# czuć
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *čùti. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /t͡ʃʲut͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /t͡ʃʲut͡ɕ/

### Verb

czuć impf (perfective poczuć or uczuć)
* (attested in Lesser Poland) to stay awake, to stay up
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 176b:Te tho gysthe noczy pastiirze szøcz ony byly svog dobitek pasly y szøcz go ony byly stregly, a tesczy ony ne szø byly spaly, allecz ony szø byly czuly[Te to jiste nocy pastyrze sąć oni byli swoj dobytek paśli i sąć go oni byli strzegli a teżci oni nie są byli spali, aleć oni są byli czuli]
* to watch over, to guard
** 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 3, 6:Sgromadz pokolenye Levi a kasz stacz przed Aaronem kaplanem, aby gemv poslvgowali a czvli (ut ministrent ei et excubent), a ostrzegali, czoszkoli k slvsbye przislvsze wyelkosci przed stanem swyadzeczstwa[Zgromadź pokolenie Lewi a każ stać przed Aaronem kapłanem, aby jemu posługowali a czuli (ut ministrent ei et excubent), a ostrzegali, cożkoli k służbie przysłusze wielkości przed stanem świadzieczstwa]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 39:Czaschi czągyączie noczy excubie[Czasy czujące nocy excubie]
* (attested in Lesser Poland) to keep vigil
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 62, 1:K tobe za swatla czuiø (ad te de luce vigilo)[K tobie za światła czuję (ad te de luce vigilo)]
* (attested in Masovia) to try, to attempt
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 53:Paknyąly powod a sząpyerzs szą oth szebye daleko roszdny, tedy nye gynsza dawnoscz obrzeczona powoda zalvyączego o slodzeysthwo othpądza, nysz tylko trzechlethna, a ma dzyvowacz swemv lenyssthv, bo gdy wszystczy gnvszny a lenywy w posczyganyv swey skody malo czvcz szą obykly (qui in sui damni recuperatione minime curaverint vigilare)[Paknięli powod a sąpierz są ot siebie daleko rozdni, tedy nie jinsza dawność obrzeczona powoda żałującego o złodziejstwo otpędza niż tylko trzechletna, a ma[ją] dziwować swemu lenistwu [bo gdy] wszystcy gnuśni a leniwi, [jiż] w pościganiu swej szkody mało czuć są obykli (qui in sui damni recuperatione minime curaverint vigilare)]
* (intransitive or reflexive with się, attested in Masovia) to know; to think, to suppose, to opine
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 57:Vstawyamy, ysz gdi ktori naszich slachcziczow dzewką swoyą za mąsz da... A thakesz czvgemy o dzewkach szlachczyczow nyszszych vogevodi, aby ge za zywotha daly mąszom (idem sentimus de filiabus nobilium inferiorum a palatino)[Ustawiamy, iż gdy ktory naszych ślachcicow dziewkę swoję za mąż da... A takież czujemy o dziewkach ślachcicow niższych wojewody, aby je za żywota dali mężom (idem sentimus de filiabus nobilium inferiorum a palatino)]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 12:Ode wszego prawa thego they tho dzyedzyni othpadlym szą czvcz yma (ab omni iure eiusdem hereditatis sentiat se cecidisse)[Ode wszego prawa [tego] tej to dziedziny otpadłym się czuć ima (ab omni iure eiusdem hereditatis sentiat se cecidisse)]
* (attested in Masovia, Greater Poland) to sense, to feel (to detect with one's senses)
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 47:Szs takego othdzelenya strona oboya czvye nyevszytek (sentit incommodum)[Z takiego otdzielenia strona oboja czuje nieużytek (sentit incommodum)]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 123v:Sentire id est sensu percipere scilicet visu et auditu etc. czvcz[Sentire id est sensu percipere scilicet visu et auditu etc. czuć]
* to forefeel, to presage
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 63:Czugye odoratur (dicit: Vah, procul odoratur, sc. equus, bellum, Job 39, 25)[Czuje odoratur (dicit: Vah, procul odoratur, sc. equus, bellum, Job 39, 25)]
* The meaning of this term is uncertain.
** 1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XLVII, page 358:Czuya sentit[Czuje sentit]
* The meaning of this term is uncertain.
** 1880-1894 [MIddle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume V, page 279:Cum eciam ad guttulas longe inferioris deuocionis czvyącz male kropye daleko mneyschego[Cum eciam ad guttulas longe inferioris deuocionis czując małe kropie daleko mniejszego]

#### Derived terms

* czujny
* czucie
* czujący sługa
* nieczujwiatrz
* czu

#### Related terms

* nieczujny
* czujnie
* nieczujnie
* czujność
* nieczujność
* czuż
* toczu
* toczuż

#### Descendants

* Polish: czuć
* Silesian: czuć

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “czuć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “czuć”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* Mańczak, Witold (2017) “czuć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “czuć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “czuć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “czuć”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish czuć. Cognate with English show and caution.

### Pronunciation

* IPA: /ˈt͡ʂut͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: /ˈt͡ʂut͡ɕ/
* Audio 1; “czuć”:(file)
* Audio 2; “czuć”:(file)
* Audio 3; “czuć się”:(file)
* Rhymes: -ut͡ɕ
* Syllabification: czuć

### Verb

czuć impf (perfective poczuć)
* (transitive) to feel, to sense (to perceive with one's senses)
    Synonyms: odczuwać, uczuwać
** (transitive) to smell (to sense with the nose)
    Synonym: wąchać
** (transitive) to taste (to sense with the tongue)
** (transitive, obsolete) to hear (to sense with one's ears)
    Synonym: słyszeć
* (transitive) to feel (to experience or have a particular emotion) [with do (+ genitive) ‘for/towards whom’]
    Synonyms: mieć, odczuwać, uczuwać, żywić
* (transitive) to feel (to suspect or realize that something is happening)
    Synonym: odczuwać
* (transitive) to feel (to suspect or realize that something will happen)
    Synonym: przeczuwać
    Tak żem czuł... ― I had a feeling that that was going to happen...
* (intransitive, obsolete) to stay up (to not sleep)
* (transitive, Middle Polish) to be alert or attentive; to try, to strive; to take care of, to look after; to guard, to defend
* (Middle Polish) to feel; Further details are uncertain.
** 1564, J. Mączyński, Lexicon‎, page 124c:Sentire, Czuć.[Sentire, Czuć.]
** 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum‎, page 790a:Persentio – Dobrzeczuię.[Persentio – Dobrzeczuję.]
* (reflexive with się) to feel (to experience an emotion or other mental state)
* (reflexive with się) to feel like (to consider oneself as having traits particular to some group, personality, etc.) [with instrumental ‘like who’]
    Synonym: uważać się
* (reflexive with się, obsolete) to be conscious
* (reflexive with się, Middle Polish, expressive) to feel (to suspect or realize that something will happen)
* (reflexive with się, Middle Polish) to realize (to become aware of)
    Synonyms: uświadamiać się, zdawać sobie sprawę
* (reflexive with się, Middle Polish) to be on guard; to think carefully; to look after; to try, to take care of

### Verb

czuć impf
* (transitive) to feel (to know well, typically by intuition)
* (transitive) to forefeel, to presage, to sense

#### Conjugation
### Verb

czuć impf
* (impersonal) to smell (to emit a particular smell, especially a bad one) [with accusative or od (+ genitive) ‘who/what smells’, along with instrumental ‘of what’]
* (impersonal) to be felt (to be sensed)
* (impersonal) to be felt (to be detected as a particular thing or person) [with accusative or od (+ genitive) ‘who/what feels’, along with instrumental ‘as what’]
    Czuć było, że jesteś Polakiem. ― I could tell that you were a Pole.

#### Derived terms

* czujny
* czuły
* czuj duch
* czucie
* czujnik
* czułek
* odczuć pf, odczuwać impf
* poczuć pf, poczuwać impf
* przeczuć pf, przeczuwać impf
* uczuć pf, uczuwać impf
* wczuć pf, wczuwać impf
* współczuć impf
* wyczuć pf, wyczuwać impf
* czuć bluesa impf, poczuć bluesa pf
* czuć coś impf
* czuć miętę impf, poczuć miętę pf
* czuć oddech na plecach impf, poczuć oddech na plecach pf
* czuć pismo nosem impf, wyczuć pismo nosem pf
* czuć się jak ryba w wodzie impf, poczuć się jak ryba w wodzie pf
* czuć się jak w domu impf, poczuć się jak w domu pf
* czuć się na siłach impf, poczuć się na siłach pf
* czuć się w obowiązku impf, poczuć się w obowiązku pf
* czuć się w prawie impf, poczuć się w prawie pf
* czuć się w swoim żywiole impf, poczuć się w swoim żywiole pf
* czuć w kościach impf, poczuć w kościach pf
* czuć wilgoć pod powiekami impf, poczuć wilgoć pod powiekami pf
* czuć wolę bożą impf, poczuć wolę bożą pf
* nie czuć nóg impf

#### Related terms

* czuwać impf

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czuć is one of the most used words in Polish, appearing 2 times in scientific texts, 0 times in news, 3 times in essays, 42 times in fiction, and 32 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 79 times, making it the 812th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “czuć”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 63

### Further reading

* czuć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* czuć się in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* czuć in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “czuć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “czuć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “CZUĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 28.02.2019
* “CZUĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 16.01.2015
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “czuć”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “czuć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “czuć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 404
* czuć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
* czuć się in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
* Wanda Decyk-Zięba, editor (2018-2022), “czuć”, in Dydaktyczny Słownik Etymologiczno-historyczny Języka Polskiego [A Didactic, Historical, Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), →ISBN

## Silesian
### Etymology

Inherited from Old Polish czuć.

### Pronunciation

* IPA: /ˈt͡ʂut͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ut͡ɕ
* Syllabification: czuć

### Verb

czuć impf (perfective poczuć)
* (transitive) to feel (to sense using touch or neurons)
* (reflexive with sie) to feel (to experience an emotion or other mental state)

#### Conjugation
### Verb

czuć impf
* (impersonal) to smell (to emit a particular smell, especially a bad one)

#### Derived terms

* czujny
* czuły
* przeczuć pf

#### Related terms

* czujność
* czułość
* uczucie

### Further reading

* czuc in dykcjonorz.eu
* czuć in silling.org
* czuć_sie in silling.org
* czuć_czym in silling.org
* Aleksandra Wencel (2023) “cuć”, in Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski, page 129
* Aleksandra Wencel (2023) “cuć śe”, in Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski, page 129