# bánaigh
## Irish
### Alternative forms

* bán
* bánuigh (obsolete)

### Etymology

From Middle Irish bánaigid. By surface analysis, bán (“white”) +‎ -igh.

### Pronunciation

* (Munster) IPA: /ˈbˠɑːn̪ˠɪɟ/
* (Connacht) IPA: /ˈbˠɑːnˠə/, /ˈbˠɑːn̪ˠə/
* (Ulster) IPA: /ˈbˠɑːnˠi/, /ˈbˠɑːn̪ˠi/

### Verb

bánaigh (present analytic bánaíonn, future analytic bánóidh, verbal noun bánú, past participle bánaithe)
* (transitive, intransitive) to whiten, blanch, bleach
    Synonym: aol
* to dawn (of a day)
* to lay waste, devastate
* to pillage
* to clear, clear out, empty, depopulate

#### Conjugation

| | | singular | singular | singular | plural | plural | plural | relative | autonomous |
| | | first | second | third | first | second | third | relative | autonomous |
| indicative | present | bánaím | bánaíonn tú; bánaír$^†$ | bánaíonn sé, sí | bánaímid; bánaíonn muid | bánaíonn sibh | bánaíonn siad; bánaíd$^†$ | a bhánaíonn; a bhánaíos / a mbánaíonn* | bánaítear |
| indicative | past | bhánaigh mé; bhánaíos | bhánaigh tú; bhánaís | bhánaigh sé, sí | bhánaíomar; bhánaigh muid | bhánaigh sibh; bhánaíobhair | bhánaigh siad; bhánaíodar | a bhánaigh / ar bhánaigh* | bánaíodh |
| indicative | past habitual | bhánaínn / mbánaínn‡‡ | bhánaíteá / mbánaíteá‡‡ | bhánaíodh sé, sí / mbánaíodh sé, sí‡‡ | bhánaímis; bhánaíodh muid / mbánaímis‡‡; mbánaíodh muid‡‡ | bhánaíodh sibh / mbánaíodh sibh‡‡ | bhánaídís; bhánaíodh siad / mbánaídís‡‡; mbánaíodh siad‡‡ | a bhánaíodh / a mbánaíodh* | bhánaítí / mbánaítí‡‡ |
| future | future | bánóidh mé; bánód; bánóchaidh mé$^†$ | bánóidh tú; bánóir$^†$; bánóchaidh tú$^†$ | bánóidh sé, sí; bánóchaidh sé, sí$^†$ | bánóimid; bánóidh muid; bánóchaimid$^†$; bánóchaidh muid$^†$ | bánóidh sibh; bánóchaidh sibh$^†$ | bánóidh siad; bánóid$^†$; bánóchaidh siad$^†$ | a bhánóidh; a bhánós; a bhánóchaidh$^†$; a bhánóchas$^†$ / a mbánóidh*; a mbánóchaidh*$^†$ | bánófar; bánóchar$^†$ |
| conditional | conditional | bhánóinn; bhánóchainn$^†$ / mbánóinn‡‡; mbánóchainn$^†$‡‡ | bhánófá; bhánóchthá$^†$ / mbánófá‡‡; mbánóchthá$^†$‡‡ | bhánódh sé, sí; bhánóchadh sé, sí$^†$ / mbánódh sé, sí‡‡; mbánóchadh sé, sí$^†$‡‡ | bhánóimis; bhánódh muid; bhánóchaimis$^†$; bhánóchadh muid$^†$ / mbánóimis‡‡; mbánódh muid‡‡; mbánóchaimis$^†$‡‡; mbánóchadh muid$^†$‡‡ | bhánódh sibh; bhánóchadh sibh$^†$ / mbánódh sibh‡‡; mbánóchadh sibh$^†$‡‡ | bhánóidís; bhánódh siad; bhánóchadh siad$^†$ / mbánóidís‡‡; mbánódh siad‡‡; mbánóchadh siad$^†$‡‡ | a bhánódh; a bhánóchadh$^†$ / a mbánódh*; a mbánóchadh*$^†$ | bhánófaí; bhánóchthaí$^†$ / mbánófaí‡‡; mbánóchthaí$^†$‡‡ |
| subjunctive | present | go mbánaí mé; go mbánaíod$^†$ | go mbánaí tú; go mbánaír$^†$ | go mbánaí sé, sí | go mbánaímid; go mbánaí muid | go mbánaí sibh | go mbánaí siad; go mbánaíd$^†$ | — | go mbánaítear |
| subjunctive | past | dá mbánaínn | dá mbánaíteá | dá mbánaíodh sé, sí | dá mbánaímis; dá mbánaíodh muid | dá mbánaíodh sibh | dá mbánaídís; dá mbánaíodh siad | — | dá mbánaítí |
| imperative | imperative | bánaím | bánaigh | bánaíodh sé, sí | bánaímis | bánaígí; bánaídh$^†$ | bánaídís | — | bánaítear |
| verbal noun | verbal noun | bánú | bánú | bánú | bánú | bánú | bánú | bánú | bánú |
| past participle | past participle | bánaithe | bánaithe | bánaithe | bánaithe | bánaithe | bánaithe | bánaithe | bánaithe |
* indirect relative † archaic or dialect form ‡‡ dependent form used with particles that trigger eclipsis

### Further reading

* Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “bánaid, bánaigid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language
* Dinneen, Patrick S. (1904) “bánaim (bánuiġim)”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 1st edition, Dublin: Irish Texts Society, page 52
* Dinneen, Patrick S. (1904) “bánuiġim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 1st edition, Dublin: Irish Texts Society, page 53
* Ó Dónaill, Niall (1977) “bánaigh”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
* Quiggin, E. C. (1906) A Dialect of Donegal, Cambridge University Press, page 50