# աստուած
## Armenian
### Noun

աստուած • (astuac)
* Traditional orthography spelling of աստված (astvac)

#### Declension

The genitive աստծու (astcu) is somewhat colloquial, while աստծոյ (astcoy) is more literary.
The genitive աստուծոյ (astucoy) is the most common in usage.

## Old Armenian
### Etymology

Uncertain. Numerous unsatisfactory etymologies have been proposed. See some of them inside the Further reading section.

### Noun

աստուած • (astuac)
* idol, false god, pagan god
* (capitalized, singular only) God of Christianity
    արար Ած՟ զաշխարհս յանգոյից ― arar Ac. zašxarhs yangoyicʻ ― God created the world from nothing
    տալ փառս Այ՟ ― tal pʻaṙs Ay. ― to glorify God, to give or render glory to God, to thank God
    ի պատկեր Այ՟ ― i patker Ay. ― in the image of God

#### Usage notes

In the sense of “God” the word was always abbreviated.

#### Derived terms

* անաստուած (anastuac)
* անաստուածաբար (anastuacabar)
* անաստուածագոյն (anastuacagoyn)
* անաստուածախօս (anastuacaxōs)
* անաստուածապար (anastuacapar)
* անաստուածասէր (anastuacasēr)
* անաստուածար (anastuacar)
* անաստուածութիւն (anastuacutʻiwn)
* անաստուածպաշտութիւն (anastuacpaštutʻiwn)
* ապաստուածութիւն (apastuacutʻiwn)
* առաստուածընթաց (aṙastuacəntʻacʻ)
* աստուածաազդ (astuacaazd)
* աստուածաբան (astuacaban)
* աստուածաբանաբար (astuacabanabar)
* աստուածաբանագոյն (astuacabanagoyn)
* աստուածաբանակ (astuacabanak)
* աստուածաբանական (astuacabanakan)
* աստուածաբանականութիւն (astuacabanakanutʻiwn)
* աստուածաբանեմ (astuacabanem)
* աստուածաբանութիւն (astuacabanutʻiwn)
* աստուածաբաշխ (astuacabašx)
* աստուածաբար (astuacabar)
* աստուածաբարբառ (astuacabarbaṙ)
* աստուածաբարձ (astuacabarj)
* աստուածաբեր (astuacaber)
* աստուածաբերան (astuacaberan)
* աստուածաբնակ (astuacabnak)
* աստուածաբոյլ (astuacaboyl)
* աստուածաբոյս (astuacaboys)
* աստուածաբուխ (astuacabux)
* աստուածաբուղխ (astuacabułx)
* աստուածաբուն (astuacabun)
* աստուածագեղ (astuacageł)
* աստուածագէտ (astuacagēt)
* աստուածագիծ (astuacagic)
* աստուածագիտութիւն (astuacagitutʻiwn)
* աստուածագիր (astuacagir)
* աստուածագիւտ (astuacagiwt)
* աստուածագնաց (astuacagnacʻ)
* աստուածագոյն (astuacagoyn)
* աստուածագործ (astuacagorc)
* աստուածագործական (astuacagorcakan)
* աստուածագործեմ (astuacagorcem)
* աստուածագործութիւն (astuacagorcutʻiwn)
* աստուածագութ (astuacagutʻ)
* աստուածագումար (astuacagumar)
* աստուածագրեալ (astuacagreal)
* աստուածադատ (astuacadat)
* աստուածադիաց (astuacadiacʻ)
* աստուածադիր (astuacadir)
* աստուածադրոշմ (astuacadrošm)
* աստուածազան (astuacazan)
* աստուածազանագոյն (astuacazanagoyn)
* աստուածազարդ (astuacazard)
* աստուածազարդեալ (astuacazardeal)
* աստուածազգացիկ (astuacazgacʻik)
* աստուածազգեաց (astuacazgeacʻ)
* աստուածազգեստ (astuacazgest)
* աստուածազգեստիմ (astuacazgestim)
* աստուածազգի (astuacazgi)
* աստուածազեն (astuacazen)
* աստուածազէն (astuacazēn)
* աստուածազոյգ (astuacazoyg)
* աստուածազուարճ (astuacazuarč)
* աստուածազօր (astuacazōr)
* աստուածազօրավիգ (astuacazōravig)
* աստուածախաբ (astuacaxab)
* աստուածախաչ (astuacaxačʻ)
* աստուածախառն (astuacaxaṙn)
* աստուածախառնութիւն (astuacaxaṙnutʻiwn)
* աստուածախնամ (astuacaxnam)
* աստուածախոհ (astuacaxoh)
* աստուածախոյզ (astuacaxoyz)
* աստուածախոշոշ (astuacaxošoš)
* աստուածախոստ (astuacaxost)
* աստուածախումբ (astuacaxumb)
* աստուածախրատ (astuacaxrat)
* աստուածախօս (astuacaxōs)
* աստուածախօսակ (astuacaxōsak)
* աստուածախօսեմ (astuacaxōsem)
* աստուածախօսութիւն (astuacaxōsutʻiwn)
* աստուածածագ (astuacacag)
* աստուածածաղիկ (astuacacałik)
* աստուածածան (astuacacan)
* աստուածածանոյց (astuacacanoycʻ)
* աստուածածանութիւն (astuacacanutʻiwn)
* աստուածածանուհի (astuacacanuhi)
* աստուածածանօթ (astuacacanōtʻ)
* աստուածածանօթութիւն (astuacacanōtʻutʻiwn)
* աստուածածին (astuacacin)
* աստուածածնեալ (astuacacneal)
* աստուածածնելական (astuacacnelakan)
* աստուածածնելութիւն (astuacacnelutʻiwn)
* աստուածածնիցեալ (astuacacnicʻeal)
* աստուածածնող (astuacacnoł)
* աստուածածնողութիւն (astuacacnołutʻiwn)
* աստուածածնութիւն (astuacacnutʻiwn)
* աստուածածութիւն (astuacacutʻiwn)
* աստուածակազմ (astuacakazm)
* աստուածակամ (astuacakam)
* աստուածակամար (astuacakamar)
* աստուածակայ (astuacakay)
* աստուածակայծակն (astuacakaycakn)
* աստուածական (astuacakan)
* աստուածակառք (astuacakaṙkʻ)
* աստուածակատար (astuacakatar)
* աստուածակարգ (astuacakarg)
* աստուածակեաց (astuacakeacʻ)
* աստուածակերպ (astuacakerp)
* աստուածակերպեմ (astuacakerpem)
* աստուածակերպութիւն (astuacakerputʻiwn)
* աստուածակերտ (astuacakert)
* աստուածակերտութիւն (astuacakertutʻiwn)
* աստուածակիր (astuacakir)
* աստուածակից (astuacakicʻ)
* աստուածակոխ (astuacakox)
* աստուածակողմն (astuacakołmn)
* աստուածակոյս (astuacakoys)
* աստուածակոչ (astuacakočʻ)
* աստուածակորոյս (astuacakoroys)
* աստուածակրող (astuacakroł)
* աստուածակրութիւն (astuacakrutʻiwn)
* աստուածակրօն (astuacakrōn)
* աստուածահաճոյ (astuacahačoy)
* աստուածահաճոյական (astuacahačoyakan)
* աստուածահաճոյութիւն (astuacahačoyutʻiwn)
* աստուածահաճութիւն (astuacahačutʻiwn)
* աստուածահամբոյր (astuacahamboyr)
* աստուածահայեաց (astuacahayeacʻ)
* աստուածահայր (astuacahayr)
* աստուածահանգիստ (astuacahangist)
* աստուածահանճար (astuacahančar)
* աստուածահաշտ (astuacahašt)
* աստուածահաստատ (astuacahastat)
* աստուածահար (astuacahar)
* աստուածահարուածք (astuacaharuackʻ)
* աստուածահարք (astuacaharkʻ)
* աստուածահաւասար (astuacahawasar)
* աստուածահաւաք (astuacahawakʻ)
* աստուածահիւս (astuacahiws)
* աստուածահոս (astuacahos)
* աստուածահոսան (astuacahosan)
* աստուածահրաման (astuacahraman)
* աստուածահրաշ (astuacahraš)
* աստուածահրաշաբար (astuacahrašabar)
* աստուածահրաւիրակ (astuacahrawirak)
* աստուածաձայնութիւն (astuacajaynutʻiwn)
* աստուածաձեւ (astuacajew)
* աստուածաձիր (astuacajir)
* աստուածաճառ (astuacačaṙ)
* աստուածամայր (astuacamayr)
* աստուածամարդ (astuacamard)
* աստուածամարտ (astuacamart)
* աստուածամարտիմ (astuacamartim)
* աստուածամարտութիւն (astuacamartutʻiwn)
* աստուածամաքուր (astuacamakʻur)
* աստուածամերձ (astuacamerj)
* աստուածամէտ (astuacamēt)
* աստուածամոռաց (astuacamoṙacʻ)
* աստուածամուխ (astuacamux)
* աստուածամուսնութիւն (astuacamusnutʻiwn)
* աստուածամուտ (astuacamut)
* աստուածայաղթ (astuacayałtʻ)
* աստուածայայտնութիւն (astuacayaytnutʻiwn)
* աստուածային (astuacayin)
* աստուածայնաբար (astuacaynabar)
* աստուածայնագոյն (astuacaynagoyn)
* աստուածայնապէս (astuacaynapēs)
* աստուածայնութիւն (astuacaynutʻiwn)
* աստուածայորդոր (astuacayordor)
* աստուածայրական (astuacayrakan)
* աստուածայօրինեալ (astuacayōrineal)
* աստուածանախանձ (astuacanaxanj)
* աստուածանամ (astuacanam)
* աստուածանայեաց (astuacanayeacʻ)
* աստուածանարգ (astuacanarg)
* աստուածանգիտութիւն (astuacangitutʻiwn)
* աստուածանենգ (astuacaneng)
* աստուածաներկ (astuacanerk)
* աստուածանիստ (astuacanist)
* աստուածանման (astuacanman)
* աստուածանմանակերպութիւն (astuacanmanakerputʻiwn)
* աստուածանմանապէս (astuacanmanapēs)
* աստուածանմանեալ (astuacanmaneal)
* աստուածանմանութիւն (astuacanmanutʻiwn)
* աստուածանշանութիւն (astuacanšanutʻiwn)
* աստուածանշանք (astuacanšankʻ)
* աստուածանունական (astuacanunakan)
* աստուածանունութիւն (astuacanunutʻiwn)
* աստուածաշահ (astuacašah)
* աստուածաշարժ (astuacašarž)
* աստուածաշէն (astuacašēn)
* աստուածաշնորհ (astuacašnorh)
* աստուածաշունչ (astuacašunčʻ)
* աստուածաշուք (astuacašukʻ)
* աստուածաշօշափ (astuacašōšapʻ)
* աստուածաչարչար (astuacačʻarčʻar)
* աստուածաչարչարութիւն (astuacačʻarčʻarutʻiwn)
* աստուածապահ (astuacapah)
* աստուածապաճոյճ (astuacapačoyč)
* աստուածապայծառ (astuacapaycaṙ)
* աստուածապաշտ (astuacapašt)
* աստուածապաշտագոյն (astuacapaštagoyn)
* աստուածապաշտութիւն (astuacapaštutʻiwn)
* աստուածապատիժ (astuacapatiž)
* աստուածապատիւ (astuacapatiw)
* աստուածապատկեր (astuacapatker)
* աստուածապատուէր (astuacapatuēr)
* աստուածապատում (astuacapatum)
* աստուածապարագ (astuacaparag)
* աստուածապարակ (astuacaparak)
* աստուածապարարկ (astuacaparark)
* աստուածապարգեւ (astuacapargew)
* աստուածապարգեւակ (astuacapargewak)
* աստուածապարութիւն (astuacaparutʻiwn)
* աստուածապետական (astuacapetakan)
* աստուածապէս (astuacapēs)
* աստուածապորտ (astuacaport)
* աստուածապսակ (astuacapsak)
* աստուածապսակեալ (astuacapsakeal)
* աստուածապրեցոյց (astuacaprecʻoycʻ)
* աստուածառաք (astuacaṙakʻ)
* աստուածասաստ (astuacasast)
* աստուածասաց (astuacasacʻ)
* աստուածասէր (astuacasēr)
* աստուածասիրագոյն (astuacasiragoyn)
* աստուածասիրակ (astuacasirak)
* աստուածասիրիմ (astuacasirim)
* աստուածասիրութիւն (astuacasirutʻiwn)
* աստուածասպան (astuacaspan)
* աստուածասպանութիւն (astuacaspanutʻiwn)
* աստուածաստեղծ (astuacastełc)
* աստուածաստեղծեմ (astuacastełcem)
* աստուածաստեղծութիւն (astuacastełcutʻiwn)
* աստուածասքանչ (astuacaskʻančʻ)
* աստուածավախ (astuacavax)
* աստուածավաճառ (astuacavačaṙ)
* աստուածավաճառութիւն (astuacavačaṙutʻiwn)
* աստուածավայել (astuacavayel)
* աստուածավայելուչ (astuacavayelučʻ)
* աստուածավայելչաբար (astuacavayelčʻabar)
* աստուածավայելչական (astuacavayelčʻakan)
* աստուածավայելչապէս (astuacavayelčʻapēs)
* աստուածավայելչութիւն (astuacavayelčʻutʻiwn)
* աստուածավառ (astuacavaṙ)
* աստուածավար (astuacavar)
* աստուածավրէժ (astuacavrēž)
* աստուածատեաց (astuacateacʻ)
* աստուածատելի (astuacateli)
* աստուածատես (astuacates)
* աստուածատեսագոյն (astuacatesagoyn)
* աստուածատեսակ (astuacatesak)
* աստուածատեսակաբար (astuacatesakabar)
* աստուածատեսակագոյն (astuacatesakagoyn)
* աստուածատեսական (astuacatesakan)
* աստուածատեսակութիւն (astuacatesakutʻiwn)
* աստուածատեսիլ (astuacatesil)
* աստուածատեսութիւն (astuacatesutʻiwn)
* աստուածատեցութիւն (astuacatecʻutʻiwn)
* աստուածատիպ (astuacatip)
* աստուածատունկ (astuacatunk)
* աստուածատուր (astuacatur)
* Աստուածատուր (Astuacatur)
* աստուածատպութիւն (astuacatputʻiwn)
* աստուածատօնակ (astuacatōnak)
* աստուածարար (astuacarar)
* աստուածարարութիւն (astuacararutʻiwn)
* աստուածարեալ (astuacareal)
* աստուածարելաբար (astuacarelabar)
* աստուածարեմ (astuacarem)
* աստուածարժան (astuacaržan)
* աստուածարկու (astuacarku)
