# badać
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bādàti with a semantic shift of to prick or prod often > to test, to examine, to find out about by touching. By surface analysis, bóść +‎ -ać. First attested in the second half of the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /badat͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /badat͡ɕ/

### Verb

badać impf (perfective zbadać)
* (attested in Lesser Poland) to look for, to seek
** 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎, Lesser Poland, page 31:Gdyby kto zabyth a nye wiedzano by, kto gy zabyl, tedy... przyaczele mayą badacz wynowatego, podlug prawa mayą pozyskowacz (consanguinei et proximiores culpabilem inquirentes, causam, dum poterint, prosequantur)[Gdyby kto zabit a nie wiedziano by, kto ji zabił, tedy... przyjaciele mają badać winowatego [a] podług prawa mają pozyskować (consanguinei et proximiores culpabilem inquirentes, causam, dum poterint, prosequantur)]
* (attested in Masovia) to investigate
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 32:Sządzącemv potrzebno gest wszego szą badacz (iudicantem oportet cuncta rimari)[Sądzącemu potrzebno jest wszego się badać (iudicantem oportet cuncta rimari)]
* (attested in Lesser Poland) to consider, to ponder
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 10:Vczinisz przespech prawemu, badaiø sercza y *pocrotky (scrutans corda et renes)[Uczynisz prześpiech prawemu, badaję sierca i pokrątki (scrutans corda et renes)]
* (attested in Lesser Poland, reflexive with się) to ask, to find out
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page gl. 52a:Videns enim deus humanum genus perisse per peccatum et dure dyaboli oppressioni subiacere, motus in suo consistorio... diutius cunctando badagøcz de liberacione humani generis, habuit duas *consiliaritrices[Videns enim Deus humanum genus perisse per peccatum et dure dyaboli oppressioni subiacere, motus in suo consistorio... diutius cunctando badając de liberacione humani generis, habuit duas *consiliaritrices]
* (reflexive with się) to listen
** 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 23, 18:Stoy, Balakv, a baday syø (sta Balac et ausculta), slisz synv Zeforow[Stoj, Balaku, a badaj się (sta Balac et ausculta), słysz, synu Zeforow!]
* (reflexive with się, attested in Greater Poland) to explore, to learn about thoroughly
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 122r:Scrutari id est inquirere inuestigare erforschen bądacz szya[Scrutari id est inquirere inuestigare erforschen badać się]

#### Derived terms

* badacz
* badanie

#### Descendants

* Polish: badać
* Silesian: badać

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “badać”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “badać”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “badać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “badać”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “badać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “badać się”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish badać. By surface analysis, bóść +‎ -ać.

### Pronunciation

* IPA: /ˈba.dat͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: /ˈba.dat͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -adat͡ɕ
* Syllabification: ba‧dać

### Verb

badać impf (perfective zbadać)
* (transitive, medicine) to test, to probe (to check the medical state of a patient or have one's own medical state checked)
    badać chorego/pacjenta ― to examine a patient
    badać ofiarę ― to examine a victim
    badać brzuch ― to check (someone's) stomach
    badać puls ― to check (someone's) pulse
    badać wzrok ― to check one's vision
    badać krew ― to test blood
* (transitive) to explore, to research, to study (to find out more about a given phenomenon or object through specific means)
    badać dialekt ― to research a dialect
    badać faunę i florę ― to research flora and fauna
    badać galaktykę ― to study a galaxy
    badać hipotezę ― to examine/test a hypothesis
    badać okoliczności ― to examine/test one's surroundings
    badać problem ― to analyze/investigate a problem
    badać przyczyny ― to investigate the causes
    badać skutki (czegoś) ― to examine/study the effects (of something)
    badać sprawę ― to investigate/poke around (something)
    badać strukturę ― to study a structure
    badać właściwości (czegoś) ― to study the properties (of something)
* (transitive) to study, to probe (to examine with one's senses)
    badać reakcję ― to gauge a reaction
    badać alkomatem ― to breathalyze
    badać językiem ― to give a taste test
    badać wzrokiem ― to inspect/examine (with one's eyes)
* (reflexive with się, medicine) to be tested, to be probed, to be examined (to have one's own medical state checked)

### Verb

badać impf
* (transitive) to investigate, to explore (to ask in depth about something)
    badać świadka ― to examine/question a witness
* (reflexive with się) to be check each other out (to get to know each other through observation)
* (reflexive with się, Middle Polish) to find out, to discover

#### Related terms

* badawczy
* badawczo
* badacz
* badaczka
* badana
* badanie
* badany
* badawczość
* badać grunt
* pobadać
* przebadać
* wybadać
* wybadać grunt
* wybadywać

### Further reading

* badać in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* badać się in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* badać in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “badać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “badać się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Paweł Kupiszewski (17.02.2016) “BADAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Paweł Kupiszewski (17.02.2016) “BADAĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “badać”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “badać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “badać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 81
* badać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

## Silesian
### Etymology

Inherited from Old Polish badać. By surface analysis, bōść +‎ -ać.

### Pronunciation

* IPA: /ˈba.dat͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -adat͡ɕ
* Syllabification: ba‧dać

### Verb

badać impf
* (transitive) to investigate, to test, to probe, to research, to study
* (reflexive with sie) to consider

#### Conjugation
### Further reading

* badac in dykcjonorz.eu
* Bogdan Kallus (2020) “badać sie”, in Słownik Gōrnoślōnskij Gŏdki, IV edition, Chorzów: Pro Loquela Silesiana, →ISBN, page 235
* Henryk Jaroszewicz (2022) “badać”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 62