OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ivette María Tato

Ivette María Tato (Bartzelona, Katalunia, 1975eko uztailaren 27a) igerilari ohia da, bizkar-estiloko probetan espezializatua. 1995eko Igeriketa Laburreko Munduko Txapelketan, 100 metroko bizkarreko proban, brontzezko domina lortu zuen.

## Biografia

Ivette María Tato Bartzelonan jaio zen. Goi mailako igerilaria izan da, erretiratua dago. Kataluniako Igeriketa Elkartean lehiatu zen 1993tik 2000ra, eta Espainiako txapelduna izateko hamazazpi titulu lortu zituen hiru distantzia ezkutuetan (50 m, 100 m eta 200 m). 1995etik 1999ra, estatuko hamaika errekor gainditu zituen. Europako Txapelketetan, 1995ean brontzezko domina lortu zuen 4 × 100 metroko estiloko espainiar errelebuaren parte izanik eta 2000. urtean 200 metro bizkarreko finalista izan zen.
1995eko Igeriketa Laburreko Munduko Txapelketan, 100 metroko bizkarreko proban, brontzezko domina lortu ostean, Atlantako 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta Sidneyko 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan Espainiaren ordezkaria izan zen.

### Olinpiar Jokoak

1996ko Udako Olinpiadetan lehiatu zen Atlantan, Georgian. Georgiako Tech Ur Zentroan, hogeita hirugarren postuan amaitu zen 200 metroko proban. Handik lau urtera, Sydneyko Udako Jokoetan parte hartu zuenean, hamaseigarren postuan amaitu zuen ekitaldi berean, eta Emakumeen Errelebo Taldeko kide izan zen 4 × 100 metroko proban, hamabost postuan gelditu zirela.

## Nazioarteko palmaresa

Igeriketa Laburreko Munduko Txapelketa :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 1995 | Rio de Janeiro Brasil | | 100 m bizkar |
| Europako Igeriketa Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 1995 | Viena Austria | | 4 × 100 m estiloan |

## Erreferentziak

* 1 2 «Olympedia – Ivette María» www.olympedia.org (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ (Ingelesez) «Ivette MARIA TATO | Profile | World Aquatics Official» World Aquatics (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) Costa-Jussa, J. R.. (1995-07-16). «Nuevo récord de España de lvette Tato» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ «Ivette María Tato | enciclopedia.cat» www.enciclopedia.cat (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ Comité Olímpico Internacional. Perfil olímpico. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6098892
# Ivi Adamou

Ivi Adamou (grezieraz, Ήβη Αδάμου; Ayia Napa, Zipre, 1993ko azaroaren 24a) greziar abeslari eta pianista da.

## Biografia
### Hastapenak

Ivi Adamou 1993ko azaroaren 24an jaio zen Ayia Napan, Zipre ekialdeko Famagusta eta Larnaka hirien artean dagoen konplexu turistikoan. Hiru ahizpen artean bigarrena da, eta aita Zipre bertako greziarra den arren, ama bulgariar jatorrikoa da.
Umetatik jaso zituen Ivik musika eta ahotsa lantzeko eskolak, baita pianoa jotzeko klaseak ere. Hauei esker, hainbat sari irabazi zituen herrialdean antolatzen diren umeentzako kantu txapelketetan; besteak beste, bederatzi urte baino ez zituela, Larnaka hirian ospatu zen abesti jaialdiko lehen postua lortu zuen Anna Vissi artistaren "Kaka Paidia" kanta abestu ostean.

### 2009-2010: The X Factor
## Erreferentziak

* ↑ Δημοφιλής νεαρή τραγουδίστρια παραδέχεται ότι κατάγεται από τη Βουλγαρία (grezieraz) zappit.gr 2011.10.05
* ↑ Δημοφιλής νεαρή τραγουδίστρια παραδέχεται ότι κατάγεται από τη Βουλγαρία zappit.gr 2011.10.25
* ↑ Φοιτήτρια στο Πάντειο η Ήβη Αδάμου Litsa Tereza. 2011.08.30

