# żona
## Kashubian
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *žena.

### Pronunciation

* IPA: /ˈʒɔ.na/
* Rhymes: -ɔna
* Syllabification: żo‧na

### Noun

żona f
* (rare) wife
    Synonym: białka

#### Declension
### Further reading

* Stefan Ramułt (1893) “žona”, in Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego (in Kashubian), page 277
* Eùgeniusz Gòłąbk (2011) “żona”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi‎
* “żona”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022

## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *žena. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /ʒʲɔna/
* IPA: (15th CE) /ʒʲɔna/

### Noun

żona f (related adjective żeński)
* (attested in Lesser Poland) woman (adult female human)
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 183a:Tedy vøcz f ten tho czasz gedna dobra szona i tesze naboszna gestcy ona byla vmarla[Tedy więc w ten to czas jedna dobra żona i teże nabożna jestci ona była umarła]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 3, 15:Rzekl pan bog ku wøszowy:... Vstawyø nyeprzyyazn myedzi tobø a myedzi zonø (inter te et mulierem)... a onacz... setrze glowø twoyø[Rzekł Pan Bog ku wężowi:... Ustawię nieprzyjaźń miedzy tobą a miedzy żoną (inter te et mulierem)... a onać... setrze głowę twoję]
* (attested in Greater Poland) wife (female married partner)
** 1967 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 59, Kościan:Isze Przibislaf podal scodi placzicz Szidom sa Falkana a sa [ge] gego szonan przeczif Potrkoui[Iże Przybysław podał szkody płacić Żydom za Falkana a za [je] jego żonę przeciw Piotrkowi]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 33r:Consors id est sodalis ein mitgeselle vel coniunx zoną[Consors id est sodalis ein mitgeselle vel coniunx żona]
* Mother of God
** 1880-1894 [15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume V, page 260:Middle of the 15th century[Pauperis lignifabri vxor czeszle oddana zona]Pauperis lignifabri vxor cieśle oddana żona
* concubine
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 22, 24:Zona Nachorowa (concubina... illius), Roma, porodzyla Chabee a Gom[Żona Nachorowa (concubina... illius), Roma, porodziła Chabee a Gom]

#### Derived terms

* żenin
* żonaty
* młodziwna żona
* zła żona
* żona brzemienna
* żona istna
* żonka
* dać żonę pf
* pojąć żonę pf
* wziąć żone pf, brać żonę impf

#### Related terms

* żeńczyński
* żeńczyzna
* żeńszczyna
* żeńszczyzna

#### Descendants

* Polish: żona
* Silesian: żōna

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “żona”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “żona”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “żona”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “żona”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish żona. Sense 2 was displaced by kobieta. Cognate with English queen and gyno-.

### Pronunciation

* IPA: /ˈʐɔ.na/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Audio 3:(file)
* Rhymes: -ɔna
* Syllabification: żo‧na

### Noun

żona f (diminutive żonka or żoncia or żonusia, augmentative żonisko, related adjective żonin or żoniny)
* wife (married woman)
    Coordinate term: mąż
* (obsolete) woman (adult female human)
    Synonyms: białogłowa, dama, facetka, kobiałka, kobieta, niewiasta
    Coordinate term: mężczyzna

#### Derived terms

* żonaty
* pojąć za żonę pf, pojmować za żonę impf

#### Related terms

* bezżenny
* nieżonaty
* żonaty
* bezżennie
* bezżenność
* bezżeństwo
* żoneczka
* żonkoś
* ożenić impf, żenić pf

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), żona is one of the most used words in Polish, appearing 6 times in scientific texts, 3 times in news, 3 times in essays, 52 times in fiction, and 59 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 123 times, making it the 490th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “żona”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 2, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 798

### Further reading

* żona in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* żona in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “żona”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “ŻONA”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 25.05.2023
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “żona”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “żona”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1927), “żona”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 8, Warsaw, page 718
* żona in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego