# ret
## Brezhoneg
### Etimologiezh

    Da dostaat ouzh rhaid e kembraeg ha res e kerneveureg.
    Dont a ra eus ur ger keltiek *ra-tjo- a zeufe eus ur wrizienn indezeuropek *h₂reh₁- « dezevout » a gaver ivez er gerioù rad « lavarout » en heniwerzhoneg, ratiō « abeg, rezon » e latin ha raþjo « rhif, kont » e goteg.

### Anv-gwan

| Derez | Furm |
| Derez-plaen | ret |
| Derez-uheloc'h | retoc'h |
| Derez-uhelañ | retañ |
| Derez-estlammiñ | retat |
ret /ˈreːt/; ken ret.
* Bezañ ret → Termenadur da glokaat (Ouzhpennañ)
** Red eo. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 435.)
** Te a zo o kerhad dour ? — Ya, red mad eo ! — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 436.)
** — N'eo ket ret tamm ebet, emezañ. — (J.K. Rowling, lakaet e brezhoneg gant Mark Kerrain, Harry Potter ha Maen ar Furien, An Amzer embanner, 2012, p. 88.)
** — Neville, emezi, mantret on, met pa vez ret 'vez ret. — (J.K. Rowling, lakaet e brezhoneg gant Mark Kerrain, Harry Potter ha Maen ar Furien, An Amzer embanner, 2012, p. 281.)
* Bezañ ret ober un dra bennak : rankout ober un dra bennak
** Hag a deuz d'in-me lavaret Eureuji d'ez-hi vije red. — — (Fañch an Uhel, Gwerziou Breiz-Izel 1, An Oriant, 1868, p. 6.)
** Ret eo krediñ en doa bet c'hoant ar soudard da lammat dreist ar ganol, [...]. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 224.)
** Kerlaban. — N'eo ket red ober d'in kement-se a gamambre ! [...]. — (Yann-Vari Perrot, An Aotrou Kerlaban Pez farsus e 3 Arvest, Brest, 1922, p. 18.)
** Red e vo chench penn d'ar vaz. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 35.)
** N'eo ket red kemer kement-se a boan evid kelou beva ha mervel e-neus an den d'ober war an tamm douar-mañ. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 45.)
** Red e vo harpa eur forhikell er blantenn-mañ evid ma chomo en he zav. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 213.)
** N'eo ket red klask pemp troad d'ar maout. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 338.)
** Red e vo tenna plouz berr da houzoud piv a c'hoarïo da genta. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 421.)
** Red e vez tremen diouz an dud. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 540.)
** Ret e vez bezañ tuet da gignat touilhed — (TBP?, p. ?.)
* Bezañ ret da ober un dra bennak :
** — Penaos ? Lâret din petra a vo ret da ober. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 80.)
** — Petra a vefe ret da ober ? a c'houlennas ur vouezh — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 198.)
** — [...], ha dre ma n' o deus ket graet penn-da-benn ar pezh a oa ret da ober, [...]. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 214.)
** [...] ha penaos e oa ret da ober evit lemel Mari eus a indan galloud ar sirenn. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 255.)
* Bezañ ret da gaout un dra bennak :
** Petra zo ret da gaout evit tizhout penn hor beaj? SAAQ 89
* Bezañ ret da unan bennak ober tra pe dra
** ret eo da ub ober un dra bennak
** Ma mignon, emei, skuiz oc'h, red eo d'eoc'h mont da gousket. — (Erwan ar Moal, Pipi Gonto, Kemper, 1925, p. 13.)
** Red e oa din beza sod : dond amañ da duriat douar ! — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 480.)
** Bremañ e vo ret deoc'h dimeziñ. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/3, Al Liamm, 1988, p. 163.)
** A-wechoù koulskoude, pa glañve ar vamm-gozh, ha ret dezhi chom war he gwele gant ar remm, Yun a yae, bep lun, d'ar vorc'h, da gerc'hat ur bara a bemp lur. — (Jakez Riou, Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all, Al Liamm, 1957, p. 31.)
** Warc'hoazh e vo ret deomp diblouzañ abred. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 103.)
** Red e vo din mond da varhad an eoul. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Première Partie, 1966, p. 79.)
** Red e oa din dïahubi da wele dit. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 99.)
** Red e vo dit diwezataad da zond. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 126.)
** Ret eo din eta gwelet hag-eñ e kavin tu ebet da c’houzout an doareoù amañ, PIPI 93
* bezañ ret da un den da ober un dra
** An teir friñsez eo ret din da gaout, — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 21.)
** An ti a vo ret dit da skubañ bemdez, — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/2, Al Liamm, 1985, p. 228.)
** Ur c’hoari bennak a vo ret dimp da ober, — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/3, Al Liamm, 1988, p. 49.)
* gant un islavarenn diskuliañ en doare-divizout :
** - Ret eo e ve aet er puñs-se, a lârjont. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 17.)
** Ret eo o defe kavet un teñzaour. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 17.)
** Ret eo ho pe kollet ho skiant-vat. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/3, Al Liamm, 1988, p. 123.)
** Ret eo e ves em werzhet d'an diaoul. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/5, Al Liamm, 1994, p. 26.)
** — « Ret eo e ve hemañ ur priñs bras, [...]. » — (Troude ha Milin, Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all, Skridoù Breizh, 1950, p. 42.)
** — « Koulskoude, » eme Yann, « me zo paotr marchosi, ha ret eo e vec'h dall pa na anavezit ket ac'hanon. » — (Troude ha Milin, Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all, Skridoù Breizh, 1950, p. 43.)
* Gant ur raganv e deroù ar frazenn:
** ... me zo ret din mont da glask ar pezh a ra diouer deomp. — (Yann ar Floc'h, Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon, Levrdi Le Dault, Kemper, 1950, p. 121-122.)
** Me ne vo ket ret luskellat ac'hanon ... — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 435.)
** Me n'eo ket ret din chom amañ d'en em lazhañ ... — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 436.)
* Gant un anv e deroù ar frazenn:
** Ar gwele-ze a vo red freuza anezañ din-me da vond d'am gwele. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 166.)

#### Deveradoù

* ret-groñs
* ret-kaer
* ret-mat

#### Troioù-lavar

* pan eo ret
* pa'z eo ret
* pa vez ret

#### Krennlavaroù

* Mervel zo ret, Dimeziñ n'eo ket.
* N'eo ket gwellaad a ra ar marc'h pa vez red e varc'hegez alïez. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 305.)
* Red e vez mervel evid diskouez e vezer bet klañv. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 310.)
* Evid kelou bevañ beteg mervel ha mervel pa vo red... n'eus ket ezomm d'en em dregasiñ. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 310.)
* Etre maro ha bew e vez red delc'her da vond. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 311.)
* Red a vez d'an den ober e zispign diouz e c'hounidegez. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 313.)
* Red eo d'an eil paour sikour egile. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 313.)
* Red vez neuiñ pe veuziñ. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 320.)
* Anduriñ a zo red, med karoud na n'eo ket. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 320.)
* Ur yar pa he devez dozvet a zo ret dezhi kanañ.
* An debriñ hag an evañ a zo ret er bed-mañ. Krennlavar.
* Etre marv ha bev e vez ret derc'hel da vont. TBP

#### Troidigezhioù

* kembraeg : rhaid
* galleg : nécessaire
* saozneg : necessary , needed
* spagnoleg : necesario , preciso
* portugaleg : necesario , preciso

### Daveoù

Roll an daveoù :
* : Albert Deshayes, Dictionnaire étymologique du breton, Douarnenez, Le Chasse-Marée, 2003, p. 617.
* : Michiel de Vaan, Etymological dictionary of Latin and the other Italic languages, Leyden, Brill, 2010, p. 519-520.