## Ikus, gainera

* 2012ko Eurovision Abesti Txapelketa
* La La Love

## Kanpo loturak

* Webgune ofiziala
* Ivi Adamou erabiltzailearen orria, Facebook zerbitzuan
* Ivi Adamou erabiltzailearen profila, Twitter zerbitzuan
* Ivi Adamou's channel YouTuben
* Datuak: Q211337
* Multimedia: Ivi Adamou / Q211337
# Ivica Barbarić

Ivica Barbarić (1962ko otsailaren 23a - ) Kroaziako futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Selekzio nazionala

Jugoslaviako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1988 | 1 | 0 |
| Guztira | 1 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2704931
# Igorpen-espektro

Igorpen-espektroa substantzia baten atomoak edo molekulak kitzikatzean (esaterako, berotzean) igortzen duten erradiazio elektromagnetikoa maiztasunaren edo uhin-luzeraren arabera agertzen duen espektroa da. Maiztasun edo uhin-luzera jakin batzuetan ageri diren eta substantziaren ezaugarri diren igorpen-lerroez edo -bandez osatuta dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216817
# Igorpen-nebulosa

Igorpen-nebulosa izar oso bero batek edo gehiagok bere inguruko gasa estimulatzen dutenean eta erradiazio elektromagnetikotik jasotako energia zabaltzen dutenean sortzen den nebulosa da. Nebulosa horien artean H II eskualdeak (izar masibo eta gazteek kitzikatuak) edo nebulosa planetarioak (nano zuri bero baten inguruan) aipa daitezke.
Nebulosa horietako askoren kolore gorri bereizgarria hidrogenoaren H-alfa marrari zor zaio, hain zuzen ere. Igorpen-nebulosaren adibide bat Orion nebulosa (M42) ospetsua da, Eguzkitik 1300 argi-urtera dagoena, izar anizkun bat inguratzen duten gasez osatua (Trapezioa izenez ezagutzen den asterismoa) eta honen energiarekin kitzikatzen dena.
Igorpen-nebulosa asko islapen eta nebulosa ilunekin nahastuta agertzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Astronomia Hiztegia] [2021]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202265
* Multimedia: Emission nebulae / Q202265
# Igorot

Igorot Filipinetako Luzon uharteko iparraldeko mendietan bizi den herria da, gaur egun arte beren erlijio eta antzinako ohiturak gorde dituena. Igorot batzuk mendi-magaletako basoetan bizi dira, baina gehienak mendi-gainetan eta zelaietan. 1975ean 478.000 lagun bizi ziren lurralde horietan. Filipinar hizkuntzetako Luzongo saileko iparraldeko hizkuntza da igorotena. Etnologoek 10 talde bereizi dituzte igoroten artean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1234581
* Multimedia: Igorot / Q1234581
# Igorreko Udal Liburutegia

Igorreko Udal Liburutegia Olabarri 33an dago. 1967 an sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea ren parte-hartzaile da.

## Kanpo estekak

* , Igorreko Udal Liburutegia sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
* , Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
* Datuak: Q16517615
# Igor printzea

Igor printzea (errusieraz: Князь Игорь, translit.: Kniaz Igor) opera errusiarra da, lau ekintzatan apailatua (hitzaurrearekin), Aleksandr Borodinek idatzia eta konposatua.
Konpositoreak idatzi zuen libretoa Errusiako antzinako historian oinarrituta, Kieveko Rus estatuari lotutako Igorren kanpainako egitandien kantore epikoa egokituz. Kantorean eta operan kontatzen da nola Igor Sviatoslavitx printzea altxatu zen kumandarren aurka (operan polovtsiar deituak).
Borodin 1887an hil zen, opera guztiz amaitu gabe zegoela, eta azken ukituak Nikolai Rimski-Korsakovek eta Aleksandr Glazunovek eman zizkioten. 1890ean estreinatu zen San Petersburgon.

## Pertsonaiak

| Pertsonaia | Ahots mota | San Petersburgoko estreinaldia, 1890-11-04. | Moskuko estreinaldia, 1892. | Bolxoi Antzokia, Mosku, 1898. |
| Igor Sviatoslavitx, Novgorod-Severskiko Printzea | baritonoa | Ivan Melnikov | Ivan Gontxarov | Pavel Khokhlov |
| Jaroslavna, bere emaztea, bigarren ezkontzan | soprano | Olga Olgina | Jelena Tsvetkova | Maria Deixa-Sionitskaia |
| Vladimir Igorevitx, Igorren semea, lehen ezkontzakoa | tenorea | Mikhail Dmitrievitx Vasiliev | Mikhailov | Leonid Sobinov |
| Galitski (Vladimir Jaroslavitx), Halytxeko Printzea. | "baxu altu" gisa zerrendatuta | | | Stepan Vlasov |
| Kontxak, Polovtsiar Khana | baxu | Mikhail Koriakin | Aleksandr Antonovski | Stepan Trezvinski |
| Gzak, Polovtsiar Khana | isilik | | | |
| Kontxakovna, Kontxak khanaren alaba | kontraltoa | Maria Slavina | | Azerskaia |
| Ovlur, polovtsiar krisatu bat | tenorea | | | Uspenski |
| Skula, jokalaria | baxu | Fiodor Stravinski | | Vasili Tiutiunnik |
| Jeroxka, jokalari bat | tenorea | Grigori Ugrinovitx | | Konstantin Mikhailov-Stoian |
| Jaroslavna erizaina | soprano | | | |
| Polovtsiar neskamea | soprano | | | |

## Eratorritako lanak

Opera honen pasarte eta doinuak entzuten dira Warren G. rap artistaren Prince Igor kantuan (1997koa, opera zatiak Sissel Kyrkjebøk kantatuak dira) eta baita Pink Floyd-en Echoes kantuan, zeina 1971eko Meddle albumean aurki daitekeen.

## Erreferentziak

* ↑ PURPLIE. (2015-12-02). Warren G & Sissel — Prince Igor. (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).
* ↑ Various Artists - Topic. (2016-01-08). Echoes. (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q275354
* Multimedia: Prince Igor / Q275354
# Igoroin

Igoroin Arabako ekialdean dagoen herria da, gaur egun hustuta eta hondarretan aurkitzen dena. Mendialdeko eskualdean eta Arraia-Maeztuko udalerriaren barruan kokaturik dago.

## Geografia

Musitu herritik aurrera Ingoroingo sakanaren erdialdean kokaturik dago, Iturrietako mendilerroaz inguraturik. Igoroin ibaiak zeharkatzen du harana eta lau kilometro inguru ditu.

## Historia

Antzinako agirietan Ygoroin izena ere agertzen da.
1556. urtean Marin Gil lizentziadunak bixita egin zuen eta bost biztanle zituela zehaztu zuen. San Martin eliza eta irin errota bat zeuden herrian. 1561. urteko agiri batean Rueda nueba de Ygoroin aipatzen da ("Igoroingo errota berria"). Pentsa liteke aurretik zaharrago bat izango zela. Badirudi errota izan zela bertan herrixka bat eratzearen arrazoi nagusia.
Herriko azken ezkontza 1735eko martxoaren 14an izan zen eta 1784an dagoeneko elizak utzi zion sakramentua emateari. Elizaren aurrealdea 1880 inguruan erori zen. Aurrealde hori aztertuta pentsa liteke XIII. mendekoa izango zela, eta ondorioz herriaren balizko sorrera 1125. urtearen inguruan koka liteke. XIX. mendearen hasieran bi bizilagun ziren eta mendearen erdialdera gelditzen zen bakarrak, Angel Galdeanok, alde egin zuen. 12 urte zituen. 1962an zutik zirauen etxe bakarra erre egin zen.
Gaur egun elizaren zimenduak zuhaitz artean galdurik eta errota baten hondarrak gelditzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) r01epd0122e4edf39923e0db0b11fff216b637726, r01epd01176818abca9dfe881a5994fb28cb6adf8. (2014-08-21). «Barranco de Igoroin (3,4 km)» www.uragentzia.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «IGOROIN - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).
* 1 2 3 «Barrancos de Igoroin - salvatierra-agurain» www.salvatierra-agurain.es (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56098541
* Multimedia: Igoroin / Q56098541
# Inuitera

Inuitera (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ, /inuktiˈtut/ ahoskatua) edo Inuktituta Kanadako inuiten hizkuntza da, Yukon, Ipar-Mendebaldeko Lurraldeetan, Nunavut, Quebec eta Ternua eta Labradorgo iparraldean mintzatua.
Aldaera guztiak kontuan hartuta, "inuiten hizkuntzek" guztira 80.000-90.000 hiztun dituzte, Alaska eta Groenlandian bizi direnak barne. Errusiako Txukotka penintsulan ere hiztun batzuk oraindik bizi dira.

## Ikus, gainera

* Inuinnaqtun

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. (Noiz kontsultatua: 2019-3-2).

## Kanpo estekak

* Inuit Tapiriit Kanatami
* (Ingelesez) Inuitera - Ingeles hiztegia
* Datuak: Q29921
* Multimedia: Inuit language / Q29921
# Inuktituterazko Wikipedia

Inuktituterazko Wikipedia Wikipediaren inuktituterazko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 300 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 215.a zen.

## Kanpo estekak

* Inuktituterazko Wikipedia
* Datuak: Q3913095
* Multimedia: Inuktitut Wikipedia / Q3913095
# Inuit

Inuit (inuiteraz: ᐃᓄᐃᑦ, inuit, "herria"; singularrean inuk, ᐃᓄᒃ, duala, inuuk, ᐃᓅᒃ) Artikoan bizi den etnia da. Antzeko kulturako herri indigena osatzen dute, eta Groenlandiari, Kanadari, Estatu Batuei eta Errusiari dagozkien Artikoko lurraldeetan bizi dira. Inuit izen multzokaria da; singularra inuk da.
Europarrekin kontaktua izan ostetik eskimal terminoa Inuiten sinonimotzat, edo natibo ezberdinen izen biltzailetzat erabili izan den arren, egun biztanleria indigena ezberdinek termino iraingarritzat eta mingarritzat ulertzen dute, eta izenaren erabilera gaitzesten da.
Bizitza nomada dute, ehizatzen dituzten animalien (elur-oreinak, hartzak, baleak eta itsas txakurrak) migrazioen araberakoa. Animalia horien eta beste batzuen zati guztiak aprobetxatzen dituzte, dela jateko, janzteko, etxebizitzak eraikitzeko, ehizarako tresnak egiteko... Hala ere, gaur egun, globalizazio-prozesu bortitza dela eta, haien jatorrizko bizitzeko moduak aldatzen ari dira, nahiz eta zenbaitek ohiturekin tinko segitzen duten, adibidez, itsas txakurren ehizan.
Inuitak familia-taldeetan antolatuta daude, eta kide bakoitzak zeregin zehatz bat du. Elkartzeek eta banantzeek komunitateko zaharren onarpena behar dute, nahiz eta poligamia baimentzen duen oinarrizko egitura bat egon.
Politikoki, hainbat gobernuren mende daude, eta horiek gutxiengo etniko gisa onartuta dauzkate:
* Estatu Batuetan, Alaska estatuan, bertako gutxiengo etnikoetako bat dira.
* Kanadan beren probintzia dute, Nunavut, baina lurralde gehiago eskatu dituzte Ternua eta Labradorren (Nunatsiavut), ipar-mendebaldeko lurraldeetan (Inuvialuit) eta Quebecen (Nunavik).

## Hizkuntzak

Inuiten hizkuntza eskimo-aleutiar familiaren adar bat da. Hizkuntza bakar bat bainoago, continuum dialektal bat da, gutxi gorabehera hamasei dialektotan bereiz daitekeena. Dialekto horiek, aldi berean, lau multzotan sailka daitezke:
* Inupiat (Alaska iparraldean)
* Inuinnaqtun (kanadar Artiko mendebaldean)
* Inuktitut (kanadar Artiko ekialdean)
* Kalaallisut edo groenlandiera (Groenlandia)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .. Oharra: Inuit hitza plurala da berez; singularrean, inuk da Artikoko herri horren izena herri horren hizkuntzan. Nolanahi ere, inuit forma hedatu da nazioartean herria izendatzeko, eta singularrean erabiltzen da, jatorria gorabehera; baita euskaraz ere
* ↑ (Ingelesez) Hersher, Rebecca. (2016-04-24). «Why You Probably Shouldn't Say 'Eskimo'» NPR (Noiz kontsultatua: 2022-05-07).
* ↑ (Ingelesez) «Expert says ‘meat-eater’ name Eskimo an offensive term placed on Inuit | Globalnews.ca» Global News (Noiz kontsultatua: 2022-05-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189975
* Multimedia: Inuit / Q189975
# Inupiakerazko Wikipedia

Iñupiaqerazko Wikipedia Wikipediaren iñupiaqerazko edizioa da, Iñupiaq Inuit herriaren hizkuntzan idatzia. 2009ko urriaren hasieran 74 artikulu baino ez zituen eta Wikipedien zerrendan 245.a zen.

## Kanpo estekak

* Iñupiaqerazko Wikipedia
* Datuak: Q8563863
# Inuit Ataqatigiit

Inuit Ataqatigiit ( Groenlandieraz "Herriaren Komunitatea", IA siglekin laburtua) Groenlandiako alderdi politiko sozialista eta separatista demokratikoa da, Groenlandia estatu independentea izan dadin helnuru duena. 1976an sortu zen alderdia 1970eko hamarkadako Danimarkan gazte mugimenduen erradikalismoaren baitan.

## Historia eta ildo politikoak

Hastapenetan ekonomia sozialistaren alde zen, baina ezker korronteetatik egindako kritikek salatzen dute alderdia merkatu-ekonomia eta pribatizazioa onartzen duen ikuspegi kapitalistara lerratu dela pixkanaka. Groenlandia independenteak lehiakorra izan beharko lukeela aldarrikatzen du alderdiak ingurumenaren aldeko apostua eginez aldi berean
1982an, alderdiak arrakastaz egin zuen erreferendum nazionalean Groenlandia Europako Ekonomia Erkidegotik (Europako Batasunaren orduko egituratik) kanpo geratzeko. Hurrengo urtean lehen aldiz sartu ziren Groenlandiako parlamentuan. Zenbait koalizio gobernutan parte hartu izan du, Siumut sozialdemokratekin eta beste batzuekin. Alderdi nagusia bilakatu ziren bozketan 2009. urtean, baina harrezkero 2. alderdia izan dira behintzat 2018ko hauteskundeak bitartean. Hala ere, Danimarkako Folketing parlamentu zentralerako hauteskundeetan lehen indarra izan dira 2007tik 2018ra, bi hautetsietarik bat erdietsiz.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Danieraz) «IA i et Grønland på vej mod selvstyre» Arbejderen (Noiz kontsultatua: 2020-09-23).
* ↑ (Ingelesez) Foley, Tim Boersma and Kevin. (-001-11-30T00:00:00+00:00). «Dark Clouds Gather over Greenland’s Mining Ambitions» Brookings (Noiz kontsultatua: 2020-09-23).
* ↑ «Greenland wakes up to first power shift in 30 years» web.archive.org 2009-06-08 (Noiz kontsultatua: 2020-09-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1128374
# Islandiako bandera

Islandiako bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | 18:25 |
| Erabakia | 1944 |
| Koloreak | Urdina Zuria Gorria |
Islandiako bandera ofiziala da 1944ko ekainaren 17an independentzia lortu zuenetik. Atzealde urdina du eta gainean, ertz zuria duen gurutze gorria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q93335
* Multimedia: National flag of Iceland / Q93335
# Islandiako depresio

Islandiako depresioa Islandian maiz agertzen den presio baxuko eskualde erdi-iraunkorra, batez besteko presio-mapetan azaltzen dena. Islandiako depresioa neguan bere maximoan dago eta Barents itsasoraino hedatzen da; udan, berriz, sakabanatu eta bitan zatitzen da. Orduan bi gune agertzen dira, bata, Davis itsasartean eta bestea Islandiaren mendebaldean. Antzeko eremu bat dago iparraldeko Ozeano Barean, Aleutiarretako depresioa izenekoa. Biak daude zikloi estratropikal subartikoen korridorean, 50 eta 70 gradu artean iparraldera.
Ipar hemisferioko zirkulazio atmosferikoaren ekintza-gune nagusia da, jarduera ziklonikoarekin lotuta. Ipar Atlantikoko oszilazioarekin polo bat osatzen du, bestea Azoreetako antizikloia da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]
* ↑ Serreze, Mark; Carse, Fiona; Barry, Roger G; Rogers, Jeffery C. (1997). «Icelandic Low cyclone activity: Climatological features, linkages with the NAO, and relationships with recent changes in the Northern Hemisphere circulation» Journal of Climate 10 (3): 455. doi:10.1175/1520-0442(1997)010<0453:ilcacf>2.0.co;2. Bibcode: 1997JCli...10..453S..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1480762
* Multimedia: Northern Atlantic cyclones / Q1480762
# Islandiako Museo Nazionala

Islandiako Museo Nazionala (islandieraz: Þjóðminjasafn Íslands) Reykjavíken, Islandiako hiriburuan dagoen instituzio ezaguna da.

## Historia

Museo hau 1863ko otsailaren 24an sortu zen. Jon Arnasonek, ekimenaren sortzailea, Danimarkako museoetan sakabanatuta zeuden objektu islandiarrak bildu zituen bilduma propioa sortzeko. Lehenengo kokapena Hverfisgatako Liburutegi Nazionalaren goiko partean kokatu zen. Museoaren bigarren arduraduna Sigurður Gudmundsson izan zen; bigarren honek 1911tik gauzaki zaharren bilduma sortu zuen, bestetik. 1950tik aurrera gaur egungo kokapenean dago, Suðurgata 41, 101 Reykjavíken.

## Erakusketak

Islandiako lehen biztanleen objektuak eta tresnak dira museoaren elementu garrantzitsuenak. Interes berezia dute bikingo herriaren aztarnek. Eyrarlandeko estatuatxoa da haien arteko pieza ezagunena.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Islandiako Museo Nazionalaren web ofiziala.
* Datuak: Q626963
* Multimedia: National Museum of Iceland / Q626963
# Islandiako espatoa

Islandiako espatoa mineral mota da. Espatoak erreferentzia egiten du kristal hauen erraztasuna forma geometrikoetan banatzeko eta Islandiak herrialde horretan aurkitu zelako.
Lehen aldiz Islandian aurkitu zen, 1625. urtean, Eskijfordeko meatokian. Meatoki inportanteenak Queenslandekoa (Australia), Derbyshirekoa (Britainia Handia), Arizonan, Montanan, Mexiko Berrian (Ameriketako Estatu Batuak) eta Eskijfordekoa dira.
Bere formula CaCO$_3$ da, bere gogortasuna 3koa da Mohs eskalan, haustura konkoidala du, esfoliazio perfektua, distira beirakara du eta marraren kolorea zuria da.
Mineral honek, birrefringentzia fenomenoa du eta da zer izpi bat mineral honen kristaletara heltzean, bi izpi kanporatzen ditu. Bata izpi arrunta deitzen dena eta bestea aparteko izpia deitzen dena. Fenomeno hau Erasmus Bartholin danimarkar fisikoak frogatu zuen, 1625ean.
Diman, Bizkaian, Islandiako espatoa oso famatua da bere gardentasuna dela eta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q974568
* Multimedia: Iceland spar / Q974568
# Islandiako Lur Garaiak

Islandiako Lur Garaiak (islandieraz: hálendið) Islandiako barnealde gehienetik hedatzen den eskualdea da. Itsas gaineko 400-500 metrotik gora daude, eta, batez ere, jende gutxi bizi den basamortu bolkaniko batean daude. Euri edo elur moduan lurrean hain azkar iragazten den urak ezen ez duen uzten landareak haztea, eta horren ondorioz, neurri handi batean, laba eta errauts bolkanikozko lur gris, zuri eta beltzezko eremua da. Ibaietatik gertu, oasien antzeko gune gutxi batzuk baditu, Askjatik gertu dagoen Herðubreiðarlindir kasu.
Islandiarrek honela banatzen dituzte Lur Garaiak:
* "Háls", haranen arteko mendi-gailur zabal bat da, Borgarnesko iparraldean Langavatnetik gertu dagoena bezalakoa; edo
* "Heiði", benetako Lur Garaiak esan nahi duena, Sprengisandurrerako errepidean daudenak bezala.
Glaziar ugarietako gehienak, Vatnajökull, Langjökull eta Hofsjökull kasu, Islandiako Lur Garaietan ere badaude. Landaretza ibai glaziarren ertzetan baino ez dago. Jökulhlaupen arriskua ere badago.
Jarduera bolkanikorik handiena duten Islandiako eskualde nagusienetako batzuk Lur Garaietan daude, Landmannalaugar eta Askja eta Herðubreið inguruko eskualdea kasu. Lur Garaiak Islandiako udan (ekainetik abuztura) soilik zeharkatu daitezke. Gainontzeko hilabetetan zehar, Lur Garaietako errepideak itxita daude. Lur Garaietako errepide ezagunenak Kaldidalur, Kjölur eta Sprengisandur dira. Lur Garaietako errepide gehienetan lau gurpileko trakzio-ibilgailuak beharrezkoak dira, ibaiak igarotzea beharrezkoa delako. Hala ere, Kjölur ibilbidea erraz zeharkatu daiteke turismo arrunt batean, eta, horri esker, Lur Garaietako errepide ezagunenetako bat da. Lur Garaietako errepideetan elurrik gabe daudenean, landaretza babesteko, errepidetik kanpo gidatzea debekatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Environment Agency of Iceland. (2014). Mountain Roads. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q291004
* Multimedia: Highland of Iceland / Q291004
# Islandiako finantza krisialdia

Islandiako finantza krisialdia 2008an Islandiako finantza sistemak porrot egin eta gobernuak herrialdeko banku guztiak nazionalizatzean gertatu zen. Krisialdiak, Islandiako txanponaren kolapsoa eragin du, eta euroaren aurrean, balioaren erdia baino gehiago galdu zuen 2008. urtean zehar. Islandiako gobernuak Landsbanki eta Glitnir bankuen gaineko kontrola hartu behar izan zuen, eta 2008ko urriaren amaieran, Islandiako Finantza Merkatuen kontrolerako aginteak Kaupthing bankua nazionalizatu zuen.
Gordailuen galera eta krisialdiak, Islandia ez ezik, Europa iparraldeko herrialde askotan izan du eragina, hala nola, Erresuma Batua, Herbehereak eta batez ere Suedia, Norbegia eta herrialde baltikoak.

## Gobernuaren zorra

Islandiako zorraren gaineko kalifikazioa :
| Agentzia | 2008-9-29 | 2008-10-10 |
| Fitch | A+ | BBB– |
| Moody's | Aa1 | A1 |
| R&I | AA | BBB– |
| S&P | A– | BBB |

## Ikus, gainera

* 2008-2009ko krisialdi ekonomikoa
* Subprime maileguen krisialdia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) A Mealtdown in Iceland Time aldizkariko erreportaia.
* Datuak: Q1137483
* Multimedia: 2008–2009 Icelandic financial crisis / Q1137483
# Islandiako eskualdeak

Islandiak zortzi eskualde ditu, gehienetan estatistikarako beste helbururik ez dutenak. Nahiz eta lehen kontuan hartzen zituzten, egun ez dute balio administratibo edo politikorik.

## Eskualdeen zerrenda

| Zbk. | landsvæði | (Euskaraz) | Biztanleria 2008-07-01 | Azalera (km²) | Bizt./ km² | ISO 3166 |
| 1 | Höfuðborgarsvæði | Hiriburuko eskualdea | 200.969 | 1.062 | 167,61 | IS-1* |
| 2 | Suðurnes (lehen Reykjanes) | Hegoaldeko Penintsula | 21.431 | 829 | 20,18 | IS-2 |
| 3 | Vesturland | Mendebaldea | 15.601 | 9.554 | 1,51 | IS-3 |
| 4 | Vestfirðir | Mendebaldeko fiordoak | 7.279 | 9.409 | 0,85 | IS-4 |
| 5 | Norðurland vestra | Ipar-mendebaldea | 7.392 | 12.737 | 0,73 | IS-5 |
| 6 | Norðurland eystra | Ipar-ekialdea | 28.925 | 21.968 | 1,21 | IS-6 |
| 7 | Austurland | Ekialdea | 13.786 | 22.721 | 0,52 | IS-7 |
| 8 | Suðurland | Hegoaldea | 23.972 | 24.526 | 0,87 | IS-8 |
| | Ísland | Islandia | 319.355 | 102.928 | 3,1 |
* Oharra: Reykjavíkek, Höfuðborgarsvæðiren zati bat bada ere, IS-0 ISO kodeak du.

## Ikus, gainera

* Islandiako konderriak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q842100
* Multimedia: Regions of Iceland / Q842100