# Ælfric's Lives of Saints/EXvin

xi. kal. febr. passio sancti vincentí martyris.
| On ispánian lánde þære spéoniscan léode · 001
ƿæs se halga martir þe hatte uincentius to menn geboren · ⁊ mid his mágū (fægere) afedd · on mycclum (þeaƿum) cristen* cristen-dóme · ⁊ he (eac) on cristes láre ƿel þéonde ƿæs · oððæt he ƿearð ge-hádod to halgum (ercan) diácone · þā helende þeoƿiende mid þā mǽran bisceope ualérium · se ƿæs þa mære láreoƿ on ispánian lánde · sƿá sƿá seo gerecednysse us segð on lédenū geréorde · þa árás seo ehtnys þæra arleasra cƿelleræ ƿíde geond þas ƿorld ƿódlice sƿiðe on-géan cristes geléafan · ⁊ on-géan þa cristenan menn (ðe god lufedon) forþan þe se deofol ƿolde adƿæscan þone geleáfan mid þā mycelam (sic) ehtnessū · ⁊ þā ormétū ƿítū · ac sƿa man má of-slóh þara martira þá · sƿá þær má ge-lyfdon þyrh þa mycclan ƿundra þe þa halgan geƿorhtan · þurh þæs hélendes mihte · forþā þe soða geléafa þæs soðfestan godes ne byð næfre adƿæsced · þurh þa deofollican ehtnysse · ac byð sƿiðor ge-éacnod sƿa sƿa us segað (ure) béc ·
On þā dagū ƿæs þa sum héretoga ƿælhreoƿ 021 datianus ge-hátan sƿiðe hetol éhtere on anre heafod-byrig on þā fore-sædan lánde · þe begeat | æt þā cásere  hé acƿellan moste þa halgan cristenan menn mid mislícū ƿitum ·
Hī geúþe þa se cásere sƿa sƿa us cyþað bec · 026  se ƿælhreoƿa ehtere þone anƿeald hæfde ·  he moste acƿellan þa cristenan (men) mid ƿítū · for-þā-þe hí begen ƿǽron mid bealoƿe afyllede · (⁊) criste(s) ƿiðer-ƿinnan mid ƿódlicre reðnysse ·
Hƿæt þa datianus se deofollica cƿellere 031 on þā anƿealde þe he under-fangen hæfde · ge-cydde his ƿódnysse ofer þa cristenan menn · ⁊ began to dreccenne mid dyrstigū anginne þa halgū bisceopas · ⁊ þa ge-hádodan preostas (⁊ þa diacones) ·
Ƿolde ǽrest þa heafod-men þæs halgan geleafan 036 mid ƿítū ofer-sƿíðan ·  he syððan mihte þa læssan ofer-cuman ⁊ frā heora geléafan gebígan ·
Þa éfste se bisceop ⁊ se eadiga 039 uincentius to þā æðelan martir-dóme ·
Þóhtan  [þæt @ Skeat] hí ƿúrdon ƿítodlice gesælige · 041 gif hí mid est-fulnesse éardlice under-féngon þone ƿuldor-fullan cyne-helm · heora martyr-dómes þurh þa ándætnysse þæs hælendes ge-leáfan ·
Datianus þa se deofollica éhtere 045 hét gebringan þa halgan gebúndene mid rácenteagū into ánre burig · ⁊ hí begen (het) be-lucan on leoht-léasum cƿeárterne ·
(⁊) Lét hí liggan sƿa 048 on mete-leaste (sƿiðe) micclū ge-héfegode mid þā héardan ísene · hópode  hi scéolde þurh þa ƿíta abúgan frā godes ge-leafan ·
Æft̅ langsumū fyrste he hét hí gebringan hī to · 052 ƿende  hí ƿǽron mid þā ƿítū for-numene · ⁊ mid þære mete-leaste | miht-lease gedóne · ƿolde hi geƿítnian mid márū [→máran] ƿítū ·  hí sƿa eaðelice ge-éndian ne scéoldan ·
Hi cómon þa begen mid bliðū (mode ⁊ mid fægerū) andƿlitū 057 ⁊ ansundū lichamū · to þā geleafleasan déman · ⁊ he ƿearð of-ƿundrod  hí ƿǽron ansunde ⁊ fægeres híƿæs on fulre mihte · ⁊ axode þa ƿeard-men hu-meta hí dorston hí sƿa ƿel fédan mid ƿistū ⁊ dréncū · $_{hícƿǽdonhíhymonnaþornedydon}$
He ne mihte na to-cnáƿæn  crist sylf hí afedde · 063 ⁊ be-fran þa mid graman þone fore-sǽdan bisceop · (þus axian)
Eala þu ualerius ic þe be-frine nu · 065 hƿæt dest þu mid þā  þu durre ƿinne ongéan þone cásere (oððe ongein us) sƿilce þurh éaƿfæstrnysse · ac [→Ac] þe bisceop ne [→nolde] ge-andƿearde þā ƿælhreoƿū sƿa hraðe forþan þe god ƿólde  he ƿúrde ofer-sƿiðed þurh þone diacon (vincenti᷒) on þā martir-dóme þe þa gearo ƿæs to þā ƿuldorfullan sige · ⁊  se man-fulla mihte eac to-cnaƿan  se bisceop mihte mid gebyldū (⁊ godū) geléafan his ƿíta for-seon ·
Þa ða he ƿearð ofer-sƿíðed 074 þurh þone diacon mid his (leofan) drihtnes ge-leafan [→mihte].
Þa cƿæð uincentius to þā árƿyrðam (sic) bisceope (þus) · 076 (la leof ealdor ge)andƿeard þā árleasan mid anrædū geléafan ·  his ƿódnys sƿa ƿurðe to-brut · mid ealdor-dome ures drihtnes (soðlice) mihte ·
Seo ylce nǽdre spécð nu þurh þises arleasan muð · 080 þe þa frū-sceapenan men (Adā ⁊ éuan) gefúrn for-lǽrde · ⁊ mid niðfullū ándan hī be-nǽmde þæs ƿuldres þe hī god forgeaf (on neorxna ƿange) gif hi hī gehýrsumodon ·
He ne ge-earnode nánes ƿuldres · 084 ne he ne ƿunode on soðfæstnesse · ac þone deað þe he sencte þā frū-sceapenū mannū · þone he dránc ǽrest hī sylfū to bealoƿe ·
Ƿinne he ƿiþ me on þisū ge-ƿinne nú · 088 ⁊ he ƿið me feohte on his feondlicū trúƿan · ⁊ he ge-syhð soðlice  | ic sƿyþor mǽg · þone ic beo ge-ƿítnod þonne he þe ƿít-naþ ·
Forþan þe he sylf sceal sƿærran ƿítu þroƿian · 092 ⁊ he byð ofer-sƿiðed on minre gesƿéncednysse ·
Þa geangsumode (bealh hine) [over geangsumode] sona se árleasa datianus · 094 ⁊ cƿæð to his gingrū ⁊ to his ƿitnerū þus ·
For-læteð þysne bisceop ⁊ ge-bringaþ on ƿítū 096 uincentiū þone ƿiðer-coran þe us mid ƿórdū sƿa tynð · ahóð hine (ic háte) on þære héngene · ⁊ hételice astreccað ealle his lima ·  þa líþa hī to-gaan ·
Þa ge-fæstnodon þa cƿelleras þone cristes þegn 100 on þære héardan héngene · ⁊ hine hetelice tihton sƿa sƿa man ƿeb tiht · ⁊ se ƿæl-hreoƿa hī cƿ̅ to ·
Hƿæt segst þu nu uincentius · hƿæt þing þe be þe sylfuum 103 ⁊ be þinū earman lichaman on þysū laþū ƿítū ·
Se halga ƿér þa cƿæþ to þā ƿælhreoƿan þus · 105
Þises ic ge-ƿilnode ⁊ geƿiscte ǽfre · 106 nis me nan þing leofre  me on mínū life getimode · ⁊ þu sƿiðost ge-þƿærlæcst mínes sylfes geƿilnunge · nelle ic  þu ge-sƿíce · Forþan þe ic sylf gearo eom ƿítu to ðroƿienne · for þam ƿuldor-fullan drihtne · nelle ic  ðu ƿanige mín ƿuldor for gode (⁊ míne gesælða) · ⁊ þonne þú me ƿítnast · þu bist sylf ge-ƿítnod ·
Datianus þa deofollice yrsode (⁊ ƿæs grā on his mode) 113 ⁊ be-gan to sleanne sƿiðe mid gyrdū his agene ƿitneras þe þone halgan ƿitnodon  hi sƿiðor sceolde hine ge-sƿǽncan ·
Se halga ƿer þa cƿæþ · 117
Nu þu ge-ƿrecst on hī 117 ða ƿítu þe ic þroƿige for þinre ƿælhreoƿnysse · sƿilce þu sylf ƿille ge-ƿrecen me on hī ·
He hrymde þa sƿiðor ⁊ mid reðnysse grymetode (sƿa leo) · 120 ⁊ gyt sƿiðor ƿedde sleande his cƿelleras mid saglū ⁊ mid gyrdū · het hi sƿiðor ƿitnian
| þone halgan ƿer on þære hengene ·
þohte  he mihte his mod ahnexian þurh þa ormætan ƿíta · ac he ƿann on idel · forþan þe hi ateorodon on þære tintregunge ·  hi leng ne mihton þone martir geƿitnian · ⁊ he anræde þurh-ƿunode on þā ƿitū sƿa þeah ·
Datianus þa axode mid ǽblæcū andƿlitan 129 his reðan ( ) cƿelleras · þus cƿeðende hī to ·
Hƿær is nú eoƿer miht ⁊ eoƿer (⁊ eoƿer) mǽgen becumen · 131 ne on-cnáƿe ic eoƿere hánda þe ǽfre hétole ƿæran · sƿa oft sƿa ge ge-ƿitnodon þa ðe ƿǽron for-scyldegode · oþþe þurh man-slihte$^{(s)}$ oððe þurh morþ-dǽda · oððe þurh dry-cræft · oððe dyrne forliger · æfre ge ge-ƿyldon mid ƿítū hi ealle · ⁊ hi heore díglan dǽda éoƿ bedýrnan ne mihton ·
Ac ge nu ne magon þusne mann ofer-sƿiðan 138  he húru súƿige on þys᷒ scearpū ƿitū ·
Þa smércode se halga ƿer ⁊ to þā hetolan (datian᷒ þus) cƿæð · 140 þis is  aƿriten is ƿitodlice on godes ǽ ·  ða ge-sceondan ne geseoþ ne þa gehýrendan ne ge-hýrað ·
Drihten crist ic andette þæs ælmihtigan fæder sunu 143 mid þā halgan gáste anne soðne god ·
Ac ƿítna me gyt sƿiðor for þissere soðan andetnysse 145  ðu on eallū þingū þe ofer-sƿiðedne on-cnáƿe ·
Datianus þa cƿæþ · to þā drihtnes cyþere 147 ge-milsa þe sylfū ⁊ ne a-myr þine geoguþe ⁊ þin lif ne ge-scyrt · on þisū suslū þus ·  þu húre æt-berste þisū heardū ƿitū huru nu æt ende þeah þu ær noldest ·
Uincenti᷒ him cƿæþ to mid cénū ge-leafum þus · 152 ne ondræde ic (me) þine ƿítu ne þine ƿælhreoƿan tintrego · ac ic sƿiðor ondræde  þu ge-sƿican ƿylle þinre reðnusse ⁊ sƿa me gemiltsian ·
Dacian᷒ [sic @ Skeat] þa hét hine gedon of þære héngene · 156 ⁊ hine | eft ahón on heardū gealgan sona ⁊ hine man þa sƿáng ⁊ mid saglū béot · ⁊ mid blysū ontende his bare líc eall astrehtū limū · ac his geleafa sƿa-þeah (ne atéorode) on his drihtenes andetnysse æfre þurh-ƿunede ·
Man ledde to his breostū (feoƿer) brade ísene clútas 162 sƿiðe gloƿende  hit sang ongean · ⁊ hi þa téartan ƿíta mid ƿítū ge-éacnodon · ⁊ his ærran ƿúnda mid ƿúndū of-settan · ⁊ into his innoðū hine geƿúndodon · sƿa  on his lichaman nan dǽl ne be-láf þe nǽre ge-ƿundod on ðære ƿítnunge (soðlice) ·
Hī fleóƿ þa  blod (út) ofer ealne þone lichaman · 169 ⁊ hī (eac) se innoþ eac geopenode ongean · ⁊ his liþa (eall) to-slupon on þā laðum tintregū ·
Ac he eall þis for-bǽr mid bliþū andƿlitan 172 ⁊ mid (godes) strangū gaste on godes andetnysse to þā hélende clypiende þe he on gelyfde ·
Ƿala ƿá cƿæþ datian᷒ ƿe synd ofer-sƿiðede · 175
Ac secaþ nu ic bidde an blind cƿeartærn 176 þær nan leoht ne mage inn · ⁊ on þā myclū þeostrū streƿiað geond eall tobrocene tigelan scéarpe ge-écgode · ⁊ þær-on astreccaþ þysne ƿiðer-coran ·  he hine beƿendan frā ƿite to ƿíte ⁊ symble geareƿe habbe ·
Belúcað hine þonne fæste þæt he licge þær ána 182 leohtes bedæled on þā laðū bedde · secgað me sƿa sona sƿa ge on-cnaƿaþ  he cucu ne byð ·
⁊ Þa cƿelleras sƿa dydon · 185 ge-brohton þone halgan ƿer on þā blindan cƿearterne · ⁊ be-sǽton hine syððan · ƿakigende ·
Mid þā ðe þa ƿeard-men ƿurdon on slǽpe · 188
Þa com þær heofonlic leoht in-to þā halgan ƿére 189 on þā blindan cƿeartearne sƿilce (an) beorht sunbéam · ⁊ hī ƿearð gebed|dod mid hnescre beddinge (sƿiðe ǽnlice) · ⁊ he sylf þa sang his sealmes bliðe his drihten heriende mid incundre heortan ·
(þa ða ƿeardmen aƿocan) Þa ƿundrode þa ƿeard-men þæs ƿynsuman leohtes 194 sƿiðe afyrhte for þā færlican tácne. þa cƿæþ se halga ƿer of þā heofonlican leohte · ne beo ge afyrhte · ic heō [sic @ Skeat] nu gefréfrod mid engellicre þenunge · gað in ⁊ sceaƿiað (hu me is) ge gebrohten me on þrystū · ⁊ ic blissige nu on leohte · mine bendas sund to-lýsede · ⁊ ic blissige mid sange ·
Ic eom nu gestrangod ⁊ hnesce under-streoƿod · 201 ƿundriað þises  se þe ƿurðaþ god mid soþre andetnesse ·  he sige-fæst byþ æfre ·
Cyþaþ nu ardlice eoƿerū arleasan hlaforde 204 hƿilces leohtes ic brúce · ⁊ hƿilcere beddinge ·  he gyt mage asmeagan sū (þing) syllic ƿíte to mínū ƿuldre (ic bidde) ne ƿanige he nán þing þæs þe (he) mínū martirdóme mage to ƿuldre becuman · his mildheortednesse ane ic me ondrǽde sƿiðost  he beo aƿend sƿilce he ƿille (me ge) mildscian ·
Hi cyddon þa þis þā hétolan cƿellere · 211 ⁊ he ƿearð geangsumod (on his mode) [se árleasa datianus] ⁊ ǽblæce on nebbe cƿæþ hī to andsƿare ·
Hƿæt mage ƿe hī mare dón nu ƿe synd ofer-sƿiðede [→ofer-cumene] · 214
Berað hine nu ic bidde (ut) of þā blindan cƿærterne 215 to suman softan bedde  he (mage) sƿa hine (ge)reste · nelle ic hine ƿýrcan ƿuldor-fulran gyt · gif he on þā ƿítū geƿitnod ateorað ·
Hí hine (namon ⁊) þa bæran bliþelice on æarmun (sic) 219 þe hine ær ƿitnodon on þā ƿælhreoƿū tintregū · ⁊ hí his fét cystun · ⁊ his flóƿende blód geornlice gaderoden hī sylfū to hǽle · ⁊ geleddon hine | sƿá on þā softan bedde sƿa sƿa se arlesa hét ⁊ for-léetan (sic) hine sƿa ·
Hit gelámp þa sona æft̅ litlum fyrstū · 225  se halga (diacon) geƿát of ƿorlde to gode mid sige-fæstū martirdóme ofer-sƿiðdū deofle to þam ecan ƿuldre mid þā ƿel-ƿillendan drihtene ·   he þā be-het eallū þe hine lufiað ⁊ þā þe his ge-leafan healdaþ oð ende ·
Datian᷒ þa cƿæþ se deofollica cƿelleræ 231 of-sceamod sƿa-þeah · gif ic ofer-sƿiðan [→ofer-cumen] ne mihte hine ǽr cucene · ic hine ƿitnige (þus) deadne ·
Aƿyrpað nu his líc on anū ƿidgillū felda · 234 fugelū to ǽse · ⁊ fúlū hundū to mete · ⁊ þā ƿild(e d)eorum · ⁊ his ƿælhreoƿan þegnas sƿa dydon · sona ge-feredan  lic to þā feldan middan · ⁊ hit þar aƿurpon ƿildeorū (⁊ fugelū) to mete ·
Hit gelamp þa sona þur[h] godes fore-sceaƿunge 239  an sƿeart hrém þær fleah sona to · ⁊ be-ƿerode  lic ƿið þa ƿildan fugelas ⁊ hi ealle afligde mid his fiðerū aƿeg · ⁊ eac þa reðan deor mid his on-rǽsum ·
Se ælmihtiga god þe þe Eliam his ƿitegan 244 þurh þone sƿeartan hrǽm asende hƿilon mete · (on þā ƿestene ðe he onƿunode) ⁊ hine þa afedde (ðær) þur þæs fugelas þenunge sƿa sƿa on cyninga bocū fulcuð is be þā · þe ylca (god) ge-heold nú þæs halgan ƿeres lic þurh þæs hrēmes ƿeardunge ƿið þa oðre fugelas ·
Þis ƿearð eft gecydd þā arleasan datiane · 250 ⁊ he þa ge-angsumod þus cƿæþ · ne mæg ic hine ofer-sƿiðan forðon sƿa deadne · sƿa ic his sƿiðor ehte mid sƿiðlicre ehtnysse · sƿa ic hine sƿiðor ƿyrce ƿuldor-fulran symle ·
Ac gif þeorðe (sic) ne mæg þone mann forniman · 255 be hé besenced on | sælicum yðū ·  ús sƿa oft ne sceamige for his anes sige on manna gesihþum · þe hit eall geseoð · (⁊ ƿiton) beo he huru be-diglod on þære deopen sǽ ·
Be he be-siƿod on anū sæcce mid hefegū [→hefiegū] stanū · 260 ⁊ aƿurpað hine on þære ƿidgillan sǽ · þā fixū to mete þeah þe þa fugelas noldon ·
Ða reþan cƿelleras þa raþe sƿa dydon 263 aƿurpan þæs halgan lic on þære ƿidgillan sǽ · mid þā hefegum [→hefiegū? →hefiegum?] stanū · sƿa sƿa hi hét þe déma  he huru ne sceolde [e not printed] þære sǽ æt-berstan · þeah þe hé þære eorðan æror æt-burste · (ða hig sƿa gedon hæfdon. sƿa ðe déma hi hét) ⁊ reoƿan hī hāƿeard mid healicre blisse ·
Ac (soðlice) þæs halgan ƿeres lic þurh þes hælendes mihte · 269 to þā strande be-cō ærþā þe hi stopon on land · ⁊ on þā ceosole ge-læg · oð  sū geleafful ƿudeƿa sƿutele gebicnunge be þā under-feng hƿær se halga lichama læg on þā strande be-ƿorpen mid þā (sand) ceosole þurh þa sǽlican yþa · sƿilce he be-byrged ƿære þurh godes ƿissunge ·
His lic ƿearð þa geferod to geleaffulre cyrcan 276 mid mycelre arƿyrðnesse · ⁊ þar on innan bebyriged · ⁊ his halgan ban ƿúrdon ƿíde to-dælede · ⁊ mid mycelre lufe hi man ƿyrðaþ ge-hƿær sƿa sƿa us secgað béc for his soðan geleafan þā hælende to lofe þe leofað á on ęcnesse · amen.