# sędzić
## Old Polish
### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *sǫditi. By surface analysis, sąd +‎ -ić. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /sæ̃d͡ʑit͡ɕ/
* IPA: (15th CE) /sæ̃d͡ʑit͡ɕ/

### Verb

sędzić impf
* (law, attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) to judge, to rule (to determine someone's fate in court; to preside over a legal case) [with dative ‘the part on trial’] [with naprzeciwko (+ dative) ‘against what’], [with accusative ‘whom/what’], [with na (+ accusative) ‘whom’], [with case] + [with z (+ instrumental) ‘whom against whom’], [with między (+ instrumental) ‘between whom’], [with accusative ‘subject of conflict’], [with o (+ accusative) ‘over what’]
** 1958 [1396], “Nieznane czternastowieczne roty polskie z ksiąg sądowych ziemskich krakowskich [Unknown fourteenth-century Polish oaths from court records of Krakow landowners]”, in Zbigniew Perzanowski, Mieczysław Karaś, editors, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego [Scientific Journals of the Jagiellonian University], volume I, Krakow, page 245:Iaco praue zandzilismi i *przesandali to zito wynach dwadzescza cop[Jako prawie sądzilismy i przesądzali to żyto w winach dwadzieścia kop]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 19:Sødzony *bodø ludze (iudicentur gentes) przed obliczim twogim[Sądzoni będą ludzie (iudicentur gentes) przed obliczym twojim]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 41:Sødzy sirocze (iudicare pupillo)..., iszbi wøcey ne smal wiszicz se czlowek na zemi[Sędzi sirocie (iudicare pupillo)..., iżby więcej nie śmiał wyszyć sie człowiek na ziemi]
** 1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎, Greater Poland, page 74:Eze cso Spitek szødzil Dobkowa cloweka, to gy szødzil podle prawa[Eże cso Spytek sądził Dobkowa człowieka, to ji sądził podle prawa]
** 1967 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 135, Kościan:Jaco Jan *prziwolt mne szødzicz na Szandziwoyewe kmecze, a gim prawa ne pomogl[Jako Jan przywiodł mnie sędzić na Sędziwojewe kmiecie, a jim prawa nie pomogł]
** 1959 [1403], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 811, Poznań:Iacom sandzil Tuleczskø s... Boguszem o zapust[Jakom sądził Tulecską z... Boguszem o zapust]
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 16, 5:Sødzy to bog myedzy mnø a myedzy tobøø (iudicet... inter me et te)[Sędzi to Bog miedzy mną a miedzy tobą (iudicet... inter me et te)]
** 1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 49, Poznań:Czso posual Jacub medzi mnø a medzi Bodzechnø, tho posual po prawe, bosmi tho sandzili[Cso pozwał Jakub miedzy mną a miedzy Bodzechną, to pozwał po prawie, bosmy to sądzili]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 81:Pan moze ge o czynsz swoy sądzicz (pro censu suo iudicare eosdem) y cządzacz[Pan może je o czynsz swoj sędzić (pro censu suo iudicare eosdem) i ciądzać]
** 1872 [1402], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego‎, page 119:Ya cziczi thu otpoveczecz podle møch listow papeskych, aczesz mi thi moczon *sandczicz o me prawo pape[s]ke[Ja chcę tu otpowiedzieć podle mych listow papieskich, acz[ż]eż mię ty moczen sądzić o me prawo papie[s]kie]
** 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 1, 16:Czso sprawyedliwego bødze, *sodzicze (quod iustum est, iudicate)![Cso sprawiedliwego będzie, sędzicie (quod iustum est, iudicate)!]
* (law, attested in Masovia) to judge (to administer justice, to exercise judicial power)
** 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 19, 9:Wszedlesz yako czudzozemcza, azaly bødzesz sødzycz (numquid ut iudices)?[Wszedłeś jako cudzoziemca, azali będziesz sędzić (numquid ut iudices)?]
** 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 43:Chczemy, aby gdze grzech szstal szą, onym prawem, kthorego ona wyesz pozywalaby, ma bicz ssądzon (debebit iudicari)[Chcemy, aby gdzie grzech zstał się, onym prawem, ktorego ona wieś pożywałaby, ma być sądzon (debebit iudicari)]
* (reflexive with się, law) to litigate
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 113:Czeszarz wschlyschawschy ych rzecz, dal ym navyelyebnyeysche Rzymyany..., by szyą przed tymy sządzyly (partibus prosequendi copiam dedit)[Cesarz usłyszawszy ich rzecz, dał im nawielebniejsze Rzymiany..., by się przed tymi sądzili (partibus prosequendi copiam dedit)]
* (attested in Pomerania, Greater Poland, Souther, Sieradz Borderlands) to judge, to reckon, to think (to be of the opinion) [with accusative ‘whom’] [with jako (+ accusative) ‘as what’]
** 1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 69:Nullam peccatori arbitror, sødzø, misericordiam fieri[Nullam peccatori arbitror, sądzę, misericordiam fieri]
** 1880-1894 [End of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎, volume I, Lviv, page 53:Michi autem pro minimo est, vt a vobis iudicer, gl. sc. quasi infidelis dispensator mnye zaprawdę za namnyeysche yest, ysze mnye sądzycze yako nyewernego szchafarza (I Cor 4, 3)[Michi autem pro minimo est, vt a vobis iudicer, gl. sc. quasi infidelis dispensator mnie zaprawdę za namniejsze jest, iże mnie sądzicie jako niewiernego szafarza (I Cor 4, 3)]
** 1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎, Krakow, Brodnia, page gl. 66:Qui (sc. Christus) cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est, esse se equalem deo nye podlug prziwlasczanya nyerzødnego sødzil sø (Phil 2, 6)[Qui (sc. Christus) cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est, esse se equalem deo nie podług przywłaszczania nierządnego sądził się (Phil 2, 6)]
* mistranslation of Latin indicō (“to indicate, to point out”) instead of Latin iūdicō
** 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎, 5, 1:Zgrzeszy-ly dussa slyszøcz glos przysyøgayøczego a szwyatkyem bødzye... albo swyadkyem gest, nye bødzyely sødzyl (insi indicaverit), ponyessye grzech gego[Zgrzeszy-li dusza, słysząc głos przysięgającego a świadkiem będzie... albo świadkiem jest, nie będzieli sądził (insi indicaverit), poniesie grzech jego]

#### Derived terms

* sądzący
* sądźca
* sądzenie
* dosądzić pf
* obsądzać impf
* odsędzić pf, odsądzać impf
* osędzić pf, osądzać impf
* posędzić pf, posądzać impf
* przesądzać impf
* przysędzić pf, przysądzać impf
* rozsędzić pf, rozsądzać impf
* usędzić pf
* sędzić ku winie impf
* sędzić ku śmierci impf
* sędzić litkup impf
* sędzić prawy sąd impf
* sędzić roki impf

#### Related terms

* podsędkowy
* przysądny
* sądny
* sądowny
* sądowy
* sądnie
* sądownie
* osąd
* osądzenie
* podsędek
* podsędkowa
* podsędstwo
* podsędzie
* posądzenie
* przysąd
* przysądne
* przysądzenie
* rozsąca
* rozsąd
* rozsądzenie
* rozsądzowanie

#### Descendants

* Polish: sądzić
* Silesian: sōndzić

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “sędzić”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “sędzić”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “sędzić”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN