# brzemię
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bermę. First attested in c. 1250.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /br̝ɛmjæ̃/
* IPA: (15th CE) /br̝ɛmjæ̃/

### Noun

brzemię n
* (attested in Lesser Poland, Masovia, Southern Borderlands, Greater Poland, literally or figuratively) burden
** 1864 [c. 1250], August Bielowski, editor, Monumenta Poloniae Historica. Pomniki Dziejowe Polski‎, volume II, page 483:Brzemo enim onus sive pondus dicitur in vulgari[Brzemię enim onus sive pondus dicitur in vulgari]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 37, 4:Lichoti moie... iaco brzemø czoszke vczøszily se sø nade mnø[Lichoty moje... jako brzemię ciężkie uciążyły sie są nade mną]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 80, 6:Odwroczil od brzemon iego[Odwrocił od brzemion jego]
** 1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXV, page 267:Bremø, brzemø pondus[Bremię, brzemię pondus]
** 1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXIV, page 83:Brzemø dna[Brzemię dnia]
** 1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 88:Brzemya, cząscoscz moles[Brzemię, ciężkość moles]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 23:Ysze brzemyą, nawyącyey kthore wszystkych tycze, myedzi wyelymy roszdzelyonee, lekczey bywa nieszono[Iże brzemię, nawięcej ktore wszystkich tycze, miedzy wielimi rozdzielone lekczej bywa niesiono]
** 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume I, Lviv, page 112:Geden yako drugy brzemę szwe ponyesse vnusquisque enim onus suum portabit[Jeden jako drugi brzemię swe poniesie vnusquisque enim onus suum portabit]
** 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume V, page 270:Brzemyenyem grzech pondere in aliud trahit[Brzemieniem grzech pondere in aliud trahit]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 27, 40:Przydze czasz, yze sproszczon bødzesz brzemyenya swoyu pleczu[Przydzie czas, iże sproszczon będziesz brzemienia z swoju plecu]
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 18, 22:Lyekczey bødze tobye, roszdzeliwszy myedzi gyne brzemyø[Lekcej będzie tobie, rozdzieliwszy miedzy jine brzemię]
** 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 1, 12:Nye mogø sam waszich potrzeb snyescz y brzemyon, y karcenya[Nie mogę sam waszych potrzeb snieść i brzemion, i karcenia]
** 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 26, 6:Nødzili sø nasz Egipsci..., wskladayøcz na nasz przeczøska brzemyona[Nędzili są nas Ejipszczy..., wskładając na nas przeciężka brzemiona]
** 1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 4, 17:Dzalaiøci na murze, a noszøcy brzemyona, a wkladaiøci genø røkø dzalaly, a drugø myecz dzerszely[Działający[ch] na murze a noszący[ch] brzemiona, a wkładający[ch] jeną ręką działali a drugą miecz dzierżeli]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 91:Brzemyą dolowe onus vallis[Brzemię dołowe onus vallis]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 92r:Onus id est pondus eyn burde brzemya[Onus id est pondus eyn burde brzemię]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 30:I wam gorze, iże zakon widzicie, iże udręczacie lud brzemienny, ktorychże oni nie mogą, a sami jednem palcem nie dotykacie ciężkości sie[I wam gorze, jiże zakon widzicie, iże udręczacie lud brzemieńmi, ktorychże oni nie mogą [nosić], a sami jednem [swym] palcem nie dotykacie ciężkości sie]
* (attested in Masovia, Greater Poland) burden (large bundle carried on the back)
** 1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎, volume VIII, number 10576:De oreo VI pondera vlg. brzemona... deportauit[De oreo VI pondera vlg. brzemiona... deportauit]
** 1920 [1405], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 615, Płońsk:Yacom ya ne winoszil Luthkowy lanky brzemenem[Jakom ja nie wynosił Lutkowi łąki brzemieniem]
** 1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2878, Warsaw:Jacom ya nye winosil Hindrzichowa gayv brzenyenem (pro brzemyenem)[Jacom ja nie wynosił Hyndrzychowa jeju brzemieniem]
** 1920 [1434], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 267, Zakroczym:Dorothka nye winoszila Michałowy szita brzemenem chąnszebna rzeczą[Dorotka nie wynosiła Michałowi żyta brzemeniem chanszebna rzecz]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 50:Gdi yą byerzą na wosz, tedi gwalth, alye gdy w brzemyonach, slodzeystwo w them bicz wykladamy[Gdy ją bierzą na woz, tedy gwałt, ale gdy w brzemionach, złodziejstwo w tem być wykładamy]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 95:O *kradzyezu brzemyenya trawi[O *kradzieżu brzemienia trawy]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 95:Prziydącz w lankąn yego, zlodzyeysky yedno brzemyąn trawi vinyosl[Przyjąc w łąkę jego, złodzejski jedno brzemion trawy wyniosł]
** 1950 [1467], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1286, Warsaw:Yako Yan y Maczey nye winoszyl szytha brzemyen[Jako Jan i Maciej nie wynosił żyta brzemieniem]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 34:Z brziemyenyamy cum sarcinulis[Z brzemieniami cum sarcinulis]
** 1950 [1472], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1353, Warsaw:Yakom ya nye vygechal... na ląky possyeczenye, nye wynossylem syana brzemyun s ludzmy[Jakom ja nie wyjechał... na łąki posieczenie, nie wyniosłem siana brzemion s ludźmi]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 119v:Sarcina id est onus vel pondus eyn burde brzemya[Sarcina id est onus vel pondus eyn burde brzemię]
* (hapax legomenon) pledge
** 1868 [1443], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎, volume XIV, page 113:Pro pignore al. o brzemya[Pro pignore al. o brzemię]
* (hapax legomenon) distension
** 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume V, page 256:Brzemyą tumor[Brzemię tumor]
* (hapax legomenon) Mistranslation of Old Czech vprziemo
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 18, 16:Obroczyly swoge brzemyena przeczyw Sodomye[Obrocili swoje brzemiena przeciw Sodomie]

#### Derived terms

* brzemienny
* wejść w brzemię pf

#### Related terms

* brzemienność

#### Descendants

* Polish: brzemię
* Silesian: brzymiã

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “brzemię”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “brzemię”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “brzemię”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “brzemię”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* Brückner, Aleksander (1927) “brzemię”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
* K. Nitsch, editor (1954), “1. brzemię”, in Słownik staropolski‎ (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 169
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “1. brzemię”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “brzemię”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish brzemię.

### Pronunciation

* IPA: (normal speech) /ˈbʐɛ.mjɛ/, (careful speech) /ˈbʐɛ.mjɛw̃/
* (Greater Poland):
** (Southern Greater Poland) IPA: /ˈbʐɛ.mjɛ/
* (Lesser Poland):
** (Kraków) IPA: /ˈbʐɛ.mjɛ/
** (Western Lublin) IPA: [ˈbʐɛ.mjɛ]
** (Goral):
*** (Podhale) IPA: /ˈbʐɛ.mjɛ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɛmjɛw̃
* Syllabification: brze‧mię

### Noun

brzemię n (diminutive brzemionko or (obsolete) brzemiączko)
* (somewhat archaic or dialectal, Southern Greater Poland, Western Kraków, Podhale) burden (heavy load of something, especially one wrapped to carry on the back)
    Synonyms: ciężar, ładunek
** (Middle Polish, figuratively, derogatory) earthly live
** (Middle Polish, figuratively, derogatory) parasite; selfish person
** (Middle Polish, in the plural) luggage; military weights
* burden, onus (responsibility)
    Synonym: ciężar
* burden (cause of worry; that which is grievous, wearisome, or oppressive)
    Synonym: ciężar
* (obsolete or dialectal, Western Lublin, Turobin) roof thatched with shives, couch grass, etc.
* (obsolete, beekeeping) honeydew (honey moisture on plant leaves, which bees collect)
    Synonym: spadź
* (obsolete, obstetrics) pregnancy
    Synonym: ciąża
* (Podhale) rags (one's clothes)
    Synonym: łachy

#### Derived terms

* brzemienny

#### Related terms

* brzemienna
* brzemienność

### Further reading

* brzemię in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* brzemię in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “brzemię”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Dorota Adamiec (24.03.2011) “BRZEMIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “brzemię”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “brzemię”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “brzemię”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 218
* Jan Karłowicz (1900) “brzemiączko”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 127
* brzemię in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego