# ดี
## Gong
### Pronunciation

* IPA: /di/

### Noun

ดี (transliteration needed)
* crossbow

## Thai
### Pronunciation

| Orthographic/Phonemic | Orthographic/Phonemic | ดี ɗ ī |
| Romanization | Paiboon | dii |
| Romanization | Royal Institute | di |
| (standard) IPA | (standard) IPA | /diː˧/ |

### Etymology 1

From Proto-Tai *ɓliːᴬ (“gallbladder; bile”).
In Southwestern Tai, cognate with Lao ບີ (bī), Shan လီ (lǐi), Ahom 𑜓𑜣 (dī) or 𑜎𑜣 (lī).
In Northern Tai, cognate with Zhuang mbei.

#### Noun

ดี • (dii)
* gallbladder; bile.

##### Derived terms

* ดีเกลือ
* ดีเกลือฝรั่ง
* ดีซ่าน (dii-sâan)
* ดีเดือด
* ดีนาคราช
* ดีบัว
* ดีฝ่อ
* ดียา
* ดีหิน
* น้ำดี (náam-dii)
* ประคำดีควาย
* มะคำดีควาย

### Etymology 2

From Proto-Tai *ɗɤjᴬ (“good”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨯᩦ (di), Lao ດີ (dī), Lü ᦡᦲ (ḋii), Shan လီ (lǐi), Tai Dam ꪒꪲ, Tai Dón ꪒꪲ, Ahom 𑜓𑜣 (dī), 𑜃𑜣 (nī) or 𑜑𑜣 (hī).
In Central Tai, cognate with Tày đây.
In Northern Tai, cognate with Zhuang ndei, Bouyei ndil.
Compare Sui qdail (“good”), Southern Kam lail (“good”).

#### Alternative forms

* ดีย์
* ดือ (dʉʉ)

#### Adjective

ดี • (dii) (abstract noun ความดี)
* good:
** nice; fine; excellent; satisfactory; agreeable; pleasant; favourable.
    รายได้ดี
       raai-dâai dii
       good income
    เสียงดี
       sǐiang dii
       good (singing) voice
    ข่าวดี
       kàao dii
       good news
    ฝันดี
       fǎn dii
       good dream
    อากาศดี
       aa-gàat dii
       good weather
** beautiful; adorable; lovely; attractive; handsome.
    หุ่นดี
       hùn dii
       good (bodily) shape
    หน้าตาดี
       nâa-dtaa dii
       good looking
** moral, virtuous, righteous; kind, benevolent; friendly.
    คนดี
       kon dii
       good person
    ใจดี
       jai dii
       good heart
    เขาดีต่อฉันมาก
       kǎo dii dtɔ̀ɔ chǎn mâak
       He's so good to me.
** proper; right; appropriate.
    มรรยาทดี
       man-yâat dii
       good manners
** well-behaved, well-mannered; educated, refined.
    ภูมิหลังดี
       puum-lǎng dii
       good background
** noble; exalted; wellborn.
** smart; intelligent; clever; adept.
** sound, valid; honorable, worthy, in good standing
    ชื่อเสียงดี
       chʉ̂ʉ-sǐiang dii
       good credit; good name; good reputation
** healthful; useful; beneficial.
    ดีต่อสุขภาพ
       dii dtɔ̀ɔ sùk-kà-pâap
       good for health
** warm; close; intimate.
    เพื่อนที่ดี
       pʉ̂ʉan tîi dii
       good friend (literally) friend that is good
** sufficient; ample; enough.
* on good terms; on a friendly footing; having good relations.
* in a normal, good, or proper condition; in a healthy condition; working, functioning, operative; usable, consumable.
    ประตูไม่ดี
       bprà-dtuu mâi dii
       The door is broken. (literally) The door is not good.
    สัญญาณไม่ดี
       sǎn-yaan mâi dii
       It's a bad line. (literally) The [phone] signal is not good.
    เน็ตไม่ดี
       nèt mâi dii
       The internet connection is bad. (literally) The [inter]net [connection] is not good.
    อาหารยังดีอยู่
       aa-hǎan yang dii yùu
       The food is edible still. (literally) The food is good still.
    หูไม่ดี
       hǔu mâi dii
       (literally) The ears are not good (= having a hearing problem, having an ear disorder, etc).
    คอมไม่ดี
       kɔm mâi dii
       The computer is out of service. (literally) The com[puter] is not good.

