OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Massillon (Ohio)

Massillon Ohioko hiri bat da. Stark konderrian kokatua dago. 2010ean 32.149 biztanle zituen, 48,12 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Stark konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q992289
* Multimedia: Massillon, Ohio / Q992289
# Massimiliano Lelli

Massimiliano Lelli (Manciano, 1967ko abenduaren 2a) italiar txirrindulari ohia da. 1989tik 2004ra izan zen profesional. Hiru aldiz sailkatu zen Italiako Giroko hamar onenen artean.

## Palmaresa

1990
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat.
* 3. Bernocchi Kopan.
* 9. Italiako Giroan.
1991
* Toscanako Giroa.
* 2. Trentinoko Giroan.
* 3. Italiako Giroan eta gazteen sailkapena.
1992
* Apuliako Giroko etapa bat.
* Romandiako Tourreko mendiko sailkapena.
1993
* Toscanako Giroa.
* 4. Italiako Giroan.
1995
* Italiako erlojupeko txirrindularitzako txapelketa.
* Settimana Ciclista Lombarda eta 3 etapa.
1996
* Portugalgo Itzulia, Puntukako sailkapena eta 6 etapa.
1997
* Philapelphia International.
2003
* Limousingo Tourra.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 |
| Italiako Giroa | 9. | 3. | 12. | 4. | UT | UT | — | — | — | — | — | — | — | — |
| Frantziako Tourra | — | UT | UT | — | — | 43. | 25. | 47. | 36. | 34. | 27. | 67. | 14. | 15. |
| Espainiako Vuelta | — | — | — | — | 23. | — | UT | — | — | 49. | — | 44. | UT | — |
Legend :
| — | ez zuen parte hartu |
| UT | utzi, ez zuen amaitu |

## Kanpo estekak

* Massimiliano Lelli - ProCyclingStats
* Datuak: Q1367892
# Max Weber (margolaria)

Max Weber (Bialystok, 1881eko apirilaren 18a – Great Neck, New York, 1961eko urriaren 4a) estatubatuar margolaria izan zen.
Polonian jaio zen familia judu batean. Familiak Estatu Batuetara emigratu zuen eta Brooklynera joan zen bizitzera Maxek hamar urte zituenean. Arthur Wesley Dowrekin ikasi zuen artea. 1905ean Europara bidaiatu zuen eta Julian Akademian izena eman zuen. Han ezagutu zituen Henri Rousseau, Henri Matisse eta Pablo Picassoren lanak. 1909an Estatu Batuetara itzuli zen eta kubismoa sartzen lagundu zuen, nahiz eta bere lana gogor kritikatu zuten. Denborarekin errekonozimendua lortu zuen eta 1930ean MoMAk hardn lanaren atzera begirako erakusketa bat antolatu zuen. Olerkigintzan ere aritu zen, eta Poema Kubistak lanaren egilea izan zen. Garai kubistaren ondoren gai judu figuratiboagoetara aldatu zen.

## Idazlanak

* Weber, Max (1914). Cubist Poems (2012, HardPress; ISBN 1407718533)
* Weber, Max (1916). Essays on Art
* Weber, Max (1926) Primitives: Poems and Woodcuts

## Iruditegia

* Portrait of Abraham Walkowitz, c. 1907
* Summer, 1909
* Composition with Four Figures, 1910
* Standing Figure, 1911
* Study for Russian Ballet, 1914
* Avoirdupois, 1915
* Russian Ballet, 1916
* The Cellist, 1917
* Sabbath, 1919
* The Visit, 1919, Brooklyn Museum

## Kanpo estekak

* Datuak: Q535334
* Multimedia: Max Weber (painter) / Q535334
# Max et les Ferrailleurs

Max et les Ferrailleurs 1971ko Claude Sautet frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Max polizia-inspektorea erabakita dago gaizkile amateur batzuk atxilotzera, eta, hori lortu nahian, tranpa bat ipiniko die delitu gori batean harrapatzeko.

## Aktoreak

* Michel Piccoli : Max
* Romy Schneider : Lily Ackermann
* Georges Wilson : komisarioa
* Bernard Fresson : Abel Maresco
* François Périer : Rosinsky komisarioa
* Boby Lapointe : P'tit Lu
* Michel Creton : Robert Saidani
* Henri-Jacques Huet : Dromadaire
* Jacques Canselier : Jean-Jean
* Alain Grellier : Guy Laronget
* Maurice Auzel : Tony
* Philippe Léotard : Losfeld
* Robert Favart : Loiselle
* Dominique Zardi : Baraduch
* Albert Augier : Lilyren bezeroa
* Betty Beckers : Maria
* Jean-Paul Blonday : inspektorea
* Danielle Durou : Nicole
* Léa Gray : Madame Saidani
* Jacqueline Dufranne : atezaina
* Dany Jacquet : Ida
* Jack Lenoir : inspektorea
* Bernard Musson : inspektorea
* Jacques Cottin : Napo
* Henri Coutet : banku-inspektorea
* Michel Duplaix : inspektorea
* Daniel Cauchy : kafetegiko laguna
* Gaston Meunier : inspektorea
* Pierre Vaudier : kafetegiko laguna
* Roland Malet : kafetegiko laguna
* Marius Gaidon : Crédit de la Seineko langilea

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q152181
# Max mon amour

Max mon amour (japonieraz: マックス、モン・アムール, Hepburn: Makkusu, mon amuru) 1986ko Nagisa Oshima japoniar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Peter eta Margaret Parisen bizi dira beren seme Nelsonekin. Egun batean, Margaret Max izena duen txinpantze batekin maiteminduta dagoela konturatuko da Peter, eta, azkenean, tximua beraiekin joango da bizitzera.

## Aktoreak

* Charlotte Rampling : Margaret Jones
* Anthony Higgins : Peter Jones
* Victoria Abril : Maria
* Anne-Marie Besse : Suzanne
* Fabrice Luchini : Nicolas
* Nicole Calfan : Hélène
* Pierre Étaix : Le détective
* Bernard Haller : Robert
* Sabine Haudepin : Françoise
* Bernard-Pierre Donnadieu : Archibald
* Christopher Hovik : Nelson Jones
* Bonnafet Tarbouriech : albaitaria

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129044
# Max Whitlock

Max Antony Whitlock (Hemel Hempstead, Erresuma Batua, 1993ko urtarrilaren 13a) gimnastikan aritzen den kirolari britainiarra da.
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan (Londres), bi domina eskuratu zituen: brontzezkoa Taldeka gizonezko kategorian eta brontzezkoa Zaldi-arkuduna gizonezko kategorian; 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), hiru eskuratu zituen: brontzezkoa Aparatu guztiak gizonezko kategorian, urrezkoa Zorua gizonezko kategorian eta urrezkoa Zaldi-arkuduna gizonezko kategorian. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriz, bakarra lortu zuen: urrezkoa Zaldi-arkuduna gizonezko kategorian. Guztiak Erresuma Batua ordezkatuz. Tokion, Lee Chih-kai taiwandarraren (zilarrezko domina) eta Kazuma Kaya japoniarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 03 ! | Taldeka, gizonezkoa. |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 03 ! | Zaldi-arkuduna, gizonezkoa. |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 03 ! | Aparatu guztiak, gizonezkoa. |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 01 ! | Zorua, gizonezkoa. |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 01 ! | Zaldi-arkuduna, gizonezkoa. |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Zaldi-arkuduna, gizonezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Max Antony Whitlock» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Max Antony Whitlock» olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q640193
* Multimedia: Max Whitlock / Q640193
# Max Wolf

Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf edo Max wolf (1863ko ekainaren 21a, Heidelberg, Alemania – 1932ko urriaren 3a) alemaniar astronomoa izan zen, astroargazkilaritzaren lehenengo egileetako bat. Heidelbergeko Unibertsitatean Astronomia Katedra izan zuen eta Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl obserbatorioaren zuzendaria 1902tik 1932ra.
* Datuak: Q76712
* Multimedia: Max Wolf / Q76712
# Max sariak

Arte Eszenikoen Max Sariak, Max Sariak izenez ezagunagoak, Espainian urtero ematen diren arte eszenikoetako sariak dira.
Sariek izena Max Estrellarengandik hartzen dute, Ramón María del Valle-Inclánen Luces de bohemia antzezlaneko protagonistaren izenarengandik. Sariak SGAEk antolatzen ditu 1998tik.
Sari-banaketa galak urtero tematika desberdina jarraitu ohi du eta, normalean, urtero aldatzen da hiriz. Gala hartzen duen hiria Arte Eszenikoen Hiriburua bilakatzen da urtebetez. Esparruko aurpegi ezagunenek gidatu ohi dute gala. Gainera, ugariak izan ohi dira antzerki-eszenak, musika emanaldiak eta dantzaldiak. Gala telebistaz zabaldu ohi da.
Sari hauetan Espainiako Arte Eszenikoen Akademiak lankidetza estuan dihardu.

