# wżdy
## Old Polish
### Alternative forms

* wżda, weżda, weżdy, weżgdy

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *vьsьda. First attested in 1415.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /vʒʲdɨ/
* IPA: (15th CE) /vʒʲdɨ/

### Adverb

wżdy
* always
** 1973 [1421], Maria Kowalczyk, Elżbieta Belcarzowa, Felicja Wysocka, editors, Glosy polskie Jakuba z Piotrkowa i innych autorów w rękopisach Biblioteki Jagiellońskiej [Polish glosses of Jakub from Piotrków and other authors in the manuscripts of the Jagiellonian Library]‎, page 97:Racz przygączy nasze chwali..., abychom czy wszdi chwalyly[Racz przyjęci nasze chwały..., abychom ci[ę] wżdy chwalili]
** 1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 5, 16:Bog gich boiowal za nye a wzdi zwycyøzil[Bog jich bojował za nie a wżdy zwiciężył]

### Conjunction

wżdy
* (contrastive, attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Masovia) although; after all
** 1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole‎, Łęczyca, Poznań, line 35:Ano wszdy wydzø, gdze czszny szedzy[Ano wżdy widzą, gdzie csny siedzi]
** 1920 [1425], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 1335, Zakroczym:Wszczøgnølem czø ku praw na gego dzedzyne, a thy wszdi ne stoyø praw... puszczil yesz drzewo nadal[Wściągnąłem cię ku praw[u] na jego dziedzinie, a ty wżdy nie stoję praw... puścił jeś drzewo nadal]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 107:Ta tho vyes... ma bicz rosdzelyona a wszdi (nihilominus) doom przes matkąn ma bicz dzirzan[Ta to wieś... ma być rozdzielona, a wżdy (nihilominus) dom przez matkę ma być dzirżan]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:Alye wsdi slosthnyk then ma bycz sbyegem[Ale wżdy złostnik ten ma być zbiegiem]
* in that case; thus, consequently
** 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, page 83:Kako maya wszdy [dobywać] oczczowego dlugv na syrocze, czo nye moze myecz opyekaldnyka[Kako mają wżdy [dobywać] oćcowego długu na sirocie, co nie może mieć opiekaldnika]

### Particle

wżdy
* (attested in Masovia) clearly, obviously, naturally; namely; at least; indeed
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 97:Kv virzuczenyv wszdi (itaque) tego zlego obiczaya vstawyami[Ku wyrzuceniu wżdy (itaque) tego złego obyczaja ustawiamy]
* but only, merely
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 534:Baczy tv zakamyanyenye nyevyernego Iudascha, yze przepvsczyl sobye nogy vmyvacz a vschakosch szye nye chczyal vszmyerzycz, alye vzdy myslyl, yako by mogl Iesucrista dacz Zydom v rące kv vmączenyv[Baczy tu zakamienienie niewiernego Judasza, iże przepuścił sobie nogi umywać, a wszakoż sie nie chciał uśmierzyć, ale wżdy myślił, jakoby mogł Jesukrysta dać Żydom w ręce ku umęczeniu.]

#### Descendants

* Polish: wżdy

### References

* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “wżdy, weżdy, weżgdy”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish wżdy.

### Pronunciation

* IPA: /ˈvʐdɘ/
* (Lesser Poland):
** (Goral):
*** (Żywiec) IPA: /ˈvʐdɘ/
* Rhymes: -ɘ
* Syllabification: wżdy

### Particle

wżdy
* (archaic, contrastive) reinforces a fact that should be known to the listener; after all, in the end

### Adverb

wżdy (not comparable)
* (Żywiec) Synonym of zawsze / zawżdy

#### Derived terms

* zawżdy

### Further reading

* wżdy in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “wżdy”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Aleksandra Wieczorek (19.07.2022) “WŻDY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “wżdy”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “wżdy”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “wżdy”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 1159
* wżdy in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
* Izydor Kopernicki (1875) “wżdy”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (I), volume 3, Kraków: Akademia Umiejętności, page 378