# กรุง
## Thai
### Alternative forms

* กุรุง — obsolete

### Etymology

Derived from Old Khmer ក្រុង៑ (kruṅ) or កុរុង៑ (kuruṅ, “to rule, to govern; ruler, governor; head, chief”); ultimately from Proto-Mon-Khmer *kruŋ (“to confine”), whence Thai กรง (grong). Cognate with Modern Khmer ក្រុង (krong) and Lao ກຸງ (kung).

### Pronunciation

| Orthographic | Orthographic | กรุง k r u ŋ |
| Phonemic | Phonemic | กฺรุง k ̥ r u ŋ |
| Romanization | Paiboon | grung |
| Romanization | Royal Institute | krung |
| (standard) IPA | (standard) IPA | /kruŋ˧/ |

### Noun

กรุง • (grung)
* (archaic) monarch; sovereign
** c. 15th century, ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยอยุธยา โคลงยวนพ่าย, กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, published 2002, →ISBN, page 97:
    แถลงปางธรรมิศรเจ้า จอมปราณ เสด็จล่วงบเกรงกรุง ทั่วด้าว
       tà-lɛ̌ɛng bpaang tam-mít jâao · jɔɔm bpraan · sà-dèt lûuang bɔɔ greeng grung · tûua dâao
       Speaking of the time [when] the lord of dharma, the raja of [all] lives, fared across [the world] without fearing [any] king throughout the land
* (archaic) city where the sovereign resides; capital city; city which is the seat of government
** 1856 April 6, “กดหมายอย่างพ่อค้าอังกฤษซึ่งมาค้าขายในกรุงฯ ต้องใช้”, in หนังสือสัญญากรุงเทพมหานครกับกรุงอังกริษเปนทางไมตรีค้าขายกัน, Bangkok: Washington Press, published 1856, page 18:
    ถ้ากำปั่นลูกค้าอยู่ในบังคับอังกฤษขึ้นมาทอดสมอที่กรุงแล้ว
       tâa gam-bpàn lûuk-káa yùu nai bang-káp ang-grìt kʉ̂n maa tɔ̂ɔt sà-mɔ̌ɔ tîi grung lɛ́ɛo
       If a vessel of a merchant who is an English subject has come up to cast anchor at the capital
** 1870 June 2, “ประกาศภาษีเรือ”, in กฎหมายไทย คือ พระราชบัญญัติและประกาศซึ่งตั้งขึ้นในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผู้ทรงพระคุณธรรมอันประเสริฐ, volume 1, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์วิชากร, published 1893:
    กำนันนายอำเภอราษฎรในกรุงนอกกรุงทั้งปวง
       gam-nan naai-am-pəə râat-sà-dɔɔn nai grung nɔ̂ɔk grung táng-bpuuang
       All the subdistrict chiefs, district chiefs, [and] inhabitants, [both] inside the capital [and] outside the capital
* (archaic) nation or country, especially a kingdom
** 1907 August 26, ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวง, พระราชพงษาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ไทย, page ก:
    พระเจ้าหงษาวดีที่มาตีกรุงเก่า
       prá-jâao hǒng-sǎa-wá-dii tîi maa dtii grung gào
       The king of Haṃsavatī who came to attack the Old Kingdom
* (archaic) used as a prefix to the name of a nation or country, especially a kingdom
** 1855, “แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช”, in พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, volume 1, กรุงเทพฯ: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 1912, page 27:
    เลิกทัพกลับไปกรุงหงษาวดีโดยทางมา
       lə̂ək táp glàp bpai grung hǒng-sǎa-wá-dii dooi taang maa
       Withdrew the army [and] returned to the kingdom of Haṃsavatī by the arrival route
** 1863 August 11, “สัญญาที่องค์สมเด็จพระนโรดมฯ ว่าถูกบังคับให้ลงนามให้ทำกับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๐๖”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, กรุงเทพฯ: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, published 1962, page 106:
    เมืองใดที่ขึ้นเจ้ากรุงฝรั่งเศส
       mʉʉang dai tîi kʉ̂n jâao grung fà-ràng-sèet
       Any city which is subject to the king of the kingdom of France
* used as a prefix to the name of a capital city or a city serving as the seat of government
** 1804, ราชบัณฑิตยสถาน, กฎหมายตราสามดวง: พระทำนูน ฉบับราชบัณฑิตยสถาน, กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, published 2010, →ISBN, page 147:
    ตราเทพยุดาถือจักร...ปิดงบครั่งประจำนอกพระลุ้งพระราชสารไปกรุงปากกิ่ง
       dtraa têep-pá-yú-daa tʉ̌ʉ jàk ... bpìt ngóp-krâng bprà-jam nɔ̂ɔk prá lúng prá râat-chá sǎan bpai grung bpàak-gìng
       The seal of the deity carrying a discus...is impressed upon the lac wax attached to the covering of the container of a royal letter to the city of Peking.
** 1931 July 31, “ประกาศกระทรวงการต่างประเทศ ลงวันที่ ๓๑ กรกฎาคม ๒๔๗๔”, in ประกาศพระราชบัญญัติและพระราชกำหนดต่าง ๆ รัชชกาลที่ ๗, volume 7, พระนคร: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, published 1931, page 161:
    อัครราชทูตสยามณกรุงลอนดอนได้ยื่นจดหมายเสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศ
       àk-krá-râat-chá-tûut sà-yǎam nɔɔ grung lɔn-dɔn dâai yʉ̂ʉn jòt-mǎai sěe-naa-bɔɔ-dii grà-suuang gaan dtàang-bprà-têet
       The Siamese minister at the city of London has submitted the letter of the Minister [in charge of] the Ministry of Foreign Affairs.

#### Derived terms

* กรุงกษัตริย์
* กรุงเก่า
* กรุงเขมา (grung-kà-mǎo)
* กรุงเทพ (grung-têep)
* กรุงพาลี
* กรุงโรมไม่ได้สร้างเสร็จในวันเดียว
* คนกรุง (kon-grung)
* ชาวกรุง
* บ้านนอกเข้ากรุง
* เมืองกรุง
* ลูกกรุง (lûuk-grung)

#### References

* 1 2 3 4 ราชบัณฑิตยสภา (2020) พจนานุกรมโบราณศัพท์ ฉบับราชบัณฑิตยสภา (in Thai), กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, →ISBN, page 25: “กรุง (ข.โบราณ กุรุง = หัวหน้า, กษัตริย์; ปกครอง, คุ้มครอง) น. ๑) พระมหากษัตริย์... ๒) เมืองที่พระมหากษัตริย์ประทับ, เมืองหลวง... ๓) ประเทศ”