# rozumieć
## Old Polish
### Alternative forms

* rozmieć

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *orzuměti. By surface analysis, roz- +‎ umieć. First attested in 1395.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /rɔzumjɛ(ː)t͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /rɔzumjɛt͡ɕ/, /rɔzumjet͡ɕ/

### Verb

rozumieć impf (perfective porozumieć or zrozumieć or urozumieć)
* (attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia) to understand (to grasp a concept fully in one's mind) [with dative; or with na (+ accusative); or with w (+ locative)]
** 1959 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 187, Poznań:Rzecli gednacze pana Hinczkoui: Mi ne roszumemi po nemeczszku[Rzekli jednacze pana Hinczkowi: my nie rozumiemy po niemiecsku]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 2, 10:A iusz, crolowe, rozumeyce (intelligite), nauczce se, czso sødzice zemø[A już, krolowie, rozumiejcie (intelligite), nauczcie sie, cso sądzicie ziemię!]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 49, 23:Rozumeycze temu (intelligite haec), gisz zapominacze boga[Rozumiejcie temu (intelligite haec), jiż zapominacie Boga]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 40, 1:Blogoslawoni, iensze rozume na potrzebuiøczego y vbogego (qui intelligit super egenum et pauperem)[Błogosławiony, jenże rozumie na potrzebująjącego i ubogiego (qui intelligit super egenum et pauperem)]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 72, 17:Alisz wnidø w swøtoscz boszø y rozumecz bødø w posladco[ch] gich (donec... intelligam in novissimis eorum)[Aliż wnidę w świątość bożą i rozumieć będę w pośladko[ch] jich (donec... intelligam in novissimis eorum)]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 99:Rosvmal gesm (intellexi), esze kazanya twoya mysl moya gest[Rozumiał jeśm (intellexi), eże kazania twoja myśl moja jest]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 179a:Napirsuecz tho vy macze rosumecz, yse ktoricz gest poczøtek gego svøtego miloserdza bil[Napirzweć to wy macie rozumieć, iże ktoryć jest początek jego świętego miłosierdzia był]
** 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎, Mierzeniec, Płock, line 257:Othosz, mystrzv, barszo glupy, nye rosvmyesz o they kupy[Otoś, mistrzu, barzo głupi, nie rozumiesz o tej kupi!]
* (attested in Lesser Poland) to notice, to not overlook or neglect
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 54, 1:Ne wzgardzay prosbø moiø, rozumey mene y wisluszay me (intende mihi et exaudi me)![Nie wzgardzaj prośbą moją, rozumiej mienie i wysłuszaj mie (intende mihi et exaudi me)!]
* (attested in Lesser Poland) to consider, to see as, to be of the opinion, to think, to judge
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 26:Ktosz chcze przeto zbawon bycz, tako o troyczy rozvmey (ita de trinitate sentiat)[Ktoż chce przeto zbawion być, tako o Trojcy rozumiej (ita de Trinitate sentiat)]
* (reflexive with się) to be had in mind, to be interpreted
** 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎, Greater Poland, page 118 arg. 7:Przes to sze rozumye (intelligitur) wyelyka myloszcz[Przez to sie rozumie (intelligitur) wielika miłość]
* (reflexive with się, attested in Greater Poland) to concern, to be about [with o (+ accusative)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 530:Alye to pyczye nye rozvmye szye o iego svyąte krvy[Ale to picie nie rozumie sie o jego święte krwi]
* (reflexive with się) to know one's way around something, to know something very well [with na (+ locative)]
** 1880-1894 [Middle of the fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume V, page 265:Magus... dicitur sapiens, et maxime, qui astrorum cursus sciens a nawyączey then, ysz sze na gwyasdach rosumye[Magus... dicitur sapiens, et maxime, qui astrorum cursus sciens a nawięcej ten, iż sie na gwiazdach rozumie]

### Particle

rozumieć
* (attested in Masovia) that is, i.e.
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 15:Iako ktho swyeczą przy zwadze w noczi zagassi, a za thym kogo vranyą, ma rannemv o rani bicz skazan, tho rozwmyecz, gdi nye wyedzą tego, yest gen go ranyl[Jako kto świecę przy zwadzie w nocy zagasi a zatym kogo uranią, ma rannemu o rany być skazan, to rozumieć, gdy nie wiedzą tego, jen jest go ranił]

#### Derived terms

* rozumienie
* dorozumieć impf
* wzrozumieć pf

#### Related terms

* nierozumny
* przezrozumny
* rozumny
* nierozumnie
* rozumnie
* niedorozumienie
* nieporozumność
* nierozumność
* porozumienie
* rozum
* rozumek
* rozumność
* urozumienie
* zrozumianie
* zrozumienie
* umieć impf

#### Descendants

* Polish: rozumieć, rozmieć (Middle Polish)
* Silesian: rozumieć

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “rozumieć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “rozumieć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “rozumieć, rozmieć, rozumieć się”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Alternative forms

* rozmieć (Middle Polish)

### Etymology

Inherited from Old Polish rozumieć. By surface analysis, roz- +‎ umieć.

### Pronunciation

* IPA: /rɔˈzu.mjɛt͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: /rɔˈzu.mjɛt͡ɕ/, /rɔˈzu.mjet͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -umjɛt͡ɕ
* Syllabification: ro‧zu‧mieć

### Verb

rozumieć impf (perfective zrozumieć)
* (transitive, intransitive) to understand (to grasp a concept fully in one's mind)
    Synonyms: chwytać, czaić, jarzyć, łapać, kapować, kojarzyć, kontaktować, kumać, obczajać, pojmować, trybić, załapywać, zaskakiwać
    O, to rozumiem... ― Oh, I see...
* (transitive) to understand (to assign a particular meaning to something)
* (transitive) to understand (to empathize with someone or something)
    Synonym: wczuwać się
* (intransitive, when directed at the listener as a question) used to emphasize a message; understand
    Chcę żeby ten pokój był sprzątany, rozumiesz? ― I want this room to be cleaned, understand?
* (intransitive, when directed at the listener as a statement) used to grab the listeners attention; see
    Przyszedł nowy uczeń, rozumiesz, który był wyższy od innych. ― A new student came, you see, that was taller than the others
* (intransitive) used when the speaker feels their previous statement was strange; see
* (transitive) to realize (to begin to understand)
    Synonym: zdawać sobie sprawę
* (reflexive with się) to understand each other [with z (+ instrumental) ‘with whom’]
* (reflexive with się) to be understood

### Verb

rozumieć impf
* (transitive) to understand, to comprehend (to be able to understand a written or spoken language)
* (intransitive, obsolete) to think, to be of the opinion, to suppose, to consider
* (transitive, Middle Polish) to keep someone in mind, to have an eye on
    Synonym: mieć na uwadze
* (transitive, Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
** 1564, J. Mączyński, Lexicon‎, page 10c:Animadverto, Baczę. Rozumiem.[Animadverto, Baczę. Rozumiem.]
** 1564, J. Mączyński, Lexicon‎, page 32a:Calleo per Metaph. significat/ Rozumiem Wyem dobrze/ Vmiem[Calleo per Metaph. significat/ Rozumiem Wiem dobrze/ Umiem]
** 1564, J. Mączyński, Lexicon‎, page 446b:Rem tenes, Rozumieſz.[Rem tenes, Rozumiesz.]
** 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum‎, page 232b:Concipio – Poimuię, poczinąm, rozumiem.[Concipio – Poimuię, poczinąm, rozumiem.]
* (transitive, Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
** 1588, Acta primi regiminis Sigismundi III‎, page 90:Powiedział ze tak rozumiał iz Rpta rozumiała reformationem[Powiedział że tak rozumiał iż Rpta rozumiała reformationem]
* (reflexive with się, colloquial, dated) to know one's way around something, to know something very well [with na (+ locative) ‘around something’]
    Synonym: znać się

#### Derived terms

* rozumienie
* ma się rozumieć
* rozumieć się samo przez się impf
* dorozumieć pf, dorozumiewać impf
* porozumieć pf, porozumiewać impf
* wyrozumieć pf, wyrozumiewać impf
* zrozumieć pf, zrozumiewać impf

#### Related terms

* bezrozumny
* rozumny
* zrozumiały
* bezrozumnie
* bezrozum
* bezrozumność
* rozum
* rozumować impf

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), rozumieć is one of the most used words in Polish, appearing 12 times in scientific texts, 2 times in news, 20 times in essays, 41 times in fiction, and 143 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 218 times, making it the 255th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “rozumieć”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 2, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 505

### Further reading

* rozumieć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* rozumieć in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “rozumieć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “rozumieć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “ROZUMIEĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 03.02.2015
* “ROZUMIEĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 05.02.2009
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “rozumieć”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “rozumieć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “rozumieć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 721
* rozumieć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

## Silesian
### Etymology

Inherited from Old Polish rozumieć. By surface analysis, roz- +‎ umieć.

### Pronunciation

* IPA: /rɔzˈu.mjɛt͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -umjɛt͡ɕ
* Syllabification: roz‧u‧mieć

### Verb

rozumieć impf (perfective zrozumieć)
* (transitive) to understand (to grasp a concept fully in one's mind)

#### Conjugation

This verb needs an inflection-table template.

### Further reading

* rozumieć in silling.org