# խօսք
## Old Armenian
### Alternative forms

* խաւսք (xawskʻ)
* խօս (xōs) — rare

### Etymology

The original spelling is խաւսք (xawskʻ), of uncertain origin.
J̌ahukyan suggests derivation with metathesis from Iranian *vaxs, with a (Scythian?) sound change š → s from Proto-Indo-Iranian *wā́kš (“speech, voice”). For the metathesis he compares Ormuri [script needed] (ɣuš, ɣwoš, “to speak”).

### Noun

խօսք • (xōskʻ) pl
* word; speech, language, tongue; discourse, sermon; saying; diction; talk, conversation, chat
    Synonym: բան (ban)
    խօսք ընդ Աստուածոյ ― xōskʻ ənd Astuacoy ― prayer
    իտալական խօսիւք ― italakan xōsiwkʻ ― in the Italian language
    խօսս արկանել, առնել ― xōss arkanel, aṙnel ― to speak, to talk
    խօսս առնել, դնել ― xōss aṙnel, dnel ― to compose, to write
    ի խօսս գալ, մատչել ― i xōss gal, matčʻel ― to begin to speak in one's turn; to converse, to talk
    ի խօսս առնել ― i xōss aṙnel ― to cause to speak
    ի խօսս լինել, խօսք կանանց/լեզուաց լինել ― i xōss linel, xōskʻ kanancʻ/lezuacʻ linel ― to be the public scorn, to become a byeword
    կարճել զխօսս ուրուք ― karčel zxōss urukʻ ― to interrupt a person, to break in upon
    խօսք քո յայտ առնեն զքեզ ― xōskʻ kʻo yayt aṙnen zkʻez ― thy speech betrayeth thee
* word, promise
* report, news
* crowing of a cock
    խօսք հաւու ― xōskʻ hawu ― cock-crowing

#### Derived terms

* ազատախօս (azataxōs)
* ամբծախօս (ambcaxōs)
* անաստուածախօս (anastuacaxōs)
* անբարեխօս (anbarexōs)
* անբծախօս (anbcaxōs)
* անխօս (anxōs)
* անխօսագոյն (anxōsagoyn)
* անխօսական (anxōsakan)
* անխօսելի (anxōseli)
* անխօսնագոյն (anxōsnagoyn)
* անխօսութիւն (anxōsutʻiwn)
* անխօսուն (anxōsun)
* անճառախօս (ančaṙaxōs)
* անպատշաճախօս (anpatšačaxōs)
* ապիրատախօս (apirataxōs)
* առակախօս (aṙakaxōs)
* առակախօսեմ (aṙakaxōsem)
* առակախօսութիւն (aṙakaxōsutʻiwn)
* առաջախօս (aṙaǰaxōs)
* առասպելախօս (aṙaspelaxōs)
* առաքելախօս (aṙakʻelaxōs)
* առնխօսութիւն (aṙnxōsutʻiwn)
* աստուածախօս (astuacaxōs)
* աստուածախօսակ (astuacaxōsak)
* աստուածախօսեմ (astuacaxōsem)
* աստուածախօսութիւն (astuacaxōsutʻiwn)
* աստուածխօսութիւն (astuacxōsutʻiwn)
* ատենախօս (atenaxōs)
* ատենախօսութիւն (atenaxōsutʻiwn)
* արագախօս (aragaxōs)
* արդարախօս (ardaraxōs)
* արդարախօսող (ardaraxōsoł)
* արձանախօս (arjanaxōs)
* արուեստախօս (aruestaxōs)
* արուեստախօսեմ (aruestaxōsem)
* աւելախօս (awelaxōs)
* աւելախօսութիւն (awelaxōsutʻiwn)
* բազմախօս (bazmaxōs)
* բազմախօսութիւն (bazmaxōsutʻiwn)
* բանախօս (banaxōs)
* բանախօսութիւն (banaxōsutʻiwn)
* բարեխօս (barexōs)
* բարեխօսական (barexōsakan)
* բարեխօսակից (barexōsakicʻ)
* բարեխօսանք (barexōsankʻ)
* բարեխօսեմ (barexōsem)
* բարեխօսիմ (barexōsim)
* բարեխօսութիւն (barexōsutʻiwn)
* բարեկամախօս (barekamaxōs)
* բարոյախօս (baroyaxōs)
* բարոյախօսեմ (baroyaxōsem)
* բացախօսութիւն (bacʻaxōsutʻiwn)
* բնախօս (bnaxōs)
* բնախօսեմ (bnaxōsem)
* բնախօսութիւն (bnaxōsutʻiwn)
* գեղեցկախօս (gełecʻkaxōs)
* գեղեցկախօսութիւն (gełecʻkaxōsutʻiwn)
* դեռախօս (deṙaxōs)
* դիմախօսեմ (dimaxōsem)
* դիմախօսիմ (dimaxōsim)
* դիւախօս (diwaxōs)
* երագախօս (eragaxōs)
* երազախօս (erazaxōs)
* երեսախօս (eresaxōs)
* երեսախօսեմ (eresaxōsem)
* երկխօս (erkxōs)
* զազրախօսութիւն (zazraxōsutʻiwn)
* զարդախօս (zardaxōs)
* զգաստախօս (zgastaxōs)
* զրախօս (zraxōs)
* զրախօսութիւն (zraxōsutʻiwn)
* ընդդիմախօս (ənddimaxōs)
* ընդդիմախօսեմ (ənddimaxōsem)
* ընդդիմախօսութիւն (ənddimaxōsutʻiwn)
* ընդոստախօս (əndostaxōs)
* ընդունայնախօս (əndunaynaxōs)
* ընդվայրախօս (əndvayraxōs)
* ընդվայրախօսութիւն (əndvayraxōsutʻiwn)
* թերխօս (tʻerxōs)
* թոթովախօս (tʻotʻovaxōs)
* թոթովախօսութիւն (tʻotʻovaxōsutʻiwn)
* ժանտախօս (žantaxōs)
* ինքնախօս (inkʻnaxōs)
* ինքնախօսութիւն (inkʻnaxōsutʻiwn)
* իրաւախօս (irawaxōs)
* իւրախօս (iwraxōs)
* լաւախօս (lawaxōs)
* լեզուախօսութիւն (lezuaxōsutʻiwn)
* լրբախօս (lrbaxōs)
* խառնախօս (xaṙnaxōs)
* խառնախօսութիւն (xaṙnaxōsutʻiwn)
* խառնխօսութիւն (xaṙnxōsutʻiwn)
* խնամախօսիմ (xnamaxōsim)
* խնամեխօս (xnamexōs)
* խորախօս (xoraxōs)
* խորախօսութիւն (xoraxōsutʻiwn)
* խօսակակից (xōsakakicʻ)
* խօսական (xōsakan)
* խօսակից (xōsakicʻ)
* խօսակցիմ (xōsakcʻim)
* խօսակցութիւն (xōsakcʻutʻiwn)
* խօսանակ (xōsanak)
* խօսարան (xōsaran)
* խօսարկութիւն (xōsarkutʻiwn)
* խօսելի (xōseli)
* խօսեմ (xōsem)
* խօսեցուցանեմ (xōsecʻucʻanem)
* խօսիմ (xōsim)
* խօսնակ (xōsnak)
* խօսնական (xōsnakan)
* խօսնակից (xōsnakicʻ)
* խօսնայր (xōsnayr)
* խօսող (xōsoł)
* խօսողական (xōsołakan)
* խօսողութիւն (xōsołutʻiwn)
* խօսութիւն (xōsutʻiwn)
* խօսումն (xōsumn)
* խօսուն (xōsun)
* խօսօղ (xōsōł)
* ծածկախօս (cackaxōs)
* ծանրախօս (canraxōs)
* ծանրախօսութիւն (canraxōsutʻiwn)
* կամակորախօս (kamakoraxōs)
* կանանցախօս (kanancʻaxōs)
* կանխախօսիմ (kanxaxōsim)
* կանխախօսութիւն (kanxaxōsutʻiwn)
* կատաղախօս (katałaxōs)
* կարծեխօս (karcexōs)
* կոկորդախօս (kokordaxōs)
* կորովախօս (korovaxōs)
* հակառակախօս (hakaṙakaxōs)
* հակառակախօսութիւն (hakaṙakaxōsutʻiwn)
* համախօս (hamaxōs)
* համարձակախօս (hamarjakaxōs)
* համբարձախօսական (hambarjaxōsakan)
* համեղախօսութիւն (hamełaxōsutʻiwn)
* հայերէնախօս (hayerēnaxōs)
* հանապազախօս (hanapazaxōs)
* հասարակախօսութիւն (hasarakaxōsutʻiwn)
* հարսնախօս (harsnaxōs)
* հաւախօս (hawaxōs)
* հեշտախօս (heštaxōs)
* հեշտախօսութիւն (heštaxōsutʻiwn)
* հերձախօսութիւն (herjaxōsutʻiwn)
* հնախօս (hnaxōs)
* հնախօսութիւն (hnaxōsutʻiwn)
* հոգիախօս (hogiaxōs)
* հրապարակախօս (hraparakaxōs)
* հրապարակախօսեմ (hraparakaxōsem)
* հրապարակախօսութիւն (hraparakaxōsutʻiwn)
* ճարտարախօս (čartaraxōs)
* ճարտարախօսեմ (čartaraxōsem)
* ճարտարախօսութիւն (čartaraxōsutʻiwn)
* ճշմարտախօս (čšmartaxōs)
* ճշմարտախօսեմ (čšmartaxōsem)
* ճշմարտախօսութիւն (čšmartaxōsutʻiwn)
* մեծախօս (mecaxōs)
* միախօսիկ (miaxōsik)
* մորոսախօսութիւն (morosaxōsutʻiwn)
* մորոսխօսութիւն (morosxōsutʻiwn)
* յախուռնախօս (yaxuṙnaxōs)
* յամրախօս (yamraxōs)
* յանդգնախօս (yandgnaxōs)
* յանդիմանախօս (yandimanaxōs)
* յանդիմանախօսութիւն (yandimanaxōsutʻiwn)
* յառաջախօս (yaṙaǰaxōs)
* յառաջախօսութիւն (yaṙaǰaxōsutʻiwn)
* յորդախօս (yordaxōs)
* յստակախօս (ystakaxōs)
* նախախօս (naxaxōs)
* նանիրխօսութիւն (nanirxōsutʻiwn)
* նենգախօսութիւն (nengaxōsutʻiwn)
* նմանախօս (nmanaxōs)
* նրբախօս (nrbaxōs)
* շատախօս (šataxōs)
* շատախօսութիւն (šataxōsutʻiwn)
* շատխօս (šatxōs)
* շատխօսեմ (šatxōsem)
* շատխօսութիւն (šatxōsutʻiwn)
* շուտախօս (šutaxōs)
* որովայնախօս (orovaynaxōs)
* ուղղախօս (ułłaxōs)
* ուղղախօսական (ułłaxōsakan)
* ուղղախօսեմ (ułłaxōsem)
* ուղղախօսութիւն (ułłaxōsutʻiwn)
* չարախօս (čʻaraxōs)
* չարախօսակից (čʻaraxōsakicʻ)
* չարախօսեմ (čʻaraxōsem)
* չարախօսութիւն (čʻaraxōsutʻiwn)
* չափախօս (čʻapʻaxōs)
* պայծառախօս (paycaṙaxōs)
* պատգամախօս (patgamaxōs)
* պարզախօս (parzaxōs)
* պարկեշտախօսութիւն (parkeštaxōsutʻiwn)
* պարունակախօսք (parunakaxōskʻ)
* պղծագործախօս (płcagorcaxōs)
* պղծախօս (płcaxōs)
* պոռոտախօս (poṙotaxōs)
* սակաւախօս (sakawaxōs)
* սատանայախօս (satanayaxōs)
* սնոտիախօս (snotiaxōs)
* սուտխօսութիւն (sutxōsutʻiwn)
* ստախօս (staxōs)
* ստախօսութիւն (staxōsutʻiwn)
* ստուգախօս (stugaxōs)
* վայրախօսութիւն (vayraxōsutʻiwn)
* վայրապարախօս (vayraparaxōs)
* վատախօս (vataxōs)
* վատախօսութիւն (vataxōsutʻiwn)
* վարդապետախօս (vardapetaxōs)
* վերախօսիմ (veraxōsim)
* վնասախօս (vnasaxōs)
* տարախօս (taraxōs)
* տարախօսեմ (taraxōsem)
* տարախօսութիւն (taraxōsutʻiwn)
* տիեզերախօս (tiezeraxōs)
* տիրախօս (tiraxōs)
* տրամախօսութիւն (tramaxōsutʻiwn)
* ցածախօս (cʻacaxōs)
* ցոփախօսութիւն (cʻopʻaxōsutʻiwn)
* փափկախօս (pʻapʻkaxōs)
* քաղցրախօս (kʻałcʻraxōs)
* քաղցրախօսակ (kʻałcʻraxōsak)
* քաղցրախօսեմ (kʻałcʻraxōsem)
* քաղցրախօսիկ (kʻałcʻraxōsik)
* քաջախօս (kʻaǰaxōs)
* քաջախօսնակ (kʻaǰaxōsnak)
* քաջախօսութիւն (kʻaǰaxōsutʻiwn)
* քննախօսութիւն (kʻnnaxōsutʻiwn)
* քսմսախօսութիւն (kʻsmsaxōsutʻiwn)
* քրիստոսախօս (kʻristosaxōs)

#### Descendants

* Armenian: խոսք (xoskʻ)

### References

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “խօսք”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “խօսք”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “խօս”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* Martirosyan, Hrach (2010) Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, page 327
* J̌ahukyan, Geworg (1995) “Hay-iranakan lezvakan zugadipumner [Armenian–Iranian Lingual Parallels]”, in Patma-banasirakan handes [Historical-Philological Journal]‎ (in Armenian), number 2, pages 183–186