# Ælfric's Lives of Saints/11mil

vii. idus martias. nat̅l̅ sanctorum quadraginta militum.
Ƿe ƿyllað eoƿ gereccan þæra feoƿertigra cempena ðroƿunge ·001  eoƿer geleafa þe trumre sy · þonne ge gehyrað hu þegenlice hí þroƿodon for criste ·
On þæs caseres dagum þe ƿæs gehaten licinius004 ƿearð astyred mycel ehtnys ofer þa cristenan · sƿa  ælc cristen mann sceolde be his agenum feore þam hælende ƿið-sacan ⁊ to hæðenscype gebugan · ⁊ þā deofolgyldum drihtnes ƿurþmynt gebeodan ·
Þa ƿæs geset sum ƿælhreoƿa dema009 agricolaus gecíged · on anre byrig sebastia gehaten · on þam lande armenia ·
Se fore-sæde dema ƿæs sƿiðe arleas ·012 cristenra manna ehtere ⁊ arod to deofles ƿillan ·
Þa het se cƿellere þæs caseres cempan014 ealle geoffrian · heora lác þam godum ·
Þa ƿæron on þam camp-dome cappadonisce cempan ·016 feoƿertig cristen[ra]* unforhte on mode · æƿ-fæstlice libbende æfter godes lare ·
Þas gelæhte se | dema ⁊ gelædde hí to þam deofolgyldum ·019 ⁊ cƿæð mid olecunge ·  hí æþele cempan ƿæron · ⁊ on ælcum feohte fæst-ræde him betƿynan · ⁊ symle sige-fæste on sƿiþlicum geƿinne · æt-eoƿiað nu forði eoƿre anrædnysse · ⁊ eoƿ sylfe under-þeodað þæra cyninga gesetnyssum · ⁊ geoffriað þam godum ærþam þe gebeon getintregode ·
Þa cƿædon þa cristenan · to ðam cƿellere þus ·026
Oft ƿe ofersƿiðdon sƿa sƿa þu sylf ƿistest027 ure ƿiðer-ƿinnan on gehƿylcū geƿinne · þa þa ƿe fuhton for ðam deadlicum kynincge · ac us gedafenað sƿyðor mid gesƿince to campigenne · for þam undead-licum cynincge ⁊ þe ofer-sƿiðan ·
Þa cƿ̅ se dema  hí oþer þæra dydon ·032 sƿa hí þam godum geoffrodon ⁊ arƿurðnysse hæfdon · sƿa hi ða offrunge for-saƿon ⁊ gescynde ƿurdon · smeageð nu ic bidde hƿæt eoƿ betst fremige ·
Ða halgan ⁊ƿyrdon þam hæðenan cƿellere ·036
Drihten foresceaƿað · hƿæt us fremige ·037 þa hét se cƿellere hí on cƿearterne gebringan · hƿæt þa halgan þa heora cneoƿa bigdon binnon þam cƿearterne þus biddende crist ·
Alys us nu drihten fram deoflicum costnungum ·041 ⁊ fram eallū æsƿicungum unrihtƿisra ƿyrhtena ·
Hi sungon on æfenunga eft oðerne sealm ·043 ⁊ on heora gebedum ƿunodon þurh-ƿacole oð midde niht ·
Þa æt-eoƿde se hælend hine sylfne his halgum ·045 ⁊ hi þus getrymde to þam to-ƿeardan ge-ƿinne ·
God is eoƿer anginn · ⁊ eoƿer inngehýd047 ac se bið gehealden seþe oð ende þurh-ƿunað ·
Ealle hi gehyrdon þæs hælendes ƿord049 ⁊ ƿurdon afyrhte · ⁊ forði þurh-ƿunodon buton slæpe oð dæg · heora drihten mærsigende ·
Hƿæt þa agricolaus on ærne mergen gegaderode052 his geborenan magas to his manfullan geþeahte · ⁊ het him to lædan þa halgan godes cempan ·
Hi þa ealle feoƿertig æt-foran him stodon055 þa began se de|ma eft hi herigan · cƿæð  heora gelican næron on þæs caseres lande ne sƿa ge-herede · ne him sƿa leofe · gif hi noldon aƿendan þa lufe to hatunge ·
