# bystry
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bỳstrъ. First attested in c. 1455.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /bɨstrɨː/
* IPA: (15th CE) /bɨstrɨ/

### Adjecetive

bystry (derived adverb bystrze)
* (attested in Lesser Poland, Greater Poland, Silesia) rapid (of water; flowing fast)
** 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 491:Byszthre wody weszbraly torrentes inundaverunt[Bystre wody weszbraly torrentes inundaverunt]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 31:Bistre fluenta[Bystre fluenta]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 109:Bystry *ripuidus[Bystry *ripuidus]
** 1885-2024 [XV p . post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎, volume III, Wrocław, page 286:Bistrymy insanis aquis[Bystrymy insanis aquis]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 284:Spadł deszcz wieliki, przyszły rzeki bystre[Spadł deszcz wieliki, przyszły rzeki bystre]

#### Derived terms

* bystrość
* bystrzec

#### Descendants

* Polish: bystry
* Silesian: bystry

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “bystry”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “bystry”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “bystry”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* Wanda Decyk-Zięba, editor (2018-2022), “bystry”, in Dydaktyczny Słownik Etymologiczno-historyczny Języka Polskiego [A Didactic, Historical, Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), →ISBN
* K. Nitsch, editor (1954), “bystry”, in Słownik staropolski‎ (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 209
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “bystry”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish bystry.

### Pronunciation

* IPA: /ˈbɘs.trɘ/
* (Middle Polish) IPA: /bɨs.trɨ/
* (Masovia):
** (Podlachia) IPA: [ˈbɘs.trɘ]
* (Lesser Poland):
** (Sieradz) IPA: /ˈbɘs.trɘ/
** (Kraków) IPA: /ˈbɘs.trɘ/
** (Goral):
*** (Podhale) IPA: /ˈbɘs.trɘ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɘstrɘ
* Syllabification: bys‧try
* Homophone: Bystry

### Adjective

bystry (comparative bystrzejszy, superlative najbystrzejszy, derived adverb bystro or bystrze)
* smart; bright; shrewd (observant and responding intelligently)
* (of water) rapid (flowing fast)
    Synonym: wartki
    Antonym: leniwy
* observant (able to observe or sense something quickly and see well)
* (of animals) fast and nimble
    Synonyms: rączy, zwinny
* (Podhale, Western Kraków) Synonym of stromy
    bystry spadek (Podhale) ― steep drop
    bystry pagorecek (Western Kraków) ― steep hillock
* (Sieradz, of e.g. frost) harsh, bitter
    Synonym: ostry
    bystry mróz (Sieradz) ― bitter frost
* (Podhale) Synonym of duży
    bystry miasto (Podhale) ― large city
* (Podlachia, about the wood in some specialist's work) Synonym of kruchy
* (Podhale) Synonym of dzielny
* (Middle Polish) Synonym of pochopny
* (Middle Polish) lively; full of vitality; randy

#### Derived terms

* bystrolotny
* bystronogi
* bystrooki
* bystry jak woda w klozecie
* bystroń
* bystrość
* bystrotok
* bystrz
* bystrzak
* bystrze
* bystrzyca
* bystrzyk
* bystrzyna
* bystrzyć impf

### Further reading

* bystry in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* bystry in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “bystry”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “BYSTRY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 20.01.2023
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “bystry”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “bystry”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “bystry”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 247
* Jan Karłowicz (1900) “bystry”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 154
* bystry in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego