# kamień
## Old Polish
### Alternative forms

* kamienie

### Etymology

Inherited from Proto-Slavic *kamy. First attested in the 14th century.

### Pronunciation

* IPA: (10th–15th CE) /kamjɛ(ː)ɲ/
* IPA: (15th CE) /kamjɛɲ/, /kamjeɲ/

### Noun

kamień m inan (diminutive kamionek, related adjective kamieny or kamienny or kamieniowy)
* (sometimes collective, attested in Greater Poland) stone; rock
** 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 852, Pyzdry, Gniezno, Kościan:*Sczo ranyl Voyczech Vøczencza, to gy ranil gego poczøtkem, is gi pirzwey camenem vderzil[Czso ranił Wojciech Więceńca, to ji ranił jego początkiem, iż ji pirzwej kamieniem uderzył]
** 1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXIV, page 83:[Rzeknij], aby tho camene (lapides Mat 4, 3) bylo chlebem[[Rzeknij], aby to kamienie (lapides Mat 4, 3) było chlebem]
** 1888 [1399], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎, Greater Poland, page 97:Jaco praue przeoral moczø i kam[ie]ne przemothal loni[Jako prawie przeorał mocą i kam[ie]nie przemiotał łoni]
** stone window grill
*** 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 45:Przes kamyen a. przesch okna per cancellos, id est per fenestras (cecidit... per cancellos coenaculi sui IV Reg 1, 2)[Przez kamień aut przez okna per cancellos, id est per fenestras (cecidit... per cancellos coenaculi sui IV Reg 1, 2)]
* (sometimes collective, attested in Masovia, Lesser Poland) precious stone; gemstone; pearl
** 1950 [1435], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 667, Warsaw:O ktore kamene xyacz my wyna dal, tychem ya ne nalaszl, any gych vszithcu mam[O które kamienie ksiądz mi winę dał, tychem ja nie nalazł, ani jich użytku mam]
** Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎, Krakow, page 182a:Vesmiczesz vy tho slotho y tho tesze drodze kamene[Weźmicież wy to złoto i to teże drodze kamienie]
** 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 127:Mylowal gesm zakon twoy... nad droge kamene (super... topazion)[Miłował jeśm zakon twój nad drogie kamienie (super... topazion)]
* (unit of measure, sometimes collective, attested in Greater Poland) stone (unit for measuring weight or sometimes length)
** 1888 [1406], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎, Greater Poland, page 85:Przi tem yemu ne wszanl cztirzi grziwni y werdunka, kamen welni[Przy tem jemu nie wziął cztyrzy grzywny i wierdunka, kamień wełny]
** 1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎, volume XXV, page 268:Decem millia talentorum *kamynya (Esth 3, 9)[Decem millia talentorum kami[e]nia (Esth 3, 9)]
** Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎, page 189:Svyaty Yan począl krzczycz... Iesu Crista, trzeczy kamyeny albo skala od Ierycha (tertio lapide a Jericho)[Święty Jan począł krzcić... Jezu Krysta, trzeci kamień albo skałę od Jerycha (tertio lapide a Jericho)]
** c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 135r:Talentum kąmyen vel cząthnar vel fvnth[Talentum kamień vel centnar vel funt]

#### Derived terms

* kamienisty
* ilny kamień
* kamienica
* kamiennik
* kamionka
* kowalski kamień
* krwawy kamień
* marmorowy kamień
* młynny kamień
* winny kamień
* wężowy kamień
* żabi kamień
* żarnowy kamień
* kamienować impf
* kamionawać impf

#### Related terms

* kamienowanie

#### Descendants

* Polish: kamień
* Silesian: kamiyń

### References

* Boryś, Wiesław (2005) “kamień”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
* Mańczak, Witold (2017) “kamień”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
* Bańkowski, Andrzej (2000) “kamień”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
* Sławski, Franciszek (1958-1965) “kamień”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
* B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “kamień”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
* Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “kamień”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

## Polish
### Alternative forms

* kamienie (Middle Polish, collective)

### Etymology

Inherited from Old Polish kamień. Compare Latvian akmens, Lithuanian akmuo, Ancient Greek ἄκμων (ákmōn), Sanskrit अश्मन् (aśman).

### Pronunciation

* IPA: /ˈka.mjɛɲ/
* (Middle Polish) IPA: /ˈka.mjɛɲ/
* Audio:(file)
* Rhymes: -amjɛɲ
* Syllabification: ka‧mień
* Homophone: Kamień

### Noun

kamień m inan (diminutive kamyk, augmentative kamor)
* stone (piece of rock that has been separated)
    kamień brukowy ― flagstone, paving stone
    kamień nagrobny ― tombstone, gravestone
* stone (gemstone, jewel)
    Synonym: klejnot
* stone; plaque (hard sediment remaining on something)
* (medicine) stone (hard, stone-like deposit in someone or something's body)
    kamień żółciowy ― gallstone
* (games, sports) stone (small stone-like item used in some games and sports)
* rock (closed hand in the game of rock paper scissors)
* (obsolete) pack of matches containing 250 boxes
* (obsolete, historical) stone (unit of mass equal to 32 pounds)
* (obsolete) stone (hard seed of some fruits)
    Synonym: pestka
* (obsolete) border post
* (Middle Polish) knob used to vote when judging a guilty person
* (Middle Polish) plummet (measuring device)
    Synonym: ołowianka
* (Middle Polish, chemistry) antimony, semimetal
* (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
** (chemistry) calamine (basic zinc silicate)
*** 1534, S. Falimirz, O ziołach‎, page I 3d:Wezmi foku miecżykowego/ [...] kamienia calaminaris dragme [!]/ [...] apotym ty rzecży ktore maią bytz ſtarte na proch/ ſetrzi ye ſubtilnie[Wezmi foku mieczykowego/ [...] kamienia calaminaris dragme [!]/ [...] apotym ty rzeczy które mają być starte na proch/ zetrzyj je subtilnie]
* (Middle Polish) copper ore
* (Middle Polish) murra
* (Middle Polish) magnet
    Synonym: magnes
* (Middle Polish) magnesia; magnesium oxide; manganese ore
* (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
** (chemistry) mica (hydrated magnesium silicate)
*** 1564, J. Mączyński, Lexicon‎, page 407b:lapis specularis, Przezroczyſty kámień by śckło[lapis specularis, Przezroczysty kamień by śckło]
* (Middle Polish) fossil
    Synonym: skamielina
* (Middle Polish) amber
    Synonym: bursztyn
* (Middle Polish) coral
    Synonym: koral
* (Middle Polish) solid
    Synonym: ciało stałe
* (Middle Polish) weight
    Synonym: odważnik
* (Middle Polish) stone; Further details are uncertain.
** 1551, S. Murzynowski, Testamentu Nowego część pierwsza‎, page 98v marg:Ile śię greckiego textu dotycze Tento/ nieściąga się na kamień alę abo nawęgieł abo nagłowę/ ilé zaś żydowskiego sktorego ſą mniéiſze słowa wźięté/ iako śię tego i zgrammatiki łatwie domyſliem nieściąga śię na głowę/ i nie tak pewnie na co inſzégo iako na kamień abo na to co ieſt powiedziáno otemto kamięniu[Ile się greckiego tekstu dotycze Tento/ nieściąga się na kamień ale abo na węgieł abo na głowę/ ile zaś żydowskiego z którego są mniejsze słowa wzięte/ jako się tego i z grammatyki łatwie domyślem nie ściąga się na głowę/ i nie tak pewnie na co inszego jako na kamień abo na to co jest powiedziano o temto kamieniu]
** 1564, M. Bielski, Kronika‎, page Mmmm2:ná pierwſzey ſtronie wierſz 5. ſtoi ná kámieniu/ ma być ná rámieniu.[na pierwszey stronie wiersz 5. stoi na kamieniu/ ma być na ramieniu.]

#### Derived terms

* kamienisty
* kamienny
* jak kamień w wodę
* rzut kamieniem
* drogie kamienie
* kamica
* kamieniarz
* kamienica
* kamieniołom
* kamień filozoficzny
* kamień milowy
* kamień mydlany
* kamień na sercu
* kamień obrazy
* kamień półszlachetny
* kamień szlachetny
* kamień u szyi
* kamień węgielny
* kamionka
* (dialectal) modry kamień
* serce z kamienia
* kamień na kamieniu nie został
* trafiła kosa na kamień
* kamienieć impf, skamienieć pf
* kamienować impf, ukamienować pf
* kamień spadł z serca pf, kamień spada z serca impf
* kląć w żywy kamień impf
* nie rodzić się na kamieniu impf
* nie zostawić kamienia na kamieniu pf, nie zostawiać kamienia na kamieniu impf
* rzucić kamieniem pf, rzucać kamieniem impf
* siedzieć kamieniem impf
* zdjął kamień z serca pf

### Further reading

* kamień in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
* kamień in Polish dictionaries at PWN
* Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “kamień”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
* “KAMIEŃ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 03.06.2022
* Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “kamień”, in Słownik języka polskiego
* Aleksander Zdanowicz (1861) “kamień”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
* J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “kamień”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 221
* kamień in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego