# żywy
## Lower Sorbian

* A user has added this entry to requests for verification
* If it cannot be verified that this term meets our attestation criteria, it will be deleted. Feel free to edit this entry as normal, but do not remove {{rfv}} until the request has been resolved.

### Adjective

żywy
* Obsolete spelling of žywy.

## Old Polish
### Alternative forms

* żyw

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *žȋvъ. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /ʒʲɨvɨː/
* IPA: (15th CE) /ʒʲɨvɨ/

### Adjective

żywy
* (attested in Lesser Poland) living, alive (not dead)
    A on.... zaprzał z przysięgą, przysięgając a rzekąc: Tako mi miły Bog żywy a wierny pomoży, iżem nie znał tego człowieka. (Jewish oath)And he... denied it with an oath, swearing and saying: The living and faithful God will help me so much that I did not know this man.
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 37, 20:Neprzyaczelowe wem mogi sziwi sø (vivunt) y stwerdzili se sø na mø[Nieprzyjacielowie wiem moji żywi są (vivunt) i stwierdzili sie są na mię]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 21, 33:A dusza moia sziwa bødz iemu (sc. gospodnu, illi vivet)[A dusza moja żywa bądź jemu (sc. Gospodnu, illi vivet)]
** 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXV, page 154:Plena omni racione vivencium wszech wzorow rzeczy zyvich[Plena omni racione vivencium wszech wzorow rzeczy żywych]
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 21, 35:Przedadzø wol szywi (bovem vivum)[Przedadzą woł żywy (bovem vivum)]
** 1466, Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy z rkpsu Biblioteki Jagiellońskiej nr 2195 oraz z rękopisu, numbers 1490/11, 1945/1, Biblioteka Kapitulna w Pradze, page 19:Cristus corripuit demptaque, gl. auriculam cisam vcząthe vcho, restituit, gl. reddidit sszivo[Cristus corripuit demptaque, gl. auriculam cisam ucięte ucho, restituit, gl. reddidit żywo]
** 1874 [1423], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące‎, volume XVI, page 1845:Iohannes... vinitor... cum... uxore sua legitima submiserunt se sub pena excommunicacionis plantare XXX vites vineas vlg. sziwego drzewa[Iohannes... vinitor... cum... uxore sua legitima submiserunt se sub pena excommunicacionis plantare XXX vites vineas vlg. żywego drzewa]
** 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,‎, page 319:Cristus swøtemu sye Blaszeyu pokazal a rzkøcz gemu: Blaszeyu, zywø offerø mnye offervy![Krystus świętemu sie Błażeju pokazał a rzkąc jemu: Błażeju, żywą ofierę mnie ofieruj!]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 50:Sziw iest (vivit) gospodzin y blogoslawoni bog moy[Żyw jest (vivit) Gospodzin i błogosławiony Bog moj]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 690:A on.... zaprzal s przyszyegą, przysągayącz a rzekącz: Tako my myly bog zyvy a vyerny pomozy, yzem nye znal tego czlovyeka[A on.... zaprzał z przysięgą, przysięgając a rzekąc: Tako mi miły Bog żywy a wierny pomoży, iżem nie znał tego człowieka]
** 1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 14, 45:Tedi lyvd ku Savlowy rzecze: Nye vmrze przeto Jonatas... Sziw gest pan (vivit dominus), vpadnyely wlos z gego glowi na zemyø[Tedy lud ku Saulowi rzecze: Nie umrze przeto Jonatas... Żyw jest Pan (vivit Dominus), upadnieli włos z jego głowy na ziemię]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 48, 8:Sziw bødze (vivet) ieszcze do concza[Żyw będzie (vivet) jeszcze do końca]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 21, 28:Chwalicz bødø gospodna, gisz to szukaiø iego, sziwa bødø (vivent) sercza gich na weky wekom[Chwalić będą Gospodna, jiż to szukają jego, żywa będą (vivent) sierca jich na wieki wiekom]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 51, 5:Przeto bog... wynese cze z przebitka twego y korzen twoy szeme sziwich (de terra viventium)[Przeto Bog... wyniesie cie z przebytka twego i korzeń twoj z ziemie żywych (de terra viventium)]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 16, 14:Przeto wezwala gest studnyczø studnycza zywego (puteum viventis) a wydzøcego [ode] mnye[Przeto wezwała jest studnicę "Studnica żywego (puteum viventis) a widzącego [ode] mnie]
* (attested in Silesia) essential to life, life-sustaining, life-giving
** 1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku‎, Silesia, page 64r:Aer dicit: Vitalem, zywy, tibi prebeo flatum[Aer dicit: Vitalem, żywy, tibi prebeo flatum]
* surviving, living (lasting without losing any essential properties)
** 1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 11, 5:Gego mocz ziwa gest (vivit), iasz gest w tobye ku skaranyv... wszego lyvda blødnego[Jego moc żywa jest (vivit), jaż jest w tobie ku skaraniu... wszego luda błędnego]

#### Derived terms

* na poły żywy
* poki żywy
* woda żywa
* żywe
* żywe węgle
* żywe śrebro
* żywy chleb
* być żyw impf
* z żywej głowy uczynić martwą pf

#### Descendants

* Polish: żywy, żyw (archaic)
* Silesian: żywy

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “żywy”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “żywy”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “żywy”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “żywy”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Alternative forms

* żyw (archaic)

### Etymology

Inherited from Old Polish żywy.

### Pronunciation

* IPA: /ˈʐɘ.vɘ/
* (Middle Polish) IPA: /ʐɨ.vɨ/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -ɘvɘ
* Syllabification: ży‧wy

### Adjective

żywy (not generally comparable, comparative żywszy or bardziej żywy, superlative najżywszy or najbardziej żywy, derived adverb żywo)
* (not comparable, often nominalized) living, alive (having life)
    Antonyms: martwy, nieżywy
* (not comparable) living (being a typical example of)
* lively (having much energy and vitality)
* vivid, vibrant (strong and clear)
* vivid, vibrant (very intense)
    Synonym: ożywiony
* (of a colour) vivid, vibrant (bright and saturated)
    Synonym: jaskrawy
    Antonym: zgaszony
* (not comparable, i.e. of money) living (real)
* (not comparable, i.e. of a language) living (in use or existing)
* lively (smoothly running, suggestive and attention-grabbing)
    Synonym: wartki
* (obsolete) living on (surviving by eating) [with instrumental ‘on what’]

#### Derived terms

* jak żywy
* do żywego
* w żywe oczy
* inwentarz żywy
* kto żyw
* wszystko co żywe
* żywa mowa
* żywa pagina
* żywa pochodnia
* żywa skamieniałość
* żywa torpeda
* żywa waga
* żywa wełna
* żywe mięso
* żywe srebro
* żywy duch
* żywy obraz
* Żywy Różaniec
* żywy towar
* żywy trup
* kląć w żywy kamień impf
* wrócić do żywych pf, wracać do żywych impf

### Further reading

* żywy in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* żywy in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “żywy”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “ŻYWY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 25.04.2016
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “żywy”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “żywy”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1927), “żywy”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 8, Warsaw, page 742

## Silesian
### Etymology

Inherited from Old Polish żywy.

### Pronunciation

* IPA: /ˈʐɪ.vɪ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɪvɪ
* Syllabification: ży‧wy

### Adjective

żywy (comparative żywszy, superlative nojżywszy, derived adverb żywo)
* alive, living; lively

#### Derived terms

* żywe strzybło
* żywy płot

### Further reading

* żywy in dykcjonorz.eu
* Henryk Jaroszewicz (2022) “żywŏ”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 167