# cronaigh
## Irish
### Alternative forms

* crothnaigh (“miss”)
* cronuigh, crothnuigh (obsolete)

### Etymology

From Middle Irish cronaigid (“complain (of), rebuke”). By surface analysis, cron (“fault, defect”) +‎ -igh.
Dinneen’s dictionary distinguishes between crothnaigh (“to miss, notice (the absence of)”) and cronaigh (“blame, find fault”), so it is possible that the two senses have separate etymologies. However, it is unclear what the etymology of crothnaigh might be, as that verb is not present in the Dictionary of the Irish Language.

### Pronunciation

* (Ulster) IPA: /ˈkɾˠʌhnˠi/, /ˈkɾˠʌhn̪ˠi/ “miss”

### Verb

cronaigh (present analytic cronaíonn, future analytic cronóidh, verbal noun cronú, past participle cronaithe)
* miss (notice the absence of)
* (literary) reprove, find fault
* (literary) bewitch

#### Conjugation

| | | singular | singular | singular | plural | plural | plural | relative | autonomous |
| | | first | second | third | first | second | third | relative | autonomous |
| indicative | present | cronaím | cronaíonn tú; cronaír$^†$ | cronaíonn sé, sí | cronaímid; cronaíonn muid | cronaíonn sibh | cronaíonn siad; cronaíd$^†$ | a chronaíonn; a chronaíos / a gcronaíonn* | cronaítear |
| indicative | past | chronaigh mé; chronaíos | chronaigh tú; chronaís | chronaigh sé, sí | chronaíomar; chronaigh muid | chronaigh sibh; chronaíobhair | chronaigh siad; chronaíodar | a chronaigh / ar chronaigh* | cronaíodh |
| indicative | past habitual | chronaínn / gcronaínn‡‡ | chronaíteá / gcronaíteá‡‡ | chronaíodh sé, sí / gcronaíodh sé, sí‡‡ | chronaímis; chronaíodh muid / gcronaímis‡‡; gcronaíodh muid‡‡ | chronaíodh sibh / gcronaíodh sibh‡‡ | chronaídís; chronaíodh siad / gcronaídís‡‡; gcronaíodh siad‡‡ | a chronaíodh / a gcronaíodh* | chronaítí / gcronaítí‡‡ |
| future | future | cronóidh mé; cronód; cronóchaidh mé$^†$ | cronóidh tú; cronóir$^†$; cronóchaidh tú$^†$ | cronóidh sé, sí; cronóchaidh sé, sí$^†$ | cronóimid; cronóidh muid; cronóchaimid$^†$; cronóchaidh muid$^†$ | cronóidh sibh; cronóchaidh sibh$^†$ | cronóidh siad; cronóid$^†$; cronóchaidh siad$^†$ | a chronóidh; a chronós; a chronóchaidh$^†$; a chronóchas$^†$ / a gcronóidh*; a gcronóchaidh*$^†$ | cronófar; cronóchar$^†$ |
| conditional | conditional | chronóinn; chronóchainn$^†$ / gcronóinn‡‡; gcronóchainn$^†$‡‡ | chronófá; chronóchthá$^†$ / gcronófá‡‡; gcronóchthá$^†$‡‡ | chronódh sé, sí; chronóchadh sé, sí$^†$ / gcronódh sé, sí‡‡; gcronóchadh sé, sí$^†$‡‡ | chronóimis; chronódh muid; chronóchaimis$^†$; chronóchadh muid$^†$ / gcronóimis‡‡; gcronódh muid‡‡; gcronóchaimis$^†$‡‡; gcronóchadh muid$^†$‡‡ | chronódh sibh; chronóchadh sibh$^†$ / gcronódh sibh‡‡; gcronóchadh sibh$^†$‡‡ | chronóidís; chronódh siad; chronóchadh siad$^†$ / gcronóidís‡‡; gcronódh siad‡‡; gcronóchadh siad$^†$‡‡ | a chronódh; a chronóchadh$^†$ / a gcronódh*; a gcronóchadh*$^†$ | chronófaí; chronóchthaí$^†$ / gcronófaí‡‡; gcronóchthaí$^†$‡‡ |
| subjunctive | present | go gcronaí mé; go gcronaíod$^†$ | go gcronaí tú; go gcronaír$^†$ | go gcronaí sé, sí | go gcronaímid; go gcronaí muid | go gcronaí sibh | go gcronaí siad; go gcronaíd$^†$ | — | go gcronaítear |
| subjunctive | past | dá gcronaínn | dá gcronaíteá | dá gcronaíodh sé, sí | dá gcronaímis; dá gcronaíodh muid | dá gcronaíodh sibh | dá gcronaídís; dá gcronaíodh siad | — | dá gcronaítí |
| imperative | imperative | cronaím | cronaigh | cronaíodh sé, sí | cronaímis | cronaígí; cronaídh$^†$ | cronaídís | — | cronaítear |
| verbal noun | verbal noun | cronú | cronú | cronú | cronú | cronú | cronú | cronú | cronú |
| past participle | past participle | cronaithe | cronaithe | cronaithe | cronaithe | cronaithe | cronaithe | cronaithe | cronaithe |
* indirect relative † archaic or dialect form ‡‡ dependent form used with particles that trigger eclipsis

### References

* ↑ Quiggin, E. C. (1906) A Dialect of Donegal, Cambridge University Press, page 89

### Further reading

* Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “cronaigid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language
* Dinneen, Patrick S. (1904) “croṫnuiġim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 1st edition, Dublin: Irish Texts Society, page 200
* Dinneen, Patrick S. (1904) “crunṫuiġim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 1st edition, Dublin: Irish Texts Society, page 203
* Dinneen, Patrick S. (1927) “cronuiġim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 2nd edition, Dublin: Irish Texts Society
* Dinneen, Patrick S. (1927) “croṫnuiġim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 2nd edition, Dublin: Irish Texts Society
* Ó Dónaill, Niall (1977) “cronaigh”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
* “cronaigh”, in New English-Irish Dictionary, Foras na Gaeilge, 2013-2024