# qamba
## Tsonga
### Etymology

From a Nguni language.

### Verb

qamba
* to compose

## Xhosa
### Etymology

(This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium.)

### Verb

-qamba$^?$
* (transitive) to create

#### Inflection

This verb needs an inflection-table template.

## Zulu
### Etymology

(This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium.)

### Pronunciation

IPA: /ǃâːmba/

### Verb

-qâmba
* (transitive) to invent, to compose, to make up
* (transitive) to name, to give a name

#### Inflection

Tone HH :
| Infinitive | ukuqamba |
| | Positive | Negative |
| Infinitive | ukuqamba | ukungaqambi |
| | Imperative | Imperative |
| | Simple | + object concord |
| Singular | qamba | -qambe |
| Plural | qambani | -qambeni |
| | Present | Present | Present | Present | Present | Present |
| | Positive absolute | Positive relative | Positive participial | Negative absolute | Negative relative | Negative participial |
| 1st singular | ngiyaqamba, ngiqamba | engiqambayo, engiqamba | ngiqamba | angiqambi | engingaqambi | ngingaqambi |
| 2nd singular | uyaqamba, uqamba | oqambayo, oqamba | uqamba | awuqambi | ongaqambi | ungaqambi |
| 1st plural | siyaqamba, siqamba | esiqambayo, esiqamba | siqamba | asiqambi | esingaqambi | singaqambi |
| 2nd plural | niyaqamba, niqamba | eniqambayo, eniqamba | niqamba | aniqambi | eningaqambi | ningaqambi |
| Class 1 | uyaqamba, uqamba | oqambayo, oqamba | eqamba | akaqambi | ongaqambi | engaqambi |
| Class 2 | bayaqamba, baqamba | abaqambayo, abaqamba | beqamba | abaqambi | abangaqambi | bengaqambi |
| Class 3 | uyaqamba, uqamba | oqambayo, oqamba | uqamba | awuqambi | ongaqambi | ungaqambi |
| Class 4 | iyaqamba, iqamba | eqambayo, eqamba | iqamba | ayiqambi | engaqambi | ingaqambi |
| Class 5 | liyaqamba, liqamba | eliqambayo, eliqamba | liqamba | aliqambi | elingaqambi | lingaqambi |
| Class 6 | ayaqamba, aqamba | aqambayo, aqamba | eqamba | awaqambi | angaqambi | engaqambi |
| Class 7 | siyaqamba, siqamba | esiqambayo, esiqamba | siqamba | asiqambi | esingaqambi | singaqambi |
| Class 8 | ziyaqamba, ziqamba | eziqambayo, eziqamba | ziqamba | aziqambi | ezingaqambi | zingaqambi |
| Class 9 | iyaqamba, iqamba | eqambayo, eqamba | iqamba | ayiqambi | engaqambi | ingaqambi |
| Class 10 | ziyaqamba, ziqamba | eziqambayo, eziqamba | ziqamba | aziqambi | ezingaqambi | zingaqambi |
| Class 11 | luyaqamba, luqamba | oluqambayo, oluqamba | luqamba | aluqambi | olungaqambi | lungaqambi |
| Class 14 | buyaqamba, buqamba | obuqambayo, obuqamba | buqamba | abuqambi | obungaqambi | bungaqambi |
| Class 15 | kuyaqamba, kuqamba | okuqambayo, okuqamba | kuqamba | akuqambi | okungaqambi | kungaqambi |
| Class 17 | kuyaqamba, kuqamba | okuqambayo, okuqamba | kuqamba | akuqambi | okungaqambi | kungaqambi |
| | Recent past | Recent past | Recent past | Recent past | Recent past | Recent past |
| | Positive absolute | Positive relative | Positive participial | Negative absolute | Negative relative | Negative participial |
| 1st singular | ngiqambile, ngiqambē | engiqambile, engiqambē | ngiqambile, ngiqambē | angiqambanga | engingaqambanga | ngingaqambanga |
| 2nd singular | uqambile, uqambē | oqambile, oqambē | uqambile, uqambē | awuqambanga | ongaqambanga | ungaqambanga |
| 1st plural | siqambile, siqambē | esiqambile, esiqambē | siqambile, siqambē | asiqambanga | esingaqambanga | singaqambanga |
| 2nd plural | niqambile, niqambē | eniqambile, eniqambē | niqambile, niqambē | aniqambanga | eningaqambanga | ningaqambanga |
| Class 1 | uqambile, uqambē | oqambile, oqambē | eqambile, eqambē | akaqambanga | ongaqambanga | engaqambanga |
| Class 2 | baqambile, baqambē | abaqambile, abaqambē | beqambile, beqambē | abaqambanga | abangaqambanga | bengaqambanga |
| Class 3 | uqambile, uqambē | oqambile, oqambē | uqambile, uqambē | awuqambanga | ongaqambanga | ungaqambanga |
| Class 4 | iqambile, iqambē | eqambile, eqambē | iqambile, iqambē | ayiqambanga | engaqambanga | ingaqambanga |
| Class 5 | liqambile, liqambē | eliqambile, eliqambē | liqambile, liqambē | aliqambanga | elingaqambanga | lingaqambanga |
| Class 6 | aqambile, aqambē | aqambile, aqambē | eqambile, eqambē | awaqambanga | angaqambanga | engaqambanga |
| Class 7 | siqambile, siqambē | esiqambile, esiqambē | siqambile, siqambē | asiqambanga | esingaqambanga | singaqambanga |
| Class 8 | ziqambile, ziqambē | eziqambile, eziqambē | ziqambile, ziqambē | aziqambanga | ezingaqambanga | zingaqambanga |
| Class 9 | iqambile, iqambē | eqambile, eqambē | iqambile, iqambē | ayiqambanga | engaqambanga | ingaqambanga |
| Class 10 | ziqambile, ziqambē | eziqambile, eziqambē | ziqambile, ziqambē | aziqambanga | ezingaqambanga | zingaqambanga |
| Class 11 | luqambile, luqambē | oluqambile, oluqambē | luqambile, luqambē | aluqambanga | olungaqambanga | lungaqambanga |
| Class 14 | buqambile, buqambē | obuqambile, obuqambē | buqambile, buqambē | abuqambanga | obungaqambanga | bungaqambanga |
| Class 15 | kuqambile, kuqambē | okuqambile, okuqambē | kuqambile, kuqambē | akuqambanga | okungaqambanga | kungaqambanga |
| Class 17 | kuqambile, kuqambē | okuqambile, okuqambē | kuqambile, kuqambē | akuqambanga | okungaqambanga | kungaqambanga |
| | Remote past | Remote past | Remote past | Remote past | Remote past | Remote past |
| | Positive absolute | Positive relative | Positive participial | Negative absolute | Negative relative | Negative participial |
| 1st singular | ngāqamba | engāqamba | ngāqamba | angiqambanga | engingaqambanga | ngingaqambanga |
| 2nd singular | wāqamba | owāqamba | wāqamba | awuqambanga | ongaqambanga | ungaqambanga |
| 1st plural | sāqamba | esāqamba | sāqamba | asiqambanga | esingaqambanga | singaqambanga |
| 2nd plural | nāqamba | enāqamba | nāqamba | aniqambanga | eningaqambanga | ningaqambanga |
| Class 1 | wāqamba | owāqamba | āqamba | akaqambanga | ongaqambanga | engaqambanga |
| Class 2 | bāqamba | abāqamba | bāqamba | abaqambanga | abangaqambanga | bengaqambanga |
| Class 3 | wāqamba | owāqamba | wāqamba | awuqambanga | ongaqambanga | ungaqambanga |
| Class 4 | yāqamba | eyāqamba | yāqamba | ayiqambanga | engaqambanga | ingaqambanga |
| Class 5 | lāqamba | elāqamba | lāqamba | aliqambanga | elingaqambanga | lingaqambanga |
| Class 6 | āqamba | āqamba | āqamba | awaqambanga | angaqambanga | engaqambanga |
| Class 7 | sāqamba | esāqamba | sāqamba | asiqambanga | esingaqambanga | singaqambanga |
| Class 8 | zāqamba | ezāqamba | zāqamba | aziqambanga | ezingaqambanga | zingaqambanga |
| Class 9 | yāqamba | eyāqamba | yāqamba | ayiqambanga | engaqambanga | ingaqambanga |
| Class 10 | zāqamba | ezāqamba | zāqamba | aziqambanga | ezingaqambanga | zingaqambanga |
| Class 11 | lwāqamba | olwāqamba | lwāqamba | aluqambanga | olungaqambanga | lungaqambanga |
| Class 14 | bāqamba | obāqamba | bāqamba | abuqambanga | obungaqambanga | bungaqambanga |
| Class 15 | kwāqamba | okwāqamba | kwāqamba | akuqambanga | okungaqambanga | kungaqambanga |
| Class 17 | kwāqamba | okwāqamba | kwāqamba | akuqambanga | okungaqambanga | kungaqambanga |
| | Potential | Potential | Potential | Potential | Potential | Potential |
