# նախ
## Armenian
### Etymology

Learned borrowing from Old Armenian նախ (nax)

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /nɑχ/, [nɑχ]
* (Western Armenian) IPA: /nɑχ/, [nɑχ]
* Audio (Eastern Armenian):(file)

### Adverb

նախ • (nax)
* first, in the first place, firstly
    նախ և առաջ ― nax ew aṙaǰ ― first of all
    նախ մտածի, նոր խոսա ― nax mtaci, nor xosa ― first think, then speak

#### Antonyms

* հետո (heto)

## Old Armenian
### Etymology

Probably of Iranian origin. Compare Middle Persian nxwst (naxwist, “first”), Persian نخست (noxost, “first”).

### Adjective

նախ • (nax) indeclinable
* first
    նախ քան ― nax kʻan ― before, ere
    նախ քան զամենայն ― nax kʻan zamenayn ― first of all

#### Usage notes

This adjective was indeclinable. If it had to be declined, it was replaced by synonymous առաջին (aṙaǰin).

### Adverb

նախ • (nax)
* firstly, in the first place, at first

### Derived terms

* աննախախնամագոյն (annaxaxnamagoyn)
* նախաբանեմ (naxabanem)
* նախաբանութիւն (naxabanutʻiwn)
* նախաբաշխութիւն (naxabašxutʻiwn)
* նախաբար (naxabar)
* նախաբարբառ (naxabarbaṙ)
* նախաբարձութիւն (naxabarjutʻiwn)
* նախաբերեմ (naxaberem)
* նախաբերութիւն (naxaberutʻiwn)
* նախաբժիշկ (naxabžišk)
* նախաբնակ (naxabnak)
* նախաբնաւորիմ (naxabnaworim)
* նախաբոյս (naxaboys)
* նախաբուրական (naxaburakan)
* նախագահ (naxagah)
* նախագահանստեալ (naxagahansteal)
* նախագահեմ (naxagahem)
* նախագահութիւն (naxagahutʻiwn)
* նախագաղափար (naxagałapʻar)
* նախագաղափարեմ (naxagałapʻarem)
* նախագաղափարութիւն (naxagałapʻarutʻiwn)
* նախագէտ (naxagēt)
* նախագիծ (naxagic)
* նախագիտակ (naxagitak)
* նախագիտական (naxagitakan)
* նախագիտապէս (naxagitapēs)
* նախագիտեմ (naxagitem)
* նախագիտութիւն (naxagitutʻiwn)
* նախագիր (naxagir)
* նախագիւտ (naxagiwt)
* նախագլուխ (naxaglux)
* նախագծեմ (naxagcem)
* նախագնաց (naxagnacʻ)
* նախագնացեալ (naxagnacʻeal)
* նախագոլ (naxagol)
* նախագոյ (naxagoy)
* նախագոյակ (naxagoyak)
* նախագոյանամ (naxagoyanam)
* նախագոյացուցանեմ (naxagoyacʻucʻanem)
* նախագոյն (naxagoyn)
* նախագոչեմ (naxagočʻem)
* նախագործ (naxagorc)
* նախագործաբար (naxagorcabar)
* նախագործական (naxagorcakan)
* նախագործեմ (naxagorcem)
* նախագործութիւն (naxagorcutʻiwn)
* նախագուշակ (naxagušak)
* նախագուշակական (naxagušakakan)
* նախագուշակութիւն (naxagušakutʻiwn)
* նախագտակ (naxagtak)
* նախագրեմ (naxagrem)
* նախագրութիւն (naxagrutʻiwn)
* նախադաս (naxadas)
* նախադասական (naxadasakan)
* նախադասեմ (naxadasem)
* նախադասութիւն (naxadasutʻiwn)
* նախադատ (naxadat)
* նախադատական (naxadatakan)
