# փոխ
## Armenian
### Etymology

Inherited from Old Armenian փոխ (pʻox).

### Pronunciation

* (Eastern Armenian) IPA: /pʰoχ/, [pʰoχ]
* (Western Armenian) IPA: /poχ/, [pʰoχ]

### Noun

փոխ • (pʻox)
* loan, borrowing
    փոխ առնել ― pʻox aṙnel ― to loan

#### Declension
## Old Armenian
### Etymology

Ultimately from Akkadian 𒁍𒌑𒄷 (pu-u-ḫu /⁠pūḫu⁠/, “exchange, substitute, replacement; loan”), perhaps via Urartian 𒁍𒄭 (pu-ḫi /⁠pūḫi⁠/, “change, alter”) or Hurrian 𒁍𒄭 (pu-ḫu /⁠pôḫi, pūḫi⁠/, “barter, exchange”) since the phoneme /o/ is absent from Akkadian. The verbal attestation Urartian 𒁍𒄭𒀀𒉌 (pu-ḫi-a-ni /⁠pūḫiani⁠/, “let him not alter”) is sometimes adduced as an argument for a specifically Urartian source, though it does not exclude a direct borrowing from an unattested Hurrian verbal form. The Hurrian root was also borrowed with suffix as Hittite 𒁍𒄷𒂵𒊑 (pu-ḫu-ga-ri /⁠puḫugari⁠/, “substitute, replacement”).

### Noun

փոխ • (pʻox)
* loan, borrowing
    խնդրել փոխ ― xndrel pʻox ― to ask in loan
    փոխ տալ ― pʻox tal ― to lend, to make a loan
    փոխ առնուլ ― pʻox aṙnul ― to receive as a loan, to borrow
    ընդ փոխս մտանել ― ənd pʻoxs mtanel ― to be overburdened by loans, to be obliged to beg
    փոխով կեալ ― pʻoxov keal ― to live upon trust, or upon credit
* (music) anthem, response, antistrophe, antiphon
    փոխ առ փոխ, փոխն ի փոխ ― pʻox aṙ pʻox, pʻoxn i pʻox ― by turns, reciprocally, alternatively, mutually
* (as a prefix) meta-

#### Usage notes

* In compounds the word has also the meaning of “exchange” in general, not just “money exchange”.
* Post-classically used as a prefix corresponding to Ancient Greek μετά (metá), e.g. փոխաբերութիւն (pʻoxaberutʻiwn) = μεταφορά (metaphorá), փոխանցեմ (pʻoxancʻem) = μεταβαίνω (metabaínō).

#### Derived terms

* ահագնափոխութիւն (ahagnapʻoxutʻiwn)
* աղուփոխ (ałupʻox)
* այլափոխ (aylapʻox)
* այլափոխեմ (aylapʻoxem)
* այլափոխիկ (aylapʻoxik)
* այլափոխիմ (aylapʻoxim)
* այլափոխութիւն (aylapʻoxutʻiwn)
* այլափոխումն (aylapʻoxumn)
* այլափոփոխումն (aylapʻopʻoxumn)
* այլափոփոխս (aylapʻopʻoxs)
* անայլափոխ (anaylapʻox)
* անյեղափոխ (anyełapʻox)
* անյեղափոխելի (anyełapʻoxeli)
* անյեղափոխութիւն (anyełapʻoxutʻiwn)
* անուանափոխութիւն (anuanapʻoxutʻiwn)
* անփոխ (anpʻox)
* անփոխաբնապէս (anpʻoxabnapēs)
* անփոխաբուն (anpʻoxabun)
* անփոխագործ (anpʻoxagorc)
* անփոխագործութիւն (anpʻoxagorcutʻiwn)
* անփոխադիր (anpʻoxadir)
* անփոխադրական (anpʻoxadrakan)
* անփոխադրապէս (anpʻoxadrapēs)
* անփոխադրելի (anpʻoxadreli)
* անփոխական (anpʻoxakan)
* անփոխակործ (anpʻoxakorc)
* անփոխակցութիւն (anpʻoxakcʻutʻiwn)
* անփոխահաւատ (anpʻoxahawat)
* անփոխան (anpʻoxan)
* անփոխանակելի (anpʻoxanakeli)
* անփոխանման (anpʻoxanman)
* անփոխանորդելի (anpʻoxanordeli)
* անփոխաշարժ (anpʻoxašarž)
* անփոխաշարժութիւն (anpʻoxašaržutʻiwn)
* անփոխատրաբար (anpʻoxatrabar)
* անփոխատրապէս (anpʻoxatrapēs)
* անփոխատրելի (anpʻoxatreli)
* անփոխարկաբար (anpʻoxarkabar)
* անփոխարկելի (anpʻoxarkeli)
* անփոխելաբար (anpʻoxelabar)
* անփոխելի (anpʻoxeli)
* անփոխորոշ (anpʻoxoroš)
* անփոխութիւն (anpʻoxutʻiwn)
* անփոփոխ (anpʻopʻox)
* անփոփոխադիր (anpʻopʻoxadir)
* անփոփոխական (anpʻopʻoxakan)
* անփոփոխայեղ (anpʻopʻoxayeł)
* անփոփոխապէս (anpʻopʻoxapēs)
* անփոփոխելի (anpʻopʻoxeli)
* անփոփոխութիւն (anpʻopʻoxutʻiwn)
* անփոփոխումն (anpʻopʻoxumn)
* առփոխեմ (aṙpʻoxem)
* արագափոխ (aragapʻox)
* արագափոփոխ (aragapʻopʻox)
* արծաթափոխատու (arcatʻapʻoxatu)
* բազմափոխ (bazmapʻox)
* բազմափոփոխ (bazmapʻopʻox)
* բանափոփոխ (banapʻopʻox)
* բացափոփոխեալ (bacʻapʻopʻoxeal)
* բնակափոխութիւն (bnakapʻoxutʻiwn)
* գարէփոխինդ (garēpʻoxind)
* գունափոխ (gunapʻox)
* գունափոխութիւն (gunapʻoxutʻiwn)
* դժուարափոխ (džuarapʻox)
* դժուարափոխելի (džuarapʻoxeli)
* դժուարափոփոխ (džuarapʻopʻox)
* դիւրափոխ (diwrapʻox)
* դիւրափոխելի (diwrapʻoxeli)
* դիւրափոփոխ (diwrapʻopʻox)
* դիւրափոփոխութիւն (diwrapʻopʻoxutʻiwn)
* ետեղափոխ (etełapʻox)
* երագափոխութիւն (eragapʻoxutʻiwn)
* երագափոփոխ (eragapʻopʻox)
* երեսփոխան (erespʻoxan)
* իշխանափոխ (išxanapʻox)
* լումայափոխ (lumayapʻox)
* լումափոխ (lumapʻox)
* խորհրդափոխ (xorhrdapʻox)
* կերակրափոխութիւն (kerakrapʻoxutʻiwn)
* կերպարանափոխ (kerparanapʻox)
* կերպափոխիմ (kerpapʻoxim)
* համափոխեմ (hamapʻoxem)
* հանապազափոխ (hanapazapʻox)
* հաւատափոխ (hawatapʻox)
* ձեռնափոխ (jeṙnapʻox)
* ձեռնփոխ (jeṙnpʻox)
* ձեւափոխ (jewapʻox)
* մատնափոխ (matnapʻox)
* մարմնափոխութիւն (marmnapʻoxutʻiwn)
* մտափոխ (mtapʻox)
* յարափոխ (yarapʻox)
* յարափոխանցեալ (yarapʻoxancʻeal)
* յարափոխեմ (yarapʻoxem)
* յարափոփոխ (yarapʻopʻox)
* յեղափոխ (yełapʻox)
* յեղափոխեմ (yełapʻoxem)
* յեղափոխիչ (yełapʻoxičʻ)
* յեղափոխութիւն (yełapʻoxutʻiwn)
* յեղափոխուկ (yełapʻoxuk)
* յեղափոխումն (yełapʻoxumn)
* նորափոխութիւն (norapʻoxutʻiwn)
* ոտնափոխ (otnapʻox)
* ոտնափոխիմ (otnapʻoxim)
* ոտնափոխութիւն (otnapʻoxutʻiwn)
* ոտնփոխ (otnpʻox)
* որսափոխ (orsapʻox)
* պահակափոխ (pahakapʻox)
* սահմանափոխ (sahmanapʻox)
* սահմանափոխութիւն (sahmanapʻoxutʻiwn)
* սաղմոսափոխ (sałmosapʻox)
* վաղափոխուկ (vałapʻoxuk)
* վերափոխեմ (verapʻoxem)
* վերափոխումն (verapʻoxumn)
* տարափոխ (tarapʻox)
* տարափոխիմ (tarapʻoxim)
* տարափոխութիւն (tarapʻoxutʻiwn)
* տեղափոխ (tełapʻox)
* տեղափոխելական (tełapʻoxelakan)
* տեղափոխեմ (tełapʻoxem)
* տեղափոխութիւն (tełapʻoxutʻiwn)
* տեղափոխումն (tełapʻoxumn)
* փոխաբաշխեմ (pʻoxabašxem)
* փոխաբերեմ (pʻoxaberem)
* փոխաբերութիւն (pʻoxaberutʻiwn)
* փոխաբերումն (pʻoxaberumn)
* փոխաբնակ (pʻoxabnak)
* փոխաբնակեցուցանեմ (pʻoxabnakecʻucʻanem)
* փոխաբնակիմ (pʻoxabnakim)
* փոխաբնակութիւն (pʻoxabnakutʻiwn)
* փոխաբուսանիմ (pʻoxabusanim)
* փոխագնացութիւն (pʻoxagnacʻutʻiwn)
* փոխագործեմ (pʻoxagorcem)
* փոխագործութիւն (pʻoxagorcutʻiwn)
* փոխագրեմ (pʻoxagrem)
* փոխադասեմ (pʻoxadasem)
* փոխադարձ (pʻoxadarj)
* փոխադարձաբար (pʻoxadarjabar)
* փոխադարձեմ (pʻoxadarjem)
* փոխադարձութիւն (pʻoxadarjutʻiwn)
* փոխադրապէս (pʻoxadrapēs)
* փոխադրեմ (pʻoxadrem)
* փոխադրութիւն (pʻoxadrutʻiwn)
* փոխաթարգմանեմ (pʻoxatʻargmanem)
* փոխածեմ (pʻoxacem)
* փոխակազմեմ (pʻoxakazmem)
* փոխակայիմ (pʻoxakayim)
* փոխակայութիւն (pʻoxakayutʻiwn)
* փոխական (pʻoxakan)
* փոխակարգեմ (pʻoxakargem)
* փոխակերպեմ (pʻoxakerpem)
* փոխակերպութիւն (pʻoxakerputʻiwn)
* փոխակերտեմ (pʻoxakertem)
* փոխակոչեալ (pʻoxakočʻeal)
* փոխահատոյց (pʻoxahatoycʻ)
* փոխաձայնք (pʻoxajaynkʻ)
* փոխաձեւեմ (pʻoxajewem)
* փոխաձեւութիւն (pʻoxajewutʻiwn)
* փոխամասնութիւն (pʻoxamasnutʻiwn)
* փոխամբարձեալ (pʻoxambarjeal)
* փոխայարմար (pʻoxayarmar)
* փոխայեղեմ (pʻoxayełem)
* փոխայեղյեղեմ (pʻoxayełyełem)
* փոխայեղութիւն (pʻoxayełutʻiwn)
* փոխան (pʻoxan)
* փոխանակ (pʻoxanak)
* փոխանակաբանեմ (pʻoxanakabanem)
* փոխանակաբար (pʻoxanakabar)
* փոխանակալ (pʻoxanakal)
* փոխանակավարձութիւն (pʻoxanakavarjutʻiwn)
* փոխանակատուութիւն (pʻoxanakatuutʻiwn)
* փոխանակաւ (pʻoxanakaw)
* փոխանակեմ (pʻoxanakem)
* փոխանակեցուցանեմ (pʻoxanakecʻucʻanem)
* փոխանակութիւն (pʻoxanakutʻiwn)
* փոխանորդ (pʻoxanord)
* փոխանորդաբար (pʻoxanordabar)
* փոխանորդեմ (pʻoxanordem)
* փոխանորդութիւն (pʻoxanordutʻiwn)
* փոխանուն (pʻoxanun)
* փոխանունութիւն (pʻoxanunutʻiwn)
* փոխանցաբար (pʻoxancʻabar)
* փոխանցական (pʻoxancʻakan)
* փոխանցեմ (pʻoxancʻem)
* փոխանցութիւն (pʻoxancʻutʻiwn)
* փոխաշարժեմ (pʻoxašaržem)
* փոխապարտ (pʻoxapart)
* փոխառու (pʻoxaṙu)
* փոխաստեղծակերպեմ (pʻoxastełcakerpem)
* փոխաստեղծեմ (pʻoxastełcem)
* փոխաստեղծիչ (pʻoxastełcičʻ)
* փոխավաճառութիւն (pʻoxavačaṙutʻiwn)
* փոխատեղեմ (pʻoxatełem)
* փոխատու (pʻoxatu)
* փոխատուեմ (pʻoxatuem)
* փոխատուութիւն (pʻoxatuutʻiwn)
* փոխատրաբար (pʻoxatrabar)
* փոխատրական (pʻoxatrakan)
* փոխատրեմ (pʻoxatrem)
* փոխատրութիւն (pʻoxatrutʻiwn)
* փոխարէն (pʻoxarēn)
* փոխարէնատրութիւն (pʻoxarēnatrutʻiwn)
* փոխարինեմ (pʻoxarinem)
* փոխարկաբար (pʻoxarkabar)
* փոխարկական (pʻoxarkakan)
* փոխարկեմ (pʻoxarkem)
* փոխարկութիւն (pʻoxarkutʻiwn)
* փոխարկումն (pʻoxarkumn)
* փոխաւորեմ (pʻoxaworem)
* փոխաւորիմ (pʻoxaworim)
* փոխելաբանեմ (pʻoxelabanem)
* փոխելանամ (pʻoxelanam)
* փոխելապատճառ (pʻoxelapatčaṙ)
* փոխելութիւն (pʻoxelutʻiwn)
* փոխեմ (pʻoxem)
* փոխորդ (pʻoxord)
* փոխորդի (pʻoxordi)
* փոխորէն (pʻoxorēn)
* փոխումն (pʻoxumn)
* փոխփոխ (pʻoxpʻox)
* փոփոխ (pʻopʻox)
* փոփոխական (pʻopʻoxakan)
* փոփոխակից (pʻopʻoxakicʻ)
* փոփոխեմ (pʻopʻoxem)
* փոփոխիչ (pʻopʻoxičʻ)
* փոփոխութիւն (pʻopʻoxutʻiwn)
* փոփոխումն (pʻopʻoxumn)
* քայլափոխ (kʻaylapʻox)
* քայլափոխեմ (kʻaylapʻoxem)
* քայլափոխիմ (kʻaylapʻoxim)
* քայլափոխութիւն (kʻaylapʻoxutʻiwn)
* քրիստոսափոխան (kʻristosapʻoxan)
* օտարափոխ (ōtarapʻox)

#### Descendants

* Armenian: փոխ (pʻox), փոխ- (pʻox-)

### References

* ↑ Kapancjan, G. A. (1951) “Хурритские слова армянского языка [The Hurrian words of Armenian]”, in Archív Orientalni‎ (in Russian), volume 19, numbers 3–4, pages 579–605
* ↑ Diakonoff, Igor M. (1982) “Ancient Near Eastern Substrata in Armenian”, in Annual of Armenian Linguistics‎, volume 3, page 17 of 13–18
* ↑ Diakonoff, Igor M. (1985) “Hurro-Urartian Borrowings in Old Armenian”, in Journal of the American Oriental Society‎, volume 105, number 4, page 599 of 597–603
* 1 2 Thorsø, Rasmus (2023) Prehistoric loanwords in Armenian: Hurro-Urartian, Kartvelian, and the unclassified substrate‎, PhD dissertation, Leiden University, page 14
* ↑ Yakubovich, Ilya (2016) “Review of Bibliographisches Glossar des Hurritischen by Thomas Richter”, in Journal of the American Oriental Society‎, volume 136, number 1, page 181 of 179–183
* ↑ Puhvel, Jaan (1984–) Hittite Etymological Dictionary (Trends in linguistics. Documentation), volume 9, pages 114-115

### Further reading

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “փոխ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “փոխ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “փոխ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* Diakonoff, Igor M. (1985) “Hurro-Urartian Borrowings in Old Armenian”, in Journal of the American Oriental Society‎, volume 105, number 4, pages 597–603
* Fournet, Arnaud (2013) “About the Vocalic System of Armenian Words of Substratic Origin”, in Archív Orientalni‎, volume 81, number 2, pages 207–222