# zatem
## Old Polish
### Alternative forms

* zatym

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *za tomь. By surface analysis, univerbation of za +‎ tym, influenced by potem. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /zatɛ(ː)m/
* IPA: (15th CE) /zatɛm/, /zatem/

### Adverb

zatem
* over the time of; meanwhile
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 27, 44:Tu przebødzesz kylko czassow s nym, asczy syø zatym vpokogy (donec requiescat) gnyew brata twego[Tu przebędziesz kilko czasow s nim, ażci się zatym upokoji (donec requiescat) gniew brata twego]
* (attested in Masovia) later; lower in text
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 5:Prawa, yesz... krol Kazymyrz... vstavil y... dzirzecz przikazal, zathym rzandnye szą popyszana[Prawa, jeż... krol Kazimirz... ustawił i... dzirżeć przykazał, zatym rządnie są popisana]

### Conjunction

zatem
* (attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) and then, after that
** 1897 [1398], Teki Adolfa Pawińskiego‎, volume IV, number 456, Łęczyca Land:Nicholt tenetur sex marcas, veniens ad iudicium... sigillum recepit, satim sø uyednal pro duabus marcis sza poswem[Nicholt tenetur sex marcas, veniens ad iudicium... sigillum recepit, zatym się ujednał pro duabus marcis za pozwem]
** 1960 [1415], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 427, Pyzdry:Jaco Michal wysnal szą Swąskowy przed prawem y przeprosil go trzemi grz[y]wnami a szatim mu Swąsek [t]rzich policzcow nye dal[Jako Michał wyznał się Święszkowi przed prawem i przeprosił go trzemi grz[y]wnami a zatym mu Święszek [t]rzych policzkow nie dał]
** 1960 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 15, Pyzdry:Jaco Meczslaw rzekl *Boguslaowi: Y ot onegos zdraczcze ot Potra, czso braczø zdradza, y zatim i ranil[Jako Miecsław rzekł *Boguslaowi: I ot onegoż zdraćce ot Piotra, czso bracią zdradza, i zatym ji ranił]
* (attested in Masovia) that's why; consequently
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 15:Ktho swyeczą przy zwadze w noczi zagasi, a zathym kogo vranyą, ma rannemv o rani bicz skazan[Kto świecę przy zwadzie w nocy zagasi, a zatym kogo uranią, ma rannemu o rany być skazan]
* (attested in Masovia) refers a new sentence to the previous context specifying the temporal sequence of a given action; then
** 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,‎, page 320:[…] A zatym vzrzely wylka a on wyeprza zasyø nyesye[ […] A zatym uźrzeli wilka a on wieprza zasię niesie]
** 1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 17, 1:Zatym sebrawszi syø (congregantes autem) Fylystinowye... prziszly do Sochot[Zatym sebrawszy się (congregantes autem) Filistynowie... przyszli do Sochot]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 22, 10:Vdzalal oltarz y nakladl nan drew. A zatym røkøø podnyeszye myecz (extenditque manum et arripuit gladium)[Udziałał ołtarz i nakładł nań drew. A zatym ręką podniesie miecz (extenditque manum et arripuit gladium)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 797:A zathym przystampyącz byskupovye... począly nan s pelna zalovacz[A zatym przystąpiąc biskupowie... poczęli nań z pełna żałować]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:Thedi przebiwacze tego *myascza przysząngą, iako wynowaczcza yąncz nye mogli... Zathym (extunc) byskvp... slozy... interdicht prawem polozoni[Tedy przebywacze tego mieśca przysięgą, jako winowaćca jąć nie mogli... Zatym (extunc) biskup... słoży... interdycht prawem położony]
** 1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 28, 4:Prziszly a wzdzalaly sobye twyrdze w Sunnam. A zatim takesz sebral Saul (congregavit autem et Saul) wszitek lyvd israhelski[Przyszli a wzdziałali sobie twirdze w Sunnam. A zatym takież sebrał Saul (congregavit autem et Saul) wszytek lud israhelski]
** 1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 3, 1:A zatim (igitur) Iozve powstaw w noczi... a viszedwszi s Sethim prziszli sø kv Iordanv[A zatym (igitur) Jozue powstaw w nocy... a wyszedwszy z Setym przyszli są ku Jordanu]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 582:Nye bądzye, kto by vass bronyl... Tako zathem rzekly zvolenyczy (at illi dixerunt Luc 22, 38): Gospodnye, ymamy thv dva myecza[Nie będzie, kto by was bronił... Tako zatem rzekli zwolenicy (at illi dixerunt Luc 22, 38): Gospodnie, imamy tu dwa miecza]

#### Descendants

* Polish: zatem
* Silesian: zatym

### References

* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “zatem”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Alternative forms

* zatém (pre-reform orthography (1936) or regional)

### Etymology

Inherited from Old Polish zatem. By surface analysis, univerbation of za +‎ tym.

### Pronunciation

* IPA: /ˈza.tɛm/
* (Middle Polish) IPA: /ˈza.tɛm/, /ˈza.tem/
* Audio:(file)
* Rhymes: -atɛm
* Syllabification: za‧tem

### Particle

zatem
* ergo, then, therefore
    Synonyms: a więc, czyli, eo ipso, inaczej, inaczej mówiąc, innymi słowy, jednym słowem, krótko mówiąc, mianowicie, przeto, słowem, tedy, to jest, toteż, to znaczy, tym samym, więc, w takim razie, w takim układzie, znaczy, znaczy się

### Conjunction

zatem
* (resultative) which is why
    Synonym: dlatego
* (temporal) and then; after that
    Synonym: dlatego

#### Derived terms

* (dialectal) a zatém

### Further reading

* zatem in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* zatem in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “zatem”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “zatem”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “zatem”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1927), “zatym, zatem”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 8, Warsaw, page 328