# dúisigh
## Irish
### Alternative forms

* dúis, dúisc

### Etymology

From Middle Irish dúisigid (“awakes”), from Old Irish do·fíuschi (compare Scottish Gaelic dùisg).

### Pronunciation

* (Munster) IPA: /ˈd̪ˠuːʃɪɟ/
* (Connacht) IPA: /ˈd̪ˠuːʃə/, /ˈd̪ˠuːʃiː/
* (Ulster) IPA: /ˈd̪ˠuːʃi/

### Verb

dúisigh (present analytic dúisíonn, future analytic dúiseoidh, verbal noun dúiseacht, past participle dúisithe)
* (transitive, intransitive) wake up

#### Conjugation

| | | singular | singular | singular | plural | plural | plural | relative | autonomous |
| | | first | second | third | first | second | third | relative | autonomous |
| indicative | present | dúisím | dúisíonn tú; dúisír$^†$ | dúisíonn sé, sí | dúisímid; dúisíonn muid | dúisíonn sibh | dúisíonn siad; dúisíd$^†$ | a dhúisíonn; a dhúisíos / a ndúisíonn* | dúisítear |
| indicative | past | dhúisigh mé; dhúisíos | dhúisigh tú; dhúisís | dhúisigh sé, sí | dhúisíomar; dhúisigh muid | dhúisigh sibh; dhúisíobhair | dhúisigh siad; dhúisíodar | a dhúisigh / ar dhúisigh* | dúisíodh |
| indicative | past habitual | dhúisínn / ndúisínn‡‡ | dhúisíteá / ndúisíteá‡‡ | dhúisíodh sé, sí / ndúisíodh sé, sí‡‡ | dhúisímis; dhúisíodh muid / ndúisímis‡‡; ndúisíodh muid‡‡ | dhúisíodh sibh / ndúisíodh sibh‡‡ | dhúisídís; dhúisíodh siad / ndúisídís‡‡; ndúisíodh siad‡‡ | a dhúisíodh / a ndúisíodh* | dhúisítí / ndúisítí‡‡ |
| future | future | dúiseoidh mé; dúiseod; dúiseochaidh mé$^†$ | dúiseoidh tú; dúiseoir$^†$; dúiseochaidh tú$^†$ | dúiseoidh sé, sí; dúiseochaidh sé, sí$^†$ | dúiseoimid; dúiseoidh muid; dúiseochaimid$^†$; dúiseochaidh muid$^†$ | dúiseoidh sibh; dúiseochaidh sibh$^†$ | dúiseoidh siad; dúiseoid$^†$; dúiseochaidh siad$^†$ | a dhúiseoidh; a dhúiseos; a dhúiseochaidh$^†$; a dhúiseochas$^†$ / a ndúiseoidh*; a ndúiseochaidh*$^†$ | dúiseofar; dúiseochar$^†$ |
| conditional | conditional | dhúiseoinn; dhúiseochainn$^†$ / ndúiseoinn‡‡; ndúiseochainn$^†$‡‡ | dhúiseofá; dhúiseochthá$^†$ / ndúiseofá‡‡; ndúiseochthá$^†$‡‡ | dhúiseodh sé, sí; dhúiseochadh sé, sí$^†$ / ndúiseodh sé, sí‡‡; ndúiseochadh sé, sí$^†$‡‡ | dhúiseoimis; dhúiseodh muid; dhúiseochaimis$^†$; dhúiseochadh muid$^†$ / ndúiseoimis‡‡; ndúiseodh muid‡‡; ndúiseochaimis$^†$‡‡; ndúiseochadh muid$^†$‡‡ | dhúiseodh sibh; dhúiseochadh sibh$^†$ / ndúiseodh sibh‡‡; ndúiseochadh sibh$^†$‡‡ | dhúiseoidís; dhúiseodh siad; dhúiseochadh siad$^†$ / ndúiseoidís‡‡; ndúiseodh siad‡‡; ndúiseochadh siad$^†$‡‡ | a dhúiseodh; a dhúiseochadh$^†$ / a ndúiseodh*; a ndúiseochadh*$^†$ | dhúiseofaí; dhúiseochthaí$^†$ / ndúiseofaí‡‡; ndúiseochthaí$^†$‡‡ |
| subjunctive | present | go ndúisí mé; go ndúisíod$^†$ | go ndúisí tú; go ndúisír$^†$ | go ndúisí sé, sí | go ndúisímid; go ndúisí muid | go ndúisí sibh | go ndúisí siad; go ndúisíd$^†$ | — | go ndúisítear |
| subjunctive | past | dá ndúisínn | dá ndúisíteá | dá ndúisíodh sé, sí | dá ndúisímis; dá ndúisíodh muid | dá ndúisíodh sibh | dá ndúisídís; dá ndúisíodh siad | — | dá ndúisítí |
| imperative | imperative | dúisím | dúisigh | dúisíodh sé, sí | dúisímis | dúisígí; dúisídh$^†$ | dúisídís | — | dúisítear |
| verbal noun | verbal noun | dúiseacht | dúiseacht | dúiseacht | dúiseacht | dúiseacht | dúiseacht | dúiseacht | dúiseacht |
| past participle | past participle | dúisithe | dúisithe | dúisithe | dúisithe | dúisithe | dúisithe | dúisithe | dúisithe |
* indirect relative † archaic or dialect form ‡‡ dependent form used with particles that trigger eclipsis

#### Related terms

* clog dúisithe m (“alarm-clock”)
* cnaipe dúisithe m (“starter-button”)
* dúisire m (“starter”)
* dúisitheach (“evocative”, adjective)
* dúisteoir m (“self-starter”)
* inneall dúisithe m (“starting-engine”)
* lámh dhúisithe f (“starting-handle”)
* steall dhúisithe f (“cold pig”)

### Mutation

Note: Certain mutated forms of some words can never occur in standard Modern Irish. All possible mutated forms are displayed for convenience.

### References

* Ó Dónaill, Niall (1977) “dúisigh”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
* Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “dúisigid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language
* Dinneen, Patrick S. (1904) “dúisighim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 1st edition, Dublin: Irish Texts Society, page 269
* Finck, F. N. (1899) Die araner mundart [The Aran Dialect] (in German), volume II, Marburg: Elwert’sche Verlagsbuchhandlung, page 74
* de Bhaldraithe, Tomás (1959) “dúisigh”, in English-Irish Dictionary, An Gúm
* “dúisigh”, in New English-Irish Dictionary, Foras na Gaeilge, 2013-2025