# nakümün
## Mapuche (Alfabeto Unificado, Grafemario Azümchefe)
### Etimología

De nagün ("bajar") y el sufijo -üm, con cambio de la raíz verbal.

### Verbo
#### 1

    Bajar, hacer que algo baje.
   * Antónimo: püramün.

### Conjugación

Raíz: naküm- :
| Formas personales ||||||||||||
| número | número | número | singular | singular | singular | dual | dual | dual | plural | plural | plural |
| persona | persona | persona | primera | segunda | tercera | primera | segunda | tercera | primera | segunda | tercera |
| Modo real | Modo real | Modo real | iñche | eymi | fey | iñchiw | eymu | fey engu* | iñchiñ | eymün | fey engün* |
| Tiempos | Presente | Afirmativo | nakümün | nakümimi | nakümi | nakümiyu | nakümimu | nakümi engu, nakümingu | nakümiyiñ | nakümimün | nakümi engün, nakümingün |
| Tiempos | Presente | Negativo | nakümlan | nakümlaymi | nakümlay | nakümlayu | nakümlaymu | nakümlay engu, nakümlayngu | nakümlaiñ | nakümlaymün | nakümlay engün, nakümlayngün |
| Tiempos | Pasado no vigente | Afirmativo | nakümfun | nakümfuymi | nakümfuy | nakümfuyu | nakümfuymu | nakümfuy engu, nakümfuyngu | nakümfuiñ | nakümfuymün | nakümfuy engün, nakümfuyngün |
| Tiempos | Pasado no vigente | Negativo | nakümlafun | nakümlafuymi | nakümlafuy | nakümlafuyu | nakümlafuymu | nakümlafuy engu, nakümlafuyngu | nakümlafuiñ | nakümlafuymün | nakümlafuy engün, nakümlafuyngün |
| Tiempos | Futuro | Afirmativo | naküman | nakümaymi | nakümay | nakümayu | nakümaymu | nakümay engu, nakümayngu | nakümaiñ | nakümaymün | nakümay engün, nakümayngün |
| Tiempos | Futuro | Negativo | nakümlayan | nakümlayaymi | nakümlayay | nakümlayayu | nakümlayaymu | nakümlayay engu, nakümlayayngu | nakümlayaiñ | nakümlayaymün | nakümlayay engün, nakümlayayngün |
| Tiempos | Condicional | Afirmativo | nakümafun | nakümafuymi | nakümafuy | nakümafuyu | nakümafuymu | nakümafuy engu, nakümafuyngu | nakümafuiñ | nakümafuymün | nakümafuy engün, nakümafuyngün |
| Tiempos | Condicional | Negativo | nakümlayafun | nakümlayafuymi | nakümlayafuy | nakümlayafuyu | nakümlayafuymu | nakümlayafuy engu, nakümlayafuyngu | nakümlayafuiñ | nakümlayafuymün | nakümlayafuy engün, nakümlayafuyngün |
| Modo hipotético | Modo hipotético | Modo hipotético | iñche | eymi | fey | iñchiw | eymu | fey engu* | iñchiñ | eymün | fey engün* |
| Tiempos | Presente | Afirmativo | nakümli | nakümülmi | nakümle | nakümliyu | nakümülmu | nakümle engu, nakümleyengu | nakümliyiñ | nakümülmün | nakümle engün, nakümleyengün |
| Tiempos | Presente | Negativo | nakümnuli | nakümnulmi | nakümnule | nakümnuliyu | nakümnulmu | nakümnule engu, nakümnuleyengu | nakümnuliyiñ | nakümnulmün | nakümnule engün, nakümnuleyengün |
| Tiempos | Pasado no vigente | Afirmativo | nakümfuli | nakümfulmi | nakümfule | nakümfuliyu | nakümfulmu | nakümfule engu, nakümfuleyengu | nakümfuliñ | nakümfulmün | nakümfule engün, nakümfuleyengün |
| Tiempos | Pasado no vigente | Negativo | nakümnufuli | nakümnufulmi | nakümnufule | nakümnufuliyu | nakümnufulmu | nakümnufule engu, nakümnufuleyengu | nakümnufuliñ | nakümnufulmün | nakümnufule engün, nakümnufuleyengün |
| Tiempos | Futuro | Afirmativo | nakümali | nakümalmi | nakümale | nakümaliyu | nakümalmu | nakümale engu, nakümaleyengu | nakümaliñ | nakümalmün | nakümale engün, nakümaleyengün |
| Tiempos | Futuro | Negativo | nakümnuali | nakümnualmi | nakümnuale | nakümnualiyu | nakümnualmu | nakümnuale engu, nakümnualeyengu | nakümnualiñ | nakümnualmün | nakümnuale engün, nakümnualeyengün |
| Modo volitivo | Modo volitivo | Modo volitivo | iñche | eymi | fey | iñchiw | eymu | fey engu* | iñchiñ | eymün | fey engün* |
| Tiempo | Presente | Afirmativo | nakümchi | nakümnge | nakümpe | nakümayu | nakümmu | nakümpe engu, nakümpeyengu | nakümyaiñ | nakümmün | nakümpe engün, nakümpeyengün |
| Tiempo | Presente | Negativo | nakümkilchi, nakümkinulchi, nakümkili | nakümkilnge, nakümkinulnge | nakümkilpe, nakümkinulpe | nakümkiliyu, nakümkinuliyu, nakümlayayu | nakümkilmu, nakümkinulmu | nakümkilpe engu, nakümkilpeyengu, nakümkinulpe engu, nakümkinulpeyengu | nakümkiliyiñ, nakümkinuliyiñ, nakümlayaiñ | nakümkilmün, nakümkinulmün | nakümkilpe engün, nakümkilpeyengün, nakümkinulpe engün nakümkinulpeyengün |
* También se usan fey y sus conjugaciones

## Referencias y notas

* ↑ grafemario Raguileo