# կիրթ
## Armenian
### Etymology

Learned borrowing from Old Armenian կիրթ (kirtʻ).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /kiɾtʰ/, [kiɾtʰ]
* (Western Armenian) IPA: /ɡiɾt/, [ɡiɾtʰ]

### Adjective

կիրթ • (kirtʻ) (superlative ամենակիրթ)
* educated, cultivated

#### Declension
## Old Armenian
### Etymology

Perhaps an Iranian borrowing: compare Parthian 𐫐𐫏𐫡𐫅 (kyrd), 𐫞𐫏𐫡𐫅 (qyrd /⁠kird⁠/), Middle Persian 𐫐𐫏𐫡𐫅 (kyrd /⁠kird⁠/), past participle of the verb "to do, make" (see Persian کردن (kardan)).
On the other hand, Ačaṙean connects with Georgian კრთომა (ḳrtoma, “quivering, trembling, shivering; fear, anxiety; shimmering (of light)”), დაკრთომა (daḳrtoma, “being startled; fright”), Old Georgian გაკრთომა (gaḳrtoma, “astonishing”), კირთება (ḳirteba, “slavery; oppression”) which correspond to some of the senses of կիրթ (kirtʻ), կրթեմ (krtʻem), e.g. յապուշ կրթեմ (yapuš krtʻem, “to be surprised, astonished”), and derives all from an unattested Urartian substrate.

### Adjective

կիրթ • (kirtʻ)
* well-bred, instructed, practised
    կիրթ ախորժակ ― kirtʻ axoržak ― exquisite taste
    կիրթ ի մտի ունել ― kirtʻ i mti unel ― to memorize well

#### Declension
### Noun

կիրթ • (kirtʻ)
* (often in the plural) instruction, training
    ընդ կիրթ անցանել ― ənd kirtʻ ancʻanel ― to exercise, to practise, to experience
    ընդ կիրթ անցուցանել ― ənd kirtʻ ancʻucʻanel ― to instruct, to teach, to educate, to bring or train up
    ի կիրթ անկանել զհետ իրիք ― i kirtʻ ankanel zhet irikʻ ― to devote, to dedicate oneself to
    ի կիրթս առաքինութեան մխել ― i kirtʻs aṙakʻinutʻean mxel ― to exercise or practise virtue
    անցանել ընդ կիրթս իրիք ― ancʻanel ənd kirtʻs irikʻ ― to get used or accustomed to
    ի կիրթ ձգեալ հասանել ումեք ― i kirtʻ jgeal hasanel umekʻ ― to gain on or close up with one running

#### Declension
### Derived terms

* անկիրթ (ankirtʻ)
* անկրթական (ankrtʻakan)
* անկրթութիւն (ankrtʻutʻiwn)
* բարեկիրթ (barekirtʻ)
* դեռակիրթ (deṙakirtʻ)
* դժուարակիրթ (džuarakirtʻ)
* ընդելակրթիմ (əndelakrtʻim)
* կիրթերասան (kirtʻerasan)
* կրթագոյն (krtʻagoyn)
* կրթակ (krtʻak)
* կրթական (krtʻakan)
* կրթականութիւն (krtʻakanutʻiwn)
* կրթան (krtʻan)
* կրթանք (krtʻankʻ)
* կրթասէր (krtʻasēr)
* կրթավարժ (krtʻavarž)
* կրթարան (krtʻaran)
* կրթեմ (krtʻem)
* կրթութիւն (krtʻutʻiwn)
* կրթումն (krtʻumn)
* մանկակրթութիւն (mankakrtʻutʻiwn)
* մարմնակրթութիւն (marmnakrtʻutʻiwn)
* մերկակրթութիւն (merkakrtʻutʻiwn)
* յառաջակրթակ (yaṙaǰakrtʻak)
* յառաջակրթութիւն (yaṙaǰakrtʻutʻiwn)
* յառաջկրթութիւն (yaṙaǰkrtʻutʻiwn)
* յարակիրթ (yarakirtʻ)
* նախակրթակ (naxakrtʻak)
* նախակրթական (naxakrtʻakan)
* նախակրթանք (naxakrtʻankʻ)
* նախակրթեմ (naxakrtʻem)
* նախակրթութիւն (naxakrtʻutʻiwn)
* նախկրթականք (naxkrtʻakankʻ)
* ներակրթեմ (nerakrtʻem)
* ներակրթութիւն (nerakrtʻutʻiwn)
* պարակրթութիւն (parakrtʻutʻiwn)
* քաջակիրթ (kʻaǰakirtʻ)

### Descendants

* → Armenian: կիրթ (kirtʻ)

### References

* ↑ J̌ahukyan, Geworg (2010) “կիրթ”, in Vahan Sargsyan, editor, Hayeren stugabanakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), Yerevan: Asoghik, page 407a
* ↑ Olsen, Birgit Anette (1999) The noun in Biblical Armenian: origin and word-formation: with special emphasis on the Indo-European heritage (Trends in linguistics. Studies and monographs; 119), Berlin, New York: Mouton de Gruyter, page 888
* ↑ Ačaṙean, Hračʻeay (1973) “կիրթ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, volume II, Yerevan: University Press, pages 594–595

### Further reading

* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “կիրթ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Petrosean, Matatʻeay (1879) “կիրթ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Petrosean, Matatʻeay (1879) “կիրթք”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy