# ချောင်း
## Burmese
### Pronunciation

* IPA: /t͡ɕʰáʊɴ/
* Romanization: MLCTS: hkyaung: • ALA-LC: khyoṅʻʺ • BGN/PCGN: chaung: • Okell: hcaùñ

### Etymology 1

From Proto-Sino-Tibetan *kl(j)u(ŋ/k) (“river, valley”), a Mainland Southeast Asian areal word which was probably borrowed from Proto-Mon-Khmer *ruŋ ~ *ruuŋ ~ *ruəŋ (“river, channel”). Compare Old Chinese 江 (OC *kroːŋ, “river”) (STEDT).

#### Noun

ချောင်း • (hkyaung:)
* creek, stream, brook, rivulet

##### Derived terms

* ချောင်းကျရေ (hkyaung:kya.re)
* ချောင်းကော (hkyaung:kau:)
* ချောင်းခြောက် (hkyaung:hkrauk)
* ချောင်းခေါင်း (hkyaung:hkaung:)
* ချောင်းစလုတ် (hkyaung:ca.lut)
* ချောင်းစီး (hkyaung:ci:)
* ချောင်းပေါက် (hkyaung:pauk)
* ချောင်းအုပ် (hkyaung:up)
* ချောင်းဦးတို (hkyaung:u:tui)
* စမ်းချောင်း (cam:hkyaung:)
* တောင်ကျချောင်း (taungkya.hkyaung:)
* ထမင်းရည်ချောင်းစီး (hta.mang:ranyhkyaung:ci:)
* ဒီချောင်း (dihkyaung:)
* မြစ်ကူးချောင်းခြား (mracku:hkyaung:hkra:)
* လယ်ယာချောင်းမြောင်း (laiyahkyaung:mraung:)
* လယ်သမားချောင်းသမား (laisa.ma:hkyaung:sa.ma:)

### Etymology 2

* This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium. Particularly: “Not given etymology by STEDT (khyoŋ "peep, look slyly"), and not mentioned by Luce 1981. Appears to be possibly related to ကျောင်း (kyaung:, “to look after, tend”).”

#### Verb

ချောင်း • (hkyaung:)
* to peep, peek
* to watch for an opportune moment
* to lie in wait, prowl, lurk

##### Derived terms

* ကုပ်ချောင်းချောင်း (kuphkyaung:hkyaung:)
* ချောင်းကြည့် (hkyaung:krany.)
* ချောင်းပစ် (hkyaung:pac)
* ချောင်းမြောင်း (hkyaung:mraung:)
* ချောင်းရိုက် (hkyaung:ruik)
* အကွက်ချောင်း (a.kwakhkyaung:)
* အလစ်ချောင်း (a.lachkyaung:)

### Etymology 3

The "throat" sense is linked by STEDT to Proto-Tibeto-Burman *k/s-raw(k/ŋ) ~ *k-rwa(k/ŋ) (“throat”), whence Mizo hrok (“throat”). Said Tibeto-Burman root may be allofamic with a variety of other reconstructed roots, including Proto-Sino-Tibetan *gwaŋ (“neck, throat”) (whence Old Chinese 亢 (OC *kaːŋ, *kʰaːŋs, “neck, throat”), 項 (OC *ɡroːŋʔ, “nape of neck”)) and Proto-Sino-Tibetan *ku (“neck, throat”) (whence 喉 (OC *ɡoː, “throat”)).
The "cough" sense is not given etymology by STEDT (khroṅ:chui: "cough"), and Luce adduces no cognates. As a compound, ချောင်းဆိုး (hkyaung:hcui:) rather resembles Chinese 咳嗽 (OC *qʰɯː/ɡɯː sloːɡs/sroːɡ/sloːɡ, “to cough”), which appears coincidental. That said, the second syllable ဆိုး (hcui:), traditionally taken by Burmese scholarship to denote the sense of "bad, serious", could possibly have a unique sense of "to cough" here, and be related to the earlier-seen character 嗽 (OC *sloːɡs, *sroːɡ, *sloːɡ, “to cough”). In this case, the first syllable, ချောင်း (hkyaung:), should be interpreted as "throat", and the compound ချောင်းဆိုး (hkyaung:hcui:) as "throat cough". Thus, compounds which invoke a sense of "cough" for ချောင်း (hkyaung:) are doing so metonymically.

#### Noun

ချောင်း • (hkyaung:)
* cough (expulsion of air from the lungs)

##### Derived terms

* ကြက်ညှာချောင်းဆိုး (krakhnyahkyaung:hcui:)
* ချောင်းခြောက် (hkyaung:hkrauk)
* ချောင်းဆိုး (hkyaung:hcui:)
* ချောင်းဆိုးသွေးပါ (hkyaung:hcui:swe:pa)
* ချောင်းဟန့် (hkyaung:han.)
* လည်ချောင်း (lanyhkyaung:)
* လည်ချောင်းသံ (lanyhkyaung:sam)

### Etymology 4

* This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium. Particularly: “Not mentioned by Luce 1981. Could this be a semantic extension of the "creek" sense, via "creek" > "long thin river" > "long thin object"?”

#### Classifier

ချောင်း • (hkyaung:)
* numerical classifier for long, thin objects like pens, pencils, sticks, etc.
    ဘောပင်တစ်ချောင်း ― bhau:pangtachkyaung: ― one ballpoint pen

##### Derived terms

* ကျင်ချောင်း (kyanghkyaung:)
* ချောင်းငင် (hkyaung:ngang)
* ချောင်းရံ (hkyaung:ram)
* တစ်ချောင်းငင် (tachkyaung:ngang)
* တစ်ချောင်းပုဒ် (tachkyaung:pud)
* နှစ်ချောင်းငင် (hnachkyaung:ngang)
* နို့အေးချောင်း (nui.e:hkyaung:)
* ရွှေချောင်း (hrwehkyaung:)
* ရေခဲချောင်း (rehkai:hkyaung:)
* လက်ချောင်း (lakhkyaung:)
* ဝက်အူချောင်း (wak-uhkyaung:)
* သံချောင်းခေါက် (samhkyaung:hkauk)
* သံချောင်းမွှေ (samhkyaung:hmwe)
* သကြားချောင်း (sa.kra:hkyaung:)

### References

* ↑ Luce, G. H. (1981) “-OṄ Finals (19. Cough; to Cough)”, in A Comparative Word-List of Old Burmese, Chinese and Tibetan, London: School of Oriental and African Studies, University of London, →ISBN, page 85

### Further reading

* “ချောင်း” in Myanmar–English Dictionary (Myanmar Language Commission 1993). Searchable online at SEAlang.net.