# gwałtownik
## Old Polish
### Etymology

From gwałtować +‎ -nik. First attested in 1443.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /ɡvaːɫtɔvɲik/
* IPA: (15th CE) /ɡvɒɫtɔvɲik/

### Noun

gwałtownik m pers
* (attested in Masovia, Lesser Poland) violater, defiler; raper (one who performs violence, misdeeds, etc)
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 89:Vyna gwalthownykow sbyegow. Item za taky gwalth taky gwaltownyk takąn vynąn ma bicz karan[Wina gwałtownikow zbiegow. Item za taki gwałt taki gwałtownik taką winą ma być karan]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 89:Ten isti gwaltownyk bandzye czyrzpyal sbyezenye dlya swego zivotha[Ten isty gwałtownik będzie cirzpiał zbieżenie dla swego żywota]
** 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎, Lesser Poland, page 4:Gdy ktori drapyescza dzesyącziny abo gwaltownyk rzeczy kosczelnych byl naleszon, ma bycz vpomyenyon klyątwą z vpomynanym[Gdy ktory drapieżca dziesięciny abo gwałtownik rzeczy kościelnych był nalezion, ma być upomienion klątwą z upominanim]
** 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎, Lesser Poland, page 33:Przeto vstawiamy, aby taczy gwaltownyczy prawem polskym sądzeny[Przeto ustawiamy, aby tacy gwałtownicy prawem polskim sądzeni]
** 1858 [1498], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich‎, 2 edition, volume VI, page 272:Y od thego czasv tak skazujem, ys ieslizebi (si) kthorikolwye ziemianyn... smialbi..., albo iego czelacz, dom cziykolwie nayachacz..., thakowi gwalthownik uthracza czescz i wsisthko ymienye swoje[I od tego czasu tak skazujem, iż iesliżeby (si) ktorykolwie ziemianin... śmiałbi..., albo iego czeladź, dom czyjkolwie najachać..., takowy gwałtownik utraca cześć i wszystko jimienie swoje]
** 1921 [1476], Kazimierz Tymieniecki, editor, Wolność kmieca na Mazowszu w wieku XV‎, Masovia, page 68:Ysche Pauel, Yan y Maczey, oczecz gych, zachowany gwalthownyk, nye przyschly na gymyenye Janczewo... any zegnaly trzech oraczoph yego[Iże Paweł, Jan i Maciej, ociec jich, zachowany gwałtownik, nie przyszli na jimienie Janczewo... ani zegnali trzech oraczow jego]
** (attested in Masovia, Lesser Poland) plunderer, oppressor
*** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 88:Bracze a. gwalthowniczi exactores[Bracze a. gwałtownicy exactores]
*** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 17:Gwalthownyk yawney droghi... dwyemanaczcze swyathky szą ma wywyescz dobrimy[Gwałtownik jawnej drogi... dwiemanaćcie świadki się ma wywieść dobrymi]
*** 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎, Lesser Poland, page 4:Vkladamy..., aby gdy ktori drapyescza dzesyącziny abo gwaltownyk rzeczy kosczelnych byl naleszon, ma bycz vpomyenyon klyątwą[Układamy..., aby gdy ktory drapieżca dziesięciny abo gwałtownik rzeczy kościelnych był nalezion, ma być upomienion klątwą]
*** 1858 [1498], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich‎, 2 edition, volume VI, page 272:Thedi wedlvg prawa thraczi czescz y ymienie gwalthownik thakowy[Tedy według prawa traci cześć i imienie gwałtownik takowy]

#### Descendants

* Polish: gwałtownik, gwáłtôwnik (Lasovia)

### References

* Bańkowski, Andrzej (2000) “gwałtownik”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “gwałtownik”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Alternative forms

* gwáłtôwnik (Lasovia)

### Etymology

Inherited from Old Polish gwałtownik. By surface analysis, gwałtować +‎ -nik.

### Pronunciation

* IPA: /ɡvawˈtɔv.ɲik/
* (Middle Polish) IPA: /ɡvɒɫˈtɔv.ɲik/
* (Lesser Poland):
** (Kielce) IPA: /ɡvawˈtɔv.ɲik/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɔvɲik
* Syllabification: gwał‧tow‧nik

### Noun

gwałtownik m pers (female equivalent gwałtownica)
* hothead (explosive person who reacts to various situations quickly and violently, on impulse)
    Synonyms: choleryk, raptus
* (dated) Synonym of gwałciciel

#### Declension
### Further reading

* gwałtownik in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* gwałtownik in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “gwałtownik”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Wiesław Morawski (22.04.2013) “GWAŁTOWNIK”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “gwałtownik”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “gwałtownik”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “gwałtownik”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 946
* gwałtownik in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
* Jan Łoś (1886) “gvałtownik”, in “Gwara opoczyńska. Studium dialektologiczne”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (1), volume 11, page 183