# ကွဲ
## Burmese
### Pronunciation

* IPA: /kwɛ́/
* Romanization: MLCTS: kwai: • ALA-LC: kvai • BGN/PCGN: kwè: • Okell: kwè

### Etymology 1

Base counterpart of ခွဲ (hkwai:, “to split; half”). STEDT gives no further etymology (kwɛ⁵⁵ "split up (bamboo pole)"), while Luce gives Old Chinese 夬 (OC *kʷraːds, “to split”) (which seems to be better reflected in modern Sino-Xenic via 決 (OC *kʷeːd, *qʰʷeːd, “to burst, break, determine”), which appears to be a derivative) as a cognate.

#### Verb

ကွဲ • (kwai:)
Burmese verb set :
| Base | ကွဲ (kwai:) |
| Causative | ခွဲ (hkwai:) |
* to be broken
* to become separated; be dispersed
* to explode, burst
* to split
* to differ, vary

##### Derived terms

* ကြေကွဲ (kre-kwai:)
* ကြောင်းတူသံကွဲ (kraung:tusamkwai:)
* ကွဲကွာ (kwai:kwa)
* ကွဲကွဲပြားပြား (kwai:kwai:pra:pra:)
* ကွဲပြား (kwai:pra:)
* ကွဲလွဲ (kwai:lwai:)
* ကွဲအက် (kwai:ak)
* ခေါင်းကွဲ (hkaung:kwai:)
* ငွေခေါင်းကွဲ (ngwehkaung:kwai:)
* စိတ်ဝမ်းကွဲ (cit-wam:kwai:)
* ဆန်ကွဲ (hcankwai:)
* ဇာတ်ခေါင်းကွဲ (jathkaung:kwai:)
* ဈေးကွဲ (jhe:kwai:)
* ထမင်းအိုးကွဲ (hta.mang:ui:kwai:)
* နှင်းကွဲ (hnang:kwai:)
* နှုတ်ခမ်းကွဲ (hnuthkam:kwai:)
* ပြိုကွဲ (prui-kwai:)
* ပိဋကတ်အိုးကွဲ (pi.ta.kat-ui:kwai:)
* ပုစဉ်းရင်ကွဲ (pu.cany:rangkwai:)
* ပေါက်ကွဲ (paukkwai:)
* ဖြန်းဖြန်းကွဲ (hpran:hpran:kwai:)
* မျိုးကွဲ (myui:kwai:)
* မူကွဲ (mu-kwai:)
* ရင်ကွဲ (rangkwai:)
* ရင်ကွဲဇရပ် (rangkwai:ja.rap)
* ရင်ကွဲနာကျ (rangkwai:na-kya.)
* ရင်ကွဲပက်လက် (rangkwai:paklak)
* ရင်ကွဲမြှုံး (rangkwai:hmrum:)
* ရင်ကွဲအင်္ကျီ (rangkwai:angkyi)
* လှေကွဲစီး (hle-kwai:ci:)
* လူမျိုးကွဲ (lu-myui:kwai:)
* လေးစိတ်ကွဲ (le:citkwai:)
* လေးစိတ်လေးမြွှာကွဲ (le:citle:hmrwa-kwai:)
* လေးလုံးကွဲ (le:lum:kwai:)
* လေးလုံးမကွဲ (le:lum:ma.kwai:)
* ဝက်ဝက်ကွဲ (wak-wakkwai:)
* ဝမ်းကွဲ (wam:kwai:)
* သံကွဲကြောင်းတူ (samkwai:kraung:tu)
* သံတူကြောင်းကွဲ (samtu-kraung:kwai:)
* သင်းကွဲ (sang:kwai:)
* သဘောကွဲ (sa.bhau:kwai:)
* သရုပ်ကွဲ (sa.rupkwai:)
* သွေးကွဲ (swe:kwai:)
* သေကွဲ (se-kwai:)
* ဟကွဲ (ha.kwai:)
* ဟကွဲထဘီ (ha.kwai:hta.bhi)
* ဟက်တက်ကွဲ (haktakkwai:)
* ဟက်ပက်ကွဲ (hakpakkwai:)
* အကွဲကွဲ (a.kwai:kwai:)
* အမည်ကွဲ (a.manykwai:)
* အမျိုးကွဲ (a.myui:kwai:)
* အရှက်ကွဲ (a.hrakkwai:)
* အရှက်တကွဲ (a.hrakta.kwai:)
* အရှက်တကွဲအကျိုးနည်း (a.hrakta.kwai:a.kyui:nany:)
* အသည်းကွဲ (a.sany:kwai:)
* အိမ်ထောင်ကွဲ (imhtaungkwai:)
* အိုးခြမ်းကွဲ (ui:hkram:kwai:)
* အိုးစားကွဲ (ui:ca:kwai:)
* အိုးပစ်မကွဲ (ui:pacma.kwai:)
* ဥမကွဲသိုက်မပျက် (u.ma.kwai:suikma.pyak)

### Etymology 2

The "mooring post" sense is treated as separate from the "separated" sense by MED and not mentioned by STEDT or Luce, though it is plausible that it derives from a semantic extension of the "separated" sense, as a "separating point" away from vast waters.

#### Noun

ကွဲ • (kwai:)
* mooring post for rafts

##### Derived terms

* ကွဲသတ် (kwai:sat)
* လေးဖက်ကွဲ (le:hpakkwai:)

### References

* ↑ Luce, G. H. (1981) “-WAY Finals (9. Split; to Split; Half)”, in A Comparative Word-List of Old Burmese, Chinese and Tibetan, London: School of Oriental and African Studies, University of London, →ISBN, page 22

### Further reading

* “ကွဲ” in Myanmar–English Dictionary (Myanmar Language Commission 1993). Searchable online at SEAlang.net.

## S'gaw Karen
### Etymology

From Proto-Karen *kwatᴰ (“bee (Apis cerana)”).

### Noun

ကွဲ • (kweh)
* a kind of bee, Apis cerana