OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Volver a los 17

"Volver a los 17" (euskaraz "17 urtetara itzuli") Violeta Parra abeslari txiletarraren abesti ospetsua da. Abestia Las últimas composiciones (1966) albumean jaso zen, bere B aldean; askoren ustez Txileko historiaren disko onenetariko bat da hori. 1966ko azaroan plazaratu zen. Abeslariak hiru hilabete geroago bere buruaz beste egin zuen, 1967ko otsailan alegia.

## Gaia

"Volver a los 17" abestiaren hitzek izaera poetikoa eta nostalgikoa du, sentimenduaren balioa arrazoiaren gainetik aldarrikatzeko. Ez Violeta Parraren beste abestietan bezala, honek ez du balore erreibindikatiboa, maitasunezko abestia izanik. Hala ere, Augusto Pinochetek ezarritakoTxileko diktadura militarraren garaian abestia debekatuta egon zen.
Abestia sirilla bat da.

## Hitzak

Volver a los diecisiete
Después de vivir un siglo
Es como descifrar signos
Sin ser sabio competente
Volver a ser de repente
Tan frágil como un segundo
Volver a sentir profundo
Como un niño frente a Dios
Eso es lo que siento yo
En este instante fecundo
Se va enredando, enredando
Como en el muro la hiedra
Y va brotando, brotando
Como el musguito en la piedra
Ay sí sí sí
Mi paso retrocedido
Cuando el de ustedes avanza
El arco de las alianzas
Ha penetrado en mi nido
Con todo su colorido
Se ha paseado por mis venas
Y hasta las duras cadenas
Con que nos ata el destino
Es como un diamante fino
Que alumbra mi alma serena
Lo que puede el sentimiento
No lo ha podido el saber
Ni el más claro proceder
Ni el más ancho pensamiento
Todo lo cambia el momento
Cual mago condescendiente
Nos aleja dulcemente
De rencores y violencias
Solo el amor con su ciencia
Nos vuelve tan inocentes
El amor es torbellino
De pureza original
Hasta el feroz animal
Susurra su dulce trino
Detiene a los peregrinos
Libera a los prisioneros
El amor con sus esmeros
Al viejo lo vuelve niño
Y al malo solo el cariño
Lo vuelve puro y sincero
De par en par en la ventana
Se abrió como por encanto
Entró el amor con su manto
Como una tibia mañana
Al son de su bella diana
Hizo brotar el jazmín Volando cual serafín
Al cielo le puso aretes
Y mis años en diecisiete
Los convirtió el querubín

## Bertsioak

Abesti hau Latinoamerikako ezagunetariko bat da eta, ondorioz, bertsio ugari ezagutu ditu. Hona hemen bertsionatu duten abeslari batzuek: Mercedes Sosa, Milton Nascimento, Joan Manuel Serrat, Franco Simone, Víctor Manuel, Rosa León, Paloma San Basilio, Charly García, Caetano Veloso, Myriam Hernández, Chico Buarque, Zélia Duncan, Gal Costa, Dúo Coplanacu, Rozalén, Marilia Andrés Nacho Vegasekin batera...

## Erreferentziak

* ↑ https://rateyourmusic.com/list/tu_vicio/los_50_mejores_discos_chilenos/ Rolling Stone aldizkaria.
* ↑ https://www.emol.com/especiales/35_discos/violeta.htm

## Kanpo estekak

* Jatorrizko abestia You Tuben.
* Datuak: Q16647177
# Volvera

Volvera Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 8.477 biztanle ditu, 20,98 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Volverak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Airasca Cumiana None Orbassano Piossasco Rivalta di Torino

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10373
* Multimedia: Volvera / Q10373
# Volverte a ver (abestia)

Volverte a ver Juanes kolonbiar kantagileak idatzi eta abestutako abesti bat da. Bere hirugarren bilduma den Mi Sangreren bigarren irratiko singlea da, Nada valgo sin tu amorren ondoren.

