# ճանապարհ
## Armenian
### Etymology

Inherited from Old Armenian ճանապարհ (čanaparh). Doublet of ճամփա (čampʻa).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /t͡ʃɑnɑˈpɑɾ/, [t͡ʃɑnɑpɑ́ɾ]
* (Western Armenian) IPA: /d͡ʒɑnɑˈbɑɾ/, [d͡ʒɑnɑbɑ́ɾ]
* Audio (Eastern Armenian):(file)
* The final -հ (-h) is not pronounced.

### Noun

ճանապարհ • (čanaparh)
* road, path, way, route
    Synonym: ճամփա (čampʻa)
    ճանապարհը ցույց տալ ― čanaparhə cʻuycʻ tal ― to show the way
    երկար ճանապարհ ― erkar čanaparh ― long way
    ճանապարհ ընկնել ― čanaparh ənknel ― to depart
* means, way, manner, method, process
    այս ճանապարհով ոչինչ չի ստացվի ― ays čanaparhov očʻinčʻ čʻi stacʻvi ― we can achieve nothing this way

#### Derived terms

* ճանապարհային (čanaparhayin)
* ճանապարհել (čanaparhel)

### References

* Dum-Tragut, Jasmine (2009) Armenian: Modern Eastern Armenian (London Oriental and African Language Library; 14), Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, page 28

## Old Armenian
### Etymology

By haplology from earlier *ճարանապարհ (*čaranaparh), from Iranian *čarana-parθ, composed of *čarana- (“to go”) and *parθ (“passage”). For the first part compare Avestan 𐬗𐬀𐬭𐬁𐬥𐬍 (carānī, “I move, approach”), Sanskrit चरण (caraṇa), ultimately from Proto-Indo-Iranian *čálHati. The second part is ultimately from Proto-Iranian *pr̥tuš.

### Noun

ճանապարհ • (čanaparh)
* way, road, route, street, path
    վարուն ճանապարհ ― varun čanaparh ― great thoroughfare
    ճանապարհ արքունի ― čanaparh arkʻuni ― highway, public road, thoroughfare
    կիցք ճանապարհաց ― kicʻkʻ čanaparhacʻ ― crossroad
    անկոխ, զարտուղի ճանապարհ ― ankox, zartułi čanaparh ― by-way, by-path
    ճանապարհ անգնաց, անկոխ ― čanaparh angnacʻ, ankox ― impassable road
    տղմալից ճանապարհ ― tłmalicʻ čanaparh ― dirty or muddy road or street
    ճանապարհ երկնից ― čanaparh erknicʻ ― the way of heaven, the path of virtue
    ճանապարհք մարմնոյ ― čanaparhkʻ marmnoy ― the senses
    ի ճանապարհին, առ ճանապարհաւ, զճանապարհաւ ― i čanaparhin, aṙ čanaparhaw, zčanaparhaw ― on the road, by the way, on a journey, during the journey
    ճանապարհ արարեալ ― čanaparh arareal ― on or by the way
    ճանապարհ առնել ― čanaparh aṙnel ― to open, to prepare a way
    ճանապարհ ունել ― čanaparh unel ― to advance, to go forward, to get on
    անցանել զճանապարհաւ ― ancʻanel zčanaparhaw ― to take a wrong course, to go astray, to err
    թիւրել զճանապարհս ուրուք ― tʻiwrel zčanaparhs urukʻ ― to mislead, to lead astray, to put out of the right way, to cause to err
    արգելուլ, փակել, խափանել զճանապարհ ― argelul, pʻakel, xapʻanel zčanaparh ― to interrupt or block the way, to stop up, to obstruct
    յաջողել զճանապարհս իւր ― yaǰołel zčanaparhs iwr ― to prosper, to get on prosperously, to thrive
    ի ճանապարհի իւրում երթալ ― i čanaparhi iwrum ertʻal ― to go one's own way; (figuratively) to pursue one's point
    գնալ զճանապարհս/զճանապարհ ուրուք ― gnal zčanaparhs/zčanaparh urukʻ ― to go by the same way as, to tread in the same steps; to follow, to imitate
    ընդ ո՞ր ճանապարհ ― ənd o$^?$r čanaparh ― by what road? by what way? which way?
    ընդ ուղիղ ճանապարհն ― ənd ułił čanaparhn ― straight forward
    այս ճանապարհ հանէ ի գիւղ մի ― ays čanaparh hanē i giwł mi ― this road leads to a village
    զրուցատրութեամբ կարճի ճանապարհն ― zrucʻatrutʻeamb karči čanaparhn ― company shortens distance
* journey
    աւուր միոյ ճանապարհ ― awur mioy čanaparh ― a day's journey
    ճանապարհ երից աւուրց ― čanaparh ericʻ awurcʻ ― three day's journey
    ճանապարհ առնել ― čanaparh aṙnel ― to go along, to travel, to undertake a journey
    ի ճանապարհ անկանել ― i čanaparh ankanel ― to set out on, to begin a journey, to start
    դնել ի ճանապարհ ― dnel i čanaparh ― to see off on a journey
* mediation
* means, way, manner, method, process

