# dzierżeć
## Old Polish
### Alternative forms

* dzirżeć

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *dьržati. First attested in 1393.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /d͡ʑɛrʒʲɛt͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /d͡ʑɛrʒʲɛt͡ɕ/

### Verb

dzierżeć impf
* to hold in one's arms
    Synonym: trzymać
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 12, 11:Dzerszøøcz lyasky w røku (tenentes baculos in manibus)[Dzierżąc laski w ręku (tenentes baculos in manibus)]
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 8, 17:Y wzczyøgnøøl Aaron røkøø swø prøøt dzerszøøcz (virgam tenens), y uderzy proch szemsky[I wściągnął Aaron rękę swą pręt dzierżąc (virgam tenens), i uderzy proch ziemski]
** 1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 9, 8:Vezrzal na gich zastøpi, a czmi ge znødzili. Dzerszala gløbokoscz nogy gich (tenuit pedes eorum abyssus), a wodi ge wszitki pokrili[Weźrzał na jich zastępy, a ćmy je znędziły. Dzierżała głębokość nogi jich (tenuit pedes eorum abyssus), a wody je wszytki pokryły]
* to hold up
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 64:Vtenczass... vzrzy vyelykye svyątlosczy, anyely dzyerzacz dzyeczyątko przed sobą, a ony yey nathychmyast począly slvsycz[Wtenczas... uźrzy w wielikie światłości anjeły dzierżąc dzieciątko przed sobą, a oni jej natychmiast poczęli służyć]
** 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 36, 13:A przeto pyøczdzyeszyøt slal *grøgow zlotich, ktore bi dzerszaly opon dzerszadla, abi bil geden stan (unde et quinquaginta fudit circulos aureos, qui morderent cortinarum ansas, et fieret unum tabernaculum)[A przeto pięćdziesiąt slał kręgow złotych, ktore by dzierżały opon dzierżadła aby był jeden stan (unde et quinquaginta fudit circulos aureos, qui morderent cortinarum ansas, et fieret unum tabernaculum)]
* to keep in check
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 62:Iozeph... rzekl yey: Szyedzy, dzyerzy klyvszyą (tene te in iumento), a nye mowy proznych slow![Jozef... rzekł jej: „Siedzi i dzierży klusię (tene te in iumento), a nie mowi proznych słow!”]
* to keep (to not let leave)
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 701:Polyeczyl y svem slugam *przykaząyącz, by y tvardo zvyazaly y dzyerzely, a barzo pylnye stregly[Polecił ji swem sługam przykazując, by ji twardo związali i dzierżeli, a barzo pilnie strzegli.]
* to grab and hold
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 617:Ktoregoz ya czaluyą, tenczy yest, dzyer[ż]czye y a vyedzczye mądrze (tenete eum et ducite caute Marc 14, 44)[Ktoregoż ja całuję, tenci jest, dzier[ż]cie ji a wiedźcie mądrze (tenete eum et ducite caute Marc 14, 44)]
* (attested in Masovia, Greater Poland) to keep prisoner; to force to stay
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 7:Acz vczyecze z yąnthswa szebye dzirszanczego, bandze praw (si effugerit a captivitate detentoris, erit liber)[Acz uciecze z jętswa siebie dzirżącego, będzie praw (si effugerit a captivitate detentoris, erit liber)]
** 1920 [1403], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 360, Płońsk:Iacom ya ne dzirsal Stascowa bidla wiszey godzini[Jakom ja nie dzirżał Staszkowa bydła wyszej godziny]
** 1888 [1399], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎, Greater Poland, page 74:Wedzø y szwatczø, eze Jaroslawa dzirzala Thomka s yego *zone oth dzeszanczi lath w roczech[Wiedzą i świadczą, eże Jarosława dzirżała Tomka s jego żoną ot dziesiąci lat w rocech]
* to stop; to disturb
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 130:Czo dzierzy quid detineat (nisi... revelatus fuerit homo peccati... Et nunc quid detineat, scitis, ut reveletur in suo tempore II Thes 2, 6)[Co dzierży quid detineat (nisi... revelatus fuerit homo peccati... Et nunc quid detineat, scitis, ut reveletur in suo tempore II Thes 2, 6)]
* (attested in Greater Poland, Masovia) to hold as property or leasehold
** 1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎, volume VIII, number 9774:Dzedzina w Psaroch od XXIIII lath nygdi nye wichodzila z dzerszenya gych otcza y ony po otczowye ssmerczi dzersza[Dziedzina w Psaroch od XXIIII lat nigdy nie wychodziła z dzierżenia jich otca i oni po otcowie śmierci dzierżą]
** 1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎, Greater Poland, page 68:Ondrzeyka szedzi na Margorzacine oczcza sedliscu y dzirszi gey onczinø[Ondrzejka siedzi na Margorzacine oćca siedlisku i dzirży jej otczyznę]
** 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 32, 6:Narodze szly..., takli odplaczasz panv?... Zali on nye iest oczecz twoy, genze gest dzerzal y vczinil, y stworzil czø (qui possedit te et fecit, et creavit te)?[Narodzie zły..., takli odpłacasz Panu?... Zali on nie jest ociec twoj, jenże jest dzierżał i uczynił, i stworzył cię (qui possedit te et fecit, et creavit te)?]
** 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1333, Pyzdry, Gniezno, Kościan:Swentoslaw w sastawe dzersi pol Prachnowa, a ne na weki cupil[Świętosław w zastawie dzierży poł Prochnowa, a nie na wieki kupił]
** 1950 [1469], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2936, Warsaw:Jakom ya nye zaoral czaszczi Abramowey, kthora othe [m]mnye w [sz]dzirzawe dzirzal pothlug zapissv kxang zemszkych[Jakom ja nie zaorał części Abramowej, ktorą ote [m]mnie w [sz]dzirżawie dirżał podług zapisu ksiąg ziemskich]
* to hold an office
