# Uyghur phrasebook

Uyghur (ئۇيغۇرچە/Uyƣurqə/Уйғурчә/Uyghurche or ئۇيغۇر تىلى Uyghur Tili), a member of the Turkic language family, is mostly spoken in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region of northwestern China, where it is an official language. It is also spoken by the Uyghur diaspora in Turkey, Kazakhstan, Kyrgyzstan and Uzbekistan.
Most Uyghurs in China are also able to speak Mandarin, so it's not really necessary to communicate in Uyghur. That said, attempting to communicate in the language will surely impress the locals.

## Pronunciation guide

Uyghur pronunciation is fairly straightforward except for the sounds "gh" and "x" which might need some practice. It is generally written in the Arabic script.

### Vowels

A, a - as in "palm"
E, e - as "a" in "cat"
Ë, ë - as in "pen" (also spelt as É é)
I, i - as "ee" in "see"
O, o - as in "not"
Ö, ö - same as in German
U, u - as in "groove"
Ü, ü - same as in German

### Consonants

B, b - as in "bunk"
D, d - as in "door"
F, f - as in "fold"
G, g - as in "go" (This is always pronounced hard in Uighur.)
H, h - as in "heart"
J, j - as in "jam"
K, k - as in "kite"
L, l - as in "lemon"
M, m - as in "matter"
N, n - as in "nose" (Never the "ng" sound of "pink"! Uyghur has another letter that is the "ng" sound of "pink".)
P, p - as in "peach"
Q, q - like k but further back in the throat (IPA: /q/)
R, r - a trilled "r" sound, as in Spanish "burrito" in most dialects, but similar to "r" in American or Irish English in Khotan
S, s - as in "salad"
T, t - as in "taco"
W, w - as in "weather"
X, x - as "ch" in Scots "loch" or German "Bach"
Y, y - as in "yoghurt"
Z, z - as in "zoo"
CH, ch - as in "chair"
GH, gh - same as in Arabic. Similar to the German "ch" sound but voiced (IPA: /ɣ/)
NG, ng - like "ng" in "singing", not like "ng" in "finger" (That is the NGG, ngg, which is pronounced like 'ng' in 'finger'.)
SH, sh - as in "shore"
ZH, zh - as "s" in "pleasure"
' - glottal stop. as "h" in "uh-oh" (IPA: /ʔ/)

## Phrase list

Some phrases in this phrasebook still need to be translated. If you know anything about this language, you can help by plunging forward and translating a phrase.

### Basics
#### Hello. (Greeting)

    .ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم (Essalamu eleikum) (formal)

#### Hello. (Reply)

    .ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام (We-eleikum essalam) (formal)

#### Hello.

    .ياخشىمۇسىز (Yaxshimusiz) (informal)

#### How are you?

    ياخشىمۇسىز؟ (Yaxshimusiz)

#### How are you?

    قانداق ئەھۋالىڭىز؟ (Qandaq ehwalingiz)

#### Fine.

    .ياخشى (Yaxshi)

#### So-So.

    بەلەن. (Belen)

#### I'm fine, thanks!

    ياخشى، رەھمەت! (Yaxshi, rehmet)

#### Thank you (very much)!

    (كۆپ) رەھمەت! ((Köp) rehmet)

#### You're welcome! (for "thank you")

    ئەرزىمەيدۇ (Erzimeydu)

#### Good morning!

    خەيىرلىك ئەتىگەن! (Xeyirlik etigen)

#### Good evening!

    خەيىرلىك كەچ! (Xeyirlik kech)

#### Welcome! (to greet someone)

    قارشى ئالىمىز! (Qarshi alimiz)

#### Hey! Friend!

    ھەي! ئاداش/ئاغىنە! (Hey! Adash / aghine)

#### I missed you so much!

    سىزنى بەك سېغىنىپ كەتتىم! (Sizni bek sëghinip kettim)

#### What's new?

    نىمە بولدى؟ (Nime boldi)

#### Nothing much!

    ھېچ ئىش! (Hëch ish)

#### Excuse me ...!

    كەچۈرۈڭ...! (Kechürüng)

#### Good night!

    خەيىرلىك كەچ! (Xeyirlik kech)

#### See you later!

    كېيىن كۆرۈشەيلى! (Këyin körüsheyli)

#### Good bye!

    خەير خوش! (Xeyr xosh)

### Asking for Help and Directions
#### Can you help me?

    ماڭا ياردەم قىلارسىزمۇ؟ (Manga yardem qilarsizmu)

#### Can I help you?

    سىزگە ياردەم كېرەكمۇ؟ (Sizge yardem kërekmu)

#### Where is the bathroom / pharmacy?

    ھاجەتخانا/دورىخانا قەيەردە/نەدە؟ (Hajetxana / dorixana qeyerde/nede)

#### Go straight! then turn left / right!

    ئۇدۇل مېڭىڭ! ئاندىن سولغا/ئوڭغا بۇرۇلۇڭ! (Udul mënging! Andin solgha / onggha burulung)

#### I'm looking for John.

    مەن جوننى ئىزدەۋاتىمەن. (Men Jon-ni izdewatimen)

#### One moment please!

    بىردەم ساقلاپ تۇرۇڭ! (Birdem saqlap turung)

#### Hold on please! (phone)

    بىردەم كۈتۈپ تۇرۇڭ! (Birdem kütüp turung)

#### Come with me!

    بۇياققا كېلىڭ! / مەن بىلەن بىللە مېڭىڭ! (Buyaqqa këling / Men bilen bille mënging)

### Problems
#### Leave me alone.

    مېنى يالغۇز قويۇڭ. (Mëni yalghuz qoyung)

#### Don't touch me!

    ماڭا تەگمە! (Manga tegme)

#### I'll call the police.

    ساقچىغا مەلۇم قىلىمەن. (Saqchigha melum qilimen)

#### Police!

    ساقچى! (Saqchi)

#### Stop! Thief!

    توختا! ئوغرى! (Toxta! Oghri)

#### I need your help.

    مەن ياردىمىڭىزگە مۇھتاج. (Men yardimingizge muhtaj)

#### It's an emergency.

    جىددىي ئەھۋال. (Jiddiy ehwal)

#### I'm lost!

    مەن ئېزىپ قالدىم. (Men ëzip qaldim)

#### I lost my bag.

    سومكامنى يۈتتۈرىۋەتتىم. (Somkamni yüttüriwettim)

#### I lost my wallet.

    ھەميانىمنى يۈتتۈرىۋەتتىم. (Hemyanimni yüttüriwettim)

#### I'm sick.

    مەن ئاغرىپ قالدىم. (Men aghrip qaldim)

#### I've been injured.

    مەن يارىلاندىم. (Men yarilandim)

#### I need a doctor.

    ماڭا دوختۇر كېرەك. (Manga doxtur kërek)

#### Can I use your phone?

    تېلىفونىڭىزنى ئىشلىتىپ تۇرسام بولامدۇ؟ (Tëlifoningizni ishlitip tursam bolamdu)

### Numbers
#### 1

    بىر (bir)

#### 2

    ئىككى (ikki)

#### 3

    ئۈچ (üch)

#### 4

    تۆت (töt)

#### 5

    بەش (besh)

#### 6

    ئالتە (alte)

#### 7

    يەتتە (yette)

#### 8

    سەككىز (sekkiz)

#### 9

    توققۇز (toqquz)

#### 10

    ئون (on)

#### 11

    ئون بىر (on bir)

#### 12

    ئون ئىككى (on ikki)

#### 13

    ئون ئۈچ (on üch)

#### 14

    ئون تۆت (on töt)

#### 15

    ئون بەش (on besh)

#### 16

    ئون ئالتە (on alte)

#### 17

    ئون يەتتە (on yette)

#### 18

    ئون سەككىز (on sekkiz)

#### 19

    ئون توققۇز (on toqquz)

#### 20

    يىگىرمە (yigirme)

#### 30

    ئوتتۇز (ottuz)

#### 40

    قىرىق (qiriq)

#### 50

    ئەللىك (ellik)

#### 60

    ئاتمىش (atmish)

#### 70

    يەتمىش (yetmish)

#### 80

    سەكسەن (seksen)

#### 90

    توقسان (toqsan)

#### 100

    يۈز (yüz)

#### 200

    ئىككى يۈز (ikki yüz)

