# lüpümün
## Mapuche (Alfabeto Unificado, Grafemario Azümchefe)
### Etimología

De lüfün ("quemarse") y el sufijo -m, con cambio de la raíz verbal.

### Verbo transitivo
#### 1

    Quemar.

### Conjugación

Raíz: lüpüm- :
| Formas personales ||||||||||||
| número | número | número | singular | singular | singular | dual | dual | dual | plural | plural | plural |
| persona | persona | persona | primera | segunda | tercera | primera | segunda | tercera | primera | segunda | tercera |
| Modo real | Modo real | Modo real | iñche | eymi | fey | iñchiw | eymu | fey engu* | iñchiñ | eymün | fey engün* |
| Tiempos | Presente | Afirmativo | lüpümün | lüpümimi | lüpümi | lüpümiyu | lüpümimu | lüpümi engu, lüpümingu | lüpümiyiñ | lüpümimün | lüpümi engün, lüpümingün |
| Tiempos | Presente | Negativo | lüpümlan | lüpümlaymi | lüpümlay | lüpümlayu | lüpümlaymu | lüpümlay engu, lüpümlayngu | lüpümlaiñ | lüpümlaymün | lüpümlay engün, lüpümlayngün |
| Tiempos | Pasado no vigente | Afirmativo | lüpümfun | lüpümfuymi | lüpümfuy | lüpümfuyu | lüpümfuymu | lüpümfuy engu, lüpümfuyngu | lüpümfuiñ | lüpümfuymün | lüpümfuy engün, lüpümfuyngün |
| Tiempos | Pasado no vigente | Negativo | lüpümlafun | lüpümlafuymi | lüpümlafuy | lüpümlafuyu | lüpümlafuymu | lüpümlafuy engu, lüpümlafuyngu | lüpümlafuiñ | lüpümlafuymün | lüpümlafuy engün, lüpümlafuyngün |
| Tiempos | Futuro | Afirmativo | lüpüman | lüpümaymi | lüpümay | lüpümayu | lüpümaymu | lüpümay engu, lüpümayngu | lüpümaiñ | lüpümaymün | lüpümay engün, lüpümayngün |
| Tiempos | Futuro | Negativo | lüpümlayan | lüpümlayaymi | lüpümlayay | lüpümlayayu | lüpümlayaymu | lüpümlayay engu, lüpümlayayngu | lüpümlayaiñ | lüpümlayaymün | lüpümlayay engün, lüpümlayayngün |
| Tiempos | Condicional | Afirmativo | lüpümafun | lüpümafuymi | lüpümafuy | lüpümafuyu | lüpümafuymu | lüpümafuy engu, lüpümafuyngu | lüpümafuiñ | lüpümafuymün | lüpümafuy engün, lüpümafuyngün |
| Tiempos | Condicional | Negativo | lüpümlayafun | lüpümlayafuymi | lüpümlayafuy | lüpümlayafuyu | lüpümlayafuymu | lüpümlayafuy engu, lüpümlayafuyngu | lüpümlayafuiñ | lüpümlayafuymün | lüpümlayafuy engün, lüpümlayafuyngün |
| Modo hipotético | Modo hipotético | Modo hipotético | iñche | eymi | fey | iñchiw | eymu | fey engu* | iñchiñ | eymün | fey engün* |
| Tiempos | Presente | Afirmativo | lüpümli | lüpümülmi | lüpümle | lüpümliyu | lüpümülmu | lüpümle engu, lüpümleyengu | lüpümliyiñ | lüpümülmün | lüpümle engün, lüpümleyengün |
| Tiempos | Presente | Negativo | lüpümnuli | lüpümnulmi | lüpümnule | lüpümnuliyu | lüpümnulmu | lüpümnule engu, lüpümnuleyengu | lüpümnuliyiñ | lüpümnulmün | lüpümnule engün, lüpümnuleyengün |
| Tiempos | Pasado no vigente | Afirmativo | lüpümfuli | lüpümfulmi | lüpümfule | lüpümfuliyu | lüpümfulmu | lüpümfule engu, lüpümfuleyengu | lüpümfuliñ | lüpümfulmün | lüpümfule engün, lüpümfuleyengün |
| Tiempos | Pasado no vigente | Negativo | lüpümnufuli | lüpümnufulmi | lüpümnufule | lüpümnufuliyu | lüpümnufulmu | lüpümnufule engu, lüpümnufuleyengu | lüpümnufuliñ | lüpümnufulmün | lüpümnufule engün, lüpümnufuleyengün |
| Tiempos | Futuro | Afirmativo | lüpümali | lüpümalmi | lüpümale | lüpümaliyu | lüpümalmu | lüpümale engu, lüpümaleyengu | lüpümaliñ | lüpümalmün | lüpümale engün, lüpümaleyengün |
| Tiempos | Futuro | Negativo | lüpümnuali | lüpümnualmi | lüpümnuale | lüpümnualiyu | lüpümnualmu | lüpümnuale engu, lüpümnualeyengu | lüpümnualiñ | lüpümnualmün | lüpümnuale engün, lüpümnualeyengün |
| Modo volitivo | Modo volitivo | Modo volitivo | iñche | eymi | fey | iñchiw | eymu | fey engu* | iñchiñ | eymün | fey engün* |
| Tiempo | Presente | Afirmativo | lüpümchi | lüpümnge | lüpümpe | lüpümayu | lüpümmu | lüpümpe engu, lüpümpeyengu | lüpümyaiñ | lüpümmün | lüpümpe engün, lüpümpeyengün |
| Tiempo | Presente | Negativo | lüpümkilchi, lüpümkinulchi, lüpümkili | lüpümkilnge, lüpümkinulnge | lüpümkilpe, lüpümkinulpe | lüpümkiliyu, lüpümkinuliyu, lüpümlayayu | lüpümkilmu, lüpümkinulmu | lüpümkilpe engu, lüpümkilpeyengu, lüpümkinulpe engu, lüpümkinulpeyengu | lüpümkiliyiñ, lüpümkinuliyiñ, lüpümlayaiñ | lüpümkilmün, lüpümkinulmün | lüpümkilpe engün, lüpümkilpeyengün, lüpümkinulpe engün lüpümkinulpeyengün |
* También se usan fey y sus conjugaciones

## Referencias y notas

* ↑ Grafemario Raguileo