# դժուար
## Middle Armenian
### Alternative forms

* դժար (džar), դիժար (dižar), դժվար (džvar)

### Etymology

From Old Armenian դժուար (džuar).

### Adjective

դժուար • (džuar)
* difficult, harsh, grievous
** 16th century, Grigoris Ałtʻamarcʻi, Tałer [Poems]:Իմ կեանքս է դառն ու դիժար (var. դըժար), Ողբամ ես միշտ ՚ւ անդադար, Մեղօք եմ վիրաւորեալ, Անկեալ ի յախտ չարաչար։Im keankʻs ē daṙn u dižar (var. dəžar), Oġbam es mišt ’w andadar, Meġōkʻ em viraworeal, Ankeal i yaxt čʻaračʻar.Translation by S. Peter CoweMy life is bitter and harsh, I lament continually without respite, I am wounded by sin, I have fallen prey to a grievous malady.

#### Derived terms

* դժարախազ (džaraxaz)
* դժարայդարձ (džaraydarj)
* դժարանալ (džaranal)
* դժարեփեց (džarepʻecʻ)
* դժարութիւն (džarutʻiwn)
* դժուարաբեռն (džuarabeṙn)
* դժուարակէզ (džuarakēz)
* դժուարակտրելի (džuaraktreli)
* դժուարակրութիւն (džuarakrutʻiwn)
* դժուարահամբոյր (džuarahamboyr)
* դժուարահասու (džuarahasu)
* դժուարահաւատ (džuarahawat)
* դժուարամերկ (džuaramerk)
* դժուարաշունչ (džuarašunčʻ)
* դժուարերազիչ (džuarerazičʻ)
* դժուարինագոյն (džuarinagoyn)
* դժուարունելի (džuaruneli)
* դժուարուտելի (džuaruteli)
* դժուարուտելի (džuaruteli)
* դժւարաբառ (džwarabaṙ)

#### Descendants

* Armenian: դժվար (džvar), դժար (džar), դիժար (dižar) — dialectal, դժուար (džuar) — traditional orthography

### References

* ↑ Cowe, S. Peter (2019) “The object of Ałtʿamarʿci’s affections”, in U. Bläsing, J. Dum-Tragut, T.M. van Lint, editors, Armenian, Hittite, and Indo-European Studies: A Commemoration Volume for Jos J.S. Weitenberg (Hebrew University Armenian Studies; 15), Leuven: Peeters, page 66
* ↑ Avdalbegyan, Mayis (1963) Grigoris Aġtʻamarcʻi : XVI d. : Usumnasirutʻyun, kʻnnakan bnagrer ew canotʻagrutʻyunner [Grigoris Aġtʻamarcʻi : 16th c. : Study, critical text, and annotations] (Miǰnadaryan hay taġerguner; 6)‎, Yerevan: Academy Press, page 156

### Further reading

* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “դժուար”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ġazaryan, Ṙuben, Avetisyan, Henrik (2009) “դժար”, in Miǰin hayereni baṙaran [Dictionary of Middle Armenian] (in Armenian), 2nd edition, Yerevan: University Press
* Ġazaryan, Ṙuben, Avetisyan, Henrik (2009) “դիժար”, in Miǰin hayereni baṙaran [Dictionary of Middle Armenian] (in Armenian), 2nd edition, Yerevan: University Press

## Old Armenian
### Etymology

An Iranian borrowing. Compare Parthian 𐫅𐫏𐫋𐫇𐫀𐫡 (dyjwʾr /⁠dižwār⁠/, “harsh, grievous; hardship, wretchedness”), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (dwšwʾl /⁠dušwār⁠/, “difficult, disagreeable”), 𐫅𐫇𐫋𐫇𐫀𐫡 (dwjwʾr /⁠dužwār⁠/, “wretched, difficult”), Persian دشوار (došvâr, “difficult, hard”).

### Adjective

դժուար • (džuar)
* difficult, harsh, grievous
    դժուարք լերանց ― džuarkʻ lerancʻ ― rock, cragged or steep place
    ի դժուար լինել ― i džuar linel ― to be in agony
    ի դժուար անկեալ ― i džuar ankeal ― to run the risk, to be in danger
    դժուարօք բերել ― džuarōkʻ berel ― to be afflicted

#### Derived terms

* ամենադժուար (amenadžuar)
* անդժուարանալի (andžuaranali)
* անդժուարին (andžuarin)
* դժարիմ (džarim)
* դժուարաբախտ (džuarabaxt)
* դժուարաբան (džuaraban)
* դժուարաբառնալի (džuarabaṙnali)
* դժուարաբարոյ (džuarabaroy)
* դժուարաբաց (džuarabacʻ)
* դժուարաբեր (džuaraber)
* դժուարաբերելի (džuarabereli)
* դժուարաբժշկելի (džuarabžškeli)
* դժուարաբոյժ (džuaraboyž)
* դժուարաբուժելի (džuarabuželi)
* դժուարագիծ (džuaragic)
* դժուարագիտելի (džuaragiteli)
* դժուարագիւտ (džuaragiwt)
* դժուարագիւտութիւն (džuaragiwtutʻiwn)
* դժուարագնալի (džuaragnali)
* դժուարագնաց (džuaragnacʻ)
* դժուարագոյն (džuaragoyn)
* դժուարագովութիւն (džuaragovutʻiwn)
* դժուարագործ (džuaragorc)
* դժուարագտանելի (džuaragtaneli)
* դժուարադատ (džuaradat)
* դժուարադարձ (džuaradarj)
* դժուարադէպ (džuaradēp)
* դժուարադիտելի (džuaraditeli)
* դժուարաթարգմանելի (džuaratʻargmaneli)
* դժուարաթափ (džuaratʻapʻ)
* դժուարաթող (džuaratʻoł)
* դժուարաթուելի (džuaratʻueli)
* դժուարաժայռ (džuaražayṙ)
* դժուարաժուժալի (džuaražužali)
* դժուարաժուժելի (džuaražuželi)
* դժուարալոյծ (džuaraloyc)
* դժուարալուանալի (džuaraluanali)
* դժուարալուաց (džuaraluacʻ)
* դժուարալուծելի (džuaraluceli)
* դժուարալուր (džuaralur)
* դժուարախառն (džuaraxaṙn)
* դժուարախառնուած (džuaraxaṙnuac)
* դժուարախզելի (džuaraxzeli)
* դժուարախիլ (džuaraxil)
* դժուարախտրելի (džuaraxtreli)
* դժուարածան (džuaracan)
* դժուարածին (džuaracin)
* դժուարակալ (džuarakal)
* դժուարակամ (džuarakam)
* դժուարական (džuarakan)
* դժուարականգնելի (džuarakangneli)
* դժուարականութիւն (džuarakanutʻiwn)
* դժուարակատար (džuarakatar)
* դժուարակարծելի (džuarakarceli)
* դժուարակեանք (džuarakeankʻ)
* դժուարակենցաղ (džuarakencʻał)
* դժուարակիր (džuarakir)
* դժուարակիրթ (džuarakirtʻ)
* դժուարակլանելի (džuaraklaneli)
* դժուարակոխ (džuarakox)
* դժուարակողոպուտ (džuarakołoput)
* դժուարակոչ (džuarakočʻ)
* դժուարակորզ (džuarakorz)
* դժուարակութ (džuarakutʻ)
* դժուարակռիւ (džuarakṙiw)
* դժուարակռուելի (džuarakṙueli)
* դժուարակրելի (džuarakreli)
* դժուարահալ (džuarahal)
* դժուարահաճ (džuarahač)
* դժուարահաճելի (džuarahačeli)
* դժուարահաճոյ (džuarahačoy)
* դժուարահամութիւն (džuarahamutʻiwn)
* դժուարահայեաց (džuarahayeacʻ)
* դժուարահանդուրժելի (džuarahandurželi)
* դժուարահաս (džuarahas)
* դժուարահասանելի (džuarahasaneli)
* դժուարահաւան (džuarahawan)
* դժուարահաւատալի (džuarahawatali)
* դժուարահաւաք (džuarahawakʻ)
* դժուարահեռ (džuaraheṙ)
* դժուարահետ (džuarahet)
* դժուարաձեռն (džuarajeṙn)
* դժուարաձեռնութիւն (džuarajeṙnutʻiwn)
* դժուարաճաշակ (džuaračašak)
* դժուարաճառ (džuaračaṙ)
* դժուարամահ (džuaramah)
* դժուարամատոյց (džuaramatoycʻ)
* դժուարամատչելի (džuaramatčʻeli)
* դժուարամարտ (džuaramart)
* դժուարամարտիկ (džuaramartik)
* դժուարամաքուր (džuaramakʻur)
* դժուարամաքրելի (džuaramakʻreli)
* դժուարամբառնալի (džuarambaṙnali)
* դժուարամեռ (džuarameṙ)
* դժուարամիտ (džuaramit)
* դժուարամուտ (džuaramut)
* դժուարամոքելի (džuaramokʻeli)
* դժուարայաղթ (džuarayałtʻ)
* դժուարանամ (džuaranam)
* դժուարանինջ (džuaraninǰ)
* դժուարանք (džuarankʻ)
