# ogień
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *ogňь. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /ɔɡjɛɲ/
* IPA: (15th CE) /ɔɡjɛɲ/

### Noun

ogień m inan (related adjective ogienny or ogniowy)
* (attested in Lesser Poland, Greater Poland) fire (flame evoked by chemical reactions that is usually a source of heat)
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 10:Wsczedl iest dym w gnewe iego a ogen (ignis) od oblicza iego zaszegl se iest[Wszczedł jest dym w gniewie jego a ogień (ignis) od oblicza jego zażegł sie jest]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 101r:Pir grece latine dicitur ignis ogen[Pir grece latine dicitur ignis ogień]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 135v:Tegale (pro tedale) zalozenye glownye vel ognyą[Tegale (pro tedale) założenie główne vel ognia]
* (philosophy, alchemy, attested in Greater Poland) fire (one of the four elements of the ancient Greeks and Romans)
** 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎, Greater Poland, page 73 arg:Ten ps[alm] powyada, yze Xpus stworzyl zywyoly, to yest zyemye, wyatr, ogye[ń], wodę[Ten psalm powiada, iże Krystus stworzył żywioły, to jest ziemię, wiatr, ogie[ń], wodę]
* (attested in Lesser Poland) conflagration (large fire extending to many objects)
** 1927 [c. 1455], Kazimierz Dobrowolski, editor, Przyczynki do dziejów średniowiecznej kultury polskiej z rękopisu szczyrzyckiego, Szczyrzyc, page 325:Mnye listopadl dzeya, v ognya szą ludze grzeya[Mnie listopadł dzieją, u ognia się ludzie grzeją]
* (attested in Greater Poland) bonfire; campfire
** 1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 320, Poznań:Jaco od Woczechowego ogna sgorzalo Dobrogostowi za *dwadzeiscze griwen[Jako od Wociechowego ognia zgorzało Dobrogostowi za dwadzieście gr[z]ywien]
* lightning (natural flash of light produced by short-duration from the sky)
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 9, 24:Pan dal grom a graad, a blyzkanye byeszøcze na szemyø... A grad y *ogeyn (et grando, et ignis), smyeszywszy sze pospolu, noszyly sze søø[Pan dał grom a grad, a błyskanie bieżące na ziemię... A grad i ogień (et grando, et ignis), smiesiwszy sie pospołu nosiły sie są]
* (religion, figurative, attested in Lesser Poland) hell (place of torment in the afterlife)
    Synonym: piekło
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 39:Gysz sø dobrze czynyly, podø w szywot wekvgy, a ktorzy zle, w oghen wekvgy (in ignem aeternum)[Jiż są dobrze czynili, podą w żywot wiekuji, a ktorzy źle, w ogień wiekuji (in ignem aeternum)]
* (figurative, attested in Lesser Poland) fire; passion
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page I Prol 6:Ogen duchowni (ignem spiritalem) w serczu podszega[Ogień duchowny (ignem spiritalem) w siercu podżega]
* (pathology) inflammation (condition of any part of the body, consisting of congestion of the blood vessels, with obstruction of the blood current, and growth of morbid tissue)
** 1939 [End of the 15th century], Adam Bednarski, editor, Materiały do dziejów medycyny polskiej w XIV i XV stuleciu‎, page 74:Quidam ciuis... confregit sibi pedes alias tibias et maxime sibi inflati fuerunt... Namasz plath... a thak... nogą obvyn thą massczą, za trzeczym przivy[c]zym vznasch pomocz, yestly bog i chcze, bo vycziągnye ogyen[Quidam ciuis... confregit sibi pedes alias tibias et maxime sibi inflati fuerunt... Namaż płat... a tak... nogę obwiń tą maścią, za trzecim przywi[c]im uznasz pomoc, jestli bog i chce, bo wyciągnie ogień]

#### Derived terms

* ognisty
* ogniczka
* ognisko

#### Related terms

* ogniszczne
* ogniwo
* ogniwość

#### Descendants

* Polish: ogień
* Silesian: ôgyń

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “ogień”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “ogień”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “ogień”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “ogień”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish ogień.

### Pronunciation

* IPA: /ˈɔ.ɡjɛɲ/
* (Middle Polish) IPA: /ˈɔ.ɡjɛɲ/, /ˈɔ.ɡjeɲ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɔɡjɛɲ
* Syllabification: o‧gień

### Noun

ogień m inan (diminutive ogienek or ogieniek, related adjective ogniowy)
* (uncountable) fire (flame that appears during burning)
    Synonym: płomień
* (countable) fire (instance of this burning, especially when intentionally created and maintained in a specific location to a useful end)
    Synonym: ognisko
* (uncountable) fire, conflagration (large fire extending to many objects; occurrence, often accidental, of fire in a certain place, causing damage and danger)
    Synonym: pożar
* (uncountable) fire (bullets or other projectiles fired from a gun or other ranged weapon)
    Synonyms: strzał, ostrzał
* (uncountable) burning (feeling of burning and heat in one's body)
    Synonym: gorąco
** (Middle Polish) fever
    Synonym: gorączka
* (uncountable) fire (strength of passion)
    Synonyms: namiętność, płomień, żar
* (uncountable) fire, flame (intensity, wide range, and fierceness of something)
* (uncountable) blush (redness of cheeks due to excitement)
    Synonym: wypieki
* (uncountable) heatwave
    Synonym: upał
* (uncountable) glow, flare, sparkle, glare, shine, flash
    Synonym: blask
* (uncountable) light (something used to create fire, especially matches or a lighter)
    Ej, stary, masz ogień? ― Hey mate, have you got a light?
* (uncountable, pathology) angioma
    Synonym: naczyniak
* (philosophy, alchemy) fire (one of the four elements of the ancient Greeks and Romans)
* (uncountable, obsolete, pathology) dysentery
    Synonyms: czerwonka, dyzenteria
* (Middle Polish) sin
    Synonyms: grzech, odstępek
* (Middle Polish) wrath of God
    Synonym: gniew boży
* (Middle Polish) fire (danger)
    Synonym: niebezpieczeństwo
* (Middle Polish) suffering
    Synonym: cierpienie
* (Middle Polish) soul
    Synonym: dusza
* (Middle Polish) hell
    Synonym: piekło
* (Middle Polish) punishment of purgatory
* (Middle Polish) source of discord; fight; revenge; rebellion riot
* (Middle Polish) Greek fire
    Synonym: ogień grecki
* (Middle Polish) lightning, thunderbolt; storm
* (Middle Polish) light (sign of a fire)
** (Middle Polish) light (light from the Sun)

#### Usage notes

The genitive plural form ogniów is obsolete.

#### Derived terms

* ognisty
* na pierwszy ogień
* na wolnym ogniu
* ogniem i mieczem
* dwa ognie
* krzyżowy ogień
* krzyżowy ogień pytań
* ogień i woda
* ogień maszynowy
* ogień wieczny
* ognie bengalskie
* ognik
* ognisko
* próba ognia
* sztuczne ognie
* wymiana ognia
* zimne ognie
* nie ma dymu bez ognia
* ognić impf
* dolać oliwy do ognia pf, dolewać oliwy do ognia impf
* igrać z ogniem impf
* otworzyć ogień pf, otwierać ogień impf
* podać ogień pf, podawać ogień impf
* podłożyć ogień pf, podkładać ogień impf
* pójść w ogień pf
* upiec dwie pieczenie na jednym ogniu pf, piec dwie pieczenie na jednym ogniu impf
* wpaść jak po ogień pf, wpadać jak po ogień impf
* wyciągać kasztany z ognia impf
* wyciągać kasztany z ognia rękoma impf

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), ogień is one of the most used words in Polish, appearing 10 times in scientific texts, 22 times in news, 3 times in essays, 22 times in fiction, and 14 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 71 times, making it the 909th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “ogień”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 324

### Further reading

* ogień in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* ogień in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “ogień”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “OGIEŃ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 07.08.2008
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “ogień”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “ogień”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1904), “ogień”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 3, Warsaw, page 704
* ogień in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego