# den
## Brezhoneg
### Etimologiezh

    Kavet en henvrezhoneg den.
    Meneget er C'hatolikon (den).
    Da geñveriañ gant ar gerioù dyn en kembraeg, den en kerneveureg, duine en iwerzhoneg, donios en galianeg.
| Indezeuropeg | Henamzer uhel Kentkeltiek h.a. | Henamzer Predeneg h.a. | Krennamzer uhel Henvrezhoneg h.a. | Krennamzer izel Krennvrezhoneg h.a. | Amzerioù modern Brezhoneg h.a. | Yezhoù all |
| *dʰéǵʰōm$^{(en)}$ | *gdonyos$^{(en)}$$^,$ | *dün$^{(en)}$ | don, den | | den |
| | | | den | | den | Kerneveureg |
| | | | | dyn | dyn | Kembraeg |
| | | xtonion (gdonios) | | | | Galianeg |

### Anv-kadarn

den /ˈdẽːn/ gourel, (liester : tud, denion, denioù, furm vihanaat denig)
* an den : an-unan
** Nag a drubuilh en devez an den war an tamm douar-mañ. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 550.)
** Ar re-se a soñj gante n’en devez sort an den d’ober. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 193.)
** Kaset e ve an den war ar c'herzhed ma rafe se — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 253.)
* ma den: ma fried, ma gwaz (e Treger dreist-holl):
** ... evit ma teuje an holl vadoù, he re ha re he den diwezhañ d'he merc'h Katell. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 293.)
** -Ma den en deus tapet anezhañ er jardin. -Laret d'ho ten dont d'am c'havout disul gentañ, ha degas gantañ an evnig. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/3, Al Liamm, 1988, p. 137.)
** FULUP. — Kalz re vrao, diouz va c'hoant !... En em glemm a-walc'h a rae he den ouz ar strakell-se ; ne baoueze ket ar paour kaez dogan da vont war gein ar marc'h... — (Jarl Priel, Ar Vatez vihan, Sav niv. 29, Diskar-amzer 1944, p. 11.)
** Intañvezed : o denioù zo waet tout. Brezhoneg ar Skorv, 148
* ma den : a lavared a-wechoù d'ur c'hengaozeer
** — Her lavaret a c'hellez, va den ; me am eus dija gwelet meur a hini. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 155.)
* pep den, kement den
* meur a zen : meur a unan, a-wechoù meur a hini → Termenadur da glokaat (Ouzhpennañ)
** Un daouarn tomm hag ur galon yen A ra goap a veur a zen. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 351.)

#### Gerioù kevrennek

* den-a-bluenn
* den-a-di
* den-a-dra
* den-a-enor
* den-a-gambr
* den-a-lez
* den-a-lezenn
* den-a-Stad
* den-bleiz
* den-bouc'h
* den-deuet
* den-Doue
* den-e-garg
* den-gouestl
* den-marc'h
* den-meur
* den-nevez
* mab-den

#### Deveradoù

* denegezh
* denek
* denel
* denelezh
* deneliezh
* denenn
* denez
* dengar
* dengarour
* dengarouriezh
* dengreizel
* dengreizelour
* dengreizelouriezh
* denheñvel
* denheñvelegezh
* denjentil
* denoniel
* denoniezh
* denoniour
* den-ran
* denvuzulierezh
* denzebrer
* denzebrerezh
* dreistden
* euzhden
* gouzen
* mab an den
* pennden
* nen

#### Troioù-lavar

* ... a zen
* bezañ den da ober un dra
* bezañ den d'e c'her
* na vezañ marv mil den

### Krennlavarioù

* Aesoc'h d'ur c'hañval tremen dre grao un nadoz Eget d'un den pinvidik mont d'ar baradoz.
* Un daouarn tomm hag ur galon yen A ra goap a veur a zen. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 396.), — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 318.)
* N'eus ket ezomm da gemer un den bihan evid espern boued nag unan braz evid ober muioc'h a labour. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 303.)
* Ur c'hemener n'eo ket un den : Kemener eo ha netra ken. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 307.)
* An den dre ma gosa a falla. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 309.)
* E bro an dud kamm e kred pep den kerzhout eeun.
* Sotoc'h evit an den en kelenn. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 316.)

#### Troidigezhioù

(1)
* galleg : homme
* nederlandeg : man
an den (2)
* galleg : l'homme , l'on , on
* nederlandeg : men

### Raganv

den /ˈdẽːn/
* den ebet (gant ur verb er stumm-nac'h peurvuiañ).
** N'eus den. Ne c'hall den kompren.
** ne oar den
** den ne oar
** An amiegez ... a c'houlenn mont er-maez. -Nann, n'aio den er-maez c'hoazh, eme ar roue .... — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/3, Al Liamm, 1988, p. 133.)
** Den ne ouie da belec'h e oa aet, na den zoken ne glaskas her gouzout. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 111.)
** ... mes ne weljont den. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 224.)
** Den ne responto bremañ?. — (Jakez Riou, An Ti Satanazet, Skridoù Breizh, 1944, p. 88.)
** Den ne c'hellahe laret spis mard eo kornek pe digornek. — (Job Jaffre, Etrezomp e brezhoneg 1, Emglev an Orient, p. 304.)
** Koad a-us dezhañ, koad dindanañ, koad tro-dro dezhañ, kaer en devez hopal, den ne respont anezhañ ? - Ar person er gador sarmon. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 329.)
** ... : den ne ouias pelec'h e oa êt. — (Erwan ar Moal, Pipi Gonto, Kemper, 1925, p. 3.)
** — « [...]. Rak se, arabat eo deoc'h en em ziskouez da zen, nemet din-me, nag ober an disterañ trouz. [...]. » — (Troude ha Milin, Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all, Skridoù Breizh, 1950, p. 80.)
** ... ne oufe den, nemet her gwelet en defe, anaout ar vad a reas deomp merc’hed deuet gant o zud ... — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 215.)

## Spagnoleg

den

### Liamm diabarzh

* Stagadenn:Displegadurioù spagnolek/dar
* ↑ Ranko Matasović : Etymological Dictionary of Proto-Celtic (2009), p156
* ↑ Jean-Paul Savignac : Dictionnaire Francais Gaulois (2009), p94