# wierzyć
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *věriti. By surface analysis, wiara +‎ -yć. First attested in the second half of the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /vjɛr̝it͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /vjɛr̝it͡ɕ/

### Verb

wierzyć impf
* (attested in Greater Poland, Lesser Poland) to believe (to have religious faith; to believe in a greater truth) [with k (+ dative) or accusative or dative ‘whom/what’; or with w (+ locative or accusative) ‘in whom/what’; or with infinitive ‘to do what’]
    Wierzę w Boga. (beginning of the Apostles' Creed) ― I believe in God.
** 1973 [15th century], Maria Kowalczyk, Elżbieta Belcarzowa, Felicja Wysocka, editors, Glosy polskie Jakuba z Piotrkowa i innych autorów w rękopisach Biblioteki Jagiellońskiej [Polish glosses of Jakub from Piotrków and other authors in the manuscripts of the Jagiellonian Library]‎, Wysoka, page 93:Doyąd ne vidzicze dzyvov a sznamon, ne chczecze werzicz nisi signa et prodigia videritis, non creditis (Jo 4, 48)[Dojąd nie widzicie dziwow a znamion, nie chcecie wierzyć nisi signa et prodigia videritis, non creditis (Jo 4, 48)]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 66:Kaznom twogym werszyl gesm (mandatis tuis credidi)[Kaźniom twojim wierzył jeśm (mandatis tuis credidi)]
** 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 1, 26:Nye wyerziliscze k rzeczi (increduli in sermonem) pana boga naszeg[Nie wierzyliście k rzeczy (increduli in sermonem) Pana Boga naszego]
** End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume VI, number 1:Wyersz bogą gyednego[Wierz Boga jednego]
** 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎, Greater Poland, page 107 arg:Czerkew ku Kristowy, a oney Xpus prorokuye napomynayø nas, abychom Krista boga i czloweka werzyly[Cerkiew ku Krystowi, a onej Krystus prorokuje napominaję nas, abychom Krysta Boga i człowieka wierzyli]
** 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎, Modlitewnik Nawojki, page 92:O przesczodry zbawyczyelyv, day my zawzdy w szyą wyerzycz![O przeszczodry Zbawicielu, daj mi zawżdy w się wierzyć!]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 575:W tym vyerzymy (in hoc credimus Jo 16, 30), yzesz od boga vyschedl[W tym wierzymy (in hoc credimus Jo 16, 30), iżeś od Boga wyszedł]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 19:Werzø widzecz dobra bosza (credo videre bona domini) w zemi sziwøczich[Wierzę widzieć dobra boża (credo videre bona domini) w ziemi żywących]
** 1461–1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 444r:Ad tam incomprehensibile misterium se credebat (sc. Maria) electam a fszacosz na taka neogarnona tayemnoscz bozø vierzila sza bycz vibrana[Ad tam incomprehensibile misterium se credebat (sc. Maria) electam a wszakoż na taką nieogarnioną tajemność bożą wierzyła się być wybraną (a. wybrana)]
** 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎, Modlitewnik Nawojki, page 93:Wyerzą ya, yze yest twe wyaczsche... myloszyerdzye nyz me czyaszsche zgrzeschenye[Wierzę ja, iże jest twe więcsze... miłosierdzie niż me cięższe zgrzeszenie]
* (attested in Greater Poland, Masovia) to believe (to accept as true, particularly without absolute certainty) [with dative or accusative ‘whom/what’; or with w (+ accusative) ‘(in) whom/what’; or with infinitive ‘to do what’]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 482:Rzeczely vam kto: Ovocz Kristus tv, onocz Kristus ondzye, nye vyrzczye (nolite credere Mat 24, 23)[Rzeczeli wam kto: «Owoć krystus tu, onoć krystus ondzie», nie wirzcie (nolite credere Mat 24, 23)]
** 1967 [1421], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 868, Kościan:Werzisz, pane Barthossu, tey procuracye? A on rzecl: Vyerzą[„Wierzysz panie Bartoszu, tej prokuracje”, a on rzekł „wierzę”]
** 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 59, 1:A tesz gey tho nye wyerza gego dzyeczy (istud amici puerorum ei non credunt)..., aby ona kthore pyenyadze k nyemv przynyoszla[A też jej to nie wierzą jego dzieci (istud amici puerorum ei non credunt)..., aby ona ktore pieniądze k niemu przyniosła]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 238:Svyeczkey rzeczy nye vyerzyczye (non creditis), a yakoszbysczye vyerzyly (credetis Jo 3, 12), abych vam czo nyebyeskyego przepovyedzyal[Świeckie rzeczy i nie wierzycie (non creditis), a jakoż byście wierzyli (credetis Jo 3, 12), abych wam co niebieskiego przepowiedział]
** 15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 3:Tesz sya davam vynyen deo omnipotenti..., aczbych tesz grzesny czlovyek vstąpylem, vyerzącz w czary[Też się dawam winien Deo omnipotenti..., aczbych też grzeszny człowiek ustąpiłem, wierząc w czary]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 35:Gdi ktho wyerzi... y myeny szą ymyecz nyekthore prawo (si aliquis credit... se habere aliquod ius) kv nyekthorey dzedzynye[Gdy kto wierzy... i mieni się imieć niektore prawo (si aliquis credit... se habere aliquod ius) ku niektorej dziedzinie]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 212:S tego vyerzemy, yze svyąthy Yan tey Vyelyekonoczy yąt[Z tego wierzemy, iże święty Jan tej Wieli[e]konocy jęt]
* (attested in Lesser Poland) to believe (to accept that someone is telling the truth.)
** c. 1431, Kanon mszy św., Canon missae., volume XII, Krakow, page 220:Nam t[y]akye grzesznym szlugam twoym sz wyelykyego schmylowanya twego wyerzøczym (sperantibus) czøszcz nyekthorø y poszpolythnocz d[y]acz raczy[Nam takie grzesznym sługam twoim, z wielikiego smiłowania twego wierzącym (sperantibus), część niektorą i pospolitnoć dać raczy]
* (reflexive with siebie, attested in Masovia) to confide in; to confess, to pour one's heart out [with dative ‘in whom’]
** 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 304:Ihus nye vyerzyl sam szyebye gym (Jesus non credebat semetipsum eis Jo 2, 24), dlathego ysze on znal vszystky[Jesus nie wierzył sam siebie jim (Jesus non credebat semetipsum eis Jo 2, 24), dlatego iże on znał wszystki]
* (attested in Greater Poland) to entrust
** 1967 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1044, Kościan:Jacom dal wysse XXX grzywen grossy na kvpyą na dzedzyna..., czsso my gich nye werzono[Jakom dał wysze 30 grzywien groszy na kupią na dziedzinę..., cso mi jich nie wierzono]

#### Derived terms

* wierzon
* nowo wierzący
* wierzenie
* wierzący
* wierzać impf

#### Related terms

* niewierny
* niewierzony
* dowierznie
* niewiernie
* dowiarstwo
* dowierca
* dowierzenie
* niedowiarek
* niedowiarstwo
* niewiara
* niewierność
* niewierzący
* nowawiarek
* nowowiarek
* nowowierzący
* przezwiarek
* przezwiarstwo
* uwierzenie
* wiara
* zawierne
* zawiernie
* dowierzyć pf, dowierzać impf
* uwierzyć pf
* zniewierzyć pf, zniewierzać impf
* zwierzyć pf, zwierzać impf

#### Descendants

* Polish: wierzyć
* Silesian: wierzić

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “wierzyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “wierzyć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “wierzyć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

## Polish
### Etymology

Inherited from Old Polish wierzyć. By surface analysis, wiara +‎ -yć.

### Pronunciation

* IPA: /ˈvjɛ.ʐɘt͡ɕ/
* (Middle Polish) IPA: (16th c.) /ˈvjɛ.r̝ɨt͡ɕ/, (17th–18th c.) /ˈvjɛ.ʐɨt͡ɕ/
* Audio 1:(file)
* Audio 2:(file)
* Rhymes: -ɛʐɘt͡ɕ
* Syllabification: wie‧rzyć

### Verb

wierzyć impf (perfective uwierzyć)
* (intransitive) to believe (to accept as true, particularly without absolute certainty) [with w (+ accusative) ‘(in) whom/what’]
* (intransitive) to believe (to accept that someone is telling the truth) [with dative ‘whom/what’; or with w (+ accusative) ‘(in) whom/what’]
    Synonym: ufać
* (intransitive) to believe in (to have confidence in the ability or power of) [with w (+ accusative) ‘in whom’]
* (intransitive) to believe in (to believe that something is right or desirable) [with w (+ accusative) ‘in what’]
* (intransitive) to believe (to have religious faith; to believe in a greater truth) [with w (+ accusative) ‘in whom/what’]
    Synonym: wyznawać
* (transitive, obsolete) to confide in; to confess
    Synonym: powierzać

#### Derived terms

* wierzyć się nie chce
* wierzący
* wierzenie
* dowierzyć pf, dowierzać impf
* powierzyć pf, powierzać impf
* uwierzyć pf, uwierzać impf
* zawierzyć pf, zawierzać impf
* zwierzyć pf, zwierzać impf
* nie wierzyć własnym oczom impf, nie uwierzyć własnym oczom pf
* nie wierzyć własnym uszom impf, nie uwierzyć własnym uszom pf
* wierzyć na słowo impf, uwierzyć na słowo pf
* wierzyć w bociany impf

#### Related terms

* wiarołomny
* wierny
* wiara
* wiarołomca
* wierność
* wierny

### Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), wierzyć is one of the most used words in Polish, appearing 4 times in scientific texts, 2 times in news, 6 times in essays, 28 times in fiction, and 63 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 103 times, making it the 613th most common word in a corpus of 500,000 words.

### References

* ↑ Ida Kurcz (1990) “wierzyć”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 2, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 666

### Further reading

* wierzyć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* wierzyć in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “wierzyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “wierzyć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* Paweł Kupiszewski (28.06.2022) “WIERZYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Paweł Kupiszewski (19.07.2022) “WIERZYĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “wierzyć”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “wierzyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “wierzyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 591
* wierzyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego