da. XIX. mendean bere garairik onena izan bazuen ere ere, XX. eta XXI. mendean iraun du. Eleberri historikoak gertakizun edo pertsonai historikoetan oinarrituta daude.

## Ezaugarriak

György Lukácsek esaten zuen eleberri historikoa hartzen duela helburu nagusienetariko bezala erakustea garai historikoak, erakustea garai haietako balioak eta sinesmenak. Eleberri hauetan erabili ohi dira egiazko gertakizunak baina pertsonaia nagusiak asmatuak izan daitezke.
Eleberri historikoen egileak adimen handiak behar ditu, historia ondo jakin behar du, idatziko duen historiako pasarteak sinesgarriak gerta daitezen. Kontatuko dituen narrazioak benetan garai historiko batean gertatu direla sinestarazi behar dio irakurleari, zeren eta bestela beste azpigenero bateko eleberria izango litzateke (abenturazkoa edo).

## Eleberri historikoaren bilakaera

XVIII. mendearen bitartean idazten ziren eleberri pseudohistorikoak izaten zirela esaten da. Aurreko garaietako pertsonaiei XVIII. mendeko ezaugarriak eransten zitzaizkien. Bere asmo nagusia hezigarria zen (adibidez, Jean-François Marmontelen Les incas, Frantzian, edo Pedro de Montengónen El Rodrigo, Espainian).
XIX. mendean, eleberri historikoak itxura nahiko literarioa hartu zuen eta gehien aipatzen den egilea, agian, Walter Scott (1771-1832) izango da. Idazle eskoziar honek 20 eleberri idatzi zituen Erdi Aroko Britainia Handia irudikatuz. Ez da hain ezaguna Benedikte Naubert (1752-1819) baina hartzen da Alemaniako eleberri historikoaren aitzindaritzat.

## Eleberri historikoa Euskal Herrian

Genero honetan arrakasta handien lortu zuen idazlea Francisco Navarro Villoslada (1818-1895) izan zen. Gaztelaniaz hainbat eleberri historiko idatzi zituen baina arrakastatsuena Amaya o los vascos en el siglo VIII (1879).
Euskaraz, Txomin Agirre jotzen da aitzindari, bere Auñemendiko lorea (1897) eleberriarekin. XX. mendean Yon Etxaidek jorratu zuen azpigenero hau, besteak beste.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192239
* Multimedia: Historical novels / Q192239
# Eleberri filosofiko

Eleberri filosofikoa, edo orokorrago, fikzio filosofikoa narrazio mota bat da zeinean neurri handi batean eztabaida edo ausnarketa filosofikoak planteatzeatzen diren. Argumentoak, sarritan, ez du garrantzi handirik, ausnarketarako tresna bat izanik.

## Gaiak

Mota askotakoak izan daitezke: bizitzaren helburua, artearen garrantzia gizakiaren bizimoduan, gizartearen papera eta garrantzia. Edo, besterik gabe, ikuspuntu filosofikotik gaurkotasuna handiko gaiak: hezkuntza, biolentzia, bakea, globalizazioa, pertsonen garapena... Esaterako, Jostein Gaarderren Sofiaren mundua liburuan argumentua aitzakia da filosofia eta filosofiaren historiari buruz aritzeko. William Goldingen Lord of the Flies eleberrian, bestetik, gai desberdinak planteatzen dira, besteak beste, haurtzaroaren inozentzia galtzea eta ziblizizazio versus basakeria arteko dikotomia. Miguel Unamunoren eta Pío Barojaren liburu asko kategoria honetan sartuko genituzke.

## Erreferentziak

* ↑ http://html.rincondelvago.com/el-senor-de-las-moscas_william-golding_19.html

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Hamar eleberri filosofikoenak.
* Datuak: Q2016518
* Multimedia: Philosophical novels / Q2016518