# Yogasutra-Analyse/ Sadhana Pada
## साधनपाद sādhana pāda

| 1: | १ | तपः स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः | tapaḥ svādhyāyeśvarapraṇidhānāni kriyāyogaḥ | 1 |
| 2: | २ | समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च | samādhibhāvanārthaḥ kleśatanūkaraṇārthaśca | 2 |
| 3: | ३ | अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशः क्लेशाः | avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśaḥ kleśāḥ | 3 |
| 4: | ४ | अविद्या क्षेत्रमुत्तरेषाम् प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम् | avidyā kṣetramuttareṣām prasuptatanuvicchinnodārāṇām | 4 |
| 5: | ५ | अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या | anityāśuciduḥkhānātmasu nityaśucisukhātmakhyātiravidyā | 5 |
| 6: | ६ | दृग्दर्शनशक्त्योरेकात्मतैवास्मिता | dṛgdarśanaśaktyorekātmataivāsmitā Variante mit teva | 6 |
| 7: | ७ | सुखानुशयी रागः | sukhānuśayī rāgaḥ | 7 |
| 8: | ८ | दुःखानुशयी द्वेषः | duḥkhānuśayī dveṣaḥ | 8 |
| 9: | ९ | स्वरस्वाहि विदुषोऽपि समारूढोऽभिनिवेशः | svarasvāhi viduṣo'pi samārūḍho'bhiniveśaḥ Variante:'pi tathā rūḍho'bhiniveśaḥ | 9 |
| 10: | १० | ते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माः | te pratiprasavaheyāḥ sūkṣmāḥ | 10 |
| 11: | ११ | ध्यानहेयास्तद्वृत्तयः | dhyānaheyāstadvṛttayaḥ | 11 |
| 12: | १२ | क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः | kleśamūlaḥ karmāśayo dṛṣṭādṛṣṭajanmavedanīyaḥ | 12 |
| 13: | १३ | सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः | sati mūle tadvipāko jātyāyurbhogāḥ | 13 |
| 14: | १४ | ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात् | te hlādaparitāpaphalāḥ puṇyāpuṇyahetutvāt | 14 |
| 15: | १५ | परिणामतापसंस्कार दुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनः | pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhairguṇavṛttivirodhācca duḥkhameva sarvaṃ vivekinaḥ | 15 |
| 16: | १६ | हेयं दुःखमनागतम् | heyaṃ duḥkhamanāgatam | 16 |
| 17: | १७ | द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः | draṣṭṛdṛśyayoḥ saṃyogo heyahetuḥ | 17 |
| 18: | १८ | प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम् | prakāśakriyāsthitiśīlaṃ bhūtendriyātmakaṃ bhogāpavargārthaṃ dṛśyam | 18 |
| 19: | १९ | विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि | viśeṣāviśeṣaliṅgamātrāliṅgāni guṇaparvāṇi | 19 |
| 20: | २० | द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धोऽपि प्रत्ययानुपश्यः | draṣṭā dṛśimātraḥ śuddho'pi pratyayānupaśyaḥ | 20 |
| 21: | २१ | तदर्थ एव दृश्यस्यात्मा | tadartha eva dṛśyasyātmā | 21 |
| 22: | २२ | कृतार्थं प्रति नष्टंप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात् | kṛtārthaṃ prati naṣṭaṃapyanaṣṭaṃ tadanyasādhāraṇatvāt | 22 |
| 23: | २३ | स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोप्लब्धिहेतुः संयोगः | svasvāmiśaktyoḥ svarūpoplabdhihetuḥ saṃyogaḥ | 23 |
| 24: | २४ | तस्य हेतुरविद्या | tasya heturavidyā | 24 |
| 25: | २५ | तदभावात्संयोगाभावो हानं तद्दृशेः कैवल्यम् | tadabhāvātsaṃyogābhāvo hānaṃ taddṛśeḥ kaivalyam | 25 |
| 26: | २६ | विवेकख्यातिरविप्लवा हानोपायः | vivekakhyātiraviplavā hānopāyaḥ | 26 |
| 27: | २७ | तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा | tasya saptadhā prāntabhūmiḥ prajñā | 27 |
| 28: | २८ | योगाङ्गानुष्ठानादशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिराविवेकख्यातेः | yogāṅgānuṣṭhānādaśuddhikṣaye jñānadīptirāvivekakhyāteḥ | 28 |
| 29: | २९ | यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानि | yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayo'ṣṭāvaṅgāni | 29 |
| 30: | ३० | अहिंसासत्यास्तेय ब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः | ahiṃsāsatyāsteyabrahmacaryāparigrahā yamāḥ | 30 |
| 31: | ३१ | (एते तु) जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम् | (ete tu) jātideśakālasamayānavacchinnāḥ sārvabhaumā mahāvratam | 31 |
| 32: | ३२ | शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः | śaucasaṃtoṣatapaḥsvādhyāyeśvarapraṇidhānāni niyamāḥ | 32 |
| 33: | ३३ | वितर्कबाधने प्रतिप्रक्षभावनम् | vitarkabādhane pratiprakṣabhāvanam | 33 |
| 34: | ३४ | वितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभक्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्य अधिमात्रा दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम् | vitarkā hiṃsādayaḥ kṛtakāritānumoditā lobhakrodhamohapūrvakā mṛdumadhyādhimātrā duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam | 34 |
| 35: | ३५ | अहिंसाप्रतिष्ठायं तत्सन्निधौ वैरत्यागः | ahiṃsāpratiṣṭhāyaṃ tatsannidhau vairatyāgaḥ | 35 |
| 36: | ३६ | सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम् | satyapratiṣṭhāyāṃ kriyāphalāśrayatvam | 36 |
| 37: | ३७ | अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम् | asteyapratiṣṭhāyāṃ sarvaratnopasthānam | 37 |
| 38: | ३८ | ब्रह्मचर्य प्रतिष्ठायां वीर्यलाभः | brahmacaryapratiṣṭhāyāṃ vīryalābhaḥ | 38 |
| 39: | ३९ | अपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथंतासंबोधः | aparigrahasthairye janmakathaṃtāsaṃbodhaḥ | 39 |
| 40: | ४० | शौचात् स्वाङ्गजुगुप्सा परैरसंसर्गः | śaucātsvāṅgajugupsā parairasaṃsargaḥ | 40 |
| 41: | ४१ | सत्त्वशुद्धिः सौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि च | sattvaśuddhiḥ saumanasyaikāgryendriyajayātmadarśanayogyatvāni ca | 41 |
| 42: | ४२ | संतोषादनुत्तमस्सुखलाभः | saṃtoṣādanuttamasukhalābhaḥ | 42 |
| 43: | ४३ | कायेन्द्रियसिद्धिरशुद्धिक्षयात्तपसः | kāyendriyasiddhiraśuddhikṣayāttapasaḥ | 43 |
| 44: | ४४ | स्वाध्यायादिष्टदेवतासंप्रयोगः | svādhyāyādiṣṭadevatāsaṃprayogaḥ | 44 |
| 45: | ४५ | समाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात् | samādhisiddhirīśvarapraṇidhānāt | 45 |
| 46: | ४६ | स्थिरसुखमासनम् | sthirasukhamāsanam | 46 |
| 47: | ४७ | प्रयत्नशैथिल्यानन्तसमापत्तिभ्याम् | prayatnaśaithilyānantasamāpattibhyām | 47 |
| 48: | ४८ | ततो द्वङ्द्वानभिघातः | tato dvaṅdvānabhighātaḥ | 48 |
| 49: | ४९ | तस्मिन् सति श्वासप्रश्वास्योर्गतिविच्छेदः प्राणायामः | tasmin sati śvāsapraśvāsyorgativicchedaḥ prāṇāyāmaḥ | 49 |
| 50: | ५० | बाह्याभ्यन्तरस्थम्भवृत्तिः देशकालसंख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः | bāhyābhyantarasthambhavṛttiḥ deśakālasankhyābhiḥ paridṛṣṭo dīrghasūkṣmaḥ | 50 |
| 51: | ५१ | बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः | bāhyābhyantaraviṣayākṣepī caturthaḥ | 51 |
| 52: | ५२ | ततः क्षीयते प्रकाशावरणम् | tataḥ kṣīyate prakāśāvaraṇam | 52 |
| 53: | ५३ | धारणासु च योग्यता मनसः | dhāraṇāsu ca yogyatā manasaḥ | 53 |
| 54: | ५४ | स्वविषयासंप्रयोगे चित्त(स्य)स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः | svaviṣayāsaṃprayoge citta(sya)svarūpānukāra ivendriyāṇāṃ pratyāhāraḥ | 54 |
| 55: | ५५ | ततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम् | tataḥ paramā vaśyatendriyāṇām | 55 |