# sąd
## Kashubian
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *sǫdъ.

### Pronunciation

* IPA: /ˈsɔ̃t/
* Rhymes: -ɔ̃t
* Syllabification: sąd

### Noun

sąd m inan
* (law) court (institution of group of people meant for meting out justice)

### Further reading

* Stefan Ramułt (1893) “sǫd”, in Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego (in Kashubian), page 199
* Jan Trepczyk (1994) “sąd”, in Słownik polsko-kaszubski (in Kashubian), volumes 1–2
* Eùgeniusz Gòłąbk (2011) “sąd”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi‎
* “sąd”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022

## Old Polish
### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /sɑ̃t/
* IPA: (15th CE) /sɑ̃t/

### Etymology 1

Inherited from Proto-Slavic *sǫ̃dъ. First attested in the fourteenth century.

#### Noun

sąd m inan (related adjective sądny or sądowny or sądowy)
* (law, attested in Greater Poland) court (institution of group of people meant for meting out justice)
** 1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 50, Poznań:Jaco Czestk daual Jacuszewi skot [na] ranky, iaco sand skaszal[Jako Czestk dawał Jakuszewi skot [na] ręki, jako sąd skazał]
** 1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume V, page 273:Vt is, qui timet iudicari a filio dei secundum iustitiam, recurreret, vczyeklbi sze, ad matrem ad forum Marie k sządu[Vt is, qui timet iudicari a filio dei secundum iustitiam, recurreret, uciekłby sie, ad matrem ad forum Marie k sądu]
* (law) jurisdiction, judicial power
** Skład apostolski, number 9, 1446-1475:*Wyarze... w Ihu Xpa..., genz... vmanczon pod Pylatowim *sundim [Wierzę... w Jesu Krysta..., jenż... umęczon pod Piłatowym sądem]
* (law, attested in Greater Poland) court hearing, court proceeding
** 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 165, Poznań:[Ha]nka ne proszila na ten sød preczif […] anim go szadala[[Ha]nka nie prosiła na ten sąd przeciw […] anim go żądała]
* (law) litigation (court dispute)
** 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 35, 24:Myedzi wrogem y blisznim krewni[m] sød (sanguinis quaestio) by byezal[Miedzy wrogiem i bliznym krewnym sąd (sanguinis quaestio) by bieżał]
* (religion, attested in Lesser Poland) Final Judgment
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 2a:Ve fthore nedzely gescze vy bily slyszely, kakocz on f dzen szødny na szød przydze[We wtore niedzieli jeście wy byli słyszeli, kakoć on w dzień sądny na sąd przydzie]
* (law, attested in Lesser Poland) court; jurisdiction (the place of exercise of power by the justice system; place where court hearings are held)
** 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎, Lesser Poland, page 48:Pan za slvgą nye wchodz do sądv[Pan za sługą nie wchodź do sądu]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 8:Nagotowal iest w sødze (in iudicio) stolecz swoy[Nagotował jest w sądzie (in iudicio) stolec swoj]
* (law, religion, sometimes of God, attested in Lesser Poland) sentence (result of meting out justice)
** End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume VI, number 1:Nye zabyay blysznyego thwego procz szandu spravyedlyvego[Nie zabijaj bliźniego twego procz sądu sprawiedliwego]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page gl. 100a:Quam terribile erit bellum cum reprobis a kakocz ten to sød ludzom gresn[y]m bødze barso pricry[Quam terribile erit bellum cum reprobis a kakoć ten to sąd ludziom grzeszn[y]m będzie barzo przykry]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 424:Yam przyschedl na ten svyath kv ssądovy (in iudicium ego... veni Jo 9, 39), aby czy, ktorzy nye vydzą, vydzely[Jam przyszedł na ten świat ku sądowi (in iudicium ego... veni Jo 9, 39), aby ci, ktorzy nie widzą, widzieli]
* judgement, opinion
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 62:Czisty schand veram sentenciam (simplici corde meo sermones mei et sententiam puram labia mea loquentur Job 33, 3)[Czysty sąd veram sentenciam (simplici corde meo sermones mei et sententiam puram labia mea loquentur Job 33, 3)]

##### Derived terms

* sądzący
* burgrabi sąd
* duchowny sąd
* gajeny sąd
* gajony sąd
* gorący sąd
* jawny sąd
* królewski sąd
* pospolity sąd
* położony sąd
* przykazany sąd
* przysiężny sąd
* sąd polski
* sąd siedzący
* wielki sąd
* wojewodzy sąd
* wyszy sąd
* osadzić sąd pf
* osędzić sądem pf
* siedzieć na sądzie impf
* sąd zebrać pf, sąd gaić impf
* sądem odzirżeć pf
* sądy sędzić impf

##### Related terms

* sędzin
* sędzki
* sądnie
* sądownie
* sądzenie
* sądźca
* sędzia
* sędzic
* sędzina
* sędzić impf

##### Descendants

* Polish: sąd (“court”)
* Silesian: sōnd

### Etymology 2

Inherited from Proto-Slavic *sъsǫdъ. First attested in the end of the 14th century.

#### Noun

sąd m inan (related adjective sądny or sądowny or sądowy)
* vessel (container of liquid or other substance)
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 2, 9:Iaco ssød zdunowi (vas figuli) rozbyiesz ie[Jako sąd zdunowy (vas figuli) rozbijesz je]
* (attested in Greater Poland, figuratively) vessel (something for delivery of anything else)
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 14:Vczinil iest *ssody smertne (vasa mortis)[Uczynił jest sędy śmiertne (vasa mortis)]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 51v:Fictile eyn erden vasz oder tuppen [gli]nyany sząd glynyany[Fictile eyn erden vasz oder tuppen [gli]niany sąd gliniany]
* The meaning of this term is uncertain.
** 1901 [-], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 26:In laminas w sąd (praecipe Eleazaro..., ut tollat turibula... producatque ea in laminas et adfigat altari Num 16, 38)[In laminas w sąd (praecipe Eleazaro..., ut tollat turibula... producatque ea in laminas et adfigat altari Num 16, 38)]

##### Alternative forms

* ssąd

##### Derived terms

* sądzący
* sąd spuszczadlny
* sędy płodne

##### Descendants

* Polish: sąd (“vessel”)

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “sąd”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “sąd”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “1. sąd”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “2. sąd, ssąd”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “sąd”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Pronunciation

* IPA: /ˈsɔnt/
* (Middle Polish) IPA: /ˈsɔ̃t/
* Audio:(file)
* Rhymes: -ɔnt
* Syllabification: sąd

### Etymology 1

Inherited from Old Polish sąd (“court”).

#### Noun

sąd m inan (related adjective sądowy or (archaic or in set phrases) sądny)
* (law) court (institution that metes out justice)
* court (seat where justice is meted out)
* court (group of people working in such an institution)
* (law) trial (meeting or series of meetings in a court of law at which evidence is presented to a judge or jury to allow them to decide on a legal matter) [with nad (+ instrumental) ‘on what’]
* judgment (opinion) [with o (+ locative) ‘about what’]
* (logic) proposition (meaning of an opinion that states a specific state of affairs, or the opinion itself)
    Synonym: zdanie
* (obsolete) reason (ability to draw logical conclusions)
    Synonym: rozsądek
* (obsolete, law) sentence, judgment
    Synonym: wyrok

##### Derived terms

* kangurzy sąd
* sąd Boży
* sąd honorowy
* sąd kapturowy
* sąd koleżeński
* Sąd Ostateczny
* sąd polowy
* sąd skorupkowy
* postawić przed sądem pf, stawiać przed sądem impf
* stanąć przed sądem pf, stawać przed sądem impf

##### Related terms

* sędzia
* sądzić impf

### Etymology 2

Inherited from Old Polish sąd (“vessel”).

#### Noun

sąd m inan
* (dialectal, chiefly in the plural) carrying pole, shoulder pole
    Synonyms: kluki, koromysło, nosidło
* (obsolete) vessel, especially one for collecting milk
    Synonyms: dojnica, naczynie

##### Declension
### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), sąd is one of the most used words in Polish, appearing 2 times in scientific texts, 47 times in news, 25 times in essays, 16 times in fiction, and 21 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 111 times, making it the 556th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “sąd”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 2, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 520

### Further reading

* sąd in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* sąd in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “1. sąd”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “2. sąd”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “SĄD”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 04.11.2015
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “sąd”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “sąd”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1915), “sąd”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 6, Warsaw, page 37