# przemówić
## Old Polish
### Etymology

From prze- +‎ mówić. First attested in the 15th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /pr̝ɛmɔːvit͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /pr̝ɛmovit͡ɕ/

### Verb

przemówić pf
* (attested in Masovia, Lesser Poland) to begin speaking [with do (+ genitive) or ku (+ dative) ‘to whom’]
** 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 22, 28:Przemovila iest oslicza rzekącz (locuta est)[Przemowiła jest oślica rzekąc (locuta est)]
** 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎, Mierzeniec, Płock, line 48:Szmyercz do nyego przemowyla[Śmierć do niego przemowiła]
** 1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XIX, Nowa Słupia, page 48:Szynku myly, ... przemow k mathcze bych szya uczyeszyla[Synku miły, ... przemow k matce bych się ucieszyła]
* (attested in Masovia) to utter
** 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎, Mierzeniec, Płock, line 93:By byla czo przykrego przemovyla, szervalaby szya ve mnye kaszda szyla[By była co przykrego przemowiła, zerwałaby się we mnie każda żyła]
* (attested in Lesser Poland) to talk over to talk around
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page gl. 70b:Velebna cystota te to defky byla gest, yscy ona any bogadstwem, any *groso ne dala sø gest przemouicz[Wielebna czystota te to dziewki była jest, iżci ona ani bogatstwem, any grozą nie dała się jest przemowić]

#### Derived terms

* przemowa
* przemówca
* przemówienie

#### Descendants

* Polish: przemówić
* Silesian: przemōwić

### References

* Bańkowski, Andrzej (2000) “przemówić”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “przemówić”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish przemówić. By surface analysis, prze- +‎ mówić. Compare Czech přemluvit.

### Pronunciation

* IPA: /pʂɛˈmu.vit͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: (16th c.) /pr̝ɛˈmo.vit͡ɕ/, (17th–18th c.) /pʂɛˈmo.vit͡ɕ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -uvit͡ɕ
* Syllabification: prze‧mó‧wić

### Verb

przemówić pf (imperfective przemawiać)
* (intransitive) to speak (to deliver a message to a group; to deliver a speech) [with do (+ genitive) ‘to whom’]
* (intransitive) to speak up (to gain the ability speak)
* (intransitive) to speak up (to begin speaking)
    Synonym: odezwać się
* (intransitive, literary) to put in a good word [with za (+ instrumental) ‘for whom’]
    Synonym: wstawić się
* (intransitive) to speak to (to speak to someone in a particular manner) [with do (+ genitive) ‘to whom’]
* (intransitive) to speak through (to appear in someone's behavior) [with przez (+ accusative) ‘through whom’]
* (transitive) to talk over to talk around [with do (+ genitive) ‘to whom’]
* (intransitive) to speak for, to speak against (to attest to something's benefit or detriment) [with za (+ instrumental) ‘for what’], [with przeciwko (+ dative) ‘against what’]
* (reflexive with się, archaic) to argue, to fight

#### Derived terms

* przemowa
* przemówca
* przemówczyni
* przemówienie
* przemówić do ręki pf, przemawiać do ręki impf
* przemówić jednym głosem pf, mówić jednym głosem impf
* przemówić własnym głosem pf, przemawiać własnym głosem impf

#### Related terms

* przemówionko
* przemowny
* przemówieniowy
* przemawiacz
* mówić impf

### Further reading

* przemówić in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* przemówić in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “przemówić”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “PRZEMÓWIĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 23.02.2009
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “przemówić”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “przemówić”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “przemówić”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 140
* przemówić in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego