# éirigh
## Irish
### Etymology

From Middle Irish éirgid (compare Scottish Gaelic èirich, Manx irree), from Old Irish at·reig (“rise”), from Proto-Celtic *regeti (“to stretch, straighten”), from Proto-Indo-European *h₃reǵ- (“to straighten”).

### Pronunciation

* (Munster) IPA: /ˈəiɾʲɪɟ/, /ˈaiɾʲɪɟ/ (as if spelled eighrigh or aighrigh)
* (Connacht) IPA: /ˈaiɾʲiː/, /ˈaiɾʲə/ (as if spelled eighrigh)
* (Mayo) IPA: /ˈeːɾʲiː/ (as if spelled éirigh)
* (Meath, Ulster) IPA: /ˈiːɾʲiː/ (as if spelled írigh)

### Verb

éirigh (present analytic éiríonn, future analytic éireoidh, verbal noun éirí, past participle éirithe)
* to rise
    Luigh leis an uan, agus éirigh leis an éan.Lie with the lamb, and rise with the bird.
** 1899, Franz Nikolaus Finck, Die araner mundart [The Aran Dialect], volume II (overall work in German), Marburg: Elwert’sche Verlagsbuchhandlung, page 6:ȷ aiŕə īsə ḱŕīst n̥ cŕȧs l̄ā ō wæŕəvə.[D’éirigh Íosa Críost an treas lá ó mhairbh.]Jesus Christ rose from the dead on the third day.
* to get up
    Tá sé ag éirí.He’s getting up (out of bed).
** 1899, Franz Nikolaus Finck, Die araner mundart [The Aran Dialect], volume II (overall work in German), Marburg: Elwert’sche Verlagsbuchhandlung, page 6:ḱē n t-ām ə n-aiŕīn̄ šib? aiŕīn̄ myȷ eǵ ə šē ō xlog.[Cén t-am a n-éiríonn sibh? Éiríonn muid ag a sé ó chlog.]What time do you pl get up? We get up at six o’clock.
** 1899, Franz Nikolaus Finck, Die araner mundart [The Aran Dialect], volume II (overall work in German), Marburg: Elwert’sche Verlagsbuchhandlung, page 6:aiŕō mē əŕ mŭȧȷn̥ əmā́rəx eǵ ə crī ō xlog.[Éireoidh mé ar maidin amárach ag a trí ó chlog.]I will get up tomorrow at three o’clock.
* to get, become
    Tá sé ag éirí deireanach.It’s getting late.
** 1894 March, Peadar Mac Fionnlaoigh, “An rí nach robh le fagháil bháis”, in Irisleabhar na Gaedhilge, volume 1:5, Dublin: Gaelic Union, pages 185–88:Nuair do chuir an bhuachaill a chos ar an phlainc, le dul tar an pholl, lúb sí síos san uisge, ar mhodh go robh an t‑ógánach ar tí bheith báithte, gur rinne sé é féin do choisreagadh, ⁊ ar an móimid d’éirigh an phlainc cómh daingean le Gaigeán, ⁊ léim an mada dubh síos ’san pholl as a bhealach.When the boy put his foot on the plank to cross the pool, it bent down into the water, so that the youth was on the point of being drowned, till he crossed himself; and in a moment the plank became as firm as Gaigean, and the black dog jumped down into the pool out of his way.