Þa cƿædon þa halgan ·  hi hine hatodon060 for his geleaf-leaste · ⁊ lufodon heora drihten ·
Þa grimetede se ƿælhreoƿa sƿa sƿa grædig leo ·062 ⁊ het hí gebringan gebundene on cƿearterne · forðan þe he anbidode þæs ealdormannes to-cymes ·
Þa com se ealdorman ðæs embe seofon niht ·065 ⁊ het sona gelangian þa geleaffullan halgan ·
Þa cƿ̅ heora an · his nama ƿæs quirion ·067
Eala ge gebroðra uton beon gehyrte ·068 sƿa oft sƿa ƿe clypodon to criste on gefeohte ƿe ƿurdon sige-fæste sona þurh his fultū · ⁊ ƿe eac ofer-sƿiðdon þone onsigendan here ·
Hƿilon ƿe ƿæron on micclum geƿinne ·072 ⁊ eall ure folc mid fleame æt-ƿand buton ƿe feoƿertig þe on ðam feohte stodon · biddende georne ures drihtnes fultū · ⁊ sume ƿe afligdon sume feollan ætforan us · ⁊ ure an næs gæderod (sic) fram ealre þæra meniu ·
Nu is ure ƿiðer-ƿinna þes ƿæl-hreoƿa heretoga ·078 oðer is se dema · ⁊ se deofol þridda · þas ðry syrƿiað hu hi ús besƿicon · ac uton nu clypian crist us to gefylstan · ⁊ þa egeslican tintregu · ne þa teartan ƿitu · ne ænige bendas us ne beoð to bealƿe ·
Æfre ƿe ƿæron gefultumode on ælcum gefeohte084 sƿa oft sƿa ƿe sungon þisne ænne sealm ·
Deus In nomine tuo saluum me fac et in uirtute tua libera me · Et cetera · [ is on englisc;] [added in a later hand]086
Þu ælmihtiga god gehæl me on þinum naman ·087 ⁊ on þinre mihte me alys [eal]ƿealdend [added in a later hand] ·
Hi ƿurdon þa gelædde mid þysum lofsange to þam reðum.089 ⁊ comon gehƿylce to þære ƿæfer-syne · þa beheold se heretoga þa halgan ⁊ cƿæþ ·
Ge sceolan habban æt me · ƿyrðmyntas ⁊ sceattas ·092 gif ge urū godum offrian ƿyllað ·
Gif ge þonne beoð þƿyre to þisum094 ge beoð geunƿurðode · ⁊ eac | geƿitnode ·
Þa cƿædon þa halgan  hi ðone hælend ƿurðodon ·096 ⁊ nænne oðerne sƿa healicne ne tealdon ·
Þa hét se ealdorman mid ormætū graman ·098 heora neb beatan mid blacum flintum · ac þa stanas ƿendon ƿið þæra ehtera sƿa  ða cƿelleras hi sylfe cnucodon ·
Þa gelæhte se ealdorman · ænne ormetne flint102 ƿearp to þam halgum · ac he ƿand þƿyres to þam heah-gerefan · ⁊ his heafod to-bræc ·
Þa ƿurdon þa halgan sƿyþe gehyrte ·105 ⁊ sungan sona þisne sang mid geleafan ·
Qui tribulant me Inimici mei Ipsi infirmati sunt et ceciderunt ·107
Mine fynd þe me gedrefdon syndon geuntrumode · ⁊ adún feollon ·108
Þa sƿór se dema  hi þurh dry-cræfte ·109 þa stanas aƿendon to heora ƿitnerū ·
Þa het se ealdor-man hi ardlice lædan111 æft Into cƿearterne · ⁊ mid carfullū mode smeade ƿið his rædboran hƿæt him to ræde þuhte · hu he mihte his hosp on þam halgū geƿrecan ·
Hi ƿurdon þa gebrohte binnan þam cƿearterne ·115 ⁊ sungon þysne sealm mid sƿyþlicre blysse ·
Ad te leuaui oculos meos qui habitas in celis · et cetera · [ is on englisc] [added in a later hand]117
To þe ic ahæbbe mine eagan drihten ·118 þu þe eardast on heofonum · ⁊ hi ealne ðone sealm sungon ·
Hƿæt þa on middere nihte com se ælmihtiga drihten120 of ðære healican heofonan · ⁊ his halgan geneosode · ⁊ þysum ƿordū gespræc* þe her synd aƿrytene ·
Se þe soðlice gelyfð on þone lyfigendan fæder ·123 ⁊ on his ancennedan sunu · ⁊ on þone halgan gast · þeah þe he dead beo · he bið sƿa þeah cucu ·
Beoð gehyrte · ⁊ eoƿ ne ondrædað þæra hæðenra ƿita126 þe synd hƿilƿend-lice ·
Beoð geþyldige on þissere hƿile ·127  ge beon geƿuldor-beagode on þære ecan ƿorulde ·
Þa ƿunodon þa halgan þurh-ƿacole oð mergen ·129 on heofonlicre blysse þurh þæs hælendes cyme · þa het se ealdor-man hi on mergen gefeccan · ⁊ hi ealle cƿædon sƿylce mid anum | muðe ·
Doð nu be us   drihten ƿile ·133
Þa com eac se deofol · ⁊ hæfde ænne dracan on handa ·134 ⁊ sƿurd on oðre · þus secgende þam deman ·
Þu eart min agen ongin nu sƿiþe ƿel ·136
Sƿylce hé cƿæde ofer-sƿið þas cristenan137 þurh tearte ƿita ·  hí to me gebugan ·
Þa geƿearð þam ehterum on heora yfelum geþeahte ·139  hí þa godes halgan on heardum bendum geleddon · to anum bradum mere mid bysmorfullum edƿite ·
On þam timan ƿæs sƿiþe hefig-time ƿynter ·142 ⁊ se fore-sæda mere ƿæs mid forste ofer-þeaht · ⁊ se ƿinterlica ƿind ƿan mid þam forste ·
Þa scufon þa hæþenan þa halgan Into þam mere ·145 to middes þam ise ealle unscrydde · ⁊ heom [←him] ƿeardas setton þurh-ƿacole menn ·  heora nan ne mihte mid fleame æt-berstan ·
Þær ƿæs eac geset sƿiþe gehende þam mere ·149 ƿearm ƿæter on cyfe · gif þæra cyþera hƿylc ƿolde forlætan his geleafan · ⁊ his lic baðian on þam ƿearman ƿætere · for ðæs ƿyntres teartnysse ·
Hit begann þa on æfnunge egeslice freosan ·153   ís befencg þa foresædan martyras · sƿá  heora flæsc for ðam forste tobærst ·
Þa eargode heora án for þam ormætum cyle ·156 aƿearp his geleafan ⁊ ƿolde hine baðian on þam ƿlacum ƿætere ⁊ ƿende fram his geferum · ac he geƿát sona sƿa hé  ƿæter hrepode · ⁊ ƿearð seo ƿearmnys him aƿend to deaðe · forþan þe his geleafa ne geleaste oð ende · sƿa sƿa drihten sæde him sylf on þam cƿearterne ·
Þa gesaƿon þa oðre hu þam anum getimode ·163 ⁊ sungon þysne sang · sƿylce of anum muðe ·
Ne yrsa ðu drihten us on ðysum deopum flodū ·165 ne þin hat-heortnys on þyssere ea ne sy ·
Se þe hine ascyrede for þyssere scearpnysse fram us ·167 his lima synd toslopene ⁊ hé sona losode ·
Ƿe nellað drihten næfre fram þe tƿæman ·169 oð  ðu us gelyf-fæste þe to lofe drihten · ƿe ge|cygað þinne naman · þonne [←þone; wrongly] þe soðlice heriað ealle gesceafta · ⁊ ealle niƿelnyssa [←niƿelnysse] · fyr · ⁊ hagol · snaƿ · ⁊ ceald is · ƿindas · ⁊ stormas · þe þin ƿord gefyllað ·
Þu gæst ofer sǽ sƿa sƿa ofer grenre eorðan ·175 ⁊ þu æþelice gestilst hyre strangan yða ·
Þu gehyrdest drihten þone heah-fæder Iacob ·177 þaþa he for-fleah þa frecenfullan þeoƿracan · þe his agen broþor esau gecƿæð ·
