# umieć
## Old Polish
### Alternative forms

* humieć

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *uměti. By surface analysis, um +‎ -eć. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /umjɛt͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /umjɛt͡ɕ/

### Verb

umieć impf
* (attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia) to know; to know how (to have knowledge on, to understand) [with infinitive ‘to do what’]
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 145:Thy, ktory czczysz, bacz, poprawyay, yestly vmyesz, iestly nye vmyesz, day pokoy... Sz kthorych telko thym, ktorzy lepyey vmyeya, dawam... szye poprawyacz[Ty, ktory czcisz, bacz, poprawiaj, jestli umiesz, jestli nie umiesz, daj pokoj... Z ktorych telko tym, ktorzy lepiej umieją, dawam... sie poprawiać]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 88, 15:Blogoslawoni lud, iensze vme spewane (qui scit iubilationem)[Błogosławiony lud, jenże umie śpiewanie (qui scit iubilationem)]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 21:Wstawyami, aby ryczerz kazdi... pod pewną... chorangwyą... staal, yszbi... vmyaal myestcze wząncz (ut... sciat capere locum) pewne kv obronye szwey chorąngwye[Ustawiamy, aby rycerz każdy... pod pewną... chorągwią... stał, iżby... umiał miestce wziąć (ut... sciat capere locum) pewne ku obronie swej chorągwie]
* (attested in Lesser Poland) to know (to speak a language) [with po (+ locative) ‘what language’]
** 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎, Krakow, page 720:Kto nye vmye po laczynye (illiteratus), ma zmovyczi... pyączidziessyąth paczierzy[Kto nie umie po łacinie (illiteratus), ma smowić... pięćdziesiąt pacierzy]
* (attested in Greater Poland) to be able to; can, to know how (to have the ability or knowledge to do something)
** 1959 [1444], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1647, Poznań:Szaffranyecz nye ma othbywacz szadna dawnoscza szemszka, yedno othpowedacz, yako nalepy hwmye[Szafraniec nie ma otbywać żadną dawnością ziemską, jedno otpowiedać, jako nalepi humie]
* The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
** to doubt
*** 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXIV, page 49:Cui deus pater ait: Quid miraris, Gabriel? Nonne missus fuisti prius a me ad Zachariam... et omnia dicta tua et promissa habebunt effectum?... Cur ergo ambiis, humyeyesch[Cui deus pater ait: Quid miraris, Gabriel? Nonne missus fuisti prius a me ad Zachariam... et omnia dicta tua et promissa habebunt effectum?... Cur ergo ambiis, humiejesz?]

#### Derived terms

* umiejący
* umiejętny
* umienie
* rozumieć impf
* zumieć pf

#### Related terms

* nierozumny
* nieumiejący
* nieumiejętny
* nieumiętny
* przezrozumny
* przezumny
* rozumny
* zumiały
* nierozumnie
* rozumnie
* niedorozumienie
* nieporozumność
* nierozumność
* nieumiejętność
* nieumienie
* nieumieństwo
* nieumiętność
* porozumienie
* przezumność
* rozum
* rozumek
* rozumienie
* rozumność
* um
* umiejętność
* urozumienie
* zrozumianie
* zrozumienie
* zumienie
* dorozumieć pf
* porozumieć pf
* urozumieć pf
* wzrozumieć pf
* zrozumieć pf

#### Descendants

* Polish: umieć
* Silesian: umieć

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “umieć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “umieć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “umieć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish umieć. By surface analysis, um +‎ -eć.

### Pronunciation

* IPA: /ˈu.mjɛt͡ɕ/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -umjɛt͡ɕ
* Syllabification: u‧mieć

### Verb

umieć impf
* (transitive) to be able to; can, to know how (to have the ability or knowledge to do something) [with infinitive ‘to do what’]
    Synonym: potrafić
* (transitive) to know (to be able to recite from memory)
* (transitive, proscribed) to know (having learned, to be able to apply, e.g. a language)
    Synonym: znać
* (transitive) to be able to; can, to know how (to do better than others) [with infinitive ‘to do what’]
* (intransitive, obsolete) to know (to perceive the truth or factuality of; to be certain of or that)
    Synonym: wiedzieć

#### Derived terms

* czego Jaś się nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał
* naumieć pf
* zdumieć pf, zdumiewać impf
* zrozumieć pf, rozumieć impf

#### Related terms

* rozum
* um

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), umieć is one of the most used words in Polish, appearing 2 times in scientific texts, 0 times in news, 13 times in essays, 30 times in fiction, and 43 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 88 times, making it the 726th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “umieć”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 2, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 629

### Further reading

* umieć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* umieć in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “umieć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “UMIEĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 10.12.2018
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “umieć”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “umieć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “umieć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 293
* umieć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

## Silesian
### Alternative forms

* umjeć (Steuers Silesian alphabet)

### Etymology

Inherited from Old Polish umieć.

### Pronunciation

* IPA: /ˈu.mjɛt͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -umjɛt͡ɕ
* Syllabification: u‧mieć

### Verb

umieć impf
* (transitive) to be able to; can, to know how (to have the ability or knowledge to do something)

#### Conjugation

This verb needs an inflection-table template.

#### Derived terms

* rozumieć impf, zrozumieć pf

#### Related terms

* rozumny
* rozumnie
* rozum
* rozumek

### Further reading

* umiec in dykcjonorz.eu
* umieć in silling.org