## Historia

Sariketak Frantziako Molière Sarien, Britania Handiko Laurence Oliver Sarien ala Broadwayko Tony Sarien eredua jarraitzen du.
Irabazleak euren kideen artean erabakitzen dira, bi itzulitara egiten den bozketa-prozesu baten bitartez. Garaikurra Joan Brossa artista eta poetak diseinatu zuen eta karatula bat daraman sagar bat irudikatzen du. Sari-banaketa udaberrian egin ohi da, denboraldiaren erdialdean.
1998an Sociedad General de Autores y Editores-ek (Egile eta Argitaratzaileen Elkarte Orokorra) sariketa hau lehen aldiz egitea erabaki zuen, Madrilgo Kongresuen Jauregian. Orduztik, gainerako sari-banaketa ekitaldiak hiri desberdinetan egin dira, haien artean Madril, Bartzelona, Sevilla, Bilbo, Valentzia, Vigo, Zaragoza, Guadalajara eta Kanaria Handia daudelarik.
Zinemaren munduan Goya sariak dira Max Sarien baliokideak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «¿Qué son los Premios Max?» www.premisomax.com.
* ↑ (Gaztelaniaz) «El trofeo de los Premios MAX» www.premiosmax.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3394801
# Max von Laue

Max Theodor Felix von Laue (Pfaffeendorf, Koblentzatik hurbil, 1879ko urriaren 9a - Berlin, 1960ko apirilaren 24a) alemaniar fisikaria izan zen.
Irakasle izan zen Zürich, Mainz, Frankfurt eta Berlingo unibertsitateetan. 1912an, X izpiek sare kristalinoetan dituzten interferentziei buruzko lehen esperimentu arrakastatsua egin zuen. Gisa horretan zehaztu ahal izan zituen X izpien luzera eta kristalen egitura eta osaketa. 1914an, Fisikako Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57067
* Multimedia: Max von Laue / Q57067
# Mammoth Spring (Arkansas)

Mammoth Spring Arkansasko hiri bat da. Fulton konderrian kokatua dago. 2010ean 977 biztanle zituen, 3,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fulton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79517
* Multimedia: Mammoth Spring, Arkansas / Q79517
# Mammuthus trogontherii

Songhua ibaiko mamuta (Mammuthus sungari), Shokako mamuta izenarekin ere ezaguna, bizi izan den mamutik handiena izan zen. Ibaraki Natur Museoan 5,1 metro garaierako espezimen bat begiztatu daiteke. Hamazazpi tona baino astunagoa izan zitekeen, hots, inoiz izan den lur gaineko ugaztunik handienetakoa - Indricotherium mitikoa baino txikixeagoa-.
Txina iparraldean bizi izan zen duela 100.000-10.000 bat urte. Gobi basamortuan aurkitu dira fosilak.

## Erreferentziak

Asier Larramendi & Rubén (2007): "Historia aurreko ugaztunen zama kalkulatzen" Villaseca C. laguntzarekin.
* ↑ Publico.es: Y los mamíferos conquistaron la Tierra

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Atesako liburutegia
* (Ingelesez) Ibaraki nature museum
* Datuak: Q311260
# Mammothita

Mammothita sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Mammothita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb6Cu4AlSb5+O2(OH)16Cl4(SO4)2}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Mammothite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Mammola

Mammola Italiako udalerri bat da. Reggio di Calabriako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. 2.448 biztanle ditu, 81,07 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Mammolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Canolo Galatro Grotteria Siderno Agnana Calabra Cinquefrondi Giffone San Giorgio Morgeto

## Kanpo estekak

* Datuak: Q54620
* Multimedia: Mammola / Q54620
# Mammoth Mountain

Mammoth Mountain edo Mammoth Mendia, AEBetako Kalifornia estatuan dagoen laba domo bat da, Mammoth Lakes herrian. 3.371 metroko garaiera du.
Sierra Nevada mendilerroan dago.
* Datuak: Q953984
* Multimedia: Mammoth Mountain / Q953984
# Mammoth Lakes (Kalifornia)

Mammoth Lakes Kaliforniako herri bat da. Mono konderrian kokatua dago. 2010ean 8.234 biztanle zituen, 64,4 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Mono konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q983604
* Multimedia: Mammoth Lakes, California / Q983604
# Mammoth (Arizona)

Mammoth Arizonako herri bat da. Pinal konderrian kokatua dago. 2010ean 1.426 biztanle zituen, 2,7 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pinal konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q385920
* Multimedia: Mammoth, Arizona / Q385920
# Mammoth Cave Parke Nazionala

Mammoth Cave Parke Nazionala (ingelesez: Mammoth Cave Mountains National Park) Estatu Batuetako Kentucky estatuan dagoen parke nazional bat da, Edmonson, Hart eta Barren konderrien artean dagoena. Bertan munduko leize-sistemarik handiena dago. 1941ean parke nazional eta 1981ean Gizateriaren Ondare izendatu zuten.
21.380 ha. ditu eta Green ibaiak parkea zeharkatzen du.

## Kanpo estekak

* Mammoth Cave Parke Nazionaleko webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q242681
* Multimedia: Mammoth Cave National Park / Q242681
# Mammoth (Wyoming)

Mammoth Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Park konderrian kokatuta dago, Wyoming estatuan. 262 biztanle ditu, 2,040837 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Park konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6018613
* Multimedia: Mammoth, Wyoming / Q6018613
# Mary-Kate Olsen

Mary-Kate Olsen (Sherman Oaks, Kalifornia, 1986ko ekainaren 13a) estatubatuar aktore ohia, moda-diseinatzailea, eta enpresaburua da. Ashley ahizpa bikia eta biak bederatzi hilabete zituztenean hasi ziren antzezten. Biek 1987 eta 1995 bitartean iraun zuen Full House telesailean Michelle Tanner izeneko pertsonaia antzeztu zuten txandaka. Horrez gain, hainbat filmetako protagonista izan ziren. Ondorioz, Olsen bikiak izenez egin ziren ezagunak.
2012ko martxoan Ashley eta biek antzezteari utziko ziotela adierazi zuten, modaren industrian aritzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1151944
* Multimedia: Mary-Kate Olsen / Q1151944
# Mary (2005eko filma)

Mary 2005eko Abel Ferrara estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
I-11ko atentatuen osteko mundu asaldatuan, hiru pertsonaiek euren bideak gurutzatu dituzte Kristoren irudiaren bitartez.

## Aktoreak

* Juliette Binoche – Marie Palesi/Maria Magdalena
* Forest Whitaker – Ted Younger
* Matthew Modine – Tony Childress/Jesus Nazaretekoa
* Heather Graham – Elizabeth Younger
* Marion Cotillard – Gretchen Mol
* Stefania Rocca – Brenda Sax
* Francine Berting – erizaina #2
* Giovanni Capalbo – polizia
* Massimo Cortesi – apaiza
* Ettore D'Alessandro – San Andres
* Alex Grazioli – San Mateo
* Emanuela Iovannitti – Joana
* Marco Leonardi – San Petri
* Amos Luzzatto – bera
* Thure Riefenstein – Silvanus
* Gisella Marengo – Nicu erizaina
* Mario Opinato – San Jakue
* Gabriella Wright – teknikaria
* Elaine Pagels
* Jean Yves Leloup

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q840446
# Mary (elefantea, Tennessee)

Mary (1916ko irailaren 13an hila Erwinen, Tennessee, AEB ; Mighty Mary goitizenaz ere ezaguna) bost tonako Asiako elefante eme bat zen. Erwin herrien urkatuta hil zuten, bezperan esperientziarik gabeko langile bat hil ondoren elefanteak.

## Bizitza eta heriotza

Ez da ezer ezagutzen Maryren jatorriari buruz. Sparks World Famous Shows zirkuko elefante gisa agertu zen. Bere heriotzaren inguruabarrengatik egin zen ezaguna.
1916ko irailaren 11, Tennesseeko Kingsporten zela zirkua, bertako hoteleko langile bat, Red Eldridge, kontratatu zuten elefanteen zaintzaile izateko. Biharamunean, prestakuntzarik gabe, Eldridgek enkargua jaso zuen ureztaleku batera eramateko Mary, eta ondo ezagutzen ez den intzidentean elefanteak lurrera bota zuen langilea eta burua zapaldu zion, bertan hilez.
Herriko bizilagunek "Hil elefantea!" oihukatuz lintxamendu saiakerari ekin zioten, baina sheriffak eragotzi zuen hori, elefantea zirkuaren jabetza zen bitartean. Charlie Sparks zirkuko zuzendariak kasuak eragin zezakeen finantza porrotarri aurre egitea erabaki zuen Mary publikoki exekutatzeko proposatzea.
1916ko irailaren 1ean, Mary trenez eraman zuten Erwin herrira. Ikusleen begien aurrean eta geltokian bertan (2.500 pertsona, bertako ume gehienak barne) Mary lepotik urkatu zuten merkantzia-bagoi batean muntatutako garabi industrial bat erabiliz. Lehenengo saiakerak porrot egin zuen katea apurtu eta Mary lurrera erori zenean, aldaka hautsiz. Animalia urkatzeko bigarren saiakera arrakastatsua izan zen. Ondoren, trenbidearen ondoan lurperatu zuten gorpua.

### Ondorengoak

Istorioaren benetakotasuna eta exekuzioren argazki bat ere zalantzan jarri izan dute, baina lekukotasun gehigarriek baieztatu dute gertatu zena.
Kasua XX. mendean AEBetan animalien tratu txarren adibide gisa sarri aipatua izan da, elefanteak protagonista izan dituzten beste kasu batzuekin batera: 1885ean tren-makina baten aurka talka eginez hil zen Jumbo zirkoko elefantea edo 1903an elektrokutatu zuten Topsyren kasua.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Mary (Elefant)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-02-14ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q1257254
* Multimedia: Mary (elephant) / Q1257254
# Mary (Turkmenistan)

Mary Turkmenistango hego-ekialdeko hiri bat da, 126.150 biztanle dituena (2010etik aurrera). Mary probintziaren hiriburua da. Izena turkmenera modernoan Merv ahoskatu eta idazteko modua da, baina Merv edo Alexandria Margiana hiri historikoa berez 30 km-tara dago egungo Marytik. Jatorriz Mary 1884an sortu zen Errusia Inperioko administrazio zentro gisa.

## Deskribapena

Hiria Karakumeko oasi batean dago, Murgab ibaiaren ibarrean. Mary eskualdeak Turkmenistango gas natural erreserba handienak ditu. Transkaspiar Trenbideak komunikatzen du.
Mary base militarra ere bada eta, batez ere, Irango eta Afganistango mugetatik gertu dagoen bere aireportua Asia Erdialdeko osoko estrategikoki garrantzitsuenetakotzat hartzen da, jada Sobietar Armadaren base handienetako bat izan zen. 21. mendean Estatu Batuek hainbat saiakera egin dituzte hura erabiltzeko, baina 2023 bitartean bederen alferrik.
Mary Turkmenistango gas naturalaren eta kotoiaren ekoizpenaren zentro bat da, herrialdeko esportazio handienetakoak biak ala biak. Mary eskualdea Turkmenistango ekoizpen kimikoaren erdigunea ere bada: nitrogeno-ongarriak, amonio nitratoa, amoniakoa, azido nitriko ez-kontzentratua eta polipropilenozko ontziak ekoizten dira bertan.
Maryko Museoa hiriko museo garrantzitsua da, bertako eta nazioaren historiari buruzko informazioa eskaintzen duena, 40.000 objektu ingururekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PCGN. (2023). Toponymic Factfile - Turkmenistan. The Permanent Committee on Geographical Names (UK) (Noiz kontsultatua: 2023-07-18).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Mary (Turkmenistan)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-06-24ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q5713
* Multimedia: Mary, Turkmenistan / Q5713
# Mary (Lady Heath)

Mary, Lady Heath (1896-1939), Irlandan Sophie Catherine Theresa Mary Peirce-Evans izenarekin jaioa, hegazkinlari eta atleta ezagun bat izan zen. Altuera jauzian espezializatu zen eta plusmarkista mundiala izan zen ia bi urtetan zehar 1.485 metroko jauzi batekin.

## Erreferentziak

* ↑ Debbie., Blake,. (2015). Daughters of Ireland : pioneering Irish women. The History Press Ireland ISBN 9780750965699. PMC 916922537. (Noiz kontsultatua: 2019-03-19).
* Datuak: Q6778693
# Mary (argipena)

Mary izenak hainbat adiera du:
Batetik, Mary da ingelesez (eta beste hizkuntza batzuetan) ohiko forma Andre Maria izendatzeko, euskaraz Mari eta Miren izen parekideak ere badituena. Izen hori dute, adibidez, pertsona hauek:
* Mary Shelley (1797-1851), idazle ingelesa.
* Mary Leakey (1913-1996), antropologo ingeles-keniarra.
* Mary Steenburgen, aktore estatubatuarra.
Eta izen hori duten elefante parea ere bada:
* Mary, Berrizen dema batean lehiatu zen elefantea.
* Mary, Tennessee urkatuta hil zuten zirkuko elefante bat.
Bestelakoak:
* Mary, Frantziako udalerria, Borgoinan.
* Mary, Turkmenistango hiria.
* 2779 Mary, asteroide bat.
* Mary Poppins, fikziozko pertsonaia bat.
# Mary (elefantea, Berriz)

Mary elefantea Berrizen 1963an idi batzuen kontra dema batean protagonista izan zen zirkuko elefante eme bat izan zen, ia 5 tona eta 55 urte zituena Berrizko gertakariaren protagonista bilakatu zenean.

## Dema

Bilbon Circo Milán izeneko zirkua ikuskizunak ematen ari zela, Eduardo Urzelai berriztarrak proposatu zuen ikuskizun gehigarri bat antolatzea Berrizko probalekuan: Deman harriari tiraka jartzea desafioan Mary elefantea eta Antzua baserriko bi idi. Berriztarrei esan zietenez, lehiatuko zen Mary elefantea The Greatest Show on Earth Cecil B. DeMilleren 1952ko filman agertutakoa zen.
Berrizko jaien testuinguruan, probalekua jendez bete zen eta Luigi Zoppe hezitzailearen aginduetara aritu zen Mary. Hala ere, elefantea ez zegoen probetan aritzera ohituta, eta, zortzi iltze egin ostean, gelditu egin zen, eta hezitzaileek behartuta, beste bi egin zituen eta hor amaitu zen harena. Berrizko idiek, berriz, 52 iltze egin zituzten. 1.900 kiloko harriarekin egin zen lana.
Zoppe hezitzaileari demetan aritzen ziren bi lagunek lagundu zioten, Atxuri eta Antxia izenez ezagunak zirenez. Antzua baserriko Benigno Azpitartek akuilatu zituen bere idiak, bere seme Ignazio Azpitarterekin eta Luis Alberdi “Txikia” Azkoitikoarekin.

## Eragina kulturan

Gertaeari buruzko Apustua ipuin ilustratuak kaletti zuen Fernando Torrecilla diseinatzaileak 2014an. Halaber, horren gaineko izen bereko antzezlana egin zuen Berrizko Txintxaun antzerki taldeak 2017an.

## Erreferentziak

* 1 2 «Eduardo Urzelai Astegia» www.eduardourzelaiastegia.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-17).
* ↑ «Elefantea idien kontra» Bizkaiko Hitza 2014-01-31 (Noiz kontsultatua: 2023-07-17).
* ↑ Torner, Jon. (2014-01-30). «Antzua baserriko idiek Mary elefantea garaitu zutenekoa» Slump doktorearen zaintiratua (Noiz kontsultatua: 2023-07-17).
* ↑ «"Mary elefantearen eta idien desafioak publizitate handia egin zion Berrizi" - Berriz - 2014-01-24» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2023-07-17).
* ↑ «'Apustua' antzezlana estreinatuko du Txintxaun kolektiboak, etzi - Berriz» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2023-07-17).

## Kanpo estekak

* No-Do zine albistegiko albistea Youtuben.
* Datuak: Q120691756