# հաց
## Armenian
### Etymology

From Old Armenian հաց (hacʻ).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /hɑt͡sʰ/, [hɑt͡sʰ]
* (Western Armenian) IPA: /hɑt͡s/, [hɑt͡sʰ]
* Audio (Eastern Armenian):(file)

### Noun

հաց • (hacʻ)
* bread
* (by extension) meal, food, table
    հաց ուտել ― hacʻ utel ― to eat
* (figuratively) living, means of subsistence
* honey with honeycomb
* grain
    Synonym: հացահատիկ (hacʻahatik)
* grain field (usually wheat or barley)

#### Derived terms

* ժենգյալով հաց (žengyalov hacʻ)
* հացաբույս (hacʻabuys)
* հացադուլ (hacʻadul)

## Old Armenian
### Etymology

The origin is uncertain. Perhaps from Proto-Indo-European *p(e)h₂s(-sk)-, from *peh₂s- (“to feed, graze”), from *peh₂- and cognate with Latin pānis (“bread”), pastillum (“form of sacrificial cake”), pascō (“to feed, pasture; to provide food for; to nurture; to gratify hunger”).

### Noun

հաց • (hacʻ)
* bread
    թարմ հաց ― tʻarm hacʻ ― new, soft, well baked, hot bread
    կակուղ հաց ― kakuł hacʻ ― soft bread
    քաջեփ, կսկուծ հաց ― kʻaǰepʻ, kskuc hacʻ ― well baked, hot bread
    ջերմ հաց ― ǰerm hacʻ ― hot bread
    օթեկ հաց ― ōtʻek hacʻ ― stale bread
    կարծր հաց ― karcr hacʻ ― hard bread
    անեփ հաց ― anepʻ hacʻ ― half-baked bread
    սպիտակ հաց ― spitak hacʻ ― white bread
    սեաւ, թուխ հաց ― seaw, tʻux hacʻ ― brown bread
    տան հաց ― tan hacʻ ― household bread
    հացագործի հաց ― hacʻagorci hacʻ ― baker's bread
    հաց համեմաւոր ― hacʻ hamemawor ― gingerbread
    անխմոր հաց ― anxmor hacʻ ― unleavened bread
    գետնոյ հաց ― getnoy hacʻ ― hog's-wort, sow-bread
    կեղեւ հացի (կողինձ) ― kełew hacʻi (kołinj) ― bread-crust
    ներքին կեղեւ ― nerkʻin kełew ― under-crust
    վերին կեղեւ ― verin kełew ― upper-crust
    միջուկ հացի ― miǰuk hacʻi ― crumb
    շերտ հացի կոգեզանդ ― šert hacʻi kogezand ― slice of bread and butter
    կոտոր հացի ― kotor hacʻi ― a morsel of bread
    փշրանք հացի ― pʻšrankʻ hacʻi ― crumbs
    հաց յարգանակի ― hacʻ yarganaki ― sopped bread, panado
    հաց խորովեալ ― hacʻ xoroveal ― toast, slice of toast
    հաց առաջաւորութեան, առաջադրութեան, երեսաց ― hacʻ aṙaǰaworutʻean, aṙaǰadrutʻean, eresacʻ ― show-bread
    հաց կենաց, երկնաւոր հաց ― hacʻ kenacʻ, erknawor hacʻ ― the bread of life; the Eucharist
    հաց սգոյ, նեղութեան ― hacʻ sgoy, nełutʻean ― the bread of pain, of affliction
    հաց թրել, գործել ― hacʻ tʻrel, gorcel ― to make, to bake bread
    հաց ունել ― hacʻ unel ― to have bread
    առանց հացի լինել ― aṙancʻ hacʻi linel ― not to have bread to eat
    չոր հաց ուտել ― čʻor hacʻ utel ― to eat dry bread
    թանալ զհաց իւր արտասուօք ― tʻanal zhacʻ iwr artasuōkʻ ― to eat the bread of affliction
    հացի բերան վարձու գործել ― hacʻi beran varju gorcel ― to serve for his bread
    հաց կտրել, բեկանել, բրդել ― hacʻ ktrel, bekanel, brdel ― to cut or break bread; to crumble, to crum
    կեղեւել զհաց ― kełewel zhacʻ ― to cut off the crust, to chip it off
    հատանել զհաց քաղցելոց ― hatanel zhacʻ kʻałcʻelocʻ ― to keep the bread from the hungry
* (by extension) food, victuals, livelihood; meal, repast, table
    քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զհաց իւր ― kʻrtambkʻ eresacʻ iwrocʻ gtanel zhacʻ iwr ― to get one's bread by the sweat of one's brow
    ի հաց կոչել զոք ― i hacʻ kočʻel zokʻ ― to invite to dinner
    հաց մեծ գործել ― hacʻ mec gorcel ― to give a grand dinner
    հաղորդել ընդ ումեք հացիւ ― hałordel ənd umekʻ hacʻiw ― to eat with one
    արկանել հաց ― arkanel hacʻ ― to serve up; to give to eat
    անարժան է հացին զոր ուտէ ― anaržan ē hacʻin zor utē ― he is not worth his salt
* wheat

#### Synonyms

* (bread): պան (pan)
* (wheat): ցորեան (cʻorean)

#### Derived terms

* աղուհաց (ałuhacʻ)
* աղուհացք (ałuhacʻkʻ)
* անհաց (anhacʻ)
* գարեհաց (garehacʻ)
* հացաբաշխ (hacʻabašx)
* հացագործ (hacʻagorc)
* հացադեղ (hacʻadeł)
* հացադիր (hacʻadir)
* հացալից (hacʻalicʻ)
* հացակարօտ (hacʻakarōt)
* հացակից (hacʻakicʻ)
* հացակցութիւն (hacʻakcʻutʻiwn)
* հացահատ (hacʻahat)
* հացամեծար (hacʻamecar)
* հացամոլ (hacʻamol)
* հացանամ (hacʻanam)
* հացանոց (hacʻanocʻ)
* հացաշատ (hacʻašat)
* հացապակաս (hacʻapakas)
* հացավաճառ (hacʻavačaṙ)
* հացատու (hacʻatu)
* հացարար (hacʻarar)
* հացարարոց (hacʻararocʻ)
* հացարարութիւն (hacʻararutʻiwn)
* հացաւէտ (hacʻawēt)
* հացերէց (hacʻerēcʻ)
* հացեփ (hacʻepʻ)
* հացեփեաց (hacʻepʻeacʻ)
* հացընթրիք (hacʻəntʻrikʻ)
* հացիկ (hacʻik)
* հացկատակ (hacʻkatak)
* հացկատակեան (hacʻkatakean)
* հացկերոյթ (hacʻkeroytʻ)
* հացկերութիւն (hacʻkerutʻiwn)
* հացկից (hacʻkicʻ)
* հացհամեմ (hacʻhamem)
* հացմիջուկ (hacʻmiǰuk)
* հացուտիք (hacʻutikʻ)
* հացուտունք (hacʻutunkʻ)
* հացտու (hacʻtu)
* հացքուլեփ (hacʻkʻulepʻ)
* մեծահաց (mecahacʻ)

#### Descendants

* Armenian: հաց (hacʻ)

### References

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “հաց”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “հաց”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “հաց”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Martirosyan, Hrach (2010) Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, page 396