# ချိုး
## Burmese
### Pronunciation

* IPA: /t͡ɕʰó/
* Romanization: MLCTS: hkyui: • ALA-LC: khyuiʺ • BGN/PCGN: cho: • Okell: hcoù

### Etymology 1

From Proto-Sino-Tibetan *m-k(r)əw (“dove, pigeon”). Cognate with Old Chinese 鳩 (OC *ku, “idem”); see there for more (STEDT: khyuì "pigeon").

#### Noun

ချိုး • (hkyui:)
* dove

##### Derived terms

* ချိုးကူ (hkyui:ku)
* ချိုးစိမ်း (hkyui:cim:)
* ချိုးတည် (hkyui:tany)
* ချိုးထောင် (hkyui:htaung)
* ချိုးနီတို (hkyui:nitui)
* ချိုးပိန်တူး (hkyui:pintu:)
* ချိုးမှုတ် (hkyui:hmut)
* ချိုးလင်းပြာ (hkyui:lang:pra)
* ချိုးလည်ပြောက် (hkyui:lanyprauk)
* ချိုးသိမ်း (hkyui:sim:)
* ခိုနန်းချိုး (hkuinan:hkyui:)
* မျောက်ချိုးဝါး (myaukhkyui:wa:)
* ရှစ်ခေါက်ချိုး (hrachkaukhkyui:)
* ဥချိုး (u.hkyui:)

### Etymology 2

* This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium. Particularly: “Not given etymology by STEDT (khyûi "broken burnt rice"), and not mentioned by Luce 1981. Perhaps a semantic extension of the "break" sense in Etymology 3?”

#### Noun

ချိုး • (hkyui:)
* crust (of cooked rice, etc.)
* fur (carbonate of lime formed at the bottom of a kettle)

#### Adjective

ချိုး • (hkyui:)
* inveterate

#### Derived terms

* ချိုးကပ် (hkyui:kap)
* ဆေးထမင်းချိုး (hce:hta.mang:hkyui:)
* ထမင်းချိုး (hta.mang:hkyui:)

### Etymology 3

From Proto-Lolo-Burmese *k(r/y)aw ~ *kh(r/y)aw ~ *k(h)ləw (“to break, snap (a stick)”), though STEDT does not link the root to any Burmese entries and adduces no further cognates, nor is it mentioned by Luce 1981.

#### Verb

ချိုး • (hkyui:)
Burmese verb set :
| Base | ကျိုး (kyui:) |
| Causative | ချိုး (hkyui:) |
* to break
* to pick, gather
* to bend
* to turn (change one's direction of travel), make a turn
* to fold
* to cut (a deck of cards)
* to versify spontaneously
* to put on, affect
* to crack (knuckles)
* to count (by flexing one finger after another)

##### Derived terms

* ချိုးချိုးဖဲ့ဖဲ့ (hkyui:hkyui:hpai.hpai.)
* ချိုးနှိမ် (hkyui:hnim)
* ချိုးဖျက် (hkyui:hpyak)
* ချိုးဖောက် (hkyui:hpauk)
* ချိုးဖဲ့ (hkyui:hpai.)
* ခါးချိုးလုပ် (hka:hkyui:lup)
* ခေါက်ချိုးချိုး (hkaukhkyui:hkyui:)
* ခေါက်ချိုးစောင် (hkaukhkyui:caung)
* ခေါက်ချိုးမြတ် (hkaukhkyui:mrat)
* ဂရို့ချိုး (ga.rui.hkyui:)
* စံချိန်ချိုး (camhkyinhkyui:)
* စာချိုး (cahkyui:)
* တံတောင်ဆစ်ချိုး (tamtaunghcachkyui:)
* တစ်ချိုးတည်း (tachkyui:tany:)
* တစ်ဆစ်ချိုး (tachcachkyui:)
* တာလီချိုး (talihkyui:)
* ထောင့်ချိုး (htaung.hkyui:)
* ဒွေးချိုး (dwe:hkyui:)
* ဖဲချိုး (hpai:hkyui:)
* မှိုချိုးမျှစ်ချိုး (hmuihkyui:hmyachkyui:)
* လက်ချိုး (lakhkyui:)
* လက်ချိုးရေ (lakhkyui:re)
* လေးချိုး (le:hkyui:)
* လေးချိုးကြီး (le:hkyui:kri:)
* လေလံချိုး (lelamhkyui:)
* သစ်စိမ်းချိုးချိုး (saccim:hkyui:hkyui:)
* အညွန့်ချိုး (a.nywan.hkyui:)
* အလံချိုး (a.lamhkyui:)

#### Classifier

ချိုး • (hkyui:)
* numerical classifier used in counting components of a ratio

### Etymology 4

From Proto-Tibeto-Burman *krəw-t (“to wash”), and cognate with Tibetan ཁྲུད (khrud, “to wash”) (STEDT). Luce adduces Old Chinese 浴 (OC *loɡ, “to bathe”) as a cognate; note also similarities to 濯 (OC *r'eːwɢs, *r'eːwɢ, “to moisten, wash”), which STEDT tentatively compares both to this root as well as to the probably-unrelated Proto-Sino-Tibetan *glwak (“to shine, flash”).

#### Verb

ချိုး • (hkyui:)
* to wash or cleanse oneself (with water)

##### Derived terms

* ချိုးရေ (hkyui:re)
* ရေချိုး (rehkyui:)
* ရေမိုးချိုး (remui:hkyui:)

### References

* ↑ Luce, G. H. (1981) “-UIW Finals (18. to Bathe)”, in A Comparative Word-List of Old Burmese, Chinese and Tibetan, London: School of Oriental and African Studies, University of London, →ISBN, page 28

### Further reading

* “ချိုး” in Myanmar–English Dictionary (Myanmar Language Commission 1993). Searchable online at SEAlang.net.