# towarzysz
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *tovariščь. First attested in 1391.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /tɔvar̝iʃ/
* IPA: (15th CE) /tɔvar̝iʃ/

### Noun

towarzysz m animacy unattested (female equivalent towarzyszka, related adjective towarzyski)
* (attested in Lesser Poland, Greater Poland) companion, friend, comrade (someone who stays with whom in one place, a. situation, participant in joint work, action or play)
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 44, 9:Pomazal cze bog... oleiem wesela nad towarzisze twe (prae consortibus tuis)[Pomazał cie Bog... olejem wiesiela nad towarzysze twe (prae consortibus tuis)]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 31r:Complex […] id est in malo consentiens thovąrzysch[Complex […] id est in malo consentiens towarzysz]
* lay judge
** 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 34, 1:Czy (sc. radźcy) wstąpyly y szebraly szye szwymy (leg. z swymi) towarzyszmy (cum... consodalibus) na wyethnyczą[Ci (sc. radźcy) wstąpili i zebrali sie z swymi towarzyszmi (cum... consodalibus) na wietnicę]
* journeyman
** 1959 [1491], “Teksty polskie z końca XV w.”, in Rafał Leszczyński, editor, Rozprawy Komisji Językowej‎, volume VII, page 56:Iakosz tho thowarzisze rzemyesla *craweyczkiego... proszily mystrzow swoich..., aby yem mystrzowye racziliby... dopvsczicz, aby yem ych rzemyesla thowarzissom pvske zyczicz[Jakoż to towarzysze rzemiesła krawieckiego... prosili mistrzow swoich..., aby jem mistrzowie raczyliby... dopuścić, aby jem ich rzemiesła towarzyszom puszkę życzyć]
** 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 59:Dwa thowarzysza albo zaky vczona (duo scolares) przy dworze darowal yeden drugyego sz dobrey wolyey[Dwa towarzysza albo żaki uczona (duo scolares) przy dworze, darował jeden drugiego z dobrej wolej]
* (attested in Greater Poland) subordinate; helper; accomplice
** 1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 254, Poznań:Jaco to czso cantorovemu thouarzisseui pobrano rzeczi, tich Potrassz *vziteka ne ma[Jako to cso kantorowemu towarzyszewi pobrano rzeczy, tych Piotrsaz użyt[e]ka nie ma]
** foot soldier accompanying mounted knights
*** 1893 [1497], Konstanty Górski, editor, Historia piechoty polskiej‎, page 208:Woczyech sz Pyaszkv w kopynyczey szbroy bez barthv. Item thowarzysz yego Myklasch pawesznyk[Wociech z Piasku w kopiniczej (a. kopijniczej) zbroi bez bartu. Item towarzysz jego Miklasz paweźnik]

#### Derived terms

* towarzyszny
* towarzyski

#### Related terms

* towar
* towarzyskość
* towarzystwo

#### Descendants

* Polish: towarzysz
* Silesian: tŏwarzisz

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “towarzysz”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “towarzysz”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “towarzysz”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “towarzysz”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish towarzysz. Sense 2 is a semantic loan from Russian това́рищ (továrišč).

### Pronunciation

* IPA: /tɔˈva.ʐɘʂ/
* (Middle Polish) IPA: (16th c.) /tɔˈva.r̝ɨʂ/, (17th–18th c.) /tɔˈva.ʐɨʂ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -aʐɘʂ
* Syllabification: to‧wa‧rzysz

### Noun

towarzysz m pers (female equivalent towarzyszka, abbreviation tow.)
* companion (someone present with another person)
    Synonyms: druh, kompan, współtowarzysz
* (communism) comrade (member of the socialist or communist party)
* companion (object frequently with a person or activity)
* companion (something inextricably linked with something else)
    Synonym: współtowarzysz
* (obsolete, historical) nobleman that enlists to the hussars or under an armored banner with his own post
* (obsolete) journeyman
    Synonym: czeladnik
* (obsolete, hunting) stag beginning to rut driven out of the herd by a more dominant stag

#### Derived terms

* towarzyski
* towarzysz broni
* towarzysz życia
* towarzyszyć impf, stowarzyszyć pf

#### Related terms

* towarzystwo

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), towarzysz is one of the most used words in Polish, appearing 3 times in scientific texts, 30 times in news, 66 times in essays, 18 times in fiction, and 18 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 335 times, making it the 449th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “towarzysz”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 2, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 606

### Further reading

* towarzysz in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* towarzysz in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “towarzysz”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “TOWARZYSZ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 2015 February 21
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “towarzysz”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “towarzysz”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “towarzysz”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 88