# բուռն
## Armenian
### Etymology

Learned borrowing from Old Armenian բուռն (buṙn).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /burən/, [búrən]
* (Western Armenian) IPA: /puɾən/, [pʰúɾən]
* Audio (Eastern Armenian):(file)

### Adjective

բուռն • (buṙn) (superlative ամենաբուռն)
* impetuous, vehement; violent
    բուռն ծափեր ― buṙn capʻer ― wild applause

#### Derived terms

* բռնապետ (bṙnapet)

#### Related terms

* բռնել (bṙnel)
* բռունցք (bṙuncʻkʻ)
* բուռ (buṙ)

## Old Armenian
### Etymology

Likely a secondary n-stem based on the root noun Proto-Indo-European *bʰṓr (literally “bearer, carrier”), from *bʰer- (“to bear, carry”). The figurative senses "power; violence; violent" developed secondarily from "hand, fist".

### Noun

բուռն • (buṙn)
* hand clenched for grasping, hitting etc.; a fist
* handful, fistful
    բուռն մի ― buṙn mi ― a handful
* (figuratively) power, authority; violence, force, tyranny
* (figuratively) tyrant, usurper
* various idiomatic usages:
    բուռն հարկանել ― buṙn harkanel ― to undertake, begin
    ի բուռն արկանել, առնուլ, զբռամբ ածել, արկանել, ընդ բռամբ ունել ― i buṙn arkanel, aṙnul, zbṙamb acel, arkanel, ənd bṙamb unel ― to take, to grasp, to arrest; to rule, to conquer, to subjugate
    բուռն հարկանել զօձեաց ― buṙn harkanel zōjeacʻ ― to take by the neck
    ի բուռն գալ, անկանել ― i buṙn gal, ankanel ― to be taken, seized, arrested
    բուռն առնել, լինել, ի վերայ դնել ― buṙn aṙnel, linel, i veray dnel ― to force, to offer violence
    ի բռին ունել, դնել զոգի/զոգիսն ― i bṙin unel, dnel zogi/zogisn ― to risk, to hazard, to expose oneself to peril
** 5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.1–4:Է երէ ինչ, որ կոչի աւթողոփոս․ գազան սաստիկ էրէ․ մինչ որսորդաց չէ հնար զնա ի բուռն արկանել։ Եղջիւրս ունի երկայնս եւ սղոցաձեւս, մինչեւ զծառս մեծամեծս եւ բարձունս սղոցել․ եւ յորժամ ծարաւեսցի, գնայ յԱրածանի գետ եւ ըմբէ ջուր։Ē erē inčʻ, or kočʻi awtʻołopʻos; gazan sastik ērē; minčʻ orsordacʻ čʻē hnar zna i buṙn arkanel. Ełǰiwrs uni erkayns ew słocʻajews, minčʻew zcaṙs mecamecs ew barjuns słocʻel; ew yoržam carawescʻi, gnay yAracani get ew əmbē ǰur.Translation by Gohar MuradyanThere is an animal called autholops, an exceedingly fierce animal; until the hunters are unable to catch it. It has long horns in the shape of a saw, so that it is able to saw very large and high trees. And when it is thirsty, it goes to the river Aracani and drinks water.

#### Declension
### Adjective

բուռն • (buṙn)
* (figuratively) strong, violent

#### Declension
### Adverb

բուռն • (buṙn)
* (figuratively) violently, ardently; with violence
    բուռն դէտ/դէպ ունել ― buṙn dēt/dēp unel ― to aim at

### Derived terms

* ամէնըմբռնող (amēnəmbṙnoł)
* անբռնաբար (anbṙnabar)
* անբռնադատ (anbṙnadat)
* անբռնադատաբար (anbṙnadatabar)
* անբռնադատելի (anbṙnadateli)
* անբռնութիւն (anbṙnutʻiwn)
* անըմբռնաբար (anəmbṙnabar)
* անըմբռնական (anəmbṙnakan)
* անըմբռնապէս (anəmbṙnapēs)
* անըմբռնելի (anəmbṙneli)
* անըմբռնիմ (anəmbṙnim)
* անըմբռնութիւն (anəmbṙnutʻiwn)
* բուռնալիր (buṙnalir)
* բռնաբար (bṙnabar)
* բռնաբարբառ (bṙnabarbaṙ)
* բռնաբարբառութիւն (bṙnabarbaṙutʻiwn)
* բռնաբարեմ (bṙnabarem)
* բռնաբարու (bṙnabaru)
* բռնագլուխ (bṙnaglux)
* բռնագոյն (bṙnagoyn)
* բռնագործ (bṙnagorc)
* բռնադատ (bṙnadat)
* բռնադատագոյն (bṙnadatagoyn)
* բռնադատական (bṙnadatakan)
* բռնադատեմ (bṙnadatem)
* բռնադատիչ (bṙnadatičʻ)
* բռնադատողական (bṙnadatołakan)
* բռնադատու (bṙnadatu)
* բռնադատութիւն (bṙnadatutʻiwn)
* բռնազբօսաբար (bṙnazbōsabar)
* բռնազբօսեմ (bṙnazbōsem)
* բռնազբօսիկ (bṙnazbōsik)
* բռնազբօսութիւն (bṙnazbōsutʻiwn)
* բռնազգեցիկ (bṙnazgecʻik)
* բռնաժանի (bṙnažani)
* բռնալիր (bṙnalir)
* բռնախոյեան (bṙnaxoyean)
* բռնակալ (bṙnakal)
* բռնակալեմ (bṙnakalem)
* բռնակալու (bṙnakalu)
* բռնակալութիւն (bṙnakalutʻiwn)
* բռնական (bṙnakan)
* բռնակռիւ (bṙnakṙiw)
* բռնահարեմ (bṙnaharem)
* բռնահարութիւն (bṙnaharutʻiwn)
* բռնաձգութիւն (bṙnajgutʻiwn)
* բռնաձիգ (bṙnajig)
* բռնամահ (bṙnamah)
* բռնամահիկ (bṙnamahik)
* բռնամարտ (bṙnamart)
* բռնամարտիկ (bṙnamartik)
* բռնամարտիկն (bṙnamartikn)
* բռնամարտկութիւն (bṙnamartkutʻiwn)
* բռնանամ (bṙnanam)
* բռնաշունչ (bṙnašunčʻ)
* բռնապաստան (bṙnapastan)
* բռնապսակ (bṙnapsak)
* բռնապտակք (bṙnaptakkʻ)
* բռնավարեմ (bṙnavarem)
* բռնավէժ (bṙnavēž)
* բռնատեղ (bṙnateł)
* բռնարկեմ (bṙnarkem)
* բռնաւոր (bṙnawor)
* բռնաւորաբար (bṙnaworabar)
* բռնաւորագոյն (bṙnaworagoyn)
* բռնաւորական (bṙnaworakan)
* բռնաւորեմ (bṙnaworem)
* բռնաւորիմ (bṙnaworim)
* բռնաւորութիւն (bṙnaworutʻiwn)
* բռնաքար (bṙnakʻar)
* բռնեմ (bṙnem)
* բռնի (bṙni)
* բռնխէթք (bṙnxētʻkʻ)
* բռնութիւն (bṙnutʻiwn)
* բռնումն (bṙnumn)
* բռնցի (bṙncʻi)
* բռքար (bṙkʻar)
* դժուարըմբռնելի (džuarəmbṙneli)
* դիւրըմբռնելի (diwrəmbṙneli)
* դիւրըմբռնողական (diwrəmbṙnołakan)
* դիւրըմբռնութիւն (diwrəmbṙnutʻiwn)
* ըմբռնած (əmbṙnac)
* ըմբռնական (əmbṙnakan)
* ըմբռնաղ (əmbṙnał)
* ըմբռնեմ (əmbṙnem)
* ըմբռնիչ (əmbṙničʻ)
* ըմբռնողաբար (əmbṙnołabar)
* ըմբռնողական (əmbṙnołakan)
* ըմբռնողականագոյն (əmbṙnołakanagoyn)
* ըմբռնողականութիւն (əmbṙnołakanutʻiwn)
* ըմբռնողապէս (əmbṙnołapēs)
* ըմբռնողութիւն (əmbṙnołutʻiwn)
* ըմբռնութիւն (əmbṙnutʻiwn)
* ըմբռնումն (əmbṙnumn)
* ընբռնեմ (ənbṙnem)
* լիաբուռն (liabuṙn)
* կաշմբուռն (kašmbuṙn)
* հաստաբուռն (hastabuṙn)
* հարստաբուռն (harstabuṙn)
* յոգնըմբռնող (yognəmbṙnoł)
* տարաբռնութիւն (tarabṙnutʻiwn)

### Descendants

* Armenian: > բուռ (buṙ) (inherited), > բռունցք (bṙuncʻkʻ) (inherited), → բուռն (buṙn) (learned)
* → Romani: burnek

### References

* 1 2 Lidén, Evald (1916) “Studien zur tocharischen Sprachgeschichte”, in Göteborgs högskolas årsskrift‎ (in German), volume 22, number 3, pages 32–34
* ↑ Pokorny, Julius (1959) Indogermanisches etymologisches Wörterbuch [Indo-European Etymological Dictionary] (in German), volume 1, Bern, München: Francke Verlag, page 129
* ↑ Olsen, Birgit Anette (1999) The noun in Biblical Armenian: origin and word-formation: with special emphasis on the Indo-European heritage (Trends in linguistics. Studies and monographs; 119), Berlin, New York: Mouton de Gruyter, pages 123–124
* ↑ Muradyan, Gohar (2005) Physiologus: The Greek and Armenian Versions with a Study of Translation Technique (Hebrew University Armenian Studies; 6)‎, Leuven – Paris – Dudley: Peeters, pages 91, 143

### Further reading

* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “բուռն”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971) “բուռն”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, volume I, Yerevan: University Press, pages 486–487
* Bugge, Sophus (1897) Lykische Studien I (in German), Christiania: Jacob Dybwad, pages 35, 36, derives from earlier *բուրձն (*burjn), supposedly inherited from a derivative of Proto-Indo-European *bʰerǵʰ-
* Martirosyan, Hrach (2010) Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, page 194
* Weitenberg, J. J. S. (1989) “Armenian arbun(kʻ) ‘vigour, maturity’”, in Subhadra Kumar Sen, editor, Hanǰamana, Calcutta: Calcutta University Press, pages 109–113 considers the sense “strong, violent” to be etymologically distinct from the sense “fist”, deriving the first from Proto-Indo-European *bʰōrH-n-, from the root *bʰerH- with cognates in Old Armenian արբուն (arbun), Sanskrit भूर्णि (bhūrṇi-, “zealous, wild”), भुरण (bhuraṇa, “active, quick, lively”), Ancient Greek φυρμός (phurmós, “confused mass”)
* Petrosean, Matatʻeay (1879) “բուռն”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy