# လုံး
## Burmese
### Etymology

From Proto-Sino-Tibetan *m-lu(ŋ/m) (“heart; round”). Cognate with Drung tvleum (“round”), Jingpho lum (“round”) and Tibetan ཟླུམ (zlum, “round; spherical”).

### Pronunciation

* IPA: /lóʊɴ/
* Romanization: MLCTS: lum: • ALA-LC: luṃʺ • BGN/PCGN: lon: • Okell: loùñ

### Adjective

လုံး • (lum:)
* round, globular, spherical
* short and plump, rotund

#### Synonyms

* ဝိုင်း (wuing:)

### Verb

လုံး • (lum:)
* to roll something into a rounded shape
* to wrestle, grapple with
* (of sound) to be garbled
* (of voice) to be unintelligible
* to be close or intimate with (someone)
* to fell the seam, plane the edges
* (of fish, meat) to mix with condiments and oil all together and cook partially

### Adverb

လုံး • (lum:)
* in one lump

### Classifier

လုံး • (lum:)
* numerical classifier used in counting round, globular things

### Particle

လုံး • (lum:)
* particle suffixed to some nouns to denote: all, entire, whole
* particle suffixed to a noun to denote an entity
* particle suffixed to a noun to convey the sense of it being very much in evidence
* particle suffixed to some verbs to form verbal nouns and convey the sense of being contrived or hollow

### Noun

လုံး • (lum:)
* word suffixed to some nouns to denote wholeness or roundness

### Derived terms

* ကမ္ဘာလုံး (kambhalum:)
* ကမ္ဘာလုံးခြမ်း (kambhalum:hkram:)
* ကျားမျက်လုံး (kya:myaklum:)
* ကြွားလုံးထုတ် (krwa:lum:htut)
* ကြိမ်လုံး (krimlum:)
* ကွင်းလုံးကျွတ်လွတ် (kwang:lum:kywatlwat)
* ကွင်းလုံးကျွတ်လွှတ် (kwang:lum:kywathlwat)
* ကိုယ်လုံးပေါ်မှန် (kuiylum:pauhman)
* ကော်လုံးကတ်လုံး (kaulum:katlum:)
* ခန်းလုံးပြည့် (hkan:lum:prany.)
* ချည်လုံး (hkyanylum:)
* ချွေးတလုံးလုံးနှင့် (hkywe:ta.lum:lum:hnang.)
* ခြင်းလုံး (hkrang:lum:)
* ခြောက်လုံးပတ် (hkrauklum:pat)
* ခြောက်လုံးပြူး (hkrauklum:pru:)
* ခြောက်လုံးလှန့်လုံး (hkrauklum:hlan.lum:)
* ခွင်လုံးကျွတ် (hkwanglum:kywat)
* ခဲစာလုံး (hkai:calum:)
* ငွေလုံးငွေရင်း (ngwelum:ngwerang:)
* ငေါ့လုံး (ngau.lum:)
* စကားလုံး (ca.ka:lum:)
* စင်းလုံးချော (cang:lum:hkyau:)
* စည်းလုံး (cany:lum:)
* စပါးလုံး (ca.pa:lum:)
* စာလုံး (calum:)
* စာလုံးစောင်း (calum:caung:)
* စာလုံးပေါင်း (calum:paung:)
* စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ (calum:paung:satpum)
* ဆင်လုံး (hcanglum:)
* ဆန်လုံးညို (hcanlum:nyui)
* ဆန်လုံးတီး (hcanlum:ti:)
* ဆိတ်မျက်လုံး (hcitmyaklum:)
* ဆေးတစ်လုံး (hce:taclum:)
* ဆေးလုံး (hce:lum:)
* ညလုံးပေါက် (nya.lum:pauk)
* ညာလုံး (nyalum:)
* တံခွန်လုံး (tamhkwanlum:)
* တစ်လုံးတစ်ခဲ (taclum:tachkai:)
* တစ်လုံးတစ်ပါဒ (taclum:tacpada.)
* တစ်လုံးတစ်ဝတည်း (taclum:tac-wa.tany:)
* တွေးလုံး (twe:lum:)
* တွဲလုံး (twai:lum:)
* တီးလုံး (ti:lum:)
* တုံးလုံး (tum:lum:)
* ထန်းလုံးပျောက် (htan:lum:pyauk)
* ထမင်းလုံး (hta.mang:lum:)
* ထမင်းလုံးစီ (hta.mang:lum:ci)
* ထမင်းလုံးတစ္ဆေခြောက် (hta.mang:lum:tachcehkrauk)
* ထမင်းအိုးတစ်လုံးချက် (hta.mang:ui:taclum:hkyak)
* ထွင်လုံး (htwanglum:)
* ထွေးလားလုံးလား (htwe:la:lum:la:)
* ထွေးလုံးရစ်ပတ် (htwe:lum:racpat)
* ထေ့လုံး (hte.lum:)
* ဒီလုံး (dilum:)
* ဒူးလုံး (du:lum:)
* ဓာတ်လုံး (dhatlum:)
* နကန်းတစ်လုံးမျှမသိ (na.kan:taclum:hmya.ma.si.)
* နန်းလုံးကြိုင် (nan:lum:kruing)
* နပန်းလုံး (na.pan:lum:)
* နှစ်လုံးပြူး (hnaclum:pru:)
* နှစ်လုံးပေါက် (hnaclum:pauk)
* နေလုံးပျောက် (nelum:pyauk)
* နောက်ခံတီးလုံး (naukhkamti:lum:)
* ပင်လုံးကျွတ် (panglum:kywat)
* ပတ်မလုံးစုံ (patma.lum:cum)
* ပတ်လုံး (patlum:)
* ပန်းကန်လုံး (pan:kanlum:)
* ပရုတ်လုံး (pa.rutlum:)
* ပြက်လုံး (praklum:)
* ပြည်လုံးကျွတ် (pranylum:kywat)
* ပြည်လုံးချမ်းသာ (pranylum:hkyam:sa)
* ပြဒါးရှင်လုံး (pra.da:hranglum:)
* ပွတ်လုံး (pwatlum:)
* ပိုးတုံးလုံး (pui:tum:lum:)
* ပိုက်လုံး (puiklum:)
* ပိုင်းလုံး (puing:lum:)
* ပုစွန်လုံး (pu.cwanlum:)
* ဖြီးလုံး (hpri:lum:)
* ဖုံးတုန်းလုံးတုန်း (hpum:tun:lum:tun:)
* ဖော့လုံး (hpau.lum:)
* ဖောင်းကြွစာလုံး (hpaung:krwa.calum:)
* ဖောင်းကြွရုပ်လုံး (hpaung:krwa.ruplum:)
* ဖောင်းလုံး (hpaung:lum:)
* ဗေလုံး (belum:)
* ဘီးလုံး (bhi:lum:)
* ဘုရားတစ်ဆူဂူတစ်လုံး (bhu.ra:tachcugutaclum:)
* ဘုလုံး (bhu.lum:)
* ဘူးလုံးနားမထွင်း (bhu:lum:na:ma.htwang:)
* ဘောလုံး (bhau:lum:)
* မက်လုံး (maklum:)
* မင်လုံး (manglum:)
* မတစ်လုံးကျေ (ma.taclum:kye)
* မျက်လုံး (myaklum:)
* မျက်လုံးမျက်ဖန် (myaklum:myakhpan)
* မျက်လုံးအိမ် (myaklum:im)
* မျဉ်းလုံး (myany:lum:)
* မြက်ကလုံး (mrakka.lum:)
* မြစ်ခြင်းလုံး (mrachkrang:lum:)
* မြှောက်လုံးပင့်လုံး (hmrauklum:pang.lum:)
* မိုက်လုံးကြီး (muiklum:kri:)
* မီးလုံး (mi:lum:)
* မုန့်လုံးကြီး (mun.lum:kri:)
* မုန့်လုံးရေပေါ် (mun.lum:repau)
* ယောက်လုံး (yauklum:)
* ရစ်လုံး (raclum:)
* ရထားလုံး (ra.hta:lum:)
* ရုပ်လုံး (ruplum:)
* ရုပ်လုံးပေါ် (ruplum:pau)
* ရုပ်လုံးဖော် (ruplum:hpau)
* ရုပ်လုံးသွင်းပညာ (ruplum:swang:pa.nya)
* လက်တစ်လုံးခြား (laktaclum:hkra:)
* လက်တစ်လုံးခြားလိမ် (laktaclum:hkra:lim)
* လယ်ပုစွန်လုံး (laipu.cwanlum:)
* လှန့်လုံး (hlan.lum:)
* လှိမ့်လုံး (hlim.lum:)
* လုံးကျွတ် (lum:kywat)
* လုံးကြီးတင် (lum:kri:tang)
* လုံးကြီးပေါက်လှ (lum:kri:paukhla.)
* လုံးကောက် (lum:kauk)
* လုံးခနဲ (lum:hka.nai:)
* လုံးချင်း (lum:hkyang:)
* လုံးချာချာဖြစ် (lum:hkyahkyahprac)
* လုံးချာလိုက် (lum:hkyaluik)
* လုံးချုပ် (lum:hkyup)
* လုံးချော (lum:hkyau:)
* လုံးစေ့ပတ်စေ့ (lum:ce.patce.)
* လုံးတင် (lum:tang)
* လုံးတီး (lum:ti:)
* လုံးထွင်း (lum:htwang:)
* လုံးထွင်းလှေ (lum:htwang:hle)
* လုံးထွေး (lum:htwe:)
* လုံးပတ် (lum:pat)
* လုံးပန်း (lum:pan:)
* လုံးပွား (lum:pwa:)
* လုံးပါးပါး (lum:pa:pa:)
* လုံးပို (lum:pui)
* လုံးပေါက် (lum:pauk)
* လုံးရပ်သဏ္ဍာန် (lum:rapsandan)
* လုံးလည်လိုက် (lum:lanyluik)
* လုံးလားထွေးလား (lum:la:htwe:la:)
* လုံးလုံး (lum:lum:)
* လုံးလုံးခဲခဲ (lum:lum:hkai:hkai:)
* လုံးလုံးလျားလျား (lum:lum:lya:lya:)
* လုံးဝ (lum:wa.)
* လူတစ်လုံးသူတစ်လုံး (lutaclum:sutaclum:)
* လူလုံးပြ (lulum:pra.)
* လူလုံးလူထည် (lulum:luhtany)
* လူလုံးလူပေါက် (lulum:lupauk)
* လူလုံးလူဖန် (lulum:luhpan)
* လေးလုံးကွဲ (le:lum:kwai:)
* လေးလုံးခြောက်ဖက် (le:lum:hkraukhpak)
* လေးလုံးစပ် (le:lum:cap)
* လေးလုံးမကွဲ (le:lum:ma.kwai:)
* လေးလုံးလေးဖက် (le:lum:le:hpak)
* လေတစ်လုံးမိုးတစ်လုံး (letaclum:mui:taclum:)
* လေလုံးထွား (lelum:htwa:)
* ဝမ်းသာလုံးဆို့ (wam:salum:hcui.)
* ဝလုံး (wa.lum:)
* ဝါးလုံး (wa:lum:)
* ဝါးလုံးထိုး (wa:lum:htui:)
* ဝါးလုံးထောက်ခုန် (wa:lum:htaukhkun)
* သံလုံးပစ် (samlum:pac)
* သကြားလုံး (sa.kra:lum:)
* သစ်လုံး (saclum:)
* သောလုံး (sau:lum:)
* ဟန်တစ်လုံးပန်တစ်လုံး (hantaclum:pantaclum:)
* အကုန်လုံး (a.kunlum:)
* အနာလုံး (a.nalum:)
* အပ်ချည်လုံး (aphkyanylum:)
* ဥတစ်လုံးတစ်ကောင်ကြွက် (u.taclum:tackaungkrwak)
* ဦးလုံး (u:lum:)
* ဦးလုံးသွင်း (u:lum:swang:)
* ဦးလုံးသိမ်း (u:lum:sim:)

### Further reading

* “လုံး” in Myanmar–English Dictionary (Myanmar Language Commission 1993). Searchable online at SEAlang.net.

## Pa'o Karen
### Etymology

From Proto-Karen *loŋᴮ (“stone, rock”) (Luangthongkum, 2019) or *loŋ¹ (“idem”) (Burling, 1969), from Proto-Sino-Tibetan *r-lu(ŋ/k) (“stone”). Cognate with S'gaw Karen လၢၢ် (luẖ), Western Kayah ꤜꤟꤢꤪ (lo̤a).

### Pronunciation

* (Northern Pa'o) IPA: /loŋ⁵³/
* (Southern Pa'o) IPA: /loŋ⁵⁵/

### Noun

လုံး (transliteration needed)
* stone; rock