OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alaska Airlines

Alaska Airlines (NAZE: AS, NAGE: AS) Ameriketako Estatu Batuetako airelinearik garrantzitsuenetariko bat da, herrialdeko seigarren handiena dena. 1932an McGee Airways izenpean sortu zuten, Anchoragetik (Alaska) hegaldiak eskaintzeko. Gaur egun hegazkin-konpainia garrantzitsua da, Estatu Batu jarraipenetan, Alaskan, Hawaiin, Kanadan, Costa Rican eta Mexikon ehundik gora helmugarako hegaldiak egiten ditu, eta ahizpa Horizon Air airelinearekin batera, Alaska Air Groupen parte da.
Bere operazio-baseak Seattle-Tacoma Nazioarteko Aireportuan eta Ted Stevens Anchorage nazioarteko aireportuan daude. Los Angelesko Nazioarteko Aireportuan eta Portlandeko Nazioarteko Aireportuan ere operazio garrantzitsuak egiten ditu. Bi negozio unitate ditu: Horizon Airlines eta Alaska Airlines.

## Kanpo estekak

* Webgune Ofiziala
* Datuak: Q822614
* Multimedia: Alaska Airlines / Q822614
# American Airlines Arena

American Airlines Arena AEBetako Florida estatuko Miami hirian dagoen kirol pabilioi da. 1999an eraikia izan zen eta Miami Heat taldearen jokalekua da.

## Iruditegia

* Kanpoaldea egunez.
* Kanpoaldea gauez.
* Aireko ikuspegia.
* Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak

* American Airlines Arena pabilioiaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q420129
* Multimedia: Kaseya Center / Q420129
ieaNational Basketball Association :
Ekialdeko KonferentziaMendebaldeko Konferentzia
ieaAtlantikoaBoston CelticsBrooklyn NetsNew York KnicksPhiladelphia 76ersToronto Raptors
ieaErdialdeaChicago BullsCleveland CavaliersDetroit PistonsIndiana PacersMilwaukee Bucks
ieaHego-ekialdeaAtlanta HawksCharlotte HornetsMiami HeatOrlando MagicWashington Wizards
ieaIpar-mendebaldeaDenver NuggetsMinnesota TimberwolvesOklahoma City ThunderPortland Trail BlazersUtah Jazz
ieaPazifikoaGolden State WarriorsLos Angeles ClippersLos Angeles LakersPhoenix SunsSacramento Kings
ieaHego-mendebaldeaDallas MavericksHouston RocketsMemphis GrizzliesNew Orleans PelicansSan Antonio Spurs :
Urteroko ekitaldiak
Draft • NBAko All-Star Asteburua (All-Star Partidua • NBAko Birrintze Lehiaketa • NBAko Hirukoen Lehiaketa • Trebezien Lehiaketa • MVP) :
Bestelakoak
ABA
BAA
WNBA
Basketball Hall of Fame :
# American Canyon (Kalifornia)

American Canyon Kaliforniako hiri bat da. Napa konderrian kokatua dago. 2010ean 19.454 biztanle zituen, 12,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Napa konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q463679
* Multimedia: American Canyon, California / Q463679
# American Airlines Center

American Airlines Center Texasko Dallas hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Dallas Mavericks eta Dallas Stars taldeen jokalekua da.
2001ean inauguratu zen.

## Kanpo estekak

* American Airlines Center kirol pabiloiko webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q463345
* Multimedia: American Airlines Center / Q463345
ieaNational Basketball Association :
Ekialdeko KonferentziaMendebaldeko Konferentzia
ieaAtlantikoaBoston CelticsBrooklyn NetsNew York KnicksPhiladelphia 76ersToronto Raptors
ieaErdialdeaChicago BullsCleveland CavaliersDetroit PistonsIndiana PacersMilwaukee Bucks
ieaHego-ekialdeaAtlanta HawksCharlotte HornetsMiami HeatOrlando MagicWashington Wizards
ieaIpar-mendebaldeaDenver NuggetsMinnesota TimberwolvesOklahoma City ThunderPortland Trail BlazersUtah Jazz
ieaPazifikoaGolden State WarriorsLos Angeles ClippersLos Angeles LakersPhoenix SunsSacramento Kings
ieaHego-mendebaldeaDallas MavericksHouston RocketsMemphis GrizzliesNew Orleans PelicansSan Antonio Spurs :
Urteroko ekitaldiak
Draft • NBAko All-Star Asteburua (All-Star Partidua • NBAko Birrintze Lehiaketa • NBAko Hirukoen Lehiaketa • Trebezien Lehiaketa • MVP) :
Bestelakoak
ABA
BAA
WNBA
Basketball Hall of Fame :
ieaNational Hockey League :
Mendebaldeko KonferentziaEkialdeko Konferentzia
ieaPazifikoar DibisioaAnaheim DucksArizona CoyotesCalgary FlamesEdmonton OilersLos Angeles KingsSan Jose SharksVancouver Canucks
ieaErdialdeko DibisioaChicago BlackhawksColorado AvalancheDallas StarsMinnesota WildNashville PredatorsSt. Louis BluesWinnipeg Jets
ieaAtlantiar DibisioaBoston BruinsBuffalo SabresCanadiens de MontréalFlorida PanthersDetroit Red WingsOttawa SenatorsTampa Bay LightningToronto Maple Leafs
ieaMetropoliar DibisioaCarolina HurricanesColumbus Blue JacketsNew Jersey DevilsNew York IslandersNew York RangersPhiladelphia FlyersPittsburgh PenguinsWashington Capitals :
# American Bearing Manufacturers Association

American Bearing Manufacturers Association kojineteen teknologiaren alderdi guztiak lantzen dituen industria-merkataritza taldea da. 1917an sortu zen fabrikatzaile talde informal gisa, Lehen Mundu Gerran kojineteen fabrikazioan laguntzeko helburuarekin. 1933an Eratze-Artikuluak berretsi zituzten, orduko kideek, marruskaduraren aurkako errodamenduen fabrikatzaileen elkarte (AFBMA) gisa. 1934an AFBMA erakunde gisa sartu zen New Yorken . 1993an erakundeak ofizialki bere titulua American Bearing Manufacturers Association-era aldatu zuen bere kideei hobeto zerbitzatzeko eta kideen hautagarritasuna zabaltzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Archived copy. .
* ↑ http://www.usitoday.com/FA_americanbearingsprofile.asp

## Kanpo estekak

* ABMA
* Datuak: Q4743154
# American Broadcasting Company

    Artikulu hau Ameriketako Estatu Batuetako telebista kateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «ABC (argipena)».
American Broadcasting Company edo ABC AEBko telebista kate bat da. 1943an Edward Noblek sortua izan zen, The Walt Disney Companyren jabetzakoa da eta egoitza New York hirian du.

## Kanpo estekak

* ABC telebista katearen webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q169889
* Multimedia: American Broadcasting Company / Q169889
# American Airlinesen 11 hegaldia

American Airlinesen 11 hegaldia Ameriketako Estatu Batuetan egon zen hegaldi komertziala zen. Bostongo Logan nazioarteko aireportutik irten eta Los Angeles zuen helburu. Al Kaidako 5 terroristen hegazkina bahitu zuten eta WTCeko Ipar Dorrearen aurka jo zuten hegazkina bidaiari guztiekin. Bahiketa hau 11-Seko atentatuetan parte hartu zuen hegaldietako bat izan zen.
Hegazkina goizeko 08:46etan egin zuen talka New Yorkeko World Trade Centerko Ipar Dorrearen aurka. Hegazkineko 92 pertsonak hil ziren terroristak barne.

## Bahiketa

Hegazkina bahitu zutenean, hegazkinean zihoan azafata batek American Airlines enpresarekin telefonoz harremanetan jartzea lortu zuen bahiketaren berr emateko. Mezuak honakoa zioen:

## Hegazkinean zihoazen terroristak

* Mohamed Atta (egiptoarra) - Buruzagia eta pilotua.
* Waleed al-Shehri (saudiarra)
* Wail al-Shehri (saudiarra)
* Satam al-Suqami (saudiarra)
* Abdulaziz al-Omari (saudiarra)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Moyers, Bill. (2007-09-14). Transcript. (Noiz kontsultatua: 2008ko ekainaren 23).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) AA11 hegaldiko biktimen zerrenda
* Datuak: Q11694
* Multimedia: American Airlines Flight 11 / Q11694
# American Assassin

American Assassin 2017ko Michael Cuesta estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko filma da, 2010eko Vince Flynnen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Mitch Rappen neska laguna hil da eraso batean. Ondoren, operazio sekretuak egiten dituen talde batek erreklutatu egingo du, eta CIAko agente batek trebatuko du. Bien artean misio bat bete beharko dute: munduan kaosa sor dezakeen operazio bat zapuztea.

## Aktoreak

* Dylan O'Brien: Mitch Rapp
* Michael Keaton: Stan Hurley
* Sanaa Lathan: Irene Kennedy zuzendaria
* Shiva Negar: Annika
* Taylor Kitsch: "Ghost" (Ronnie)
* David Suchet: Director Thomas Stansfield
* Navid Negahban: Behurz
* Scott Adkins: Victor
* Charlotte Vega: Katrina Harper

## Erreferentziak

* ↑ «American Assassin» Berria 2017-11-03.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26882523
# American Beauty

American Beauty (euskaraz Amerikar Edertasuna) 1999ko komedia dramatiko filma da, Sam Mendesek zuzendua. Kevin Spacey, Annette Bening, Thora Birch, Wes Bentley, Mena Suvari, Chris Cooper, Peter Gallagher eta Allison Janney aktoreek antzeztu zuten.
Filmak 5 Oscar irabazi zituen: film onena, zuzendari onena, gizonezko aktorerik onena Kevin Spaceyentzat, argazkilaritza onena eta jatorrizko gidoi onena
Filmean, egungo bizitza modernoaren testuinguruan, besteak beste, amodioa, askatasuna, edertasuna, zoriontasuna eta familia-gaiak jorratzen dira.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Lester Burnham (Kevin Spacey) krisialdian dagoen berrogei urtetik gorako gizona da. Carolyn emaztea (Annette Bening), berriz, lanarekin "ezkonduta" bizi da. Gauzak horrela, Lesterren bizitza guztiz monotonoa da, egun batean bere alabaren (Thora Birch) adiskide den neska nerabe bat (Mena Suvari) ezagutu eta erabat erakarrita sentituko den arte.

## Aktoreak

| Pertsonaia | Aktorea |
| Lester Burnham | Kevin Spacey |
| Carolyn Burnham | Annette Bening |
| Jane Burnham | Thora Birch |
| Frank Fitts kolonela | Chris Cooper |
| Barbara Fitts | Allison Janney |
| Ricky Fitts | Wes Bentley |
| Angela Hayes | Mena Suvari |
| Buddy Kane | Peter Gallagher |

## Kanpo estekak

* American Beauty filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Filmaren webgunea (Ingelesez)
* Filmaren azpitituluak euskaraz
* Cliff de Hory American Beautyren inguruan (euskaraz)
* Datuak: Q25139
* Multimedia: American Beauty (1999 film) / Q25139
# American Basketball Association

American Basketball Association edo ABA, 1967an Estatu Batuetan sortu zen saskibaloi liga izan zen. ABAk existitzeari utzi zion ABA-NBA batasuna eman zenean, 1976an.
Guztira hamaika taldek jokatzen zuten bertan eta azken titulua New York Nets taldeak eraman zuen. Titulu gehien Indiana Pacers taldeak eskuratu zituen (3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q463486
* Multimedia: American Basketball Association (1967–76) / Q463486
ieaNational Basketball Association :
Ekialdeko KonferentziaMendebaldeko Konferentzia
ieaAtlantikoaBoston CelticsBrooklyn NetsNew York KnicksPhiladelphia 76ersToronto Raptors
ieaErdialdeaChicago BullsCleveland CavaliersDetroit PistonsIndiana PacersMilwaukee Bucks
ieaHego-ekialdeaAtlanta HawksCharlotte HornetsMiami HeatOrlando MagicWashington Wizards
ieaIpar-mendebaldeaDenver NuggetsMinnesota TimberwolvesOklahoma City ThunderPortland Trail BlazersUtah Jazz
ieaPazifikoaGolden State WarriorsLos Angeles ClippersLos Angeles LakersPhoenix SunsSacramento Kings
ieaHego-mendebaldeaDallas MavericksHouston RocketsMemphis GrizzliesNew Orleans PelicansSan Antonio Spurs :
Urteroko ekitaldiak
Draft • NBAko All-Star Asteburua (All-Star Partidua • NBAko Birrintze Lehiaketa • NBAko Hirukoen Lehiaketa • Trebezien Lehiaketa • MVP) :
Bestelakoak
ABA
BAA
WNBA
Basketball Hall of Fame :
# Aktinolita

Aktinolita Ca$_2$(Mg,Fe)$_5$Si$_8$O$_{22}$(OH)$_2$ formula kimikoa duen mineral inosilikatoa da. Tarteko kidea da magnesioan aberatsa den tremolitaren eta burdinan aberatsa den anfibolaren arteko segidan. Aurreko formulan ikus daitekeen bezala, Mg eta Fe modu askean truka daitezke aktinolitaren kristal-egituran. Tremolitaren kasuan bezala, aktinolita asbesto mota bat egiteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104692
* Multimedia: Actinolite / Q104692
# Aktinometro

Aktinometroak (Grekotik άκτίς, -ῑνος 'argi izpia' eta -μέτρον,'neurria') erradiazio elektromagnetikoaren berotze-ahalmena neurtzeko erabiltzen diren tresnak dira. Meteorologian bereziki eguzki-erradiazioaren intentsitatea neurtzeko erabiltzen dira pirheliometroak izenarekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q403898
* Multimedia: Measuring instruments (sunshine) / Q403898
# Aktinomizina

Aktinomizina Streptomyces generoko hainbat bakteriok era naturalean ekoizten duten antibiotiko polipeptidikoen multzoari deritzo, Selman Abraham Waksman mikrobiologo estatubatuarrak estreinakoz 1940an isolatu zuena. Isolatutako antibiotiko zaharrenetarikoa da.
Botika honek bakterioen transkripzioa inhibitzen du, hots, DNAri estuki lotzen zaio RNA katearen sintesia oztopatuz.
Aktinomizinak espektro zabaleko antibiotikoak dira, bakterio Gram negatibo zein Gram positiboei eraso egiten dietenak. Zoritxarrez, oso toxikoak dira organismoarentzat, eta horrek haren erabilera klinikoa asko murrizten du gaixotasun infekziosoak tratatzeko orduan.
Aktinomizina bat, D-aktinomizina, hainbat minbizi mota tratatzeko erabiltzen da, efektu zitotoxiko nabarmen duelako. Zain barneko bidetik sartu ohi da, beste botika batzuekin batera, gaixo minbizidunen kimioterapia egiterakoan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q343465
* Multimedia: Actinomycins / Q343465
# Aktobe probintzia

Aktobe probintzia (kazakheraz: Ақтөбе облысы) Kazakhstanen dago. Hiriburua Aktobe da eta 340.000 biztanle ditu. Probintziak guztira 797.036 biztanle eta 300.600 km2 eta Kazakhstango bigarren probintzia zabalena da, Karagandy probintziaren ondoren. Iparraldean Errusia rekin egiten du muga eta hegoaldean Uzbekistanekin. Kazakhstango beste sei probintziekin egiten du muga: Atyrau mendebaldean; Mangystau hego-mendebaldean; Karagandy ekialdean; Kostanay ipar-ekialdean; Kyzylorda hego-ekialdean, eta Kazakhstango mendebaldeko probintzia Ipar-mendebaldean. Ilek ibaiak, Ural ibaiaren adar bat, probintzia zeharkatzen du. Aktobe izena kazakheratik dator eta "mendi txuri" esan nahi du "Ақ" (txuri) eta "төбе" (mendi).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q485437
* Multimedia: Aktobe Region / Q485437
# Aktinio

Aktinioa elementu kimiko bat da, Ac ikurra eta 89 zenbaki atomikoa dituena.

## Ezaugarri nagusiak

Aktinioa elementu metaliko, zilarkara eta erradioaktiboa da. Bere erradioaktibitate biziaren ondorioz, iluntasunean argi urdin zurbila igortzen du. Aztarna-elementu gisa dago uranio-meetan, 21,773 urteko erdibizitza duen $^{227}$Ac forman. Tona bat uranio-meak gramo hamarren bat aktinio dauka.

## Aplikazioak

Radioa baino 150 aldiz erradioaktiboagoa da eta, beraz, oso estimatua da neutroi-iturri gisa. Ez dauka beste aplikazio industrial berezirik.
Medikuntzan, $^{225}$Ac isotopoa $^{213}$Bi ekoizteko erabiltzen da, gero erradioterapian erabilia izateko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1121
* Multimedia: Actinium / Q1121
# Aktobe

Aktobe (kazakheraz: Ақтөбе) Ilek ibaiaren ondoan dagoen Kazakhstango hiri bat da. Aktobe probintziako erdigune administratiboa da. 2013an, 371.546 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q477232
* Multimedia: Aktobe / Q477232
# Aktis

Greziar mitologian, Aktis, Helios eguzki jainkoa eta Rodo lamiaren semea zen, Rodasen eponimoa.
Zeusek, Telkinak ezabatzeko uholde bat bidali zuenean, hauek, ihes egin eta Rodo eta bere semeak utzi zituzten Rodaseko gobernari bakar bezala. Rodok ere, baina, bazituen anaiak, hauek, euren ama bortxatu ondoren, lurpeko deabru bihurtu zituzten arren.
Euren anaia Tenagesen abilezia eta adimenagatik bekaitzak eta jelosiak jota, beste heliadek hil egin zuten. Aktisek, krimen honengatik, Rodasetik ihes egin behar izan zuen, eta Egipto ezezagunerantz jo zuen, non Heliopolis hiria sortu zuen (bere aitaren omenez). Belaunaldi askoan zehar, ospetsua izan zen astrologia eskola bat sortu zuen, arte honetan nabarmentzen baitzen, bere aita Heliosek horretan prestatu ondoren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2657834
# Aktiumgo gudua

Aktiumgo itsas gudua K.a. 31ko irailak 2an gertatu zen beranduago Erromatar Inperioko lehen enperadore izango zen Augustoren (Marko Agripak gidatua) eta Bigarren Triunbiratuan kide zuen Marko Antonio eta honen aliatua zen Kleopatra VII.aren floten artean Anbraziako golkoaren eta Aktiumgo harkaitzaren parean. Gudu honetan Augustok erabateko garaipena lortu zuen, eta Marko Antoniok eta Kleopatrak ihes egin behar izan zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160387
* Multimedia: Battle of Actium / Q160387
# Aktinomikosi

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Aktinomikosia hainbat aberetan, abelgorrietan batez ere, eta zenbaitetan gizonarengan ere bai, ezaguna den gaixotasun kutsakorra da, actinomyces baziloak eragina. Handituak eta gogorguneak azaltzen dira, zauriak sortu eta sukarra eragiten dutelarik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017-01-13 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q422268
* Multimedia: Actinomycosis / Q422268
# Aktinopterigio

Aktinopterigio (Actinopterygii) (grezierazko actino eta pterygi euskaraz erradio eta hegats) arrain klase bat da. Klado hau, ornodunen artean, handiena da. 27.000 espezie baino gehiago dira. Ur gezan eta ur gazian bizi dira.

## Taxonomia

Bi azpiklase:
* Chondrostei
* Neopterygii

### Azpiklasea Chondrostei

* Ordena Acipenseriformes
* Ordena Polypteriformes

### Azpiklasea Neopterygii

Infraklasea Holostei
* Ordena Amiiformes
* Ordena Lepisosteiformes
Infraklasea Teleostei
* Superordena Acanthopterygii
** Ordena Atheriniformes
** Ordena Beloniformes
** Ordena Beryciformes
** Ordena Cetomimiformes
** Ordena Cyprinodontiformes
** Ordena Gasterosteiformes
** Ordena Mugiliformes
** Ordena Perciformes
** Ordena Pleuronectiformes
** Ordena Scorpaeniformes
** Ordena Stephanoberyciformes
** Ordena Synbranchiformes
** Ordena Syngnathiformes
** Ordena Tetraodontiformes
** Ordena Zeiformes
* Superordena Clupeomorpha
** Ordena Clupeiformes
* Superordena Cyclosquamata
** Ordena Aulopiformes
* Superordena Elopomorpha
** Ordena Albuliformes
** Ordena Anguilliformes
** Ordena Elopiformes
** Ordena Notacanthiformes
** Ordena Saccopharyngiformes
* Superordena Lampridiomorpha
** Ordena Lampridiformes
* Superordena Ostariophysi
** Ordena Characiformes
** Ordena Cypriniformes
** Ordena Gonorynchiformes
** Ordena Gymnotiformes
** Ordena Siluriformes
* Superordena Osteoglossomorpha
** Ordena Hiodontiformes
** Ordena Osteoglossiformes
* Superordena Paracanthopterygii
** Ordena Batrachoidiformes
** Ordena Gadiformes
** Ordena Lophiiformes
** Ordena Ophidiiformes
** Ordena Percopsiformes
* Superordena Polymyxiomorpha
** Ordena Polymixiiformes
* Superordena Protacanthopterygii
** Ordena Esociformes
** Ordena Osmeriformes
** Ordena Salmoniformes
* Superordena Scopelomorpha
** Ordena Myctophiformes
* Superordena Stenopterygii
** Ordena Ateleopodiformes
** Ordena Stomiiformes

## Erreferentziak

* ↑ ITIS arabera, Syngnathiformes Gasterosteiformes barruan daude.
* Datuak: Q127282
* Multimedia: Actinopterygii / Q127282
* Espezieak: Actinopterygii
# Amalia Bereș

Amalia Bereș (1997ko ekainaren 18a) errumaniar arraunlari bat da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen emakumezkoen zortzikoan (beste kideak: Adriana Ailincăi, Roxana Anghel, Mădălina Bereș, Iuliana Buhuș, Dumitrița Juncănariu, Iuliana Popa eta Simona Radiș; lemazain: Victoria-Ștefania Petreanu), eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen zortzikoan. Bi aldiz izan da munduko txapeldun zortzikoan eta zazpi aldiz Europako txapeldun, besteak beste zortzikoan eta lemazain gabeko laukoan. Amalia Bereșen ahizpa zaharragoa da Mădălina Bereș arraunlaria.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris Frantzia | 01 ! | Zortzikoa |
| Munduko arraunketa Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2022 | Račice Txekia | 01 ! | Zortzikoa |
| 2023 | Belgrado Serbia | 01 ! | Zortzikoa |
| 2023 | Belgrado Serbia | 02 ! | Lemazain gabeko laukoa |

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Amalia Beres» World Rowing (web.archive.org) 2024-08-04 (Noiz kontsultatua: 2024-08-04).
* ↑ (Ingelesez) Watkins, Alistair. (2024-08-03). «Olympic rowing: Great Britain win men's eight gold and women's eight bronze at Paris 2024 Olympics» BBC Sport (web.archive.org) (Noiz kontsultatua: 2024-08-04).
* ↑ (Ingelesez) «2020 Summer Olympics Results - Rowing Women's Four» ESPN (web.archive.org) 2021-07-27.

## Ikus, gainera

* Arraunketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Amalia Bereș, World Rowing
* Datuak: Q64431697
* Multimedia: Amalia Bereș / Q64431697
# Amalgama (kimika)

Amalgama merkurio-aleazio bat da beste metal batekin. Likidoa, pasta biguna edo solidoa izan daiteke, merkurio-proportzioaren arabera. Aleazio horiek lotura metalikoaren bidez eratzen dira, eroapen-elektroien erakarpen elektrostatikoko indarrarekin lan eginez, karga positiboa duten ioi metaliko guztiak kristalezko sare-egitura batean lotzeko. Ia metal guztiek amalgamak eratu ditzakete merkurioarekin, eta salbuespen nabarmenak burdina, platinoa, tungstenoa eta tantalioa dira. Zilar-merkurio amalgamak garrantzitsuak dira odontologian, eta urre-merkurio amalgama mineralaren urrea erauzteko erabiltzen da. Odontologiak merkurio-aleazioak erabili ditu zilarra, kobrea, indioa, eztainua eta zinka bezalako metalekin.

## Ezaugarriak

Amalgamak honelakoak izan daitezke:
* Likidoak, merkurioa nagusi denean
* Solidoak, lotuta dagoen metala baino kantitate txikiagoan dagoenean
Denak zuriak eta distiratsuak dira eta kristaliza daitezke. Airean daudelarik, metal oxidagarriz osatutakoak oso azkar aldatzen dira; beroak guztiak deskonposatu eta merkurioa lurruntzen du, eta horrek pozoitzea eragin dezake izaki bizidun gehienetan. Azido nitrikoak amalgama guztien gainean bero gozo baten bidez egiten du lan; batzuetan, merkurioa disolbatu egiten du harekin lotuta dauden metalekin; beste batzuetan, oxido-egoeran oxidatu eta banandu egiten ditu, eta, azkenik, azido horrek aldaezin dituenekin alderatuta, merkurioa azido nitrikoan disolbatzen da, eta azido hori protoonitrato edo deutonitrato azidoaren egoerara pasatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Callister, W. D. "Materials Science and Engineering: An Introduction" 2007, 7ª edición, John Wiley and Sons, Inc. Nueva York, sección 4.3 y capítulo 9.
* ↑ Amalgama de mercurio. .

## Bibliografia

* Prandtl, W.: Humphry Davy, Jöns Jacob Berzelius, zwei führende Chemiker aus der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart, 1948
* Hofmann, H., Jander, G.: Qualitative Analyse, 1972, Walter de Gruyter, ISBN 3-11-003653-3
* Diccionario de materia mercantil, industrial y agrícola, José Oriol Ronquillo, 1851
* Datuak: Q182574
* Multimedia: Amalgam / Q182574
# Amalia Bavarian

Amalia Bavarian (alemanez: Amalie Maria, Herzogin in Bayern; 1865eko abenduaren 24a - 1912ko maiatzaren 26a) Wittelsbacheko etxearen ordezkaria eta Dukesa Bavarian izan zen jaiotzez. Gilen II.a Urachekoarekin ezkondu eta gero Württemberg etxean sartu eta Uracheko dukesa eta Württembergeko kondesa izan zen. Normalki bere izenaren frantziar aldaeragatik deitzen zuten, Amélie. Bere lehengusina Maria Valeria Austriakoaren oso laguna zen.
Amaliak eta Gilenek bederatzi seme-alaba izan zituzten.
* Datuak: Q63532
* Multimedia: Duchess Amalie in Bavaria / Q63532
# 7ak bat, Gaiztoetan gaiztoenak

7ak bat. Gaiztoetan gaiztoenak ATX Teatroak 2018an sortutako antzezlana da.

## Sinopsia

Hiru elementu integratzen ditu obrak: iraultza feminista, Mary Shelleyren Frankenstein eta antzerkiaren artifizioa. Aldi berean dibertigarria eta aldarrikatzailea da.
Nondik dator gizakiaren gaiztakeria? Berezkoa da? Ekidinezina da? Galdera horiei erantzun nahi die gidoiak, Euskal kulturako zazpi pekatu kapitalak eta orokorrean pekatuaren ideia hartu eta, Victor Frankensteinek egin zuen moduan, gizaki barri bati bizia emanez, grotesko, basati eta gupidagabekoa da. Komeria, satira eta sarkasmoaren lengoaiarekin agerian uzten du denok alfonbrapean ezkutatu ohi duguna.
| « | Muntaia honekin gauza asko esaten dizkigula gu guztioi, ez bereziki gure bizimoduaz, baina bai gure izaeraz, portaerez eta besteekin ditugun harremanez. Azken finean, gizaki egiten gaituenaz egiten du berba antzezlan ausart, fresko, dibertigarri eta beharrezko honek | » |
| —Agus Perez (berria.eus) |||

## Sariak eta errekonozimenduak

* 2020: Donostia Saria, 2019ko Antzezlan Onena

## Erreferentziak

* 1 2 «XX. Donostia Antzerki Saria ATX konpainiaren “7ak bat” antzezlanarentzat» www.donostiaeuskaraz.eus (Noiz kontsultatua: 2020-03-24).
* 1 2 Ugarte Irizar, Itziar. ««Ardura kenduta, beti dator zerbait interesgarria»» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-03-27).
* ↑ Naia. «7AK BAT» ATX Teatroa (Noiz kontsultatua: 2020-03-24).
* ↑ ATX Teatroa. (Noiz kontsultatua: 2017-12-09).
* ↑ Perez, Agus. «Evaren sagarra» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-03-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q88487359