OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tiglath-Pileser II.a

Tiglath-Pileser II.a Asiriako errege bat izan zen. K.a. 967tik K.a. 935 arte gobernatu zuen.
Ashur-resh-ishi II.aren oinordekoa izan zen. Bere erregealdi nahiko luzean, ez zuen askorik domeinatu. Garai horretan, Asiria, Urartu, Aram eta Babiloniarekin gerran sartu zen, gerra zibil batean, eskualde gerra handi izatera pasa zena, hasieran, arrakasta izan zuelarik. Bere oinordekoa, Ashur Dan II.a izan zen.
# Tiglath-Pileser III.a

Tiglath-Pileser III.a (akaderaz: Tukultī-Apil-Ešarra), Asiriako errege garrantzitsu bat izan zen K.a. VIII. mendean. K.a. 745etik K.a. 727 arte gobernatu zuen. Historiako komandanterik arrakastatsuenetakotzat hartzen da. Bere konkistek, antzinako asiriarrek ezagutzen zuten munduaren zatirik gehiena hartu zuten.

## Kanpaina militarrak

Adad-nirari III.aren semea, bere aurreko hiru erregeak, bere anaiak izan ziren, garrantzi historikorik gabekoak eta hilak izan zirenak. Berehala berrezarri zuen barne ordena, eta bere erregealdiaren lehen urtean abiatu zuen bere lehen espedizio militarra, hegoaldeko aramear eta kaldear tribuen aurka, Babiloniaren osotasuna errespetatuz, bere burua, hiri honen babesletzat baitzuen, baita bertako santutegiena ere.
Hurrengo urtean, Zagrosetako menditar tribuen aurkako operazioak zuzendu zituen. K.a. 743an, Urartuk lagundutako asiriar koalizio bati aurre egin behar izan zion, Arpad setiatuz, matxinadaren sorlekua zena, hiru urtez, erori zen arte, honek, gainontzeko siriar erresumak, zergari bezala mendeko bihurtzea eragin zuelarik.
Behin Siria domeinaturik, mediarren aurka joan zen, abere eta gatibu harrapakin handi bat lortuz, azken hauek, Diyalarantz erbesteratuak izan zirelarik. K.a. 735ean, bere etsai nagusia zen Urartu eraso zuen, zenbait gotorleku bereganatuz, Turushpa hiriburua hartzerik lortu ez zuen arren. Hurrengo urtean, Siriara itzuli zen, Damasko, Samaria, Axkelon eta Gazan zenbait matxinada baretzeko. Judeako Akhaz erregeari laguntzera ere joan zen, Israel eta Damaskok setiatzen zutena, eta, beraz, bi estatuak inbaditu zituen, bertako biztanleak erbesteratuz eta bere babestua zen Hosea Israelgo tronuan ezarriz.

## Errege koroa bikoitza

Babiloniari dagokionez, probintzia soilera mugatzera nahi ez zuenez, ezta abenturazaleen eskutan uzterik ere, politika berri bat abiatu zuen, Asiriara, monarkia pertsonal bikoitz baten bidez lotuz. Honela, Babiloniako errege aldarrikatu zen K.a. 728an, Pulu izenarekin, Marduken kleroaren babesa lortuz.

## Ondorioak

Hil zenean, jaso zuena baino erresuma zabalago bat utzi zuen, armada boteretsu eta modernizatu batekin, eta erreformatutako administrazio batekin. Konkista eta eransketa politikarekin, estatuaren ahalmenak gainditzearekin mehatxatzen zuen, ezinbestekoetara mugatzen saiatu zen, estatu zergari basailuz inguratzea nahiago izan zuelarik, baita plaza indartsuen, garnizioen eta erbesteratutako kolonoen sorrerarekin, tropa gehigarri bezala zerbitzatu zezaketenak. Aldi berean, inperioaren hedapen azkarrak, biztanleria mugitze handiak eragin zituen, herri etsaiekin jarraitutako erbesteratze masiboen politikarekin, euren lotura soziala hautsiz.
* Datuak: Q210074
* Multimedia: Tiglath-Pileser III / Q210074
# Svenljunga udalerria

Svenljunga Suediako udalerria da. Västra Götalandeko konderrian kokatua dago. 987,14 km² ditu eta 10.509 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mark udalerria Borås udalerria Tranemo udalerria Gislaved udalerria Falkenberg udalerria

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Statistiska centralbyrån, Kommunarealer den 1 januari 2014. Statistics Sweden.
* ↑ (Suedieraz) Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2016. Statistics Sweden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q501487
* Multimedia: Svenljunga Municipality / Q501487
# Sverdlovsk oblasta

Sverdlovsk oblasta (errusieraz: Свердло́вская о́бласть, translit.: Sverdlovskaia oblast) Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Uraletako Barruti Federalean kokatua. 194.800 km²ko azalera du, eta 2010ean 4.297.747 biztanle zituen. Zentro administratiboa Jekaterinburg hiria da.

## Erreferentziak

* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5462
* Multimedia: Sverdlovsk Oblast / Q5462
# Sverepec

Sverepec Eslovakiako udalerri bat da, Považská Bystricako barrutian kokatuta. 6,23 km²ko azalera du eta 1309 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q301494
* Multimedia: Sverepec / Q301494
# Svenja Brunckhorst

Svenja Brunckhorst (Rotenburg an der Fulda, Hessen, Alemania, 1991ko urriaren 19a) alemaniar saskibaloi jokalaria da, 3×3 modalitatean lehiatzen den kirolaria. 2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Marie Reichert, Elisa Mevius eta Sonja Greinacherrekin batera, eta urrezko domina lortu zuen emakumezkoen txapelketan.

## Nazioarteko palmaresa

Saskibaloia 3×3 :
| Olinpiar Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2024 | Paris Frantzia | | Emakumezkoen txapelketa |

## Erreferentziak

* ↑ «Svenja Brunckhorst» Federación Internacional de Baloncesto.
* ↑ (Alemanez) «Brunckhorst nach Olympiasieg: «Es ist ein Startschuss»» rtl.de 2024-08-13 (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).
* ↑ «MSN» www.msn.com (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).
* ↑ (Alemanez) NACHRICHTEN, n-tv. «Brunckhorst nach Olympiasieg: "Es ist ein Startschuss"» n-tv.de (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).
* ↑ (Alemanez) «3x3-Olympiasiegerin Brunckhorst: Gold-Coup soll Frauen-Basketball pushen» HIT RADIO FFH (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).
* ↑ «MSN» www.msn.com (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).
* ↑ Eurobasket. «Svenja Brunckhorst, Basketball Player, News, Stats - Eurobasket» Eurobasket LLC (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).
* ↑ MAGENTA SPORT. (2023-06-25). Svenja Brunckhorst: "Eisbad mit Bier gefüllt" I FIBA Women's EuroBasket 2023 | MAGENTA SPORT. (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50327388
* Multimedia: Svenja Brunckhorst / Q50327388
# Svenskfinland

Suediar Finlandia Svenskfinland :
| Bandera ||
| Berezko izena: - Suedieraz | Svenskfinland |
| Herrialdea | Finlandia |
| Hiri nagusia | Helsingfors |
| Hizkuntza ofizialak | Finlandiera Suediera |
| Azalera -Ur-azalera | 338.430,53 km² 34.538,07 km² (%10,2) |
| Biztanleria Dentsitatea | 5.378.039 (2011) 17,7 bizt/km² |
| Webgune ofiziala | (Errusieraz) (Finlandieraz) (Ingelesez) |
| Berezko hizkuntza ofiziala suediera da. ||
Suediar Finlandia edo Svenskfinland garai batean Suediar Erresuman izandako eskualdea eta gaur egun suedieradun finlandiarrak bizi diren irudizko lurraldea da. Termino hauen anbiguotasuna azken urteotan sortu da, hasiera batean desberdinak diruditen bi entitateren arteko lotura egin nahi izan baita. Alde batetik, Svenskfinland, IX. mendetik XIX.era Suediar Erresuma osatu zuen Finlandiari historialariek ematen dioten izena da; eta bestetik, gaur egun suedieradun finlandiarrak nagusi diren udalerrien multzoak jasotzen duen izendapena da.
Hain zuzen, ikuspuntu historikotik, Suediar Finlandia IX. mendetik XIX. arte izandako irudizko eskualde bat izan zen Suediar Erresuma

## Bilakaera
### Banaketa

Gaur egun, Suediar Finlandia lau eremu desberdinetan banatua dago:

## Erreferentziak

* ↑ Väestorekisterikeskus 2011.02.08

## Ikus, gainera

* Datuak: Q3751292
* Multimedia: Svenskfinland / Q3751292
# Sveriges Television

Sveriges Television edo SVT Suediako telebista publiko enpresa da.
1956an eratu zen Radiotjänst bezala, hurrengo urtean Sveriges Radio TV izena hartu zuelarik. 1979tik Sveriges Radio irrati publikotik bereizita dago. Ez da estatuko konpainia bat, baizik eta fundazio independente batek zuzentzen du, Sveriges Television ABk, zeinaren administrazio-kontseiluko kideak legebiltzarrak aukeratzen dituen.
Bost kate kudeatzen ditu: bi orokor (SVT1 eta SVT2), haurrentzako bat (Barnkanalen), kultural bat (Kunskapskanalen) eta albisteen bat (SVT24).

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) «"Vi har alltid varit stridbara"» Kollega 2018-06-08 (Noiz kontsultatua: 2022-01-05).

## Kanpo estekak

* (Suedieraz) SVTren webgunea
* Datuak: Q215363
* Multimedia: Sveriges Television / Q215363
# Sverigeita

Sverigeita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Sverigeita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaMnMgSnBe2(SiO4)3(OH)}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Sverigeite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Svendborg

Svendborg Danimarkako Hegoaldeko Danimarkako eskualdean dagoen hiria da, Fionia uharteko bigarren hiria hain zuzen ere. 2003an merkatal hiri bihurtu izanaren 750 urteurrenaz koinzidituz "Danimarkako urteko hiria" izendatu zuten.

## Geografia

Svendborg Fionia uhartearen hegoaldean kokaturik dago. Lau uharte txikiagok babesten dute hiria, Tåsinge eta Thurø (udalerri barnean daudenek), eta Langeland eta Ærø uharteek.

## Historia

1229an Valdemar II.aren eskutitz batean aipatzen da Svinæburgh izenarekin. Izenaren jatorria ez dago argi, danieraz svin zerria baita eta marsvin mazopa, beraz zerriak edo mazopak dauden hiria izango litzateke.
1236an Frantziskotar monasterioa eraiki zen herrian eta bertan iraun zuen 300 urtez. 1253an merkatal hiri eskubideak jaso zituen eta harresi eta babes dorreak eraiki ziren, armarriko hiru dorreak izan bide ziren, zeinetako bi dorrek "Skattertårnet" eta "Kyseborg" izenak zituzten eta hirugarrenaren izenik ez da gorde. Svendborgtik ekialdera zegoen Ørkild gazteluan apezpikua bizi zen baina herritarren erregearen alde egin zuten 1536ko Erreforman.
1536tik aurrera hasieran garapena ezagutu bazuen ere hurrengo bi mendetan izurriteak, suteak eta atzerritarren okupazioak ezagutu zituen.
XIX. mendeko Industria Iraultzak onura handiak ekarri zizkion hiriari eta popolazioa asko handitu zen. A. P. Moller-Maersk Group itsas garraio enpresa multinazionala bertan sortu zen.

## Kanpo estekak

* (Danieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q28031
* Multimedia: Svendborg / Q28031
# Sverdrup uharteak

Sverdrup uharteak Elisabeth Erreginaren uhartedi taldeko uhartedi bat da, Uhartedi Artikoan dagoena, Elisabeth Erreginaren uhartediaren iparraldean, oso-osorik Kanadako Nunavut lurraldearen administraziopean dagoena.

## Historia

Uharte talde honek bere izena Otto Sverdrup esploratzaile norvegiarraren omenez jasotzen du, uharteak 1898 eta 1902 artean esploratu eta kartografiatu zituena Fram itsasontzian, batzuetan aurretik inuitak bizi izan ziren arren.
Sverdrupek uharteak Norvegiarentzat aldarrikatu zituen, baina norvegiar gobernuak ez zuen eskari horrekin jarraitzeko interesik agertu 1928 arte. Une horretan, norvegiar gobernuak eskaria planteatu zuen, nagusiki uharteak truke txanpon bezala erabiltzeko Erresuma Batuarekin beste uharte artiko batzuk ziren Jan Mayen uhartea eta Bouvet uhartearen estatutuari buruzko negoziaketetan. 1930eko azaroak 11n Norvegiak Sverdrup uharteen gaineko kanadar subirautza errekonozitu zuen, eta 1930eko azaroak 19an Erresuma Batuak Jan Mayen uhartearen gaineko norvegiar subirautza errekonozitu zuen.

## Geografia

Uharte talde hau Ellesmere uharte handitik mendebaldera dago, 82º N eta 95º O koordenatuetan. Taldeko uharterik garrantzitsuenak Axel Heiberg uhartea, Amund Ringnes uhartea eta Ellef Ringnes uhartea dira, eta uhartediak, berau inguratzen duen uretan dauden zenbait uharte txiki ere hartzen ditu.
Uharte hauetako finkapen bakarrak Isachsen (antzinako pertsonal estazio bat, 1948 eta 1978 artean okupatua) Ellef Ringnes uhartean, eta McGill Arctic Research Station, Axel Heiberg uhartean dira, ikerkuntzako udako estazio bat.

### Uharte nagusiak

| Uhartea | Tontorra | Altuera m | Azalera km² | Postua Kanada | Postua Mundua |
| Axel Heiberg uhartea | Outlook mendia | 2211 | 43178 | 7 | 32 |
| Ellef Ringnes uhartea | ... | 260 | 11295 | 16 | 69 |
| Amund Ringnes uhartea | ... | 265 | 5255 | 25 | 111 |
| Meighen uhartea | ... | 300 | 955 | 50 | 337 |
| King Christian uhartea | King Christian Mountain | 165 | 645 | 60 | 420 |
| Stor uhartea | ... | 500 | 313 | 87 | ... |
| Sverdrup | Outlook mendia | 2211 | 66000 | - | - |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1122635
* Multimedia: Sverdrup Islands / Q1122635
# Tindersticks (1995eko albuma)

Tindersticks izeneko albuma (ingelesez Second Album ere deitua) Tindersticks taldearen 1995eko bigarren diskoa da.

## Abestiak

* "El Diablo En El Ojo" – 3:32
* "A Night In" – 6:25
* "My Sister" – 8:11
* "Tiny Tears" – 5:45
* "Snowy in F♯ Minor" – 2:28
* "Seaweed" – 5:14
* "Vertrauen II" – 3:19
* "Talk To Me" – 5:00
* "No More Affairs" – 3:49
* "Singing" – 0:57
* "Travelling Light" – 4:51
* "Cherry Blossoms" – 4:19
* "She's Gone" – 3:29
* "Mistakes" – 5:44
* "Vertrauen III" – 2:20
* "Sleepy Song" – 4:37

## Ikus, gainera

* Tindersticks

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7808054
# Tindall (Missouri)

Tindall Missourieko herri bat da. Grundy konderrian kokatua dago. 2010ean 77 biztanle zituen, 0,34 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Grundy konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q965195
# Tinder

Tinder hitzordu eta topaketen aplikazioa da, eta sare sozialtzat ere har daiteke. Txateatu eta hitzordu bat lor daiteke elkarrekin gustua duten pertsonekin edo elkar aukeratu dutenekin.
Merkatu digitaleko hitzordu aplikazio garrantzitsuenetako bat da, eta 2014an Urteko App izendatu zuten Enter.Co sarietan. 50 milioi erabiltzaile baino gehiago ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Álvarez, Eduardo. (2018-11-03). «Qué es Tinder y cómo funciona esta aplicación para ligar» ComputerHoy.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15078152
* Multimedia: Tinder (app) / Q15078152
# Tindaketa bakun

Tindaketa bakuna bakterioak edo beste zelula batzuk mikroskopio optikoan ikusteko erabiltzen den prozedura da, tindaketen artean errazena. Tindagai edo koloratzaile bakarra erabiltzen da, izaera basikoa duena, eta zelularen elementu azidoei lotzen zaizkiona (esaterako, zelula nukleoan dauden azido nukleikoei). Tindaketa honetan gehien erabiltzen diren tindagaiak metileno urdina, kristal-morea eta safranina dira.

## Prozedura

Zelulen tindaketak haien kontrastea areagotzen du, mikroskopioan hobeto ikus daitezen.
Aukeratutako tindagai basikoaz (metileno-urdinaz, kristal-moreaz...) bustitzen da prestakina, eta minutu bat uzten da. Prozesu osoa honako hau da:
* porta gainean dagoen prestakin lehorrari koloratzailea gehitu
* utzi minutu bat
* urez ikuzi
* prestakina lehortu eta behatu mikroskopioan
Tindaketa honen bitartez mikrobiologoak bakterioen itxura eta forma azter dezake. Tindaketak ez du balio, ordea, bakterioen egiturak ikusteko (kapsula, zelula horma, endosporak...).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267999
# Tindersticks (1993ko albuma)

Tindersticks izeneko albuma (ingelesez First Album ere deitua) Tindersticks taldearen 1993ko estreinako diskoa da.

## Abestiak

* "Nectar" – 2:40
* "Tyed" – 4:11
* "Sweet, Sweet Man Pt. 1" – 0:41
* "Whiskey and Water" – 5:51
* "Blood" – 4:52
* "City Sickness" – 4:00
* "Patchwork" – 4:40
* "Marbles" – 4:30
* "The Walt Blues" – 1:08
* "Milky Teeth" – 2:52
* "Sweet, Sweet Man Pt. 2" – 1:05
* "Jism" – 6:03
* "Piano Song" – 2:40
* "Tie-Dye" – 4:00
* "Raindrops" – 6:15
* "Sweet, Sweet Man Pt. 3" – 1:44
* "Her" – 3:29
* "Tea Stain" – 2:07
* "Drunk Tank" – 4:44
* "Paco de Renaldo's Dream" – 4:22
* "The Not Knowing" – 4:58
* "Fruitless" [*]

## Ikus, gainera

* Tindersticks

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7808052
# Tindalizazio

Tindalizazioa esterilizazio mota bat da, aldizkako beroketan oinarritzen dena. Esterilizatu nahi den produktua tenperatura altuekin tratatzen da (60º-100 °C-tan 30 minututan; irakin uretan sartu ohi da), eta beroketa horren ondoren inguruko tenperaturan uzten da 24 ordutan. Gero, prozesua errepikatzen da berriz. Bukatzeko, hirugarren tratamendu termikoa ezartzen zaio produktuari.
Esterilizazio zatikatu hau John Tyndall zientzialari irlandarrak asmatu zuen 1887an.
Teknika honek zelula begetatiboak ez ezik, endosporak ere suntsitzen ditu. Lehenengo tratamendu termikoak esporulazioa eragiten du, eta 24 orduko atsedenaldiak esporen ernatzea eragiten du (hots, esporak zelula begetatibo bihurtzea). Bigarren tratamendu termikoak zelula begetatibo horiek deuseztatzen ditu. Prozesua errepikatzen da, bigarren ernatze bat eragiteko (badaezpadako neurria izaten da hau, lehenengo tratamenduaren ondoren endospora batzuk hozitu gabe gera baitaitezke). Hirugarren tratamendu termikoak bigarren ernatze horren ondorioz sortutako zelulak apurtzen ditu.
Tindalizazioa esterilizatu behar den produktuak 100º C baino tenperatura altuagorik onartzen ez duenean erabiltzen da. Autoklabearen bidezko esterilizazio klasikoaren aldean (121º C, 20 minututan), baina, askoz motelagoa da, prozesuak hiru egun irauten duelako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2300995
# Tindaro

Tindaro (antzinako grezieraz: Τυνδάρεος, Tundáreos), greziar mitologian, Lakoniako erregea da, Espartan, Perieresen eta Gorgofoneren semea eta Ledaren senarra. Castor eta Klitemnestraren aita izan zen, Ledak jarri zituen bi arrautzetako batetik jaio zirenak. Bestetik, Polux eta Troiako Helena jaio ziren, baina bi hauek Zeusen seme-alabak ziren, nork Leda seduzitu zuen Tindarok beste hainbeste egin aurretik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192946
* Multimedia: Tyndareus / Q192946
# Tindategi

Tindategia edo garbitegia arropak, oihalak eta kidekoak garbitzen eta tindatzen diren etxea edo denda da. Bi modutan garbitzen dute: lehorrean eta urez. Arropak norberak garbitzeko garbigailuak dauden negozioari garbitegi deritzo.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Hiztegia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18696964
* Multimedia: Dry cleaning / Q18696964
# Tlmače

Tlmače Eslovakiako udalerri bat da, Leviceko barrutian kokatuta. 4,64 km²ko azalera du eta 3612 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1075. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q239637
* Multimedia: Tlmače / Q239637
# Tlazolteotl

Tlazolteotl (nahuatlez "Zikinkeriaren Irenslea") mexika mitologian lurra, sexua eta jaiotzaren jainkosa da. Mundutik bekatua ezabatzen zuen jainkosa eta sexualitatearekin gehien lotutako jainkosa zen. Ilargiarekin lotuta zegoen.

## Irudikapena

Kodexetan azteken erditzeko ohiko posturan irudikatzen zen, edo batzuetan kaka egiten lizunkeria bekatuak kakarekin sinbolizatzen baitziren.
Beste kodex batzuetan "deabruaren erroa" eusten agertzen da, ezmoraltasunarekin lotuta dagoen edaria den pulkearen eraginak indartzeko eta erditzeko minak arintzeko erabilitako landearea.

## Sinesmenak

"Zikinkeriaren irenslea" bezala ezagutzen zen hil zorian zegoen jendea bisitatzen zuela uste baitzen.
Tlazolteotl jainkosak azteka gizartean emakumetasunari buruzko balio moral batzuen kontraesanak agertzen zituen: sufrimendua zekarren sexu bidezko gaixotasunekin eta hauek medikuntzarekin sendatzen zituen, sexu desbideraketak inspiratzen zituen eta aldi berean horiek barkatzeko ahalmena zuen, eta guzti hau ugalkortasunaren eta erditzearen jainkosa, medikuen patroia eta aldi berean eromena zekarren jainkosa krudela izanik.

## Beste jainkosa batzuk

* Toci ("Jainkoen Amona") gaixoen sendatzailea
* Yohualticitl ("Gaueko emagina")
* Mictecacihuatl ("Heriotzaren Dama") Mictlan behe munduko erregina
* Coatlicue ("Sugezko gonaduna"). Emankortasuna, heriotza eta birsortzea sinbolizatzen zituen. Aztekek birjintzat hartzen zuten. Tonantzin ere deitua ("Gure Ama Gurtua")
* Xochiquetzal, Quetzalcoatlen maitale ederra, erditzearen eta jaiotzaren emagina.
* Itzpapalotl, jainkosa azteka bat, aldi berean atso jakintsua eta sorgin boteretsua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q850249
* Multimedia: Tlazolteotl / Q850249
# Tlingitak

Tlingit jendea edo Tlingitak amerindiar tribu bat dira, Kolosh taldekoak. Izena “tlingi” hitzetik dator, Lingít hizkuntzan herri esan nahi duena.

## Demografia

Errusiarrak heldu zirenean 1740. urtean, Lingít hizkuntzaren 14 dialekto hitz egiten ziren. Eta 10.000 banako inguru ziren. 1985. urtean 10.000 ziren Alaskan (batzuk |Lingít [ɬìnkít]n) eta 500 Kanadan. Haietatik guztietatik, soilik 2.000 hitz egiten zuten sorterriko hizkuntza.

## Ohiturak

Makil totemikoz inguratuak zeuden hiribildu luzeetan bizi izaten ziren. Makil haiek, haien arbaso eta biztanleen giza ezaugarriak irudikatzen zituzten. Etxeak 3,6 metro ingurukoak ziren. Gainera 20 metro luzeko piraguak ere egiten zituzten. Gudurako, zein arrantza egiteko balio zutenak.
Klan bakoitzak buruzagi bat zuen. Eta hango kideak arbaso komun bat zuten, betiere ama-lerroko.
Arpoi, tranpa eta sareekin arrantzatzen zuten. Gainera ugaztunak ehizatzen zituzten, hala nola, hartzak ala oreinak. Eta itsas-txakurra edo igarabak bezalako itsas ugaztunak. Halaber baiak eta sustraiak biltzen zituzten.
Beste kostaldeko tribu amerindiar askoren modura potlatch erritua praktikatzen zuten kide bat hiltzen zenean. Orrits bat egiten zuten eta opariak aldatzea zuen oinarri, izenaren truke.
Erlijio aldetik, belea haien herriari su eman eta eguzkia eta ilargia abian ipini zuela uste zuten. Ulises bezalako heroi mitologiko batean sinesten zuten, Kaax’achgóok. Errituetan, zurezko maskarak erabiltzen zituzten, arbaso eta heroiak irudikatzen zituztenak. Xaman bat hil egiten zenean, burua moztu eta kutxa batean gordetzen zuten haren tresna magiko guztiekin batera. Gero, kutxa, kobazulo ilun batean gordetzen zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q536129
* Multimedia: Tlingit / Q536129
# Tlaxkalteka

Tlaxkalteka (gaztelaniaz: Tlaxcalteca) Amerikako nahua taldeko nahuatl azpitaldeko herria. Egun desagerturik da tlaxkalteka baina Kolonen aurreko garaietan Mexikoko ordokian kokaturik zegoen. Lau jaurerri konfederatuetan (Tepetikpak, Okotelulko, Tizatlan, Quiahiztlan) eraturik zeuden, zeinek bere gobernua zuela eta guztiekiko arazoetan erabakiak elkar aditurik hartzen zituztela. Ez ziren inoiz azteken mende erori, nahiz eta bi herriok urte luzez elkarren aurka gudukatu ziren xōchiyaoyōtl deituriko gerra loratuetan: bi armadek borrokari ekiten zioten aurrez erabakitako egunetan eta lekuetan, bietako batek etsi arte. Kolonizatzaile espainiarrak iristean, haiei aurre egitea erabaki zuten bertako jaunek. Hernán Cortések Cholulan garaitu zituen tlaxkaltekak, baina, hala eta guztiz ere, haiek izan ziren espainiarren aliaturik leialenak; azteken aurkako kanpainan, espainiarrekin batera esku hartu eta lehengo etsaiez mendekua hartu zuten, eta geroztikako kolonizazioan ere parte hartu zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1471210
* Multimedia: Tlaxcalteca / Q1471210
# Tlayacapan (udalerria)

Tlayacapan Mexikoko udalerri bat da. Morelos estatuan kokatua dago. 2010ean 16.543 biztanle zituen 57,33 km²ko azaleran. Herriburua [[Tlayacapan (Tlayacapan)|Tlayacapan]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20264468
* Multimedia: Tlayacapan Municipality / Q20264468
# Tlazazalca (udalerria)

Tlazazalca Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 6.890 biztanle zituen 203,79 km²ko azaleran. Herriburua [[Tlazazalca (Tlazazalca)|Tlazazalca]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20291070
* Multimedia: Tlazazalca Municipality / Q20291070