# กรม
## Thai
### Pronunciation

| Orthographic | Orthographic | กรม k r m | กรม k r m | กรม k r m |
| Phonemic | Phonemic | กฺรม k ̥ r m | [bound form] กฺรม- k ̥ r m – | [bound form] กฺรม-มะ- k ̥ r m – m a – |
| Romanization | Paiboon | grom | grom- | grom-má- |
| Romanization | Royal Institute | krom | krom- | krom-ma- |
| (standard) IPA | (standard) IPA | /krom˧/ | /krom˧./ | /krom˧.ma˦˥./ |

### Etymology 1

Derived from Old Khmer kraṃ (“hurt; grieved”). Cognate with Modern Khmer ក្រំ (krɑm).

#### Verb

กรม • (grom)
* (obsolete) Alternative form of ตรม (dtrom)

##### Derived terms

* กรมกรอม
* กรมเกรียม
* กรอมกรม
* เกรียมกรม

### Etymology 2

Derived from Sanskrit क्रम (krama, “order; step”); possibly via Old Khmer kraṃma (“proceeding, procedure; order, arrangement; rank, grade; order, series; order, ordinance”). Cognate with Modern Khmer ក្រម (krɑm).

#### Noun

กรม • (grom)
* (archaic) order, arrangement; rank, grade, class; course, way; procedure, process, step; succession, series.
* high governmental organisation: ministry, department, bureau, etc.
* unit of forces or personnel given to a royal person, now only given as an honorary title, consisting of five classes: กรมหมื่น, กรมขุน, กรมหลวง, กรมพระ, กรมพระยา.
* military unit; military agency; body of military personnel.

##### Derived terms

* กรมกอง
* กรมการ (grom-má-gaan)
* กรมขุน
* กรมคลัง
* กรมท่า
* กรมนครบาล
* กรมนา
* กรมพระ
* กรมพระกลาโหม
* กรมพระนครบาล
* กรมพระยา
* กรมมหาดไทย
* กรมเมือง
* กรมวัง
* กรมเวียง
* กรมศักดิ์
* กรมหมื่น
* กรมหลวง
* กระทรวงทบวงกรม
* เจ้ากรม
* เจ้าต่างกรม
* ปลัดกรม

### Etymology 3

Derived from Sanskrit कर्म (karma, “act; action; deed”). Doublet of กรรม (gam).

#### Noun

กรม • (grom)
* (archaic) act; action; deed.
* (archaic) deed, instrument, or document, especially one that bears a contract or agreement.

##### Derived terms

* กรมธรรม์ (grom-má-tan)

### Etymology 4

Uncertain.

#### Noun

กรม • (grom)
* (botany) the plant Aporosa villosa (Wall. ex Lindl.) Baill. of the family Euphorbiaceae.
    Synonyms: กลม (glom), โลด (lôot), เหมือดโลด

### References

* ↑ ราชบัณฑิตยสภา (2020) พจนานุกรมโบราณศัพท์ ฉบับราชบัณฑิตยสภา (in Thai), กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, →ISBN, page 10: “กรม ๓ (ข. กฺรํ = ช้ำ, บอบช้ำ, ตรอมใจ) ก. ๑) เจ็บ, ช้ำ, ระบม...๒) ระทม, ช้ำใจ”
* 1 2 ราชบัณฑิตยสภา (2020) พจนานุกรมโบราณศัพท์ ฉบับราชบัณฑิตยสภา (in Thai), กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, →ISBN, pages 9–10:กรม ๑ (ส. กฺรม = การก้าว, ลำดับ) น. กรมราชการ, ส่วนราชการหรือหน่วยงานซึ่งทางราชการจัดตั้งไว้เป็นสังกัดของหมู่พนักงานทำราชการอย่างใดอย่างหนึ่งตามระเบียบการบริหารราชการสมัยอยุธยา ในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ กรมหนึ่ง ๆ มีเจ้ากรมเป็นผู้บังคับบัญชา มีปลัดกรม สมุหบัญชี มีไพร่ในสังกัด จัดเป็นกรมฝ่ายทหารและกรมฝ่ายพลเรือน ในกรมแต่ละฝ่ายจะมีกรมย่อยลงไปตามความเหมาะสมในแต่ละสมัย บางกรมมีศาลในสังกัด มีอำนาจชำระคดีตามที่กฎหมายกำหนด
* ↑ ราชบัณฑิตยสถาน (2011) “พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔”, in orst.go.th‎ (in Thai): “กรม ๓ [กฺรม]...(ข) น. แผนกใหญ่ในราชการตามลักษณะปกครองในสมัยโบราณ ซึ่งในปัจจุบันเรียกว่ากระทรวง... (ค) (กฎ) ส่วนราชการในราชการบริหารส่วนกลางในระดับรองจากกระทรวงและทบวง ที่มีฐานะเป็นนิติบุคคล”
* ↑ ราชบัณฑิตยสถาน (2011) “พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔”, in orst.go.th‎ (in Thai):กรม ๓ (ก) [กฺรม] น. หมู่เหล่าอันเป็นที่รวมกำลังไพร่พล...บรรดาชายฉกรรจ์ต้องเข้าอยู่ในกรมหรือในหมู่เหล่าใดเหล่าหนึ่ง เรียกว่า สังกัดกรม มีหัวหน้าควบคุมเป็นเจ้ากรม ปลัดกรม ตามลำดับ ซึ่งเมื่อพระเจ้าแผ่นดินทรงตั้งให้เจ้านายปกครองเป็นองค์ ๆ เรียกว่าตั้งกรม แล้ว เจ้านายพระองค์นั้นก็ ทรงกรม เป็น เจ้าต่างกรม เพราะมีกรมขึ้นต่างหากออกไปเป็นกรมหนึ่ง มีอำนาจตั้งเจ้ากรม ปลัดกรม เป็น หมื่น ขุน หลวง พระ พระยา ได้ และเรียกชื่อกรมนั้น ๆ ตามบรรดาศักดิ์เจ้ากรมว่า กรมหมื่น กรมขุน กรมหลวง กรมพระ และกรมพระยา...มาในปัจจุบันชื่อกรมเหล่านี้มีความหมายกลายเป็นพระอิสริยยศและพระนามเจ้านายเท่านั้น.
* ↑ ราชบัณฑิตยสถาน (2011) “พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔”, in orst.go.th‎ (in Thai): “กรม ๓ [กฺรม]...น. หน่วยงานของฝ่ายทหาร.”
* 1 2 3 ราชบัณฑิตยสภา (2020) พจนานุกรมโบราณศัพท์ ฉบับราชบัณฑิตยสภา (in Thai), กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, →ISBN, page 12:กรมธรร <กรมทัน, สารกรมธรรม์, กรม> (ส. กรฺม = การกระทำ + ธรฺม = กฎหมาย) น. เอกสารหนังสือสำคัญหรือสัญญาซึ่งลูกหนี้ หรือเจ้าหนี้ หรือทั้งสองฝ่าย ทำให้ไว้แก่กันเป็นหลักฐาน เช่น การกู้เงิน การขายตัวเป็นทาส และสัญญาต่าง ๆ ตามที่กฎหมายบัญญัติให้ทำตามแบบของราชการในแต่ละสมัย...หรือเรียกเพียงคำเดียวว่า กรม เช่น กู้หนี้ถือสีนกันเข้าชื่อในกรมหลายคน, จะคิดเอาดอกเบี้ยมิได้เลยเพราะเปนเงินนอกกรม (สามดวง: พระไอยการกู้นี่)