## Bideo musikala

Abesti honentzako bideoa Gustavo A. Garzónek zuzendu eta Celia Sagredok ekoitzi zuen. Grammy Latino Sari bat irabazi zuen 2005eko edizioan Musikako Bide Labur Hoberenaren mailan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3280290
# Volveréis

Volveréis edo Septembre sans attendre 2024ko Jonás Trueba espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ale eta Álex 40 urte betetzear daude eta bizitza-erdi daramate bikote gisa. Banantzeko unea iritsi dela onartzen dutenean, festa bat eginez ospatzea erabakiko dute, beren maitasuna eta elkarrekin igarotako denbora guztia ohoratzeko, baina festara gonbidatutako lagunek ez dute sinesten serio ari direkin ez festarekin ez banantzearekin.

## Aktoreak

* Itsaso Arana: Alejandra, «Ale»
* Vito Sanz: Álex
* Andrés Gertrudix
* Fernando Trueba : Alejandraren aita

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125517151
# Volver

Volver (eusk. Itzuli) 2006an Pedro Almodóvarrek zuzendu zuen espainiar filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Raimunda Madrilen Paco senarrarekin eta 14 urteko Paula bere alabarekin bizi da. Haize zakarreko egun batean, Sole ahizparekin batera Mantxara itzuli dira, gurasoen hilobia ikustera. Bisita aprobetxatuko du.

## Aktoreak

* Penélope Cruz: Raimunda
* Carmen Maura: Irene
* Yohana Cobo: Paula
* Blanca Portillo: Agustina
* Lola Dueñas: Soledad ("Sole")
* Chus Lampreave: Izeko Paula
* Antonio de la Torre: Paco
* María Isabel Díaz: Regina
* Carlos Blanco: Emilio
* Neus Sanz: Inés

## Kanpo estekak

* IMDB webgunea
* Datuak: Q209667
# Volver (tangoa)

Volver (euskaraz Itzuli), 1934ko Carlos Gardel eta Alfredo Le Perak konposatutako tango abesti bat da. Garai guztietako tango ospetsuenetako bat da.
Ordutik aurrera musikari etra abeslari askok betsionatu dute, tartean Julio Iglesias, Libertad Lamarque, Los Panchos, Andres Calamaro, Caetano Veloso, Buika eta Dulce Pontes.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11901890
# Wienerschnitzel

Wienerschnitzel estatubatuar janari laster jatetxe katea da. 1961. urtean sortu zuen John Galardiek.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q324679
* Multimedia: Wienerschnitzel / Q324679
# Wienen zubi

Wienen zubia bi erresistentzia eta bi kondentsadore irudian ikusten den moduan antolaturik dituen zirkuitu elektrikoa da. RC-CR banatzaile izena ere egozten zaio.
    ${\mathit {Z_{1}}}={R_{1}-j.{{1} \over {\omega }{C_{1}}}}\,$
    ${\mathit {Z_{2}}}={{R_{2}} \over {1+j\omega C_{2}}}={{R_{2}} \over {1+{\omega }^{2}{R_{2}}^{2}{C_{2}}^{2}}}-j.{\omega {R_{2}}^{2}C_{2} \over {1+{\omega }^{2}{R_{2}}^{2}{C_{2}}^{2}}}\,$

## Erlazio eta parametro esanguratsuak

Zirkuituaren elementu kapazitiboen eraginez zirkuituaren erantzuna jasotzen duen seinalearen frekuentziaren araberakoa izango da. Sarrera eta irteerako tentsioen arteko erlazioari zenbaitetan $\beta$ (erlazio fasoriala adierazteko ${\vec {\beta }}$).
${\vec {\beta }}={{\vec {E}}_{s} \over {\vec {E}}_{i}}={{{R_{2}} \over {1+j{\omega }{C_{2}}{R_{2}}}} \over {{{\omega {C_{1}}{R_{1}}-j} \over {\omega C_{1}}}+{R_{2} \over {1+j{\omega }{C_{2}}{R_{2}}}}}}={{{\omega }{C_{1}}{R_{2}}} \over {\omega (C_{1}R_{1}+C_{2}R_{2}+C_{1}R_{2})+j({\omega }^{2}C_{1}C_{2}R_{1}R_{2}-1)}}=A-jB$
$A={{{\omega }^{2}{C_{1}}{R_{2}}(C_{1}R_{1}+C_{2}R_{2}+C_{1}R_{2})} \over {\sqrt {\omega ^{2}(C_{1}R_{1}+C_{2}R_{2}+C_{1}R_{2})^{2}+({\omega }^{2}C_{1}C_{2}R_{1}R_{2}-1)^{2}}}}$ $B={{{\omega }{C_{1}}{R_{2}}{({\omega }^{2}C_{1}C_{2}R_{1}R_{2}-1)}} \over {\sqrt {\omega ^{2}(C_{1}R_{1}+C_{2}R_{2}+C_{1}R_{2})^{2}+({\omega }^{2}C_{1}C_{2}R_{1}R_{2}-1)^{2}}}}$
Aurreko espresioari begiratu ezkero ikusi liteke sarrera eta irteera fasean egon daitezen B espresioak zero balio behar duela hortik $\omega _{k}\,$ balioa lor genezake eta baita dagokion $\beta _{k}\,$:
$B=0\,$ orduan $\omega =\omega _{k}\,$ eta $\beta =\beta _{k}\,$
$\omega _{k}={1 \over {\sqrt {C_{1}C_{2}R_{1}R_{2}}}}\,$
$\beta _{k}={1 \over 1+{C_{2} \over C_{1}}+{R_{2} \over R_{1}}}\,$

## Aplikazioak

Zirkuitu honen bidez eraikitzen da Wienen zubi bidezko osziladorea zeinak korronte jarrai iturri batetik eta Wienen zubi baten bidez ber-elikaturiko anplifikadore batekin korronte alternoa sortzen duen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1041392
* Multimedia: Wien Robinson bridge / Q1041392
# Wieniawa udalerria

Wieniawa Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Przysucha barrutian kokatuta. 103,97 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5377 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1954730
ieaMazoviako voivoderriko udalerriak :
# Wierden

Wierden (entzun) Herbehereetako Overijssel probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 23.430 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Overijssel

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q10025
* Multimedia: Wierden / Q10025
# Wieprz

Wieprz (ˈvjɛpʂ ahoskatua, euskaraz: «basurde»; ukraineraz: Вепр, translit.: Vepr) ekialdeko Poloniako ibaia da, Vistularen adarra. 348,9 kilometroko luzera eta 10.415 km²ko arroa ditu.
Bere ibaiadar nagusiak Łabuńka, Wolica eta Tyśmienica (eskuinaldetik) Por, Giełczew, Bystrzyca eta Minina (ezkerraldetik) dira. Bere ibilbidean Krasnobród, Zwierzyniec, Szczebrzeszyn, Krasnystaw, Łęczna, Lubartów eta Dęblin zeharkatzen ditu.
* Datuak: Q1130403
* Multimedia: Wieprz / Q1130403
# Wiener Würstchen

Wiener Würstchen (euskaraz: «Viena saltxitxa») brühwurst motako saltxitxa da, txahalki eta txerrikiz egina eta ardi-hestez (saitling) galkatua. Bere zapore berezia keztatze prozesu berezi bati esker lortzen dute. Frankfurt saltxitxaren aldaera bat da eta Vienan bertan Frankfurter diete.

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) «Discounter: Der Kampf um das billigste Wiener Würstchen» Die Welt 2015-10-15.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q327316
* Multimedia: Vienna sausages / Q327316
# Wienhausen

Wienhausen Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan dago, [[Celle barrutia|Celle]] barrutian. 2014an 4.170 biztanle zituen 40,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q566292
* Multimedia: Wienhausen / Q566292
# Wieprz udalerria

Wieprz Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Wadowice barrutian kokatuta. 74,42 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 12239 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q931669
* Multimedia: Gmina Wieprz / Q931669
ieaPolonia Txikiko voivoderriko udalerriak :
# Zelomatu

Zelomatuak (Coelomata) zenbait sailkapenetan, bederen bizi-zikloaren aldiren batean zeloma izaten duten metazooez eratutako taldea da.
Hona hemen Nielsen et. al. proposaturiko filogenia:

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [1989]
* ↑ Nielsen, C., Scharff, N. & Eibye-Jacobsen, D., 1996. Cladistic analyses of the animal kingdom. Biol. J. Linnean Soc., 57: 385-410.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2981784
# Zelta hizkuntzak eta euskara

Euskarak, Europako beste hizkuntzek bezala, zelta hizkuntzen eragina jaso du.

## Zenbaketa sistema bigesimala

Zenbatzeko sistema bigesimalak —20an oinarritutako zenbaketak— bizirik dirau zelta hizkuntzetan eta euskaraz (adibidez: 40 = berrogei [bi aldiz hogei], 60 = hirurogei edo hiruretan hogei, 80 = laurogei edo lauretan hogei). Gainera, Mendebaldeko Europaren ingurunean, gaur egun danieran, frantsesean eta bereberraren tachelhit dialektoan ere erabiltzen da. Erdi Aroko ingelesean ere sistema bigesimal horren aztarnak baziren, baina frantsesaren normandiera dialektoaren eraginez nahiz eskandinaviar inbasioen ondorioz hizkuntza horretan galdu egin zen.

## Hiztegia

Zelta hizkuntzen eta euskararen parekotasunak :
| Antzinako zelta hizkuntza | Irlandera | Eskoziako gaelera | Galesa | Bretainiera | Euskara |
| Karri | Carrac | | Carreg | | Harri / Karri (erronkarieraz) |
| | Adarc | | | | Adar |
| Esok- | Eo | | Eog | Eog | Izokin |
| | Ainder | | | | Andere |
| | Athair | Athair | | Tad | Aita |
| | Sliabh | Beinn | Mynnyd | Menez | Mendi |

## Ikus gainera

* Britainiar eta irlandarren euskal jatorriaren teoria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12269281
# Zelta Tigrea

Zelta Tigrea (irlanderaz: Tíogar Ceilteach, ingelesez: the Celtic Tiger) 1990eko hamarkadatik hasi eta 2001 arteko Irlandako Errepublikaren hazkunde ekonomiko azkarra izendatzeko erabili ohi den ezizena da. Zentzu zehatzean, garaia (Zelta Tigrearen urteak) eta herrialdea izendatzeko erabiltzen da izendapena. Orain dela gutxi, komunikabideetan Zelta Tigrea 2 (Celtic Tiger 2) izendapena agertu da; horrekin, 2004 urtetik aurrera herrialdearen BPG % 5 hazi zela adierazten da. Hori zela eta, Irlandako Errepublikako Per capita Barne Produktu Gordina Europar Batasuneko bigarren handiena izan zen.
Celtic Tiger esaera lehenbiziko aldiz 1994ko abuztuan Morgan Stanleyk eginiko txosten batean agertu zen. 1980ko hamarkadan zehar, Hego Korea, Singapur, Hong Kong, Taiwan eta Ekialdeko Asiako zenbait herrialdek izandako hazkunde bizkorraren ondorioz irabazitako "Asiar tigreak" (edo "Asiar herensugeak", bestela) ezizenaren analogia bat dela pentsa daiteke. Zelta Tigrearen ekonomiari Booma edo irlandar mirari ekonomikoa izenez ere ezagutzen da.

## Zelta Tigrea (1996-2001)

Zelta Tigrearen aurreneko aroa 90. hamarkadatik hasi eta 2001eko nazioarteko atzeraldi ekonomikoraino doa. 1991 eta 1993 artean, irlandar ekonomia batez besteko urteko % 6,8a hazi zen: horrek berarekin bat eta ondorio gisan, irlandar bizimoduaren hazkunde ikusgarria ekarri zuen, gainontzeko Mendebaldeko Europako estatu askoren bizimoduaren maila gainditzeko punturaino. Hazkunde tasa handiena 1999koa izan zen: urte haretan BPG % 11,1 hazi zen. Hori 1998 eta 1997 urteetako % 8,7 eta % 10,8ko igoeren ondoren izan zen. Halere, hazkunde tasa maila handi hori gertatu arren, 2001, 2002 eta 2003 urteetan zehar ekonomia % 6 inguru haziz segitu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q855736
# Zelosyne

Zelosyne Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Zelosyne poecilosoma da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Zelosyne olga | | daturik gabe |
| Zelosyne poecilosoma | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8068827
# Zelote

Zeloteak I. mendeko mugimendu nazionalista judu bateko kideak izan ziren. Judas Galilearrak sortu zuen higikundea, Jesus jaio eta gutxira. Moisesen legeari gogor eutsi behar zitzaiola eta atzerritar guztiak Judeatik bota behar zirela aldarrikatzen zuten, horretarako, bortxa erabili behar bazen ere. Sektaren antolamendua erlijiosoa eta politikoa zen aldi berean; haien jatorria Makabearren garaikoa da, baina erromatarren zapalkuntza garaian bakarrik izan zuten antolamendu politikoa.

## Etimologia

Izena hebreerazko qanaim-etik dator (hebreerazko alfabetoan קנא, "grindu"), kideek zeukaten Yahvehganako grina zela-eta (Zen 25:10-11, 1 Erg 19:10). Hitza, zenbait hizkuntzatan, erradikalismo militantearen edo zorrozkeriaren baliokide izatera pasa da.

## Historia

Zeloteak euren garaiko judaismoko alderdirik erradikalena izan ziren, eta sarri beste alderdi batzuei, farisearrei eta saduzearrei kasu, aurre egiten zieten, "diru gosea" izatea leporatzen baitzieten. Historialari batzuek historiako lehen talde terroristatzat dute, euren ustez erromatarrei laguntzen zieten zibilak hiltzen baitzituzten. Zelote mugimenduaren barnean, sikario izeneko alderdi erradikala zegoen, neurriz kanpoko indarkeriagatik eta sektarismoagatik nabarmendu zena.
Judas Galilearra aipatzen da alderdi horretako liderrik garrantzitsuenetakotzat, eta Judeako lehen erroldatzean egin zituen ekintzengatik gogoratzen da, Apostoluen Eginak 5:37an agertzen den bezala. Itun Berrian ezaguna da jendetzak Barrabas askatzea erabakitzen duen atala, preso hartua izan zen lider zelote bat izan zitekeena, Jesus Nazaretekoaren ordez, zelote mugimenduak garai hartan zuen ospearen lekuko delarik.
Zeloteak 66-73 bitarteko Judu Matxinada Handiaren buru izan ziren. Gudu horretan, Jerusalemen kontrola hartu zuten, erromatarrek hiria berreskuratu eta Jerusalemgo tenplua suntsitu zuten arte. Hiru urte geroago, erromatarrek Masada gotorlekua okupatu zuten, zeloteen azken babeslekua, haren denfendatzaileek euren buruaz beste egin ondoren.

## Zeloteak ebanjelioetan

Jesusen ikasleetako bat, honek propio apostolu aukeratua, ziur aski mugimendu horretatik zetorren, argi eta garbi izendatzen baita Simon Zelotea Lukasen Ebanjelioa 6:15en. Lukasek egiten duen transkribapen honek ζηλωτην zelotei, Markosen καναναιον kananaion transkribapen greziarrarekin eta Mateoren καναναιος kananaios transkribapenarekin kontrastatzen du, azken bi hauek, argi ikusten denez hebreerazko qanaim edo aramaikozko kanan hitzei erreferentzia egiten dietelarik.
Aldiz, pentsatu izan da, horretarako inongo frogarik egon gabe, Juda Iskariote "Judas Sikarioa" zela. Baina etiopiar ebanjelio apokrifoa den "Gure Jaun Jesukristoren Ituna Galilean" Juda zelote gisa aipatzen da bigarren ataleko 12. bertsikuluan, non Simon Kananearraren semetzat errekonozitua den. "Iskariote" ishi-kariothetik, sikarioen sastakai kurbo beldurgarritik, datorren ezizen bat baino ez litzateke izango.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189225
* Multimedia: Zealots (Judea) / Q189225
# Ziritza (Deierri)

    Artikulu hau Deierriko etxaldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ziritza (argipena)».
Ziritza edo Ziritza Deierri Aizkoako etxaldea da, Deierriko udalerrian. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera hiru biztanle ditu. NA-700 eta NA-7330 errepideen lotunean dago.
Hizkuntza nagusia gaztelania da. XIX. mende hasieran galdu zen euskara.

## Demografia eta biztanleria

Ziritzako biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 5 | 4 | 4 | 3 | 2 | 2 | 3 | 3 |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren izendegia. Sinonimotzat Ziritza Deierri jotzen du. Ofizialki Casetas de Ciriza-Ziritzako etxeak.
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12269369
* Multimedia: Casetas de Ciriza / Q12269369
# Ziritarren dinastia

Ziritarren dinastia (arabieraz: زيريون‎‎) dinastia berberea izan zen, sanhaya taldekoa, X-XII. mendeen artean Ifriqiyan (Tunisia eta Aljeriako ekialdea) eta Granadan aginpidean izan zena. Hasieran fatimatarren gobernariak izan ziren, baina, haien aginpidea ukatuz, xiismoa utzi eta sunien dotrina ezarri zuten 1048an; mendeko zituzten lurraldeen gaineko jabetza Bulukkin ibn Ziriren esku geratu zen. Fatimatarrek, ordea, Banu Hillalen beduinoak bidali zituzten haien kontra. Beduinoen ondoren Siziliako normandiarrek eraso zituzten eta almohadeek aginpidea eskuratzearekin (1157), ziritarren dinastia desagertu zen. 1002an, ziritarren beste adar batek aginpidea hartua zuen Granadan; 1090ean almohadeak garaitu zitzaizkien.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018-9-12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 182. arauaː Dinastien izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205718
* Multimedia: Zirid dynasty / Q205718
# Zirkasia

Zirkasia (adigeraz: Адыгэ Хэку; errusieraz: Черке́сия, Txerkesia; arabieraz: شيركاسيا), Kaukasoko eskualde historiko bat da, egun, Karatxai-Txerkesia, Adigea eta Kabardino-Balkaria errusiar errepublikak hartzen dituena, edo, zabalago, Kaukaso iparralde osoa.
Bere izena, bere jatorrizko biztanleengandik, zirkasiarrengandik jasotzen du, gaur egun, lehen aipaturiko errepubliketan dagoen etnia bat. Hala ere, berez izen honekin ezagutzen direnak, Karatxai-Txerkesian bizi direnak dira, beste bi errepubliketan, lehenean adigesiarrak eta bigarrenean kabardinarrak deitzen dira, eurek, euren burua, nazio bakartzat hartzen duten arren.

## Erreferentziak

* ↑ Errusierazko izena
* ↑ Arabierazko izena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1408764
* Multimedia: Circassia / Q1408764
# Zirklerita

Zirklerita haluro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Zirklerita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Fe,Mg,Ca)9Al4Cl18(OH)12*14H2O(?)}}$. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Zirklerite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zirklip

Zirklipa (zirkulu eta klipen akronimoa), segurtasun eraztun edo Seeger eraztun ere deitua, pieza bat atxikitzeko edo eusteko erabiltzen den altzairuzko eraztun mota bat da. Material erdimalguaz egina, muturrak irekita dituen eraztun-itxurako pieza metaliko bat da. Mekanizatutako arteketan eta larakoen gainean jartzeko egokia da. Era horretan, zirklipak atxikitako piezari bira ematea uzteaz gain, alborantz desplazatzea eragozten dio.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2144243
* Multimedia: Circlips / Q2144243
# Ziritza (argipena)

Ziritza zenbait herri eta pertsonaren izena da.

## Toponimian

* Ziritza: Nafarroako udalerria.
* Ziritza: udalerri horretako udalburua.
* Ziritza: Deierriko etxagunea.

## Deitura

* Carlos Ziritza (Lizarra, 1964 -), artista.
* Marisa Ziritza Coscolín (Donostia), kazetaria.

## Erreferentziak

* ↑ Espainierazko grafian Ciriza.
# Zirkelita

Zirkelita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Zirkelita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Ti,Ca,Zr)O2-x}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Zirkelite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zitadela (Baiona)

Zitadela Lapurdiko Baiona hiriburuko auzoa da. Hiriaren erdialdean dago, Atturri ibaiaren iparraldean. Honako mugak ditu: iparraldean Amade eta Habas La Plaine auzoak, Caradoc eta Espiritu Saindua auzoak, hegoaldean Atturri ibaia eta mendebaldean Saint-Bernard auzoa.
Auzoaren izenak ongi adierazten duen bezala izena bertan Baionako zitadela egoteari zor dio.

## Eraikinak

* Baionako zitadela
* Baionako judu hilerria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492794
# Zitadela kalea (Iruñea)

Zitadela kalea Nafarroa Garaiko hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da.

## Izena

Izena Iruñeko zitadelaren omenez darama.

## Kokalekua

Alde Zaharreko hego-mendebaldeko mugan dago, Aduanako zokoaren alboan, eta Nafarroako Parlamentua eta Sarasate pasealekutik hurbil.
San Anton kalearen hasieran hasi eta San Gregorio kalearen hasieran amaitzen da.
Aurrez-aurre duen Navas de Tolosa kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea

* Aduanako zokoa
* Nafarroako Parlamentua
* Sarasate pasealekua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25479321
# Zis–trans isomerismo

Zis–trans isomerismoa edo isomerismo geometrikoa kimikan erabiltzen den terminoa da, atomoek molekulen barruan duten kokapen espazialari erreferentzia egiten diona. "zis" eta "trans" aurrizkiak latinetik datoz: "alde honetakoa" eta "beste aldekoa", hurrenez hurren. Kimikaren testuinguruan, zis-ek adierazten du talde funtzionalak (ordezkatzaileak) planoren baten alde berean daudela, eta transek, berriz, kontrako aldeetan daudela (zeharkakoak). Zis-trans isomeroak estereoisomeroak dira, hau da, formula bera duten baina hiru dimentsioko espazioan orientazio desberdinetan dauden molekula-bikoteak. Zis-trans notazioa ez dator beti bat E-Z isomeriarekin, deskribapen estereokimiko absolutua baita. Oro har, zis-trans estereoisomeroek biraketarik ez duten lotura bikoitzak dituzte, edo eraztun-egiturak izan ditzakete, non loturen errotazioa mugatuta edo oztopatuta dagoen. Zis eta trans isomeroak molekula organikoetan eta koordinazio-konplexu ez-organikoetan gertatzen dira. Zis eta trans deskribatzaileak ez dira erabiltzen konformazio-isomerian, non bi forma geometrikoak erraz bihurtzen baitira, lotura sinpleko kate irekiko egitura gehienetan bezala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q283611