* դժուարաշարժ (džuarašarž)
* դժուարաշարժագոյն (džuarašaržagoyn)
* դժուարաշարժելի (džuarašarželi)
* դժուարաշարժութիւն (džuarašaržutʻiwn)
* դժուարաշնչութիւն (džuarašnčʻutʻiwn)
* դժուարաշուրջ (džuarašurǰ)
* դժուարապականելի (džuarapakaneli)
* դժուարապահ (džuarapah)
* դժուարապահելի (džuarapaheli)
* դժուարապատահ (džuarapatah)
* դժուարապատահութիւն (džuarapatahutʻiwn)
* դժուարապատահումն (džuarapatahumn)
* դժուարապատմելի (džuarapatmeli)
* դժուարապատմութիւն (džuarapatmutʻiwn)
* դժուարապատում (džuarapatum)
* դժուարապէս (džuarapēs)
* դժուարաջինջ (džuaraǰinǰ)
* դժուարաջնջելի (džuaraǰnǰeli)
* դժուարառնլի (džuaraṙnli)
* դժուարառու (džuaraṙu)
* դժուարասանձ (džuarasanj)
* դժուարասաց (džuarasacʻ)
* դժուարասրտիմ (džuarasrtim)
* դժուարավայր (džuaravayr)
* դժուարավաստակ (džuaravastak)
* դժուարավիճող (džuaravičoł)
* դժուարատես (džuarates)
* դժուարատեսակ (džuaratesak)
* դժուարատեսանելի (džuaratesaneli)
* դժուարատեսիլ (džuaratesil)
* դժուարատեսութիւն (džuaratesutʻiwn)
* դժուարատոկ (džuaratok)
* դժուարատոհմ (džuaratohm)
* դժուարատռփական (džuaratṙpʻakan)
* դժուարարար (džuararar)
* դժուարարգել (džuarargel)
* դժուարարգելլի (džuarargelli)
* դժուարարթուն (džuarartʻun)
* դժուարարձակ (džuararjak)
* դժուարաւ (džuaraw)
* դժուարափաստաբան (džuarapʻastaban)
* դժուարափաստաբանելի (džuarapʻastabaneli)
* դժուարափոխ (džuarapʻox)
* դժուարափոխելի (džuarapʻoxeli)
* դժուարափուտ (džuarapʻut)
* դժուարափոփոխ (džuarapʻopʻox)
* դժուարաքակ (džuarakʻak)
* դժուարաքնին (džuarakʻnin)
* դժուարելանելի (džuarelaneli)
* դժուարերասան (džuarerasan)
* դժուարըմբեր (džuarəmber)
* դժուարըմբերագոյն (džuarəmberagoyn)
* դժուարըմբերելի (džuarəmbereli)
* դժուարըմբռնելի (džuarəmbṙneli)
* դժուարընդել (džuarəndel)
* դժուարընկալ (džuarənkal)
* դժուարընտել (džuarəntel)
* դժուարիմ (džuarim)
* դժուարիմանալի (džuarimanali)
* դժուարիմաց (džuarimacʻ)
* դժուարիմացութիւն (džuarimacʻutʻiwn)
* դժուարին (džuarin)
* դժուարմանուած (džuarmanuac)
* դժուարոտ (džuarot)
* դժուարորոշ (džuaroroš)
* դժուարորս (džuarors)
* դժուարորսալի (džuarorsali)
* դժուարութիւն (džuarutʻiwn)
* դժուարուղիղ (džuarułił)
* դժուարուղղելի (džuarułłeli)
* դժուարունելի (džuaruneli)
* դժուարուսանելի (džuarusaneli)
* դժուարուսումն (džuarusumn)
* դժուարուսումնութիւն (džuarusumnutʻiwn)
* դժուարուտ (džuarut)
* դժուարուտելի (džuaruteli)
* դժուարստանալի (džuarstanali)
* դժուարստաց (džuarstacʻ)

#### Descendants

* Middle Armenian: դժուար (džuar), դժար (džar), դիժար (dižar), դժվար (džvar)
** Armenian: դժվար (džvar), դժար (džar), դիժար (dižar) — dialectal, դժուար (džuar) — traditional orthography

### References

* Petrosean, Matatʻeay (1879) “դժուար”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “դժուար”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
* Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “դժուար”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
* J̌ahukyan, Geworg (2010) “դժուար”, in Vahan Sargsyan, editor, Hayeren stugabanakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), Yerevan: Asoghik