# ըմպեմ
## Old Armenian
### Alternative forms

* ըմբեմ (əmbem), ընբեմ (ənbem), ընպեմ (ənpem)

### Etymology

From Proto-Armenian *(h)imp-, from Proto-Indo-European *pimbeti reflecting the reduplicated present *píph₃eti with analogical nasal infix of the root *peh₃-. Alternatively from Proto-Armenian *en-(h)ipe-, from Proto-Indo-European *h₁en-*píbeti from the same root *peh₃-. The verb is suppletive: part of the conjugation is filled by forms of *արբանեմ (*arbanem, “to drink”), from the root արբ- (arb-).

### Verb

ըմպեմ • (əmpem) (aorist indicative արբի)
* to drink (water, alcohol or any other liquid)
    ըմպել անյագաբար ― əmpel anyagabar ― to drink eagerly, greedily
    ըմպել սաստիկ յոյժ ― əmpel sastik yoyž ― to drink hard or deep, to drink like a piper, to tipple, to tope, to be a hearty toper
    ըմպել ի կենդանութիւն թագաւորի ― əmpel i kendanutʻiwn tʻagawori ― to drink for the king's health
    ըմպել ի յաջողութիւն ... ― əmpel i yaǰołutʻiwn ... ― to drink to the success of ...
    գան ըմպել ― gan əmpel ― to receive a thrashing, a blow
    ապտակ ըմպել ― aptak əmpel ― to be struck in the face
    զջուր գնոյ ըմպել ― zǰur gnoy əmpel ― to obtain water by dint of money, to pay for water
    որ ըմպէ զանօրէնութիւնս հանգոյն ըմպելւոյ ― or əmpē zanōrēnutʻiwns hangoyn əmpelwoy ― who drinks iniquity like water
    տո՛ւր ինձ ... ըմպել ― túr inj ... əmpel ― give me ... to drink; pour me out some ...
** 5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.1–4:Է երէ ինչ, որ կոչի աւթողոփոս․ գազան սաստիկ էրէ․ մինչ որսորդաց չէ հնար զնա ի բուռն արկանել։ Եղջիւրս ունի երկայնս եւ սղոցաձեւս, մինչեւ զծառս մեծամեծս եւ բարձունս սղոցել․ եւ յորժամ ծարաւեսցի, գնայ յԱրածանի գետ եւ ըմբէ ջուր։Ē erē inčʻ, or kočʻi awtʻołopʻos; gazan sastik ērē; minčʻ orsordacʻ čʻē hnar zna i buṙn arkanel. Ełǰiwrs uni erkayns ew słocʻajews, minčʻew zcaṙs mecamecs ew barjuns słocʻel; ew yoržam carawescʻi, gnay yAracani get ew əmbē ǰur.Translation by Gohar MuradyanThere is an animal called autholops, an exceedingly fierce animal; until the hunters are unable to catch it. It has long horns in the shape of a saw, so that it is able to saw very large and high trees. And when it is thirsty, it goes to the river Aracani and drinks water.
* (post-Classical) to smoke

#### Derived terms

* անըմպելի (anəmpeli)
* աստուածըմպելի (astuacəmpeli)
* գինըմպելիք (ginəmpelikʻ)
* գինըմպու (ginəmpu)
* գինըմպութիւն (ginəmputʻiwn)
* դեղըմպութիւն (dełəmputʻiwn)
* ըմբան (əmban)
* ըմբոց (əmbocʻ)
* ըմպակ (əmpak)
* ըմպակից (əmpakicʻ)
* ըմպաման (əmpaman)
* ըմպան (əmpan)
* ըմպանակ (əmpanak)
* ըմպարան (əmparan)
* ըմպելական (əmpelakan)
* ըմպելի (əmpeli)
* ըմպելիքախառնոց (əmpelikʻaxaṙnocʻ)
* ըմպիկ (əmpik)
* թերըմպեալ (tʻerəmpeal)
* թերումբ (tʻerumb)
* թերումպ (tʻerump)
* նախըմպեմ (naxəmpem)
* ումպ (ump)
* ջրըմպու (ǰrəmpu)
* ջրըմպութիւն (ǰrəmputʻiwn)
* ցրտըմպութիւն (cʻrtəmputʻiwn)

#### Descendants

* → Armenian: ըմպել (əmpel) (learned)

### References

* ↑ Rix, Helmut, editor (2001), “*peh₃(i̯)-”, in Lexikon der indogermanischen Verben [Lexicon of Indo-European Verbs] (in German), 2nd edition, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, →ISBN, page 463
* ↑ Muradyan, Gohar (2005) Physiologus: The Greek and Armenian Versions with a Study of Translation Technique (Hebrew University Armenian Studies; 6)‎, Leuven – Paris – Dudley: Peeters, pages 91, 143

### Further reading

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “ըմպեմ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “ըմպեմ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “ումպ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* Martirosyan, Hrach (2010) Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, pages 277–279