# ceansaigh
## Irish
### Etymology

From Old Irish cennsaigid (“to tame”), from cennais (“mild, gentle”). By surface analysis, ceansa (“gentle”) +‎ -igh.

### Pronunciation

* (Munster) IPA: /ˈcɑun̪ˠsˠɪɟ/
* (Galway) IPA: /ˈcan̪ˠsˠə/
* (Mayo) IPA: /ˈcan̪ˠsˠiː/
* (Ulster) IPA: /ˈcan̪ˠsˠi/

### Verb

ceansaigh (present analytic ceansaíonn, future analytic ceansóidh, verbal noun ceansú, past participle ceansaithe) (transitive)
* appease, pacify
* tame, control

#### Conjugation

| | | singular | singular | singular | plural | plural | plural | relative | autonomous |
| | | first | second | third | first | second | third | relative | autonomous |
| indicative | present | ceansaím | ceansaíonn tú; ceansaír$^†$ | ceansaíonn sé, sí | ceansaímid; ceansaíonn muid | ceansaíonn sibh | ceansaíonn siad; ceansaíd$^†$ | a cheansaíonn; a cheansaíos / a gceansaíonn* | ceansaítear |
| indicative | past | cheansaigh mé; cheansaíos | cheansaigh tú; cheansaís | cheansaigh sé, sí | cheansaíomar; cheansaigh muid | cheansaigh sibh; cheansaíobhair | cheansaigh siad; cheansaíodar | a cheansaigh / ar cheansaigh* | ceansaíodh |
| indicative | past habitual | cheansaínn / gceansaínn‡‡ | cheansaíteá / gceansaíteá‡‡ | cheansaíodh sé, sí / gceansaíodh sé, sí‡‡ | cheansaímis; cheansaíodh muid / gceansaímis‡‡; gceansaíodh muid‡‡ | cheansaíodh sibh / gceansaíodh sibh‡‡ | cheansaídís; cheansaíodh siad / gceansaídís‡‡; gceansaíodh siad‡‡ | a cheansaíodh / a gceansaíodh* | cheansaítí / gceansaítí‡‡ |
| future | future | ceansóidh mé; ceansód; ceansóchaidh mé$^†$ | ceansóidh tú; ceansóir$^†$; ceansóchaidh tú$^†$ | ceansóidh sé, sí; ceansóchaidh sé, sí$^†$ | ceansóimid; ceansóidh muid; ceansóchaimid$^†$; ceansóchaidh muid$^†$ | ceansóidh sibh; ceansóchaidh sibh$^†$ | ceansóidh siad; ceansóid$^†$; ceansóchaidh siad$^†$ | a cheansóidh; a cheansós; a cheansóchaidh$^†$; a cheansóchas$^†$ / a gceansóidh*; a gceansóchaidh*$^†$ | ceansófar; ceansóchar$^†$ |
| conditional | conditional | cheansóinn; cheansóchainn$^†$ / gceansóinn‡‡; gceansóchainn$^†$‡‡ | cheansófá; cheansóchthá$^†$ / gceansófá‡‡; gceansóchthá$^†$‡‡ | cheansódh sé, sí; cheansóchadh sé, sí$^†$ / gceansódh sé, sí‡‡; gceansóchadh sé, sí$^†$‡‡ | cheansóimis; cheansódh muid; cheansóchaimis$^†$; cheansóchadh muid$^†$ / gceansóimis‡‡; gceansódh muid‡‡; gceansóchaimis$^†$‡‡; gceansóchadh muid$^†$‡‡ | cheansódh sibh; cheansóchadh sibh$^†$ / gceansódh sibh‡‡; gceansóchadh sibh$^†$‡‡ | cheansóidís; cheansódh siad; cheansóchadh siad$^†$ / gceansóidís‡‡; gceansódh siad‡‡; gceansóchadh siad$^†$‡‡ | a cheansódh; a cheansóchadh$^†$ / a gceansódh*; a gceansóchadh*$^†$ | cheansófaí; cheansóchthaí$^†$ / gceansófaí‡‡; gceansóchthaí$^†$‡‡ |
| subjunctive | present | go gceansaí mé; go gceansaíod$^†$ | go gceansaí tú; go gceansaír$^†$ | go gceansaí sé, sí | go gceansaímid; go gceansaí muid | go gceansaí sibh | go gceansaí siad; go gceansaíd$^†$ | — | go gceansaítear |
| subjunctive | past | dá gceansaínn | dá gceansaíteá | dá gceansaíodh sé, sí | dá gceansaímis; dá gceansaíodh muid | dá gceansaíodh sibh | dá gceansaídís; dá gceansaíodh siad | — | dá gceansaítí |
| imperative | imperative | ceansaím | ceansaigh | ceansaíodh sé, sí | ceansaímis | ceansaígí; ceansaídh$^†$ | ceansaídís | — | ceansaítear |
| verbal noun | verbal noun | ceansú | ceansú | ceansú | ceansú | ceansú | ceansú | ceansú | ceansú |
| past participle | past participle | ceansaithe | ceansaithe | ceansaithe | ceansaithe | ceansaithe | ceansaithe | ceansaithe | ceansaithe |
* indirect relative † archaic or dialect form ‡‡ dependent form used with particles that trigger eclipsis

#### Derived terms

* ceansaitheoir m (“appeaser, pacifier; tamer”)
* neamhcheansaithe (“untamed, uncontrolled; unpacified, unbroken”, adjective)

#### Related terms

* ceansacht f (“gentleness, meekness; tameness”)

### References

* ↑ Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “cennsaigid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language

### Further reading

* Ó Dónaill, Niall (1977) “ceansaigh”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
* de Bhaldraithe, Tomás (1959) “ceansaigh”, in English-Irish Dictionary, An Gúm
* “ceansaigh”, in New English-Irish Dictionary, Foras na Gaeilge, 2013-2024