# breathnaigh
## Irish
### Etymology

From Middle Irish brethnaigid (“to judge”), from breth (“judgment”).

### Pronunciation

* (Aran) IPA: /ˈbʲɾʲan̪ˠə/
* (Cois Fharraige) IPA: /ˈbʲɾʲæːn̪ˠə/
* (Ulster) IPA: /ˈbʲɾʲahnˠi/

### Verb

breathnaigh (present analytic breathnaíonn, future analytic breathnóidh, verbal noun breathnú, past participle breathnaithe) (transitive, intransitive)
* observe, examine
* look at, watch
* look, appear

#### Conjugation

| | | singular | singular | singular | plural | plural | plural | relative | autonomous |
| | | first | second | third | first | second | third | relative | autonomous |
| indicative | present | breathnaím | breathnaíonn tú; breathnaír$^†$ | breathnaíonn sé, sí | breathnaímid; breathnaíonn muid | breathnaíonn sibh | breathnaíonn siad; breathnaíd$^†$ | a bhreathnaíonn; a bhreathnaíos / a mbreathnaíonn* | breathnaítear |
| indicative | past | bhreathnaigh mé; bhreathnaíos | bhreathnaigh tú; bhreathnaís | bhreathnaigh sé, sí | bhreathnaíomar; bhreathnaigh muid | bhreathnaigh sibh; bhreathnaíobhair | bhreathnaigh siad; bhreathnaíodar | a bhreathnaigh / ar bhreathnaigh* | breathnaíodh |
| indicative | past habitual | bhreathnaínn / mbreathnaínn‡‡ | bhreathnaíteá / mbreathnaíteá‡‡ | bhreathnaíodh sé, sí / mbreathnaíodh sé, sí‡‡ | bhreathnaímis; bhreathnaíodh muid / mbreathnaímis‡‡; mbreathnaíodh muid‡‡ | bhreathnaíodh sibh / mbreathnaíodh sibh‡‡ | bhreathnaídís; bhreathnaíodh siad / mbreathnaídís‡‡; mbreathnaíodh siad‡‡ | a bhreathnaíodh / a mbreathnaíodh* | bhreathnaítí / mbreathnaítí‡‡ |
| future | future | breathnóidh mé; breathnód; breathnóchaidh mé$^†$ | breathnóidh tú; breathnóir$^†$; breathnóchaidh tú$^†$ | breathnóidh sé, sí; breathnóchaidh sé, sí$^†$ | breathnóimid; breathnóidh muid; breathnóchaimid$^†$; breathnóchaidh muid$^†$ | breathnóidh sibh; breathnóchaidh sibh$^†$ | breathnóidh siad; breathnóid$^†$; breathnóchaidh siad$^†$ | a bhreathnóidh; a bhreathnós; a bhreathnóchaidh$^†$; a bhreathnóchas$^†$ / a mbreathnóidh*; a mbreathnóchaidh*$^†$ | breathnófar; breathnóchar$^†$ |
| conditional | conditional | bhreathnóinn; bhreathnóchainn$^†$ / mbreathnóinn‡‡; mbreathnóchainn$^†$‡‡ | bhreathnófá; bhreathnóchthá$^†$ / mbreathnófá‡‡; mbreathnóchthá$^†$‡‡ | bhreathnódh sé, sí; bhreathnóchadh sé, sí$^†$ / mbreathnódh sé, sí‡‡; mbreathnóchadh sé, sí$^†$‡‡ | bhreathnóimis; bhreathnódh muid; bhreathnóchaimis$^†$; bhreathnóchadh muid$^†$ / mbreathnóimis‡‡; mbreathnódh muid‡‡; mbreathnóchaimis$^†$‡‡; mbreathnóchadh muid$^†$‡‡ | bhreathnódh sibh; bhreathnóchadh sibh$^†$ / mbreathnódh sibh‡‡; mbreathnóchadh sibh$^†$‡‡ | bhreathnóidís; bhreathnódh siad; bhreathnóchadh siad$^†$ / mbreathnóidís‡‡; mbreathnódh siad‡‡; mbreathnóchadh siad$^†$‡‡ | a bhreathnódh; a bhreathnóchadh$^†$ / a mbreathnódh*; a mbreathnóchadh*$^†$ | bhreathnófaí; bhreathnóchthaí$^†$ / mbreathnófaí‡‡; mbreathnóchthaí$^†$‡‡ |
| subjunctive | present | go mbreathnaí mé; go mbreathnaíod$^†$ | go mbreathnaí tú; go mbreathnaír$^†$ | go mbreathnaí sé, sí | go mbreathnaímid; go mbreathnaí muid | go mbreathnaí sibh | go mbreathnaí siad; go mbreathnaíd$^†$ | — | go mbreathnaítear |
| subjunctive | past | dá mbreathnaínn | dá mbreathnaíteá | dá mbreathnaíodh sé, sí | dá mbreathnaímis; dá mbreathnaíodh muid | dá mbreathnaíodh sibh | dá mbreathnaídís; dá mbreathnaíodh siad | — | dá mbreathnaítí |
| imperative | imperative | breathnaím | breathnaigh | breathnaíodh sé, sí | breathnaímis | breathnaígí; breathnaídh$^†$ | breathnaídís | — | breathnaítear |
| verbal noun | verbal noun | breathnú | breathnú | breathnú | breathnú | breathnú | breathnú | breathnú | breathnú |
| past participle | past participle | breathnaithe | breathnaithe | breathnaithe | breathnaithe | breathnaithe | breathnaithe | breathnaithe | breathnaithe |
* indirect relative † archaic or dialect form ‡‡ dependent form used with particles that trigger eclipsis

#### Derived terms

* aisbhreathnaigh (“look back”, verb)
* breathnadóir m, breathnóir m (“observer, spectator”)
* breathnaigh ó (“to look (idly) around (oneself)”, verb)
* fadbhreathnaitheacht f (“far-sightedness”)

### Further reading

* Ó Dónaill, Niall (1977) “breathnaigh”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
* Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “brethnaigid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language
* Dinneen, Patrick S. (1904) “breaṫnuiġim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 1st edition, Dublin: Irish Texts Society, page 85
* Quiggin, E. C. (1906) A Dialect of Donegal, Cambridge University Press, page 50