# odpowiedzieć
## Old Polish
### Alternative forms

* otpowiedzieć

### Etymology

From od- +‎ powiedzieć. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /ɔtpɔvjɛd͡ʑɛ(ː)t͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /ɔtpɔvjɛd͡ʑɛt͡ɕ/, /ɔtpɔvjɛd͡ʑet͡ɕ/

### Verb

odpowiedzieć pf (imperfective odpowiadać)
* (attested in Lesser Poland) to answer; to reply; to respond [with accusative or dative or k (+ dative) ‘to what/whom’; or with na (+ accusative) ‘to what’; or with przeciw (+ dative) ‘against what’; or with o (+ locative) ‘about what/whom’]
    Synonym: opowiedzieć
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 184a:Tedy vøcz swøthy Gan gestcy mv on tako byl odpouedzal[Tedy więc święty Jan jestci mu on tako był odpowiedział]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, section 3,13:Rzekl bog: Czemusz to vczynyla? Otpowyedzala (quae respondit): Wøsz myø sdradzyl[Rzekł Bog: Czemuś to uczyniła? Otpowiedziała (quae respondit): Wąż mię zdradził]
** 1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, section 18,36:Tedi wszitek lyvd vmylkl a nye otpowyedzal gemv nyczego (non respondit ei quidquam)[Tedy wszytek lud umilkł a nie otpowiedział jemu niczego (non respondit ei quidquam)]
** 1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, section 1,16:Y odpowyedzeli sø kv Iozve rzekøcz (responderuntque ad Iosue atque dixerunt)[I odpowiedzieli są ku Jozue rzekąc (responderuntque ad Iosue atque dixerunt)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 113:Czeszarz nye odpovyedzyav nycz y wschedl v rąda svymy (leg. z swymi) przyaczyelmy[Cesarz nie odpowiedziaw nic i wszedł w radę z swymi przyjacielmi]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 137:Iesus k temv nycz nye odpovyedzyal (ad haec verba puer Iesus nihil respondebat)[Jesus k temu nic nie odpowiedział (ad haec verba puer Iesus nihil respondebat)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 416:A nykt nye mogl odpovyedzyecz na to slova (nemo poterat ei respondere verbum Mat 22, 46)[A nikt nie mogł [jemu] odpowiedzieć na to słowa (nemo poterat ei respondere verbum Mat 22, 46)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 126:Povydz my, synkv myly,... przeczyv takyey potvarzy czo mam odpovyedzyecz (ad hanc calumniam quid est respondendum)?[Powidz mi, synku miły,... przeciw takiej potwarzy co mam odpowiedzieć (ad hanc calumniam quid est respondendum)?]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 682:Alye o szvych zvolyenykoch nycz nye odpovyedzyal (sc. Jesus)... przeto, yze nyyednego przy ssobye ny myal[Ale o swych zwolenikoch nic nie odpowiedział (sc. Jesus)..., przeto, iże nijednego przy sobie ni miał]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 24:Vestchnąla (sc. dziewica), czem by ym odpovyedzyecz mogla (quid illis respondere posset, inspiraret)[Westchnęła (sc. dziewica), czem by im odpowiedzieć mogła (quid illis respondere posset, inspiraret)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 636:Ale pyrvey, nyzly ym myly Kristus na tho odpovyedzyal, aze svyąthy Pyotr... mayącz myecz dobyl go[Ale pirwej niżli (czy niźli) im miły Krystus na to odpowiedział, aże święty Piotr... mając miecz dobył go]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 145:Myly Yesus odpovyedzyal k temv rzekącz[Miły Jesus odpowiedział k temu rzekąc]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 192:A na to maya odpovyedzyecz (respondetur)[A na to mają odpowiedzieć (respondetur)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 780:A przeczyv temv mamy tako0 odpovyedzyecz: Krolevstvo Iesucristovo zovye dvoyako[A przeciw temu mamy tako odpowiedzieć: Krolewstwo Jesukrystowo zowie dwojako]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 92:Odpovyedzyely (responderunt), yze bog wschech bogow wschedl w zyemyą[Odpowiedzieli (responderunt) […] , iże Bog wszech bogow wszedł w ziemię]
* (law, attested in Greater Poland, Masovia) to defend (to stand before court as the defendant) [with accusative ‘what’, along with dative ‘to whom’, along with instrumental ‘with what’, along with na (+ accusative) or o (+ accusative) ‘to what’, along with za (+ accusative) ‘for what’]
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 65:Thedy tho daly przyszyasznyczy czyscz przed nymy y pythaly obudw (leg. obudwu) stronu, thakoly szye tho szthalo. Thedy odpowyedzyely z obu stron[Tedy to dali przysiężnicy czyść przed nimi i pytali obudwu stronu, takoli sie to stało. Tedy odpowiedzieli z obu stron]
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 70:Anna stala przed gaynym szadem... y othpowyedzyala themu goszczyowy tako[Anna stała przed gajnym sądem... i otpowiedziała temu gościowi tako]
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 123:Zalowal nany woyth... prosto yemu dayacz wyną, tedy on tesz prosto odpowyedzyal szwą nyewynnoscz[Żałował nań wojt... prosto jemu dając winę. Tedy on też prosto odpowiedział swą niewinność]
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 143:Tego konya zaluyą na baythka yako trzech grzywyen. Na tho odpowyedzyal baythko rzekacz[Tego konia żałuję na bajtka jako trzech grzywien. Na to odpowiedział bajtko rzekąc]
** 1959 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 187, Poznań:Tedi pan Hinczka otpouedzal ot szebe hy od dzeczi, isze to gest stara rzecz, nerad bich o to otpouedzal[Tedy pan Hinczka otpowiedział ot siebie hi od dzieci, iże to jest stara rzecz, nierad bych o to otpowiedział]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 14:Zalwyąncz w prawye nyemyeczskem przeczywko krzywemv, gemv thymsze prawem othpowyedzeecz nye powynyen (eodem iure reo respondere non tenetur)[Żałując w prawie niemiecskiem przeciwko krzywemu, jemu tymże prawem otpowiedzieć nie powinien (eodem iure reo respondere non tenetur)]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 86:Brat, yenze nye chczal przes brata swego otpowyedzyecz, o czanscz swey dzyedzini ma otpowyedzyecz (tenebitur respondere)[Brat, jenże nie chciał przez brata swego otpowiedzieć, o część swej dziedziny ma otpowiedzieć (tenebitur respondere)]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 14:Vszylstwo dzevyczaam czynączy... prawem polskym mayą othpowyedzecz o thą rzecz (iure Polonico tenentur respondere)[Usilstwo dziewicam czyniący... prawem polskim mają otpowiedzieć o tę rzecz (iure Polonico tenentur respondere)]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 47:Za kradzeszstwa y skody vczynyone powynny mayą bycz prawem othpowyedzecz (tenebuntur iudicialiter respondere)[Za kradzieżstwa i szkody uczynione powinni [mają] być prawem otpowiedzieć (tenebuntur iudicialiter respondere)]
* (attested in Greater Poland) to threaten, to make threats; to get back, to get revenge
** 1959 [1422], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1120, Poznań:Yaco Szandziuog... Yasza crome paną starosczinego myru ne wordrowal... any go chowal, kedy Benakowy... poszega otpowedzal[Jako Sędziwoj... Jasza kromie pana starościnego miru nie fordrował... ani go chował, kiedy Bieniakowi... pożegę (?) otpowiedział]
* to speak; to announce; to tell about
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, section 31,27:Przeczyesz przes mego wyedzenya vczyekl any gesz my otpowyedzal (cur... fugere voluisti nec indicare mihi), abich czyø wiprowadzyl s radoszczyø?[Przecz jeś przez mego wiedzenia uciekł ani jeś mi otpowiedział (cur... fugere voluisti nec indicare mihi), abych cię wyprowadził s radością?]
** 1959 [1491], “Teksty polskie z końca XV w.”, in Rafał Leszczyński, editor, Rozprawy Komisji Językowej‎, volume VII, page 58:Iescze wselki thowarzisz, yesliby chczial precz vendrovacz, thedi ma odpovyedziecz swemu mystrzowy dobrze przeth thym..., a tho dlathego, aby mv mystrz wczas sgothowal pyenyąndze yego[Jeszcze wszelki towarzysz, jesliby chciał precz wędrować, tedy ma odpowiedzieć swemu mistrzowi dobrze przed tym..., a to dlatego, aby mu mistrz wczas zgotował pieniądze jego]
* to express opposition, to object
** 1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, section 1,18:Ktosz odpowye (qui contradixerit) vstom twim a nye poslvcha wszech rzeczi twych, gesto gemv przikazvges, smyerczø vmrze[Ktoż odpowie (qui contradixerit) ustom twym a nie posłucha wszech rzeczy twych, jeż to jemu przykazujesz, śmiercią umrze]
** 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, section 33,8:Swirzchowanye twee a vczene twe od møza swyøtego twego, gegozesz skvszil... y *sødzillesz v wod *odpowyadzanich (iudicasti ad aquas contradictionis)[Zwirzchowanie twe a uczenie twe od męża świętego twego, jegożeś skusił... i sądziłeś u wod odpowiedzianych (iudicasti ad aquas contradictionis)]

#### Derived terms

* odpowiedni
* odpowiedziale
* odpowiedzenie
* odpowiedź
* odpowiedźca

#### Related terms

* odpowiadacz
* odpowiadanie
* powiedzieć pf, powiadać impf

#### Descendants

* Polish: odpowiedzieć
* Silesian: ôdpowiedzieć

### References

* Bańkowski, Andrzej (2000) “odpowiedzieć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “odpowiedzieć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish odpowiedzieć. By surface analysis, od- +‎ powiedzieć. Compare Kashubian òdpòwiedzec.

### Pronunciation

* IPA: /ɔt.pɔˈvjɛ.d͡ʑɛt͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: /ɔt.pɔˈvjɛ.d͡ʑɛt͡ɕ/, /ɔt.pɔˈvjɛ.d͡ʑet͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɛd͡ʑɛt͡ɕ
* Syllabification: od‧po‧wie‧dzieć

### Verb

odpowiedzieć pf (imperfective odpowiadać)
* (transitive, intransitive) to answer; to reply; to respond (to respond, either verbally or in written text) [with dative ‘to someone’; or with na (+ accusative) ‘to what (that person said)’]
    Synonyms: odeprzeć, odrzec, zareplikować
* (intransitive) to respond (to react to an action) [with na (+ accusative) ‘to what’]
    Synonym: zareagować
* (intransitive) to answer; to reply; to respond (to give an answer in class to a teacher) [with z (+ genitive) ‘what question/subject’]
* (intransitive) to answer; to reply; to respond (to react to someone's action doing the same thing)
    Synonym: odwzajemnić
* (intransitive) to answer for; to answer to (to be responsible for something; to face the negative consequences of something; to be accountable before someone) [with przed (+ instrumental) ‘to whom’], [with za (+ accusative) ‘for what’]
* (intransitive) to suit (to be proper or suitable) [with dative ‘someone’]
* (intransitive) to cause, to explain, to be the reason for [with za (+ accusative) ‘for what’]
* (intransitive) to agree with, to match, to correspond [with dative ‘what’]
* (transitive, obsolete) to repeat, to say again
    Synonym: powtórzyć
* (transitive, obsolete) to reject, to deny
    Synonym: odmówić
* (intransitive, Middle Polish) to guess correctly
    Synonym: odgadnąć
* (intransitive, Middle Polish, law) to defend (to stand before court as the defendant)
* (Middle Polish, intransitive) to threaten, to make threats; to get back, to get revenge
* (intransitive, Middle Polish) to speak up (to begin speaking)
    Synonym: odezwać się
* (intransitive, Middle Polish) to express loyalty or subservience
* (intransitive, Middle Polish) to declare war
    Synonym: wypowiedzieć wojnę
* (intransitive, Middle Polish) to send delegation
* (intransitive, Middle Polish) to be penalized

#### Derived terms

* odpowiedni
* odpowiedzialny
* odpowiedzialna
* odpowiedzialny
* odpowiedź

#### Related terms

* odpowiadalny
* odpowiednikowy
* odpowiedniościowy
* odpowiedziowy
* odpowiednio
* odpowiedzialnie
* odpowiadacz
* odpowiadaczka
* odpowiadalność
* odpowiedniczka
* odpowiednik
* odpowiedniość
* odpowiedzialność
* powiedzieć pf, powiadać impf

### Further reading

* odpowiedzieć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* odpowiedzieć in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “odpowiedzieć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “ODPOWIEDZIEĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 16.02.2015
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “odpowiedzieć”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “odpowiedzieć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1904), “odpowiedzieć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 3, Warsaw, page 641
* odpowiedzieć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego