# The Statutes of the Realm/Volume 1/Charters of Liberties/6

Layout 3
Articuli Magne Carte Libertatum,
Sub Sigillo Regis Johannis.
A.D. MCCXV.
Ista sunt Capitula q̃ Barones petunt & dñs Rex concedit
§Post decessum antecessoꝝ heredes plene etatis habebunt hereditatem suam ꝑ antiquum Relevium exp$^i$mend̵ in carta.
Heredes q$^i$ infra etatem sunt, & fu͛int ī custodia cum ad etatem ꝑveñint, h̴ebunt hereditatem suā sn̄ relevio & fine.
Custos terre heredis capiet rõnabiles exitus, consuetudines, & s͛vitia sn̄ destructione & vasto hominū & rerū suar̃, & si custos t͛re fec͛it destructõm, & vastum, amittat custodiam & custos sustentabit domos, parcos, vivaria, Stagna, Molendina, & cetera ad t͛ram illam ꝑtinentia de exitibꝫ terre ejusd̵, & ut heredes ita maritent$^r$, ne disparagent$^r$ & ꝑ consilium ꝓpinquoꝝ de consanguinitate sua.
Ne Vidua det aliquid ꝓ dote sua, vl̵ maritagio post decessum mariti sui, sꝫ maneat ī domo sua ꝑ xl. dies post mortem ip̃ius, & infra t͛minum illum assignet$^r$ ei dos, & maritagium statim h̴eat & hereditatem suam.
Rex vl̵ Bal̴l̴s nō saisiet t͛ram aliq$^a$m ꝓ debito dum catalla debitoris sufficiunt, nec plegii debitoris distringant$^r$ dum capital̵ debitor sufficit ad Soluc͠om. Si vero capital̵ debitor defec͛it ī solutione, si plegii volu͛int hẽant t͛ras debitoris, donec debitū illud ꝑsolvat$^r$ plene, nisi capitalis debitor monstrare pot͛ret se ẽe in̄ quietum erga pleg̃.
Rex nō concedet alic$^i$ Baroni qd̵ capiat auxilium de lib̴is hominibꝫ suis n$^i$ ad corpꝰ suū redimendum, & ad faciend̵ p$^i$mogenitū fil̵ suū Militem, & ad p$^i$mogenitā filiā suā semel maritandā, & hoc faciet ꝑ rõnabile auxilium.
Ne aliquis majꝰ servitiū faciat de feodo militis q$^a$m inde debet$^r$.
Ut cōmunia placita nō seq$^a$nt$^r$ curiā dñi Reg̃, sꝫ assignent$^r$ ī aliquo certo loco, & ut recognitõnes capiant$^r$ ī eisd̵ Comitatibꝫ ī hunc modum ut Rex mittat duos Justic̃ ꝑ iiij$^{or}$ vices ī anno q$^i$ cum iiij$^{or}$ militibꝫ ejusd̵ Comitatus electis ꝑ Comitatū capiant assisas de nova dissaisina, morte añcessoris & ultima p͛sentatione, n$^c$ aliq$^i$s ob hoc sit sūmonitus n$^i$ juratores & due ꝑtes.
Ut lib̴ homo amerciet$^r$ ꝓ ꝑvo delicto, scd̵m modum delicti, & ꝓ magno delicto, scd̵m magnitudinem delicti Salvo continem̃to suo. Villainꝰ etiā eod̵ modo amerciet$^r$ salvo waynagio suo, & Mercator eodem modo salva marcandisa ꝑ Sac$^a$mentum ꝓboꝝ hominū de visneto
Ut cl̵icus amerciet$^r$ de laico feodo suo scd̵m̄ modum alioꝝ p͛dc̃oꝝ, & nō scd̵m b̴nficium eccl̵iasticum
Ne aliq$^a$ villa amerciet$^r$ ꝓ pontibꝫ faciendis ad Riparias nisi ubi de jure antiquitus ẽe solebant
Ut mensura Vini, Bladi, & latitudines pannoꝝ & Rerum aliar̃ emendet$^r$, & ita de ponderibꝫ.