#### 300

    ئۈچ يۈز (üch yüz)

#### 1,000

    مىڭ (ming)

#### 2,000

    ئىككى مىڭ (ikki ming)

#### 1,000,000

    مىليون (milyon)

#### 1,000,000,000

    مىليارد (milyard)

#### 1,000,000,000,000

    تىرىليون (trilyon)

#### number ____ (train, bus, etc.)

    نومۇر (nomur)

#### half

    يېرىم (yërim)

#### less

    ئاز (az)

#### more

    كۆپ (köp)

### Time
#### now

    ھازىر (hazir)

#### later

    بىردەم تۇرۇپ (birdem turup)

#### before

    بۇرۇن (burun)

#### morning

    ئەتىگەن (etigen)

#### afternoon

    چۈشتىن كېيىن (chüshtin këyin)

#### evening

    كەچ (kech)

#### night

    كېچە (këche)

#### Clock time
##### one o'clock AM

    چۈشتىن بۇرۇن بىر (chüshtin burun bir)

##### two o'clock AM

    چۈشتىن بۇرۇن ئىككى (chüshtin burun ikki)

##### noon

    چۈش (chüsh)

##### one o'clock PM

    چۈشتىن كېيىن بىر (chüshtin këyin bir)

##### two o'clock PM

    چۈشتىن كېيىن ئىككى (chüshtin këyin ikki)

##### midnight

    يېرىم كېچە (yërim këche)

#### Duration
##### _____ minute(s)

    _____ مىنۇت (minut)

##### _____ hour(s)

    _____ سائەت (saet)

##### _____ day(s)

    _____ كۈن (kün)

##### _____ week(s)

    _____ ھەپتە (hepte)

##### _____ month(s)

    _____ ئاي (ay)

##### _____ year(s)

    _____ يىل (yil)

#### Days
##### today

    بۈگۈن (bügün)

##### yesterday

    تۈنۈگۈن (tünügün)

##### tomorrow

    ئەتە (ete)

##### this week

    بۇ ھەپتە (bu hepte)

##### last week

    ئالدىنقى ھەپتە (aldinqi hepte)

##### next week

    كېلەر ھەپتە (këler hepte)
There are two ways to express the days of the week: one borrowed from Persian and the other calqued from Chinese using Turkic words.

##### Monday

    دۇشەنبە (dushenbe) or ھەپتىنىڭ بىرىنچى كۈنى (heptining birinchi küni)

##### Tuesday

    سەيشەنبە (seyshenbe) or ھەپتىنىڭ ئىككىنچى كۈنى (heptining ikkinchi küni)

##### Wednesday

    چارشەنبە (charshenbe) or ھەپتىنىڭ ئۈچىنچى كۈنى (heptining üchinchi küni)

##### Thursday

    پەيشەنبە (peyshenbe) or ھەپتىنىڭ تۆتىنچى كۈنى (heptining tötinchi küni)

##### Friday

    جۈمە (jüme) or ھەپتىنىڭ بەشىنچى كۈنى (heptining beshinchi küni)

##### Saturday

    شەنبە (shenbe) or ھەپتىنىڭ ئالتىنچى كۈنى (heptining altinchi küni)

##### Sunday

    يەكشەنبە (yekshenbe) or ھەپتىنىڭ يەتتىنچى كۈنى (heptining yettinchi küni)

#### Months

There are two ways to express months: one borrowed from Russian, another calqued from Chinese using Turkic words.

##### January

    يانىۋار (Yaniwar) or بىرىنچى ئاي (birinchi ay)

##### February

    فېبرال (Fëbral) or ئىككىنچى ئاي (ikkinchi ay)

##### March

    مارت (Mart) or ئۈچىنچى ئاي (üchinchi ay)

##### April

    ئاپرىل (April) or تۆتىنچى ئاي (tötinchi ay)

##### May

    ماي (May) or بەشىنچى ئاي (beshinchi ay)

##### June

    ئىيۇن (Iyun) or ئالتىنچى ئاي (altinchi ay)

##### July

    ئىيۇل (Iyul) or يەتتىنچى ئاي (yettinchi ay)

##### August

    ئاۋغۇست (Awghust) or سەككىزىنچى ئاي (sekkinzinchi ay)

##### September

    سىنتەبىر (Sintebir) or توققۇزىنچى ئاي (toqquzinchi ay)

##### October

    ئۆكتەبىر (Öktebir) or ئونىنچى ئاي (oninchi ay)

##### November

    نويابىر (Noyabir) or ئون بىرىنچى ئاي (on birinchi ay)

##### December

    دېكابىر (Dëkabir) or ئون ئىككىنچى ئاي (on ikkinchi ay)

#### Writing time and date
### Colors
#### black

    قارا (qara)

#### white

    ئاق (aq)

#### gray

    كۈلرەڭ (külreng)

#### red

    قىزىل (qizil)

#### blue

    كۆك (kök)

#### yellow

    سېرىق (sëriq)

#### green

    يېشىل (yëshil)

#### orange

    ئاپېلسىن رەڭ (apëlsin reng)

#### purple

    بىنەپشە (binepshe)

#### brown

    قەھۋە رەڭ (qehwe reng)

### Transportation
#### Bus and train
##### How much is a ticket to _____?

    _____گە بارىدىغان بىلەت قانچە پۇل؟ (_____ge baridighan bilet qanche pul)

##### One ticket to _____, please.

    بىر دانە _____گە بارىدىغان بىلەت بېرىڭ. (Bir dane _____ge baridighan bilet bëring)

##### Where does this train/bus go?

    بۇ پويىز/ئاپتۇز نەگە بارىدۇ؟ (Bu poyiz/aptuz nege baridu)

##### Where is the train/bus to _____?

    _____گە بارىدىغان پويىز/ئاپتۇز نەدە؟ (_____ge baridighan poyiz/aptuz nede)

##### Does this train/bus stop in _____?

    بۇ پويىز/ئاپتۇز _____دە توختامدۇ؟ (Bu poyiz/aptuz _____de toxtamdu)

##### When does the train/bus for _____ leave?

    _____گە بارىدىغان پويىز/ئاپتۇز قاچان چىقىدۇ؟ (_____ge baridighan poyiz/aptuz qachan chiqidu)

##### When will this train/bus arrive in _____?

    بۇ پويىز/ئاپتۇز _____گە قاچان كېلىدۇ؟ (Bu poyiz/aptuz _____ge qachan këlidu)

#### Directions
##### How do I get to _____ ?

    _____ قانداق بارىمەن؟ (_____ qandaq barimen)

##### ...the train station?

    پويىز ئىستانسىسىغا (poyiz istansisigha)

##### ...the bus station?

    ئاپتۇز ئىستانسىسىغا (aptuz istansisigha)

##### ...the airport?

    ئايروپورتقا (ayroportqa)

##### ...the _____ hotel?

    _____ مېھمانخانىسىغا (_____ mëhmanxanisigha)

##### ...the American/Canadian/Australian/British consulate?

    ئامېرىكىلىق/كانادالىق/ئاۋسترالىيلىك/ئىنگلىز كونسۇلخانىسىغا (Amërikiliq/Kanadaliq/Awstraliylik/Ingliz konsulxanisigha)

##### left

    سول (sol)

##### right

    ئوڭ (ong)

##### north

    شىمال (shimal)

##### south

    جەنۇب (jenub)

##### east

    شەرق (sherq)

##### west

    غەرب (gherb)

##### uphill

    تىك (tik)

##### downhill

    دۆڭ (döng)

#### Taxi
##### Taxi!

    Taksi.

##### Take me to _____, please.

    Mëni _____ge apirip qoyung.

##### Take me there, please.
### Lodging
#### I want to check out.
### Money
#### Where is an automatic teller machine (ATM)?
### Eating
#### The check, please.
### Bars
#### Cheers!
### Shopping
#### How much is this?

    Buning bahasi Qancha?

#### ...an English-English dictionary.
### Driving
#### diesel
### Authority
#### I haven't done anything wrong.

    . مەن ھېچنىمىنى خاتا قىلمىدىم. Men hëchnimini xata qilmidim.

#### It was a misunderstanding.

    U digen bir uqushmasliq.

#### Where are you taking me?

    Mëni nege apirisen?

#### I want to talk to a lawyer.

    Adwokatim bilen körüshimen.