#### Conjugation

| verbal noun | éirí | éirí | éirí | éirí | éirí | éirí | éirí | éirí |
| past participle | éirithe | éirithe | éirithe | éirithe | éirithe | éirithe | éirithe | éirithe |
| tense | singular | singular | singular | plural | plural | plural | relative | autonomous |
| tense | first | second | third | first | second | third | relative | autonomous |
| indicative |||||||||
| present | éirím | éiríonn tú; éirír$^†$ | éiríonn sé, sí | éirímid; éiríonn muid | éiríonn sibh | éiríonn siad; éiríd$^†$ | a éiríonn; a éiríos / a n-éiríonn* | éirítear |
| past | d'éirigh mé; d'éiríos / éirigh mé‡; éiríos‡ | d'éirigh tú; d'éirís / éirigh tú‡; éirís‡ | d'éirigh sé, sí / éirigh sé, sí‡ | d'éiríomar; d'éirigh muid / éiríomar‡; éirigh muid‡ | d'éirigh sibh; d'éiríobhair / éirigh sibh‡; éiríobhair‡ | d'éirigh siad; d'éiríodar / éirigh siad‡; éiríodar‡ | a d'éirigh / ar éirigh* | éiríodh; héiríodh$^†$ |
| past habitual | d'éirínn / éirínn‡; n-éirínn‡‡ | d'éiríteá / éiríteá‡; n-éiríteá‡‡ | d'éiríodh sé, sí / éiríodh sé, sí‡; n-éiríodh sé, sí‡‡ | d'éirímis; d'éiríodh muid / éirímis‡; éiríodh muid‡; n-éirímis‡‡; n-éiríodh muid‡‡ | d'éiríodh sibh / éiríodh sibh‡; n-éiríodh sibh‡‡ | d'éirídís; d'éiríodh siad / éirídís; éiríodh siad‡; n-éirídís‡‡; n-éiríodh siad‡‡ | a d'éiríodh / a n-éiríodh* | d'éirítí / éirítí‡; n-éirítí‡‡ |
| future | éireoidh mé; éireod; éireochaidh mé$^†$ | éireoidh tú; éireoir$^†$; éireochaidh tú$^†$ | éireoidh sé, sí; éireochaidh sé, sí$^†$ | éireoimid; éireoidh muid; éireochaimid$^†$; éireochaidh muid$^†$ | éireoidh sibh; éireochaidh sibh$^†$ | éireoidh siad; éireoid$^†$; éireochaidh siad$^†$ | a éireoidh; a éireos; a éireochaidh$^†$; a éireochas$^†$ / a n-éireoidh*; a n-éireochaidh*$^†$ | éireofar; éireochar$^†$ |
| conditional | d'éireoinn; d'éireochainn$^†$ / éireoinn‡; éireochainn$^†$‡; n-éireoinn‡‡; n-éireochainn$^†$‡‡ | d'éireofá; d'éireochthá$^†$ / éireofá‡; éireochthá$^†$‡; n-éireofá‡‡; n-éireochthá$^†$‡‡ | d'éireodh sé, sí; d'éireochadh sé, sí$^†$ / éireodh sé, sí‡; éireochadh sé, sí$^†$‡; n-éireodh sé, sí‡‡; n-éireochadh sé, sí$^†$‡‡ | d'éireoimis; d'éireodh muid; d'éireochaimis$^†$; d'éireochadh muid$^†$ / éireoimis‡; éireodh muid‡; éireochaimis$^†$‡; éireochadh muid$^†$‡; n-éireoimis‡‡; n-éireodh muid‡‡; n-éireochaimis$^†$‡‡; n-éireochadh muid$^†$‡‡ | d'éireodh sibh; d'éireochadh sibh$^†$ / éireodh sibh‡; éireochadh sibh$^†$‡; n-éireodh sibh‡‡; n-éireochadh sibh$^†$‡‡ | d'éireoidís; d'éireodh siad; d'éireochadh siad$^†$ / éireoidís‡; éireodh siad‡; éireochadh siad$^†$‡; n-éireoidís‡‡; n-éireodh siad‡‡; n-éireochadh siad$^†$‡‡ | a d'éireodh; a d'éireochadh$^†$ / a n-éireodh*; a n-éireochadh*$^†$ | d'éireofaí; d'éireochthaí$^†$ / éireofaí‡; éireochthaí$^†$‡; n-éireofaí‡‡; n-éireochthaí$^†$‡‡ |
| subjunctive |||||||||
| present | go n-éirí mé; go n-éiríod$^†$ | go n-éirí tú; go n-éirír$^†$ | go n-éirí sé, sí | go n-éirímid; go n-éirí muid | go n-éirí sibh | go n-éirí siad; go n-éiríd$^†$ | — | go n-éirítear |
| past | dá n-éirínn | dá n-éiríteá | dá n-éiríodh sé, sí | dá n-éirímis; dá n-éiríodh muid | dá n-éiríodh sibh | dá n-éirídís; dá n-éiríodh siad | — | dá n-éirítí |
| imperative |||||||||
| – | éirím | éirigh | éiríodh sé, sí | éirímis | éirígí; éirídh$^†$ | éirídís | — | éirítear |
* indirect relative † archaic or dialect form ‡ dependent form ‡‡ dependent form used with particles that trigger eclipsis (except an)

#### Derived terms

* aiséirigh
* éirigh ann
* éirigh as
* éirigh de
* éirigh do
* éirigh le
* go n-éirí an bóthar leat

### Mutation

Note: Certain mutated forms of some words can never occur in standard Modern Irish. All possible mutated forms are displayed for convenience.

### References

* ↑ Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “éirgid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language
* ↑ Stenson, Nancy, and Tina Hickey (2018) Understanding Irish Spelling: A Handbook for Teachers and Learners‎, page 77
* ↑ Finck, F. N. (1899) Die araner mundart [The Aran Dialect] (in German), volume II, Marburg: Elwert’sche Verlagsbuchhandlung, page 6
* ↑ Wagner, Heinrich (1982) Linguistic Atlas and Survey of Irish Dialects, volume 3, Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, pages 218-314
* ↑ Laoide, Seosamh (1914) Duanaire na Midhe (in Irish), Baile Átha Cliath [Dublin]: Clódhanna, Teo., page 129 (deduced from the spelling eerʹ-ee used to represent the verbal noun éirí)
* ↑ Williams, Nicholas (2000) “Téacsanna Foghrúla ó Chontae na Mí”, in Studia Hibernica (in Irish), volume 31, page 281
* ↑ Quiggin, E. C. (1906) A Dialect of Donegal, Cambridge University Press, § 120, page 46

### Further reading

* Ó Dónaill, Niall (1977) “éirigh”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN