# -შ
## Laz
### Alternative forms

* -ში (-şi)
* -ჲი (-yi) — Chkhala

### Etymology

Inherited from Proto-Kartvelian *-is₁.

### Suffix

-შ • (-ş) (Latin spelling -ş)
* genitive case marker
*** (is added to the nouns)
    მჭიმა მჭიმაჲიზ ღალიში წკარი ლივადიზ მატალენ.mç̌ima mç̌imayiz ğalişi ǯǩari livadiz maťalen.Creek water (water of creek) floods the garden when it rains.
*** (is added to the pronoun in the genitive case after the noun)
    ხასანიქ ოხორი-მუშიში ოთვა ეტახუმს.xasanik oxori-muşişi otva eťaxums.Hasan is breaking the roof of his house from the bottom up.
*** (is added to nouns)
**** (part of something)
    ლულუ ჯარიში ელემიკვატი.lulu carişi elemiǩvaťi.Cut me some soft bread.
**** (raw material of something)
    ღიძი ნთხირიში დიდო კაჲი ნოსთონჲაჲი ბაქლავა ივენ.ğiżi ntxirişi dido ǩayi nostonyayi baklava iven.Unripe hazelnuts make very good baklava.
**** (used with the negative verb in the expression "he doesn't understand anything")
    კოჩიზ ონჯღორეში ვარ-უჩქინ. ფენჯერეშენ გალენდო მენჭკვალს.ǩoçiz oncğoreşi var-uçkin. pencereşen galendo menç̌ǩvals.The guy has no manners. He's spitting out the window.
*** (added to the noun clause, part of something)
    ნა-იტტურში ოფშა მიღუნ.na-iťťurşi opşa miğun.I've got a lot of what you're talking about.
* forms nouns from adjectives meaning “the one having such a quality among the same category of things”
    ‎ქჩე (kçe, “white”) + ‎-შ (-ş) → ‎ქჩეში (kçeşi, “the white one”)
    ‎მჭითა (mç̌ita, “red”) + ‎-შ (-ş) → ‎მჭითაში (mç̌itaşi, “the red one”)
    ‎მკულე (mǩule, “short”) + ‎-შ (-ş) → ‎მკულეში (mǩuleşi, “the short one”)
* (Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) forms adjectives from adjectives meaning “of the variety having more or less such a quality”
    ქჩეში ლუღიkçeşi luğiwhite fig
    ქჩეში მბულიkçeşi mbuliclear coloured cherry
    ქჩეში ურძენიkçeşi urżeniwhite grapes
    მჩხუშ(ი) ტოროჯიmçxuş(i) ťorocibig variety of wild pigeon
    მჭიფეშ(ი) ტოროჯიmç̌ipeş(i) ťorocismall variety of wild pigeon
    მჭიფეშ(ი) დულჲაmç̌ipeş(i) dulyadelicate work, subtle work
* froms surnames
* forms verbal adjectives
    ოლვაში მიღუნ.olvaşi miğun.I've got somewhere to go.
    ოხვენუში მიღუნ.oxvenuşi miğun.I've got things to do.

#### Usage notes

* The emphasis on the genitive case-suffixed nouns shifts to the syllable before the case suffix.

#### Descendants

* → Georgian: -ში (-ši)

### Postposition

-შ • (-ş) (Latin spelling -ş)
* (Vitse) (clause attached to negative verb)
    ირი-ხოლოზ დუწვი დო მა ვარ-მიწვაში ვარ-ივუ.iri-xoloz duǯvi do ma var-miǯvaşi var-ivu.It wasn't nice when (s)he told everyone and didn't tell me (it broke my heart, to be honest).
* (Arkabi, Khopa, Chkhala) (clause attached to affirmative and negative verb)
    Synonym: -შა (-şa)
** (imperfective + -შ (-ş)); while, when
    აღანი ნოღამისა დიდო ონჯღორჲაჲი რენ. იპარამითამტაში-თი პიჯი ამჭითანენ.ağani noğamisa dido oncğoryayi ren. ip̌aramitamťaşi-ti p̌ici amç̌itanen.The new bride is very shy. She blushes even when she speaks.
** (Akçakoca) (ნა- (na-) + imperfective + -შ (-ş)); due to
    ნოკეფე ხცაფერი ნა-რენში ჭკოდუნnoǩepe xʒaperi na-renşi ç̌ǩodunThe thread breaks because it's rotten.
** (perfective + -შ (-ş)); when
    Synonyms: -სის (-sis), -სი (-si), -სუ (-su), -სინი (-sini), -იზ (-iz)
    ჟინ კატიზ გჲურულთი ვანში ბაბაქ თუდელენ ბიგათე ეწონთხამს.jin ǩaťiz gyurulti vanşi babak tudelen bigate eǯontxams.When they make noise upstairs, my father pokes (the ceiling) with a stick from below.
** (Khopa, Chkhala, Akçakoca) (-ერენ (-eren) + -შ (-ş))
    ბერე ღალიშა ხოდოლოლერენში ნანა-მუშიქ მუშლეთინაფსbere ğalişa xodololerenşi nana-muşik muşletinapsThe child falls into the stream and his mother tries to save him.
* (Arkabi) (by adding after the quotation preposition ჲა (ya))
    “კოჩი ოილუშე ბიდა” ჲა-ში ირი ჯუმა-მუშიქ დოდგითინამს.“ǩoçi oiluşe bida” ya-şi iri cuma-muşik dodgitinams.While he was saying, "I should go and shoot him," his brother always managed to stop him.

### Further reading

* Kojima, Gôichi (2012–) “-şi[1]/-ş[1]”, in Temel Lazca-Türkçe Sözlük Taslağı‎ (in Turkish)
* Kojima, Gôichi (2012–) “-şi[2]/-ş[2]”, in Temel Lazca-Türkçe Sözlük Taslağı‎ (in Turkish)
* Kojima, Gôichi (2012–) “-şi[3]”, in Temel Lazca-Türkçe Sözlük Taslağı‎ (in Turkish)
* Kojima, Gôichi (2012–) “-şi[4]”, in Temel Lazca-Türkçe Sözlük Taslağı‎ (in Turkish)
* Kojima, Gôichi (2012–) “-şi[5]”, in Temel Lazca-Türkçe Sözlük Taslağı‎ (in Turkish)
* Kojima, Gôichi (2012–) “-şi[6]”, in Temel Lazca-Türkçe Sözlük Taslağı‎ (in Turkish)