OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Manuel Gaintza Plazaola

Manuel Gaintza Plazaola (Tolosa, 1885eko maiatzaren 18 – Getxo, 1943ko apirilaren 1a) euskal musikagilea izan zen.

## Biografia

Felipe Gorriti eta Eduardo Justo Mokoroaren ikasle izan zen. Sestaoko parrokiako organo-jotzailea izan zen eta Portugaleteko Trabajo y Cultura orfeoiaren eta koroaren zuzendaria izan zen. Getxoko Biotz-Alai sortzaileetako bat izan zen, 1926an. Gernikan bizi izan zen tarte batez, eta bertako koroaren zuzendaria izan zen. Hainbat pieza egin zituen txistuan jotzeko, ezagunena Gaintzaren biribilketa delarik.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Antiguos coralistas y directores» Biotz Alai Abesbatza (Noiz kontsultatua: 2022-07-06).
* ↑ «Gainza, Manuel - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-07-06).
* ↑ Getxo, Memorias De. (2012-10-01). «MEMORIAS DE GETXO: LA FILARMONICA DE ALGORTA-III» MEMORIAS DE GETXO (Noiz kontsultatua: 2022-07-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112943657
# Manuel García Cruz

Manuel "Manoliko" García Cruz (Araba, 1957), Sume izengoitiz ezaguna, arabar gitarra-jotzailea da, La Polla Recordsren kidea. 2003ra arte, Aguraingo taldean izan zen.

## Diskografia
### La Polla Records

* Banco Vaticano, Maketa (1981)
* Y ahora qué?, EP (1983)
* Salve (1984)
* Revolución (1985)
* No somos nada (1987)
* Donde se habla (1988)
* En directo, en vivo (1989)
* Ellos dicen mierda, nosotros amén (1990)
* Los jubilados (1990)
* Barman, EP (1991)
* Negro (1992)
* Hoy es el futuro (1993)
* Bajo presión (1994)
* Carne para la picadora (1996)
* En turecto (1998), en vivo
* Toda la puta vida igual (1999)
* Bocas (2001)
* El último (el) de La Polla (2003)
* Vamos entrando (2004)
* Ni descanso, ni paz! (2019)

### Falta de Riego

* Toma punk patatero (2005)
* Datuak: Q5991674
# Lizpaper

Lizpapera, paper-latza edo lixa besterik ez, tresna bat da paper batek material urratzailea (adibidez, beira-hautsa edo esmerila) atxikita osatua dagoena.
Gainazaletik material zati txikiak kentzeko erabiltzen da, euren aurpegiak lauak uzteko, zurak leuntzearen kasuan bezala, pintura edo bernizadura prestatzeko. Leuntzeko ere erabiltzen da material geruza jakin batzuk kendu arte edo kasu batzuetan ehundura zimurtua lortzeko, lekedatzeko prestaketa gisa.
Material urratzaile motak honako hauek dira:
* beira: jada ez da askotan erabiltzen;
* suharria: jada ez da askotan erabiltzen;
* granatea: zurgintzan erabili ohi da;
* esmerila: metala urratzeko edo leuntzeko erabili ohi da;
* alumina: erabilera modernoan ohikoena da;
* carborunduma;
* alumina eta zirkonio oxidoaren aleazioa;
* kromo(III) oxidoa;
* diamantea: metal gogorrak, zeramika eta beira urratzeko edo leuntzeko erabiltzen da;
* alumina zeramikoa: presio handiko aplikazioetan erabiltzen da.

## Ikus, gainera

* Banda-lixagailu

## Erreferentziak

* ↑ «Lija» Elhuyar hiztegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q142274
* Multimedia: Sandpaper / Q142274
# Lizoaingo zubia

Lizoaingo zubia Lizoainibarko Lizoain lekuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Erroibai gainean.

## Zubia

Hiru arkuko Erdi Aroko zubia, Lizoaindik jaisten den eta Erroibai zeharkatzen duen bide batean kokatua, Erroibarretik doan errepidera iritsi arte. Erdi Aroko tipologia tipikoa du, alde bietan aldapa handia duena. Hiru arku ditu, erdikoa eta eskuinekoa erdi-puntukoak dira eta 8 metroko luzera dute; ezkerrekoa pixka bat zorrotza da eta 6 metroko luzera baino ez du. Zubiaren luzera osoa 35 m-koa da, eta zabalera 3,30 m-koa.
Ibaiaren egungo ibilgua aldatu egin behar izan da, ezkerreko arkua erabat lehor dagoelako, eta ura eskuineko arkutik eta erdiko arkuaren zati batetik igarotzen delako.
Nahiko hondatuta dago, harlandu solteekin eta petrilik gabe. Galtzadaren zati bat hormigoizko tarteekin berreraiki du, baina modu irregularrean eta akastunean egin du. Zubiaren ingurua atsegina da, eta, gaur egun, ibaian gora dauden etxola aurrefabrikatuek afektatzen dute.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | LIZOAINGO ZUBIA. (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).

## Ikus, gainera

* Lizoain
* Erroibai

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109302958
# Liztor-armiarma

Liztor-armiarma edo tigre-armiarma (Argiope bruennichi) araneidoen familiako armiarma da, erdialdeko Europan, iparraldeko Europa, iparraldeko Afrikan, Asiako eskualde batzuetan eta Azoreetan bizi dena. Argiope generoko beste kideek bezala, sabelean marra hori eta beltzak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Azorean Biodiversity Portal: Argiope bruennichi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q902450
* Multimedia: Argiope bruennichi / Q902450
* Espezieak: Argiope bruennichi
# Liztor

Liztorra erlea edo inurria ez den Hymenoptera ordenako eta Apocrita subordenako intsektu batzuen izen arrunta da. Izurriteak sortzen dituzten ia espezie guztiek liztor parasito berezia dute, biokontrol naturalean oso inportanteak izanik.
Oro har erlearen antza dute, baina haiek baino lirainagoak dira. Gehienetan beltzak izaten dira, batzuetan marra horiz apainduta egoten direlarik. Batzuk sozialak dira eta zelulosazko abaraskak egiten dituzte. Beste batzuk berriz, bakartiak dira. Zenbait espezietako emeak ziztada mingarriak egiteko gai dira.

## Familia ezagunenak

* Agaonidae
* Chalcididae
* Chrysididae
* Crabronidae
* Cynipidae
* Encyrtidae
* Eulophidae
* Eupelmidae
* Ichneumonidae eta Braconidae
* Mutillidae
* Mymaridae
* Pompilidae
* Pteromalidae
* Scelionidae
* Scoliidae
* Sphecidae
* Tiphiidae
* Torymidae
* Trichogrammatidae
* Vespidae

## Erreferentziak

* ↑ Johnson, Norman F.; Triplehorn, Charles A.. (2004). Borror's Introduction to the Study of Insects. .
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Liztor. .

## Ikus, gainera

* Zerrenda:Animalien hotsak
* Datuak: Q9458574
* Multimedia: Wasps / Q9458574
# Lizton (Indiana)

Lizton Indianako herri bat da. Hendricks konderrian kokatua dago. 2010ean 488 biztanle zituen, 1,49 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hendricks konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q523493
# Loris (Hego Carolina)

Loris Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Horry konderrian dago, Hego Carolina estatuan. 2.449 biztanle ditu, 11,829935 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Horry konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2338223
# Loris Capirossi

Loris Capirossi (Castel San Pietro Terme, Boloniako probintzia, 1973ko apirilaren 4a) italiar motoziklista ohi bat da. 1990-2011 artean Munduko Motoziklismo Txapelketan 125 cc, 250 cc eta Moto GP kategorietan lehiatu zen.
* Datuak: Q334382
* Multimedia: Loris Capirossi / Q334382
# Loris lydekkerianus

Loris lydekkerianus Loris generoko espezieetako bat da. Sri Lankan bizi dira eta autore batzuen arabera Loris tardigradusen subespezie bat baino ez da. Berarekin konparatuz grisagoa da.

## Ikus, gainera

* Loris tardigradus
* Lorinae
* Datuak: Q262590
* Multimedia: Loris lydekkerianus / Q262590
* Espezieak: Loris lydekkerianus
# Markel Areitio

Markel Areitio Cedrun (Iurreta, Bizkaia, 1996ko irailaren 7a) Euskal Herritar futbolaria da. Atezain lanetan aritzen da. Bere osaba Andoni Cedrun eta bere aitona Carmelo Cedrun atezain nabarmen ohiak dira.

