# móc
## Lower Sorbian
### Alternative forms

* moc, moz (obsolete)

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *moťi.

### Pronunciation

* IPA: /mɨt͡s/, /mɛt͡s/, (dated) /mʊt͡s/

### Verb

móc impf
* to be able to; can

#### Conjugation

| Present | Singular | Dual | Plural |
| 1st person | mógu móžom | móžomej | móžomy |
| 2nd person | móžoš | móžotej | móžośo |
| 3rd person | móžo | móžotej | mógu |
| Present negative | Singular | Dual | Plural |
| 1st person | njamógu njamóžom | njamóžomej | njamóžomy |
| 2nd person | njamóžoš | njamóžotej | njamóžośo |
| 3rd person | njamóžo | njamóžotej | njamógu |
| Preterite | Singular | Dual | Plural |
| 1st person | móžech | móžechmej | móžechmy |
| 2nd person | móžešo | móžeštej | móžešćo |
| 3rd person | móžešo | móžeštej | móžechu |

##### Participles

* Present active: móžecy
* Perfect active ("ł-form"): mógł
* Perfect passive: móžony

##### Infinitive

    móc

##### Supine

    móct

##### Verbal noun

    móženje

#### Derived terms

* mócnaŕ
* mócny
* móco
* mócowaś
* móžno
* móžny
* móžoš groniś
* pśemóc
* zamóc

## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *moťi. First attested in c. 1301–1350.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /mɔːt͡s/
* IPA: (15th CE) /mot͡s/

### Verb

móc impf
* (attested in Lesser Poland) can, may, to be able to (to have the requirements in order to do something either from internal or external reasons)
** c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie‎, Miechów, page cv 4:W czemże ty, człowiecze, możesz bujać[V cemze ty, clouece, mozez buiach?]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 39, 16:Polapily sø me lichoti moie a ne mogl iesm, bich widzal (non potui, ut viderem)[Połapiły są mie lichoty moje a nie mogł jeśm, bych widział (non potui, ut viderem)]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 3b:Ony ne moglycz szø mecz nigedne gospody thamo byly[Oni nie moglić są mieć nijedne gospody tamo byli]
** 15th century, Hymn Salve Regina (Zdrowa krolewno miłosierdzia), number 14:Raczysz thego vszyczyczy a swą laszką nam daczy, przesz ktora bychmy mogly nabycz ducha swathe[go][Raczyż tego użyczyci a swą łaskę nam daci, przez ktorą bychmy mogli nabyć Ducha Świętego]
* (attested in Lesser Poland) can, may; might (to have the potential to; be possible)
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 14b:Thy albo ga moszesz dzysza albo iutrze s tego svatha szycz[Ty albo ja możesz dzisia albo jutrze z tego świata zyć]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 3b:Neuescza thvarsz ne moszecz bicz ona tako vboga[Niewieścia twarz nie możeć być ona tako uboga]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 172a:Aleczby nektory clouek medzy na[m]y mogl tako rzecz[Alećby niektory człowiek miedzy nami mogł tako rzec]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 731:Smyerdzyalo nyevyernemv zydovstw z ych vst nyeczysthych, az szye sercze mylego Iesucrista od przeczyvnosczy onego smrodu moglo roszyescz[Śmierdziało niewiernemu Żydowstwu z ich ust nieczystych, aż sie serce miłego Jesukrysta od przeciwności onego smrodu mogło rozsieść]
* (attested in Greater Poland, Masovia, Lesser Poland) can, may, to be able to (to have permission)
** 1959 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 187, Poznań:Kiedy u wojewody byli, tedy go się pytali: Możeli gościa dawnością sbyć? Tedy wojewoda rzekł: Ja nie skazuję, ale mnie się tako widzi, by kto mogł gościa sbyć laty, kto nie ma dziedzicstwa w ziemi[Kedi w wogewodi bili, tedi go szø pitali: Moszeli goscza dafnoszcø sbicz? Tedi wogewoda rzekl: Ya ne skaszuya, ale mne sza tako uidzi, bi kto mogl goscza sbicz lati, kto ne ma dzedziczstwa v szemi]
** 1876-1929 [1413–1414], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎, volume XIV, Chruściechów, Sieciechów, page 502:Ach, myly bosse, kthoz v cyebye bycz mosse?[Ach, miły Boże, ktoż u ciebie być może?]
** 1911 [Fifteenth century], Ludwik Bernacki, editor, Karta z "Rozmyślania o życiu Pana Jezusa", page 472:Pylath potym szukal, yakoby mogl Jezukrysta wypuszczycz[Piłat potym szukał, jakoby mogł Jezukrysta wypuścić]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, section 34,14:Nye mozemi (non possumus) gey (sc. siostry) dacz nyeobrzezanemu[Nie możemy (non possumus) jej (sc. siostry) dać nieobrzezanemu]
* (attested in Masovia) can, may to give a soft command or suggestion
** 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎, Mierzeniec, Płock, line 109:Wstan ku mnye, moszesz my vyerzacz, nye chczacz sya dzyszya sznyevyerzacz[Wstań ku mnie, możesz mi wierzać, nie chcęć się dzisia sniewierzać]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 600:Nye moglesz (non potuisti Marc 14, 37) se mną czvcz yedney godzyny?[Nie mogłeś (non potuisti Marc 14, 37) se mną czuć jednej godziny?]

#### Related terms

* mocarzów
* mocny
* mocnie
* mocno
* moc
* mocarstwo
* mocarz
* mocność
* możenie
* możność
* mocować impf

#### Descendants

* Polish: móc
* Silesian: mōc

### References

* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “móc”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish móc.

### Pronunciation

* IPA: /ˈmut͡s/
* (Middle Polish) IPA: /ˈmot͡s/, /ˈmɔt͡s/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -ut͡s
* Syllabification: móc
* Homophone: muc

### Verb

móc impf
* (intransitive, auxiliary) to be able; can; may, might expressing lack of something blocking action
* (intransitive, auxiliary) to be able; can; may, might expressing permission
* (intransitive, auxiliary) to be able; can; may, might expressing high probability
* (intransitive, auxiliary) to be able; can; may, might expressing a polite request

#### Derived terms

* możliwy
* możny
* można
* możność
* mocować impf
* przemóc pf, przemagać impf
* (dialectal) umagać impf
* wymóc pf, wymagać impf
* wzmóc pf, wzmagać impf
* zaniemóc pf, zaniemagać impf
* zmóc pf, zmagać impf

#### Related terms

* moc

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), móc is one of the most used words in Polish, appearing 364 times in scientific texts, 113 times in news, 269 times in essays, 313 times in fiction, and 515 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 1574 times, making it the 25th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “móc”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 256

### Further reading

* móc in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* móc in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “moc”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “MÓC”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 2016 December 7
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “móc”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “módz”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “móc”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 1055
* móc in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
* Wanda Decyk-Zięba, editor (2018-2022), “móc”, in Dydaktyczny Słownik Etymologiczno-historyczny Języka Polskiego [A Didactic, Historical, Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), →ISBN

## Vietnamese
### Pronunciation

* (Hà Nội) IPA: [mawk͡p̚˧˦]
* (Huế) IPA: [mawk͡p̚˦˧˥]
* (Saigon) IPA: [mawk͡p̚˦˥]
* Audio (Hà Nội):(file)

### Etymology 1

From Proto-Vietic *ɓɔːk, from Proto-Austroasiatic *ɓɔkʔ ~ *ɓuəkʔ (“to hook”). Cognate with Muong Bi bóc and Khmer ថ្ពក់ (thpŭək, “to hook”).

#### Verb

móc • (木, 鈢, 𠣛, 𢪮)
* to hook
* to draw out with the fingers
* to pick (pocket)

#### Noun

(classifier cái) móc • (木, 鈢, 𠣛, 𢪮)
* hook, crotchet, clasp
* (calligraphy) stroke that is a hook

##### Derived terms

* bới móc
* máy móc
* mỉa móc
* móc bọc
* móc câu
* móc mỉa
* móc nghéo
* móc ngoéo
* móc nối
* móc túi
* moi móc
* trách móc

### Etymology 2

From Proto-Vietic *k-mɔːk, from Old Chinese 霧 (OC *kə.m(r)[o]k-s) (B-S). Cognate with Phong kʰmɔːk⁸, Thai หมอก (mɔ̀ɔk). Doublet of mù (as in sương mù).

#### Noun

móc • (雬, 霂, 沐)
* (obsolete) dew
** 16th century, Nguyễn Thế Nghi's Vietnamese translation of "The Story of the Virtuous Wife in Khoái Châu" Truyền kỳ mạn lục ("Casual Record of Transmitted Strange-Tales") by Nguyễn Dữ.
    花芙蓉𤀒湥霂梗楊柳拂式𤐜Hoa phù dung nhỏ giọt móc. Cành dương liễu phất thức khói.The rosemallow flowers dripped dew-drops. The willow's branches whisked a whiff of smoke.
** Lý hạng ca dao 里巷歌謠 (Folk-ballads from the hamlets and alleys), folio 8b
    恩𡗶𩄎霂沛辰 尼辰耚𣴓尼辰𦓿漊Ơn trời mưa móc phải thì. Nơi thì bừa cạn, nơi thì cày sâu.Thanks to Heaven's grace, there are rain and dew on time. Here shall be shallow harrowing; there shall be deep ploughing.

##### Derived terms

* mưa móc
* sương móc