# bądź
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bǫdi. First attested in the 15th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /bɑ̃t͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /bɑ̃t͡ɕ/

### Conjunction

bądź
* (often repeated, attested in Lesser Poland) either ... or
** 1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VII, page 547:Bandz ona szla za gyny mąsz, bandcz nye szla[Bądź ona szła za jiny mąż, bądź nie szła]
** 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 7, 10:Bødz to olegem pokropyona, bødz to sucha wszytkym synom Aaronowim rownøø myarøø rozdzyelona kaszdemv bødzye[Bądź to olejem pokropiona, bądź to sucha, wszytkim synom Aaronowym rowną miarą rozdzielona każdemu będzie]
** 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎, Lesser Poland, page 50:Acz komv... rzeczy... bądz zlodzeystwem, abo zbogem... vezma, ten gdy przed rokiem... sadownye nye vcziny, ... ma bycz dawnoscza odrzvczon[Acz komu... rzeczy... bądź złodziejstwem abo zbojem... wezmą, ten gdy przed rokiem... sądownie nie uczyni, ... ma być dawnością odrzucon]
** 1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 295:Mayąly okolyczną myasta... layano albo nye layano ortel s przyszwolenym gych dzedzynnego pana, bandcz on duchowny albo szwyeczky, az on gym odpusczy, az maya v nasz ortel bracz?[Mająli okoliczna miasta... łajane albo niełajane ortel[e] z przyzwolenim jich dziedzinnego pana, bądź on duchowny albo świecki, aż on jim odpuści, aż mają u nas ortel brać?]
* (often repteaed, attested in Masovia) as well as; both ... and
** 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 15, 30:Ale dvsze, ktoresz z pychy vcinyø *nyeczø sgrzeszø, lecz bødz myesczanin, lecz bødz goscz, ktoris przeciw panv szemrzøci byl iest, sgynye[Ale dusze, ktoreż z pychy uczynią nieco zgrzeszą, lecz bądź mieszczanin, lecz bądź gość, ktoryż przeciw Panu szemrzący był jest, zginie]
** 1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 295:Chczallyby tesz ktory pan bandz duchowny albo szwyeczky szvoym poddanczom przyszvoly[cz], aby mogly waszego prawa pozywacz[Chciałliby też ktory pan bądź duchowny albo świecki swym poddańcom przyzwoli[ć], aby mogli waszego prawa pożywać]
** 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎, Mierzeniec, Płock, line 11:Bancz to stary albo mlody sząthny nye udze szmyertelney skody[Bądź to stary albo młody, żadny nie udzie śmiertelnej szkody]
** 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎, Mierzeniec, Płock, line 178:Bancz vbodzy y bogadzy szvythky ma kosza potraczy[Bądź ubodzy i bogaci, szwytki ma kosa potraci]
* (attested in) that is, i.e.
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 24:Wysłuchawszy dziewica Marja ty słowa nasilniej się zmęciła, przeminiwszy swe światłe oblicze i spadła jej barwa krasna jako roża, bądź przeminiła się w białość[Wysłuchawszy dziewica Maryja ty słowa nasilniej się smęciła a przeminiwszy swe światłe oblicze i spadła jej barwa krasna jako roża, bądź przeminiła się w białość]
* (attested in Greater Poland) though, although
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 17, 17:A Sara bødz w dzewyøczydzeszyøt leczyech y porodzyla?[A Sara bądź w dziewiącidziesiąt leciech i porodziła?]
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 68:Wszdawam szwemu mazowy wszyczko, czokolwyek mam... besze wszey zawady bądz od przyrodzonych, ale thako ysz ya mam y chczą panya bycz, pokom zywa[Wzdawam swemu mężowi wszyćko, cokolwiek mam... beze wszej zawady bądź od przyrodzonych, ale tako, iż ja mam i chcę panią być, pokom żywa]

### Particle

bądź
* (attested in Masovia) Intensifies an indefinite pronoun.
** 1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 374:Mogaly kogo ku przyszyadze przyczysznacz, kyedy kto na kogo zalowal o dlug albo oczkolye bandcz o gyna rzecz[Mogąli kogo ku przysiędze przycisnąć, kiedy[by] kto na kogo żałował o dług albo oczkole bądź, o jiną rzecz]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 67:Paknyąly kthokole bącz kmyecza zabye, szescz grzywyen zaplaczycz ma[Paknięli ktokole bądź kmiecia zabije, sześć grzywien zapłacić ma]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 90:Gdi *kteri bąncz slyachczycz... nyecziyąn dzyewkąn dobrego lozaa... prziyaczyelyewy w zonąn bi prawąn vidal, tegdi... s gymyenya wlostnego yąn vipossazi[Gdy ktery bądź ślachcic... nieczyją dziewkę dobrego łoża... przyjacielewi w żonę by prawą wydał, tegdy... s jimienia włostnego ją wyposaży]
* (attested in Masovia) Intensifies a disjunctive conjunction.
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 63:Gdy nasza krolewska wyelmosznoscz w zyemyą kalyską alybo poznanyską wgeszdzy, sządza na te myescze lvbo kalysky lvbo poznanysky bącz ma przyechacz a wnycz na nasz dwor s sządzicz[Gdy nasza krolewska wielmożność w ziemię kaliską alibo poznańską wjeździ, sędzia natemieście lubo kaliski, lubo poznański bądź, ma przyjechać a wnić na nasz dwor, a sędzić]

#### Derived terms

* bądźby

#### Descendants

* Polish: bądź

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “bądź I-II”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “bądź I-II”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “bądź 1-3”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “bądź”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish bądź. As a conjunction, compare Hungarian vagy.

### Pronunciation

* IPA: /ˈbɔɲt͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: /ˈbɔ̃t͡ɕ/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -ɔɲt͡ɕ
* Syllabification: bądź

### Conjunction

bądź
* (literary, often repeated) either, or
    Synonyms: abo, albo, czy, lub
    Antonyms: ani, i, ni, oraz
* (obsolete) even if
    Synonym: choćby
* (Middle Polish) also ... and, both ... and
* (Middle Polish) or; Further details are uncertain.
** 1564, J. Mączyński, Lexicon‎, page 390a:Seu disiunctiva particula, Albo/ Bądź Acz.[Seu disiunctiva particula, Albo/ Bądź Acz.]
** 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum‎, page 986a:Sive ‒ Ieſtl, albo, bądz, chociaſz.[Sive ‒ Jestli, albo, bądz, chociaż.]

#### Derived terms

* bądź co bądź
* w każdym bądź razie

### Particle

bądź
* any, any old
    Synonyms: byle, popadnie, lada, -kolwiek
    Położył swoje rzeczy jak bądź. ― He put his things down any which way.

### Verb

bądź
* second-person singular imperative of być

### Further reading

* bądź in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* bądź in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “bądź”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “bądź”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “bądź”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “bądź”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 108