Þu ƿære mid iosepe In aegypto-lande ·180 ⁊ hine of þeoƿdome ahofe to hlaforde ·
Þu gelæddest moysen of ðam ylcan lande182 eft mid israhele folce þurh fela tacna · ⁊ him ƿeg gerymdest on þære readan sǽ ·
Þu gehyrdest eac siððan þine halgan apostolas ·185 gehyr us nu drihten on þysum deopum flode · ⁊ ne lǽt us besencan on ðissere cealdan hreohnysse · ne ús ne forsƿelge þes sƿearta grund ·
Ƿe synd earmingas gehelp us nu drihten ·189
Ƿe synd gesette on sælicū grunde ·190 ⁊ ure blód fleoð to urum fotum adune · geliðe-ƿaca nú þisne unliðan cyle ·
 menn magon oncnaƿan  ƿe to þe clypodon ·193 ⁊ ƿe beon gehealdene forðan þe ƿe hopiað to ðe ·
Hƿæt ða færlice ƿearð mycel ƿundor ðurh god ·195 þær com heofonlic leoht to þam halgum martyrum · sƿa hát sƿa sunne scinende on sumere · ⁊  ís formealt on eallum þam mere ⁊  ƿæter ƿearð aƿend to ƿynsumum baðe
Ealle þa ƿeard-menn ƿæron ǽr gesƿefode ·200 buton heora anum þe þyses ealles hlyste hu hi hí gebædon · ⁊ hú se án forferde ·
Þa beheold se ylca hƿanon  leoht scean ·203 ða geseah he bringan mid þam beorhtan leohte ufan of heofonum an leas feoƿertig kyne-helma · þam halgum martyru · þe on ðam mere stodon ·
Þa under-geat he sona  se án næs geteald207 to þam cyne-helmum cristes þegna · forþan þe he nolde þa earfoðnyssa forberan ·
Ða aƿrehte se án þa oðre ƿeardas ·210 ⁊ unscrydde hine sylfne ⁊ scæt into ðam mere clypigende · ⁊ cƿeðende · ic eom eac | cristen
He eode to ðam halgū · ⁊ clypode to ðam hælende ·213
Ic gelyfe on þe drihten sƿa sƿa þas gelyfað ·214 læt me beon geteald to heora getele · ⁊ do me þæs ƿyrðne  ic ƿælhreoƿe tintrega for þe þroƿige · ⁊ on ðe beo afandod ·
Þa geseah se deofol  þa drihtnes halgan218 ƿæron gefrefrode on heora frecednysse · ⁊ on geleafan þurh-ƿunodon sƿa sƿa he ǽr ne gelyfde ·  hi æfre þone cyle sƿa gesæliglice acoman ·
Þa bræd se sceocca hine sylfne to menn ·222 geƿrað his sceancan ⁊ ƿánode him sylfū ·
Ƿa ís me earmū  ic eom ofer-sƿyþed ·224 frā þysum halgū ƿerum · ⁊ ic eom gebysmorod ·
Hæfde ic ælteoƿe þenas · nære ic þus eaðelice ofersƿiðed ·226
Nu ic ƿylle aƿendan þæs ƿælhreoƿan heortan ·227 to þan geþance  he þyssa halgena líc ealle forberne ⁊ on ðære ea aƿurpe ·  furðon heora bán ne beon æfre afundene ·
Þa sungon ða halgan on þam softū baðe ·231 þu eart ana god ælmihtig scyppend · þu ðe ƿundra ƿyrcst · ⁊ ure ƿiðer-ƿinnan ofer-sƿiðst ·
Þu gescyndest þone sceoccan þe embe us syrƿde ·234
Hƿæt þa on ærne mergen comon þa arleasan cƿelleras ·235 ⁊ axodon þa ƿeard-menn hu-meta se an ƿære to þam halgum geðeod · oððe hƿæt he gesaƿe ·
Þa cƿædon þa ƿeardas to ðam ƿælhreoƿum demum ·238
Ƿe feollan on slæpe sƿarlice ealle239 sƿylce ƿe on deaðe lagon · ac he læg þurh-ƿacol · geseah ða ƿundra ⁊ ƿræhte us siððan ·
Þa gesaƿe he [MS. ƿe]  leoht ⁊ he gelyfde sona ·242 unscrydde hine eallne ⁊ eode into heom [←him] · ⁊ cƿæð mid hluddre stemne ·  he gelyfde on crist ·
Þa hét se arleasa dema hi ealle gelædan245 of ðam bradū mere · ⁊ tobrecan heora sceancan · þa ongunnon ða hæðenan hi handlinga ateon · ⁊ to-bræcon heora sceancan · sƿá sƿá heom [←him] beboden ƿæs ·
Þa sungon hi þisne sealm on þære bræce ·249
Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo uenantium · | Et cetera · [ is on englisc;] [added in a later hand]250
Ure saƿl is ahred of grine sƿa sƿa spearƿa [spearƿe → spearƿa] ·251  grin is tobryt · ⁊ ƿe synd alysede ·
Ure ealra fultum is on ðæs drihtnes naman ·253 seðe geƿorhte heofonas ⁊ eorðan ·
Þa cƿædon hí amen · ⁊ heora gastas ageafon ·255 ⁊ ferdon sƿá gemartyrode to þam ælmihtigan drihtne þe him ǽr gefultumode on ðam frecednyssum · ⁊ hi æfre getrymde oþ hi him tocomon ·
Ða gedyde se dema sƿa sƿa se deofol gebeotode ·259 het hi ealle forbærnan on sƿiðe bradū fyre · ac þa bán belifon æfter þam bærnette · þa aƿurpon þa hæðenan into ðam ƿidgillū streame ·
Þis ƿearð gesƿutelod sona æfter þrym dagum263 sumū halgan bisceope on þære ylcan byrig ·
Him comon to on sƿæfne þa soðan godes halgan ·265 ⁊ sædon hƿær heora bán þa gebrohte ƿæron ·
Hƿæt þa se bisceop of his bedde arás ·267 ⁊ ferde mid his preostū to ðam flode nihtes ·
Þa scinon ða bán sƿa beorhte sƿa steorran269 on þam ƿætere · ⁊ hi ðæs ƿundrodon ·
Ealle hi becoman to anre dypan ·271 ⁊ næs forloren naht on þam flode · ⁊  leoht gesƿutelode sƿa hƿǽr sƿa hi lagon ·
Þa gebrohte se bisceop ealle þa halgan bán274 on gelimplicum scrynum · ⁊ gelogode hi up on geleaf-fulre cyrcan to lofe þam ælmihtigan · ðam sy ƿuldor · ⁊ ƿurðmynt on ealra ƿorulda ƿoruld. Amen.
Hƿæt losað æfre þam ælmihtigan gode ·278
Gif hƿylc ungesælig mann his scyppende bið ungehyrsū ·279 ⁊ nele þurh-ƿunian on ƿél-dædum oð ende · ac forlæt his gelæfan ⁊ þone leofan drihten · þonne bið oðer gecoren to þam kyne-helme þe se oðer nolde geearnian þurh gesƿinc · sƿá sƿá ge gehyrdon on þissere rædinge ·  an þæra ƿeard-manna ƿearð þam halgum geðeod · ⁊ gelæhte þone kyne-helm þe se oðer forleas
Iudas eac se arleasa þe belæƿde þone hælend ·287 aheng hine sylfne sona on grine · ⁊ mathias se eadmoda ƿæs gemærsod siþþan · ⁊ to apostole ge|coren æfter cristes æriste · ⁊ hæfð þone ƿurðmynt þe se ƿærlhreoƿa forleas · þurh his agenne sƿicdóm þaða he sealde his scyppend ·
Nyte ƿe hƿeþer se ƿeardmann ƿære æfre gefullod ·293 ac ƿe ƿiton sƿa þeah hƿæt ƿise lareoƿas sædan ·  ælc ðæra þe bið acƿeald for cristes geleafan bið soðlice gefullod þonne he sƿylt for gode · ⁊ on his blode aðƿogen frā synna horƿū · ⁊ [leofað] [←lyfað] mid þam drihtne þe he his líf fore sealde ·
Nis gode nan neod  ƿe god ƿyrcan ·299 ne he nan þing ne hæt for his agenre neode · ac hit fremað us sylfū sƿa hƿæt sƿa he us bebyd · ⁊ ƿe beoð gesælige gif ƿe urū scyppende gehersumiað · ⁊ gif ƿe hine ænne ofer ealle þincg lufiað · seðe hine forlæt he losað ƿitodlice ·
Þeahhƿæþere gelicað þam leofan drihtne ·305  ƿe his ƿillan mid ƿeorcum gefremman · ⁊ þurh  ge-earnian  éce líf mid him ·
Se apostol paulus sette on his pistole308  ƿe soðlice synd ures scyppendes gefylstan · sƿá  ure drihten deð þurh his gecorenan fela þincg on ƿorulde · ⁊ fylst him æfre sƿa þeah forðan þe menn ne magon on mode asmeagan ænige godnysse buton hit of gode cume · ne naht to góde gedón · butan godes fylste ·
He is sƿa mihtig ƿyrhta ·  he mæg aƿendan315 yfel to gode þurh his godnysse ·
Micel yfelnyss ƿæs on iudeiscum mannū ·317 þaþa hi syrƿdon mid sƿeartū geþance hu hi crist acƿealdon · ⁊  com us to hæle · ⁊ to ecere alysednysse ⁊ heom [←him] to forƿyrde ·
Hi synd þurh-scyldige for heora syrƿunge ·321 ⁊ heom [←him] bið gedemed be ðam þe hi dydon · þeah þe ure drihten þa dæda him geþafode ·
Yfele ƿæron þa ehteras ⁊ þa arleasan cƿelleras324 þe ða martyras ofslogon · ac sƿa þeah hit becom ðam halgū to ƿuldre ⁊ to ecū ƿyrðmynte · ⁊ þa ehteras habbað ece genyðerunge ·
Næron sƿa manega martyras nære seo mycele ehtnyss328 ðe se deofol astyrode ongean drihtnes halgan þurh his arleasan | þenas · þe ðone hæðen-scipe lufedon ·
God geþafað sƿaþeah for his godnysse331  his sunne scynð ofer ða synfullan hæþenan. ⁊ asend his ren-scuras ofer ða rihtƿisan menn ⁊ ofer ða manfullan · for his mycclan cyste · ⁊ afet us ealle ge yfele ge gode ·
God gesceop ða hæþenan þeah þe hí hine ne cunnon ·336 ac hi ne beoð sƿa-þeah butan ƿitū eft · forþan þe hí eaðelice mihton þone ælmihtigan under-gitan ðurh ða gesceafta · þe hi ge-seoð on ƿorulde ·
Heofen ⁊ eorðe · ⁊ oþre gesceafta ·340 sunne · ⁊ mona · mærsiað heora scyppend · ⁊ men magon tocnaƿan [←tocnaƿen] ·  se is mære god ana ælmihtig þe hi ealle gesceop ·
Nu beoð þa hæðenan buton beladunge344 rihtlice fordemede mid deofle on helle · forðan þe hi ne oncneoƿan crist mid geleafan · þe him lif sealde ⁊ and-lyfene fore-sceaƿode ·
An gecyndelic · ǽ · is eallum mancynne gesett ·348  nan man ne gedó dare oðrum menn · sƿa sƿa se hælend cƿæð on his halgan godspelle ·
  ðu þe sylfū nelt on þinū life becuman ·351 ne do ðu  oðrum menn · þis cƿæð drihten sylf ·
Ac þa hæðenan hynað ⁊ hergiað þa cristenan353 ⁊ mid ƿælhreoƿum dædum urne drihten gremiað · ac hí habbað þæs edlean on þam ecum ƿitū ·
God forgifð us mannū menigfealde ƿæstmas ·356 þæra ƿe sculon brucan sƿa us gebeorhlic sy ·  se lichama hæbbe hlyƿðe ⁊ fodan ·  ƿe ne beon besƿicene þurh ða sƿæsan lustas · þe of ofer-floƿednysse eallū þam becumað · þe buton ƿær-scipe heora ƿoruld adreogað ·
Uton ƿe aƿendan ure ƿillan to gode ·362 ⁊ on eallū þingum urne scyppend ƿurðian · seþe æfre rixað on ecnysse. AMEN.