# զէն
## Old Armenian
### Etymology

From Middle Iranian. Compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (zyn'), 𐫉𐫏𐫗 (zyn /⁠zēn⁠/, “weapon, armour”), Parthian 𐫉𐫏𐫗 (zyn /⁠zēn⁠/, “weapon, armour”), Sogdian [script needed] (zyn' /⁠zēn⁠/, “armour, weapon”), Avestan 𐬰𐬀𐬉𐬥𐬀 m (zaēna, “weapon”), 𐬰𐬀𐬉𐬥𐬁𐬎 f (zaēnāu, “baldric”), which go back to Proto-Iranian *zayana- or *zaina-. For further origin compare Sanskrit हिनोति (hinóti, “to impel, stimulate”), from root *ǵʰey- (“to drive, move, fling”). Compare also Iranian borrowings: Tocharian B tsain (“arrow”), plural tsainwa, Old Aramaic 𐡆𐡉𐡍𐡀 (zynʾ), Classical Syriac ܙܝܢܐ (zaynāʾ, “weapon”), Classical Mandaic ࡆࡀࡉࡍࡀ (zaina, “armour”) and Georgian ზეინ-კალ-ი (zein-ḳal-i, “armourer, metal-worker”).
Doublet of գայիսոն (gayison).

### Noun

զէն • (zēn)
* arm, weapon; armament, armour, munition, harness
    զէն եւ զարդ ― zēn ew zard ― armour, arming
    զէն ի ձեռին ― zēn i jeṙin ― in arms; armed, bearing arms
    զինու զօրութեամբ ― zinu zōrutʻeamb ― with arms; by main strength
    զէնս կրել ― zēns krel ― to carry, to bear arms
    ի զէն գնալ, ընթանալ, դառնալ, զէն առնուլ, զգենուլ, ի վեր առնուլ, ի զէն վառիլ ― i zēn gnal, əntʻanal, daṙnal, zēn aṙnul, zgenul, i ver aṙnul, i zēn vaṙil ― to fly to arms, to buckle on one's armour, to take up arms, to arm oneself
    զէն առնուլ ընդդէմ ― zēn aṙnul ənddēm ― to bear arms against
    ի զէն վառել ― i zēn vaṙel ― to put under arms
    ի բաց թողուլ զզէնս ― i bacʻ tʻołul zzēns ― to lay down one's arms
    հրաման կրելոյ զէնս ― hraman kreloy zēns ― license to shoot
    հրաթափ զէնք ― hratʻapʻ zēnkʻ ― fire arms, guns, muskets, rifles
    հատու զէնք ― hatu zēnkʻ ― side arms, weapons, cutting, edge
    վառեալ ի զէն եւ ի զարդ ― vaṙeal i zēn ew i zard ― armed from head to foot
    առաջին փորձ զինուց ― aṙaǰin pʻorj zinucʻ ― one's first passage in arms
    այր զինու ― ayr zinu ― man at arms
    ազգ կիրթ ի հրահանգս զինուց ― azg kirtʻ i hrahangs zinucʻ ― a nation inured to war
    ի զէ՛ն, ի զէ՛ն ― i zḗn, i zḗn ― to arms!
    զէն ի վե՛ր, յառա՛ջ, զէն ի վա՛յր ― zēn i vér, yaṙáǰ, zēn i váyr ― carry, present, ground arms!
    կազմ ի զէ՛ն ― kazm i zḗn ― ready!
    զէն կալէ՛ք, զէն առէ՛ք, զէն ի ձե՛ռս ― zēn kalḗkʻ, zēn aṙḗkʻ, zēn i jéṙs ― support arms!
    սպանանել զինուք ― spananel zinukʻ ― to put to the sword
    ելանել ընդ զէնս ― elanel ənd zēns ― to commit suicide
    դուլ զինուց ― dul zinucʻ ― a truce
    սահմանք քաջաց զէնն իւրեանց ― sahmankʻ kʻaǰacʻ zēnn iwreancʻ ― the arms of the brave decide the limits of their power
    հին զէնն ― hin zēnn ― (figuratively) woman, female

#### Declension

post-classical
post-classical

#### Derived terms

* անզէն (anzēn)
* անզինահար (anzinahar)
* ապազէն (apazēn)
* ապայազինութիւն (apayazinutʻiwn)
* առնազէն (aṙnazēn)
* ասպազէն (aspazēn)
* ասպազինեմ (aspazinem)
* աստուածազէն (astuacazēn)
* բազմազինութիւն (bazmazinutʻiwn)
* բանազինութիւն (banazinutʻiwn)
* գաղտազէն (gałtazēn)
* գինեզինիմ (ginezinim)
* գինեզինութիւն (ginezinutʻiwn)
* զէնընկէց (zēnənkēcʻ)
* զինագործութիւն (zinagorcutʻiwn)
* զինազարդեալ (zinazardeal)
* զինազգեաց (zinazgeacʻ)
* զինազգեստ (zinazgest)
* զինազգեստեալ (zinazgesteal)
* զինալից (zinalicʻ)
* զինական (zinakan)
* զինակիր (zinakir)
* զինակից (zinakicʻ)
* զինակցիմ (zinakcʻim)
* զինահամբառնամ (zinahambaṙnam)
* զինահարիմ (zinaharim)
* զինամարտիկ (zinamartik)
* զինամարտութիւն (zinamartutʻiwn)
* զինանոց (zinanocʻ)
* զինաշարժ (zinašarž)
* զինապատեանք (zinapateankʻ)
* զինապետ (zinapet)
* զինապէս (zinapēs)
* զինատեաց (zinateacʻ)
* զինաւոր (zinawor)
* զինաւորիմ (zinaworim)
* զինաքաղ (zinakʻał)
* զինեմ (zinem)
* զինիմ (zinim)
* զինուոր (zinuor)
* զինուորաբար (zinuorabar)
* զինուորական (zinuorakan)
* զինուորակից (zinuorakicʻ)
* զինուորանամ (zinuoranam)
* զինուորապետ (zinuorapet)
* զինուորեմ (zinuorem)
* զինուորեցուցանեմ (zinuorecʻucʻanem)
* զինուորիմ (zinuorim)
* զինուորութիւն (zinuorutʻiwn)
* զինուորօրէն (zinuorōrēn)
* ինքազէն (inkʻazēn)
* ինքնազէն (inkʻnazēn)
* իսպառազէն (ispaṙazēn)
* կենազէն (kenazēn)
* կորովազէն (korovazēn)
* հրազէն (hrazēn)
* հրազինեմ (hrazinem)
* հրաշազէն (hrašazēn)
* ձիազէնք (jiazēnkʻ)
* մահազէն (mahazēn)
* մեկնազէն (meknazēn)
* մեկնակազէն (meknakazēn)
* մենազինեալ (menazineal)
* ոսկիազէն (oskiazēn)
* չարազինեալ (čʻarazineal)
* պատենազէն (patenazēn)
* սատանայազէն (satanayazēn)
* սուրազէն (surazēn)
* սպառազէն (spaṙazēn)
* սպառազինական (spaṙazinakan)
* սպառազինապէս (spaṙazinapēs)
* սպառազինեմ (spaṙazinem)
* սպառազինիմ (spaṙazinim)
* սպառազինութիւն (spaṙazinutʻiwn)
* սրազէն (srazēn)
* սրազինեալ (srazineal)
* վրիժակազէն (vrižakazēn)
* տարտարոսազէն (tartarosazēn)
* քաջազէն (kʻaǰazēn)
* քոյինազէն (kʻoyinazēn)

#### Descendants

* Armenian: զենք (zenkʻ)

### References

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “զէն”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “զէն”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “զէն”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* Olsen, Birgit Anette (1999) The noun in Biblical Armenian: origin and word-formation: with special emphasis on the Indo-European heritage (Trends in linguistics. Studies and monographs; 119), Berlin, New York: Mouton de Gruyter, page 880
* Bartholomae, Christian (1904) Altiranisches Wörterbuch [Old Iranian Dictionary]‎ (in German), Strassburg: K. J. Trübner, columns 1650–1651
* Nyberg, H. S. (1974) “zēn”, in A Manual of Pahlavi, Part II: Glossary, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, page 231
* Bailey, H. W. (1979) Dictionary of Khotan Saka, Cambridge, London, New York, Melbourne: Cambridge University press, pages 32b, 354a
* MacKenzie, D. N. (1971) “¹zēn”, in A concise Pahlavi dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press, page 99
* Gharib, B. (1995) “zyn'”, in Sogdian dictionary: Sogdian–Persian–English, Tehran: Farhangan Publications, page 470b
* Durkin-Meisterernst, Desmond (2004) A Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthian (Corpus Fontium Manichaeorum; 3.1), Turnhout: Brepols, pages 386–387