# palec
## Czech
### Etymology

Inherited from Old Czech palec, from Proto-Slavic *pàlьcь.

### Pronunciation

* IPA: [ˈpalɛt͡s]
* Audio:(file)

### Noun

palec m inan (relational adjective palcový, diminutive paleček or palček)
* thumb
* big toe
* inch
    Synonym: coul

#### Derived terms

* palčák
* palčáky

### Further reading

* “palec”, in Příruční slovník jazyka českého (in Czech), 1935–1957
* “palec”, in Slovník spisovného jazyka českého (in Czech), 1960–1971, 1989
* “palec”, in Internetová jazyková příručka (in Czech), 2008–2025

### Anagrams

* palce
* place

## Old Czech
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *pàlьcь.

### Pronunciation

* IPA: (13th CE) /ˈpalɛt͡s/
* IPA: (15th CE) /ˈpalɛt͡s/

### Noun

palec m inan
* (anatomy) digit; finger
* (unit of measure) finger (length measure corresponding to the width of the thumb)
* tooth of a gear

#### Descendants

* Czech: palec

### References

* Jan Gebauer (1903–1916) “palec”, in Slovník staročeský (in Czech), Prague: Česká grafická společnost "unie", Česká akademie císaře Františka Josefa pro vědy, slovesnost a umění

## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *pàlьcь. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /palʲɛt͡s/
* IPA: (15th CE) /palʲɛt͡s/

### Noun

palec m animacy unattested
* (anatomy, attested in Lesser Poland, Greater Poland) digit; finger; toe
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 8, 4:Bo vzrzø nebossa twoia, dzala palczow twogich (opera digitorum tuorum), mesøcz y gwazdy, iesz ies ty vczinil[Bo uźrzę niebiosa twoja, działa palców twojich (opera digitorum tuorum), miesiąc i gwiazdy, jeż ieś ty uczynił]
** 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 491:Noszny palecz pedica[Nożny palec pedica]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 97v:Pedicus nozny pąlecz[Pedicus nozny palec]

#### Derived terms

* paleczny
* palec boży
* palec mały
* palec wielgi
* palec średni

#### Descendants

* Polish: palec, palic (Lasovia)
* Silesian: palec

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “palec”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “palec”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “palec”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “palec”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “palec”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Old Slovak
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *pàlьcь. First attested in 1473.

### Noun

palec m inan
* (anatomy) digit; finger; toe
** (anatomy, more specifically) big finger; big toe
* (unit of measure) finger
* tooth of a gear

#### Descendants

* Pannonian Rusyn: палєц (paljec)
* Slovak: palec

### References

* Majtán, Milan et al., editors (1991–2008), “palec”, in Historický slovník slovenského jazyka [Historical Dictionary of the Slovak Language] (in Slovak), volumes 1–7 (A – Ž), Bratislava: VEDA, →OCLC

## Polish
### Alternative forms

* palic (Lasovia)

### Etymology

Inherited from Old Polish palec.

### Pronunciation

* IPA: /ˈpa.lɛt͡s/
* (Middle Polish) IPA: /ˈpa.lɛt͡s/
* Audio:(file)
* Rhymes: -alɛt͡s
* Syllabification: pa‧lec

### Noun

palec m inan (diminutive paluszek, augmentative paluch, related adjective palcowy)
* (anatomy) digit; finger; toe
* finger; toe (part of clothing that covers one finger or toe)
* (by extension) finger (movable, elongated part of a device resembling a finger)
* (Middle Polish, unit of measure) finger
* (Middle Polish, astronomy, geometry) uncia (unit of length equal to 1/12 of the diameter)

#### Derived terms

* palce lizać
* palcem po wodzie pisany
* sam jak palec
* nie wytykając palcem
* spod dużego palca
* z palcem w nosie
* duży palec
* jedenasty palec
* mały palec
* palcówka
* palec Boży
* palecznik
* chodzić na palcach impf
* kiwać palcem w bucie impf
* maczać palce impf
* mieć w małym palcu impf
* nie kiwnąć palcem pf, nie kiwać palcem impf
* nie tknąć palcem pf
* owinąć sobie wokół palca pf, owijać sobie wokół palca impf
* patrzeć przez palce impf
* pogrozić palcem pf, grozić palcem impf
* policzyć na palcach jednej ręki pf
* przeciec przez palce pf, przeciekać przez palce impf
* wkładać palce między drzwi impf
* wyssać z palca pf
* wytknąć palcem pf, wytykać palcem impf
* zdjąć odciski palców pf, zdejmować odciski palców impf

#### Related terms

* bezpalcowy
* czteropalcy
* czteropalczasty
* dwupalcy
* dwupalczasty
* jednopalcy
* jednopalczasty
* ośmiopalczasty
* palczasty
* pięciopalcy
* pięciopalczasty
* siedmiopalczasty
* sześciopalcy
* sześciopalczasty
* trójpalczasty
* wielopalczasty

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), palec is one of the most used words in Polish, appearing 10 times in scientific texts, 0 times in news, 3 times in essays, 42 times in fiction, and 11 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 66 times, making it the 991st most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “palec”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 352

### Further reading

* palec in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* palce in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* palec in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “palec”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Paweł Kupiszewski (05.03.2013) “PALEC”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “palec”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “palec”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1908), “palec”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 4, Warsaw, page 16
* palec in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

## Silesian
### Etymology

Inherited from Old Polish palec.

### Pronunciation

* IPA: /ˈpa.lɛt͡s/
* Audio:(file)
* Rhymes: -alɛt͡s
* Syllabification: pa‧lec

### Noun

palec m inan
* (anatomy) digit; finger; toe

#### Declension
### Further reading

* palec in dykcjonorz.eu
* palec in silling.org
* Henryk Jaroszewicz (2022) “palec”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 109
* Aleksandra Wencel (2023) “palec”, in Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski, page 466

## Slovak
### Etymology

Inherited from Old Slovak palec, from Proto-Slavic *pàlьcь.

### Pronunciation

* IPA: [ˈpaʎet͡s]

### Noun

palec m inan
* (anatomy) big finger; big toe
* finger (part of a glove covering one's finger)
* (historical, unit of measure) finger

#### Declension
### Further reading

* “palec”, in Slovníkový portál Jazykovedného ústavu Ľ. Štúra SAV [Dictionary portal of the Ľ. Štúr Institute of Linguistics, Slovak Academy of Science] (in Slovak), https://slovnik.juls.savba.sk, 2003–2025

## Slovene
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *pàlьcь.

### Pronunciation

* IPA: /páːlət͡s/

### Noun

pȃləc m inan
* thumb (digit)

#### Inflection
### Further reading

* “palec”, in Slovarji Inštituta za slovenski jezik Frana Ramovša ZRC SAZU (in Slovene), 2014–2025