# baczyć
## Old Polish
### Etymology

Back-formation from obaczyć. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /baːt͡ʃʲɨt͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /bɒt͡ʃʲɨt͡ɕ/

### Verb

baczyć impf
* to see; to heed
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 549:Poczną pytać: Azalim ja? Iże w tem pytaniu nie baczyli, czyja by ręka ostała w misie z Jezucristem[Poczną pytać: "Azalim ja?", iże w tem pytaniu nie baczyli, czyja by ręka ostała w misie z Jezukrystem]
* (attested in Greater Poland) to notice, to heed; to be aware of
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 65, 18:Przeto wisluszal bog y baczil iest glos prosby moiey (propterea exaudivit deus et attendit voci deprecationis meae)[Przeto wysłuszał Bog i baczył jest głos prośby mojej (propterea exaudivit Deus et attendit voci deprecationis meae)]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 15v:Attendere andencken pylnye bączycz[Attendere andencken pilnie baczyć]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 98v:Percipio perfecte capio baczą[Percipio perfecte capio baczę]
* (attested in Greater Poland) to consider, to ponder
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 701:Też jeszcze mamy baczyć, wspominając trudną mękę, ktorą cirpiał miły Cristus u Annasza[Też jeszcze mamy baczyć, wspominając trudną mękę, ktorą cirpiał miły Krystus u Annasza]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 67v:Innuere id est nutum facere vel signum vel dari intelligi bączycz albo porozvmyecz[Innuere id est nutum facere vel signum vel dari intelligi bączyć albo porozumiecz]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 98r:Pensare ponderare vel deliberare wegen baczycz vązycz roszvazącz[Pensare ponderare vel deliberare wegen baczyć ważyć rozważać]
* to contemplate
** 1901 [Middle of the 15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 426:Baczy zawsze møkø (propterea considera semper passionem filii mei)[Baczy zawsze mękę (propterea considera semper passionem filii mei)]
* to examine
** 1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 197:Bacz dobrze ten ortel, czo gy lagyesz[Bacz dobrze ten ortel, co ji łajesz]
* (attested in Greater Poland) to remember
** 1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 136:Baczczye przyklad, kosthirowye, nąpyschczye gy dzysz w zwey glowye[Baczcie przykład, kostyrowie, napiszcie ji dziś w swej głowie!]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 33v:Contemplari beschawen oder betrachten bączycz naboznye roszmyslącz[Contemplari beschawen oder betrachten baczyć nabożnie rozmyślać]
* to conclude, to draw a conclusion
** 1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 140:Thu szthąd baczczye, yzecz thak dawno roszlewągya krew luczką marno[Tu stąd baczcie, iżeć tak dawno rozlewają krew ludzką marno]
* to know, to be aware of
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 93, 8:Rozumeycze glupi w ludzoch a szaleni nekedi baczicze (stulti aliquando sapite)[Rozumiejcie, głupi w ludzioch a szaleni niekiedy baczycie (stulti aliquando sapite)]

#### Derived terms

* baczenie

#### Descendants

* Polish: baczyć, bacyć (Far Masovian, Lasovia)
* Silesian: bŏczyć
* → Old Ruthenian: ба́чити (báčiti), ба́чыти (báčyti)
** Belarusian: ба́чыць (báčycʹ)
** Carpathian Rusyn: ба́чити (báčyty)
** Ukrainian: ба́чити (báčyty)
** → Lithuanian: bõčyti
** → Middle Russian: ба́чить (báčitʹ)
*** Russian: ба́чить (báčitʹ) (archaic)
* →? Czech: báčiť (dialectal)
* →? Old Slovak: *báčiť
** Pannonian Rusyn: бачиц (bačic)
*** →? Serbo-Croatian:
    Cyrillic script: ба́чити
    Latin script: báčiti
** Slovak: báčiť, bačic (dialectal)
* Pomeranian:
** → Kashubian: baczëc
** → Slovincian: baczic

### References

* ↑ Boryś, Wiesław (2005) “baczyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* ↑ Sławski, Franciszek (1958-1965) “baczyć”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
   * B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “baczyć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
   * Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “baczyć”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

### Further reading

* Mańczak, Witold (2017) “baczyć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “baczyć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* Brückner, Aleksander (1927) “baczyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna

## Polish
### Alternative forms

* bacyć (Far Masovian, Lasovia)

### Etymology

Inherited from Old Polish baczyć. By surface analysis, back-formation from obaczyć.

### Pronunciation

* IPA: /ˈba.t͡ʂɘt͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: /bɒ.t͡ʂɨt͡ɕ/
* (Lesser Poland):
** (Goral):
*** (Żywiec) IPA: /ˈba.t͡ʂɘt͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -at͡ʂɘt͡ɕ
* Syllabification: ba‧czyć

### Verb

baczyć impf
* (intransitive, literary) to heed, to pay attention to, to mind [with na (+ accusative) ‘to what’]
    nie bacząc na cenę ― no matter the cost
    nie bacząc na koszty ― sparing no expense
    baczyć na groźbę ― to heed a threat
    baczyć na niebezpieczeństwo ― to recognize a danger
    baczyć na konsekwencje ― to be wary of the consequences
    baczyć na etykietę ― to mind one's manners
* (transitive, obsolete) to see, to observe
* (transitive, obsolete) to consider, to take into consideration
* (intransitive, obsolete) to take care of, to remember [with o (+ locative) ‘of what’]
* (transitive, obsolete or dialectal, Żywiec) to remember, to recall
    Alternative form: (dialectal) bacyć
* (intransitive, obsolete) to think
    Synonym: myśleć
* (transitive, Middle Polish) to watch over, to guard
* (transitive, Middle Polish) to apply; to sustain
* (transitive, Middle Polish) to consider (to ponder over)
    Synonym: rozważać
* (transitive, Middle Polish) to heed (to hear or listen to what someone is saying)
* (transitive, Middle Polish) to consider as bad
* (transitive, Middle Polish) to consider, to opine
    Synonyms: być zdania, mniemać, sądzić, uważać
* (transitive, Middle Polish) to conclude (to draw a conclusion)
    Synonym: wnioskować
* (transitive, Middle Polish) to foresee, to expect
* (transitive, Middle Polish) to forgive, to show mercy
* (transitive, Middle Polish) to heed, to beware (to be alert and guarding)
* (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
** 1564, J. Mączyński, Lexicon‎, page 250c:Noto, Známionuyę/ Cechuyę/ też baczę/ Bierzę ſobie na myśl/ też ſromocę[Noto, Znamionuję/ Cechuję/ też baczę/ Bierzę sobie na myśl/ też sromocę]
* (reflexive with się, obsolete) to come around, to come to one's senses
    Synonym: opamiętywać się
* (reflexive with się, Middle Polish) to notice, to catch sight of
* (reflexive with się, Middle Polish) to be knowledgeable in something
    Synonym: znać się
* (reflexive with się, Middle Polish) to watch, to guard, to keep an eye on
* (reflexive with się, Middle Polish) to consider oneself as
    Synonym: uważać się
* (reflexive with się, Middle Polish) to concern (to be about)
    Synonym: dotyczyć
* (reflexive with się, Middle Polish) to come out, to turn out to be; to appear
* (reflexive with się, Middle Polish) to see or observe oneself, to sense oneself
* (reflexive with się, Middle Polish) to confess, to confide
    Synonyms: przyznawać, zwierzać się
* (reflexive with się, Middle Polish) to strive for; to be tempted by
* (reflexive with się, Middle Polish) to be heeded (to be taken into consideration)

#### Derived terms

* baczny
* bacznie
* baczność
* obaczyć pf, obaczać impf
* odzobaczyć pf
* przebaczyć pf, przebaczać impf
* wybaczyć pf, wybaczać impf
* zobaczyć pf

### Further reading

* baczyć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* baczyć in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “baczyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “baczyć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Paweł Kupiszewski (17.02.2016) “BACZYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Paweł Kupiszewski (17.02.2016) “BACZYĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “baczyć”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “baczyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “baczyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 81
* baczyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
* Izydor Kopernicki (1875) “baczyć”, in “Spostrzeżenia nad właściwościami językowémi w mowie Górali Bieskidowych z dodatkiem słowniczka wyrazów góralskich”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (I), volume 3, Kraków: Akademia Umiejętności, page 368