## Kirol Ibilbidea

2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Baskonia | 3. | 2014/15 | 10 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 10 | 0 |
| Baskonia | Denera | Denera | 10 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 10 | 0 |
| Cultural Durango | 3. | 2015/16 | 30 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 30 | 0 |
| Cultural Durango | Denera | Denera | 30 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 30 | 0 |
| Vitoria | 3. | 2016/17 | 14 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 14 | 0 |
| Vitoria | Denera | Denera | 14 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 14 | 0 |
| Eibar | 1. | 2016/17 | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 1 | 0 |
| Eibar | Denera | Denera | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 1 | 0 |
| Vitoria | 2.B | 2017/18 | 19 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 19 | 0 |
| Vitoria | 2.B | 2018/19 | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 17 | 0 |
| Vitoria | Denera | Denera | 36 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 36 | 0 |
| Izarra | 2.B | 2019/20 | 10 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 10 | 0 |
| Izarra | Denera | Denera | 10 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 10 | 0 |
| Talderik gabe | | 2020/21 | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Talderik gabe | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Barakaldo | 3.F | 2021/22 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Barakaldo | Denera | Denera | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Lagun Onak | 3.F | 2022/23 | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 0 |
| Lagun Onak | Denera | Denera | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 0 |
| Cultural Durango | 3.F | 2023/24 | 28 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 28 | 0 |
| Cultural Durango | 3.F | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Cultural Durango | Denera | Denera | 28 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 28 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 149 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 149 | 0 |

## Kanpo estekak

* profila Athleticen webgunean
* Datuak: Q26916064
* Multimedia: Markel Areitio / Q26916064
# Marked Tree (Arkansas)

Marked Tree Arkansasko hiri bat da. Poinsett konderrian kokatua dago. 2010ean 2.566 biztanle zituen, 6,0 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Poinsett konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1846944
* Multimedia: Marked Tree, Arkansas / Q1846944
# Marked for Death

Marked for Death (euskaraz Heriotzak Markatua), 1990eko Dwight H. Little estatubatuar zinema zuzendariak antzeztutako ekintza film bat da. Steven Seagal, Joanna Pacuła eta Keith David aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
John Hatcher (Steven Seagal), Chicagoko poliziaren drogaren aurkako saileko agentea Kolonbian operazio bat egitetik itzuli berri da, bertan narkotrafikatzaileek Chico lankidea erail dute. Ondorioz, poliziarik erretiroa hartzea erabaki du, baina Screwface (Basil Wallace) jamaikar droga trafikatzailearekin tiroketa bat izan ondoren, trafikatzailea Hatcherren arreba eta haren alaba hiltzen saiatuko da. John eta Max (Keith David) adiskidea Jamaikara joan eta trafikatzailea bere herrialdean atzematen saiatuko dira.

## Aktoreak

* Steven Seagal: John Hatcher
* Basil Wallace: Screwface
* Keith David: Max
* Tom Wright: Charles
* Kevin Dunn: Sal Roselli tenientea
* Joanna Pacuła: Leslie
* Elizabeth Gracen: Melissa Hatcher
* Bette Ford: Kate Hatcher
* Danielle Harris: Tracey Hatcher
* Al Israel: Tito Barco
* Arlen Dean Snyder: Duvall
* Victor Romero Evans: Nesta
* Michael Ralph: Monkey
* Danny Trejo: Hector
* Jeffrey Anderson-Gunter: Nago
* Peter Jason: Pete Stone

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q109110
# Markel Anton

Markel Anton González (Barakaldo, Bizkaia, 1989ko maiatzaren 27a) Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

## Palmaresa

2006
* 2. San Isidro Sari Nagusian
* 3. Bizkaiko Itzulian
2007
* Udaberri Saria (junior)
* 2. San Isidro Sari Nagusian
2008
* Sabin Foruria Oroimenezkoa
* 2. Udaberri Sarian
* 2. Antzuola Sarian
2010
* 2. Loinaz Proban
2011
* La Trinidad Saria
* 2. Etxaniz Memorialan
2012
* San Bartolome Saria
* 2. Euskaldun Txapelketan
* 3. San Juan Sari Nagusian
* 3. Dorletako Ama Sarian

## Kanpo estekak

* https://www.procyclingstats.com/rider/markel-anton/2011
* Datuak: Q5999561
# Markel Bergara

Markel Bergara Larrañaga (Elgoibar, 1986ko maiatzaren 5a) gipuzkoar futbolari ohia da. Gazte mailan heldu zen Errealera. Sanserekin, 2003ko irailaren 7an debutatu zuen. Bertan, 2 denboraldi eman zituen. 2005-2006 denboraldian, Eibar KEn jokatu zuen, Errealak utzita. Eta, hurrengo denboraldian, Kanarietako Vecindario futbol taldean jokatu zuen, hemen ere, Errealak utzita. 2007-2008 denboraldian debutatu zuen Errealaren lehen taldearekin, 2007ko irailaren 4an Las Palmas-Real Sociedad partiduan, Errege Kopan.

## Estatistikak

2019ko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Sanse | 2.B | 2003/04 | 28 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 28 | 0 |
| Sanse | 2.B | 2004/05 | 27 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 27 | 0 |
| Sanse | Denera | Denera | 55 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 55 | 0 |
| Eibar | 2. | 2005/06 | 25 | 0 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | 29 | 0 |
| Eibar | Denera | Denera | 25 | 0 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | 29 | 0 |
| Vecindario | 2. | 2006/07 | 18 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 19 | 0 |
| Vecindario | Denera | Denera | 18 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 19 | 0 |
| Real Sociedad | 2. | 2007/08 | 4 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Real Sociedad | 2. | 2008/09 | 26 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 27 | 0 |
| Real Sociedad | 2. | 2009/10 | 19 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 20 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2010/11 | 19 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 19 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2011/12 | 11 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 11 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2012/13 | 28 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 29 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2013/14 | 32 | 1 | 1 | 0 | 7 | 0 | - | - | - | - | 40 | 1 |
| Real Sociedad | 1. | 2014/15 | 30 | 1 | 1 | 0 | - | - | 4 | 1 | - | - | 35 | 2 |
| Real Sociedad | 1. | 2015/16 | 21 | 1 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 21 | 1 |
| Real Sociedad | 1. | 2016/17 | 6 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 6 | 0 |
| Real Sociedad | Denera | Denera | 196 | 3 | 6 | 0 | 7 | 0 | 4 | 1 | - | - | 213 | 4 |
| Getafe | 1. | 2017/18 | 18 | 4 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 18 | 4 |
| Getafe | 1. | 2018/19 | 3 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Getafe | 1. | 2019/20 | 2 | 0 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | 2 | 0 |
| Getafe | Denera | Denera | 23 | 4 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | 23 | 4 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 317 | 7 | 11 | 0 | 7 | 0 | 4 | 1 | - | - | 339 | 8 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1340232
# Markel Beloki

Markel Beloki Fernández, (Gasteiz, 2005eko uztailaren 27a), txirrindulari arabarra da.

## Kirol ibilbidea

Markel Joseba Belokiren semea da. Aitaren eskutik hasi zen txirrindularitzan 12 urte zituelarik. MMR Cycling Academy taldean zegoelarik, sei eguneko stage batean hartu zuen parte Movistar taldearekin. Patxi Vilaren arabera, Markelek bere aitaren antzeko dohainak dauzka, eskalatzaile ona, iraupen handikoa eta Itzulietako sailkapen orokorretarako ongi bideratua..
2023ko denboraldian hainbat garaipen lortu zuen junior mailan, nabarmenenak urrezko domina Espainiako erlojupeko txapelketan eta zillarrezko domina errepideko txapelketan. Europako junior txapelketan parte hartu zuen eta erlojupeko proban zazpigarren amaitu zen. Irailean, EF Education–EasyPost taldeak Markelen fitxaketa iragarri zuen 2024rako.

## Palmaresa

2022
* Vuelta a la Montaña Central de Asturias-eko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* Opakuako Igoera
* 3. Bizkaiko Itzulian eta etapa bat
2023
* Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa (junior)
* Guijueloko Udala Saria
* Chely Álvarez Memoriala
* Mendatako Sari Nagusia
* Beasaingo Proba
* 2. Vuelta Junior a la Ribera del Duero-n eta etapa bat
* 2. Trofeo Monte Llosorio-n
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan (junior)
* 3. Bizkaiko Itzulian eta etapa bat
* 7. Europako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (junior)
2024
* 2. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan

## Erreferentziak

* ↑ Markel Beloki, hijo de Joseba, sube directamente al World Tour vía EF Educación-EasyPost
* ↑ Así son las dos futuras grandes promesas del ciclismo español: Markel Beloki y Marcos Freire.
* ↑ Markel Beloki, 20 ans plus tard.
* ↑ Markel Beloki EF Education-Easypost taldean arituko da.
* ↑ Markel Beloki izan da azkarrena Mendatan
* ↑ Markel Beloki gasteiztarrak lortu zuen garaipena Beasaingo Proba Klasikoaren XLII. edizioan

## Kanpo estekak

* Markel Beloki - ProCyclingStats
* Datuak: Q122878661
# Markel Bravo

Markel Bravo Román (Urduliz, Bizkaia, 1999ko martxoaren 30a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezia. Eskuin atzelari moduan aritzen da.

## Ibilbidea

2022ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Zalla | 3. | 2016/17 | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Zalla | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Baskonia | 3. | 2017/18 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 3 | 0 |
| Baskonia | Denera | Denera | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 3 | 0 |
| Deustu | 3. | 2017/18 | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Deustu | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Urduliz | DH | 2018/19 | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Urduliz | 3. | 2019/20 | 26 | 2 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 26 | 2 |
| Urduliz | Denera | Denera | 26 | 2 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 26 | 2 |
| Sestao River | 3. | 2020/21 | 24 | 2 | 1 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 25 | 2 |
| Sestao River | 2.F | 2021/22 | 30 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 1 |
| Sestao River | Denera | Denera | 54 | 3 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 55 | 3 |
| Arenas | 2.F | 2022/23 | 28 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 0 |
| Arenas | Denera | Denera | 28 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 0 |
| Urduliz | 3.F | 2023/24 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Urduliz | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 111 | 5 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 114 | 5 |

## Kanpo estekak

* Fitxa: Athletic Club
* Datuak: Q118469879
# Maia klasiko

Maia klasikoa edo cholti klasikoa maia familia linguistikoko kiderik zaharrena da. Maien zibilizazioaren garai klasikoko kolonaurreko inskripzioetan agertzen den hizkuntza nagusia da.
huasteko eta Yucatango maia hizkuntza bezalakoak, proto-maiaren ondorengo zuzena da eta baita hizkuntza maien cholaniar adarraren arbaso komuna ere. Maia klasikoaren gaur egungo ondorengoek, besteak beste, chꞌol eta chꞌortiꞌ dira. Hizkuntza hauetako hiztunek maia klasikoaren hitz asko uler ditzakete.
Maia klasikoa morfologikoki nahiko eranskaria da, eta hizkuntzaren hitz gehienak morfema ugariz osatuta daude, irregulartasun gutxirekin. Eskualde eta denbora aldaketa batzuk ditu, guztiz normala da hizkuntzaren erabileraren aldi luzea kontuan hartuta. Hala ere, testuek hizkuntza uniforme bakarra dela argi uzten dute.
Era berean, hizkuntzak pertsonengan ergatiboki lerrokatzen dela erakusten du, baita sintaktikoki ere fokuratze-eraikuntzetan. Cholaniar subfamiliako ondorengo hizkuntzek ergatiboki lerrokatzeko eredu hori osotasunezko aspektuetara mugatzen badute ere, klasikoak ez du ergatibitate zatituaren ebidentziarik erakusten.
Bere ahozko forma, Petén eskualdeko choltiera, Arte de la lengua choltí izeneko gramatika batez ezagutzen da, 1685 eta 1695 urteen artean idatzia eta Daniel Garrison Brinton estatubatuar antropologoak lehen aldiz aztertua. Hizkuntza hau oso interesgarria bihurtu da epigrafistek idazkun maiak aztertzeko; izan ere, testu gehienak choltieraren aldaera klasikoan idatzita daude, eta uste da garai klasikoan maien eskualde osoan prestigiozko hizkuntza gisa hitz egin zela.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Houston, Stephen; Robertson, John; Stuart, David. (2000). «The Language of Classic Maya Inscriptions» Current Anthropology 41 (3): 321–356. doi:10.1086/300142. ISSN 0011-3204..
* ↑ (Ingelesez) Stuart, David; Law, Danny. Aissen, Judith, Nora C. England and Roberto Zavala Maldonado ed. Classic Mayan: An overview of language in ancient hieroglyphic script. in: The Mayan Languages. Routledge Language Family Series. New York: Routledge.
* ↑ (Gaztelaniaz) Difrasismos mayas: estudio diacrónico de los textos de tierras bajas desde la época prehispánica hasta el periodo colonial. .
* ↑ Houston, Robertson & Stuart (2000).
* ↑ Kettunen & Helmke (2006) p. 12.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q301355
# Maiaga

Maiaga, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Maiaga mendia, 403 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.321266 eta -2.712706 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Gernika, Lumo, Errigoiti.