| | Positive absolute | Positive relative | Positive participial | Negative absolute | Negative relative | Negative participial |
| 1st singular | ngingaqamba | — | ngingaqamba | ngingeqambe | — | ngingeqambe |
| 2nd singular | ungaqamba | — | ungaqamba | ungeqambe | — | ungeqambe |
| 1st plural | singaqamba | — | singaqamba | singeqambe | — | singeqambe |
| 2nd plural | ningaqamba | — | ningaqamba | ningeqambe | — | ningeqambe |
| Class 1 | angaqamba | — | engaqamba | angeqambe | — | engeqambe |
| Class 2 | bangaqamba | — | bengaqamba | bangeqambe | — | bengeqambe |
| Class 3 | ungaqamba | — | ungaqamba | ungeqambe | — | ungeqambe |
| Class 4 | ingaqamba | — | ingaqamba | ingeqambe | — | ingeqambe |
| Class 5 | lingaqamba | — | lingaqamba | lingeqambe | — | lingeqambe |
| Class 6 | angaqamba | — | engaqamba | angeqambe | — | engeqambe |
| Class 7 | singaqamba | — | singaqamba | singeqambe | — | singeqambe |
| Class 8 | zingaqamba | — | zingaqamba | zingeqambe | — | zingeqambe |
| Class 9 | ingaqamba | — | ingaqamba | ingeqambe | — | ingeqambe |
| Class 10 | zingaqamba | — | zingaqamba | zingeqambe | — | zingeqambe |
| Class 11 | lungaqamba | — | lungaqamba | lungeqambe | — | lungeqambe |
| Class 14 | bungaqamba | — | bungaqamba | bungeqambe | — | bungeqambe |
| Class 15 | kungaqamba | — | kungaqamba | kungeqambe | — | kungeqambe |
| Class 17 | kungaqamba | — | kungaqamba | kungeqambe | — | kungeqambe |
| | Immediate future | Immediate future | Immediate future | Immediate future | Immediate future | Immediate future |
| | Positive absolute | Positive relative | Positive participial | Negative absolute | Negative relative | Negative participial |
| 1st singular | ngizoqamba | engizoqamba | ngizoqamba | angizuqamba | engingezuqamba | ngingezuqamba |
| 2nd singular | uzoqamba | ozoqamba | uzoqamba | awuzuqamba | ongezuqamba | ungezuqamba |
| 1st plural | sizoqamba | esizoqamba | sizoqamba | asizuqamba | esingezuqamba | singezuqamba |
| 2nd plural | nizoqamba | enizoqamba | nizoqamba | anizuqamba | eningezuqamba | ningezuqamba |
| Class 1 | uzoqamba | ozoqamba | ezoqamba | akazuqamba | ongezuqamba | engezuqamba |
| Class 2 | bazoqamba | abazoqamba | bezoqamba | abazuqamba | abangezuqamba | bengezuqamba |
| Class 3 | uzoqamba | ozoqamba | uzoqamba | awuzuqamba | ongezuqamba | ungezuqamba |
| Class 4 | izoqamba | ezoqamba | izoqamba | ayizuqamba | engezuqamba | ingezuqamba |
| Class 5 | lizoqamba | elizoqamba | lizoqamba | alizuqamba | elingezuqamba | lingezuqamba |
| Class 6 | azoqamba | azoqamba | ezoqamba | awazuqamba | angezuqamba | engezuqamba |
| Class 7 | sizoqamba | esizoqamba | sizoqamba | asizuqamba | esingezuqamba | singezuqamba |
| Class 8 | zizoqamba | ezizoqamba | zizoqamba | azizuqamba | ezingezuqamba | zingezuqamba |
| Class 9 | izoqamba | ezoqamba | izoqamba | ayizuqamba | engezuqamba | ingezuqamba |
| Class 10 | zizoqamba | ezizoqamba | zizoqamba | azizuqamba | ezingezuqamba | zingezuqamba |
| Class 11 | luzoqamba | oluzoqamba | luzoqamba | aluzuqamba | olungezuqamba | lungezuqamba |
| Class 14 | buzoqamba | obuzoqamba | buzoqamba | abuzuqamba | obungezuqamba | bungezuqamba |
| Class 15 | kuzoqamba | okuzoqamba | kuzoqamba | akuzuqamba | okungezuqamba | kungezuqamba |
| Class 17 | kuzoqamba | okuzoqamba | kuzoqamba | akuzuqamba | okungezuqamba | kungezuqamba |
| | Remote future | Remote future | Remote future | Remote future | Remote future | Remote future |
| | Positive absolute | Positive relative | Positive participial | Negative absolute | Negative relative | Negative participial |
| 1st singular | ngiyoqamba | engiyoqamba | ngiyoqamba | angiyuqamba | engingeyuqamba | ngingeyuqamba |
| 2nd singular | uyoqamba | oyoqamba | uyoqamba | awuyuqamba | ongeyuqamba | ungeyuqamba |
| 1st plural | siyoqamba | esiyoqamba | siyoqamba | asiyuqamba | esingeyuqamba | singeyuqamba |
| 2nd plural | niyoqamba | eniyoqamba | niyoqamba | aniyuqamba | eningeyuqamba | ningeyuqamba |
| Class 1 | uyoqamba | oyoqamba | eyoqamba | akayuqamba | ongeyuqamba | engeyuqamba |
| Class 2 | bayoqamba | abayoqamba | beyoqamba | abayuqamba | abangeyuqamba | bengeyuqamba |
| Class 3 | uyoqamba | oyoqamba | uyoqamba | awuyuqamba | ongeyuqamba | ungeyuqamba |
| Class 4 | iyoqamba | eyoqamba | iyoqamba | ayiyuqamba | engeyuqamba | ingeyuqamba |
| Class 5 | liyoqamba | eliyoqamba | liyoqamba | aliyuqamba | elingeyuqamba | lingeyuqamba |
| Class 6 | ayoqamba | ayoqamba | eyoqamba | awayuqamba | angeyuqamba | engeyuqamba |
| Class 7 | siyoqamba | esiyoqamba | siyoqamba | asiyuqamba | esingeyuqamba | singeyuqamba |
| Class 8 | ziyoqamba | eziyoqamba | ziyoqamba | aziyuqamba | ezingeyuqamba | zingeyuqamba |
| Class 9 | iyoqamba | eyoqamba | iyoqamba | ayiyuqamba | engeyuqamba | ingeyuqamba |
| Class 10 | ziyoqamba | eziyoqamba | ziyoqamba | aziyuqamba | ezingeyuqamba | zingeyuqamba |
| Class 11 | luyoqamba | oluyoqamba | luyoqamba | aluyuqamba | olungeyuqamba | lungeyuqamba |
| Class 14 | buyoqamba | obuyoqamba | buyoqamba | abuyuqamba | obungeyuqamba | bungeyuqamba |
| Class 15 | kuyoqamba | okuyoqamba | kuyoqamba | akuyuqamba | okungeyuqamba | kungeyuqamba |
| Class 17 | kuyoqamba | okuyoqamba | kuyoqamba | akuyuqamba | okungeyuqamba | kungeyuqamba |
| | Present subjunctive | Present subjunctive |
| | Positive | Negative |
| 1st singular | ngiqambe | ngingaqambi |
| 2nd singular | uqambe | ungaqambi |
| 1st plural | siqambe | singaqambi |
| 2nd plural | niqambe | ningaqambi |
| Class 1 | aqambe | angaqambi |
| Class 2 | baqambe | bangaqambi |
| Class 3 | uqambe | ungaqambi |
| Class 4 | iqambe | ingaqambi |
| Class 5 | liqambe | lingaqambi |
| Class 6 | aqambe | angaqambi |
| Class 7 | siqambe | singaqambi |
| Class 8 | ziqambe | zingaqambi |
| Class 9 | iqambe | ingaqambi |
| Class 10 | ziqambe | zingaqambi |
| Class 11 | luqambe | lungaqambi |
| Class 14 | buqambe | bungaqambi |
| Class 15 | kuqambe | kungaqambi |
| Class 17 | kuqambe | kungaqambi |
| | Past subjunctive | Past subjunctive |
| | Positive | Negative |
| 1st singular | ngaqamba | ngangaqamba, angaqamba, angangaqamba |
| 2nd singular | waqamba | wangaqamba, awaqamba, awangaqamba |
| 1st plural | saqamba | sangaqamba, asaqamba, asangaqamba |
| 2nd plural | naqamba | nangaqamba, anaqamba, anangaqamba |
| Class 1 | waqamba | wangaqamba, akaqamba, akangaqamba |
| Class 2 | baqamba | bangaqamba, abaqamba, abangaqamba |
| Class 3 | waqamba | wangaqamba, awaqamba, awangaqamba |
| Class 4 | yaqamba | yangaqamba, ayaqamba, ayangaqamba |
| Class 5 | laqamba | langaqamba, alaqamba, alangaqamba |
| Class 6 | aqamba | angaqamba, awaqamba, awangaqamba |
| Class 7 | saqamba | sangaqamba, asaqamba, asangaqamba |
| Class 8 | zaqamba | zangaqamba, azaqamba, azangaqamba |
| Class 9 | yaqamba | yangaqamba, ayaqamba, ayangaqamba |
| Class 10 | zaqamba | zangaqamba, azaqamba, azangaqamba |
| Class 11 | lwaqamba | lwangaqamba, alwaqamba, alwangaqamba |
| Class 14 | baqamba | bangaqamba, abaqamba, abangaqamba |
| Class 15 | kwaqamba | kwangaqamba, akwaqamba, akwangaqamba |
| Class 17 | kwaqamba | kwangaqamba, akwaqamba, akwangaqamba |

### References

* C. M. Doke, B. W. Vilakazi (1972) “qamba”, in Zulu-English Dictionary, →ISBN: “qamba (3.9)”