#### Derived terms

* անարտաճանապարհ (anartačanaparh)
* անճանապարհ (ančanaparh)
* անճանապարհորդութիւն (ančanaparhordutʻiwn)
* անճանապարհութիւն (ančanaparhutʻiwn)
* առաջճանապարհ (aṙaǰčanaparh)
* առճանապարհական (aṙčanaparhakan)
* դիւրաճանապարհ (diwračanaparh)
* երկնաճանապարհորդ (erknačanaparhord)
* զճանապարհայն (zčanaparhayn)
* զուգաճանապարհ (zugačanaparh)
* զուգաճանապարհորդութիւն (zugačanaparhordutʻiwn)
* զուգաճանապարհութիւն (zugačanaparhutʻiwn)
* կանխաճանապարհորդեալ (kanxačanaparhordeal)
* համաճանապարհ (hamačanaparh)
* ճանապարհագնաց (čanaparhagnacʻ)
* ճանապարհագնացութիւն (čanaparhagnacʻutʻiwn)
* ճանապարհադաւ (čanaparhadaw)
* ճանապարհակից (čanaparhakicʻ)
* ճանապարհակցիմ (čanaparhakcʻim)
* ճանապարհակցութիւն (čanaparhakcʻutʻiwn)
* ճանապարհայն (čanaparhayn)
* ճանապարհացոյց (čanaparhacʻoycʻ)
* ճանապարհերթութիւն (čanaparhertʻutʻiwn)
* ճանապարհորդ (čanaparhord)
* ճանապարհորդական (čanaparhordakan)
* ճանապարհորդականութիւն (čanaparhordakanutʻiwn)
* ճանապարհորդակից (čanaparhordakicʻ)
* ճանապարհորդակցեմ (čanaparhordakcʻem)
* ճանապարհորդակցիմ (čanaparhordakcʻim)
* ճանապարհորդեմ (čanaparhordem)
* ճանապարհորդիմ (čanaparhordim)
* ճանապարհորդութիւն (čanaparhordutʻiwn)
* յառաջճանապարհ (yaṙaǰčanaparh)
* նախաճանապարհ (naxačanaparh)
* նախաճանապարհորդեցուցանեմ (naxačanaparhordecʻucʻanem)
* նախաճանապարհորդութիւն (naxačanaparhordutʻiwn)
* շուրջճանապարհ (šurǰčanaparh)
* վերնաճանապարհորդեմ (vernačanaparhordem)

#### Descendants

* Armenian: ճանապարհ (čanaparh), ճամփա (čampʻa)

### Further reading

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “ճանապարհ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “ճանապարհ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “ճանապարհ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press