* աստուածարութիւն (astuacarutʻiwn)
* աստուածացաս (astuacacʻas)
* աստուածացուցանեմ (astuacacʻucʻanem)
* աստուածացուցիչ (astuacacʻucʻičʻ)
* աստուածաւանդ (astuacawand)
* աստուածաւանդապէս (astuacawandapēs)
* աստուածափախոյց (astuacapʻaxoycʻ)
* աստուածափայլ (astuacapʻayl)
* աստուածափայփայող (astuacapʻaypʻayoł)
* աստուածաքաղաք (astuacakʻałakʻ)
* աստուածաքաղցր (astuacakʻałcʻr)
* աստուածաքանդակ (astuacakʻandak)
* աստուածաքարոզ (astuacakʻaroz)
* աստուածաքնար (astuacakʻnar)
* աստուածգիտութիւն (astuacgitutʻiwn)
* աստուածեան (astuacean)
* աստուածեղական (astuacełakan)
* աստուածեղբայր (astuacełbayr)
* աստուածեղէն (astuacełēn)
* աստուածեղութիւն (astuacełutʻiwn)
* աստուածերան (astuaceran)
* աստուածերեւութիւն (astuacerewutʻiwn)
* աստուածերկիւղ (astuacerkiwł)
* աստուածերկիւղածութիւն (astuacerkiwłacutʻiwn)
* աստուածըմպելի (astuacəmpeli)
* աստուածընդդէմ (astuacənddēm)
* աստուածընկալ (astuacənkal)
* աստուածընկէց (astuacənkēcʻ)
* աստուածընտիր (astuacəntir)
* աստուածիմաստ (astuacimast)
* աստուածիմաստութիւն (astuacimastutʻiwn)
* աստուածիմաց (astuacimacʻ)
* աստուածիջակ (astuaciǰak)
* աստուածխօսութիւն (astuacxōsutʻiwn)
* աստուածյայտնութիւն (astuacyaytnutʻiwn)
* աստուածորդի (astuacordi)
* աստուածութիւն (astuacutʻiwn)
* աստուածուհի (astuacuhi)
* աստուածունակ (astuacunak)
* աստուածուսոյց (astuacusoycʻ)
* աստուածուստ (astuacust)
* աստուածուրաց (astuacuracʻ)
* աստուածպաշտութիւն (astuacpaštutʻiwn)
* աստուածպատուութիւն (astuacpatuutʻiwn)
* աստուածպետական (astuacpetakan)
* աստուածպետականագոյն (astuacpetakanagoyn)
* աստուածպետականապէս (astuacpetakanapēs)
* աստուածպետականութիւն (astuacpetakanutʻiwn)
* աստուածպետութիւն (astuacpetutʻiwn)
* աստուածսիրաբար (astuacsirabar)
* աստուածսիրական (astuacsirakan)
* աստուածսիրապէս (astuacsirapēs)
* աստուածսիրութիւն (astuacsirutʻiwn)
* աստուածտեսութիւն (astuactesutʻiwn)
* աստուածօրէն (astuacōrēn)
* աստուածօրհնութիւն (astuacōrhnutʻiwn)
* բազմաստուած (bazmastuac)
* բազմաստուածաբար (bazmastuacabar)
* բազմաստուածեան (bazmastuacean)
* բազմաստուածութիւն (bazmastuacutʻiwn)
* գերաստուած (gerastuac)
* երեքաստուածեան (erekʻastuacean)
* զուգաստուած (zugastuac)
* ինքնաստուածանամ (inkʻnastuacanam)
* ինքնաստուածութիւն (inkʻnastuacutʻiwn)
* կիսաստուած (kisastuac)
* հակառակաստուած (hakaṙakastuac)
* հանգիտաստուած (hangitastuac)
* յաստուածուստ (yastuacust)
* յոգնաստուած (yognastuac)
* յոգնաստուածութիւն (yognastuacutʻiwn)
* չաստուած (čʻastuac)
* չաստուածուրհի (čʻastuacurhi)
* սիրաստուած (sirastuac)

#### Descendants

* Armenian: աստված (astvac)

### References

* ↑ Karst, Josef (1901) Historische Grammatik des Kilikisch-Armenischen (in German), Karl J. Trübner: Strassburg, page 43
* ↑ Meillet, Antoine (1913) Altarmenisches Elementarbuch (in German), Heidelberg: C. Winter, page 20
* ↑ Meillet, Antoine (1936) Esquisse d’une grammaire comparée de l’arménien classique (in French), 2nd edition, Vienna: Mekhitarist Press, page 22
* ↑ Schmitt, Rüdiger (1981) Grammatik des Klassisch-Armenischen mit sprachvergleichenden Erläuterungen (Innsbrucker Beiträge zur Sprachwissenschaft; 32) (in German), Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, page 42

### Further reading

* Ačaṙean, Hračʻeay (1971) “աստուած”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, volume I, Yerevan: University Press, pages 279–282, accepts Marr's etymology
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “աստուած”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* J̌ahukyan, Geworg (2010) “աստուած”, in Vahan Sargsyan, editor, Hayeren stugabanakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), Yerevan: Asoghik, considers two proposals most probable: 1) A compound whose first component is cognate with Proto-Germanic *ansuz and the second is either *deywós (“god”) + -ած (-ac) or *տուած (*tuac, “given”), from տու- (tu-) +‎ -ած (-ac). 2) From the root աստ- (ast-), which is a by-form of հաստ (hast), although usually mistakenly connected with ազդ (azd); compare աստի (asti, “firm, sure; vehement, impetuous, strong”).
* Lagarde (Boetticher), Paul de (1851) Arica (in Latin), Halle: J.F. Lippert, page 63 = Lagarde, Paul de (1854) Zur Urgeschichte der Armenier: ein philologischer Versuch (in German), Berlin: W. Hertz, page 20 derives from Avestan 𐬀𐬯𐬙𐬎𐬎𐬀𐬝𐬆𐬭𐬆𐬙𐬀 (astuuat̰ər$^ə$ta, “the Avestan name of the Saoshyant”, literally “who is bodily, embodied, Truth”); see *HástH and *Hr̥tás for the constituents of this Avestan word
* Martirosyan, Hrach (2015) “Notes on Anatolian loanwords in Armenian”, in International Conference “Armenian language contacts through the ages” (12–15 May 2015, St. Petersburg, Institute for linguistic studies, Russian Academy of sciences)‎, Paper presented at a conference, page 8 and Martirosyan, Hrach (2019) “Traces of Indo-European ‘Father Sky, God’ in Armenian”, in U. Bläsing, J. Dum-Tragut, T.M. van Lint, editors, Armenian, Hittite, and Indo-European Studies: A Commemoration Volume for Jos J.S. Weitenberg (Hebrew University Armenian Studies; 15), Leuven: Peeters, pages 197–201, developing the idea of Xačaturova, Je. G. (1979) “Drevnejšije armjano-indo-iranskije jazykovyje kontakty [The oldest Armenian – Indo-Iranian language contacts]”, in Ē. B. Aġayan, editor, Hayocʻ lezvi hamematakan kʻerakanutʻyan harcʻer (in Russian), Yerevan: Academy Press, pages 373–374, derives from an Anatolian compound of the form *Aššu-Tiwaz (“good deity/lord, good Sun-god, good dawn/day or the like”), for whose constituents see Hittite [script needed] (aššu-), Luwian 𒉿𒀀𒋗𒍑 (wa-a-šu-uš /⁠wāsus⁠/, “good”) and Luwian 𒋾𒉿𒊍 (tiwaz, “Sun-god”); the compound is attested as Hittite [script needed] (aššu-šiwatt-, “good day”), which is cognate with Sanskrit सुद्युत् (su-dyút, “having magnificent lustre”)
* Marr, N. Ja. (1911) “Бог Σαβάζιος у армян [The God Σαβάζιος among Armenians]”, in Известия Российской Академии Наук. VI серия‎ (in Russian), volume 5, number 10, pages 759–774 derives from the chief Phrygian god Σαβάζιος (Sabázios, “Sabazios”), but this is phonetically impossible