# Yogasutra-Analyse/ Kaivalya Pada
## कैवल्यपाद kaivalya-pāda

| 1: | १ | जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयः | janmauṣadhimantratapaḥsamādhijāḥ siddhayaḥ | 1 |
| 2: | २ | जात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात् | jātyantarapariṇāmaḥ prakṛtyāpūrāt | 2 |
| 3: | ३ | निमित्तमप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस्तु ततः क्षेत्रिकवत् | nimittamaprayojakaṃ prakṛtīnāṃ varaṇabhedastu tataḥ kṣetrikavat | 3 |
| 4: | ४ | निर्माणचित्तान्यस्मितामात्रात् | nirmāṇacittānyasmitāmātrāt | 4 |
| 5: | ५ | प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तमेकमनेकेषाम् | pravṛttibhede prayojakaṃ cittamekamanekeṣām | 5 |
| 6: | ६ | तत्र ध्यानजमनाशयम् | tatra dhyānajamanāśayam | 6 |
| 7: | ७ | कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनस्त्रिविधमितरेषाम् | karmāśuklākṛṣṇaṃ yoginastrividhamitareṣām | 7 |
| 8: | ८ | ततस्तद्विपाकानुगुणानामेवाभिव्यक्तिर्वासनानाम् | tatastadvipākānuguṇānāmevābhivyaktirvāsanānām | 8 |
| 9: | ९ | जातिदेशकालव्यवहितानामप्यानन्तर्यं स्मृतिसṃस्कारयोरेकरूपत्वात् | jātideśakālavyavahitānāmapyānantaryaṃ smṛtisaṃskārayorekarūpatvāt | 9 |
| 10: | १० | तासामनादित्वं चाशिषो नित्यत्वात् | tāsāmanāditvaṃ cāśiṣo nityatvāt | 10 |
| 11: | ११ | हेतुफलाश्रयालम्बनैः संगृहीतत्वादेषामभावे तदभावः | hetuphalāśrayālambanaiḥ saṃgṛhītatvādeṣāmabhāve tadabhāvaḥ | 11 |
| 12: | १२ | अतीतानागतं स्वरूपतोऽस्त्यध्वभेदाद्धर्माणाम् | atītānāgataṃ svarūpato'styadhvabhedāddharmāṇām | 12 |
| 13: | १३ | ते व्यक्तसूक्ष्मा गुणात्मानः | te vyaktasūkṣmā guṇātmānaḥ | 13 |
| 14: | १४ | परिणामैकत्वाद्वस्तुतत्त्वम् | pariṇāmaikatvādvastutattvam | 14 |
| 15: | १५ | वस्तुसाम्ये चित्तभेदात्तयोर्विविक्तः पन्थाः | vastusāmye cittabhedāttayorviviktaḥ panthāḥ | 15 |
| 16: | १६ | न चैकचित्ततन्त्रं चेद्वस्तु तदप्रमाणकं तदा किं स्यात् | na caikacittatantraṃ cedvastu tadapramāṇakaṃ tadā kiṃ syāt | 16 |
| 17: | १६ | तदुपरागापेक्षित्वाच्चित्तस्य वस्तु ज्ञाताज्ञातम् | taduparāgāpekṣitvāccittasya vastu jñātājñātam | 17 |
| 18: | १७ | सदाज्ञाताश्चित्तवृत्तयस्तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात् | sadājñātāścittavṛttayastatprabhoḥ puruṣasyāpariṇāmitvāt | 18 |
| 19: | १८ | न तत्स्वाभासं दृश्यत्वात् | na tatsvābhāsaṃ dṛśyatvāt | 19 |
| 20: | १९ | एकसमये चोभयानवधारणम् | ekasamaye cobhayānavadhāraṇam | 20 |
| 21: | २१ | चित्तान्तरदृश्ये बुद्धिबुद्धेरतिप्रसङ्गः स्मृतिसंकरश्च | cittāntaradṛśye buddhibuddheratiprasaṅgaḥ smṛtisaṃkaraśca | 21 |
| 22: | २२ | चितेरप्रतिसंक्रमायास्तदाकारापत्तौ स्वबुद्धिसंवेदनम् | citerapratisaṃkramāyāstadākārāpattau svabuddhisaṃvedanam | 22 |
| 23: | २३ | द्रष्टृदृश्योपरक्तं चित्तं सर्वार्थम् | draṣṭṛdṛśyoparaktaṃ cittaṃ sarvārtham | 23 |
| 24: | २४ | तदसंख्येयवासनाभिश्चित्रमपि परार्थं संहत्यकारित्वात् | tadasaṃkhyeyavāsanābhiścitramapi parārthaṃ saṃhatyakāritvāt | 24 |
| 25: | २५ | विशेषदर्शिन आत्मभावभावनानिवृत्तिः | viśeṣadarśina ātmabhāvabhāvanānivṛttiḥ | 25 |
| 26: | २६ | तदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तम् | tadā vivekanimnaṃ kaivalyaprāgbhāraṃ cittam | 26 |
| 27: | २७ | तच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यः | tacchidreṣu pratyayāntarāṇi saṃskārebhyaḥ | 27 |
| 28: | २८ | हानमेषां क्लेशवदुक्तम् | hānameṣāṃ kleśavaduktam | 28 |
| 29: | २९ | प्रसंख्यानेऽप्यकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेर्धर्ममेघः समाधिः | prasaṃkhyāne'pyakusīdasya sarvathā vivekakhyāterdharmameghaḥ samādhiḥ | 29 |
| 30: | ३० | ततः क्लेशकर्मनिवृत्तिः | tataḥ kleśakarmanivṛttiḥ | 30 |
| 31: | ३१ | तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्यानन्त्याज्ज्ञेयम् अल्पम् | tadā sarvāvaraṇamalāpetasya jñānasyānantyājjñeyam alpam | 31 |
| 32: | ३२ | ततः कृतार्थानां परिणामक्रमसमाप्तिर्गुणानाम् | tataḥ kṛtārthānāṃ pariṇāmakramasamāptirguṇānām | 32 |
| 33: | ३३ | क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः क्रमः | kṣaṇapratiyogī pariṇāmāparāntanirgrāhyaḥ kramaḥ | 33 |
| 34: | ३४ | पुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तिरिति | puruṣārthaśūnyānāṃ guṇānāṃ pratiprasavaḥ kaivalyaṃ svarūpapratiṣṭhā vā citiśaktiriti | 34 |