# działać
## Old Polish
### Alternative forms

* dziełać

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *dělati. By surface analysis, działo +‎ -ać. First attested in the fifteenth century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /d͡ʑaɫat͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /d͡ʑaɫat͡ɕ/

### Verb

działać impf
* (attested in Lesser Poland) to work, to operate to be active
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 126, 1:Alysz gospodzyn wczyny dom, po prosznoszcy dzalayø (in vanum laboraverunt), gysz czynø gy[Aliż Gospodzin uczyni dom, po prozności działają (in vanum laboraverunt), jiż czynią ji]
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 35, 35:Obu nauczyl mødroszczy, abi dzyalaly dzalem czyeszelskym (ut faciant opera abietarii)[Obu nauczył mądrości, aby działali działem ciesielskim (ut faciant opera abietarii)]
** 1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume V, page 279:Schywoth dzalayączy a schywoth o bodze myslączy wyodla actiuam vitam et contemplatiuam sublimiter exercebat[Żywot działający a żywot o Bodze myślący wiodła actiuam vitam et contemplatiuam sublimiter exercebat]
* (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to act, to behave
** 1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎, Krakow, Brodnia, page 25b:Pyszny nyesprawiedliwie dzialali zawzdi (superbi inique agebant usquequaque Psal 118, 51)[Pyszni niesprawiedliwie działali zawżdy (superbi inique agebant usquequaque Psal 118, 51)]
** 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎, Krakow, page 707:Napirzvey ma slubiczi, yze ma przykazanya boze... chovaczi..., aza przesthąpy, yestlyby kthorymi vystąpyl a gich sye dopusczyl zyvącz y tez dzyelayącz naprzeczyw obyczayovy zakonu thego (quas contra hunc vivendi modum commiserit), dossziczi vczynyczy[Napirzwej ma ślubić, iże ma przykazania boże... chować..., aza przestąpi, jestliby ktorymi wystąpił a jich sie dopuścił żywiąc i też dziełając naprzeciw obyczajowi zakonu tego (quas contra hunc vivendi modum commiserit), dosyć uczynić]
** 1937 [15th century], Středověké listy ze Slovenska. Sbírka listů a listin, psaných jazykem národném.‎, volume I, Lesser Poland, page 20:A wszakoz Byenya them sobye nycz nye popravy, czo pyrvey myąl dzyelacz, o gedną rzecz tho bądzye dzyelyal, o [d]dvye abo o trzy[A wszakoż Bienia tem sobie nic nie poprawi, co pirwej miał dziełać, o jedną rzecz to będzie dziełał, o dwye abo o trzy]
* (attested in Lesser Poland, Masovia) to do, to perform, to execute, to commit; to make; to build
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 117, 21:Kamen, gen sø odrzvczyly dzalayøcz (lapidem, quem reprobaverunt aed ficantes), ten vczynon gest we glowø køta[Kamień, jen są odrzucili działając (lapidem, quem reprobaverunt aed ficantesy), ten uczynion jest we głowę kąta]
** 1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 9, 30:Sinowye kaplansci mascy [z] wonyaiøcich mascy dzalaly (unguenta ex aromatibus conficiebant)[Synowie kapłańszczy maści [z] woniających [maści] [rzeczy] działali (unguenta ex aromatibus conficiebant)]
** 1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 6, 3:Dzalo vyelykye ia dzalam (opus grande ego facio)[Działo wielikie ja działam (opus grande ego facio)]
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 16, 23:To, czso dzelano ma bicz, czynczye (quodcumque operandum est, facite)[To, cso dziełano ma być, czyńcie (quodcumque operandum est, facite)]
** 1880-1894 [Fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume I, page 143:Vbostw (leg. ubostwu) ochloda dzyalacz (pauperes recreare)[Ubostwu ochłoda działać (pauperes recreare)]
** 1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XIX, page 89:Gdy nąsch Jesus yusz umyeral, testamenth tam kraszny dzalal[Gdy nasz Jesus już umierał, testament tam krasny działał]
** 1902-2024 [c. 1450], Pamiętnik Literacki‎, volume IX, page 318:A czego by ssam nye rad myal, nykomv tego nye dzyalay[A czego by sam nie rad miał, nikomu tego nie działaj]
** 1462-1463, Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego‎, line 13:Do wroczlawyanow poszlaly... a szkarzancz na zemyany, by gym gwalthy dzalaly[Do wrocławianow posłali... a skarżąc na ziemiany, by jim gwałty działali]
** 1950 [1471], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2955, Warsaw:Tho, gdze Katharzina y Malgorzatha dzela vydzenye, tho ya dzirszą sza prawem moym w pokoyv[To, gdzie Katarzyna i Małgorzata dzieła widzenie, to ja dzirżę za prawem moim w pokoju]
** 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎, Krakow, page 719:Yakye modlythvy mayą za vmarle dzyelaczi y pelnyczy (de sepultura defunctorum et de oratione pro ipsis facienda)[Jakie modlitwy mają za umarłe dziełać i pełnić (de sepultura defunctorum et de oratione pro ipsis facienda)]
** 1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 12:Jhus mathcze thą czescz dzyalal, gysze apostoly szebral[Jezus matce tę cześć działał, iże apostoły zebrał]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 289:Chczyal naslyadovacz Iesucrista, yszby szye navczyl czvd dzyalacz prze svoy zyssk (ut disceret signa facere ad lucrum)[Chciał naśladować Jesukrysta, iżby sie nauczył cud działać prze swoj zysk (ut disceret signa facere ad lucrum)]
* (agriculture, of land) to cultivate
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 2, 5:Bo tegdi bog nye spuszczal dszdza na szemyø, a czlowyek nye bil, gez to bi dzalal szemyø (qui operaretur terram)[Bo tegdy Bog nie spuszczał dżdża na ziemię a człowiek nie był, jeż to by działał ziemię (qui operaretur terram)]
* (attested in Masovia) to make into, to turn into, to cause to be
** 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 304:Nye chczyeyczye dzyalacz domv oycza mego domv kvpyecztva (nolite facere domum patris mei domum negotiationis Jo 2, 16)[Nie chciejcie działać domu ojca mego domu kupiectwa (nolite facere domum patris mei domum negotiationis Jo 2, 16)]
* (reflexive with się) to act as, to pass as, to pass off as, to impersonate
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 429:O dobry czye vczynek nye kamyenvyemy, ale yze movysch przeczyw bogu, yze ty bądącz czlovyekyem dzyalasz szye bogyem (et quia tu homo cum sis, facis teipsum deum Jo 10, 33)[O dobry cie uczynek nie kamienujemy, ale iże mowisz przeciw Bogu i iże ty będąc człowiekiem działasz sie Bogiem (et quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum Jo 10, 33)]

