# նախիր
## Armenian
### Etymology

From Old Armenian նախիր (naxir).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /nɑˈχiɾ/, [nɑχíɾ]
* (Western Armenian) IPA: /nɑˈχiɾ/, [nɑχíɾ]

### Noun

նախիր • (naxir)
* herd of cattle

#### Derived terms

* նախրաթող (naxratʻoġ)
* նախրահաց (naxrahacʻ)
* նախրապան (naxrapan)
* նախրատափ (naxratapʻ)
* նախրարած (naxrarac)
* նախրափայտ (naxrapʻayt)
* նախրքաշ (naxrkʻaš)
* նապրագնայ (napragnay)

## Old Armenian
### Etymology

The origin is unknown.

### Noun

նախիր • (naxir)
* herd (of cows or oxen)
** 8th century, Gregory of Nyssa, Tesutʻiwn yałags mardoys kazmutʻean [On the Formation of Man] :Հասարակական նախիր ʼի հասարակէ ժողովեալ:Hasarakakan naxir ʼi hasarakē žołoveal:
** Varkʻ srbocʻ harancʾ [Paterica] : […] եթէ մինչ մանուկ էի և արածէի զնախիրս ընդ այլոց մանկանց […] […] etʻē minčʻ manuk ēi ew aracēi znaxirs ənd aylocʻ mankancʻ […]
* (derogatory) group of philosophers or pagan gods
** 5th century, Eznik Kołbacʻi, Ełc ałandocʻ [Refutation of the Sects] chapter 14:Որոց այնքան կամակոր յամառութիւն եղեւ, մինչեւ յայնչափ ի բազում ի նախրաց փիլիսոփայիցն աստուածոց եւ ոչ մի աստուած ըմբռնել:Orocʻ aynkʻan kamakor yamaṙutʻiwn ełew, minčʻew yaynčʻapʻ i bazum i naxracʻ pʻilisopʻayicʻn astuacocʻ ew očʻ mi astuac əmbṙnel:

#### Derived terms

* նախրորդ (naxrord)

#### Descendants

* Armenian:
** Literary: Armenian: նախիր (naxir)
** Dialectal:
*** Armenian: նախիր (naxir) — Alashkert, Ararat, Karabakh, Moks, Mush, Van, Tbilisi
*** Armenian: նա̈խիր (näxir) — Maragheh, Salmas
*** Armenian: նախէ$^յ$ր (naxē$^y$r) — Vozm
*** Armenian: նախը՛ր (naxə́r) — Akhaltsikhe, Erzurum, Shamakhi, Svedia
*** Armenian: նախըռ (naxəṙ) — Zeitun, Kharberd
*** Armenian: նա՛հիր (náhir) — Agulis
** → Georgian: ნახირი (naxiri), ნახირ (naxir)
** → Budukh: нехи́р (nexı̇́r)
** → Khinalug: нихе́р (niχér)
** → Kryts: naxir
** → Lezgi: нехи́р (neχír)
** → Rutul: нехир (neχir)
** → Tsakhur: нехир (neχir)
** → Northern Kurdish: naxir
** → Zazaki: naxır
** → Turkish: nahır, naḫır
** → Azerbaijani: naxır
** → Aghul: нахир (naxir)

### References

* 1 2 Ačaṙean, Hračʻeay (1977) “նախիր”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, volume III, Yerevan: University Press, pages 421–422
* ↑ J̌ahukyan, Geworg (2010) “նախիր”, in Vahan Sargsyan, editor, Hayeren stugabanakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), Yerevan: Asoghik, page 560a

### Further reading

* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1837) “նախիր”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), volume II, Venice: S. Lazarus Armenian Academy, page 401a
* Awgerean, Mkrtičʻ, Čēlalean, Grigor (1865) “նախիր”, in Aṙjeṙn baṙaran haykaznean lezui [Pocket Dictionary of the Armenian Language] (in Armenian), 2nd edition, Venice: S. Lazarus Armenian Academy, page 609a
* J̌axǰaxean, Manuēl (1837) “նախիր”, in Baṙgirkʻ i barbaṙ hay ew italakan [Armenian–Italian Dictionary], Venice: S. Lazarus Armenian Academy, page 1060c
* Petrosean, Matatʻeay (1879) “նախիր”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy, page 522b
* Thorsø, Rasmus (2023) Prehistoric loanwords in Armenian: Hurro-Urartian, Kartvelian, and the unclassified substrate‎, PhD dissertation, Leiden University, page 86