# toull
## Brezhoneg
### Etimologiezh

    (Anv-kadarn hag anv-gwan) : Testeniekaet en henvrezhoneg (tull).
    Meneget er C'hatolicon.
    Da geñveriañ gant ar gerioù twll en kembraeg, toll en kerneveureg hag en iwerzhoneg.
    Anavezet evel anv lec'h.
    (Furm-verb) : Savet diwar toull-, pennrann ar verb toullañ, hep dibenn-ger

### Anv-kadarn 1

toull /ˈtulː/ gourel (furm vihanaat toullig, liester toulloù)
* Egorenn c'houllo en ur c'haled, digor un tu anezhañ
** Yen ha goullo e oant, evel un toull du. — (J.K. Rowling, lakaet e brezhoneg gant Mark Kerrain, Harry Potter ha Maen ar Furien, An Amzer embanner, 2012, p. 143.)
* (dre skeudenn-lavar), (Pemdez) Plegenn fall
** <skouer.>
* (dre leterc'hañ) Emskiant eus ezvezañs, eus diouer unan bennak:
** Un toull a zo en ti bremañ pa'z eo marv he mab. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 529.)
* Douarenn, lec'h annez (diwar-benn al loened)
** Toull ar c'hi
* Kavenn a zigor en diavaez (diwar-benn an dud hag al loened)
** — « Meû-eûh ! » a reas ur vouezh c'hros e toull o divskouarn. — (Jakez Riou, An Ti Satanazet, Skridoù Breizh, 1944, p. 21.)
** — « Nann, sur, ma 'z eus roc'h e toull he gouzoug, n'eo ket marv c'hoazh. [...]... » — (Jakez Riou, An Ti Satanazet, Skridoù Breizh, 1944, p. 62.)
* (dre verrdro), (Pemdez) Toull-bac'h
** Aman marteze e vije kemeret da gentañ ar re a zo bet en toull evit ar brezhoneg. — (Goulc'han Kervella, Lara, Al Liamm, 1989, p. 220.)
** – Emaint o herzel hom c'hamalad, aet eo gante d'an toull. Deomp da dennañ anezhañ er-maez ! — (Fañch Peru, Kañfarded Milin ar Wern, Skol Vreizh, 2008, p. 81.)
* Izelenn, traoñienn
** <skouer.>
* an toull-revr
** Yec’hed d’an toull pa ra e zever Kenkoulz en teñval hag en sklaer.
* reizh ar vaouez
* Toull an nadoz : krao
** [...] : « Va bugale ker, me a lavar d'ehoc'h adarre, pegen dies eo d'ar re a lak' ho fizians en danvez mont e rouantelez Doue. Essoc'h eo da eur c'hanval treuzi dre doull an adoz eged da eur pinvidig mont e rouantelez Doue. » — (Yann-Fañch Caer, Ar Pevar Aviel lakeat en unan, Brest, 1904, p. 219.)

### Anv-kadarn 2

toull
* Digor a-dreuz ur c'haled
** Toull an alc'hwez. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 528.)
** [...], da c'houzout piv anezho a c'hallfe lakaat e skouarn ouzh toull an alc'hwez. — (J.K. Rowling, lakaet e brezhoneg gant Mark Kerrain, Harry Potter ha Maen ar Furien, An Amzer embanner, 2012, p. 42.)
* (Ent strizh) Rog
** Sell gwashat toull a zo em loer ! — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 528.)
* Digor a reer en ur voger, en ur speurenn da lakaat un nor, ur prenestr
** Tremen a reas e-biou da di Job. Ober a reas e toull an nor : [...]. — (Jakez Riou, An Ti Satanazet, Skridoù Breizh, 1944, p. 27.)
** — « Lom, emezañ, stankit buan toull ar c'hazh. » — (Jakez Riou, An Ti Satanazet, Skridoù Breizh, 1944, p. 64.)
** Ar skolaer a oa e toull dor e borzh. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 528.)
** Sez a oa o kaozeal kreñv e toull an nor. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 528.)
** Ur mell troc'had den a oa e toull an nor. — (J.K. Rowling, lakaet e brezhoneg gant Mark Kerrain, Harry Potter ha Maen ar Furien, An Amzer embanner, 2012, p. 53.)
* (Dre astenn-ster) Ode, riboul, tremen
** <skouer.>
* an toull-porzh, toull ar porzh
* an toull-karr
* e-toull: araogenn

#### Deveradoù

* didoull
* toullad
* toullañ
* toullenn
* toullek
* touller
* toullerez
* toullerezh
* toullgof
* toullgofañ
* toullus

#### Gerioù kevrennek

* da-doull
* e-toull
* hejer-e-doull : fougaser
* toull-antre
* toull-avel
* toull-bac'h
* toull-bez
* toull-chafot
* toull-dar
* toull-didoull
* toull-digor
* toull-diskarg
* toull-dor
* toull-freuz
* toull-fri
* toull-gouzoug
* toull-goz
* toull-gwenan
* toull-gwesped
* toull-hent
* toull-karr
* toull-kazh
* toull-keuneud
* toull-koad
* toull-kurun
* toull-kuzh
* toull-lag
* toull-lagad
* toull-lonk
* toull-lonkerezh
* toull-malgudenn
* toull-noz
* toull-nozelenn
* toull-bac'h
* toull-porzh
* toull-revr
* toull-roc'h
* toull-sac'h
* toull-sistr
* toull-speg
* toull-strap
* toull-tan
* toull-trap

#### Troioù-lavar

* bezañ etre lost an diaoul ha toull e revr
* chom e toull ar c'hae
* evañ evel un toull goz
* kargañ e doull
* kas unan bennak d'e doull
* kavout ibil da bep toull
* kavout toull
* kavout un ibil da lakaat en toull
* kavout un ibil da vountañ en toull
* kouezhañ en toull izelañ
* kousket evel ur broc'h en e doull
* lakaat an tamm e-kichen an toull
* mont d'e doull
* na gaout daou wenneg da deuler ouzh toull ar c'hi : bezañ paour-tre
* na vezañ toull serret ebet d'ul loen bennak : gouest eo da vont dre gement lec'h zo
* na vezañ toull serret ebet d'unan bennak : gouest eo da vont dre gement lec'h zo
* na vezañ toull stouvet ebet ouzh bennak : gouest eo da vont dre gement lec'h zo
* na vezañ toull stouvet ebet d'ul loen bennak : gouest eo da vont dre gement lec'h zo
* na vezañ treuzoù e toull e zor : na vezañ evit e deod, lavaret dichipot kement a soñjer
* ober e doull : kavout ul lec'h da chom, da annezañ
* sachañ Loull d'e doull
* serriñ e doull
* sevel uhel ar c'herc'h da doull e c'houzoug
* war doull

#### Divinadelloù

* Mil doull war un toull ? – Ur veskenn. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 331.)
* N'ouzout ket pelec'h ema toull ar c'hi e-ti ar person ? — Dindan e lost. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 334.)
* Petra a ya e kêr hag a lez e doull er gêr ? – An alc'hwez. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 331.)
* Ped toull ha ped toullez a zo ac'hann da Vontroulez ? — N'az-teus ket ezhomm da c'houl(enn) : pep hini e-neus e doull. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 328.)

#### Krennlavaroù

* Al logodenn n'he deus nemet un toull a zo boued d'ar c'hazh. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 323.), — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 305.)
* Ar vrud fall a ya dreist ar mor Hag ar vrud vat a chom e toull an nor. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 315.)
* Gwasañ pec'hed a zo er bed eo selled etrezeg toull ar gloued pa vez arru koulz ar pred. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 303.)
* Pa vez tomm an heol an deiz kentañ a viz C'hwevrer e teu al louz er-maez eus e doull da c'harmat d'ar goañv da zonet. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 326.)
* Pa vez tomm an heol da Ouel ar Chandelour e ya al louz d'e doull en ur grial forzh. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 326.)

#### Troidigezhioù

* alamaneg : Loch
* esperanteg : truo
* galleg : trou
* kembraeg : twll
* kerneveureg : toll
* nederlandeg : gat
* okitaneg : trauc , ourat (Bearn)
* saozneg : hole
* spagnoleg : agujero (a-dreuz un dra), hoyo (dezhañ un donder bennak)

### Anv-gwan

| Derez | Furm |
| Derez-plaen | toull |
| Derez-uheloc'h | toulloc'h |
| Derez-uhelañ | toullañ |
| Derez-estlammiñ | toullat |
toull /ˈtulː/
* Zo un toull, toulloù ennañ, zo bet toullet
** Da vont da gerc'hat dour da feunteun-gwer-ar-c'horred, Gant ur c'hozh podig toull hag ur sailhig dizeonet. — (Ar breuz mager, er Barzhaz Breizh.)
* Diwar-benn dilhad en ur stad fall:
** Toull eo ma bragoù. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 529.)
** Ma bragoù a zo toull. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 529.)
* (dre leterc'hañ) Zo hervez ezvezañs unan bennak ennañ
** Pa vo aet homañ ac'hann e kavoc'h toull an ti. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 529.)
* (dre leterc'hañ) Dister, tamm talvoudegezh ebet dezhañ
** An eil diaoul. — « Toull e veze lezet e valetenn, ha toull e c'hodelloù gant aon en dije kemeret ur gwenneg eus an armel. » — (Jakez Riou, An Ti Satanazet, Skridoù Breizh, 1944, p. 58.)
* (dre leterc'hañ) Gwenn ha gwan ar sklêrijenn anezhañ (diwar-benn an heol)
** An heol-mañ a zo toull. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 529.)
* diwar-benn pezhioù moneiz (gwenneg, liard, a veze toullet gwechall)
** Mirdioù, finvskeudennoù, salioù-sonerezh pe c'hoariva, leur-dañsoù, diskouezadegoù, gallout a raemp mont n'eus forzh pelec'h hep diyalc'hañ na zoken ur gwenneg toull. — (Jarl Priel, Va Zammig Buhez, Al Liamm, 1954, p. 156.)
** Eñ n'en devoa ket bet ur gwenneg toull, a-raok ar miz-mañ. — (J.K. Rowling, lakaet e brezhoneg gant Mark Kerrain, Harry Potter ha Maen ar Furien, An Amzer embanner, 2012, p. 107.)
* didalvoud:
** Ur garez toull, un digarez toull
** kaozioù toull

#### Gerioù kevrennek

* kador-doull
* toull-didoull

#### Troioù-lavar

(diwar-benn an dud)
* bezañ toull e deod
* bezañ toull e zaouarn
* kaout ur gwenneg toull, kaout ul liard toull
* toull eo ar billig tu pe du : ret eo kaout disfiz, un dra bennak tort zo.

#### Krennlavaroù

* Diouzh an abardaez heol toull En deiz war-lerc'h glav (ken) a boull. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 326.)
* Heol toull Glav ken a boull. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 326.)

#### Troidigezhioù

* galleg : creux
* galleg : percé , troué
* kembraeg : twll
* kerneveureg : toll
* saozneg : holed (full of holes), pierced

### Furm verb

toull /ˈtulː/
* Furm ar verb toullañ e trede gour unan an amzer-vremañ, en doare-disklêriañ
** Ar broc'h a doull an douar. — (Fañch an Uhel, Soniou Breiz-Izel 2, Pariz, 1891, 1971, p. 14.)
** An den er bed hep ti, na bro, A doull e vez pep deiz a zo. — (Gabriel Milin, Furnez ar geiz, euz a Vreiz, Brest, 1868, p. 122.)
* Furm ar verb toullañ en eil gour unan an doare-gourc'hemenn
** <skouer.>

#### Troidigezhioù

* galleg : (elle)/(il) creuse
* galleg : (elle)/(il) perce , troue