# żyć
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *žìti. First attested in the second half of the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /ʒʲɨt͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /ʒʲɨt͡ɕ/

### Verb

żyć impf
* (attested in Masovia) to live (to be alive)
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 75:Vstawyamy, aby oczecz zywącz (pater vivens) mogl dzeczem swogim... vstawycz pewne opyekadlnyky[Ustawiamy, aby ociec żywąc (pater vivens) mogł dzieciem swojim... ustawić pewne opiekadlniki]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 11:Chvalyą czyebye, gospodnye, yzesz thy czlovyeka raczyl stvorzycz na *twą *svyatą oblycze y dalesz yemv dvch zyvyączy (spiraculum vivificum)[Chwalę ciebie, Gospodnie, iżeś ty człowieka raczył stworzyć na twe święte oblicze i dałeś jemu duch żywiący (spiraculum vivificum)]
** 1981-2001 [1448], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume IV, page 68:Mi domine, Ihu Xpe, vita, zyvocze zywączy, et dulcedo summa![Mi domine, Ihu Xpe, vita, żywocie żywący, et dulcedo summa!]
* (attested in Masovia, Greater Poland, Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to lead a particular kind of life [with podle (+ genitive) or podług (+ genitive) ‘according to whom/what’; or with instrumental ‘by means of what’; or with w (+ locative) ‘in what’; or with z (+ instrumental) ‘with whom’]
** 1950 [1436], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 468, Warsaw:Eze Stanislaw nye cradnye w ksanszey zemi ani slodzeysky sziwe[Eże Stanisław nie kradnie w księżej ziemi ani złodziejski żywie]
** 1878-1889 [End of the 15th century], Archiwum Komisji Historycznej‎, volume VI, page 445:Dlusznyczy yeszmy duszy, nye czalu, abychom nye *podly czala zyly. Owszem *badziczely podluk czyala zyly, szemrzeczye ut secundum carnem vivamus. Si... secundum carnem vixeritis, moriemini (Rom 8, 12–13)[Dłużnicy jesmy duszy, nie ciału, abychom nie podle ciała żyli. Owszem będzi[e]cieli podług ciała żyli, zemrzecie ut secundum carnem vivamus. Si... secundum carnem vixeritis, moriemini (Rom 8, 12–13)]
** 1888 [1403], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎, Greater Poland, page 110:Eze Gnewek ne zywe *chozbø any vzitka ma[Eże Gniewek nie żywie chąźbą ani użytka ma]
** 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎, Modlitewnik Nawojki, page 56:Odzyersy my yedynaczka thwego zbawyenye... a dobrze zycz w szwyanthym zakonye[Odzierży mi jedynaczka twego zbawienie... a dobrze żyć w świętym zakonie]
** 1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎, Krakow, Brodnia, page 21a:Boze,... slutuy se miloscziwie nad duszami rodziczow naszich... a nas sz nimi w wieczney swiątosczi (pro swiatlosczi) weszelu (in aeternae claritatis gaudio) zrzandzi zicz[Boże,... slutuj sie miłościwie nad duszami rodzicow naszych... a nas z nimi w wiecznej swiat[ł]ości weselu (in aeternae claritatis gaudio) zrzędzi żyć]
** 1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 281, Poznań:Iako Zagarza zemskego sbega ne choual ani s nim zil[Jako Zagarza ziemskiego zbiega nie chował ani s nim żył]
** 1950 [1453], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 975, Warsaw:Yaco ya nye cradna in terra domini ducis any zlodzyesky zlodzyemy zywą[Jako ja nie kradnę in terra domini ducis ani złodziejski z złodziejmi żywę]
* to stay somewhere for a while, to dwell
** 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 68, 3:Kthory czlowyek szyedzy w prawie myeszczkyem... y tam bytem zyl albo zywye (possessionatus est vel mansionem agens), ten moze szwey zenye dacz wyano[Ktory człowiek siedzi w prawie miesckiem... i tam bytem żył albo żywie (possessionatus est vel mansionem agens), ten może swej żenie dać wiano]
* (attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
** to feast
*** 1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole‎, Łęczyca, Poznań, line 79:Czczy *szensko twarz..., czczi yø, yszby zyla s tobø[Czci żeńską twarz..., czci ją, iżby żyła z tobą]
* The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
** 1922 [End of the 14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych)‎, page 233:[Ko]nec duszny any dusza szywe duchow[...][[Ko]niec duszny ani dusza żywie duchow[...]]

#### Derived terms

* życie

#### Descendants

* Polish: żyć
* Silesian: żyć

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “żyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “żyć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Pronunciation

* IPA: /ˈʐɘt͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: /ʐɨt͡ɕ/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -ɘt͡ɕ
* Syllabification: żyć
* Homophones: rzyć, żydź

### Etymology 1

Inherited from Old Polish żyć. The original stem was żyw-, which can be attested in derived terms such as przeżywać, but changed to żyj- shortly after the Middle Polish era due to analogy with other verbs having a -y- in the stem such as myć.

#### Verb

żyć impf
* (intransitive) to live (to be alive)
    Ten gatunek nie żyje długo. ― This species doesn't live long.
* (intransitive) to live (to pass life in a specified manner) [with bez (+ genitive) ‘without what’; or with w (+ locative) ‘in what state’]
    Synonyms: bytować, egzystować
    Całe życie żyła w nędzy. ― She lived her whole life in poverty.
* (intransitive) to live (to make a living doing something; to maintain or support one's existence; to provide for oneself; to subsist) [with z (+ genitive) ‘from/off of what’; or with o (+ locative) ‘on what’]
    Synonym: utrzymywać się
    Utraciwszy źródło utrzymania musiał żyć o chlebie i wodzie. ― Having lost his source of income, he had to live on bread and water.
* (intransitive) to live with (to be with someone in some conditions) [with z (+ instrumental) ‘with whom’ and w (+ locative) ‘in what condition’]
    Wszyscy tutaj żyją ze sobą w zgodzie. ― Everyone here lives in harmony with each other.
* (intransitive) to live (to inhabit, to reside)
    Synonym: bytować
    Tutejsi bezdomni żyją w kanałach. ― The local homeless live in the sewers.
* (intransitive) to live (to endure in memory; to escape oblivion)
    Zmarły tragicznie przyjaciel żył w ich pamięci. ― Their tragically deceased friend lived in their memory.
* (intransitive) to live, to breathe (to entirely focus on) [with instrumental ‘what’ and dla (+ genitive) ‘for whom’]
    On żyje piłką nożną. ― Football is his life./He breathes football.
* (intransitive) to have regular sexual relations with someone [with z (+ instrumental) ‘with whom’]
* (intransitive) to live (to make the most of life)
    Pragnę wreszcie zacząć żyć! ― I want to start living at last.

##### Derived terms

* jak żyję
* żyć nie umierać
* daj żyć
* dożyć pf, dożywać impf
* nażyć pf
* odżyć pf, odżywać impf
* ożyć pf, ożywać impf
* pożyć pf
* przeżyć pf, przeżywać impf
* wyżyć pf, wyżywać impf
* wżyć pf, wżywać impf
* zażyć pf, zażywać impf
* zżyć pf, zżywać impf
* nie dać żyć pf, nie dawać żyć impf
* nie wiedzieć, w jakim świecie żyć impf
* niech żyje impf
* żyć jak pies z kotem impf
* żyć na kocią łapę impf
* żyć na walizkach impf
* żyć od pierwszego do pierwszego impf
* żyć pełną piersią impf
* żyć własnym życiem impf
* żyć z dnia na dzień impf
* żyć życiem impf

##### Related terms

* pożyteczny
* pożywny
* użyteczny
* życiowy
* żywotny
* żywy
* żyzny
* pożytek
* pożywienie
* przeżytek
* użytek
* życie
* żyto
* żywica
* żywiciel
* żywienie
* żywność
* żywot
* żywotność

#### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), żyć is one of the most used words in Polish, appearing 26 times in scientific texts, 6 times in news, 15 times in essays, 52 times in fiction, and 97 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 196 times, making it the 281st most common word in a corpus of 500,000 words.

### Etymology 2

See the etymology of the corresponding lemma form.

#### Noun

żyć n
* genitive plural of życie

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “żyć”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 2, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 799

### Further reading

* żyć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* żyć in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “żyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “ŻYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 18.11.2019
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “żyć”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “żyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1927), “żyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 8, Warsaw, page 731
* żyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

## Silesian
### Etymology

Inherited from Old Polish żyć.

### Pronunciation

* IPA: /ˈʐɪt͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɪt͡ɕ
* Syllabification: żyć

### Verb

żyć impf
* (intransitive) to live (to be alive)

#### Derived terms

* życie

### Further reading

* zyc in dykcjonorz.eu
* żyć in silling.org