Ut assise de Nova dissaisina & de morte añcessoris abbrevient$^r$, & simil̵r̃ de aliis assisis
Ut nullus Vic̃ intromittat se de placitis ad coronā ꝑtinentibꝫ sn̄ coronatoribꝫ, & ut Comitatus & Hundr̃ sint ad antiq$^a$s firmas absqꝫ nullo incremento exceptis dñicis maneriis Reg̃.
Si aliquis tenens de Rege moriatur, licebit Vic̃ vl̵ alii Bal̴l̴o Reg̃, seisire & ībreviare catallum ip̃ius ꝑ visum legalium hominū, Ita tū qd̵ nich̴ in̄ amoveat$^r$ donec plenius sciat$^r$ si deb̴at aliquod liquidum debitum dño Regi, & tunc debitū Reg̃ ꝑsolvat$^r$. Residuū vero relinquat$^r$ executoribꝫ ad faciend̵ testamentum defuncti, & si nich̴ Regi debetur, om̄ia Catalla cedant defuncto.
Si aliq$^i$s lib̴ hõ intestatꝰ decesserit, bona sua ꝑ manū ꝓximioꝝ parentum suoꝝ & amicoꝝ & ꝑ visum Eccl̵ie distribuant$^r$.
Ne Vidue distringant$^r$ ad se maritand̵ dum voluerīt sn̄ marito vivere, Ita tn̄ qd̵ securitatem facient qd̵ non maritabunt se sn̄ assensu Reg̃ si de Rege teneant, vl̵ dñoꝝ suoꝝ de q$^i$bꝫ tenēt
Ne Constabulariꝰ vl̵ alius Ballivus capiat Blada vl̵ alia Catalla nisi statim denar̃ in̄ reddat, n$^i$ respectū hr̃e possit de voluntate venditoris.
Ne Constab̴ possit distringere aliqꝫ$^e$ militem ad dand̵ denar̃ ꝓ custodia castri si voluerit fac͛e cꝰtodiā illā ī ꝓ$^i$a ꝑ$^a$ vl̵ ꝑ alium ꝓbum hominem si ip̃e eam facere nō possit ꝑ rõb̴ilem cãm & si Rex eum duxerit ī excercitū sit q$^i$etus de custodia scd̵m̄ q$^a$ntitatem t̃ꝑis
Ne Vic̃ vl̵ Bal̴l̴s Reg̃ vl̵ aliq$^i$s alius capiat eq$^o$s vl̵ Carettas alicꝰ lib̴i hominis ꝓ cariag̃ faciendo n$^i$ ex voluntate ip̃ius.
Ne Rex vl̵ Bal̴l̴s suus capiat alienū Boscum ad castra vl̵ ad alia agenda sua n$^i$ ꝑ voluntatem ip̃ius cꝰ Boscus ille fu͛it
Ne Rex teneat terram eoꝝ qui fu͛int convicti de felonia nisi ꝑ unum annū & unum diem, sꝫ tunc reddat$^r$ dño feodi.
Ut om̃s Kidelli de cet͛o penitꝰ deponant$^r$ de Tamisia, & Medewaye, & ꝑ totā Angl̵.
Ne br̃e quod vocat$^r$ p͛cipe de cet͛o fiat alic$^i$ de aliq$^o$ tenem̃to un̄ lib̴ homo amittat curiā suā
Si quis fu͛it disseisitus vl̵ ꝓlongatus ꝑ Regē sn̄ juditio de t͛ris, lib̴tatibꝫ, & jure suo, statim ei restituat$^r$, & si contentio suꝑ hoc orta fu͛it, tunc in̄ disponat$^r$ ꝑ juditiū xxv. Baronū, & ut illi qui fu͛int dissaisiti ꝑ pr̃em vl̵ fr̃em Reg̃, rectum hẽant sine dilõne ꝑ juditiū parium suoꝝ ī Curia Reg̃, & si Rex debeat hr̃e t͛minum alioꝝ cruce signatoꝝ, tunc Archiep̃s & Ep̃i faciant inde juditiū ad certum diem appl̴l̴one remota.
