# աշխարհ
## Armenian
### Etymology

Inherited from Old Armenian աշխարհ (ašxarh).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /ɑʃˈχɑɾ/, [ɑʃχɑ́ɾ]
* (Western Armenian) IPA: /ɑʃˈχɑɾ/, [ɑʃχɑ́ɾ]
* Audio (Eastern Armenian):(file)
* Audio (Eastern Armenian):(file)
* The final -հ (-h) is not pronounced.

### Noun

աշխարհ • (ašxarh)
* world, universe
    Synonym: (dialectal) դունյա (dunya)
    Աշխարհի ամենամեծ երկիրը Ռուսաստանն է։ ― Ašxarhi amenamec erkirə Ṙusastann ē. ― The largest country in the world is Russia.
* (archaic) land, country, region, province
    Վասպուրական աշխարհ ― Vaspurakan ašxarh ― the land of Vaspurakan
* (video games) level, stage
    Մարիոյի երրորդ աշխարհն եմ հասել։ ― Marioyi errord ašxarhn em hasel. ― I'm at level 3 playing Mario.

#### Derived terms

* ազատ աշխարհ (azat ašxarh)
* աշխարհակարգ (ašxarhakarg)
* աշխարհահայացք (ašxarhahayacʻkʻ)
* աշխարհահռչակ (ašxarhahṙčʻak)
* աշխարհամաս (ašxarhamas)
* աշխարհաքաղաքական (ašxarhakʻaġakʻakan)
* լեռնաշխարհ (leṙnašxarh)

### References

* Dum-Tragut, Jasmine (2009) Armenian: Modern Eastern Armenian (London Oriental and African Language Library; 14), Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, page 28

## Old Armenian
### Alternative forms

* աշխահ (ašxah)

### Etymology

With metathesis from Middle Iranian, from Proto-Iranian *xšaθra- (“power, authority, dominance”). Compare Old Persian 𐎧𐏁𐏂𐎶 (x-š-ç-m /⁠xšaça-⁠/, “kingdom, realm”), Persian شهر (šahr), Parthian 𐭇𐭔𐭕𐭓 (ḥštr /⁠xšahr⁠/).

### Noun

աշխարհ • (ašxarh)
* land, country, region
    Հայաստան աշխարհ ― Hayastan ašxarh ― Armenia
** 5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 127:քաջութիւն հասցէ ձեզ ի քաջէն Վահագնէ ամենայն Հայոց աշխարհիսkʻaǰutʻiwn hascʻē jez i kʻaǰēn Vahagnē amenayn Hayocʻ ašxarhisTranslation by R. W. Thomsonmay there be […] valor from valiant Vahagn to you and all our land of Armenia
* world, universe
    փոքր աշխարհ ― pʻokʻr ašxarh ― microcosm
    հանդերձեալ աշխարհ ― handerjeal ašxarh ― the other world, future life
    ընդ ամենայն աշխարհ ― ənd amenayn ašxarh ― through all the world
    աշխարհ ամենայն ― ašxarh amenayn ― all the world or people, everybody
    ըստ աշխարհ հանել ― əst ašxarh hanel ― to expatriate, to exile
    ելանել, փոխիլ յաշխարհէ ― elanel, pʻoxil yašxarhē ― go in the other world
    գալ յաշխարհ ― gal yašxarh ― to be born, to come into the world
    յաչս աշխարհի ― yačʻs ašxarhi ― in the eyes of the world
    թողուլ զաշխարհ ― tʻołul zašxarh ― to leave the world

#### Derived terms

* ազատաշխարհիկ (azatašxarhik)
* ամենաշխարհիկ (amenašxarhik)
* այլաշխարհեայ (aylašxarheay)
* անաշխարհ (anašxarh)
* անաշխարհիկ (anašxarhik)
* աշխարհաբաժին (ašxarhabažin)
* աշխարհաբանակ (ašxarhabanak)
* աշխարհաբառ (ašxarhabaṙ)
* աշխարհաբար (ašxarhabar)
* աշխարհաբնակ (ašxarhabnak)
* աշխարհագիր (ašxarhagir)
* աշխարհագոյժ (ašxarhagoyž)
* աշխարհագոչ (ašxarhagočʻ)
* աշխարհագովութիւն (ašxarhagovutʻiwn)
* աշխարհագործ (ašxarhagorc)
* աշխարհագործեմ (ašxarhagorcem)
* աշխարհագործութիւն (ašxarhagorcutʻiwn)
* աշխարհագուժեալ (ašxarhagužeal)
* աշխարհագումար (ašxarhagumar)
* աշխարհագունդ (ašxarhagund)
* աշխարհագրեմ (ašxarhagrem)
* աշխարհագրիմ (ašxarhagrim)
* աշխարհագրութիւն (ašxarhagrutʻiwn)
* աշխարհադատ (ašxarhadat)
* աշխարհադէզ (ašxarhadēz)
* աշխարհադիտեմ (ašxarhaditem)
* աշխարհազարդ (ašxarhazard)
* աշխարհազբօս (ašxarhazbōs)
* աշխարհազօր (ašxarhazōr)
* աշխարհաթաղ (ašxarhatʻał)
* աշխարհաժողով (ašxarhažołov)
* աշխարհաժողովութիւն (ašxarhažołovutʻiwn)
* աշխարհաժողովուրդք (ašxarhažołovurdkʻ)
* աշխարհալած (ašxarhalac)
* աշխարհալիր (ašxarhalir)
* աշխարհալից (ašxarhalicʻ)
* աշխարհալոյս (ašxarhaloys)
* աշխարհալուր (ašxarhalur)
* աշխարհախնամ (ašxarhaxnam)
* աշխարհախորհ (ašxarhaxorh)
* աշխարհախումբ (ašxarhaxumb)
* աշխարհածին (ašxarhacin)
* աշխարհածնունդ (ašxarhacnund)
* աշխարհածով (ašxarhacov)
* աշխարհածուհի (ašxarhacuhi)
* աշխարհածուփ (ašxarhacupʻ)
* աշխարհակալ (ašxarhakal)
* աշխարհակալութիւն (ašxarhakalutʻiwn)
* աշխարհական (ašxarhakan)
* աշխարհականացեալ (ašxarhakanacʻeal)
* աշխարհականօրէն (ašxarhakanōrēn)
* աշխարհակարգ (ašxarhakarg)
* աշխարհակաց (ašxarhakacʻ)
* աշխարհակեաց (ašxarhakeacʻ)
* աշխարհակեր (ašxarhaker)
* աշխարհակերպ (ašxarhakerp)
* աշխարհակեցոյց (ašxarhakecʻoycʻ)
* աշխարհակիր (ašxarhakir)
* աշխարհակշիռ (ašxarhakšiṙ)
* աշխարհակոյտ (ašxarhakoyt)
* աշխարհակործան (ašxarhakorcan)
* աշխարհակորոյս (ašxarhakoroys)
* աշխարհակուլ (ašxarhakul)
* աշխարհակցութիւն (ašxarhakcʻutʻiwn)
* աշխարհահամար (ašxarhahamar)
* աշխարհահայեաց (ašxarhahayeacʻ)
* աշխարհահայր (ašxarhahayr)
* աշխարհահոգ (ašxarhahog)
* աշխարհահոգութիւն (ašxarhahogutʻiwn)
* աշխարհամած (ašxarhamac)
* աշխարհամատն (ašxarhamatn)
* աշխարհամատուռն (ašxarhamatuṙn)
* աշխարհամար (ašxarhamar)
* աշխարհամարդ (ašxarhamard)
* աշխարհամէջ (ašxarhamēǰ)
* աշխարհամոլ (ašxarhamol)
* աշխարհամուտ (ašxarhamut)
* աշխարհային (ašxarhayin)
* աշխարհայորդոր (ašxarhayordor)
* աշխարհայք (ašxarhaykʻ)
* աշխարհանազ (ašxarhanaz)
* աշխարհանորոգ (ašxarhanorog)
* աշխարհաշարժ (ašxarhašarž)
* աշխարհաշէն (ašxarhašēn)
* աշխարհաշինութիւն (ašxarhašinutʻiwn)
* աշխարհաչափութիւն (ašxarhačʻapʻutʻiwn)
* աշխարհապահ (ašxarhapah)
* աշխարհապաղատ (ašxarhapałat)
* աշխարհապատում (ašxarhapatum)
* աշխարհապարունակ (ašxarhaparunak)
* աշխարհապէս (ašxarhapēs)
* աշխարհապողոտայ (ašxarhapołotay)
* աշխարհասէր (ašxarhasēr)
* աշխարհասիրութիւն (ašxarhasirutʻiwn)
* աշխարհաստեղծ (ašxarhastełc)
* աշխարհավար (ašxarhavar)
* աշխարհավարդապետութիւն (ašxarhavardapetutʻiwn)
* աշխարհավարիմ (ašxarhavarim)
* աշխարհավարութիւն (ašxarhavarutʻiwn)
* աշխարհատած (ašxarhatac)
* աշխարհատանջ (ašxarhatanǰ)
* աշխարհատարած (ašxarhatarac)
* աշխարհատեաց (ašxarhateacʻ)
* աշխարհատես (ašxarhates)
* աշխարհատեսիլ (ašxarhatesil)
* աշխարհատեցութիւն (ašxarhatecʻutʻiwn)
* աշխարհատէր (ašxarhatēr)
* աշխարհատիկին (ašxarhatikin)
* աշխարհարար (ašxarharar)
* աշխարհարարողութիւն (ašxarhararołutʻiwn)
* աշխարհարարութիւն (ašxarhararutʻiwn)
* աշխարհարբոյց (ašxarharboycʻ)
* աշխարհարձակ (ašxarharjak)
* աշխարհացոյց (ašxarhacʻoycʻ)
* աշխարհաւեր (ašxarhawer)
* աշխարհափայլ (ašxarhapʻayl)
* աշխարհաքաղաքացի (ašxarhakʻałakʻacʻi)
* աշխարհաքարոզ (ašxarhakʻaroz)
* աշխարհեցի (ašxarhecʻi)
* աշխարհիկ (ašxarhik)
* աշխարհօրէն (ašxarhōrēn)
* արամազդաշխարհ (aramazdašxarh)
* բնաշխարհ (bnašxarh)
* բնաշխարհիկ (bnašxarhik)
* գերաշխարհ (gerašxarh)
* գերաշխարհագոյն (gerašxarhagoyn)
* գերաշխարհական (gerašxarhakan)
* գերաշխարհային (gerašxarhayin)
* գերաշխարհապէս (gerašxarhapēs)
* գերաշխարհիկ (gerašxarhik)
* համաշխարհ (hamašxarh)
* համաշխարհագործ (hamašxarhagorc)
* համաշխարհազօր (hamašxarhazōr)
* համաշխարհալուր (hamašxarhalur)
* համաշխարհական (hamašxarhakan)
* համաշխարհի (hamašxarhi)
* համաշխարհիկ (hamašxarhik)
* միջնաշխարհ (miǰnašxarh)
* նախաշխարհ (naxašxarh)
* չնաշխարհիկ (čʻnašxarhik)
* տարաշխարհ (tarašxarh)
* տարաշխարհական (tarašxarhakan)
* տարաշխարհեայ (tarašxarheay)
* տարաշխարհիկ (tarašxarhik)
* օտարաշխարհացի (ōtarašxarhacʻi)
* օտարաշխարհեայ (ōtarašxarheay)
* օտարաշխարհիկ (ōtarašxarhik)

#### Descendants

* Armenian: աշխարհ (ašxarh)

### References

* ↑ Thomson, R. W. (1976) Agathangelos, History of the Armenians‎, Albany, NY: State University of New York Press, pages 138–139

### Further reading

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “աշխարհ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “աշխարհ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “աշխարհ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* Perixanjan, A. G. (1993) Материалы к этимологическому словарю древнеармянского языка. Часть I [Materials for the Etymological Dictionary of the Old Armenian Language. Part 1]‎ (in Russian), Yerevan: Academy Press, page 16