# patrzyć
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *patriti. First attested in the 15th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /patr̝it͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /patr̝it͡ɕ/

### Verb

patrzyć impf (frequentative patrzać)
* (attested in Lesser Poland) to look at [with accusative or na (+ accusative) or k (+ dative) or w (+ accusative)]
** 1874-1891 [ca 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXIV, page 83:Ihus dixit ei: Respice, pathrsz, fides tua te saluum fecit (Luc 18, 42)[Ihus dixit ei: Respice, patrz, fides tua te saluum fecit (Luc 18, 42)]
** 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 11, 8:Røcze pomasz oczi gego zolczø ribyø..., iako richlo pomazes, otewrø syø oczi gego a patrzi ocyecz twoy swyatlo nyebyeske (videbit... lumen caeli)[Rącze pomaż oczy jego żołcią rybią..., jako rychło pomażesz, otewrą się oczy jego a patrzy ociec twoj światło niebieskie (videbit... lumen caeli)]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 65, 6:Oczi iego na pogani patrzø (super gentes respiciunt)[Oczy jego na pogany patrzą (super gentes respiciunt)]
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 38, 12:Na tey stronye, ktora na zachod patrzy (quae ad occidentem respicit), bili oponi pyøczdzyeszyøt lokyeth[Na tej stronie, ktora na zachod patrzy (quae ad occidentem respicit), były opony pięćdziesiąt łokiet]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 153:Zawsche k nyebv patrzyl oczyma (nam saepe caelum oculis hic respiciebat)[Zawsze k niebu patrzyl oczyma (nam saepe caelum oculis hic respiciebat)]
** 1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 16, 7:Czlowyek geno czso w *nyey gest, wydzi, ale bog, ten w syerce patrzi (dominus autem intuetur cor)[Człowiek jeno cso w niej jest, widzi, ale Bog, ten w sierce patrzy (dominus autem intuetur cor)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 747:Nyevyasty... patrzączy, yze tako vyelykye tluscze lyvda s nym ydą, vzrącz dzyevycza Marya... począly k nyey movycz[Niewiasty... patrzęcy, iże tako wielikie tłuszcze luda s nim idą, [i] uźrąc dziewicę Maryją... poczęły k niej mowić]
* to notice
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 31, 12:Wnyesz twoge oczi wisprz a patrz (vide), yzecz syø zchodzø samczi s samyczamy ku plodzenyu plodu[Wnieś twoje oczy wysprz a patrz (vide), iżeć się schodzą samcy z samicami ku płodzeniu płodu]
* (attested in Silesia, Greater Poland) to expect, to wait on
** 1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku‎, Silesia, page 36r:Quarto debemus ad eum ire, discretionem iudicii eius attendendo *patruncz[Quarto debemus ad eum ire, discretionem iudicii eius attendendo patrząc]
** 1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎, Greater Poland, page 69:Iaco nas Paulik possadzil bil na ssødze, a Jassek tedi ne patrzil przed nami praua i poyal przecz ot praua[Jako nas Pawlik posadził był na sądzie, a Jaszek tedy nie patrzył przed nami prawa i pojał przecz ot prawa]
* (attested in Greater Poland) to foresee, to predict
** 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎, Greater Poland, pages 36, 13:Strzecz będze grzeszny prawego y skrzytacz będzye nayn zęby swymy. Alye gospodzyn naszmyewacz szye będzye yemu, bo patrzy, by przyszedl dzyen yego (quoniam prospicit, quod veniet dies eius)[Strzec będzie grzeszny prawego i skrzytać będzie nań zęby swymi. Ale Gospodzin naśmiewać sie będzie jemu, bo patrzy, by przyszedł dzień jego (quoniam prospicit, quod veniet dies eius)]
* (attested in Lesser Poland) to look for, to seek
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 14a:Isbichom ne patrzyly marne chualy tego to swatha, alle bichom *szo nauczyly svich grzec[h]of spouedacz a pokuthø sza ne strogicz[Iżbychom nie patrzyli marne chwały tego to świata, ale bychom sie nauczyli swych grzec[h]ow spowiedać a pokutę za nie strojić]
* to ask about
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 18, 15:Przyszedl ku mnye lud, patrzøcz sødu widanya boszego (quaerens sententiam dei)[Przyszedł ku mnie lud, patrząc sądu wydania bożego (quaerens sententiam Dei)]
* (attested in Greater Poland) to seek justice
** 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1364, Pyzdry, Gniezno, Kościan:Iacom s Dobeslawem vmowil, ysz ne mal na mi roku patrzicz[Iakom z Dobiesławem umowił, iż nie miał na mi roku patrzyć]
* (attested in Lesser Poland) to consider [with genitive or na (+ accusative)]
** 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXII, page 236:Przeto, acz kto syą myeni vbogym na duschi, patrzacz, bi bil czich[Przeto, acz kto się mieni ubogim na duszy, patrząc, by był cich]
** c. 1431, Kanon mszy św., Canon missae., volume XII, Krakow, page 222:Yeszu Crist[y]e..., aby nye patrzyl grzechow n[y]aszych, alye n[y]a wyerø czyrkwye twoyey ne respicias peccata nostra, sed ad fidem ecclesie tue[Jesu Kryst[y]e..., aby nie patrzył grzechow n[y]aszych, ale n[y]a wierę cyrkwie twojej ne respicias peccata nostra, sed ad fidem ecclesie tue]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 655:A tez ych przeto nye yąly, ysch nykogo ynego nye dbaly any na kogo ynego patrzyly, yedno mylego Iesucrista[A też ich przeto nie jęli, iż nikogo jinego nie dbali ani na kogo jinego patrzyli, jedno miłego Jesukrysta]
* (attested in Greater Poland) to stick to a court date
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 50:Przesthąpy-ly ktho myeszky wyelkyerz placzycz na then dzyen, yako szlubyono, tho raycze na nym moga wszyacz, ne patrzacz gynnego prawa[Przestąpi-li kto mieski wielkierz płacić na ten dzień, jako ślubiono, to rajce na nim mogą wziąć, ne patrząc jinnego prawa]
* (attested in Lesser Poland) to strive for, to want
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 14a:Fratres karissimi, diem hodiernum debemus consumere in gaudio. Bracza, dze, mila, patrzymy tego dobrze, isbichom ten tho dzen dzyszegszy veszelu... gy skroczyly[Fratres karissimi, diem hodiernum debemus consumere in gaudio. Bracia, dzie, miła, patrzymy tego dobrze, iżbychom ten to dzień dzisiejszy w wiesielu... ji skrocili]
* (attested in Lesser Poland) to beware
** 1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎, volume III, page 180:Patrz, bysz myą nye sdradzil cave ne deluseris me[Patrz, byś mię nie zdradził cave ne deluseris me]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 172a:A pres tho patrszmy tego dobrze, abichom tego boszego daru ne straczyly[A przez to patrzmy tego dobrze, abychom tego bożego daru nie stracili]
* (attested in Greater Poland) to have the right to something [with ku (+ dative)]
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 24:Tho gydacze gymyenye albo thy pyenyadze byly naszego ojcza..., przetho my patrzemy k themv domu albo kv pyenyadzom, za kthore nasz oczyecz mvrowal then dom[To jidące jimienie albo ty pieniądze były naszego ojca..., przeto my patrzemy k temu domu albo ku pieniądzom, za ktore nasz ociec murował ten dom]
* (attested in Masovia) to concern, to be about
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 6:Vstawyenye nowe nye patrzy przemynanlych rzeczi, alye nynyeysich thilko a przydąnczich[Ustawienie nowe nie patrzy przeminęłych rzeczy, ale niniejszych tylko a przydących]
* to deal with
** 1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume V, page 274:Nona stella est deuocio, que debet esse in religiosis, qui ideo postposuerunt curas seculi, vt liberius vacare, wolnyey patrzycz, possent deuocioni[Nona stella est deuocio, que debet esse in religiosis, qui ideo postposuerunt curas seculi, vt liberius vacare, wolniej patrzyć, possent deuocioni]
* The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
** to keep watch
*** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 38, 8:Vdzyalal y umiwadlo myedzyane s podstawkyem swym szwyarczyadl nyewyeszczych, ktore patrzyli w przystrzesszu stanowem (quae excubabant in ostio tabernaculi)[Udziałał i umywadło miedziane z podstawkiem swym z zwiarciadł niewieścich, ktore patrzyli w przystrzeszu stanowem (quae excubabant in ostio tabernaculi)]

#### Derived terms

* patrzenie
* patrzyciel
* napatrzyć pf
* opatrzyć pf, opatrzać impf
* popatrzyć pf
* przepatrzać impf
* rozpatrzyć pf
* spatrzyć pf
* upatrzyć pf
* dobrze na patrzyć impf
* patrzyć prawa impf

#### Related terms

* nieopatrzny
* opatrzny
* przepatrzny
* nieopatrznie
* opatrznie
* przepatrznie
* spatrzenie
* nieopatrzanie
* nieopatrzenie
* nieopatrzność
* opatrzenie
* opatrzność
* przepatrzność

#### Descendants

* Polish: patrzeć, patrzyć
* Silesian: patrzeć

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “patrzyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “patrzyć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “patrzyć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

The original inherited form. See patrzeć for the shift of -yć > -eć.

### Pronunciation

* IPA: /ˈpa.tʂɘt͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: (16th c.) /ˈpa.tr̝ɨt͡ɕ/, (17th–18th c.) /ˈpa.tʂɨt͡ɕ/
* (Lesser Poland):
** (Goral):
*** (Żywiec) IPA: /ˈpa.tʂɘt͡ɕ/
* Audio 1; “patrzyć”:(file)
* Audio 2; “patrzyć się”:(file)
* Rhymes: -atʂɘt͡ɕ
* Syllabification: pa‧trzyć

### Verb

patrzyć impf
* (intransitive or reflexive with się) Alternative form of patrzeć
** (reflexive with się, impersonal, Biecz, Żywiec) Synonym of należeć się [(Biecz) with dative ‘subject’]

#### Conjugation
### Verb

patrzyć impf
* (intransitive, Middle Polish) to see (to have vision)
    Synonym: widzieć
* (intransitive, Middle Polish) to see, to be with someone, to spend time with
* (transitive, Middle Polish) to see, to witness
* (transitive, Middle Polish) to see, to experience, to live through
* (intransitive, Middle Polish) to reflect on, to ponder
* (transitive, Middle Polish) to wait for, to expect
* (transitive, Middle Polish) to claim something against someone, to demand something, to enforce, to hold someone accountable for something
* (transitive, Middle Polish) to deal with; to realize
* (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
** 1525, Jan z Szamotuł (Paterek), Kazania, inc.: O narodzeniu Maryjej Panny‎, page 116v:nycz tak uyſoko nyeuczynyl patrzy bog yako panną matką bozą[nic tak wysoko nie uczynił patrzy Bóg jako panną matką bożą]
* (reflexive with się, Middle Polish) to consider one's cases

### Further reading

* patrzyć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* patrzyć in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “patrzyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “patrzyć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “PATRZYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 2016 May 12
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “patrzyć”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “patrzyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1908), “patrzyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 4, Warsaw, page 92
* patrzyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
* Leon Rzeszowski (1891) “patrzyć”, in “Spis wyrazów ludowych z okolic Żywca”, in Sprawozdania Komisyi Językowej Akademii Umiejętności, volume 4, Krakow: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, page 359
* Roman Zawiliński (1880) “patřy śe komu”, in “Gwara brzezińska w pow. ropczyckim”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (I) (in Polish), volume 8, Krakow: Akademia Umiejętności, page 231