# twarz
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *tvarь. By surface analysis, deverbal from tworzyć. First attested in the fifteenth century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /tfaːr̝/
* IPA: (15th CE) /tfɒr̝/

### Noun

twarz f
* creation (something created such as an invention or artwork)
** 1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXV, page 218:Werzimi, is czø wiszlusza then, ... gego wsza twarzsz slusza[Wierzymy, iż cię wysłusza ten, ... jego wsza twarz słusza]
* creation (all which exists)
** 1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXIII, page 310:Machina puschca albo twarz (ut trina rerum machina caelestium, terrestrium et inferorum condita flectat genu iam subdita)[Machina puszka albo twarz (ut trina rerum machina caelestium, terrestrium et inferorum condita flectat genu iam subdita)]
* (attested in Greater Poland) form, shape, figure
** 1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 28, 14:Y rzecze nyewyasta ku Saulowy: bogym (deos) wydzala gydøcze s zemye. Tedi Saul rzecze: Iaka twarz gego (qualis est forma eius)?[I rzecze niewiasta ku Saulowi: bogim (deos) widziała jidące z ziemie. Tedy Saul rzecze: Jaka twarz jego (qualis est forma eius)?]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 44r:Egregia forma vyborna thwarz vel oblycze[Egregia forma wyborna twarz vel oblicze]
* (attested in Greater Poland) face (front part of the head)
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 24, 47:Ya gesm gey zawyeszyl navsznycze na okrassenye gey twarzi (ad ornandam faciem)[Ja jeśm jej zawiesił nausznice na okraszenie jej twarzy (ad ornandam faciem)]
** 1979 [c. 1500], Ladislas of Gielniów, “Rzepka Wojciech R. Pieśni Władysława z Gielniowa nowo odnalezione”, in Wiesław Wydra, editor, Studia Polonistyczne, volume 6, numbers 167-201, Gniezno, page 177:Veronica, pany szwyatha... thwarz Cristovą myecz sządala[Weronika pani święta... twarz Krystowę mieć żądała]
* face (front or outer surface of an object)
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 1, 2:Alye szemya bila... proszna a czmi bili na twarzy przepaszczy (super faciem abyssi)[Ale ziemia była... prozna a ćmy były na twarzy przepaści (super faciem abyssi)]
* face, person
    Synonyms: człowiek, osoba
** 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 19, 32:Przecziwko szadim glowam powstany a poczczi twarz starego (personam senis)[Przeciwko szadym głowam powstani a poćci twarz starego (personam senis)]
* mistranslation of Old Czech and corruption of Old Polish twierdza
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 22, 17:Twe plemyø opwyte twarzy y grodi twich nyeprzyaczyelow *bodzesz myecz (possidebit semen tuum portas inimicorum suorum)[Twe plemię obfite twarzy i grody twych nieprzyjacielow będziesz mieć (possidebit semen tuum portas inimicorum suorum)]

#### Derived terms

* cudna twarz
* męska twarz
* płażąca twarz
* rodząca twarz

#### Descendants

* Polish: twarz
* Silesian: twŏrz

### References

* Brückner, Aleksander (1927) “twarz”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
* Boryś, Wiesław (2005) “twarz”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “twarz”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “twarz”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “twarz”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish twarz. By surface analysis, deverbal from tworzyć. Displaced lico, now considered poetic.

### Pronunciation

* IPA: /ˈtfaʂ/
* (Middle Polish) IPA: (16th c.) /tfɒr̝/, (17th–18th c.) /tfɒʂ/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -aʂ
* Syllabification: twarz

### Noun

twarz f (diminutive twarzyczka, related adjective twarzowy)
* (countable) face (front part of head)
    Synonyms: buzia, dziób, facjata, gęba, japa, morda, lico, oblicze, ryj
* (countable) face (aspect of the character or nature of someone)
    Synonym: oblicze
* (countable) face (person)
    Synonyms: człowiek, osoba
* (uncountable) face (good reputation; standing, in the eyes of others)
* (countable) face (aspect of the character or nature of someone or something)

#### Derived terms

* bez twarzy
* z ludzką twarzą
* twarzą w twarz
* w twarz
* kurza twarz
* blada twarz
* twarz pokerzysty
* być do twarzy impf
* krew uderzyła do twarzy pf, krew uderza do twarzy impf
* mieć wypisane na twarzy impf
* napluć w twarz pf, pluć w twarz impf
* odpłynąć z twarzy pf, odpływać z twarzy impf
* paść na twarz pf, padać na twarz impf
* przywołać na twarz wyraz pf, przywoływać na twarz wyraz impf
* przywołać uśmiech na twarz pf, przywoływać uśmiech na twarz impf
* śmiać się w twarz impf

#### Related terms

* twarzowo

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), twarz is one of the most used words in Polish, appearing 8 times in scientific texts, 3 times in news, 2 times in essays, 106 times in fiction, and 30 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 149 times, making it the 386th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “twarz”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 2, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 615

### Further reading

* twarz in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* twarz in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “twarz”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “TWARZ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 2010 June 14
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “twarz”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “twarz”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “twarz”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 178