# chmiel
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *xъmèľь. First attested in 1399.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /xmiélʲ/
* IPA: (15th CE) /xmiélʲ/

### Noun

chmiel m inan (related adjective chmielny)
* (attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Masovia, Lesser Poland) hop (plant of species Humulus lupulus)
** 1897 [1399], Teki Adolfa Pawińskiego‎, volume IV, number 2090, Łęczyca Land:Ne darł chmelu Pelcze[Nie darł chmielu Pełce]
** 1902 [1401], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego‎, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 52:Ian zalowal na Sandziuoia o chmel[Jan żałował na Sądziwoja o chmiel]
** 1920 [1411], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 1672, Płońsk:Yakom ya ne poczosal chmelu Wszeborowa[Jakom ja nie poczosał chmielu Wszeborowa]
** 1861 [1423], Józef Przyborowski, editor, Vetustissimam adiectivorum linguae Polonae declinationem monumentis ineditis illustravit, Greater Poland, page 16:Jaco czsso moy ludze wczandzaly wlodarza to wcządzaly w mem lesse pra­wem, a on rwe chmel[Jako czso moj ludzie uciądzali włodarza ot uciądzali w mem lesie prawem, a on rwie chmiel]
** 1920 [1425], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 1253, Zakroczym:O kthori ch[y]mel Andrzey na Marczina zalowal, o tho szø s nim uprauil, esze ne mal nan zalowacz[O ktory chmiel Andrzeja na Marcina żałował, o to są z nim uprawił, eże nie mal nań żałować]
** 1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2‎, number 2634:Chmyel herba volubilis maior, humulus, lupulus[Chmiel herba volubilis maior, humulus, lupulus]
** 1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2‎, number 2835:Chmel yolubilis, herba volubilis[Chmiel yolubilis, herba volubilis]
** 1950 [1437], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 492, Warsaw:Jakom ya Stanislawowi chmyelya nye widarl w gego lyessze[Jakom ja Stanisławowi chmielanie wydarł w jego lesie]
** 1921 [1455], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich‎, page 256:Corum chmyelyu[Corum chmielu]
** 1921 [1455], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich‎, page 293:Medium coreum chmyelyu[Medium coreum chmielu]
** 1950 [1463], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1162, Warsaw:Nye hycrathl hossmynacze corczy chmyely[Nie hukradł hosminace corcy chmieli]
** 1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej‎, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 40:De ch... asperato nulla est difficultas ut: chleb, chmeel[De ch... asperato nulla est difficultas ut: chleb, chmiel]
** 1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2‎, number 914:Ch[y]myel humulus[Chmiel humulus]
** 1950 [1494], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1764a, Warsaw:Jakom ya chmyelv yego nye sdarl s chleva yego gwalthem[Jakom ja chmielu jego nie zdarł z chlewa jego gwałtem]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 61v:Humulus est quedam herba hopffe chmyel[Humulus est quedam herba hopffe chmiel]
** (hapax legomenon) hop (flowers of the hop plant)
*** 1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2‎, number 2804:Chmel sparagus, summitates tenere lupuli[Chmiel sparagus, summitates tenere lupuli]

#### Derived terms

* chmielik
* chmielina
* chmielnica
* chmielnik
* polny chmiel

#### Descendants

* Polish: chmiel, hmiel (Middle Polish), kmiel (Lasovia)
* Silesian: chmiyl

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “chmiel”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “chmiel”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “chmiel”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “chmiel”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* K. Nitsch, editor (1954), “chmiel”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 238
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “chmiel”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “chmiel”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Alternative forms

* hmiel (Middle Polish)
* kmiel (Lasovia)

### Etymology

Inherited from Old Polish chmiel.

### Pronunciation

* IPA: /ˈxmjɛl/
* (Middle Polish) IPA: /ˈxmjel/
* (Greater Poland):
** (Central Greater Poland) IPA: /ˈxmjɛl/
* (Masovia):
** (Near Masovian) IPA: /ˈxmjɛl/
** (Podlachia) IPA: [ˈxmjɛlʲ]
* (Lesser Poland):
** (Kraków) IPA: /ˈxmjɛl/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -ɛl
* Syllabification: chmiel
* Homophone: Chmiel

### Noun

chmiel m inan (related adjective chmielowy)
* hop (plant of species Humulus lupulus)
* hop (flowers of the hop plant)
* (obsolete) Synonym of nieporządek
    Synonyms: see Thesaurus:nieporządek
* (obsolete) hop tribute (tribute of hops, given to a court by its subjects)
    Hypernym: danina
* (obsolete) Synonym of trunek
** (obsolete) Synonym of piwo
* (Middle Polish) Synonym of upicie się

#### Derived terms

* chmiel aromatyczny
* chmiel goryczkowy

### Noun

chmiel m animal
* (ethnography) veil song (folk wedding song, sung during the ceremony of pinning the bride's veil)
* (ethnography) veil dance (dance in accompaniment these songs in which the bride dances with all the guests)

#### Derived terms

* chmielić impf

### Further reading

* chmiel in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* chmiel in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “chmiel”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Wiesław Morawski (15.01.2013) “CHMIEL”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “chmiel”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “chmiel”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “chmiel”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 286
* Jan Karłowicz (1900) “chmiel”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 189