## Kanpo estekak

Maiaga, http://www.euskal-herria.org/.
# Maiak (Transnistria)

Maiak (ukraineraz: Маяк; errusieraz: Мая́к) hiri-asentamendu –Transnistriako legediaren arabera– edo hiri bat da –Moldaviako legediaren arabera– Grigoriopol Barrutian, Transnistrian (de facto) edo Moldavian (de iure). Grigoriopoletik 11 kilometrotara kokaturik dago, ipar-ekialdera, Ukrainako mugan.

## Erreferentziak

* ↑ https://maik-possovet.jimdofree.com/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2708425
# Maiak (gune nuklearra)

Maiak (Errusieraz: Маяк, "itsasargia") Errusiar Federazioko instalazio nuklear handienetako bat da. Errusiako hegoaldeko Txeliabinskeko oblastan dago, Ural mendietan, Kazajstango mugatik gertu. Txeliabinsketik 72 km iparraldera, Jekaterinburgetik 150 km hego-ekialdera eta Moskutik 1.400 km ekialdera dago.

## Gune nuklearraren historia

Bigarren Munduko Gerraren amaieran, Hiroshima eta Nagasakiko bonba atomikoekin, AEBren nagusitasun nuklearra agerian gelditu zen. Gerra Hotzaren hasierak arma lehiaketa ekarri zuen eta Stalinek Sobiet Batasunaren programa nuklearra abiarazi zuen. Maiak gune nuklearra testuinguru honetan eraiki zen, ezkuturik ezkutuenean. Eraikuntza 1945eko azaroan hasi zen, eta plutonioren ekoizpena 1948ko ekainean. 1949ko abuztuan, Stalinen 70. urtebetetzerako, lehenbiziko bonba nuklear sobietarra eztandarazi zuten, Maiakeko plutonioa erabiliz egina. Harrezkero, bai plutonioa eta arma nuklearrak egiteko, bai erabilitako erregai nuklearra birprozesatzeko gune nagusia izan zen Maiak. Denetara plutonioa ekoizteko bost erreaktore nuklear eraiki ziren. Gaur egun tritioa eta erradioisotopoak ekoizten ditu, baino plutoniorik ez. Atzerriko hondakin nuklerrak tratatu eta biltegiratzeko proiektuak eztabaida piztu du.
1948 eta 1956 artean, Maiakeko hondakin nuklearrak Ob ibaiaren adarra den Tetxara isuriak izan ziren. Inguruan bizi ziren 124 mila pertsonak ibai honetatik hartzen zuten edateko ura eta denbora luzean erradiazioa pairatu zuten. Erradiazioaren larritasuna aitortu zenean 7.000 biztanle ebakuatu zituzten baino orduko 8.000 lagun hilak ziren kutsaduragatik. Siberia mendebaldeko Karatxai aintziran ere isuri ziren hondakinak. 1967ko lehortean aintzira agortu zen eta haizeak 2.400 kilometro koadroko eremuan barreiatu zituen hauts erradiaktiboak.

## Kyshtymeko hondamendia

1957. urtean, Maiakeko hozte sistemetako batek eztanda egin zuen eta bildutako erradioaktibitatearen erdia baino gehiago (Txernobylgo hondamendian baino gehiago) atmosferara irten zen. 1.000 kilometro koadroko eremua kutsatu zen. Ehunka lagun hil ziren eta beste milaka batzuk ebakuatu zituzten, baina gehiengoa han utzi zuten. Azkenean, 272.000 pertsonak jasan zituzten Maiakeko erradiazioaren ondorioak.

## Ikus, gainera

* Hilerri nuklear
* Hondakin erradioaktibo
* Zentral nuklear

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) «Mayak», Greenpeace.
* 1 2 «MAYAK, Una fábrica de muerte en Rusia», mayak.greenpeace.org.ar.
* ↑ «La catástrofe nuclear de Kishtim, un desastre silenciado por Moscú y minimizado por la CIA», El País, 1986-05-05.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) logtv.com: CHELYABINSK, The Most Contaminated Spot on the Planet
* Datuak: Q612137
* Multimedia: Mayak nuclear facility / Q612137