# თოლი
## Georgian
### Noun

თოლი • (toli)
* Mtiuleti, Ingilo, Khevi, Fereydan, and Tusheti form of თვალი (tvali)

## Laz
### Etymology

Inherited from Proto-Kartvelian *twal-.

### Noun

თოლი • (toli) (Latin spelling toli)
* eye
** the organ of vision and its function
*** eye and eyelid
    ხუსენიზ თოლეფე აფათხენ.xuseniz tolepe apatxen.Khusen's (Hussein's) eyes are twitching.
*** sight
    ბადი დობიჲისი თოლი ოკომახვენ. ჯოზლუღი-სუზი ლემში თოჭი ვა-გომანდენ.badi dobiyisi toli oǩomaxven. cozluği-suzi lemşi toç̌i va-gomanden.My eyes deteriorate with age. I can't thread a needle without glasses.
*** appearance of the organ of vision
    მუთუ გიწვანში თოლეფე ოკოგიმწკუფუნ.mutu giǯvanşi tolepe oǩogimǯǩupun.Your eyes glaze over when they tell you something.
*** gaze and attention
    ალი “ბერეფე ოშკური მოწილუმტან” დეჲი თოლი ჯეზუნ (ჯუზუნ).ali “berepe oşǩuri moǯilumťan” deyi toli cezun (cuzun).Ali is always watching so that the children do not pick the apple tree (lit. his eyes are on the apple tree).
** spring, the place where spring water comes out
    Synonym: ფოღარი (poğari)
    წკართოლი ― ǯǩartoli ― spring
*** (in buildings) partition, compartment
    მანდრე არ თოლი ფუჟეფე შენი, არ თოლი ნჯენეფე შენი.mandre ar toli pujepe şeni, ar toli ncenepe şeni.The barn has one compartment for the cows and one for the calves.
*** each of the holes of a net, sieve, etc.
    მოსაში თოლი დიდო მჩხუ ვიდორენ. ნჩხომი გოშილასენ.mosaşi toli dido mçxu vidoren. nçxomi goşilasen.You made the holes of the net too big. The fish will pass (escape).
*** holes of beehive
    ალი ბურგითე ღურნიში თოლეფე გამანჭორუჲ.ali burgite ğurnişi tolepe gamanç̌oruy.Ali is drilling holes in the beehive with a drill.
** (Atina, Vizha, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) the point of complete incision of an inflamed mature wound
    ფუფულიშ(ი) თოლი/ ფუფული თოლი/ ფუფულიშში თოლი ― pupuliş(i) toli/ pupuli toli/ pupulişşi toli ― Eye of the boil
    მესოღონიზ ნაემიხთუ ფუფულიქ თოლი დოვუდორენ. თხომბური გამულუნ.mesoğoniz naemixtu pupulik toli dovudoren. txomburi gamulun.My thigh boil has formed an eye. It's inflamed.
** (Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) each of the budding parts of the tree
    ნაგებომპონი აშილამაფექ თოლი ოტკვაცინუდორენ.nagebomp̌oni aşilamapek toli oťǩvaʒinudoren.The grafting pencils I grafted on them burst their eyes.

#### Derived terms

* თოლონი (toloni)
* თოლიუძღუ (toliużğu)
* წკართოლი (ǯǩartoli)
* თოლიძღერი (toliżğeri)
* თოლეფეჩხატა (tolepeçxaťa)
* თოლიკამწამი (toliǩamǯami)
* თოლიგამაგაშე (toligamagaşe)
* თოლიგულაქთერი (toligulakteri)
* თოლეფეხანჭენი (tolepexanç̌eni)
* თოლითე იფხორს (tolite ipxors)
* თოლეფე მოტახერი (tolepe moťaxeri)
* თოლიზ გოწაღენ (toliz goǯağen)
* თოლიზ გჲულამს (toliz gyulams)
* თოლიქ ნუკვათამს (tolik nuǩvatams)
* თოლი ჯეჩაჲ (toli ceçay)
* თოლი მატენ (toli maťen)
* თოლი ჯედუჲ (toli ceduy)
* თოლი ნატენ (toli naťen)
* თოლი გჲოძინ (toli gyożin)
* თოლი ჲუძირენ (toli yużiren)
* თოლი დოსქიდუნ (toli doskidun)
* თოლი გჲოტკამს (toli gyoťǩams)
* თოლი გედუმერს (toli gedumers)
* თოლი ვარეკვოღაჲ (toli vareǩvoğay)
* თოლი გჲოვრატკამს (toli gyovraťǩams)
* თოლი ვარმოკომერს (toli varmoǩomers)
* თოლი ვარმოკოღამს (toli varmoǩoğams)
* თოლი კაპულაზ ეკოსქიდუნ (toli ǩap̌ulaz eǩoskidun)

### Further reading

* Adjarian, H. (1898) “Toli”, in “Étude sur la langue laze”, in Mémoires de la Société de Linguistique de Paris (in French), volume X, page 391
* Kiria, Č̣abuḳi, Ezugbaia, Lali, Memišiši, Omar, Čuxua, Merab (2015) Lazur-megruli gramaṭiḳa [Laz–Mingrelian Grammar] (in Georgian), Tbilisi: Gamomcemloba Meridiani, page 794
* Klaproth, Julius (1823) Asia polyglotta, Paris: A. Schubart, page 122: “Toli”
* Kojima, Gôichi (2012–) “toli”, in Temel Lazca-Türkçe Sözlük Taslağı‎ (in Turkish)
* Marr, N. (1910) “თოლი”, in Грамматика чанского (лазского) языка с хрестоматией и словарем [Grammar of the Chan (Laz) Language with a Reader and a Dictionary] (Материалы по яфетическому языкознанию; 2) (in Russian), Saint Petersburg: Academy Press, page 147b
* Tandilava, Ali (2013) “თოლი”, in Merab Čuxua, Natela Kutelia, Lile Tandilava, Lali Ezugbaia, editors, Lazuri leksiḳoni [Laz Dictionary]‎, online version prepared by Levan Vašaḳiʒe, Tbilisi

## Mingrelian
### Etymology

From Proto-Kartvelian *twal-.

### Pronunciation

* IPA: /ˈtʰɔli/
* Hyphenation: თო‧ლი

### Noun

თოლი • (toli) (plural თოლეფი)
* eye
    ფერი სერი რდუ, თოლიშა კინთი ვემიღინედუperi seri rdu, toliša ḳinti vemiɣineduThe night was so dark, you wouldn't see a finger in front of your eyes
* precious stone

### Further reading

* Kajaia, Otar (2005) “თოლი”, in Megrul-kartuli leksiḳoni [Mingrelian–Georgian Dictionary], online version prepared by Joost Gippert, Frankfurt am Main, published 2001–2004, pages 603–605
* Kipšidze, Iosif (1914) “თოლი”, in Грамматика мингрельского (иверского) языка с хрестоматией и словарем [Grammar of the Mingrelian (Iverian) Language with a Reader and a Dictionary] (Материалы по яфетическому языкознанию; 7)‎ (in Russian), Saint Petersburg: Academy Press, page 243b
* Kiria, Č̣abuḳi, Ezugbaia, Lali, Memišiši, Omar, Čuxua, Merab (2015) Lazur-megruli gramaṭiḳa [Laz–Mingrelian Grammar] (in Georgian), Tbilisi: Gamomcemloba Meridiani, page 794
* Kobalia, Alio (2010) “თოლი”, in Merab Čuxua, Nona Kobalia, Nana Kobalia, editors, Megruli leksiḳoni [Mingrelian Dictionary] (Ḳolxuri seria; 7)‎, online version prepared by Manana Buḳia, Tbilisi: Artanuji, →ISBN