#### Adverb

ดี • (dii) (abstract noun ความดี)
* well: nicely, finely, excellently, satisfactorily, agreeably, pleasantly, etc.
    พูดดี
       pûut dii
       well spoken; to speak well
    ร้องดี
       rɔ́ɔng dii
       well sung; to sing well
    ประพฤติดี
       bprà-prʉ́t dii
       well behaved; to behave well
* quite; so.
    อร่อยดี
       à-rɔ̀i dii
       quite delicious
    สวยดี
       sǔai dii
       quite beautiful
    เลวดี
       leeo dii
       quite bad

#### Antonyms

* โฉด (chòot)
* ชั่ว (chûua)
* ช้า (cháa)
* ด้อย (dɔ̂i)
* ต่ำ (dtàm)
* ถ่อย (tɔ̀i)
* ทราม (saam)
* น้อย (nɔ́ɔi)
* แย่ (yɛ̂ɛ)
* ร้าย (ráai)
* เลว (leeo)
* สถุล (sà-tǔn)
* หยาบ (yàap)
* ห่วย (hùai)

#### Derived terms

* ก็ดี (gɔ̂ɔ-dii)
* กำขี้ดีกว่ากำตด (gam-kîi-dii-gwàa-gam-dtòt)
* กินดีอยู่ดี
* ขวัญดี
* ของดี
* ข้อดี (kɔ̂ɔ-dii)
* ขายดี
* แข่งดี
* คนดีผีคุ้ม
* คืนดี (kʉʉn-dii)
* คุ้มดีคุ้มร้าย
* จุดดี
* เจอดี
* ใจคอไม่ดี
* ใจดี (jai-dii)
* ใจไม่ดี
* ชะดีชะร้าย
* ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์
* ชิงดีชิงเด่น
* โชคดี (chôok-dii)
* ญาติดี (yâat-dii)
* ดิบดี
* ดีงาม (dii-ngaam)
* ดีใจ (dii-jai)
* ดีเด่น (dii-dèn)
* ดีแตก
* ดีเนื้อดีใจ
* ดีมิดี
* ดีไม่ดี
* ดีร้าย (dii-ráai)
* ดีละ
* ดีแล้ว
* ดีวันดีคืน
* ดีอกดีใจ
* ดูดำดูดี
* ดูดี
* เด่นดี
* เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย
* โดนดี
* ได้ดิบได้ดี
* ต้นร้ายปลายดี
* ตัวดี
* ตาดี
* ตาดีได้ตาร้ายเสีย
* ท่าดีทีเหลว (tâa-dii-tii-lěeo)
* น้ำดี (náam-dii)
* ปากดี (bpàak-dii)
* ผีบ้านไม่ดี ผีป่าก็พลอย
* ผีเรือนไม่ดี ผีป่าก็พลอย
* ผู้ดี (pûu-dii)
* ผู้ลากมากดี
* ฝันดี (fǎn-dii)
* พอดี (pɔɔ-dii)
* พูดดีเป็นศรีแก่ปาก
* มิดีมิร้าย
* มือดี
* ยินดี (yin-dii)
* ยินลากขากดี
* รักดีหามจั่ว รักชั่วหามเสา
* รำไม่ดีโทษปี่โทษกลอง (ram-mâi-dii-tôot-bpìi-tôot-glɔɔng)
* รู้ดี (rúu-dii)
* รู้ดีรู้ชั่ว
* วันดีคืนดี (wan-dii-kʉʉn-dii)
* หวังดี (wǎng-dii)
* หัวดี (hǔua-dii)
* หูดี
* เห็นขี้ดีกว่าไส้ (hěn-kîi-dii-gwàa-sâi)
* อย่างไรก็ดี
* อยู่ดีกินดี
* อยู่ดีไม่ว่าดี
* อวดดี

### Etymology 3

Clipping of สวัสดี (sà-wàt-dii).

#### Interjection

ดี • (dii)
* (slang) Clipping of สวัสดี (sà-wàt-dii).

### Etymology 4

From English dee (“the letter D/d”).

#### Noun

ดี • (dii)
* The name of the Latin-script letter D/d.

##### See also

* (Latin-script letter names) ตัวอักษร; เอ, บี, ซี, ดี, อี, เอฟ, จี, เอช / เฮช, ไอ, เจ, เค, แอล, เอ็ม, เอ็น, โอ, พี, คิว, อาร์, เอส, ที, ยู, วี, ดับเบิลยู / ดับบลิว, เอกซ์ / เอ็กซ์, วาย, แซด / ซี

### References

* ↑ Pittayaporn, Pittayawat (2009) The Phonology of Proto-Tai (Doctoral dissertation)‎, Department of Linguistics, Cornell University , page 326
* ↑ Pittayaporn, Pittayawat (2009) The Phonology of Proto-Tai (Doctoral dissertation)‎, Department of Linguistics, Cornell University , page 345