# Bushmeat

Վայրի կենդանու միս,վայրի կենդանատեսակների միս,որը որսում են որպես սննդի միջոց օգտագործելու համար։Վայրի կենդանիների միսը կենդանական սպիտակուցի հիմնական աղբյուրն է աշխարհի արևադարձային անտառների աղքատ գյուղական համայնքներում։
1994 թվականին Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկայում սպանված և որպես վայրի միս վաճառվող կենդանիների թիվը մնում է անկայուն։Մինչև 2005 թվականը վայրի կենդանիների մսի առևտրային հավաքումն ու վաճառքը համարվում էր կենսաբազմազանության սպառնալիք։ 2016 թվականի դրությամբ ցամաքային կաթնասունների 301 տեսակների անհետացման վտանգ է սպառնում վայրի մսի որսի պատճառով,այդ թվում ՝ պրիմատները,սմբակավորները,չղջիկները,պարկավորները,կրծողները և զարգացող երկրներում բնակվող մսակերները։
Bushmeat provides increased opportunity for transmission of several zoonotic viruses from animal hosts to humans, such as Ebolavirus and HIV.

## Անվանակարգ

<<Բուշմիթ>> տերմինի ծագումը գալիս է Աֆրիկայի վայրի կենդանատեսակներից,որոնց որսում են սննդի սպառման համար, և սովորաբար վերաբերում է հատկապես աֆրիկյան վայրի կենդանիների մսին։ 2000 թվականի հոկտեմբերին Բնության պահպանության միջազգային միության Պահպանության Համաշխարհային Կոնգրեսը վայրի կենդանիների մսի անկայուն առևտրի մասին որոշում ընդունեց։Տուժած երկրներին կոչ արվեց ճանաչել վայրի կենդանիների մսի առևտրի աճող շահույթը,ուժեղացնել և կիրառել օրենսդրությունը և մշակել գործողությունների ծրագրեր ՝ նվազեցնելու առևտրի ազդեցությունը։ Դոնոր կազմակերպություններից պահանջվել է տրամադրել ֆինանսավորում նման ծրագրերի իրականացման համար։
Վայրի կենդանիների որսը կարևոր է ապրուստի և աղքատ մարդկանց կենսամակարդակի ապահովման և սննդային սպիտակուցներ ապահովելու համար։Այն կարող է կայուն լինել,եթե իրականացվի մեծ տարածքներում ՝ հմուտ որսորդ-հավաքողների կողմից։Շուկաներում վաճառվող վայրի կենդանիների որսի մասշտաբների պատճառով վտանգի տակ է այն տեսակների գոյատևումը,որոնք ծանր քաշ ունեն և դանդաղ են բազմանում։<<Վայրի մսի ճգնաժամ>> տերմինը ստեղծվել է 2007 թվականին և վերաբերում է պարենային ռեսուրսների սպառման և վայրի բնության ոչնչացման երկակի սպառնալիքին,որոնք երկուսն էլ գալիս են մսի առևտուրից։

## Վայրի բնության վտանգված տեսակներ

Համաշխարհային մասշտաբով ամբողջ աշխարհում ավելի քան 1000 կենդանատեսակ է տուժելվայրի մսի որսից։ Վայրի մսի որսորդները հիմնականում օգտագործում են ոտքերը բռնող թակարդներ ՝ ցանկացած վայրի կենդանի որսալու համար,բայց նախընտրում են ավելի մեծ տեսակներ սպանել,քանի որ դրանք ավելի շատ միս են տալիս,քան փոքր տեսակները։
Վայրի մսի առևտրի ծավալը Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկայում 21-րդ դարի սկզբին գնահատվում էր 1-5 միլիոն տոննա(980,000-4,920,000 անգլիական տոննա ։1,100,000-5,500,000 ամերիկյան տոննա)։ 2002 թվականին հաշվարկվել է ,որ ավելի քան 10 կգ-ից (22 ֆունտ) պակաս կշռող տեսակները տարեկան նպաստում են 177.7 ± 358.4 kg/km$^2$ (1,015 ± 2,046 lb/sq mi)միս Կոնգոյի ավազանում արդյունահանվող վայրի կենդանիների մսին ՝ հիմնվելով 24 առանձնյակների վրա։10կգ-ից (22 ֆունտ) պակաս կշռող կենդանատեսակները գնահատվել են35.4 ± 72.2 kg/km$^2$ (202 ± 412 lb/sq mi), ՝ կրկին հիմնվելով 24 առանձնյակների վրա։Ամազոնի անձրևային անտառներում մսի արդյունահանումը գնահատվել է շատ ավելի ցածր 3.69 ± 3.9 kg/km$^2$ (21.1 ± 22.3 lb/sq mi) 10կգ-ից ավելի կշռող տեսակների դեպքում և 0.6 ± 0.9 kg/km$^2$ (3.4 ± 5.1 lb/sq mi) ավելի քիչ քաշով տեսակների դեպքում ՝ 3 առանձնյակների հիման վրա։ Այս հաշվարկների հիման վրա Կոնգոյի ավազանում տարեկան արդյունահանվում է 2,200,000 t (2,200,000 long tons; 2,400,000 short tons) վայրի միս,որը տատանվում է 12,938 t (12,734 long tons; 14,262 short tons) Հասարակածային Գվինեայում 1,665,972 t (1,639,661 long tons; 1,836,420 short tons)Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում։
Կաթնասունների 301 տեսակներ,որոնք անհետացման վտանգի տակ են վայրի կենդանիների որսի պատճառով,ներառում են126 պրիմատներ, 65 արտիոդակտիլներ , 27 չղջիկներ, 26 պարկավորներ, 21 կրծողներ, 12 մսակերներ և պանգոլինների բոլոր տեսակները։
2009 թվականին վայրի բնության շուկայում Լիբերիայի Cavally River խանութում վաճառվել են հետևյալ պրիմատների տեսակները՝ շիմպանզե(Pan troglodytes),կապիկ Դիանա(Cercopithecus diana),մեծ սպիտակաքիթ կզակապիկ (C. nictitans), lesser spot-nosed monkey (C. petaurista), Քեմփելի կապիկ (C. campbelli), ծխագույն մանգաբեյ (Cercocebus atys), թագավորական կոլոբուս (Colobus polykomos),կանաչ կոլոբուս(Procolobus verus), կարմիր կոլոբուս(P. badius). Այծքաղի տեսկները կազմում էին առաջարկված723 տեսակների կեսից ավելին։ 2012թ․-ին Կոտ դ՛Իվուարի Սասանդրա դեպարտամենտի երեք գյուղերում հետաքննվել է վայրի կենդանիների մսի առևտուրը։Վեղ ամսվա ընթացքում ինը ռեստորան վաճառել է 376 կաթնասուն և ութ սողուն,այդ թվում ՝ գաճաճ կոկորդիլոսը (Osteolaemus tetraspis), բուշբոկը (Tragelaphus scriptus), Maxwell's duiker (Philantomba maxwellii), bay duiker (Cephalophus dorsalis), Քեմփելի մոնա կապիկը,սպիտակ օձիքավոր սևադեմ կապիկը,պոտտոն (Perodicticus potto), tree pangolin (Phataginus tricuspis),երկարապոչ մողեսը (P. tetradactyla), աֆրիկական փշախոզը(Atherurus africanus), եղեգի հսկա առնետը(Cricetomys gambianus), greater cane rat (Thryonomys swinderianus), ցամաքային սկյուռը(Xerus erythropus) and արևմտյան արջամուկը (Dendrohyrax dorsalis). About 128,400 straw-coloured fruit bats (Eidolon helvum) were estimated in 2011 to be traded as bushmeat every year in four cities in southern Ghana.
In 2006, it was estimated that about 1,437,458 animals are killed every year in the Nigerian and Cameroon parts of the Cross-Sanaga-Bioko coastal forests, including about 43,880 Emin's pouched rats (Cricetomys emini), 41,800 tree pangolins, 39,700 putty-nosed monkeys, 22,500 Mona monkeys (Cercopithecus mona), 3,500 red-eared guenons (C. erythrotis), 20,300 drills (Mandrillus leucophaeus), 15,300 African civets (Civettictis civetta), 11,900 common kusimanses (Crossarchus obscurus), more than 7,600 African palm civets (Nandinia binotata), 26,760 Nile monitors (Varanus niloticus) and 410 African forest elephants (Loxodonta cyclotis).
Between 1983 and 2002, the Gabon populations of western gorilla (Gorilla gorilla) and common chimpanzee (Pan troglodytes) were estimated to have declined by 56%. This decline was primarily caused by the commercial hunting, which was facilitated by the extended infrastructure for logging purposes. Marsh mongoose (Atilax paludinosus) and long-nosed mongoose (Herpestes naso) are the most numerous small carnivores offered in rural bushmeat markets in the country.
In the late 1990s, fresh and smoked bonobo (Pan paniscus) carcasses were observed in Basankusu in the Province of Équateur in the Congo Basin. The main species killed by bushmeat hunters in Tanzania's Katavi-Rukwa Region include impala (Aepyceros melampus), common duiker (Sylvicapra grimmia), warthog (Phacocherus africanus), Cape buffalo (Syncerus caffer), harnessed bushbuck, red river hog (Potamochoerus porcus) and plains zebra (Equus quagga).
A survey in a rural area in southwestern Madagascar revealed that bushmeat hunters target bushpig (Potamochoerus larvatus), ring-tailed lemur (Lemur catta), Verreaux's sifaka (Propithecus verreauxi), Hubbard's sportive lemur (Lepilemur hubbardorum), fat-tailed dwarf lemur (Cheirogaleus medius), common tenrec (Tenrec ecaudatus), grey mouse lemur (Microcebus murinus), reddish-gray mouse lemur (M. griseorufus), Madagascan fruit bat (Eidolon dupreanum) and Madagascan flying fox (Pteropus rufus).

## Dynamics
### Logging

Logging concessions operated by companies in African forests have been closely linked to the bushmeat trade. Because they provide roads, trucks and other access to remote forests, they are the primary means for the transportation of hunters and meat between forests and urban centres. Some, including the Congolaise Industrielle du Bois (CIB) in the Republic of Congo, partnered with governments and international conservation organizations to regulate the bushmeat trade within the concessions where they operate. Numerous solutions are needed; because each country has different circumstances, traditions and laws, no one solution will work in every location.

### Nutrition

Bushmeat can be an important source of micronutrients and macronutrients. A study of South Americans in the Tres Fronteras region found that those who consumed bushmeat were at a lower risk of anemia and chronic health conditions, as their diets included more iron, zinc, and vitamin C than those who did not eat bushmeat.

### Overfishing

In Ghana, international illegal over-exploitation of African fishing grounds has increased demand for bushmeat. Both European Union-subsidized fleets and local commercial fleets have depleted fish stocks, leaving local people to supplement their diets with animals hunted from nature reserves. Over 30 years of data link sharp declines in both mammal populations and the biomass of 41 wildlife species with a decreased supply of fish. Consumption of fish and of bushmeat is correlated: the decline of one resource drives up the demand and price for the other.

### Pastoralism

Transhumant pastoralists from the border area between Sudan and the Central African Republic are accompanied by armed merchants who also engage in poaching large herbivores. The decline of giant eland, Cape buffalo, hartebeest and waterbuck in the Chinko area between 2012 and 2017 is attributed to their poaching activities. They use livestock to transport bushmeat to markets.

## Role in spread of diseases

Animal sources may have been the cause for infectious diseases such as tuberculosis, leprosy, cholera, smallpox, measles, influenza, and syphilis acquired by early agrarians. The emergence of HIV-1, AIDS, Ebola virus disease, and Creutzfeldt-Jakob disease are attributed to animal sources today. Thomas's rope squirrel (Funisciurus anerythrus) and red-legged sun squirrel (Heliosciurus rufobrachium) were found to carry MPXV in the Democratic Republic of the Congo in the 1980s.
Outbreaks of the Ebola virus in the Congo Basin and in Gabon in the 1990s have been associated with the butchering and consumption of chimpanzees and bonobos. Bushmeat hunters in Central Africa infected with the human T-lymphotropic virus were closely exposed to wild primates. Anthrax can be transmitted when butchering and eating ungulates. The risk of bloodborne diseases to be transmitted is higher when butchering a carcass than when transporting, cooking and eating it.
Many hunters and traders are not aware of zoonosis and the risks of disease transmissions. An interview survey in rural communities in Nigeria revealed that 55% of the respondents knew of zoonoses, but their education and cultural traditions are important drivers for hunting and eating bushmeat despite the risks involved.

### HIV

Results of research on wild chimpanzees in Cameroon indicate that they are naturally infected with the simian foamy virus and constitute a reservoir of HIV-1, a precursor of the acquired immunodeficiency syndrome (AIDS) in humans. There are several distinct strains of HIV, indicating that this cross-species transfer has occurred several times. Simian immunodeficiency virus present in chimpanzees is reportedly derived from older strains of the virus present in the collared mangabey (Cercocebus torquatus) and the putty-nosed monkey. It is likely that HIV was initially transferred to humans after having come into contact with infected bushmeat.

### Ebola

The natural reservoirs of ebolaviruses are unknown. Possible reservoirs include non-human primates, megabats, rodents, shrews, carnivores, and ungulates. Between October 2001 and December 2003, five Ebola virus outbreaks occurred in the border area between Gabon and Republic of Congo. Autopsies of wildlife carcasses showed that chimpanzees, gorillas and bay duikers were infected with the virus. The Ebola virus has been linked to bushmeat, with some researchers hypothesizing that megabats are a primary host of at least some variants of Ebola virus. Between the first recorded outbreak in 1976 and the largest in 2014, the virus has transferred from animals to humans only 30 times, despite large numbers of bats being killed and sold each year. Bats drop partially eaten fruits and pulp, then terrestrial mammals such as gorillas and duikers feed on these fruits. This chain of events forms a possible indirect means of transmission from the natural host to animal populations. The suspected index case for the Ebola virus epidemic in West Africa in 2014 was a two-year-old boy in Meliandou in south-eastern Guinea, who played in a hollow tree harbouring a colony of Angolan free-tailed bats (Mops condylurus).
Results of a study conducted during the Ebola crisis in Liberia showed that socio-economic conditions affected bushmeat consumption. During the crisis, there was a decrease in bushmeat consumption and daily meal frequency. In addition, preferences for bushmeat species stayed the same.

### Parasites

In Cameroon, 15 primate species were examined for gastrointestinal parasites. Bushmeat primates were infected with Trichuris, Entamoeba, Ascaris, Capillaria, pinworms, Bertiella and Endolimax nana. A large proportion of Bitis vipers sold at rural bushmeat markets in the Democratic Republic of the Congo are infected by Armillifer grandis, which represent a threat to public health.

## Management

Suggestions for reducing or halting bushmeat harvest and trade include:
* increase access of consumers to affordable and reliable alternative sources of animal protein such as chicken, small livestock and farmed fish raised at family level;
* devolve rights and authority over wildlife to local communities;
* strengthen the management of protected areas and enforce wildlife conservation laws.
As an alternative to bushmeat, captive breeding of species traditionally harvested from the wild is sometimes feasible. Captive breeding efforts must be closely monitored, as there is risk they can be used to launder and legitimize individuals captured from the wild, similar to the laundering of wild green tree pythons in Indonesia for the pet trade.