# လေ
## Burmese
### Pronunciation

* IPA: /lè/
* Romanization: MLCTS: le • ALA-LC: le • BGN/PCGN: le • Okell: lei

### Etymology 1

Inherited from Old Burmese လိယ်, from Proto-Lolo-Burmese *s/ʔ-ləy¹, from Proto-Sino-Tibetan *g-ləj (“wind”). Cognate with Rakhine လီ.

#### Noun

လေ • (le)
* wind, air
* breeze
* gas or wind in the body
* (colloquial) words, empty talk
* (of speaking, singing, or writing) style of delivery, tone

#### Verb

လေ • (le)
* to be wasted
* (of wind) to wander
* to wander about aimlessly

#### Derived terms

* ကင်းစမ်းလေ (kang:cam:le)
* ကြမ်းကြားလေကြား (kram:kra:le-kra:)
* ကုန်သည်လေ (kunsanyle)
* ခွေးလေခွေးလွင့် (hkwe:lehkwe:lwang.)
* စက်မဲ့လေယာဉ် (cakmai.leyany)
* စိတ်လေ (citle)
* ဆူးလေ (hcu:le)
* ဆူးလေပိုက် (hcu:lepuik)
* တိုက်လေယာဉ် (tuikleyany)
* တေလေ (tele)
* တောင်ပြန်လေ (taungpranle)
* ထန်းဆော်လေ (htan:hcaule)
* ဗုံးကြဲလေယာဉ် (bum:krai:leyany)
* မိုးမမြင်လေမမြင် (mui:ma.mranglema.mrang)
* မိုးလုံလေလုံ (mui:lumlelum)
* မိုးလေဝသ (mui:lewa.sa.)
* မိုးလေဝသပညာ (mui:lewa.sa.pa.nya)
* မီးလောင်ရာလေပင့် (mi:laung-ralepang.)
* မုန့်လေပွေ (mun.le-pwe)
* ရာသီလေ (rasile)
* လူလေလူလွင့် (lulelulwang.)
* လေကင်း (lekang:)
* လေကတော့ (leka.tau.)
* လေကျ (le-kya.)
* လေကျင့်ထိုး (le-kyang.htui:)
* လေကျစ် (le-kyac)
* လေကျောက်ချ (le-kyaukhkya.)
* လေကြွား (le-krwa:)
* လေကြို့တက် (le-krui.tak)
* လေကြီးမိုးကြီး (le-kri:mui:kri:)
* လေကြော (le-krau:)
* လေကြောင်း (le-kraung:)
* လေကြောင်းကျ (le-kraung:kya.)
* လေကြောင်းချီ (le-kraung:hkyi)
* လေကြောင်းစာပို့ (le-kraung:capui.)
* လေကြောင်းပြ (le-kraung:pra.)
* လေကွယ် (le-kwai)
* လေကာ (leka)
* လေကာမှန် (lekahman)
* လေကုန် (lekun)
* လေကောင်းလေသန့် (lekaung:lesan.)
* လေခံ (lehkam)
* လေချဉ် (lehkyany)
* လေချွန် (lehkywan)
* လေချို (lehkyui)
* လေချုပ် (lehkyup)
* လေချူ (lehkyu)
* လေခို (lehkui)
* လေခေါင်းအုံး (lehkaung:um:)
* လေငန်း (le-ngan:)
* လေငြိမ် (le-ngrim)
* လေစကြာ (leca.kra)
* လေစစ် (lecac)
* လေစာ (leca)
* လေစိမ်း (lecim:)
* လေစိုင် (lecuing)
* လေစီးကြောင်း (leci:kraung:)
* လေစုန် (lecun)
* လေဆင်နှာမောင်း (lehcanghnamaung:)
* လေဆန် (lehcan)
* လေဆိပ် (lehcip)
* လေဆေး (lehce:)
* လေညင်း (le-nyang:)
* လေညင်းခံ (le-nyang:hkam)
* လေညွှန်တံ (lehnywantam)
* လေညာ (le-nya)
* လေတံကျင် (letamkyang)
* လေတံကူ (letamku)
* လေတံခွန် (letamhkwan)
* လေတံစို့ (letamcui.)
* လေတက် (letak)
* လေတစ်လုံးမိုးတစ်လုံး (letaclum:mui:taclum:)
* လေတပ် (letap)
* လေတာ (leta)
* လေတိတ် (letit)
* လေထ (lehta.)
* လေထန် (lehtan)
* လေထွား (lehtwa:)
* လေထိုး (lehtui:)
* လေထီး (lehti:)
* လေထု (lehtu.)
* လေနာ (lena)
* လေနိပ် (lenip)
* လေနိမ် (lenim)
* လေနီကြမ်း (leni-kram:)
* လေပျော့ (le-pyau.)
* လေပြည် (le-prany)
* လေပြွန် (le-prwan)
* လေပြေထိုး (le-prehtui:)
* လေပြေသိမ်း (le-presim:)
* လေပွ (le-pwa.)
* လေပွေ (le-pwe)
* လေပုန်း (lepun:)
* လေပူ (lepu)
* လေပေးဖြောင့် (lepe:hpraung.)
* လေပေါ (lepau:)
* လေပေါက် (lepauk)
* လေဖမ်းဒန်းစီး (lehpam:dan:ci:)
* လေဖျဉ်း (lehpyany:)
* လေဖြတ် (lehprat)
* လေဖြန်း (lehpran:)
* လေဖိအား (lehpi.a:)
* လေဖို (lehpui)
* လေဖော (lehpau:)
* လေမွေ့ရာ (le-mwe.ra)
* လေမှုတ်စက် (lehmutcak)
* လေမိ (lemi.)
* လေမီးဖို (lemi:hpui)
* လေမုန်တိုင်း (lemuntuing:)
* လေယပ် (leyap)
* လေယာဉ် (leyany)
* လေယူလေသိမ်း (leyulesim:)
* လေရဟတ် (lera.hat)
* လေရှည် (lehrany)
* လေရှူငါး (lehru-nga:)
* လေရှူမြစ် (lehru-mrac)
* လေရူး (leru:)
* လေရောဂါ (lerau:ga)
* လေလည် (lelany)
* လေလမ်း (lelam:)
* လေလွင့် (lelwang.)
* လေလှည့် (lehlany.)
* လေလှိုင်း (lehluing:)
* လေလုံးထွား (lelum:htwa:)
* လေဝင် (lewang)
* လေသံ (lesam)
* လေသံပစ် (lesampac)
* လေသက် (lesak)
* လေသင့် (lesang.)
* လေသင်တုန်း (lesangtun:)
* လေသန် (lesan)
* လေသလပ် (lesa.lap)
* လေသွန် (leswan)
* လေသာခန်း (lesahkan:)
* လေသာဆောင် (lesahcaung)
* လေသာပြတင်း (lesa-pra.tang:)
* လေသာပေါက် (lesapauk)
* လေသိုက် (lesuik)
* လေသူရဲ (lesurai:)
* လေသေနတ် (lesenat)
* လေဟာနယ် (lehanai)
* လေဟာပြင် (leha-prang)
* လေအေး (lee:)
* လေအေးစက် (lee:cak)
* လေအောက် (leauk)
* လေဥ (leu.)
* သွားပုပ်လေလွင့် (swa:puplelwang.)
* သွေးလေချောက်ချား (swe:lehkyaukhkya:)
* သားပုပ်လေလွင့် (sa:puplelwang.)
* ဟန်ပန်လေလန် (hanpanlelan)
* အနောက်တောင်ရာသီလေ (a.nauktaung-rasile)
* အပလေ (a.pa.le)

#### Further reading

* “လေ” in Myanmar–English Dictionary (Myanmar Language Commission 1993). Searchable online at SEAlang.net.
* Nishi, Y. (1999). Old Burmese: toward the history of Burmese. Bulletin of the National Museum of Ethnology, 23(3), 659-692.

### Etymology 2

(This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium. Particularly: “Not given etymology by STEDT (le "( verb. affix, euphonic )").”)

#### Particle

လေ • (le)
* Used to soften an indicative sentence: you see, you know?, remember?, after all
    သူတို့မှာ မရှိဘူးလေsutui.hma ma.hri.bhu:leThey don't have any, remember?
* Used to soften an imperative sentence: if that's okay, if you don't mind, if you want
    ပိတ်ချင်ယင် ပိတ်လေpithkyang-yang pitleDo shut it if you want to.

##### Derived terms

* တချို့တလေ (ta.hkyui.ta.le)
* တစ်ခါတလေ (tachkata.le)
* ပါလေကာ (paleka)
* ပါလေရာ (palera)
* ဖြစ်ရလေခြင်း (hpracra.lehkrang:)
* လိုလေသေးမရှိ (luilese:ma.hri.)
* သလေ (sa.le)
* သွားလေသူ (swa:lesu)
* အောင်ဘာလေ (aungbhale)

#### Further reading

* “လေ” in Burmese/Myanmar Dictionary of Grammatical Forms (Routledge 2001, →ISBN), by John Okell and Anna Allott.
* “လေ” in Myanmar–English Dictionary (Myanmar Language Commission 1993). Searchable online at SEAlang.net.
* Okell, John (1969) A Reference Grammar of Colloquial Burmese, London: Oxford University Press, page 340