Ne aliquid detur ꝓ brevi Inquisitionis de vita vl̵ menbr̃, sꝫ lib̴e concedat$^r$ sn̄ p͛cio & nō neget$^r$.
Si aliquis tenet de Rege ꝑ feod̵ firmā, ꝑ Sokagium vl̵ ꝑ Burgagium, & de alio ꝑ Servitiū militis, dñs Rex nō h̴ebit custodiā militū de feod̵ alt͛iꝰ, occasione Burgagii vl̵ Sokagii, nec debet hr̃e custodiam Burgagii Sokagii vl̵ feod̵ firme, & qd̵ lib̴ homo nō amittat militiā suā occasione ꝑvarum s͛gantisarum sicuti de il̴l̴ qui tenent aliquod tenem̃tum reddendo inde Cuttellos vl̵ Sagittas vl̵ hujꝰmodi.
Ne aliq$^i$s Bal̴l̴s possit ponere aliquem ad legem, simplici loquela sua sn̄ testibꝫ fidelibꝫ.
Ne corpus lib̴i hominis capiat$^r$, nec imp$^i$sonet$^r$, n$^c$ dissaisiet$^r$, n$^c$ utlaget$^r$, n$^c$ exulet$^r$, n$^c$ aliquo modo destruat$^r$, n$^c$ Rex eat vl̵ mittat suꝑ eum vi nisi ꝑ juditiū parium suoꝝ vl̵ ꝑ legē terre.
Ne jus vendat$^r$, vl̵ differrat$^r$, vl̵ vetitum sit.
Qd̵ Mercatores h̴eant salvū ire & venire ad emendū vl̵ vendendū sn̄ om̄ibꝫ malis toltis ꝑ antiq$^a$s & r$^c$tas consuetudines.
Ne Scutagium vl auxilium ponat$^r$ ī Regno n$^i$ ꝑ cōmune consilium Regni n$^i$ ad corpꝰ Reg̃ redimendū, & p$^i$mogenitum fil̵ suū militē faciend̵, & filiā suā p$^i$mogenitā semel maritandam, & ad hoc fiat rõnabile auxilium. Simili modo fiat de taillag̃ & auxiliis de Civitate London̄ & de aliis Civitatibꝫ que in̄ hñt lib̴tates, & ut Civitas London̄ plene h̴eat antiq$^a$s lib̴tates & lib̴as consuetudīes suas tam ꝑ aq$^a$s q$^{a͏̄}$ per terras.
Ut liceat unicuiqꝫ exire de Regno & redire, salva fide dñi Reg̃, n$^i$ temꝑe Werre ꝑ aliquod breve tempus ꝓpt͛ cōmunem utilitatem Regni.
Si quis mutuo aliquid acceꝑit a Judeis plus vl̵ minꝰ & moriat$^r$ anteq$^{a͏̄}$ debitum illud solvat$^r$, debitum nō usurabit qꝫ$^{a͏̄}$diu heres fu͛it infra etatem de quocunqꝫ teneat & si debitū illd̵ inciderit ī manū Reg̃, Rex nō capiet n$^i$ catallum quod continet$^r$ ī carta.
Si quis moriat$^r$ & debitum debeat Judeis, uxor ejus h̴eat dotem suam, & si lib̴i remanserint, ꝓvideant$^r$ eis necessaria sc̃d̵m tenem̃tum, & de Residuo solvat$^r$ debitum, salvo servitio dnoꝝ. Simili modo fiat de aliis debitis & ut custos t͛re reddat heredi cum ad plenā etatem ꝑven͛it t͛ram suā instauratā scd̵m qd̵ ronabil̵r pot͛it sustinere de exitibꝫ t͛re ejꝰd̵ de carucis & Wainnag̃.
Si quis tenuerit de aliq$^a$ Eskaeta, sicut de honore Walingeford̵, Notingeham, Bonon̄, & Lankastr̃, & de aliis Eskaetis q̃ sunt ī manu Reg̃, & sunt Baronie, & obierit, heres ejus nō dabit aliud relevium vl̵ faciet Regi aliud servitiū, q$^{a͏̄}$ faceret Baroni, & ut Rex eod̵ modo eam teneat, quo Baro eam tenuit.
Ut fines qui fc̃i sunt ꝓ dotibꝫ, Maritagiis, hereditatibꝫ, & amerciamentis ījuste & cont$^a$ legem terre, omnino condonent$^r$, vl̵ fiat inde ꝑ juditiū xxv. Baronū vl̵ ꝑ juditium majoris ꝑtis eoꝝdem una cum Archiep̃o, & aliis quos secum vocare voluerit. Ita qd̵ si aliquis vl̵ aliqui de xxv. fu͛int in simili querela, amoveantur, & alii loco illorum per residuos de xxv. sb̴stituant$^r$.
Q̃ obsides & carte reddantur que lib̴ate fuer̃t Regi in securitatem.
Ut illi qui fu͛int ex$^a$ forestā nō veniant coram Justic̃ de foresta ꝑ cōmunes sūmonitões nisi sint ī placito, vl̵ plegii fu͛int, & ut p$^a$ve consuetudines de forestis & de forestariis & Warenniis & Vic̃, & Rivar̃ emendentur ꝑ xii. milites de quolibet Comitatu qui debent eligi ꝑ ꝓbos homines ejusdem Comitatꝰ.
Ut Rex amoveat penitus de Bal̴l̴ia ꝑentes & totam sequelam Gerardi de Atyes qd̵ de cet͛o Balliam nō h̴eant, scl̵t, Engelardū, Andr̃, Petr̃ & Gyonem de Cancel̴l̴, Gyonem de Cygon̄ Math̴ de Martiny & fr̃es ejus, & Galfr̃ nepotem ejus, & Philippum Mark.
& ut Rex amoveat alienigenas, milites stipendiarios, Balistarios & Ruttarios & Servientes qui veniunt cum equis & armis ad nocumentū Regni.
Ut Rex faciat Justic̃, Constabular̃, Vic̃, & Bal̴l̴os de talibꝫ qui sciant legem terre & eam bn̄ velint observare.
Ut Barones qui fundaverunt Abbatias unde h̴nt cartas Regum vl̵ antiq$^a$m tenuram, h̴eant custodiam earum cum vacaverint.
Si Rex Walenses dissaisierit vl̵ elongaverit de terris vl̵ lib̴tatibꝫ vl̵ de Rebꝫ aliis in Angl̵ vl̵ in Wallia, eis statim sn̄ placito reddant$^r$, & si fu͛int dissaisiti vl̵ elongati de tenem̃tis suis Angl̵ ꝑ pr̃em vl̵ fr̃em Reg̃ sn̄ juditio parium suoꝝ, Rex eis sn̄ dilõne justitiā exhibebit eo modo quo exhibet Anglicis justiciam de tenementis suis Angl̵, scd̵m legem Angl̵, & de tenem̃tis Wal̴l̴ scd̵m legem Wal̴l̴, & de tenem̃tis Marchie, scd̵m legem Marchie. Idem facient Walenses Regi & suis.