* նախադատեմ (naxadatem)
* նախադիպիմ (naxadipim)
* նախադիր (naxadir)
* նախադնեմ (naxadnem)
* նախադուռն (naxaduṙn)
* նախադուրք (naxadurkʻ)
* նախադրական (naxadrakan)
* նախադրեմ (naxadrem)
* նախադրուատ (naxadruat)
* նախադրութիւն (naxadrutʻiwn)
* նախազարդ (naxazard)
* նախազգեցիկ (naxazgecʻik)
* նախազգուշութիւն (naxazgušutʻiwn)
* նախազդեմ (naxazdem)
* նախազեկոյց (naxazekoycʻ)
* նախազեկուցանեմ (naxazekucʻanem)
* նախազեղում (naxazełum)
* նախազօրավար (naxazōravar)
* նախաթարգմանեալ (naxatʻargmaneal)
* նախաթիւ (naxatʻiw)
* նախաթոռ (naxatʻoṙ)
* նախաթոռութիւն (naxatʻoṙutʻiwn)
* նախաթուեմ (naxatʻuem)
* նախաժաման (naxažaman)
* նախաժամանակ (naxažamanak)
* նախաժամանեմ (naxažamanem)
* նախախաբ (naxaxab)
* նախախնամ (naxaxnam)
* նախախնամաբար (naxaxnamabar)
* նախախնամագոյն (naxaxnamagoyn)
* նախախնամական (naxaxnamakan)
* նախախնամապէս (naxaxnamapēs)
* նախախնամեմ (naxaxnamem)
* նախախնամիչ (naxaxnamičʻ)
* նախախնամող (naxaxnamoł)
* նախախնամողական (naxaxnamołakan)
* նախախնամողութիւն (naxaxnamołutʻiwn)
* նախախնամութիւն (naxaxnamutʻiwn)
* նախախոկումն (naxaxokumn)
* նախախոհութիւն (naxaxohutʻiwn)
* նախախոնարհ (naxaxonarh)
* նախախոստովանեալ (naxaxostovaneal)
* նախախորհեալ (naxaxorheal)
* նախախորհութիւն (naxaxorhutʻiwn)
* նախախորհրդագէտ (naxaxorhrdagēt)
* նախախորհրդութիւն (naxaxorhrdutʻiwn)
* նախախտութիւն (naxaxtutʻiwn)
* նախախօս (naxaxōs)
* նախածագեմ (naxacagem)
* նախածան (naxacan)
* նախածանուցանիմ (naxacanucʻanim)
* նախածանօթ (naxacanōtʻ)
* նախածանօթագոյն (naxacanōtʻagoyn)
* նախածանօթութիւն (naxacanōtʻutʻiwn)
* նախածին (naxacin)
* նախածնող (naxacnoł)
* նախածնունդ (naxacnund)
* նախածնօղ (naxacnōł)
* նախակ (naxak)
* նախակազմեմ (naxakazmem)
* նախակապուտ (naxakaput)
* նախակատար (naxakatar)
* նախակարգ (naxakarg)
* նախակարգաբար (naxakargabar)
* նախակարգեմ (naxakargem)
* նախակարգութիւն (naxakargutʻiwn)
* նախակարծ (naxakarc)
* նախակերող (naxakeroł)
* նախակերտ (naxakert)
* նախակերտեալ (naxakerteal)
* նախակիր (naxakir)
* նախակնիք (naxaknikʻ)
* նախակոչ (naxakočʻ)
* նախակոչեալ (naxakočʻeal)
* նախակոչեցեալ (naxakočʻecʻeal)
* նախակործան (naxakorcan)
* նախակրթակ (naxakrtʻak)
* նախակրթական (naxakrtʻakan)
* նախակրթանք (naxakrtʻankʻ)
* նախակրթեմ (naxakrtʻem)
* նախակրթութիւն (naxakrtʻutʻiwn)
* նախակրօն (naxakrōn)
* նախահաղորդեալ (naxahałordeal)
* նախահաճութիւն (naxahačutʻiwn)
* նախահամար (naxahamar)
* նախահայեաց (naxahayeacʻ)
* նախահայեցութիւն (naxahayecʻutʻiwn)
* նախահայր (naxahayr)
* նախահայրեան (naxahayrean)
* նախահասակ (naxahasak)
* նախահաւ (naxahaw)
* նախահաւակ (naxahawak)
* նախահաւատ (naxahawat)
* նախահաւեմ (naxahawem)
* նախահետեւող (naxahetewoł)
* նախահնարեալ (naxahnareal)
* նախահոգ (naxahog)
* նախահոգակ (naxahogak)
* նախահոգական (naxahogakan)
* նախահոգակութիւն (naxahogakutʻiwn)
* նախահոգամ (naxahogam)
* նախահոգութիւն (naxahogutʻiwn)
* նախահրաման (naxahraman)
* նախահրաշ (naxahraš)
* նախահրաւէր (naxahrawēr)
* նախահրաւիրեալ (naxahrawireal)
* նախահրաւիրումն (naxahrawirumn)
* նախաձայն (naxajayn)
* նախաձայնեմ (naxajaynem)
* նախաձայնութիւն (naxajaynutʻiwn)
* նախաձեռն (naxajeṙn)
* նախաձեռնարկեմ (naxajeṙnarkem)
* նախաձեռնեմ (naxajeṙnem)
* նախաձեռնութիւն (naxajeṙnutʻiwn)
* նախաձիգ (naxajig)
* նախաղի (naxałi)
* նախաճանապարհ (naxačanaparh)
* նախաճանապարհորդեցուցանեմ (naxačanaparhordecʻucʻanem)
* նախաճանապարհորդութիւն (naxačanaparhordutʻiwn)
* նախաճաշակ (naxačašak)
* նախաճաշակիչ (naxačašakičʻ)
* նախաճառ (naxačaṙ)
* նախաճառեմ (naxačaṙem)
* նախաճառութիւն (naxačaṙutʻiwn)
* նախամամ (naxamam)
* նախամայր (naxamayr)
* նախամասնութիւն (naxamasnutʻiwn)
* նախամատոյց (naxamatoycʻ)
* նախամարգարէ (naxamargarē)
* նախամարդ (naxamard)
* նախամարտիկ (naxamartik)
* նախամարտիւրոս (naxamartiwros)
* նախամարտկութիւն (naxamartkutʻiwn)
* նախամաքրիմ (naxamakʻrim)
* նախամեծար (naxamecar)
* նախամեծարեմ (naxamecarem)
* նախամեղ (naxameł)
* նախամեռելութիւն (naxameṙelutʻiwn)
* նախամիջօրեայ (naxamiǰōreay)
* նախամուտ (naxamut)
* նախամրցողական (naxamrcʻołakan)
* նախայայտ (naxayayt)
* նախայայտաբար (naxayaytabar)
* նախայայտեմ (naxayaytem)
* նախայայտնի (naxayaytni)
* նախայայտութիւն (naxayaytutʻiwn)
* նախայանց (naxayancʻ)
* նախայանցանք (naxayancʻankʻ)
* նախայաջորդ (naxayaǰord)
* նախայառաջեալ (naxayaṙaǰeal)
* նախայարձակ (naxayarjak)
* նախայարմարեմ (naxayarmarem)
* նախայարուցեալ (naxayarucʻeal)
* նախայաւիտեան (naxayawitean)
* նախայաւիտենական (naxayawitenakan)
* նախայիշատակեալ (naxayišatakeal)
* նախայիշող (naxayišoł)
* նախայլք (naxaylkʻ)
* նախայօժար (naxayōžar)
* նախայօժարական (naxayōžarakan)
* նախայօժարիմ (naxayōžarim)
* նախայօժարութիւն (naxayōžarutʻiwn)
* նախան (naxan)
* նախանահատակիմ (naxanahatakim)
* նախանահատակութիւն (naxanahatakutʻiwn)
* նախաներածութիւն (naxaneracutʻiwn)
* նախանիստ (naxanist)
* նախանկատ (naxankat)
* նախանկար (naxankar)
* նախանկարեմ (naxankarem)
* նախանկարութիւն (naxankarutʻiwn)
* նախանմանող (naxanmanoł)
* նախանշան (naxanšan)
* նախանշանակ (naxanšanak)
* նախանուէր (naxanuēr)
* նախանստութիւն (naxanstutʻiwn)
* նախանցիկ (naxancʻik)
* նախաշար (naxašar)
* նախաշաւեղ (naxašaweł)
* նախաշաւիղ (naxašawił)
* նախաշէն (naxašēn)
* նախաշխարհ (naxašxarh)
* նախաչար (naxačʻar)
* նախապաշտիմ (naxapaštim)
* նախապատիր (naxapatir)
* նախապատիւ (naxapatiw)
* նախապատճառ (naxapatčaṙ)
* նախապատմելի (naxapatmeli)
* նախապատմեմ (naxapatmem)
* նախապատմութիւն (naxapatmutʻiwn)
* նախապատուագոյն (naxapatuagoyn)
* նախապատուելագոյն (naxapatuelagoyn)
* նախապատուելի (naxapatueli)
* նախապատուեմ (naxapatuem)
* նախապատում (naxapatum)
* նախապատուութիւն (naxapatuutʻiwn)
* նախապատրաստեմ (naxapatrastem)
* նախապարգեւ (naxapargew)
* նախապարիսպ (naxaparisp)
* նախապետ (naxapet)
* նախապետաբար (naxapetabar)
* նախապետական (naxapetakan)
* նախապետութիւն (naxapetutʻiwn)
* նախապէս (naxapēs)
* նախապսակ (naxapsak)
* նախապտուղ (naxaptuł)
* նախառեալ (naxaṙeal)
* նախառութիւն (naxaṙutʻiwn)
* նախասական (naxasakan)
* նախասահմանադրութիւն (naxasahmanadrutʻiwn)
* նախասահմանեմ (naxasahmanem)
* նախասահմանութիւն (naxasahmanutʻiwn)
* նախասառոյց (naxasaṙoycʻ)
* նախասարկաւագ (naxasarkawag)
* նախասաց (naxasacʻ)
* նախասացեալ (naxasacʻeal)
* նախասացիկ (naxasacʻik)
* նախասացութիւն (naxasacʻutʻiwn)
* նախասերմանեմ (naxasermanem)
* նախասերտեալ (naxaserteal)
* նախասկզբնաբար (naxaskzbnabar)
* նախասկզբնական (naxaskzbnakan)
* նախասկզբնաւորութիւն (naxaskzbnaworutʻiwn)
* նախասկիզբն (naxaskizbn)
* նախասող (naxasoł)
* նախասպան (naxaspan)
* նախասպնջական (naxaspnǰakan)
* նախաստացեալ (naxastacʻeal)
* նախաստացող (naxastacʻoł)
* նախաստեղծ (naxastełc)
* նախաստեղծեալ (naxastełceal)
* նախաստեղծեցեալ (naxastełcecʻeal)
* նախաստեղծիկ (naxastełcik)
* նախաստիճան (naxastičan)
* նախասրբեալ (naxasrbeal)
* նախավախճան (naxavaxčan)
* նախավախճանեալ (naxavaxčaneal)
* նախավաղ (naxavał)
* նախավաճառող (naxavačaṙoł)
* նախավաստակ (naxavastak)
* նախավարկաբար (naxavarkabar)
* նախավարկանեմ (naxavarkanem)
* նախավարկեմ (naxavarkem)
* նախավարձեմ (naxavarjem)
* նախավարձիմ (naxavarjim)
* նախավերակ (naxaverak)
* նախավկայ (naxavkay)
* նախավկայեմ (naxavkayem)
* նախավկայութիւն (naxavkayutʻiwn)
* նախավկայուհի (naxavkayuhi)
* նախավճռեմ (naxavčṙem)
* նախատարածեմ (naxataracem)
* նախատեղեակութիւն (naxatełeakutʻiwn)
* նախատեղեկութիւն (naxatełekutʻiwn)
* նախատես (naxates)
* նախատեսական (naxatesakan)
* նախատեսակիմ (naxatesakim)
* նախատեսեմ (naxatesem)
* նախատեսութիւն (naxatesutʻiwn)
* նախատեսուչ (naxatesučʻ)
* նախատիպ (naxatip)
* նախատիրեմ (naxatirem)
* նախատուն (naxatun)
* նախատունկ (naxatunk)
* նախատուր (naxatur)
* նախատպագոյն (naxatpagoyn)
* նախատպաւորական (naxatpaworakan)
* նախատպաւորեմ (naxatpaworem)
* նախատպաւորութիւն (naxatpaworutʻiwn)
* նախատպեմ (naxatpem)
* նախատպութիւն (naxatputʻiwn)
* նախատրաբար (naxatrabar)
* նախատրապէս (naxatrapēs)
* նախատօն (naxatōn)
* նախատօնակ (naxatōnak)
* նախարդար (naxardar)
* նախարկեմ (naxarkem)
* նախարշաւ (naxaršaw)
* նախացուցակ (naxacʻucʻak)
* նախացուցանեմ (naxacʻucʻanem)
* նախաւորութիւն (naxaworutʻiwn)
* նախափայլեմ (naxapʻaylem)
* նախաքարոզ (naxakʻaroz)
* նախգիտական (naxgitakan)
* նախգիտութիւն (naxgitutʻiwn)
* նախգոյն (naxgoyn)
* նախդիր (naxdir)
* նախելուզակ (naxeluzak)
* նախեկեղեցի (naxekełecʻi)
* նախեկող (naxekoł)
* նախեղակ (naxełak)
* նախեղեալ (naxełeal)
* նախեղութիւն (naxełutʻiwn)
* նախենթակայ (naxentʻakay)
* նախենթակացեալ (naxentʻakacʻeal)
* նախերախայրիք (naxeraxayrikʻ)
* նախերգաբար (naxergabar)
* նախերգակ (naxergak)
* նախերգան (naxergan)
* նախերգեմ (naxergem)
* նախերգութիւն (naxergutʻiwn)
* նախերեսութիւն (naxeresutʻiwn)
* նախերեւակ (naxerewak)
* նախերջանիկ (naxerǰanik)
* նախէ (naxē)
* նախըղձիկք (naxəłjikkʻ)
* նախըմպեմ (naxəmpem)
* նախընդել (naxəndel)
* նախընդունակ (naxəndunak)
* նախընթանամ (naxəntʻanam)
* նախընթաց (naxəntʻacʻ)
* նախընթացիկ (naxəntʻacʻik)
* նախընթացութիւն (naxəntʻacʻutʻiwn)
* նախընթրակ (naxəntʻrak)
* նախընծայ (naxəncay)
* նախընծայեալ (naxəncayeal)
* նախընծայեցեալ (naxəncayecʻeal)
* նախընկալ (naxənkal)
* նախընձեռեմ (naxənjeṙem)
* նախընտել (naxəntel)
* նախընտիր (naxəntir)
* նախընտրեալ (naxəntreal)
* նախիղձիկք (naxiłjikkʻ)
* նախիմաց (naximacʻ)
* նախիմացական (naximacʻakan)
* նախիմացութիւն (naximacʻutʻiwn)
* նախիշխանութիւն (naxišxanutʻiwn)
* նախծին (naxcin)
* նախկի (naxki)
* նախկին (naxkin)
* նախկնաբար (naxknabar)
* նախկնագոյն (naxknagoyn)
* նախկնութիւն (naxknutʻiwn)
* նախկրթականք (naxkrtʻakankʻ)
* նախհան (naxhan)
* նախհաշտութիւն (naxhaštutʻiwn)
* նախնագոյն (naxnagoyn)
* նախնական (naxnakan)
* նախնակերտ (naxnakert)
* նախնեակ (naxneak)
* նախնեկ (naxnek)
* նախնի (naxni)
* նախնութիւն (naxnutʻiwn)
* նախողջոյնք (naxołǰoynkʻ)
* նախունակ (naxunak)
* նախունական (naxunakan)
* նախուսնեալ (naxusneal)
* նախուստ (naxust)
* նախպահպանութիւն (naxpahpanutʻiwn)
* նախտեսութիւն (naxtesutʻiwn)

### Related terms

* նախապետ (naxapet)
* նահատակ (nahatak)

### Descendants

* Armenian: նախ (nax)

### References

* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “նախ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* Petrosean, Matatʻeay (1879) “նախ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “նախ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Abrahamyan, Ašot (1976) Grabari jeṙnark [A Handbook of Old Armenian]‎ (in Armenian), 4th edition, Yerevan: Luys