# Esperanto/Gramática/Diccionario gramatical

* Índice de la sección «Gramática»
* Reglas gramaticales
* Sonidos y pronunciación
* Pronombres
* Género y número
* Conjunciones
* Preposiciones
* Números
* Composición de palabras
* Prefijos
* Sufijos
* Voces simples
* Verbos
* Formas verbales compuestas
* Signos de puntuación
* Diccionario gramatical

## Gramatika vortareto

PMEG uzas novspecajn gramatikajn esprimojn. La sekva listo enhavas mallongajn klarigojn de ili. Iuj gramatikaj esprimoj de PMEG estas tamen tiel memklarigaj, ke ne necesas ilin listigi ĉi tie. La tradiciaj vortoj, kiuj menciiĝas en la klarigoj, estas laŭ PAG. Rimarku, ke la PMEG-aj esprimoj ne ĉiam estas precize samsignifaj kiel la respondaj vortoj de PAG.

### a ~ e
#### afikso

    Radiko, kiu estas uzata precipe por fari kunmetitajn vortojn. Afiksoj, kiujn oni metas post aliaj radikoj, nomiĝas sufiksoj (= postafiksoj). Afiksoj, kiujn oni metas antaŭ aliaj radikoj, nomiĝas prefiksoj (= antaŭafiksoj).

#### aktivo

    La ordinara speco de frazo, en kiu la subjekto estas tiu, kiu faras la agon de la ĉefverbo. Vidu pasivo.

#### alvoko

    Frazrolo, kiu montras tiun, al kiu la eldiro estas direktata.

#### apudmeto

    Frazparto, kiu (normale) staras tuj post alia frazparto, kaj montras la saman aferon per aliaj vortoj. Tradicie nomata “apozicio”.

#### A-vorta frazparto

    Frazparto, en kiu la ĉefvorto estas A-vorto.

#### A-vorteca vorteto, A-eca vorteto

    Vorteto, kiu povas roli simile kiel A-vorto, kvankam ĝi ne havas A-finaĵon, ekz. tiu, iu, ĉia, kies, ĉies, ambaŭ. Tradicie nomata “pronomo”.

#### A-vorto

    Vorto kun la finaĵo A. Tradicie nomata “adjektivo”.

#### ĉeffrazo

    Ordinara memstara frazo. Tradicie nomata “ĉefpropozicio”. Vidu subfrazo.

#### ĉefverbo

    Verbo kun iu el la finaĵoj AS, IS, OS, U, US. Tradicie nomata “predikato” aŭ “finitivo”.

#### ĉefvorto

    La plej grava vorto en frazparto. Aliaj partoj de frazparto estas rektaj priskriboj de la ĉefvorto. Tradicie nomata “kerna vorto”.

#### diftongo

    Vokala sono, en kiu la lango moviĝas de unu pozicio en la buŝo al alia.

#### duonvokalo

    Sono, kiu laŭ la elparola maniero estas (mallonga) vokalo, sed kiu rolas en la lingvo kiel konsonanto.

#### ekkria vorteto

    Vorteto, kiu esprimas senton, ekz. ho, he, ha, lo, stop, baf. Tradicie nomata “interjekcio”.

#### eksafikso

    Vidu ŝajnafikso.

#### E-vorteca vorteto, E-eca vorteto

    Vorteto, kiu povas roli simile kiel E-vorto en frazo, kvankam ĝi ne havas E-finaĵon, ekz. tiam, kiel, iom, nenie, tre, ankoraŭ, hodiaŭ, ĉi, for. Tradicie nomata “primitiva adverbo”.

#### E-vorta frazparto

    Frazparto, en kiu la ĉefvorto estas E-vorto.

#### E-vorto

    Vorto kun la finaĵo E. Tradicie nomata “adverbo”, sed la vorto adverbo inkluzivas ankaŭ multajn vortetojn, kiuj ne havas E-finaĵon. Tiaj vortetoj nomiĝas en PMEG E-vortecaj vortetoj.

### f ~ n
#### finaĵo

    Lingva elemento, kiun oni metas post radiko, kunmeto aŭ vorteto, por fari vorton, aŭ por ŝanĝi la signifon de vorto. O, A, E, I, AS, IS, OS, US kaj U estas vortklasaj finaĵoj. J estas multe-nombra finaĵo. N estas rolfinaĵo.

#### frazenkondukilo

    Vorteto, kiu enkondukas subfrazon, kaj ligas ĝin al ĝia ĉeffrazo, ekz. ke, ĉar, dum, kiam, kvankam. Tradicie nomata “subjunkcio”.

#### frazeto

    Malpreciza esprimo por grupo de vortoj, kiuj iel kunapartenas. Uzata ĉefe kiam temas pri vortfarado. Vidu frazetvorto. Tradicia esprimo por “frazeto” ne ekzistas.

#### frazetvorto

    Speco de kunmetita vorto farita el frazeto (vortgrupo), kiun oni vortigis per aldono de ia posta elemento (ekz. vortklasa finaĵo). Vidu kombino. Tradicia esprimo por “frazetvorto” ne ekzistas.

#### frazo

    Kompleta eldiro kun ĉefverbo kaj normale ankaŭ aliaj frazpartoj. Tradicie nomata “propozicio”.

#### frazparto

    Vorto aŭ vortgrupo, kiu ludas unu frazrolon. Vidu ĉefvorto kaj priskribo.

#### frazrolo

    Rolo, kiun frazparto rolas en frazo. Tradicie nomata “frazelemento”.

#### imaga modo

    US-formo de verbo. Ĝi montras, ke la ago aŭ stato ne estas reala, sed nur imagata, fantazia. Ankaŭ nomata US-modo aŭ US-verbo. Tradicie nomata “kondicionalo”.

#### kombino

    Speco de kunmetita vorto, en kiu la lasta parto (krom la vortklasa finaĵo), montras la bazan signifon. Tiu lasta parto nomiĝas ĉefelemento. Tio, kio staras antaŭ la ĉefelemento, precizigas la signifon, kaj nomiĝas preciziga antaŭelemento. Vidu frazetvorto. Tradicia esprimo por “kombino” ne ekzistas.

#### komplemento

    Frazparto, kiu diras, en kiu maniero, en kiu loko, en kiu tempo, per kiu ilo k.t.p., okazas la ĉefverbo. Ĉiu frazparto krom ĉefverbo, subjekto, objekto kaj perverba priskribo, estas komplemento. Tradicie nomata “adjekto”.

#### konsonanto

    Ĉiu litero aŭ sono en Esperanto krom A, E, I, O kaj U, kiuj estas vokaloj.

#### kunliga vorteto

    Vorteto, kiu kunligas samrolajn vortojn, frazpartojn aŭ frazojn, ekz. kaj, aŭ, sed. Tradicie nomata “konjunkcio”.

#### modo

    Maniero, en kiu ago aŭ stato estas prezentata. Ĉe la Esperantaj verboj oni faras distingon inter kvar modoj: neŭtrala modo, reala modo, vola modo kaj imaga modo.

#### multe-nombro

    Pli ol unu afero. Tradicie nomata “pluralo”. La finaĵo J montras multe-nombron, kaj nomiĝas multe-nombra finaĵo. Tradicie nomata “plurala finaĵo”. Vidu unu-nombro.

#### nerekta objekto

    Vidu objekto.

#### nerekta parolo

    Rerakontado de ies penso, diro, opinio, decido, demando, rimarko k.s., per subfrazo. Vidu rekta parolo.

#### neŭtrala modo

    I-formo de verbo. Ĝi nomas agon aŭ staton sen montri, ĉu ĝi estas reala, imagata, fantazia aŭ volata, kaj sen montri tempon. Ankaŭ nomata I-modo aŭ I-verbo. Tradicie nomata “infinitivo”.

#### nombrovorto

    Vorto, kiu montras nombron. Se ĝi estas senfinaĵa vorteto, ĝi nomiĝas nombra vorteto. Tradicie nomata “numeralo”. Nombrovorto, kiu havas A-finaĵon, kaj kiu montras vicordon, nomiĝas vicorda nombrovorto. Tradicie nomata “orda numeralo”.

### o ~ v
#### objekta verbo

    Verbo, kiu povas havi objekton. Tradicie nomata “transitiva verbo”. Vidu senobjekta verbo.

#### objekto

    Frazrolo, kiu montras tion, kio estas rekte trafata de la ago de la ĉefverbo. Iafoje oni parolas pri “rekta objekto” (= objekto) kontraste al “nerekta objekto”. “Nerekta objekto” nomiĝas en PMEG al-komplemento. Ordinara (rekta) objekto estas tradicie nomata ankaŭ “akuzativa objekto”. Nerekta objekto estas tradicie nomata ankaŭ “dativa objekto”.

#### O-vorta frazparto

    Frazparto, en kiu la ĉefvorto estas O-vorto.

#### O-vorteca vorteto, O-eca vorteto

    Vorteto, kiu povas roli simile kiel O-vorto, kvankam ĝi ne havas O-finaĵon, ekz. tio, tiu, mi, ili, ambaŭ. Tradicie nomata “pronomo”.

#### O-vorto

    Vorto kun la finaĵo O. Tradicie nomata “substantivo”.

#### participo

    Vorto kun unu el la sufiksoj ANT, INT, ONT, AT, IT kaj OT.

#### pasivo

    Speco de “inversa” frazokonstruo, en kiu tio, kio ordinare (en aktivo) estas objekto, aperas kiel subjekto. Vidu aktivo.

#### persona pronomo

    Vidu pronomo.

#### perverba priskribo

    Vidu priskribo.

#### poseda pronomo

    Vidu pronomo.

#### prefikso

    Vidu afikso.

#### priskribo

    Rekta priskribo priskribas la ĉefvorton de frazparto, kaj estas mem parto de tiu frazparto. Tradicia gramatiko uzas la vortojn “epiteto” kaj “suplemento”. Perverba priskribo estas memstara frazparto, kiu priskribas la subjekton aŭ la objekton pere de verbo. Tradicie nomata “predikativo”.

#### pronomeca vorteto

    Vorteto, kiu same kiel persona pronomo anstataŭas tutan O-vortan frazparton, ekz. ambaŭ, tiu, nenio. Tradicie nomata “pronomo”.

#### pronomo

    Iu el la O-vortecaj vortetoj: mi, vi, li, ŝi, ĝi, ni, ili, oni kaj si (kaj ci). La baza formo de pronomo nomiĝas pli precize persona pronomo. Tradicie oni parolas pri “personpronomo” aŭ “personalo”. Se oni aldonas A-finaĵon al pronomo, ĝi fariĝas poseda pronomo: mia, via, lia, ŝia, ĝia, nia, ilia, onia kaj sia (kaj cia). Tradicie oni parolas ankaŭ pri “posedpronomo” aŭ “posesivo”. Tradicie la vorto “pronomo” inkluzivas ankaŭ multajn aliajn vortetojn, kiuj en PMEG nomiĝas pronomecaj vortetoj, O-vortecaj vortetoj kaj A-vortecaj vortetoj.

#### radiko

    Lingva elemento, kiu bezonas finaĵon por fariĝi vorto. Vidu vorteto.

#### reala modo

    AS-formo, IS-formo aŭ OS-formo de verbo. La reala modo montras, ke la ago aŭ stato estas reala, ne nur imagata aŭ volata. Tradicie nomata “indikativo”.

#### rekta objekto

    Vidu objekto.

#### rekta parolo

    Rerakontado de ies penso, diro, opinio, decido, demando, rimarko k.s., per (pli-malpli) laŭvorta citaĵo. Vidu nerekta parolo.

#### rekta priskribo

    Vidu priskribo.

#### rilata KI-vorto

    KI-vorto, kiu enkondukas rilatan (nedemandan) subfrazon. Tradicie iuj el ili nomiĝas “rilativo”, “rilativa pronomo” aŭ “rilatpronomo”.

#### rilata subfrazo

    Subfrazo, kiun enkondukas rilata (nedemanda) KI-vorto. Tradicie iuj el ili estas nomataj “rilativa subpropozicio”.

#### rolfinaĵo

    La finaĵo N. Tradicie nomata “akuzativo”. Vidu rolmontrilo.

#### rolmontrilo

    Vorteto aŭ finaĵo, kiu montras la rolon de frazparto en la frazo. Mankas tradicia esprimo. Tia vorteto nomiĝas rolvorteto. La finaĵo N estas rolfinaĵo.

#### rolvortaĵo

    E-vorto kaj rolmontrilo, kiuj rolas kune kvazaŭ unu rolmontrilo, ekz. dekstre de, konforme al, kompare kun, koncerne ...N. Tradicie nomata “prepoziciaĵo”.

#### Rolvorteto

    Preposición. Vorteto, kiu montras la frazrolon de la posta frazparto. Tradicie nomata “prepozicio”, ekz. sur, en, ekster, per, pro, je, krom, tra, anstataŭ. Vidu rolmontrilo.

#### senobjekta verbo

    Verbo, kiu ne povas havi objekton. Tradicie nomata “netransitiva verbo”. Vidu objekta verbo.

#### sensubjekta verbo

    Verbo, kiu ne bezonas subjekton. Tradicia esprimo por “sensubjekta verbo” ne ekzistas. Vidu subjekta verbo.

#### subfrazo

    Frazo, kiu rolas kiel frazparto de alia frazo. Tradicie nomata “subpropozicio”. Vidu ĉeffrazo.

#### subjekta verbo

    Verbo, kiu devas havi subjekton. Tradicia esprimo por “subjekta verbo” ne ekzistas. Vidu sensubjekta verbo.

#### subjekto

    Frazrolo, kiu (en aktiva frazo) montras tion, kio faras la agon de la ĉefverbo.

#### sufikso

    Vidu afikso.

#### ŝajnafikso

    Radikparto, kiu ŝajnas esti afikso, kvankam ĝi tute ne estas. Se temas pri io, kio estis vera afikso en la origina lingvo, oni parolas pri eksafikso. Tradicie eksafikso nomiĝas “pseŭdoafikso”.

#### tabelvorto

    Iu el tiuj 45 vortetoj, kiuj komenciĝas per ki-, ti-, i-, ĉi- aŭ neni-. Tradicie nomata ankaŭ korelativa vorto.

#### unu-nombro

    Unu afero. Tradicie nomata “singularo”. Vidu multe-nombro.

#### verbo

    Vorto kun iu el la finaĵoj I, AS, IS, OS, U kaj US. Vidu ĉefverbo.

#### vicorda nombrovorto

    Vidu nombrovorto.

#### vokalo

    Iu el la literoj aŭ sonoj A, E, I, O kaj U. Ĉiuj aliaj literoj kaj sonoj en Esperanto estas konsonantoj. Vidu duonvokalo.

#### vola modo

    U-formo de verbo. Ĝi montras, ke la ago aŭ stato ne estas reala, sed nur volata. Ankaŭ nomata U-modo aŭ U-verbo. Tradicie nomata “volitivo” aŭ “imperativo”.

#### vorteto

    Lingva elemento, kiu povas roli kiel vorto sen bezono de finaĵo. PAG parolas pri “solstariva lingvoelemento”. Vidu radiko.

#### vortklasa finaĵo

    Vidu finaĵo.

## Tradiciaj gramatikaj vortoj

Jen listo de tradiciaj gramatikaj vortoj kun la plej proksimaj PMEG-aj esprimoj. La tradiciaj vortoj estas pli-malpli laŭ la sistemo de PAG. Rimarku, ke al unu PAG-a vorto povas respondi pli ol unu PMEG-a esprimo, kaj inverse. La liston oni do uzu tre singarde. Tio, kio estas egala en PAG kaj en PMEG, ne enestas en la listo. Mankas en la listo ankaŭ multaj PAG-aj vortoj, por kiuj PMEG ne uzas ian specialan gramatikan esprimon. Rimarku, ke aliaj gramatikistoj uzas aliajn sistemojn, kiuj normale estas sufiĉe similaj al tiu de PAG, sed kiuj povas diferenci en detaloj.

### Ablativa adjekto

    de-komplemento, el-komplemento

### adjektiva radiko

    eca radiko

### adjektivo

    A-vorto

### adjekto

    komplemento

### adverbo

    E-vorto, E-vorteca vorteto (E-eca vorteto)

### afrikato

    ekfrota konsonanto

### agento

    aganto (en pasiva frazo)

### akuzativa objekto

    objekto

### akuzativo

    N-finaĵo

### apozicio

    apudmeto

### bilabialo

    lipa konsonanto

### ĉefpropozicio

    ĉeffrazo

### dativa objekto, dativo

    al-komplemento

### dentalo

    denta konsonanto

### epiteto

    rekta priskribo

### finitivo

    ĉefverbo

### frikativo

    frota konsonanto

### futuro

    venonta tempo

### gerundio

    participo kun E-finaĵo

### gingivalo

    gingiva konsonanto

### imperativo

    vola modo, U-modo, U-verbo

### indikativo

    reala modo

### infinitivo

    neŭtrala modo, I-modo, I-verbo

### interjekcio

    ekkria vorteto

### interogativo

    demanda vorteto

### kernovorto

    ĉefvorto

### kondicionalo

    imaga modo, US-modo, US-verbo

### konjunkcio

    kunliga vorteto

### korelativa vorto

    tabelvorto

### labialo

    lipa konsonanto

### laringalo

    glota konsonanto

### likvido

    duonbara konsonanto

### nazalo

    naza konsonanto

### negacio

    neado, nea vorto

### netransitiva verbo

    senobjekta verbo

### nominativa

    sen rolmontrilo

### numeralo

    nombra vorteto

### objekta predikativo

    perverba priskribo de objekto

### orda numeralo

    vicorda nombrovorto

### personalo, personpronomo

    pronomo, persona pronomo

### plozivo

    eksploda konsonanto

### pluralo

    multe-nombro

### posedpronomo

    poseda pronomo

### predikativo

    perverba priskribo

### predikato

    ĉefverbo

### prepoziciaĵo

    rolvortaĵo

### prepozicio

    rolvorteto

### prepozitivo

    frazparto kun rolvorteto

### preterito

    pasinta tempo

### prezenco

    nun-tempo

### primitiva adverbo

    E-vorteca vorteto (E-eca vorteto)

### pronomo

    (persona) pronomo, pronomeca vorteto, O-vorteca vorteto (O-eca vorteto), A-vorteca vorteto (A-eca vorteto)

### prononco

    elparolo

### propozicio

    frazo

### pseŭdoafikso

    eksafikso

### radikokaraktero

    propra signifo de radiko

### refleksiva pronomo

    si, sia

### rilativo

    rilata KI-vorto

### singularo

    unu-nombro

### solstariva lingvoelemento

    vorteto

### subjekta predikativo

    perverba priskribo de subjekto

### subjunkcio

    frazenkondukilo

### subpropozicio

    subfrazo

### substantiva radiko

    radiko nek aga, nek eca

### substantivo

    O-vorto

### suplemento

    rekta priskribo

### tenso

    tempo

### transitiva verbo

    objekta verbo

### velaro

    vela konsonanto

### verba radiko

    aga radiko

### vokativo

    alvoko

### volitivo

    vola modo, U-modo, U-verbo.
* Información • Gramática • Lecturas • Ejercicios • Enlaces
* Lecciones: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12
* Diccionario Universal • Vocabulario • Glosario de consulta
* A • B • C, Ĉ • D • E • F • G, Ĝ • H,Ĥ • I • J, Ĵ • K • L • M • N • O • P • R • S, Ŝ • T • U • V • Z