| §Ut Rex reddat filium Lewelini, & p͛terea om̃s Obsides de Wallia & cartas que ei lib̴ate fuer̃t in securitatem pacis | n$^i$ alit͛ ẽe debeat ꝑ cartas q$^a$s Rex h̴t ꝑ Juditiū Archiep̃i & alioꝝ quos secum vocare voluerit. |
| §Ut Rex faciat Regi Scott̃ de Obsidibꝫ Reddendis & de lib̴tatibꝫ suis & jure suo scd̵m formā q$^a$m facit Baronibꝫ Angl̵ | n$^i$ alit͛ ẽe debeat ꝑ cartas q$^a$s Rex h̴t ꝑ Juditiū Archiep̃i & alioꝝ quos secum vocare voluerit. |
Et om̃s foreste que sunt aforestate ꝑ Regem temꝑe suo deafforestent$^r$, & ita fiat de Ripariis que ꝑ ip̃m Regem sunt in defenso
Om̃s aut̃ istas consuetudines & lib̴tates q$^a$s Rex concessit Regno tenendas q$^a$ntum ad se ꝑtinet erga suos, omnes de Regno tam cl̵ici q$^a$m laici observabunt q$^a$ntū ad se ꝑtinet erga suos
Hec est forma Securitatis ad observandum pacem & libertates Int͛ Regem & Regnum. Barones eligent xxv. Barones de Regno quos voluerint, Qui debñt ꝓ totis viribus suis observare, tenere, & facere observari pacem & lib̴tates q$^a$s dñs Rex eis concessit & carta sua confirmavit. Ita videlicet qd̵ si Rex vl̵ Justic̃, vl̵ Ballivi Reg̃ vl̵ aliq$^i$s de Minist$^i$s suis ī aliquo erga aliquem deliquerit, vl̵ aliquem articuloꝝ pacis aut Securitatis t$^a$nsgressus fu͛it, & delictum ostensum fu͛it iiij.$^{or}$ Baronibꝫ de predc̃is xxv. Baronibꝫ, illi iiij.$^{or}$ Barones accedent ad dominum Regem vl̵ ad Justic̃ suum si Rex fu͛it ext$^a$ Regnum ꝓponentes ei excessum petent ut excessum illum sn̄ dilatione faciat emendari, & si Rex vl̵ Justic̃ ejus illud nō emendaverit si Rex fu͛it ex$^a$ Regnum infra rõnabile tempꝰ determinandum ī carta p͛dc̃i iiij.$^{or}$ referent cãm illam ad Residuos de il̴l̴ xxv. Baronibꝫ, & illi xxv. cum cōmuna totiꝰ t͛re distringent & g$^a$vabunt Regem modis omnibꝫ quibꝫ poterunt, Scl̵t ꝑ captionem castroꝝ, t͛rarum, possessionum, & aliis modis quibꝫ poter̃t donec fu͛it emendatum scd̵m arbit$^i$um eoꝝ, Salva ꝑsona dñi Reg̃, & Regine, & liberoꝝ suoꝝ, & cum fu͛it emendatum, intendant dño Regi sicut prius. Et quicumqꝫ volu͛it de t͛ra jurabit se ad predc̃a exequenda pariturum mandatis p͛dc̃oꝝ xxv. Baronū, & g$^a$vaturum Regem ꝓ posse suo cum ip̃is & Rex pubblice & libere dabit licentiā jurandi cuilibet qui jurare voluerit, & nulli umq$^{a͏̄}$ jurare ꝓhibebit. Om̃s autē illos de t͛ra qui sponte sua & ꝑ se noluerint jurare xxv. Baronibꝫ de distringendo & g$^a$vando Regem cū eis, Rex faciet jurare eosdem de mandato suo sicut predc̃m est. Item si aliquis de p͛dc̃is xxv. Baronibꝫ decesserit vl̵ a terra recesserit vl̵ aliquo modo alio impeditus fu͛it quominꝰ ista p͛dc̃a possint exequi, qui residui fu͛int de xxv. eligent alium loco ip̃ius ꝓ arbitrio suo qui simili modo erit juratus quo & ceteri. In om̄ibꝫ autem que istis xxv. Baronibꝫ cōmittunt$^r$ exequenda, si forte ip̃i xxv. p͛sentes fu͛int & int͛ se suꝑ re aliq$^a$ discordaverint, vel aliqui ex eis vocati nolint vl̵ nequeant interesse, ratum h̴ebit$^r$ & firmū qd̵ major ꝑs ex eis ꝓviderit vl̵ preceꝑit, ac si om̃s xxv. in hoc consensissent, & predc̃i xxv. jurabunt qd̵ om̄ia antedc̃a fidelit͛ observabunt, & ꝓ toto posse suo facient observari. Preterea Rex faciet eos securos ꝑ cartas Archiep̃i & Ep̃oꝝ & Mag̃ri Pandulfi qd̵ nich̴ impetrabit a dño pp$^a$ ꝑ quod aliqua istar̃ cōventionum revocet$^r$ vl̵ minuat$^r$, & si aliquid tale impetraverit, reputetur irritum & inane, & numq$^a$m eo utat$^r$.