# powietrze
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *povětrьje. By surface analysis, po- +‎ wiatr +‎ -e. First attested in the end of the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /pɔvjɛtr̝ɛ/
* IPA: (15th CE) /pɔvjɛtr̝ɛ/

### Noun

powietrze n (related adjective powietrzny)
* (attested in Lesser Poland) air (composition of the atmosphere; that which is breathed)
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 1a:Na pouetrzucz slothke pene szøcz ony bily spe[ue]ualy[Na powietrzuć słodkie pienie sąć oni byli śpie[ue]wali]
* (attested in Lesser Poland) air (one of the classical four elements)
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 174a:Xpc na (pro ne) chczal gest byl cloueka stvorzycz s pouetrza..., allecz gest gy on szeme byl stworzil presto, isbicz on byl skromny, isczy szema... naprzecif pouetrzu gest ona moczna[Kryst nie chciał jest był człowieka stworzyć z powietrza..., aleć jest ji on [z] ziemie był stworzył przezto, iżbyć on był skromny, iżci ziemia... naprzeciw powietrzu jest ona mocna]
* air, gas (that which is expelled from the anus)
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 75:Czokolvye vzyal (sc. Jesus) podlvg czyala, to wschytko v nym gorączosczyą bylo skarmyono y vyschlo od nyego povyetrzym[Cokolwie wziął (sc. Jezus) podług ciała, to wszytko w nim gorącością było skarmiono i wyszło od niego powietrzym]
* air, atmosphere; weather (general state of the atmosphere or weather)
** 1880-1894 [End of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume I, page 148:Oretur deum pro... aere bono..., aby... bog raczyl... dacz nam... dobre povyetrze[Oretur Deum pro... aere bono..., aby... Bog raczył... dać nam... dobre powietrze]
* wind
    Synonym: wiatr
** 1461–1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 443r:Povetrze ventus[Powietrze ventus]
** End of the 15th century, Wokabularz petersburski I, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.XVI.33, page 8:Venticipium powyetrze[Venticipium powietrze]
* (attested in Masovia) sky
    Synonym: niebo
** 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎, Mierzeniec, Płock, line 394:By sza pothnoszyl na povyetrze, mvszysz placzycz swyanthopyetrze[By się podnosił na powietrze, musisz płacić świętopietrze]
* The meaning of this term is uncertain.
** 1885-2024 [c. 1500], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎, volume IV, page 748:Malus (ecclesie) powyetrze vel masth[Malus (ecclesie) powietrze vel maszt]

#### Derived terms

* morowe powietrze

#### Descendants

* Polish: powietrze
* Silesian: powietrze

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “powietrze”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “powietrze”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “powietrze”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “powietrze”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “powietrze”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish powietrze. By surface analysis, po- +‎ wiatr +‎ -e.

### Pronunciation

* IPA: /pɔˈvjɛ.tʂɛ/
* (Middle Polish) IPA: (16th c.) /pɔˈvjɛ.tr̝ɛ/, (17th–18th c.) /pɔˈvjɛ.tʂɛ/
* (Greater Poland):
** (Central Greater Poland) IPA: /pɔˈvjɛ.tʂɛ/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -ɛtʂɛ
* Syllabification: po‧wie‧trze

### Noun

powietrze n (related adjective powietrzny)
* air (substance constituting Earth's atmosphere, a gaseous mixture of nitrogen, oxygen, and various trace gases)
    Synonym: (poetic) eter
* air (apparently open space above the ground which these gasses fill)
* (obsolete) weather (atmospheric condition)
    Synonym: pogoda
* (obsolete, except in set phrases or dialecatl, Central Greater Poland) bad air (infection; epidemic)
* (obsolete, pathology) paralysis (loss of movement, especially in the limbs)
    Synonym: paraliż

#### Derived terms

* na świeżym powietrzu
* morowe powietrze
* powietrznia
* powietrznik
* powietrzówa
* powietrzyć impf
* być jak powietrze impf
* nie wziąć się z powietrza pf, nie brać się z powietrza impf
* odetchnąć innym powietrzem pf, oddywać innym powietrzem impf
* potraktować jak powietrze pf, traktować jak powietrze impf
* powietrze uszło pf, powietrze uchodzi impf
* wylecieć w powietrze pf, wylatywać w powietrze impf
* zawisnąć w powietrzu pf, wisieć w powietrzu impf
* zepsuć powietrze pf, psuć powietrze impf

#### Related terms

* powietrznie
* powietrzność

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), powietrze is one of the most used words in Polish, appearing 75 times in scientific texts, 13 times in news, 3 times in essays, 31 times in fiction, and 24 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 146 times, making it the 397th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “powietrze”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 420

### Further reading

* powietrze in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* powietrze in Polish dictionaries at PWN
* powietrze in PWN's encyclopedia
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “powietrze”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Wiesław Morawski (14.04.2020) “POWIETRZE”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “powietrze”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “powietrze”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1908), “powietrze”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 4, Warsaw, page 848
* Oskar Kolberg (1877) “powietrze”, in “Rzecz o mowie ludu wielkopolskiego”, in Zbiór wiadomości do antropologii krajowéj (in Polish), volume 1, III (Materyjały etnologiczne), page 22

## Silesian
### Etymology

Inherited from Old Polish powietrze. By surface analysis, po- +‎ wiatr +‎ -e.

### Pronunciation

* IPA: /pɔˈvjɛ.tʂɛ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɛtʂɛ
* Syllabification: po‧wie‧trze

### Noun

powietrze n
* air (gases making up the atmosphere of a planet)
* weather (atmospheric condition)
    Synonym: pogoda

### Further reading

* powietrze in silling.org