# przyjaciel
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *prijateľь. First attested in 1399.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /pr̝ijaːt͡ɕɛ(ː)lʲ/
* IPA: (15th CE) /pr̝ijɒt͡ɕɛlʲ/, /pr̝ijɒt͡ɕelʲ/

### Noun

przyjaciel m pers (female equivalent przyjaciółka, related adjective przyjacielski)
* friend (person, typically someone other than a family member, spouse or lover, whose company one enjoys and towards whom one feels affection)
** 1949, “Skarga umierającego. Woronczak Jerzy, Skarga umierającego. Ze studiów nad rękopisem nr 2 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu”, in Bolesław Erzepki, editor, Sobótk, page 62:Ny mam vernych przyaczol *ne them svecze[Ni mam wiernych przyjacioł na tem świecie]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 3:Zdrow bądz, Yoachymye, przyaczyelyv bozy (o amice dei)[Zdrow bądź, Joachymie, przyjacielu boży (o amice Dei)]
** 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 26, 2:Myly przyyaczyele (amici), pytalysczye nasz o prawo takymy szlowy[Mili przyjaciele (amici)! Pytaliście nas o prawo takimi słowy]
* (attested in Masovia) relative (person related by blood)
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 53:Vstawyamy..., aby... bracza abo przyaczele (amici), przyrodzeny abo daleczy... w them dzale abo rosdzelenyv staly przes trzy lyatha[Ustawiamy..., aby... bracia, abo przyjaciele (amici) przyrodzeni abo dalecy... w tem dziale abo rozdzieleniu stali przez trzy lata]
** 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 27, 1:Ale szą-ly blyszy przyyaczele (si vero successores propinquiores fuerint), tedy nye moze stoyącze gymyenye przedacz przesz woley thych tho dzyeczy[Ale są-li bliszy przyjaciele (si vero successores propinquiores fuerint), tedy nie może stojące jimienie przedać przez wolej [przyrodzonych] tych to dzieci]
** 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 42, 4:Takyemv nye moze pomagacz przysząncz oczecz any przyrodzony brath albo kthorykolye przyrodzony przyyączel (pater, frater et conventi)[Takiemu nie może pomagać przysiąc ociec ani przyrodzony brat albo ktorykole przyrodzony przyjaciel (pater, frater et conventi)]
** 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 75, 4:Thych dzyeczy blyschy przyrodzony przyyaczel (proximior amicus) maszczyszna moze[ly] szye thych dzyeczy y gych gymyenyą podyącz[Tych dzieci bliszy przyrodzony przyjaciel (proximior amicus) mężczyzna może[ly] sie tych dzieci i jich jimienia podjąć]
* (in the plural) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
** parents (those who give birth to someone)
*** 1930 [c. 1455], “Ruth”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 2, 11:Szesz opuscyla swe przyiacyele (quod reliqueris parentes tuos) y zemyø[Żeś opuściła swe przyjaciele (quod reliqueris parentes tuos) i ziemię]
* (attested in Greater Poland) arbitrator (person to whom the authority to settle or judge a dispute is delegated)
** 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1376, Pyzdry, Gniezno, Kościan:Iaco Micol[aj] s Wawrzincem ne vmawal nigednei vmo[wy], bi meli pusczicz na przyaczele[Jako Mikoł[aj] z Wawrzyńcem nie umawiał ni jednej umo[wy], by mieli puścić na przyjaciele]

#### Derived terms

* przyjacielski
* przyjacielskie
* przyjacielstwo

#### Related terms

* przyjaźniwy
* przyjaźnie
* przyjaźń
* przyjajać impf

#### Descendants

* Polish: przyjaciel
* Silesian: przijŏciyl

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “przyjaciel”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “przyjaciel”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “przyjaciel”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “przyjaciel”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Alternative forms

* przyjáciel (Przemyśl, Podegrodzie)

### Etymology

Inherited from Old Polish przyjaciel.

### Pronunciation

* IPA: /pʂɘˈja.t͡ɕɛl/
* (Middle Polish) IPA: (16th c.) /pr̝ɨˈjɒ.t͡ɕel/, (17th–18th c.) /pʂɨˈjɒ.t͡ɕel/
* (Greater Poland):
** (Chełmno-Dobrzyń) IPA: /pʂɘˈja.t͡ɕɛl/
* (Lesser Poland):
** (Lasovia) IPA: /pʂɘˈja.t͡ɕɛl/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -at͡ɕɛl
* Syllabification: przy‧ja‧ciel
* Homophone: Przyjaciel

### Noun

przyjaciel m pers (female equivalent przyjaciółka, related adjective przyjacielski)
* friend (person, typically someone other than a family member, spouse or lover, whose company one enjoys and towards whom one feels affection)
    Synonyms: druh, kum, kumoter; see also Thesaurus:znajomy
* (by extension) friend (animal toward which someone feels similarly)
* (by extension) friend (person or organization that supports something or has positive emotions towards something)
    Synonym: miłośnik
    Antonyms: nieprzyjaciel, wróg
* (euphemistic) lover (man with whom someone has an erotic relationship)
    Synonyms: fagas, frajer, gach, kochanek, kochaś, ogoniarz, partner
* friend (object or idea that can be used for good)
* (chiefly in the vocative) term of address towards someone the speaker has positive feelings towards and sees as equal or lower; friend
* (obsolete or dialectal, Chełmno) spouse
    Synonym: małżonek
* (Middle Polish) relative; in-law
* (Lasovia) Synonym of kuzyn

#### Derived terms

* fałszywy przyjaciel
* przyjaciel od serca
* chcesz stracić przyjaciela, pożycz mu pieniądze
* prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie
* przyjaciele naszych przyjaciół są naszymi przyjaciółmi

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), przyjaciel is one of the most used words in Polish, appearing 7 times in scientific texts, 7 times in news, 8 times in essays, 18 times in fiction, and 26 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 66 times, making it the 995th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “przyjaciel”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 467

### Further reading

* przyjaciel in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* przyjaciel in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “przyjaciel”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “PRZYJACIEL”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 12.09.2022
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “przyjaciel”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “przyjaciel”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “przyjaciel”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 294
* Gustaw Pobłocki (1887) “przyjaciel”, in Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich (in Polish), 2 edition, Chełmno, page 139
* Oskar Kolberg (1865) “przyjaciel”, in Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Serya II. Sandomierskie (in Polish), page 264