# байыыр
## Southern Altai
### Etymology

From Proto-Turkic *bāyu-, equivalent to бай (bay, “rich”) +‎ -ы- (-ï-, denominal verbal suffix) +‎ -ыр (-ïr, infinitive suffix).
Cognate with Kyrgyz баюу (bayuu), Kazakh баю (baü), Bashkir байыу (bayıw, “to become rich”), Kumyk байымакъ (bayımaq), Uzbek boyimoq, Uyghur بېيىماق (bëyimaq), Tuvan байыыр (bayıır), Khakas пайирға (payirğa), etc.

### Verb

байыыр • (bayïïr)
* (intransitive) to grow rich

#### Related terms

* бай (bay)

## Tuvan
### Etymology

From Proto-Turkic *bāyu-; equivalent to бай (bay, “rich”) +‎ -ы- (-ı-, denominal verbal suffix) +‎ -ыр (-ır, infinitive suffix).
Cognate with Khakas пайирға (payirğa),Southern Altai байыыр (bayïïr), Kyrgyz баюу (bayuu), Kazakh баю (baü), etc.

### Pronunciation

* IPA: /baˈjɯːr/, [p̬ɐ.ˈjɤːr]

### Verb

байыыр • (bayıır) (stem байы-, indefinite past байаан, negative байывас)
* (intransitive) to grow rich
** 1921, Ayana Samiyayevna Mongush (lyrics and music), “Tooruktug Dolgai Tangdym”:Тос-ла чүзүн малымайны / Доруктурза, байыыр-ла менTos-la çüzün malımaynı / Dorukturza, bayıır-la menMy livestock of nine colours / If I breed them, I will grow rich

#### Conjugation

| | | Positive | Positive | Positive | Positive | Negative | Negative | Negative | Negative |
| Indicative mood | Present-future | байыыр (bayıır) | мен | байыыр (bayıır) | бис | байывас (bayıvas) | мен | байывас (bayıvas) | бис |
| Indicative mood | Present-future | байыыр (bayıır) | сен | байыыр (bayıır) | силер | байывас (bayıvas) | сен | байывас (bayıvas) | силер |
| Indicative mood | Present-future | байыыр (bayıır) | – | байыыр (bayıır) | -лар | байывас (bayıvas) | – | байывас (bayıvas) | -тар |
| Indicative mood | Past I | байаан (bayaan) | мен | байаан (bayaan) | бис | байываан (bayıvaan) | мен | байываан (bayıvaan) | бис |
| Indicative mood | Past I | байаан (bayaan) | сен | байаан (bayaan) | силер | байываан (bayıvaan) | сен | байываан (bayıvaan) | силер |
| Indicative mood | Past I | байаан (bayaan) | – | байаан (bayaan) | -нар | байываан (bayıvaan) | – | байываан (bayıvaan) | -нар |
| Indicative mood | Past II | мен | байыдым (bayıdım) | бис | байыдывыс (bayıdıvıs) | мен | байывадым (bayıvadım) | бис | байывадывыс (bayıvadıvıs) |
| Indicative mood | Past II | сен | байыдың (bayıdıñ) | силер | байыдыңар (bayıdıñar) | сен | байывадың (bayıvadıñ) | силер | байывадыңар (bayıvadıñar) |
| Indicative mood | Past II | ол | байыды (bayıdı) | олар | байыдылар (bayıdılar) | ол | байывады (bayıvadı) | олар | байывадылар (bayıvadılar) |
| Resultative | Resultative | байыжай (bayıjay) | мен | байыжай (bayıjay) | бис | — | мен | — | бис |
| Resultative | Resultative | байыжай (bayıjay) | сен | байыжай (bayıjay) | силер | — | сен | — | силер |
| Resultative | Resultative | байыжай (bayıjay) | – | байыжай (bayıjay) | -тар | — | – | — | -тар |
| Conditional | Conditional | мен | байызымза (bayızımza) | бис | байызывысса (bayızıvıssa) | мен | байывазымза (bayıvazımza) | бис | байывазывысса (bayıvazıvıssa) |
| Conditional | Conditional | сен | байызыңза (bayızıñza) | силер | байызыңарза (bayızıñarza) | сен | байывазыңза (bayıvazıñza) | силер | байывазыңарза (bayıvazıñarza) |
| Conditional | Conditional | ол | байыза (bayıza) | олар | байызылар (bayızılar) | ол | байываза (bayıvaza) | олар | байывазылар (bayıvazılar) |
| Evidential | Evidential | байыдыр (bayıdır) | мен | байыдыр (bayıdır) | бис | байывадыр (bayıvadır) | мен | байывадыр (bayıvadır) | бис |
| Evidential | Evidential | байыдыр (bayıdır) | сен | байыдыр (bayıdır) | силер | байывадыр (bayıvadır) | сен | байывадыр (bayıvadır) | силер |
| Evidential | Evidential | байыдыр (bayıdır) | – | байыдыр (bayıdır) | -лар | байывадыр (bayıvadır) | – | байывадыр (bayıvadır) | -лар |
| Optative | Optative | байыгай (bayıgay) | мен | байыгай (bayıgay) | бис | байывагай (bayıvagay) | мен | байывагай (bayıvagay) | бис |
| Optative | Optative | байыгай (bayıgay) | сен | байыгай (bayıgay) | силер | байывагай (bayıvagay) | сен | байывагай (bayıvagay) | силер |
| Optative | Optative | байыгай (bayıgay) | – | байыгай (bayıgay) | -лар | байывагай (bayıvagay) | – | байывагай (bayıvagay) | -лар |
| Imperative | Imperative | мен | байыйн (bayıyn) | бис | байылыңар (bayılıñar) | мен | байывайн (bayıvayn) | бис | байывалыңар (bayıvalıñar) |
| Imperative | Imperative | сен | байы (bayı) | силер | байыңар (bayıñar) | сен | байыва (bayıva) | силер | байываңар (bayıvañar) |
| Imperative | Imperative | ол | байызын (bayızın) | олар | байызыннар (bayızınnar) | ол | байывазын (bayıvazın) | олар | байывазыннар (bayıvazınnar) |
| | | Positive | Positive | Positive | Positive | Negative | Negative | Negative | Negative |
| Participles | Present-future | байыыр (bayıır) | байыыр (bayıır) | байыыр (bayıır) | байыыр (bayıır) | байывас (bayıvas) | байывас (bayıvas) | байывас (bayıvas) | байывас (bayıvas) |
| Participles | Past I | байаан (bayaan) | байаан (bayaan) | байаан (bayaan) | байаан (bayaan) | байываан (bayıvaan) | байываан (bayıvaan) | байываан (bayıvaan) | байываан (bayıvaan) |
| Converbs | I | байып (bayıp) | байып (bayıp) | байып (bayıp) | байып (bayıp) | — | — | — | — |
| Converbs | II | байый (bayıy) | байый (bayıy) | байый (bayıy) | байый (bayıy) | — | — | — | — |
| Converbs | Past | байааш (bayaaş) | байааш (bayaaş) | байааш (bayaaş) | байааш (bayaaş) | — | — | — | — |
* Blue: Analytic tenses, require explicit pronouns in the end of forms (байыыр мен (bayıır men) for example, except in the case of 3sg, and 3pl which added directly to the forms without the space and hyphen).
* Green: Synthetic tenses, do not require pronouns.