#### Derived terms

* działacz
* działanie
* nadziałać pf
* obdziaławać impf
* poddziałać pf
* podziałać pf
* podzieławać impf
* przedziałać pf
* udziałać pf
* wydziałać pf
* wzdziałać pf
* zadziałać pf
* zdziałać pf

#### Descendants

* Polish: działać, dziełać (Lasovia)
* Silesian: działać

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “działać”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “działać”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* Mańczak, Witold (2017) “działać”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “działać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “działać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Alternative forms

* dziełać (Lasovia)

### Etymology

Inherited from Old Polish działać. By surface analysis, dzieło +‎ -ać.

### Pronunciation

* IPA: /ˈd͡ʑa.wat͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: /ˈd͡ʑa.ɫat͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -awat͡ɕ
* Syllabification: dzia‧łać

### Verb

działać impf
* (intransitive) to act (to perform specific activities aimed at achieving a specific goal or goals)
    Synonym: operować
* (intransitive) to work (to function correctly)
    Synonyms: chodzić, funkcjonować
    Przychodzi programista do lekarza i mówi: "Panie doktorze, wątroba mnie boli". Lekarz odpowiada: "Dziwne, u mnie działa".A programmer goes to the doctor and says, "Doctor, my liver hurts." The doctor says, "Strange, it works for me."
* (intransitive) to work (to apply at a particular time or to a particular situation)
    Synonym: obowiązywać
* (intransitive) to work (to have a particular effect on) [with na (+ accusative) ‘on whom/what’]
    Synonym: skutkować
* (intransitive, chemistry) to apply (to use a specific substance to cause a chemical reaction) [with instrumental ‘what’]
* (transitive, obsolete) to churn butter
    Synonym: ubijać
* (transitive, obsolete) to create
    Synonym: wytwarzać
* (transitive, Middle Polish) to exercise; to be engaged in
    Synonyms: sprawować, zajmować się
* (transitive, Middle Polish) to celebrate, to observe
    Synonym: odprawiać
* (transitive, Middle Polish) to have, to throw, to hold (to be the host of i.e. a party)
    Synonym: urządzać
* (transitive, Middle Polish) to give, to grant, to submit
* (transitive, Middle Polish) to inflict
    Synonyms: wyrządzać, zadawać
* (intransitive, Middle Polish) to act, to behave
    Synonyms: postępować, zachowywać<zachowywać się>
* (transitive, Middle Polish) to cause; to bring about
    Synonym: sprawiać
* (transitive, Middle Polish) to perform a deed (to do something i.e. good or bad)
* (transitive, Middle Polish) to put together, to come up with
* (transitive, Middle Polish) to cause
    Synonym: powodować
* (transitive, Middle Polish) to change into, to transform (to give traits of something to something)
    Synonym: przemieniać
* (transitive, Middle Polish) to consider as
* (transitive, Middle Polish) to fulfill, to realize
    Synonyms: realizować, wypełniać
* (intransitive, Middle Polish, mathematics) to calculate (to perform calculations, to solve arithmetic tasks using an abacus)
* (intransitive, Middle Polish, law) to plead for something in court
    Synonym: występować
* (reflexive with się, Middle Polish) to come about
    Synonym: powstawać
* (reflexive with się, Middle Polish) to become, to pass as (to take on traits of a particular person)

#### Derived terms

* działanie
* nadziałać pf
* oddziałać pf, oddziaływać impf
* udziałać pf
* wydziałać pf
* zadziałać pf
* zdziałać pf
* czas działa na korzyść impf, czas zadziałał na korzyść pf
* działać jak płachta na byka impf, podziałać jak płachta na byka pf
* działać na nerwy impf, zadziałać na nerwy komuś pf

### Further reading

* działać in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* działać in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “działać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “działać się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “DZIAŁAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 20.01.2015
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “działać”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “działać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “działać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 633
* działać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
* M. Arcta Słownik Staropolski/Działać on the Polish Wikisource.Wikisource $^{pl}$

## Silesian
### Alternative forms

* dźałać (Steuers Silesian alphabet)

### Etymology

Inherited from Old Polish działać.

### Pronunciation

* IPA: /ˈd͡ʑa.wat͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -awat͡ɕ
* Syllabification: dzia‧łać

### Verb

działać impf (perfective zdziałać)
* (intransitive) to act (to perform specific activities aimed at achieving a specific goal or goals)
** 2018 – 2020 October 1, Redakcyjŏ, “Na kole ôd Herbōw do Uszyc, rŏz po jednej, rŏz po drugiyj strōnie ślōnskiyj granicy.”, in Wachtyrz.eu‎, Kotórz Mały, Poland: Silesia Progress:Jerzy Ochman – pochodzã ôd Ôlesna. Ôd bajtla jeżdżã na kole i tak mi ôstało. Sztudowołech matymatyka we Wrocławiu, terŏz robiã za informatyka. Działōm tyż w partii Cuzamyn.(please add an English translation of this quotation)
* (transitive) to churn butter
* (intransitive) to masturbate (to perform masturbation on oneself)

#### Derived terms

* działanie

### Further reading

* dzialac in dykcjonorz.eu
* działać in silling.org
* Aleksandra Wencel (2023) “dźałać”, in Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski, page 193