# Yann ar Baon

Eur c’halvez koz eus parrez Lok-Eginer a gonte kement-ma d’in n’eus ket gwall bell zo.
* Al labourerien eus ar c’heariou
* A gred an holl sorc’hennou ;
* Deomp da gonta unan vras,
* Marteze ’vezo kredet gwelloc’h c’hoaz !
Yann ar Baou, war am eus klevet, a yoa o chom e Ti-Boud, parrez Gwinevez, e leac’h ma ’z eus brema eur c’halvar. Eun ti hag eur gwele bras a ranke kaout mar deo gwir ar pez am eus klevet : Yann ar Baon a yoa en e wele etre nao bleg, ha nao metr an devon pep pleg !
Marteze ez eo gwir ; re wir kentoc’h zoken, a lavare enn doktor bras eus n’ouzon dare pe leac’h, a vro ar peulvaned, kredabl eo.
Yann a yoa krog en e ugent vloaz, ha morse c’hoaz koulskoude n’oa bet savet eus e wele. E vamm, hi, a ranke mont bemdez da redek an henchou da glask bara d’he mab lezirek. An amezeien alies a rea rebechou d’ezi abalamour na rea ket d’he faotr sevel evit mont da glask pe da c’hounit.
Eun dervez, oc’h erruout er gear, ar vamm a lavaras da Yann :
— « Asa, va mabig, red e vezo d’it evelato sevel eus da wele… »
— « Sevel eus va gwele ? Petra eo an dra-ze, mamm ? »
— « Dont er-meaz alese, va mabig keaz, da glask pe da c’hounit. »
— « Da glask pe da c’hounit ? Petra eo an dra-ze, mamm ? »
— « Mont da glask da voued pe da c’hounit anezan, na petra ’ta, mabig keaz ! »
— « Mad, neuze, va mamm, me zo o vont da zevel, eme Yann. »
E zillad a wiskas en e wele. Goude e taolas e dreid war ar bank-tosel.
— « Ya, va mamm, mez daoust hag-en e vezo ar bank krenv a-walc’h d’am dougen ? »
— « O ya, mechans, va mabig ! »
Ha Yann neuze o teurel e ziwesker hir da heul e dreid war ar bank. Kerkent avad e oe klevet eur maread strakadennou. Ar bank eo a yoa o tigeri gant Yann, ken pounner e oa.
— « Daoust hag an douar, mamm, a vezo kalet a-walc’h d’am dougen ? »
— « Marvad sur, diodig ! »
Pa lakeas Yann e dreid war an douar ez eas e-barz, evel ma’z eomp-ni en erc’h e-pad ar goanv.
— « Brema neuze, va mamm, me zo o vont da glask pe da c’hounit ! »
Hag e sammas eur zac’h hir hir oc’h e gein, a yoa kals hiroc’h c’hoaz. Hag ez eas en hend.
Kenta a gavas war e hend e oa eun ti-fourn. Edo ar fournier o tenna ar bara poaz er-meaz. Dre ma teuent, Yann o lakea en e zac’h. Ar fournier a yoa souezet bras gant kement-all a hardiziegez. Ma lavaras da Yann :
— « Petra reez aze ? »
— « Me a zo o klask pe o c’hounit ! » eme Yann.
— « Hir eo liven da gein, evit gwir ; n’eo ket hir a-walc’h evelato evit dougen ar fourniad-ma en he fez ! »
— « Petra leverez ? » eme Yann.
— « Me lavar, eme ar fournier, e vezo an holl vara-ma d’it, ma sammez anezo war da gein ! a
Ne oe ket red pedi Yann diou wech. Samma a reas ar c’houec’h-ugent dorz vara, hag hen ac’hano hep lavaret zoken « bennoz-Doue » d’ar fournier a jomme da zellet, glas e c’henou.
— « O va mabig paour, eme ar vamm p’her gwelas, e peleac’h ez out-te bet o laerez ar bara-ze ?
— « Mamm. n’em eus laeret netra. Ar fournier eo an deus lavaret d’in digas ar bara-ma ganen, mar doan gouest. »
— « Red e vezo d’it o faea evelato ! »
— « Tra ! Tra ! Tra ! eme Yann ; n’em eus ket klevet a ganaouennou evel-se ! »
— « Mad, gwell a ze neuze, eme an hini goz ; eur gwaz out, va mabig ! »
— « Kement-se koulskoude, va mamm, n’eo ket a-walc’h : bara hep kig a zo seac’h. Daoust ha da beleac’h ez afen da glask kig ? »
Yann en doa great eur pennad brao a hend pa zigouezas dirak eur gigerez. Edot o skourra eur pez ejen lart a boueze daou vil lur hag a goustas nao c’hant lur d’ar c’higer. Yann an doa great meur a dro d’al loen da c’houzout dre be du kregi ennan evit e zamma, pa zigouezas ar c’higer.
— « Asa, paotr, emezan, teo ha bras out evit gwir ; krenv out ive, kredabl eo. Mad, klaoustre ne deui ket a-benn da zamma an ejen-ma war da gein !… »
Ezom ebet da lavaret diou wech. Yann a laka e choug dindan an ejen ; goude e ra eur jachaden ker krenv ma teu an hanter eus ar zolier da heul al loen.
Pa oe dizro d’ar gear gant e zamm, an hini goz a lavaras adarre hervez he c’hustum :
— « Asa, va mabig paour, ema eat da spered diganez, red eo ma ve. E pelesc’h out bet o laerez an ejen-ze ?
— « N’em eus laeret netra, mamm, » eme Yann.
— « Aotrou Jezuz, ho pet truez outan, rak ne oar ket petra a ra ! Dont a ray an archerien d’az kerc’hat da vont d’ar prizon mar kendalc’hez da laerez evel-se… »
— « Ar prizon ? Ar prizon ? Petra eo an dra-ze, mamm ? »
— « A feiz ! mabig paour, e vezi kaset d’eun toull du… »
— « Asa, mamm, chommit sioul, rak n’em eus laeret netra. Arabad eo d’eoc’h lenva evel-se ; bezit laouen kentoc’h, p’eo gwir hon deus brema kig ha bara da zibri epad eur reujad brao a amzer. Keuneud a vank d’eoc’h d’ober tan, mont a ran da glask. »
Hag hen en hend adarre.
Digouezet en eur c’hoad e tap krog en diou wezen vrasa a gav, hag o zenn griziou hag all eus an douar. En em lakaat a ra neuze d’o gwedenna ha d’o leda e-harz e dreid goude-ze. Diframma a ra ivez ar c’heuneud-all a vriadou. Eur c’hart-heur goude n’oa mui planten ebet en he zav. Digas a ra an holl geuneud-se war an diou wezen gwedennet gantan, hag ec’h eren anezo.
Sammet war gein Yann, ar c’heuneud a zigouezas prestik goude e ti an hini goz. Red mad e oe d’ezi lezel ar c’heuneud-se er meaz, rak an ti n’oa ket frank a-walc’h evit o digemeret.
— « Bara, kig ha keuneud hoc’h eus brema, mamm, ne vank mui d’eac’h nemet dour evit ober souben zruz. Mont a ran da gerc’hat.
Ha Yann neuze da redek war-zu ar foenneier.
Ne zaleas ket da gaout eur feunteun krenv he eienen. Petra reas Yann neuze ? Klaskit… ! Koulskoude, gwelet a ran ne deuot morse a-benn da gavout. Samma a reas ar feunteun war e choug, ha yao d’ar gear !…
— « Brema da vihana, eme Yann d’e vamm, brema ne vank mui netra d’eoc’h. Beza ho peus bara, kig, keuneud ha dour. N’emaoc’h ket war-nez koueza en dienez. »
— « Nan avat, va mabig ; eur gwaz out hag a oar en em denna mad tre ! »
— « Ya da, mamm ; mez n’eo ket a-walc’h kement-se, mont a rankan da glask pe da c’hounit. »
Dont a rea an dour stank e daoulagad an hini goz pa gimiade dioc’h he mab Yann ; hogen, red mad oa d’ezi len lezel da vale pa n’helle ket hen derc’hel.
Kenta ti a gavas war e hend e oa eur presbital. Hep marc’hata ez eas da skei war an nor. Ar garabasen a deuas da zigeri d’ezan.
— « Piou hoc’h-hu, va den mat ? » emezi, spontet holl o welet eur seurt peul dirazi.
* — « Me eo Yann ar Baon,
* Ne varvin ken em bezo bet aon ! »
* Ar garabasen a c’halvas an aotrou person.
* N’em eus ket ezom da lavaret d’eoc’h e oe ken nec’het
* hug e blac’h. Goulen a reas ivez outan :
* — « Ch, ma Doue ! piou hoc’h-hu ’ta ? »
* — « Lavaret em eus bremaik d’ho karabasen : Yann
* ar Baon ne varvo ken en devezo bet aon ! »
* — « Petra glaskit, va den mat ? » eme ar person
* adarre.
* — « Deuet on da glask pe da c’hounit. »
* — « Pe seurt micher a rit-hu evit gounit ho para ?
* — « Va micher beteg-hen a yoa chomm hep ober
* netra. Gouest on avad da ober n’eus forz petra, ha pa ne
* ve ken da zivelfeda (zivelc’houeda) kaol. »
* — « Dres, eme ar person, bep bloaz ez a va c’haol gant
* ar melfed (melc’houed) abalamour eo ne gavan den d’o
* divelfeda. »
* Ha setu ma oe kaset Yann d’ar c’haol. A-benn eur
* pennad goude e oe lavaret d’ezan dont da zibri e veren.
* Pa zigouezas er gegin Yann a reas eur zell en-dro d’ezan.
* Sec’hed an doa ; hag evel ne gave ket a zour, setu hen o
* tapa krog er gaoler a veze o tomma ar zouben, ha d’he
* goulonderi e berr amzer.
* Goude e krogas en eul loa evit debri e voued. Panefe
* an aotrou person en divije lonket dioc’htu kement a yoa.
* — « Asa, va faotr, war a welan, hoc’h eus ankounac’heat
* lavaret ho Penedisite : »
* — « Minisite ? Petra eo an dra-ze ? » eme Yann.
* — « N’ouzout ket ’ta da Venedisite ? » eme an Aotrou
* Person.
* — « Morse em buez n’em eus klevet hano eus Minisite
* ebet. »
* An Aotrou Person a gemeras ar boan da zeski d’ezan
* e Venedisite e latin hag e brezoneg. Deski a reas d’ezan
* ouspenn e bedennou evit mintin ha noz. Daoust n’oa bet
* morse er skol, Yann a zeskas buan an traou-ze.
* Dizrei a reas adarre d’e labour, e leac’h ma chommas
* betek kuz-heol.
* E-pad an amzer-ze ar zakrist (pe ar c’hloc’her) a deuas
* da gaout au Aotrou Person evit eur gefridi bennak. Ha
* setu ma savas kaoz Yann ar Baon ganto.
* — « Aze, eme an Aotrou Person, ez eus deuet eun
* divelfeder kaol. »
* — « Pe hano a reer anezan ? » eme ar zakrist raktal.
* — « Yann ar Baon ne varvo ken en devezo bet aon ! »
* — « Mad ! mad ! eme ar zakrist, me welo pe seurt
* den eo. »
* — « Teo hag huel ! »
* — « List ac’hanon, eme ar zakrist ennan e-unan ; me
* a gavo krog ennan e doare pe zoare. »
* Hag ez eas d’ar gear laouen bras.
* O welet e teue au noz, Yann a zonjas lezel ar melfed e
* peoc’h evit mont d’an iliz da lavaret ar pedennou an doa
* desket ken braoik. Dont a reas ar zakrist eur pennad
* goude da zini (zon) an Anjeluz. Yann ne reas van evit
* klevel ar c’hleler o volea. Setu perak ar zakrist a oe mall
* gantan disken da alc’houeza holl dorojou an iliz evit
* tapout Yann e-bars.
* Unnek heur hanter zo skoet ; Yana a jomm bepred
* war bennou e zaoulin da zibuna chapeledou. Setu hen o
* sevel en eun taol. Dirazan e wel eun derez.
* — « Daoust, eme Yann, da beleac’h ez eer gant an
* dereziou-ma ? Mont a ran da c’houzout.
* Pa oa eat betek a nec’h, edo en eur gador-brezeg.
* Yann avad ne c’houie ket petra oa. Sellet a reas endro
* d’ezan, e pep korn eus an iliz ; ne welas ket nemeur a
* dra, kredabl eo, rak d’ar poent-se eus an noz e vez tenval
* peurvuia.
* D’an taol a hanter-noz an iliz en em gavas leun a dud
* en eun taol. Kaër en doa Yann sellet outo ne deue ket
* a-benn d’anaout den ebet.
* Eur beleg a zavas oc’h an aoter. N’oa ket hen person
* ar barrez, hag hini ebet eus an aotronez kureed.
* Bep eur mare, ar beleg a zizroe oc’h an dud da lavaret
* Dominus vobiscum, hag ar c’hurust a responte bep tro :
* Et cum spiritu tuo.
* Yann a zelaoue mat hag a eve an holl gomzou a gleve,
* ha pa zizroas ar beleg evit an drede gwech da lavaret :
* Dominus vobiscum, Yann a youc’has : Et cum spiritu
* tuo ?
* O veza klevet kement-se, an oferenner, deuet da veza
* laouen evel heol ar beure, a zizroas oc’h Yann ar Baon
* evit lavaret d’ezan :
* — « Seitek kant vloaz ’zo edomp o c’hedal e teuje enn
* den beo da lavaret d’eomp ar c’homzou-ze. Ra viot benniget
* gant Doue da veza hon tennet eus poaniou kriz ar
* Purkator ! »
* Ha setu an iliz deuet da veza goullo a-nevez, nemet
* Yann hepken enni. An eneou salvet a zave o mouez da
* gana kantikou a laouenedigez, o c’houlen gant an Holl-C’halloudeg
* kaout truez oc’h ar paour keaz Yann keit ha
* ma vije er bed-ma, ha rei d’ezan perz e eürusded ar
* Baradoz da heur e varo. Grik ebet ken da c’houde ! An
* eneou a yoa eat d’o bro nevez, ha Yann a ziskennas evit
* mont d’e wele. Siouaz ! ne gavas nemet dorojou serret ha
* prennet mat. Kaer en devoe skei, ar re-ma na zigorent nag
* na dorrent. Goude poania epad ouspenn eun hanter heur,
* an nor a zigoras anezi he-unan. O burzud ! Ar beleg
* tennet gant Yann eus ar Purkator eo a deuas da zigeri
* d’ezan.
* — « Eus lein ar Baradoz, emezan, em eus klevet ac’hanout
* o skei war an nor-ma, hag ez on deuet da zigeri
* d’it. Gwelet em eus ar Zalver Doue an deus karget
* ac’hanon da zont d’az kerc’hat evit da gas d’e Varadoz,
* p’eo gwir ec’h eus bet an eurvad da denna eun ilizad tud
* eus tan skrijus al leac’h a binijen.
* Lod a lavar ez eas Yann war an heur korf hag ene da
* heul ar beleg d’ar Barudoz ; lod-all, en enep, a lavar e
* c’houlennas digant Doue chom c’hoaz eur pennad war
* an douar evit kreski e zantelez… Ar pez a c’heller da
* lavaret gant gwirionez eo ne oe mui gwelet diwar neuze
* wardro Gwinevez ; den nemet Doue na oar da beleac’h
* eo eat.
* (Digaset d’in gant Job-Per ar Bras eus Lok-Eginer).
* Klaoda.