# လေး
## Burmese
### Pronunciation

* IPA: /lé/
* Romanization: MLCTS: le: • ALA-LC: leʺ • BGN/PCGN: le: • Okell: leì

### Etymology 1

Inherited from Proto-Lolo-Burmese *b/ʔ-ləj² (“four”), from Proto-Sino-Tibetan *b-ləj (“idem”). Cognate with S'gaw Karen လွံၢ် (lwee̱), Nuosu ꇖ (ly), Tibetan བཞི (bzhi), Sikkimese ཞི (zhi), Old Chinese 四 (OC *hljids) (STEDT).

#### Numeral

လေး • (le:) (digit ၄)
* (numeral) four

##### Synonyms

* စတု (ca.tu.)
* ဇယ (ja.ya.)

##### Derived terms

* ကမ္ဘာလေးရပ် (kambhale:rap)
* တော်လေးဝ (taule:wa.)
* ထွေရာလေးပါး (htwerale:pa:)
* ဓာတ်ကြီးလေးပါး (dhatkri:le:pa:)
* နိမိတ်ကြီးလေးပါး (ni.mitkri:le:pa:)
* ပစ္စည်းလေးပါး (paccany:le:pa:)
* လမ်းလေးခွ (lam:le:hkwa.)
* လူသူလေးပါး (lusule:pa:)
* လေးကျွန်းကြာခိုင် (le:kywan:krahkuing)
* လေးကွက်ကျား (le:kwakkya:)
* လေးကောင်ဂျင် (le:kaunggyang)
* လေးချိုး (le:hkyui:)
* လေးချိုးကြီး (le:hkyui:kri:)
* လေးခွမြက် (le:hkwa.mrak)
* လေးစပ်လှည့် (le:caphlany.)
* လေးစိတ်ကွဲ (le:citkwai:)
* လေးစိတ်လေးမြွှာကွဲ (le:citle:hmrwa-kwai:)
* လေးဆစ် (le:hcac)
* လေးဆစ်သဖြန် (le:hcacsa.hpran)
* လေးညှင်း (le:hnyang:)
* လေးညှင်းပွင့် (le:hnyang:pwang.)
* လေးညှင်းရောင် (le:hnyang:raung)
* လေးတိုင်စင် (le:tuingcang)
* လေးထွေသံကတ် (le:htwesamkat)
* လေးထောင့် (le:htaung.)
* လေးထောင့်စပ်စပ် (le:htaung.capcap)
* လေးပင်အိမ် (le:pang-im)
* လေးပြင်လေးရပ် (le:prangle:rap)
* လေးပွင့်ဆိုင် (le:pwang.hcuing)
* လေးပေါက်သံ (le:pauksam)
* လေးပေါက်အောက်ပြန် (le:pauk-aukpran)
* လေးပေါင်လေးလက်ကား (le:paungle:lakka:)
* လေးပေါင်လေးလက်ဖျက် (le:paungle:lakhpyak)
* လေးဖက်ကျယ် (le:hpakkyai)
* လေးဖက်ကွဲ (le:hpakkwai:)
* လေးဖက်ချ (le:hpakhkya.)
* လေးဖက်တွား (le:hpaktwa:)
* လေးဖက်ထောက် (le:hpakhtauk)
* လေးဖက်နာ (le:hpakna)
* လေးဖက်သွား (le:hpakswa:)
* လေးမျက်နှာ (le:myakhna)
* လေးလုံးကွဲ (le:lum:kwai:)
* လေးလုံးခြောက်ဖက် (le:lum:hkraukhpak)
* လေးလုံးစပ် (le:lum:cap)
* လေးလုံးမကွဲ (le:lum:ma.kwai:)
* လေးလုံးလေးဖက် (le:lum:le:hpak)
* သင်္ဂဟတရားလေးပါး (sangga.ha.ta.ra:le:pa:)
* သစ္စာလေးပါး (saccale:pa:)
* အမျိုးလေးပါး (a.myui:le:pa:)
* အရပ်လေးမျက်နှာ (a.raple:myakhna)

### Etymology 2

Inherited from Old Burmese လိယ်း (liy), from Proto-Sino-Tibetan *s-ləj-t ~ s-rəj-t (“heavy”). Cognate with Nuosu ꇖ (ly) (as in ꀉꇖ (ax ly, “heavy”)), Jingpho li (“heavy”), Drung vli (“heavy”), Tibetan ལྕི་བ (lci ba, “heavy”), ལྗིད་པ (ljid pa, “heaviness, weight”) and Naxi lee (STEDT).

#### Adjective

လေး • (le:)
* heavy
* slow, dull, sluggish
* salty

##### Derived terms

* ကြီးလေး (kri:le:)
* ကိုယ်လေးလက်ဝန် (kuiyle:lak-wan)
* ခေါင်းလေး (hkaung:le:)
* စည်းလေး (cany:le:)
* စိတ်လေး (citle:)
* ဆန်ကုန်မြေလေး (hcankunmrele:)
* နှုတ်လေး (hnutle:)
* နားလေး (na:le:)
* ဖင်လေး (hpangle:)
* မခန့်လေးစား (ma.hkan.le:ca:)
* မထီလေးစား (ma.htile:ca:)
* မြတ်လေး (mratle:)
* မြတ်လေးနီ (mratle:ni)
* မလေးမခန့် (ma.le:ma.hkan.)
* မလောက်လေးမလောက်စား (ma.laukle:ma.laukca:)
* ရင်လေး (rangle:)
* ရွှေကိုယ်လေး (hrwekuiyle:)
* ရိုသေလေးမြတ် (ruisele:mrat)
* လျှာလေး (hlyale:)
* လျှာလေးအာလေး (hlyale:ale:)
* လေးစား (le:ca:)
* လေးတွဲ့ (le:twai.)
* လေးနက် (le:nak)
* လေးပင် (le:pang)
* လေးမြတ် (le:mrat)
* လေးလံ (le:lam)
* လေးလေးစားစား (le:le:ca:ca:)
* လေးလေးပင်ပင် (le:le:pangpang)
* ဝန်လေး (wanle:)
* သံလေး (samle:)
* သွေးလေး (swe:le:)
* ဟင်းလေး (hang:le:)
* ဟင်းလေးအိုး (hang:le:ui:)
* ဟင်္သာလေး (hangsale:)
* ဟုတ်လေးတမတ် (hutle:ta.mat)
* အာလေးလျှာလေး (ale:hlyale:)
* အီလေးဆွဲ (ile:hcwai:)
* အီလေးအာလေး (ile:ale:)
* အုန်းလေးဖက်ခေါင် (un:le:hpakhkaung)
* အုန်းလေးဖက်ခေါင်မိုး (un:le:hpakhkaungmui:)
* ဦးမလေး (u:ma.le:)
* ဦးလေး (u:le:)

##### Descendants

* → Shan: လေး (lée)

### Etymology 3

Inherited from Old Burmese လိယ် (liy), from Proto-Sino-Tibetan *d/s-ləy (“bow, slingshot”). Cognate with S'gaw Karen ချံၣ် (khleè, “bow”), Naxi leemei (“longbow”), Jingpho kung-li (“bow”), Old Chinese 矢 (OC *hliʔ, “arrow”) (STEDT).

#### Noun

လေး • (le:)
* (weaponry) bow (weapon used for shooting arrows)

##### Derived terms

* ဒူးလေး (du:le:)
* လေးကြိုး (le:krui:)
* လေးခင်း (le:hkang:)
* လေးခင်းဆိုင်း (le:hkang:hcuing:)
* လေးခင်းပြ (le:hkang:pra.)
* လေးခွ (le:hkwa.)
* လေးညှို့ (le:hnyui.)
* လေးတင် (le:tang)
* လေးတင်ပွဲ (le:tangpwai:)
* လေးပိုး (le:pui:)
* ဝါဖတ်လေး (wahpatle:)

### Etymology 4

Contraction of ကလေး (ka.le:, “small”).

#### Particle

လေး • (le:)
* particle indicating understatement, littleness, civility, or desirableness

##### Derived terms

* ကောင်မလေး (kaungma.le:)
* ကောင်လေး (kaungle:)
* ခုလေးတင် (hku.le:tang)
* ဆရာလေး (hca.rale:)
* ညီပုလေး (nyipu.le:)
* ထွေးလေး (htwe:le:)
* ဒေါ်လေး (daule:)
* ပဲဖြူလေး (pai:hprule:)
* လူလေး (lule:)
* ဝက်ကလေး (wakka.le:)
* အခင်းလေးသွား (a.hkang:le:swa:)
* အဘွားလေး (a.bhwa:le:)
* အဘိုးလေး (a.bhui:le:)

### Etymology 5

(This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium. Particularly: “Related to Etymology 4 "diminutive affectionate particle"? Or a sound-symbolic formation?”)

#### Particle

လေး • (le:)
* word used as an ending in lyric poems, etc. for euphonic effect

##### Derived terms

* သလေး (sa.le:)
* အမယ်လေး (a.maile:)
* အလိုလေး (a.luile:)
* အောင်မယ်လေး (aungmaile:)

### Further reading

* “လေး” in Myanmar–English Dictionary (Myanmar Language Commission 1993). Searchable online at SEAlang.net.

## Shan
### Pronunciation

* IPA: /leː˥/
* Rhymes: -eː

### Etymology 1

Inherited from Proto-Southwestern Tai *liəᴬ⁴ (“to lick”), from Proto-Tai *C̬.lwiəᴬ (“to lick”). Cognate with Thai เลีย (liia), Lao ເລຍ (līa), Lü ᦵᦟ (le), Tai Nüa ᥘᥥᥰ (lë), Ahom 𑜎𑜦 (le), Zhuang riz, Nong Zhuang laix.

#### Verb

လေး • (lée) (abstract noun လွင်ႈလေး)
* to lick.

### Etymology 2

From Burmese လေး (le:).

#### Noun

လေး • (lée)
* certain amount or weight of alloy added to silver
* profit, increase on rice in trade or interest on money, when the original doubles or trebles

### References

* Moeng, Sao Tern (1995) Shan-English Dictionary‎, Dunwoody Press. Searchable online at SEAlang.net.