# King Alfred's Old English Version of St. Augustine's Soliloquies/Book 3

BOOK III.
Þā cwæð ic: Nū [þū] hefst þā cwydas geendod þe þū of ðisum twām bōcum ālēse, and næfst mē gȳt geandweard be ðām þe ic þē nū nīehst ācsode, þæt wæs, be mīnum gewitte. Ic þē ācsodde hweðer hyt, æfter þæs līchaman gedāle and þǣre sāwle, wēoxe, þe wanode, þe hyt ǣgðer dyde swā hyt hǣr dǣð.
G. Hū ne sǣde ic þē ǣr þæt þū hyt sceolt sēcan on þǣre bēc þe wit þā ymb sprēcon? Leorna þā bōc, þonne findst þū hyt þǣr.
A. Mē ne onhagað nū þā bōc ealle tō āsmǣaganne; ac ic wolde þæt þū mē.... þæt wuldor þāra gōdena, þæt heom þince heora silfra wite þē māre, forðām hī noldon be heora fædra lārum þā ylcan āre geearnian þā hwīle þe hī on þisse weorulde wēron. And þā gōdan gesēoð ǣac heora wītu, forðām þæt heom ðince heora āgnu þē māre. Đā yfelan gesēoð God, swā-swā se scyldiga man þe byð wið sumne king forweorht; and hē gesyhð hine and hys dēorlingas, þonne þincð hym hys wīte þē māre. And swā ǣac þæs kinges dēorlinges gesēoð heora wīte, forðām þæt hym ā þincð heora āgenu ār þē māre. Ne sceal þēah nān man wēnan þæt æalla þā þe on helle bēoð habban gelīc wīte, nē ealle þā þe on heofenum bēoð nabbað gelīc wuldor; ac ǣlc hefð be hys gearnunga, swā wīte, swā wuldor, swæðer hē on byð. Đā gelīcan habbað heom gelīc. Nis þæs ǣac nā tō wēnanne þæt ealle men hæbben gelīcne wīsdōm on heofenum; ac ǣlc hæfð be þām andefnum þe hē hǣr æfter æarnað. Swā ǣr hē hǣr swīðor swincð and swīðor giornð wīsdōmes and rihtwīsnesse, swā hē hys þǣr māre hæft, and ​ǣac māren āre and māren wuldor. Hwæðer þē nū gǣt sī genōh sweotole gesēd be þām wīsdōme and be þāre Godes ansīne?
A. Gēa; genōh wel ic gelīfe þæt wē nāne wiuht ne þurfon forlǣtan þæs wīsdōmes þe wē nū habbað, þēah sēo sāwl and se līchama hȳ gedǣlan. Ac ic gelȳfe þæt ūre gewit weorðe myd þī swīðe miclum geǣced, þēah wē eall witan [ne] magen ǣr dōmes dæge þæt þæt [wē] witan woldon. Ac ic gelȳfe æfter dōmes dæge þæt ūs ne bēo nānwiht dȳhle, nāwðer nē þæs þe on ūrum dagum byð, nē þæs þe ǣr ūs wæs, nē þæs þe æfter ūs gewyrð. Þū hæfst mē nū manega bȳsna gereihte, and ic hæbbe sælf gesegen on hālgum bōcum gewritum mā þonne ic āreccan mage, oððe furðum gemunan mage. Þū tēhtest mē ēac swā ungelygena gewittnesse swā ic nān oððer dōn ne mæg, būte ic nǣde scall hym gelīfan; forðām gyf [ic] nānre wācran gewitnesse ne gelȳfe, þonne wāt ic swīðe lȳtel oððer nānwiht. Hwæt wāt ic būton pat ic wilnie þæt wē be Gode witan swā sweotole swā wē woldon? Ac þæt mōd is mid þām līchaman gehefegod and ābysgod, þæt wē ne magon myd þæs mōdes ēagum nān þing gesēon swylc swilc hyt is, ðē mā þe ðū myht hwīlum þǣre sunnan scȳman gesēon, þonne þā wolcnan scēotað betwēon hyre and þē; and þēah hēo scȳnað swīðe beorhte þǣr þēr hēo bēoð. Ne furðum þēah þēr nān wolcne sī betwēon þē and hyre, þū hȳ ne myht ful sweotole gesēon swilce swilc hēo is, forðām þū ne eart ðēr þǣr hēo is; nē þīn līchaman þǣr bēon ne mæg, nē þīn lȳchamlican ǣagan þǣr nāwer nēah cuman ne magon, nē þēr nēah ge gesēon. Ne furðan þone mōnan, þe ūs nēar is, wē ne magon gesēon swilcne swilc hē is. Wē witon þæt hē is brādre ðonne se myddaneard, and þēah ne þincð ūs hwīlum þē bradder þe ān scyld for þǣre firlene. Nū þū hæfst gehȳred þæt wē nāðer nē myd þæs mōdes ēagan nānwiht ne magon of þisse weorulde gesēon eallunga swā-swā hyt is; ac of ðām dǣle þe wē hys gesēoð wē sceolun gelīfan þane dēl þe wē hys ​ne gesēoð. Ac ūs ys gehāten būtan ǣlcum twēon swā-swā wē of þisse weorulde weorðað, and sēo sāwle of þǣre carcerne þæs līchaman ālētan byð, þæt wē witon ǣlces þinges þe wē nū wilniað tō witanne, and micle māre þonne þā ealdan men, þā ealra wissestan on þisse weorulde, witan magen. And efter dōmes dæge ūs ys gehāten þæt wē mōten God gesēon openlice, ealne gesēon, swylce swylce hē ys, and hyne ā syððan cunnan swā georne swā hē nū ūs can. Ne byð ūs nǣfre syððan nānes wīsdōmes wana. Nele hē ūs nānwiht helan, sē þe ūs lǣt hyne selfne cunnan. Ac wē witon ðonne eall þæt wē nū wilniað tō witanne, ge ǣac þæt þæt wē nū nā ne wilniað tō witanne. Ealle wē gesēoð God, ge þā þe hēr wyrste beoð ge þā þe hēr beste bēoð. Ealle þā gōdan hyne gesēoð, heom tō frōfran and tō gefēan and tō āre and [tō] ēaðnesse and tō wuldre; and þā yfelan hyne gesēoð swā ylce swā þā gōdan, heom þēah tō wīte, forðām hȳ gesēoð.... meahte oððe mōsten on þās wurlde, oððe hweðer hȳ ēnige geminde hefde þāra frēonda þe hī beftan. heom lefdon on þisse weorulde.
Đā answarede hē ān his āgnum ingeþancum and cwæð: Hwī wēnst þū þæt þā goodan forðgefarenan habbað fulne frēodōm and eall witon þæt hȳ witan lyst, ge on þissum andweardan lȳfe, ge on ðām tōweardan? Hwī wēnst þū þæt hȳ nabban nānege munde heora frēonda on þisse weorulde, ðe se yfela welega on helle tintregum ondrǣd hys frēondum þā ylcan wītu þe hē gearnod hæfde. Þæt wes sē, ðe Crist sēde on hys godspelle þæt hē bēde Abraham þæt hē sende Lazarus, ðone þearfan, tō hym, þæt hē myd hys lȳtlan fingre hym gedripte weteris on þā tungan, and hys þurst myd þī gecēlde. Đā cwæð Abraham: 'Nese, mīn [sunu]; ac geþenc þæt þū hym forwyrndest ǣlcra getēsa ðā git bēcgen on līchaman wēron, and þū hefdest ​ǣlc good, hē hefde ǣlc yfel; ne mōt hē þē nū þȳ māre dōn tō getǣsan þe ðū þā hym woldest.' Đā cwæð se welega: ‘Abraham, nū gyf þæt bēon ne mæg, onsend hyne tō mīnum v brōðrum þā sint gīet on eorðan, þǣr ic wes, þæt hē him āsecge on hwilcum gewīte ic eom, and hē gelǣre þæt hȳ hī wið þæt warnien þæt hȳ hǣr ne cumen.' Đā cwæð Abraham: 'Nese, næse; hī habbað hāligra fedra bēc myd heom on eorðan. Leorniæn þā on, and gelȳfan þām; gyf hȳ him [ne] gelȳfað, ðonne nē gelȳfað hī nā Lazere, þēah hē cume tō hiom.'
Nū [wē] magon gehȳran, þæt ǣgðer ge ðā goodan forðgefaranan ge þā yfelan witon eall þæt is on þisse weorulde gewyrð, and ēac on þā weorulde þe [hī] on bēoð. Hī witon þane mǣstan dǣl, þēah hȳ hyt eall niton ǣr dōmes dæge, and hī habbað swīðe micle gemynde on þās weorulde heora māga and heora frēonda. And þā gooda helpað ðām goodum, and heora ǣlc ōðrum be ðām dǣle þe hȳ magon. Ac þā goodan nellað heora yflum frēondum ārian, forðām hȳ nellað heora yfeles geswīcan, ðē mā þe Abraham wolde þām welegan ārian þe hē hys ǣgnes kinnes wēre, forðām [hē] ongæt þat hē Gode næs swā ēaðmōd swā-swā hē myd rihte sceol. Đā yfelan þanne ne magon nāwðer nē heora frēondum, nē heom selfum nāne goode, forðām hȳ ǣr on nānre helpe nēron nāðer nē heom sylfum nē heora frēondum, þā þe ǣr heom forðgewitone wēron, ðā hȳ on þisse weorulde wēron. Ac hym byð þonne swā-swā þām mannum, þe hēr bēoð on sumes kinges carcerne gebrōhte, and magon gesēon ǣlc dæge heora frēond, and geāhsian be heom þæt þæt hȳ willað, and ne magon heom þēah nā nāne gode ne bēon, nē hī hym þē mā, oððe nellað, oððe nē magon. Đæs hæbbað þā yfelan þē māre wīte on þǣre tōweardan weorulde, þe hȳ witan þā āre and þone wearðscype þāra goodene; and ēac þæs þē māre þe hȳ gemunan æalle þā āre þe hȳ on ​þisse weorulde hæfden; and ēac þā witon þe þā habbað, þe þone bæftan heom byð on þisse weorulde.
Đā goodan, þonne, ðe fulne frēodōm habbað, gesēoð ēgðer ge heora frēond ge heora fēond, swā-swā hēr rīce man gesēoð oft ēgðer æt sumne ge heora frēond ge heora fēond. Gelīce hī hȳ gesēoð and gelīce hȳ hī ongyotað, þēah hī hī ne lufigen. And æft þā rihtwīsan, syððan hȳ of þisse weorulde bēoð, hȳ gemunan swīðe oft ǣgðer ge ðæs gōdes ge þæs yfeles, þe hȳ on ðisse weorulde hæfdon, and fageniað swīðe swīðlice þæt [hȳ] ne forlētan heora Drihtnes willan nāwðer nē on ēðum þingum, nē on rēnum, þā hwīle þe hī on þisse weorulde wēron. Swā-swā sum rīce man on þisse weorulde hym habbe hys dēorlinga sumne fram ādrifen, oððe heora bēgra unwyllum hym sī fram ānȳd, and hæbbe ðonne monige wīte and mani ungelimp on hys wrēcsīðe, and [hē] cume þēah tō þām ylcan hlāforde þe hē ǣr myd wes, and sī þǣr micle ārlicor þonne he ǣr wæs. Þonne gemynð hē þā ungelimp þe [hē] hēr hæfde on hys wrēcsīðe, and ne byð þēah nā þe unblīðre. Ac ic silf geseah oððe [gelȳfde] þæt þæt mē unsōðfæstran men sǣdon þonne þā wāron þe þæt sēdon þæt wit þǣr ymb sint. Hū ne sceal ic nēde ōðer twēgera: oððe sumum men gelīfan, oððe nānum? Mē þincð nū þæt ic wite hwā Romeburh timbrode, and ǣac feala ōðra þinga þe ǣr ūrum dagum geweordon wæs, þā ic ne mæg æalla ārīman. Nāt ic nō ðī hwā [Rome]burh timbrede þe ic self hyt gesāwe. Nē furðum þæt nāt [ic] hwilces cynnes ic eom, nē hwā mīn feder wæs oððe mōdor, būton be gesegenum. Ic wāt þæt mīn fæder mē gestrīende, and min mōdor mē gebǣr. Nāt ic hyt nā þȳ þæt ic hyt self gesāwe, ac forðī þe hyt man mē sǣde. Ne sǣdon hyt mē þēah nāne swā sōðfeste men swā ðǣr wēron ðe þæt sǣdon þe wit nū lange æfter spyredon, and þēah ic hys gelȳfe.
Þī mē þincð swīðe dysig man and swīðe unlǣde þe ​nele hys andgyt ǣcan þā hwile þe hē on þisse weorulde byð, and simle wīscan and willnian þæt hē mōte cuman tō ðām ǣcan lȳfe þǣr ūs nānwiht ne byð dȳgles.
Hǣr endiað þā cwidas þe Ælfred kining ālæs of þǣre bēc þe we hātað on.....
* ↑ heft; þe þu on.
* ↑ acsoðde; þas.
* ↑ ær.
* ↑ nolde.
* ↑ agnum.
* ↑ ꝥ me hym.
* ↑ ær.
* ↑ ꝥ þe.
* ↑ ꝥ wetan.
* ↑ byd.
* ↑ ær þæs.
* ↑ hæbbe and ic me.
* ↑ areccam.
* ↑ wilnian.
* ↑ þa.
* ↑ ða ma.
* ↑ ðonne þæs.
* ↑ firle; hæft.
* ↑ hys gehaten.
* ↑ gæð þæs; byd ꝥ ge.
* ↑ hys.
* ↑ geseo; he hys.
* ↑ his an.
* ↑ fordgefarenan.
* ↑ wi.
* ↑ freodum; gearnoð hæftde.
* ↑ habraham; ladzearus.
* ↑ habraham.
* ↑ min cylnesse.
* ↑ lazarus abraham; hyt þæt.
* ↑ warien.
* ↑ habraham.
* ↑ myd heoma.
* ↑ þæs.
* ↑ freoda.
* ↑ freodum.
* ↑ habraham.
* ↑ weron.
* ↑ þa he goode; eadmod.
* ↑ þam þe.
* ↑ kincges.
* ↑ beoð.
* ↑ wearscype.
* ↑ þonne bæftam.
* ↑ gefeoð ofð.
* ↑ ðas; hædon.
* ↑ drihnes; eðnum.
* ↑ sumum m.
* ↑ þincga.
* ↑ smile; a word erased between smile and wiscan.
* ↑ ær.