# biodro
## Kashubian
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bedro

### Pronunciation

* IPA: /ˈbjɔ.drɔ/
* Rhymes: -ɔdrɔ
* Syllabification: bio‧dro

### Noun

biodro n
* (anatomy) hip (the outward-projecting parts of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)

### Further reading

* Jan Trepczyk (1994) “biodro”, in Słownik polsko-kaszubski (in Kashubian), volumes 1–2
* Eùgeniusz Gòłąbk (2011) “biodro”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi‎
* “biodro”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022

## Old Polish
### Alternative forms

* biodra

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bedro. First attested in the first half of the 15th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /bjɔdrɔ/
* IPA: (15th CE) /bjɔdrɔ/

### Noun

biodro n (related adjective biedrny)
* (attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia, Silesia) hip (outward-projecting part of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 24, 9:Sluga, polozyw røkø pod byodra Abrahamowi swego pana y przyssyøgl gemu[Sługa, położyw rękę pod biodra Abrahamowy swego pana i przysiągł jemu]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 32, 25:Vderzyl gy w byodrø a natemyeszczye gemv vmdlala[Uderzył ji w biodrę a natemieście jemu umdlała]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 32, 32:Przeto, ze gest dodknøl angyol bozy zyli byodra gego y chramal gest az do szmyerczy[Przeto, że jest dotknął anjoł boży żyły biodra jego i chramał jest aż do śmierci]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 47, 29:Polosz røkøø swø pod byodra ma, a uczynysz se mnø miloszerdze[Połóż ręką swą pod biodra ma, a uczynisz ze mną miloszerdze]
** 1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 9, 2:Panye boze oczcza mego, Symeona, genszesz gemu dal myecz ku obronye przecyw czudzokraynom, gysz bily nasylnyci w swey nyesromyszlywoscy, obnaziwszy byodrø panyenskø na poganbyenye[Panie Boże oćca mego Symeona, jenżeś jemu dał miecz ku obronie przeciw cudzokrainom, jiż byli nasilnicy w swej niesromiźliwości, obnażywszy biodrę panieńską na pogańbienie]
** 1930 [c. 1455], “Jer”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 13, 26:Ia obnaszilem biodra twa przeczywo twarzi twey, a ykazala syø nyesromyeszlywoszcz twa […] Byada tobye Ierusalemye![Ja obnażyłem biodra twa przeciwo twarzy twej, a ukazała się niesromiźliwości twa […] Biada tobie Jeruzalemie!]
** 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 20, 31:Sliszelysmi, ysze krolyowye domu israhelskego myloscywy sø, przetosz opaszmi syø wormy po naszich byodrach... Winydzmi przecyw krolyv israhelskemu, zalycz snad nas zywy[Słyszelismy, iże krolowie domu israhelskiego miłościwi są, przetoż opaszmy się wormi po naszych biodrach... Wynidźmy przeciw krolu israhelskiemu, zalić snad nas żywi]
** 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 20, 32:Opasały byodri swe wormy a wloszily powrozi na swe głowi y prziszly ku krolyowy israhel­skemu[Opasali biodry swe wormi a włożyli powrozy na swe głowy i przyszli ku krolowi Izrael­skiemu]
** 1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 1, 8:Møsz kosmati a skorzanim powroskem opasani po swich byodrach[Mąż kosmaty a skorzanym powrozkiem opasany po swych biodrach]
** 1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 4, 18:Kaszdi z dzelnykow bil swe byodri myeczem opasał[Każdy z dzielnikow był swe biodry mieczem opasał]
** 1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 19, 4:Przeto Amom oblisyl slugy Dauidowi a ogolyl, a rostrzigal gich suknye ot gich byodr az do nog[Przeto Amon obłysił sługi Dawidowy a ogolił a rozstrzygał jich suknie ot jich biodr aż do nog]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 14:Polosz røkøø swø pod byodrø mø, a uczynysz se mnø miloszerdze[Połóż ręką swą pod biodrą mą, a uczynisz ze mną miloszerdze]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 33:Z byodri de femore[Z biodry de femore]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 74:Twich byodr femorum tuorum[Twych biodr femorum tuorum]
** 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎, Lubiń, page 3:Ladzvye, byodrą femur est coxa virilis[Lędźwie, biodra femur est coxa virilis]
** 1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume I, page 301:Podkasz byodra accinge lumbos tuos[Podkasz biodra accinge lumbos tuos]
** 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXV, page 158:Bodra lumbi[Biodra lumbi]
** 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:Byodry illia[Biodry illia]
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 70:Podkaschanymy byodramy[Podkasanymi biodrami]
** 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 298:Ian myal... pas skó­rzany na byodrach swoych[Jan miał... pas skó­rzany na biodrach swoich]
** 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎, Lubiń, page 3:Byodrą lumbus[Biodra lumbus]
** 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 97r:Gnecze w byodrach stringit in renibus[Gniecie w biodrach stringit in renibus]
** 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 248v:Byodra renes[Biodra renes]
** 1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎, volume III, Wrocław, page 291:Byodra renes[Biodra renes]
** 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎, Lubiń, page 3:Byodra renes[Biodra renes]
** 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:Byodry illia[Biodry illia]
** 1874-1891 [1440], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXV, page 242:Asina est debilis in humeris na pleczoch, w byodrach[Asina est debilis in humeris na plecoch, w biodrach]
** 1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej‎, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 413:Ne pissch virzchu okrøglego pissøc Bartka sbavonego. S virzchem okrøglem pissi b: b́odri thako napissesch ssvee[Nie pisz wirzchu okrągłego, pisząc bartka zbawionego. Z wirzchem okrągłem piszy b', b'odry tako napiszesz swee]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 51r:Femur […] est coxa virilis eyn mans hufft [ladzvye bo] byodrą[Femur […] est coxa virilis eyn mans hufft [ladzvye bo] biodra]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 77v:Lumbus a libidine dicitur eyn lende byodrą[Lumbus a libidine dicitur eyn lende biodra]

#### Derived terms

* biodraty

#### Descendants

* Polish: biodro, biedro (Kuyavia, Far Masovian, Podlachia, Western Lublin, Podhale), biedra (Kuyavia, Biecz, Western Lublin), biodra (Middle Polish, Near Masovian)
* Silesian: biedro, biedra, bjedro (Steuers Silesian alphabet)

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “biodro”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “biodro”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “biodro”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “biodro”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* K. Nitsch, editor (1953), “biodro”, in Słownik staropolski‎ (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 93
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “biodro, biodra”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “biodra”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Alternative forms

* biedro (Kuyavia, Far Masovian, Podlachia, Western Lublin, Podhale)
* biedra (Kuyavia, Biecz, Western Lublin)
* biodra (Middle Polish, Near Masovian)

### Etymology

Inherited from Old Polish biodro.

### Pronunciation

* IPA: /ˈbjɔ.drɔ/
* (Middle Polish) IPA: /ˈbjɔ.drɔ/
* (Masovia):
** (Near Masovian) IPA: /ˈbjɔ.drɔ/
** (Far Masovian) IPA: /ˈbjɔ.drɔ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɔdrɔ
* Syllabification: bio‧dro

### Noun

biodro n (diminutive bioderko, related adjective biodrowy)
* (anatomy) hip (the outward-projecting parts of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)
* (Near Masovian) side of a cart loaded with hay or grain that protrudes beyond a ladder on the cart

#### Related terms

* biodrzasty
* biodrzysty
* biodrówka

#### Collocations

* lewe biodro ― left hip
* prawe biodro ― right hip
* kształtne biodra ― shapely hips
* krągłe biodra ― curvy hips
* rozłożyste biodra ― spread hips
* szerokie biodra ― wide hips
* wydatne biodra ― prominent hips
* wystające biodra ― protruding hips
* zaokrąglone biodra ― round hips
* wąskie biodra ― narrow hips
* łuk biodra ― hip curve
* endoproteza biodra ― hip endoprosthesis
* ból biodra ― hip pain
* stłuczenie/kontuzja biodra ― hip contusion
* uraz biodra ― hip injury
* złamanie biodra ― hip fracture
* operacja biodra ― hip operation
* na linii bioder ― on the hipline
* rzut z biodra ― a throw from the hip
* strzał z biodra ― a shot from the hip
* przepaska na biodra ― loincloth
* ból w biodrze ― pain in the hip
* poszerzać biodra ― to spread hips
* zwichnięcie biodra ― hip dislocation/dislocated hip
* opinać biodra ― to cling to one's hips (e.g. clothes)
* strzelić z biodra ― to shoot from the hip
* chwycić kogoś za biodra ― to grab someone's hips
* złamać nogę w biodrze ― to break one's leg in the hip
* powyżej biodra ― above hip

### Further reading

* biodro in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* biodro in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “biodro”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Wiesław Morawski (25.03.2020) “BIODRO”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “biodro”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “biodro”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “biodro”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 156
* Jan Karłowicz (1900) “biodro”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 86