# The Statutes of the Realm/Volume 1/Charters of Liberties/1

Layout 3
CARTA REGIS HENRICI.
ANNO REGNI PRIMO.
A.D. MCI.
Institutiones Henrici Regis.
[Anno Incarnationis dñicæ M.CI. Henricus filiꝰ Willelmi Regis post obitū fr̃is sui Willelmi, Dei gr̃a Rex Angloꝝ om̄ibꝫ fidelibꝫ Sal̵.] Sciatis me Dei misc̃dia & cōmuni consilio Baronū [tociꝰ] regni Angliæ ejusdē regē coronatū esse. Et q$^i$a regnū oppressū erat injustis exactionibꝫ, Ego Dei respectu, & amore quē erga vos habeo, sc̃am Dei eccl̵iā inp$^i$mis liberā facio; Ita q$^o$d nec vendā nec ad firmā ponā, nec mortuo Archiep̃o, [sive] Ep̃o, [sive] Abbate, aliq$^i$d accipiā de dñio Eccl̵ie vel [de] hominibꝫ ejꝰ donec Successor in eā ingrediat$^r$; & om̃s malas consuetudines quibꝫ regnū Angliæ [injuste] opprimebatur, inde aufero: Quas malas consuetudines ex parte [hic pono.]
Si quis [Baronū Comitū meoꝝ] sive alioꝝ q$^i$ de me tenent mortuus fuerit, hæres suus n̄ redimet terrā suā sicut faciebat tempore fr̃is mei, sed justa & legitima [relevatione relevabit] eā. Similit͛ & hōīes Baronū meoꝝ justa & legitima [relevatione relevabunt] terras suas de Dñis suis.
Et si quis Baronū vel [alioꝝ] hominū meorū filiā suā [nuptū] tradere voluerit, sive sororē sive [neptī] sive cognatā, mecū inde loq$^a$tur. Sed neqꝫ ego aliq$^i$d de suo ꝓ hac licencia accipiā, neqꝫ defendā ei quin eā det, excepto si [ea] vellet jungere inimico meo. Et si mortuo barone [sive] alio homine [meo] filia hæres remanserit, illā dabo consilio baronū meoꝝ cū terra sua; & si mortuo [viro] Uxor [ejꝰ] remanserit, & sine liberis fuerit, [dotē suā & maritationē] habebit, & eā non dabo marito n$^i$ sc̃d̵m velle suum.
Si v$^o$ Uxor cū liberis remanserit, dotē q$^i$dē & maritationē habebit dū corpus suum legitime [servaverit,] & eā non dabo nisi sc̃d̵m velle suū. Et t͛ræ & liberoꝝ custos erit sive Uxor, sive aliꝰ [ꝓpinquariꝰ] qui [justiꝰ] esse [debeat:] & p͛cipio ut barones mei [similit͛] se contineant erga filios [&] filias vel uxores hominū suorum.
Monetagiū cōmune q$^o$d capiebat$^r$ ꝑ civitates & comitatꝰ, q$^o$d non fuit tēpore Regis Eduuardi, hoc ne amodo [sit] om̄ino defendo. Si q$^i$s captꝰ fuerit sive monetariꝰ sive aliꝰ cū falsa moneta, justicia recta inde fiat. Om̄ia placita, & om̄ia debita quæ fr̃i meo [debebant$^r$] condono, exceptis rectis firmis [meis,] & exceptis illis quæ pacta erant ꝓ alioꝝ hereditatibꝫ, vel ꝓ eis rebꝫ quæ justius aliis contingebant. Et si q$^i$s [hereditate sua aliq$^i$d] pepigerat illud condono, & om̃s [relevationes] quæ ꝓ rectis [hereditatibꝫ] pacte [fuerant.]
Et si q$^i$s baronū vel hominū meoꝝ infirmabit$^r$, sicut ipse dabit, vel dare disponet pecuniā suā, ita datam esse concedo. Quod si ipse p͛ventꝰ armis vl̵ infirmitate pecuniā suam n̄ dederit, [vel̵] dare disposuerit, Uxor sua sive liberi aut parentes [&] legitimi homines ejꝰ [eam] ꝓ anima ejꝰ dividant sicut eis meliꝰ visum fuerit.
Si q$^i$s forisfec̃rit n̄ dabit vadiū in mis̃cd̵ia pecuniæ sicut faciebat tēpore patris [mei] [vel] fr̃is mei, sed sc̃d̵m modū forisfacti ita em̃dabit, sicut emendasset retro a tēpore patris mei in tēpore alioꝝ antecessoꝝ meoꝝ. Quod si ꝑfidiæ vl̵ sceleris convictꝰ fuerit, sicut justū [fuerit] sic emendet.
Murdra etiā retro ab [illo] die qua in regē coronatꝰ fui [om̄ia] condono; & ea que am$^o$ facta fuerint juste [emendent$^r$] sc̃d̵m lagā Regis Eduuardi.
[Forestas om̄i] consensu Baronū meoꝝ in manu mea [retinui,] sicut pat$^r$ m̃s [eas] habuit.
Militibꝫ qui ꝑ loricas t͛ras suas [defendunt,] t͛ras dñicarū carrucarū [suarum] quietas ab om̄ibꝫ [gildis,] & om̄i oꝑe, [ꝓprio] dono meo concedo, [ut sicut tā magno allevamine alleviati sunt,] ita se eq$^i$s & armis bene instruant ad servitiū meū & ad defensionē regni mei.
[Pacē firmā in toto regno meo pono & teneri amodo p͛cipio.]
Lagā Eduuardi regis vobis reddo cū illis emendationibꝫ quibꝫ pater m̃s eam emendavit consilio baronū suorum.
Si q$^i$s aliquid [de rebꝫ meis] vel de rebꝫ alicujꝰ post obitū Willelmi Regis fr̃is mei cæpit totū cito [sine em̃datione reddat$^r$.] Et si q$^i$s inde aliq$^i$d retinuerit, ille suꝑ quē inventū fuerit, michi graviter emendabit. [T. M. Londoniæ Ep̃o, & Gundulfo Ep̃o, & Willelmo electo Ep̃o, & Henrico Comite, & Sim̄ Comite, & Walt̃ Giffardo, & Rodb̴to de Monfort, & Rogero Bigoto, & Henrico de Portu, apd̵ Londoniā quando fui coronatus.]
* ↑ Henricus dei gr̃a Rex Angloꝝ, om̄ibꝫ Baronibꝫ & fidelibꝫ suis Francis & Anglis, Sal̵t̃. R. 1.enricꝰ Rex Angloꝝ Samsoni Ep̃o & Ursoni de Abecot & om̄ibꝫ baronibꝫ et fidelibꝫ suis tā francigenis q$^a$m Anglig̃ de Wirecestrescira, Sal̵m. R. 2.
* ↑ & assensu interl. R. 1.
* ↑ deest R. 1; R. 2.
* ↑ regni R. 1; R. 2.
* ↑ om̃s R. 1.
* ↑ seu R. 2.
* ↑ vl̵ R. 1.
* ↑ deest R. 1.
* ↑ deest R. 1.
* ↑ suppono R. 1.
* ↑ Baronū meoꝝ Comitum R. 1; R. 2.
* ↑ revelac͠oe revelabit R. 2.
* ↑ revelatione revelabunt eam R. 2.
* ↑ meoꝝ R. 2.
* ↑ deest R. 1.
* ↑ nubitum R. 1.
* ↑ neptē R. 1; R. 2.
* ↑ eam R. 1; R. 2.
* ↑ m̃o R. 2.
* ↑ vl̵ R. 1; R. 2.
* ↑ deest R. 1; R. 2.
* ↑ marito R. 1; R. 2.
* ↑ deest R. 2.
* ↑ dotem & maritac͠onem suam R. 1.
* ↑ suam R. 1;—R. 2. interl.
* ↑ uxor R. 1.
* ↑ s͛vabit R. 1.
* ↑ ꝓpinquoꝝ R. 1; R. 2.
* ↑ justus R. 1.
* ↑ debebit R. 1; R. 2.
* ↑ similr̃ similr̃ R. 2.
* ↑ vl̵ R. 1; R. 2.
* ↑ ꝑ R. 1; R. 2.
* ↑ fiat R. 1.
* ↑ debent$^r$ R. 1.
* ↑ deest R. 2.
* ↑ aliquid ꝓ hr̃ditate sua R. 1.ꝓ h̴editate sua aliquid R. 2.
* ↑ revelationes R. 2.
* ↑ h̴editationibꝫ; R. 2.
* ↑ erant R. 1.—sunt erant R. 2.
* ↑ vl̵ R. 1; R. 2.
* ↑ nec R. 1; n$^c$ R. 2.
* ↑ aut R. 1; R. 2.
* ↑ deest R. 1.
* ↑ baronum vl̵ homin̄ meoꝝ R. 1; R. 2.
* ↑ tocius R. 1.
* ↑ sue R. 1; R. 2.
* ↑ deest R. 2.
* ↑ & R. 1.
* ↑ & fr̃is mei R. 1.
* ↑ er̃ R. 1.
* ↑ illa R. 1; R. 2.
* ↑ oĩo R. 2.
* ↑ emēdet$^r$ R. 2.
* ↑ Forestas cõi R. 1.Forestes cōmuni R. 2.
* ↑ sic retinui R. 1.—ita tenui R. 2.
* ↑ deest R. 2.
* ↑ deserviunt R. 1; R. 2.
* ↑ deest R. 2.
* ↑ geldis R. 2.
* ↑ ab R. 1; R. 2.
* ↑ deest R. 2.
* ↑ ut sicut benignitas mea ꝓpensior est in eis, ita m$^i$ fideles sint; et sicut tam magno g$^a$vamine allevati sunt R. 1.ut sicut tam magno g$^a$vamine allevati s̃t R. 2.
* ↑ ut apti & parati sint R. 1; R. 2.
* ↑ deest h{{subst:ae}}c clausula R. 1.
* ↑ cū R. 2.
* ↑ de meo R. 1.—de m̃o R. 2.
* ↑ reddat absqꝫ emendacione R. 1.reddat$^r$ absqꝫ emendac͠one R. 2.
* ↑ Testibꝫ Archiep̃is, Ep̃is, Baronibꝫ, Comitibꝫ, Vicecom̄ et optimatibꝫ tocius regni Angl̵ apud Westm̄ qn̄ coronatus fui. R. 1.Teste Maur̃ London̄ Ep̃o, & Wil̴l̴o elc̃o Winton̄ Ep̃o, & Gerardo h̴eford Ep̃o, & Henr̃ Comite, & Simone Comite, & Walt͛o Gifardo, & Rob̴to de Munford, & Rog̃o Bigodo, & Eudone dapifõ, & Rob̴to fil̵ Hamonis, & Robto Malet apud Westm̄ qn̄ coronatꝰ fui. Val̵t̃. R. 2.