# boży
## Lower Sorbian

* A user has added this entry to requests for verification
* If it cannot be verified that this term meets our attestation criteria, it will be deleted. Feel free to edit this entry as normal, but do not remove {{rfv}} until the request has been resolved.

### Adjective

boży
* Obsolete spelling of bóžy.

## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *božьjь. By surface analysis, bóg +‎ -y. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /bɔʒʲɨː/
* IPA: (15th CE) /bɔʒʲɨ/

### Adjective

boży
* (relational, attested in Lesser Poland, Masovia) godly, divine
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 173b:Swøthy Barthlomeg gest byl skorø swego czala sdrzucyl, isbicz szø on bosziim ryczerzem vkaszal byl[Święty Bartłomiej jest był skorę z swego ciała zdrzucił, iżbyć się on bożym rycerzem ukazał był]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 177a:Szyn boszy... prysetl bil[Syn Boży... przyszedł był]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 2b:Gestcy on bil f Rzyme mathky bosze obrasz ... vydzal[Jestci on był w Rzymie Matki Boże obraz... widział]
** 1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 23, 16:Iozias... pobral koscy z rowow y spalyl koscy na oltarzv, a pokalyal gy podle slowa boszego, gesz mowyl møsz boszi[Jozyjasz... pobrał kości z rowow i spalił kości na ołtarzu a pokalał ji podle słowa bożego, jeż mowił mąż boży]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 1a:Pouedamcy... slugam bosziim[Powiedamci... sługam bożym]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 33, 10:Gesm wydzal twarz twø yako boszøø[Jeśm widział twarz twą jako bożą]
** 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 13, 21:Nye bil posluszen vst boszich[Nie był posłuszen ust bożych]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 32, 18:Owa oczi bosze na ti, gisz se iego boiø[Owa oczy boże na ty, jiż sie jego boją]
** 1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 4, 25:Aby wzwyedzeli... przesilnø røkø bozø[Aby wzwiedzieli... przesilną rękę bożą]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 181b:Nixecz ginsego thamo ne søcz ony bily nalesly, gedno pelen grob manny bose, tocz gest chleba nebeskego[Nicseć jinszego tamo nie sąć oni byli naleźli, jedno pełen grob manny boże, toć jest chleba niebieskiego]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 775:Dajcie cesarzowi, co na cesarza przysłusza, a bogu, co boże jest[Dajcie cesarzowi, co na cesarza przysłusza, a Bogu, co boże jest]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 22, 9:Abich przebiwal w domu boszem na dluge dny[Abych przebywał w domu bożem na długie dni]
** 1451-1455, Legenda o świętym Aleksym‎, line 113:Wstany, pusczi czlowyeka thego, othemkny mv koszczol boszy[Wstani, puści człowieka tego, otemkni mu kościoł boży]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 24:Strzegl iesm drog boszich[Strzegł jeśm drog bożych]
** 1413-1414, Kanon mszy św., Canon missae., volume I, Iłża, page 263:Baranek bozy, kthory [sgladzasz grzechi szwyatha] szluthuy szą nam[Baranek Boży, ktory [zgładzasz grzechy świata], zlutuj się nam]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 1a:Mir boszy bøcz na szemy ludzem dobre vole[Mir boży bądź na ziemi ludziem dobre wole]
** c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie‎, Miechów, page ar 9:Angel bozy... [pobił]... pøc tysøcy luda poganskego[Anjeł boży... [pobił]... pięć tysięcy luda pogańskiego]
** 2010 [XV in.], Jan Łoś, editor, Dwa teksty staropolskie, Pułtusk, Płock:Nowe latho dan, sczodri krcyny bosze prziszly nam nasz boszeNowe Lato daj, Szczodry, Krciny Boże przyszły nam, nasz Boże
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 172a:Patrszmy tego dobrze, abichom tego boszego daru ne straczyly[Patrzmy tego dobrze, abychom tego bożego daru nie stracili]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 45, 8:Widzcze dzala bosza[Widzcie działa boża]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 175a:Any vy tesze bosze ymø f sv[g]oga vstha darmo ne berszcze[Ani wy teże boże imię w swoja usta darmo nie bierzcie]
** End of the 14th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume III, number 10:Dzeszøtha kaszn boza, ne pozøday czudzego szboza[Dziesiąta kaźń boża, nie pożędaj cudzego zboża]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 85:Dzyalo syąn... lyath bozich tisyancz trzistha syedmdzyesyant syodmego[Działo się... lat bożych tysiąc trzysta siedmdziesiąt siodmego]
** End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume III, number 2:Chczesli myecz laska bozu, czci ocza y matka swoya[Chceszli mieć łaskę bożą, czci oca i matkę swoją]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 179a:A ftorecz tho vy macze vedzecz, ysze ktoracz szø tha to byla snamona bosego milos[er]dza[A wtoreć to wy macie wiedzieć, iże ktorać są ta to była znamiona bożego miłosierdzia]
** c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie‎, Miechów, page br 14:V miloscy bozey rospachaiø[W miłości bożej rozpaczają]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 183b:Gacz tobe, Drusiana, kaszø boszø moczø, aby thy natichmasth fstala[Jać tobie, Drusyjana, każę bożą mocą, aby ty natychmiast wstała]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 4b:Oth stvorzena Adamouego, asze do narodzena boszego bilocz gest pincz thyszøcz lath[Ot stworzenia Adamowego aże do narodzenia bożego byłoć jest pięć tysiąc lat]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 180b:Allecz on s boszø pomoczø gestcy on sz nego pres urasza visetl byl[Aleć on z bożą pomocą jestci on z niego przez uraza wyszedł był]
** End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume III, number 12:Chzeszly przykazanya bozego strzedz[Chceszli przykazania bożego strzec]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 181a:A tako vøcz natichmasth moczø tich to bosich slof svøty Gan gestcy szø on bil rodzo[s]n[y]m szynem panne Marie vcinil[A tako więc natychmiast mocą tych to bożych słow święty Jan jestci się on był rodzon[y]m synem panny Maryje uczynił]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 718:Caifasz... zawołał wielikim głosem rzekąc: Słyszeliście sromocenie boże?[Kaifasz... zawołał wielikim głosem rzekąc: "Słyszeliście sromocenie boże?"]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 180b:F... xøgach gest bila thagemnicza bosza napiszana byla[W... księgach jest była tajemnica boża napisana była]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 172a:Tedycz ga na chczø cynicz vole bosze[Tedyć ja nie chcę czynić wole boże]
** 1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 9, 49:Vczily lyvd zakonu bozemv[Uczyli lud zakonu bożemu]

#### Derived terms

* bojaźń boża
* Boża mać
* Boża Służba
* chwała boża
* ciało Boże
* słowo Boże

#### Descendants

* Polish: boży
* Silesian: boży

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “bóg”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “bóg”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “boży”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “bóg”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “boży”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “boży”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish boży. By surface analysis, Bóg +‎ -y.

### Pronunciation

* IPA: /ˈbɔ.ʐɘ/
* (Middle Polish) IPA: /ˈbɔ.ʐɨ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɔʐɘ
* Syllabification: bo‧ży
* Homophone: Boży

### Adjective

boży (not comparable, no derived adverb)
* (relational, often capitalized) godly, divine

#### Derived terms

* Baranek Boży
* bicz boży
* boże rany
* Święta Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie

### Further reading

* boży in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* boży in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “boży”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “BOŻY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 16.03.2020
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “boży”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “boży”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “boży”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 195
* boży in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

## Silesian
### Etymology

Inherited from Old Polish boży. By surface analysis, Bōg +‎ -y.

### Pronunciation

* IPA: /ˈbɔ.ʐɪ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɔʐɪ
* Syllabification: bo‧ży

### Adjective

boży (not comparable, no derived adverb)
* (relational) godly, divine

#### Declension
### Further reading

* boży in silling.org
* Henryk Jaroszewicz (2022) “bożŏ”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 65
* Aleksandra Wencel (2023) “bozy”, in Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski, page 72