# առ
## Armenian
### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /ɑr/, [ɑr]
* (Western Armenian) IPA: /ɑɾ/, [ɑɾ]
* Audio (Eastern Armenian):(file)

### Etymology 1

Learned borrowing from Old Armenian առ (aṙ).

#### Preposition

առ • (aṙ)
* (dated) by (in the formula X առ (aṙ) X, indicates a steady progression, one X after another)
    Synonym: ետևից (etewicʻ)
    էջ առ էջ ― ēǰ aṙ ēǰ ― page by page
* (dated) to, towards (indicates direction)
    Synonyms: դեպի (depi), ուղղված (uġġvac)
    բողոք առ Եվրոպա ― boġokʻ aṙ Evropa ― complaint to Europe
* (dated) until
    առ 15 հունվարի ― aṙ 15 hunvari ― until January 15th
* (dated) per
    առ հարյուր ― aṙ haryur ― per cent

#### Further reading

* “առ”, in Žamanakakicʻ hayocʻ lezvi bacʻatrakan baṙaran [Explanatory Dictionary of Contemporary Armenian] (in Armenian), Yerevan: Academy Press, 1969, page 169c

### Etymology 2

From Old Armenian առ (aṙ).

#### Noun

առ • (aṙ)
* plunder, pillage
* taking

##### Declension
### Etymology 3
#### Verb

առ • (aṙ)
* second-person singular imperative of առնել (aṙnel)

## Old Armenian
### Etymology 1

From Proto-Indo-European *pr̥s- or *pors-V́-. Cognate with Ancient Greek παρά (pará) and Sanskrit पर (pára).

#### Preposition

առ • (aṙ)
* (with dative) because of, due to
    առ նախանձու ― aṙ naxanju ― because of jealousy
    առ ահի, երկիւղի ― aṙ ahi, erkiwłi ― for fear, through fear
    առ վշտին ― aṙ vštin ― because of the sorrow
    առ ձերում անմտութեան ― aṙ jerum anmtutʻean ― because of your folly
    առ տկարութեա՞ն ինչ, թէ առ չարակամութեան ― aṙ tkarutʻea$^?$n inčʻ, tʻē aṙ čʻarakamutʻean ― because of weakness or malice?
    առ խոնարհութեւն իւրում ― aṙ xonarhutʻewn iwrum ― because of own humility
    առ յոյժ յիմարութեան ― aṙ yoyž yimarutʻean ― because of stupidity
    առ չարութեան ― aṙ čʻarutʻean ― for malice, through malice
    կայթել/խայտալ առ խնդութեան ― kaytʻel/xaytal aṙ xndutʻean ― to leap for joy
* (with dative) near, at
    առ նմա ― aṙ nma ― near him
    նստել, բազմել առ ումեմն/ումեք ― nstel, bazmel aṙ umemn/umekʻ ― to sit down near any one
* (with dative) to
    արդարացուսջիք զնա առ հօր իւրում ― ardaracʻusǰikʻ zna aṙ hōr iwrum ― make excuses for him to his father
* (with accusative) to, towards, in the direction of (a person)
    առ ինքն կոչէր զամենայն իշխանս ― aṙ inkʻn kočʻēr zamenayn išxans ― was calling all princes to him
    առ իս ― aṙ is ― to me
    առ նա երթալ ― aṙ na ertʻal ― to go to him
    գնաց առ դուքսն ― gnacʻ aṙ dukʻsn ― he is gone to the duke
    եկեալ է առ քեզ թագաւորն հայոց Արշակ ― ekeal ē aṙ kʻez tʻagaworn hayocʻ Aršak ― Armenian king Arshak has come to you
* (with accusative) near, at, on, in
    առ մեզ բնակեալ է ― aṙ mez bnakeal ē ― is living with us
    առ դուրս հնձանին ― aṙ durs hnjanin ― at the doors of the wine press
    առ ափն ծովուն ― aṙ apʻn covun ― at the shore of the sea
    առ իս է յամենայն ժամ ― aṙ is ē yamenayn žam ― he is always near me
    առ հայս եւ առ յոյնս ― aṙ hays ew aṙ yoyns ― among the Armenians and Greeks
    ոչ է նոյնպէս առ անգղիացիս ― očʻ ē noynpēs aṙ angłiacʻis ― it is not even among the English
    առ արտաքս ― aṙ artakʻs ― on the outside
    առ երի ― aṙ eri ― near, towards
    առ ժամ մի ― aṙ žam mi ― at present, for the moment
    առ այժմ ― aṙ ayžm ― now
    առ ետեղ ― aṙ eteł ― there, in that very place, in the same place; immediately, directly, forthwith
    առ ե՞րբ ― aṙ e$^?$rb ― when? until when?
    առ երեկս ― aṙ ereks ― towards the evening
    առ երեսս ― aṙ eress ― externally, apparently
    առ ի յետոյք ― aṙ i yetoykʻ ― things past
    առ ի ներքոյ ― aṙ i nerkʻoy ― under
* (with accusative) to
    առ մեծամեծս եւ առ իշխանս, առ ազատս եւ շինականս, ողջոյն ― aṙ mecamecs ew aṙ išxans, aṙ azats ew šinakans, ołǰoyn ― to grandees and princes, to azats and peasants, greetings!
    առ նոսա ― aṙ nosa ― to them
    ասէր առ նոսա ― asēr aṙ nosa ― was saying to them
    աղաղակէր առ նա այր մի ― ałałakēr aṙ na ayr mi ― a man was calling him
    յաւելաւ առ հարս իւր ― yawelaw aṙ hars iwr ― he joined to his forefathers
    եւ ետու առ նոսա զթուղթս թագաւորին ― ew etu aṙ nosa ztʻułtʻs tʻagaworin ― I gave the papers of the king to them
    յարգոյ՝ մեծարու է առ ամենեսին ― yargoy, mecaru ē aṙ amenesin ― he is respected by all men
    պարտ է լինել ազնուաբարոյ առ անձն եւ առ այլս ― part ē linel aznuabaroy aṙ anjn ew aṙ ayls ― it is right to respect oneself as well as others
    առ մահ վիրաւորեալ ― aṙ mah viraworeal ― wounded to death or mortally wounded
    առ մահ մեղանչել ― aṙ mah mełančʻel ― commit a deadly sin
* (with accusative) with regard to; relatively to; in comparison to
    դարձեալ առ այպիսի ճշմարիտ ասացածս անպատշաճ հարցուածս մատուցանեն ― darjeal aṙ aypisi čšmarit asacʻacs anpatšač harcʻuacs matucʻanen ― again they are asking improper question with regard to these true sayings
    որպէս առ մի մարդ՝ այսպէս առ բոլոր աշխարհս ― orpēs aṙ mi mard, ayspēs aṙ bolor ašxarhs ― as with regard to one person, so towards the whole world
    որպէս լոյս առ խաւար ― orpēs loys aṙ xawar ― as light in comparison to darkness
    հեղգ առ ուսումն ― hełg aṙ usumn ― lazy concerning the study
    սէգ իսկ էր առ հանդերձս ― sēg isk ēr aṙ handerjs ― was proud with regard to clothing
    առ հասարակ ― aṙ hasarak ― common, general, universal; generally, universally
* (with accusative) about
    ասաց եւ առակ մի նոցա առ այն... ― asacʻ ew aṙak mi nocʻa aṙ ayn... ― he told them a fable about...
* (with accusative) for, for the purpose of
    հանդերձ քո մի՛ լիցի առ ի պճնել, այլ միայն առ ի պէտս մարմնոյ ― handerj kʻo mí licʻi aṙ i pčnel, ayl miayn aṙ i pēts marmnoy ― let not your clothing be for adornment, but only for the needs of the body
    եւ ժողովեալ մանկունս առ ի նիւթ վարդապետութեանն... ― ew žołoveal mankuns aṙ i niwtʻ vardapetutʻeann... ― and gathering children for the purpose of teaching...
    առ ի յայրել ― aṙ i yayrel ― for burning
    առ ի տեսանել զնա ― aṙ i tesanel zna ― to see him
    առ սրբել ― aṙ srbel ― in order to purify
    առ յիշատակ ― aṙ yišatak ― for the memory, for the remembrance
    առ զարդ ― aṙ zard ― ornamental, by way of ornament
* (with accusative) because of, due to
    առ ի չգիտանս եկեր ― aṙ i čʻgitans eker ― he ate because of not knowing
    առ ցավս ճչել ― aṙ cʻavs ččʻel ― to cry because of pains
    առ նախանձ ― aṙ naxanj ― out of jealousy
    առ սէր ― aṙ sēr ― out of love
    առ ի՞նչ ― aṙ i$^?$nčʻ ― how? why? for what cause?
    առ իցէ ինձ ― aṙ icʻē inj ― no matter to me! what does it matter to me?
    առ իցեն այն ամենայն ― aṙ icʻen ayn amenayn ― of what use is all that?
* (with accusative) by
    բան առ բան ― ban aṙ ban ― word by word
* (with accusative) per
    առ այր ― aṙ ayr ― to each person, apiece
    գառն մի առ օր ― gaṙn mi aṙ ōr ― a lamb per day
    նկանակ մի առ այր ― nkanak mi aṙ ayr ― a bread to each man
* (with accusative) for, as
    զնա առ աստուածս ունին ― zna aṙ astuacs unin ― they take him for a god
    առ բարեկամս ունիմ զնա ― aṙ barekams unim zna ― I keep him for my friend
    առ ոչինչ համարել ― aṙ očʻinčʻ hamarel ― to consider a worthless thing/individual
* (with ablative) because of, due to
    առ չգոյէ ― aṙ čʻgoyē ― not having, because he had not
    առ ի չգոյէ հիւթոյ երկրին ― aṙ i čʻgoyē hiwtʻoy erkrin ― because of the absence of moisture in the earth
    առ չգիտելոյ ― aṙ čʻgiteloy ― ignorantly
* (with ablative) for, for the purpose of
    առ ի ցուցանելոյ արար ― aṙ i cʻucʻaneloy arar ― did for the purpose of showing
    առ իմէ՞ ― aṙ imē$^?$ ― why? for what cause or reason?
* (with ablative) at, near
    խնդրեսցես զիմաստութիւն առ ի չարաց՝ եւ ոչ գտցես ― xndrescʻes zimastutʻiwn aṙ i čʻaracʻ, ew očʻ gtcʻes ― you will look for wisdom with the wicked, but you won't find it
* (with ablative) from, from the side
    առ ի քէն ― aṙ i kʻēn ― from you, from your side
    առ հօրէ ― aṙ hōrē ― from the father; paternal
    եղբայր առ մօրէ ― ełbayr aṙ mōrē ― brother on the side of the mother
    առ ի ծառոյն ― aṙ i caṙoyn ― from near the tree
    առ մէնջ ― aṙ mēnǰ ― from us
* (with instrumental) at, near, in the region of
    ոմն անկաւ առ ճանապարհաւ ― omn ankaw aṙ čanaparhaw ― someone fell near the road
    եւ անդ էր առ լերամբն երամակ մի խոզաց ― ew and ēr aṙ lerambn eramak mi xozacʻ ― and there near the mountain there was a herd of swine
    առ եզերբ գետոյ ― aṙ ezerb getoy ― at the bank of the river
    առ երկրաւ ― aṙ erkraw ― on the ground
* (with instrumental) at the time of
    առ ջրհեղեղաւն ― aṙ ǰrhełeławn ― at the time of the deluge
    առ հնօքն թագաւորօքն ― aṙ hnōkʻn tʻagaworōkʻn ― at the time of olden kings
    առ թագաւորութեամբ Տրդատայ ― aṙ tʻagaworutʻeamb Trdatay ― under the reign of Tiridates
    առ նովին ժամանակաւ ― aṙ novin žamanakaw ― at that time, then
* (with instrumental) in comparison with
    աղէտք քո ոչինչ են առ իմովս ― ałētkʻ kʻo očʻinčʻ en aṙ imovs ― your misfortune is nothing in comparison of mine
    զի՞նչն է յարդ առ ցորենաւ ― zi$^?$nčʻn ē yard aṙ cʻorenaw ― what's straw in comparison with wheat
    սակաւ ինչ է այդ առ պարտեօքս՝ զոր ունիմ առ քեզ ― sakaw inčʻ ē ayd aṙ parteōkʻs, zor unim aṙ kʻez ― it is little in comparison of what I owe you
* (as a prefix) translating Ancient Greek πρός (prós)
    առբերեմ ― aṙberem ― bring forward
    առդնեմ ― aṙdnem ― propose

##### Usage notes

The word has the combining forms առ- (aṙ-) and առա- (aṙa-). The final -ա- (-a-) in the latter may be the conjunction -ա- (-a-) or may have an etymological value.

##### Derived terms

* առագաստ (aṙagast)
* առած (aṙac)
* առածիմ (aṙacim)
* առակ (aṙak)
* առակունք (aṙakunkʻ)
* առանձին (aṙanjin)
* առանց (aṙancʻ)
* առանցք (aṙancʻkʻ)
* առապար (aṙapar)
* առաջ (aṙaǰ)
* առասպել (aṙaspel)
* առաստաղ (aṙastał)
* առատ (aṙat)
* առատիկ (aṙatik)
* առարկայ (aṙarkay)
* առաւել (aṙawel)
* առաւիր (aṙawir) (possibly)
* առաւուշտ (aṙawušt)
* առաւօտ (aṙawōt)
* առաքեմ (aṙakʻem)
* առաքինի (aṙakʻini) (possibly)
* առբերան (aṙberan)
* առբերեմ (aṙberem)
* առդնեմ (aṙdnem)
* առեղ (aṙeł)
* առէջ (aṙēǰ)
* առընթեր (aṙəntʻer)
* առիճ (aṙič)
* առկայծ (aṙkayc)
* առհաւատչեայ (aṙhawatčʻeay)
* առոգանութիւն (aṙoganutʻiwn)
* առոգեմ (aṙogem)
* առողջ (aṙołǰ)
* զառամ (zaṙam) (possibly)
* զառանցեմ (zaṙancʻem) (possibly)
* զառիվայր (zaṙivayr)
* յառաջ (yaṙaǰ)

##### Descendants

* → Armenian: առ (aṙ), առ- (aṙ-)

#### References

* Abrahamyan, Ašot (1976) Grabari jeṙnark [A Handbook of Old Armenian]‎ (in Armenian), 4th edition, Yerevan: Luys
* Ačaṙyan, Hračʻya (1940) Hayocʻ lezvi patmutʻyun [History of the Armenian Language] (in Armenian), volume I, Yerevan: University Press, pages 38–39
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “առ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* J̌ahukyan, Geworg (2010) “առ”, in Vahan Sargsyan, editor, Hayeren stugabanakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), Yerevan: Asoghik
* Martirosyan, Hrach (2010) “aṙ”, in Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, page 100
* Petrosean, Matatʻeay (1879) “առ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy

### Etymology 2

From the aorist stem of առնում (aṙnum).

#### Noun

առ • (aṙ)
* taking, capture, seizure
* plunder, pillage
    առ աւար, առ եւ ապուռ ― aṙ awar, aṙ ew apuṙ ― booty
    յառ յապուռ ― yaṙ yapuṙ ― by plundering, sacking, pillaging

##### Descendants

* Armenian: առ (aṙ), առք (aṙkʻ)

#### References

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “առ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “առ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy