# czarny
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *čь̀rnъ. First attested in the first half of the 15th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /t͡ʃʲaːrnɨː/
* IPA: (15th CE) /t͡ʃʲɒrnɨ/

### Adjective

czarny
* (attested in Masovia) black (of a dark color)
    Coordinate term: biały
** 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,‎, page 321:Ony nyewyasty odpowyedzaly: Czarny sø waszych bogow ob[ra]szy..., odpuscycyesz naam, acz ge do wody donyesyemy y zmygemy[Ony niewiasty odpowiedziały: Czarny są waszych bogow obr[a]zy..., odpuścicież nam, ać je do wody doniesiemy i zmyjemy]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 527:Dał mi bog ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada, kako mogę cirpieć śmierci syna mego?[Dał mi Bog Ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada; kako mogę cirpieć śmierć syna mego?]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 30, 40:Y bili sø Labanowi wszitky byale a czarne (alba et nigra) owce, a gyne bili wszitky Iacobowi[I były są Labanowy wszytki białe a czarne (alba et nigra) owce, a jine były wszytki Jakobowy]
** 1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 994, Warsaw:Jako ja nye wzal thkanky pyerlovey... y plashshcza czharnego[Jako ja nie wziął tkanki pierłowej... i płaszcza czarnego]
** 1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej‎, page 270:Lepka czyrna[Łepka czyrna]
* The meaning of this term is uncertain.
** 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXV, page 151:De coccione ruffa czarney[De coccione ruffa czarnej]

#### Derived terms

* czarnobrwy
* czarnoksięski
* czarnoksiężny
* czyrniwy
* czarnobyl
* czarnogłowiec
* czarnogłów
* czarnoksięstwo
* czarnoksiężnik
* czarność
* czarnucha
* czerniec
* czyrnica
* czyrnidło
* czyrznić impf

#### Related terms

* czarnuszka

#### Descendants

* Polish: czarny
* Silesian: czŏrny

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “czarny”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “czarny”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* Mańczak, Witold (2017) “czarny”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “czarny”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “czarny”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Alternative forms

* carny (Middle Polish)

### Etymology

Inherited from Old Polish czarny.

### Pronunciation

* IPA: /ˈt͡ʂar.nɘ/
* (Middle Polish) IPA: /t͡ʂɒr.nɨ/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -arnɘ
* Syllabification: czar‧ny
* Homophone: Czarny

### Adjective

czarny (comparative czarniejszy or bardziej czarny, superlative najczarniejszy or najbardziej czarny, derived adverb czarno)
* black (the darkest color)
    czarny kolor:
    Coordinate term: biały
* black (unlit and dark)
* black; dark (standing out from the lighter background with its dark color)
* black; dark (very dirty)
* black (belonging to or descended from any of various (African, Aboriginal, etc) ethnic groups which typically have dark pigmentation of the skin)
    Synonym: czarnoskóry
** black (related or coming from with this group)
* black; dark (pessimistic)
    Synonym: pesymistyczny
    Antonym: różowy
* black; dark (unfortunate; filled with misfortune)
    Synonym: ciemny
    Antonym: jasny
* dark (i.e. of humor or a character; evil or somber)

#### Derived terms

* czarniawy
* czarnobrewy
* czarnobrody
* czarnołapy
* czarnonogi
* czarnooki
* czarnostopy
* w czarnych barwach
* bażyna czarna
* bez czarny
* bocian czarny
* borówka czarna
* Czarna Afryka
* czarna dziura
* czarna godzina
* czarna kawa
* czarna lista
* czarna magia
* czarna melancholia
* czarna msza
* czarna ospa
* czarna owca
* czarna pantera
* czarna polewka
* czarna procesja
* czarna reakcja
* czarna robota
* czarna rozpacz
* czarna skrzynka
* czarna śmierć
* czarna teczka
* czarna wdowa
* czarne koszule
* Czarne Pantery
* czarne złoto
* czarniak
* czarnoksiężnik
* czarnoskóra
* czarnoskóry
* czarność
* czarnoziem
* czarnuch
* czarny charakter
* czarny chleb
* czarny humor
* czarny koń
* Czarny Ląd
* czarny lud
* czarny marsz
* czarny piątek
* czarny PR
* czarny rynek
* czarny salceso
* czarny sport
* czarny zwierz
* czerniak
* czernidło
* czernina
* dzięcioł czarny
* kormoran czarny
* lulek czarny
* mała czarna
* Morze Czarne
* olsza czarna
* rybitwa czarna
* wrona czarna
* w nocy wszystkie koty są czarne
* czernić impf
* czernieć impf
* czarne chmury zgromadziły się pf, czarne chmury gromadzą się impf
* mieć czarne podniebienie impf

#### Related terms

* czerń

#### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czarny (adjective) is one of the most used words in Polish, appearing 21 times in scientific texts, 5 times in news, 1 time in essays, 53 times in fiction, and 13 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 93 times, making it the 676th most common word in a corpus of 500,000 words.

#### See also

Colors in Polish · kolory (layout · text) :
| biały | szary | czarny |
| czerwony; karmazyn | pomarańczowy; brązowy | żółty; beżowy |
| limonkowy | zielony | miętowy; ciemnozielony |
| cyjan; morski | błękitny | niebieski |
| fuksja; indygo | magenta; purpurowy | różowy |

### Noun

czarny m pers
* (nominalized, colloquial) black person
    Synonyms: Murzyn, czarnoskóry
* (nominalized, derogatory) Catholic priest
    Synonyms: see Thesaurus:ksiądz
* (nominalized, heraldry) sable

#### Declension
### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “czarny (adjective)”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 59

### Further reading

* czarny in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* czarny in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “czarny”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “CZARNY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 24.05.2007
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “czarny”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “czarny”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “czarny”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 373
* czarny in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego