# գիշեր
## Armenian
### Etymology

Inherited from Old Armenian գիշեր (gišer).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /ɡiˈʃeɾ/, [ɡiʃéɾ]
* (Western Armenian) IPA: /kiˈʃeɾ/, [kʰiʃéɾ]
* Audio (Eastern Armenian):(file)

### Noun

գիշեր • (gišer)
* night
    ամբողջ գիշեր ― amboġǰ gišer ― all night
    մութ գիշեր ― mutʻ gišer ― dark night
    գիշերն ընկավ ― gišern ənkav ― the night fell
* (figuratively) darkness
* (mineralogy) black amber, jet

#### Derived terms

* բարի գիշեր (bari gišer)
* գիշերահավասար (gišerahavasar)

#### Descendants

* → Georgian: გიშერი (gišeri)

## Old Armenian
### Etymology

* PIE word
* *kʷséps
* PIE word
* *wek(ʷ)speros
From Proto-Armenian *geyšero-, from *we(k)še(w)ero-, from Proto-Indo-European *wek(ʷ)speros. Perhaps contaminated with Proto-Indo-European *k(ʷ)sep-r/n- (“night”).

### Noun

գիշեր • (gišer)
* night
    գիշերաւ, ի գիշերի ― gišeraw, i gišeri ― by night, during the night; nightly
    զգիշերն ողջոյն/ի բուն ― zgišern ołǰoyn/i bun ― all the night
    անքուն գիշեր ― ankʻun gišer ― sleepless night
    գիշեր յաւիտենական ― gišer yawitenakan ― eternal night, night of the tomb
    հեշտալի գիշեր ― heštali gišer ― delicious night
    աննշոյլ գիշեր ― annšoyl gišer ― impenetrable night
    զտիւն ամենայն եւ զգիշերն ամենայն ― ztiwn amenayn ew zgišern amenayn ― all day and night
    զհասարակ գիշերաւ ― zhasarak gišeraw ― at midnight
    զգիշեր իւր օգնական առեալ ― zgišer iwr ōgnakan aṙeal ― hidden by the night or darkness
    անքուն անցուցանել զգիշերն ― ankʻun ancʻucʻanel zgišern ― to pass a sleepless or bad night
    գիշեր ի տուընջեան եղեւ ― gišer i tuənǰean ełew ― the day changed into night
    տիւ առնել զգիշերն ― tiw aṙnel zgišern ― to turn night into day
    ընդ մութ գիշերոյն ― ənd mutʻ gišeroyn ― in the darkness of night
    ագանել ուրեք զգիշերն ― aganel urekʻ zgišern ― to set up all night, to pass the whole night
    մաշել զերկայնութիւն գիշերացն յերգս ― mašel zerkaynutʻiwn gišeracʻn yergs ― to pass every night in singing
    մինչդեռ կայր եւս գիշերոյ ― minčʻdeṙ kayr ews gišeroy ― while it was yet dark
    գիշերաց ― gišeracʻ ― by night, nightly, in the night time
* darkness, obscurity

#### Derived terms

* ամենագիշեր (amenagišer)
* անգիշեր (angišer)
* բոլորագիշեր (boloragišer)
* գիշերաբու (gišerabu)
* գիշերաբուն (gišerabun)
* գիշերագնաց (gišeragnacʻ)
* գիշերադէմ (gišeradēm)
* գիշերադէտ (gišeradēt)
* գիշերաժամ (gišeražam)
* գիշերախառն (gišeraxaṙn)
* գիշերական (gišerakan)
* գիշերակերպ (gišerakerp)
* գիշերակոյր (gišerakoyr)
* գիշերակուլ (gišerakul)
* գիշերաղուէս (gišerałuēs)
* գիշերամարտ (gišeramart)
* գիշերամարտիկ (gišeramartik)
* գիշերամարտութիւն (gišeramartutʻiwn)
* գիշերամրրիկ (gišeramrrik)
* գիշերայած (gišerayac)
* գիշերայածու (gišerayacu)
* գիշերային (gišerayin)
* գիշերայն (gišerayn)
* գիշերանամ (gišeranam)
* գիշերանման (gišeranman)
* գիշերապահ (gišerapah)
* գիշերապահութիւն (gišerapahutʻiwn)
* գիշերապաշտութիւն (gišerapaštutʻiwn)
* գիշերապաշտօն (gišerapaštōn)
* գիշերաջան (gišeraǰan)
* գիշերասէր (gišerasēr)
* գիշերավար (gišeravar)
* գիշերատես (gišerates)
* գիշերատեսակ (gišeratesak)
* գիշերատիւ (gišeratiw)
* գիշերաց (gišeracʻ)
* գիշերացուցանեմ (gišeracʻucʻanem)
* գիշերեայն (gišereayn)
* գիշերընթաց (gišerəntʻacʻ)
* գիշերի (gišeri)
* գիշերոյն (gišeroyn)
* գիշերօթիմ (gišerōtʻim)
* ծայրագիշերական (cayragišerakan)
* միջագիշեր (miǰagišer)
* մշտագիշեր (mštagišer)
* օրագիշեր (ōragišer)

#### Descendants

* Armenian: գիշեր (gišer)
** → Georgian: გიშერი (gišeri)

### References

* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “գիշեր”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “գիշեր”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Martirosyan, Hrach (2010) Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, page 215
* Petrosean, Matatʻeay (1879) “գիշեր”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy