# սուրճ
## Armenian
### Etymology

A modern word of unknown origin. The first attestation is in the second volume of HHB (1769) as a Grabar gloss to Ashkharhabar խահվէ (xahvē), followed by attestations in Xačʻatur J̌uġayecʻi (1787), Sarafean (1788) and Petros J̌ułayecʿi (1789).
Perhaps of onomatopoeic origin, from the sound made when sipping coffee. Typologically compare Hungarian szürcsöl (“to slurp, sip”), of onomatopoeic origin.
Folk etymology explains as սև (sew, “black”) + ջուր (ǰur, “water”).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /suɾt͡ʃ/, [suɾt͡ʃ]
* (Western Armenian) IPA: /suɾd͡ʒ/, [suɾd͡ʒ]
* Audio (Eastern Armenian):(file)

### Noun

սուրճ • (surč)
* coffee (beverage, powder and beans)
    Synonyms: կոֆե (kofe), խահվե (xahve), ղահվե (ġahve), ղայֆա (ġayfa), ղայֆե (ġayfe), կոփ (kopʻ), սևջուր (sewǰur)
** 1787, Xačʻatur J̌ułayecʻi, Patmutʻiwn Parsicʻ [History of Persians] : […] իսկ առ դրան եկեղեցւոյն նստէ դարձեալ յաթոռ․ ուր տան նմա սուրճ, այսինքն՝ ղահֆայ առ ի ըմպել։ և իբր աւարտեաց զարբումն սրճոյն, այսինքն՝ ղահֆային, ելեալ գնայ ի տեղին իւր՝ ուստի եկեալն էր […] […] isk aṙ dran ekeġecʻwoyn nstē darjeal yatʻoṙ; ur tan nma surč, aysinkʻn, ġahfay aṙ i əmpel. ew ibr awarteacʻ zarbumn srčoyn, aysinkʻn, ġahfayin, eleal gnay i teġin iwr, usti ekealn ēr […]
** 1789, Petros Kʻalantʻarean (J̌ułayecʻi), Bžškaran hamaṙōt [Brief Medical Book] :Նախ ըզռաւէնտն՝ մանտր կոտորեա՛, և ապա՝ ընդ միւս սերմանն՝ բովեա՛ որպէս սուրճ, և ի միասին ծեծեա՛, և հեղ ի վերայ նոցին մին չայի թաս վարդեջուր […] Nax əzṙawēntn, mantr kotoreá, ew apa, ənd miws sermann, boveá orpēs surč, ew i miasin ceceá, ew heġ i veray nocʻin min čʻayi tʻas vardeǰur […]
** 1789, Petros Kʻalantʻarean (J̌ułayecʻi), Bžškaran hamaṙōt [Brief Medical Book] :Քօֆէ․ է սուրճն, որ ըստ թուրքաց՝ քահվէ ասի:Kʻōfē; ē surčn, or əst tʻurkʻacʻ, kʻahvē asi:Kʻōfē = Is the coffee, which in Turkish is called kʻahvē.

#### Derived terms

* սրճագույն (srčaguyn)
* սրճակաթ (srčakatʻ)
* սրճահատիկ (srčahatik)
* սրճաղաց (srčaġacʻ)
* սրճաման (srčaman)
* սրճանոց (srčanocʻ)
* սրճաստան (srčastan)
* սրճավաճառ (srčavačaṙ)
* սրճատուն (srčatun)
* սրճարան (srčaran)
* սրճարանատեր (srčaranater)
* սրճարար (srčarar)
* սրճել (srčel)
* սրճենի (srčeni)
* սրճեփ (srčepʻ)
* սրճիտ (srčit)

### References

* ↑ Ačaṙean, Hračʻeay (1979) “սուրճ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, volume IV, Yerevan: University Press, page 257a
* ↑ Ananean, Mkrtičʻ (1769) “խահվէ”, in Baṙgirkʻ Haykazean lezui. Baṙgirkʻ yašxarhabaṙē i grabaṙn [Dictionary of the Armenian Language. Dictionary from New Armenian into Old Armenian]‎ (in Old Armenian), volume II, Venice: S. Lazarus Armenian Academy, page 238b
* ↑ Sarafean, Kġēopatra (1788) Banali gitutʻean [Key of Knowledge] (overall work in Armenian and Russian), Saint Petersburg: Grigor Khaldariants press, page 171
* ↑ Malxaseancʻ, Stepʻan (1945) “սուրճ”, in Hayerēn bacʻatrakan baṙaran [Armenian Explanatory Dictionary] (in Armenian), volume IV, Yerevan: State Publishing House, page 251
* ↑ J̌ahukyan, Geworg (2010) “սուրճ”, in Vahan Sargsyan, editor, Hayeren stugabanakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), Yerevan: Asoghik, page 690b
* ↑ Kʻalantʻarean, Petros (1793) Bžškaran hamaṙōt [Brief Medical Book] (in Armenian), Nor Nakhichevan: S. Xačʻ vankʻ Press, page 21
* ↑ Kʻalantʻarean, Petros (1793) Bžškaran hamaṙōt [Brief Medical Book] (in Armenian), Nor Nakhichevan: S. Xačʻ vankʻ Press, page 131

### Further reading

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “սուրճ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Urišean, Vardgēs (1998) “սուրճ”, in Mer armatnerə nor loysi tak [Our Root Words Under New Light] (in Armenian), volume II, Fresno: Meshag Printing & Publishing, page 178b