** 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 3, 25:Bødø dzerzecz strozø w stanv zaslvbyonem (habebunt excubias in tabernaculo foederis)[Będą dzierżeć strożą w stanu zaślubionem (habebunt excubias in tabernaculo foederis)]
* (attested in Masovia, Lesser Poland) to keep, to observe, to follow rules, etc.
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 41:Iakokoly s starosczi bilo dzirzano (licet antiquitus fuerit observatum), ysz kmyecz drvgego kmyecza zabyyącz, zaplacziw trzy grziwny groszow, od vini mąszoboystwa praw bival[Jakokoli z starości było dzirżano (licet antiquitus fuerit observatum), iż kmieć drugiego kmiecia zabijąc, zapłaciw trzy grzywny groszow od winy mężobojstwa praw bywał]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 18:Dzaal..., gdi przes trzy lyatha y przes trzy myeszącze tr[w]aal, ma bicz moczen y dzyrzzaan[Dział..., gdy przez trzy lata i przez trzy miesiące tr[w]ał, ma być mocen i dzirżan]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 171b:Chemily czynicz volø naszego othcza nebeszkego, tedy vøcz napyrszue mamy dzerszecz varø kresczyganska[Ch[c]emyli czynić wolą naszego otca niebieskiego, tedy więc napirzwe mamy dzierżeć wiarę krześcijańską]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 5:Oycze svyathy, ... thyss vczvyrdzyl, gesz sa na *nyebyezysch y przykazalesz ym, bych dzyerzely barzy byeg vczvyrdzenya nyebyoss[Ojcze święty, ... tyś ućwirdził, jeż są na niebiesich i przykazałeś im, bych dzierżeli barzy bieg ućwirdzenia niebios]
* to occupy oneself with, to engage in
** 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 1, 4:A kakokoly z rodu Neptalymova wszech namlodszi bil, wszako syø przeto nyczs dzecynskich rzeczi nye dzerszal (nihil tamen puerile gessit in opere)[A kakokoli z rodu Neptalimowa wszech namłodszy był, wszako się, przeto, nics dziecińskich rzeczy nie dzierżał (nihil tamen puerile gessit in opere)]
* (attested in Masovia) to consider someone something
** 1950 [1426], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 185, Warsaw:Zemskye prawo dzirszą za prawo[Ziemskie prawo dzirżę za prawo]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 181:Saducey... yedno pyączyory xyągy Moyzeschovy dzyerzely (solos quinque libros Moysi recipiebant)[Saducei... jedno pięciory księgi Mojżeszowy dzierżeli (solos quinque libros Moysi recipiebant)]
* to keep in a particular state or place
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 549:O tem, kako tez y Iudasch mylego Iesucrista pytal, dzyerzącz v myszye rąka s nym[O tem, kako też i Judasz miłego Jesukrysta pytał, dzierżąc w misie rękę s nim]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 18:Wschech szvych tovarzyschek czynylą szyą nyschą..., yze yą wschytky szylno a oszobnye mylovaly a tesch yą vyelykey czczy dzyerzaly (et eam in maxima veneratione tenuerunt) mylvyącz myedzy szobą[Wszech swych towarzyszek czyniła się niszą..., iże ją wszytki silno a osobnie miłowały a też ją w wielikiej czci dzierżały (et eam in maxima veneratione tenuerunt) miłując miedzy sobą]
* to hold, to contain
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 164:Any myasto, any czass, any nyebo, any zyemya moze dzyerzecz boga (non enim locus, neque tempus, nec caelum capit deum)[Ani miasto, ani czas, ani niebo, ani ziemia może dzierżeć Boga (non enim locus, neque tempus, nec caelum capit Deum)]
* to symbolize
** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 26:Znamyona, dzierzy continebit (locutus est dominus ad Moysen dicens: Loquere ad filios Israel et accipe ab eis virgas singulas per cognationes suas... et una virga cunctas soersum familias continebit Num 17, 3)[Znamiona, dzierży continebit (locutus est dominus ad Moysen dicens: Loquere ad filios Israel et accipe ab eis virgas singulas per cognationes suas... et una virga cunctas soersum familias continebit Num 17, 3)]
* to take, to endure
** 1874-1891 [1462], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXV, page 270:Czyrpyana, dzyrzana toleranda[Cirpiana, dzirżana toleranda]
* (reflexive with się) to keep in touch, to stick to/with
** 1930 [c. 1455], “Ruth”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 1, 14:Orffa czalowawszi swyekrew wrocy syø. Ale Ruth dzerszala syø swyekrwye swey (Ruth adhaesit socrui suae)[Orfa, całowawszy świekrew, wroci się, ale Rut dzierżała się świekrwie swej (Ruth adhaesit socrui suae)]
** 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 28, 60:Przisporzi pan ran twich... y obroczi na czø wszitki nødze egipske..., y bødø syø czebye dzerzecz (convertet in te omnes afflictiones Aegypti... et adhaerebunt tibi)[Przysporzy Pan ran twych... i obroci na cię wszytki nędze ejipskie..., i będą się ciebie dzierżeć (convertet in te omnes afflictiones Aegypti... et adhaerebunt tibi)]

#### Related terms

* dzierżący
* dzierżawa
* dzierżeć bractwo impf
* dzierżeć państwo impf

#### Descendants

* Polish: dzierżyć

### References

* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “dzierżeć, dzirżeć, dzierżeć się”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN