OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Iez Breiz

Oberennoù damheñvel pe handelvoù all zo ivez, gwelout Ma c’horn-bro/Yez hon zado.
Iez hon tadou, iez benniget,
A bep-amzer komzet ’n hon c’hreiz
A vihanik ’m [euz] da garet,
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz !
Te ’m euz karet, hag a garinn,
Iez kaer hon zent, iez glan hon feiz,
War ar bed keït ha ma vevinn, —
Rag te, iez koz, eo buez Breiz ! —
Te ro d’in iec’het, pa venn klan,
Te laka skler ha glan ann deiz,
Iez Taliesinn ha Gwenc’hlan, —
Rag te, iez koz, eo buez Breiz ! —
Pa ve ma speret ankeniet,
Ha glac’har em c’halon e leiz,
Gant eur zonik ’venn diboaniet, —
Rag te, iez koz, eo buez Breiz ! —
Er broïou pell ma c’halonik,
Evel ar Gwennili d’he neiz,
A huana da iez Arvorik, —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
Vel ma tiwall ar Mesaër
He oanedigou oc’h ar Bleiz,
Breiziz, diwallomp hon iez kaer, —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz !
Gwasket oud gant ar C’hallaoued,
Eneb ar gwir, eneb ar reiz,
Met did eo ma c’halon bepred, —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
Gouzanvomp peb-tra, tud ma bro,
Evomp dour, debromp bara heiz,
Met dalc’homp-mad bet’ ar maro, —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
Kanomp hon gwerziou, hon zoniou,
Stourmomp ouz ar Gall a c’houez preiz,
Stourmomp ! ha miromp hon giziou…—
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
Gand eur werz-koz ha sin-ar-groaz
Pa c’houlenn ar paour kez lojeiz,
Hen digomeromp gant joa vraz, —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
Ha ni, Barzed newez Arvor,
Nin hen tou holl dirag ann deiz,
Dirag ann heol, dirag ar mor, —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
Ni droc’ho Hon teod enn hon bek
— Kleo, Brizeuk, da genvroiz keiz —
« Kent wit dinac’h ar Brezonek, » —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
Me lavar, hag a lavaro :
— « Keït ’lammo ma c’halon em c’hreiz,
« Iez ma zud koz me az karo ! » —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
Ha goude buhez ar bed-ma,
Enn eur Vreiz-all me am euz feiz
Da gomz Brezonek vel ama, —
Rag te, iez koz, eo buhez Breiz ! —
                                     F.-M. ANN UHEL.
       E Kear ann Oriant, gouere, 1867.
# Gwerz an otro a Gernewè

| ◄ | Gwerz Iannic Herri  ► |
* An ôtrô deuz ar Gernewè
* ’N eus grêt ober eul lestr newè.
* ’N eus grêt ober eul lestr newè
* Da gass en prézant d’ar Roué.
* Ar mab hénan a lavarè
* D’he dad, d’he vamm, er Gernewé :
* — Ma zad, ma mamm, mar am c’haret,
* Gant al lestr newé me n’ in ket.
* Rac ma c’halon na badfe ket
* Gant c’houez ar mor hac ar pesked.
* — Drouc ha mad gant neb a gomzo,
* Gant al lestr newè c’hui iello ;
* C’hui, mab hénan, vô mestr ennhi,
* Ho preudeur vô d’ac’h merdédi.
* I
* Mab ar Gernewè a larè
* En bord an ôd pa arriè :
* — Crenv ê ma c’halon pa na rann
* O coll ar wél diwar Sant-Iann,
* O coll ar wél a di ’r Poullé :
* Al leui van éno em goudé !
* Al leui van éno em goudé,
* ’N ti ma dous coant, Mari ’r Poullé !
* Hac he vreudeur euz hen clewed
* An eil d’éguilé deus laret :
* — Tôlomp-han er mor da veuzan
* Pa n’am emp joaüsted outhan ;
* Tôlomp-han er mor d’ar pesked,
* Pa na ro d’imp neb joaüsted.
* Ar mab hénan, p’hen eus clewed,
* D’he vreudeur hen eveus laret :
* — Ma breudeur kér, mar am c’haret,
* Ewit er mor n’am zôlfet ket,
* Ewit er mor n’am zôlfet ket,
* Da veza bewans d’ar pesked.
* Ma lakêt ’n costè eur garrec
* Da verwel gant naon pe zéc’hed.
* Tri dé ha ter noz ec’h ê bét
* Ar mab hénan war ar garrec,
* Ar mab hénan war ar garrec
* Hep n’hen eus bet naon na zéc’hed.
* II
* Ar verdédi a lavaré
* Da vestr al lestr eun dé a oé :
* — Holà ! mestr al lestr, arrétet,
* Nin wêl merdéad fortunet,
* Eur mouchouër ’n he zorn ganthan,
* Oc’h ober zîn mont da wit-han.
* Na, mestr al lestr, ma permétet,
* Nin ’c’h ei gant ar vag d’he gerc’hed.
* III
* Mab ar Gernewè a larè
* Da vestr al lestr, p’hen zaludè :
* — Mestr al lestr, d’in-me lavaret,
* A bé-seurt douar é teuet ?
* A bé-seurt douar é teuet ?
* Pé-seurt béaj a brétantet ?
* — A Douar Sant-Iann é teuomp,
* Douar-Newè a brétantomp.
* — Na deuz a Zant-Iann ma teuet,
* Pétra newè hoc’h eus clewet ?
* — N’am eus clewet nétra newè,
* M’ê gwilloudet Mari ’r Poullé,
* Bet d’hei eur mab caër ’vel an dé,
* Lerer zo da vab ’r Gernewè.
* — Ma c’hasset da Zant-Iann fété,
* Elec’h mont da Douar-Newè,
* Ha me baeo d’ac’h pemp cant scoet
* ’Wit ar véaj n’ho po ket grêt,
* Ha war benn ma vo noz fété
* Me eureujo Mari ’r Poullé.
* M’hi grei perc’hen mil scoet leuvé
* Hac hi na deus gwennec anhê.
* Hac hi na deus gwennec anhê,
* Met ’c’h ê brawa plac’h a valé.
* IV
* Mab ’r Gernewè a zaludè
* ’N ti ’r Poullé coz pa antréè :
* — Bonjour ha joa ’bars an ti-man.
* Mari ’r Poullé pélec’h é-man ?
* — Ma ê clanv fall war he gwélé,
* C’hui ’zo caus, ôtrô ’r Gernewè.
* — Mari, zavet deuz ho kwélé
* D’eureujin ’n ôtrô Gernewè,
* D’eureujin ’n ôtrô Gernewè,
* Ha na vé ket contant he ligné.
* — Me n’ zavin ket deuz ma gwélé,
* Pa n’ ê ket contant hô ligné,
* Pa n’ ê ket contant hô ligné
* A venn merc’h caer er Gernewè.
* Me a varvo aman fété
* Gant hon mabic, caer ’vel ann dé.
# Ma c’horn-bro/D’an Aotro Augustin David, Eskop Sant-Briek ha Treger

| ◄ Yez hon zado | D’an Aotro Augustin David, Eskop Sant-Briek ha Treger | D’an Aotro Theodor Hersart Kermarker ► |
* C’houi a zo eun den mad hag a gar en pep tra
* Al lealded, ar wirionez ;
* Leun oc’h a gomzou mad ’vit pep den, ha netra
* N’hall trec’hi war ho karantez.
* ’Vel-se ez oc’h karet dre-holl, en Breiz-Izel,
* Pep-hini a oar hoc’h hano,
* Hag eun dez a deuo, marteze n’ê ket pell,
* Pep-hini en Breiz ho kano ;
* Rak en amzer fall-ma, teval evel an noz,
* Leun a c’hlac’har hag a anken,
* Pa c’hoantaër mouga mouez ha feiz ar re goz,
* C’houi ’diskouez d’imp ar sklerijenn.
* ’Barz kant vloaz hag ouspenn, mar komzer en hon bro
* Hon yez karet ar Brezoneg,
* Ha mar dalc’h ar Breton d’e yez, bet’ ar maro,
* Da gement-se c’houi ’vo kiriek.
* Lâret d’ho peleien, lâret d’ê alïes :
* — « Tud keiz, labouret ha poaniet,
* » Evit harz da vervel ar Brezoneg, ho yez ;
* » Komzet ho yez ha studiet. »
* Pa deufet da vale neuze er parroziou,
* War ho hent, ’lec’h ma tremenfet,
* C’houi ’glevo a bep tu an hevelep komziou :
* — « Hennez ê ma eskop, sellet !
* » Hennez a gar tud Breiz, en e galon, paotred,
* » Hennez a gomz Brezoneg mad ! »
* Breton, ’fell d’in lâret evel ar Vretoned,
* Hag ive ho trugarekât.
             Plouaret, 18 a viz gouere 1872.
# Ma c’horn-bro/D’an Aotro Theodor Hersart Kermarker

| ◄ D’an Aotro Augustin David, Eskop Sant-Briek ha Treger | D’an Aotro Theodor Hersart Kermarker | Klemgan war varo P. Proux, Barz Kerne ► |
* Aotro Hersart, ar barz, n’ho meus morse gwelet,
* Koulskoude ho karan, hag en Breiz hag en Gall,
* ’Lec’h ma ve dirazon eul levr bennak meulet :
* — « Lennit ar Barzaz-Breiz ! » a lavaran raktal.
* Hennez ê, a bell zo, ma levr muia karet,
* Hag en neb bro ar bed na welan ket eun all
* A ve kaeroc’h ’getan. Lïes am eus lâret,
* O welet ’vel d’hon yez an amzer-man ’zo fall :
* Allaz ! allaz ! pelec’h an amzer, en Armor,
* Er menez hag er c’hoad, ive en aod ar mor,
* E kane barzed Breiz oberou an dud vad ?
* Pelec’h an amzer-ze? Tremenet ! tremenet !…
* Met en ho levr, Hersart, e karan c’hoaz klevet
* He mouez, a ra tridal kalon pep gwir Vreizad.
             Kemper, 28 a viz mae 1861.
# Ma c’horn-bro/Yez hon zado

Oberennoù damheñvel pe handelvoù all zo ivez, gwelout Iez Breiz.
| ◄ Breizadez oun | Yez hon zado | D’an Aotro Augustin David, Eskop Sant-Briek ha Treger ► |
Te, yez koz, é buhez Breiz !
* Yez hon zado, yez binniget,
* A beb amzer komzet ’n hon c’hreiz,
* Dreist pep tra am eus da garet,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Te ’m eus karet hag a garin,
* Yez hon zent koz, yez kaer ar feiz,
* War ar bed keit ha ma vevin,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Te ’ro d’in yec’hed, pa ven klan,
* Te laka skler ha glan an deiz,
* Yez Taliesin ha Gwenc’hlan,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz,
* Er broio pell, ma c’halonig,
* Evel eur gwenneli d’he neiz,
* A huanad d’an Armorik,
* Rak te, yez koz, è buhez Breiz.
* Gwasket out gant ar C’hallaoued,
* Eneb ar gwir, eneb ar reiz,
* Mes d’it ê ma c’halon bepred,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* ’Vel ma tiwall ar mesaër
* E oanidigo eus ar bleiz,
* Breiziz, diwallomp hon yez kaer,
* Rak te, yez koz, é buhez Breiz.
* Pa ve ma spered ankeniet,
* Ha glac’har em c’halon, a-leiz,
* Gant eur zonig ’ve diboaniet,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Gouzanvomp pep poan, tud ma bro,
* Evomp dour, debromp bara heiz,
* Dalc’homp d’hon yez, bet’ ar maro,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Gant eur werz koz ha sin ar groaz,
* Ar paour keiz, pa c’houlenn lojeiz,
* Hen digemerit, gant joa vraz,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Kanomp hon gwerziou, hon zonio,
* Stournomp, ’wit n’ vefomp ket eur preiz
* D’ar re C’hall ; miromp hon gizio…
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Ha ni, barzed nevez Armor,
* Ni a dou holl dirak an deiz,
* Dirak an heol, dirak ar mor,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Ni ’droc’ho krenn hon zeod ’n hon beg,
* Hag a skuilho hon gwad a-leiz,
* Kent ’get dinac’h ar Brezoneg,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Evidon ’lâr hag a lâro :
* Keit ma lammo kalon em c’hreiz,
* Yez ma zud koz, me az karo,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
* Ha goude buhez ar bed-man,
* En eur bed all am eus ar feiz
* Da gomz Brezoneg, ’vel aman,
* Rak te, yez koz, ê buhez Breiz.
             An Oriant, an 31 a víz gouere 1867
# Ma c’horn-bro/Ar stêr vihan

| ◄ Dec’h ha hirie | Ar stêr vihan | Diskuizadenn ► |
* Setu aman eur stêr heb hano ha hep brud,
* N’eo ket anavezet a-bell, ’vel eur burzud,
* Ha biskoaz, a gredan, biskoaz n’ê bet kanet
* Gant eur barz eus a Vreiz pe en Bro-C’hall ganet.
* Koulskoude m’hen lavar, nag en Breiz nag en Gall,
* ’Lec’h am eus baleet, n’em eus gwelet eun all
* A ve skleroc’h he dour ha gwelloc’h he dluzed,
* Na muioc’h a vleunio, en daou du d’an dour-red.
* ’Us d’an dour skler a zo ha gwez derv ha gwez faou,
* Bodenno gwern, haleg, kelvez karget a graou,
* ’Lec’h ma kan an evned, a-hed an dez, sonio,
* Hag ar gwezvoud c’houez-vad a grap war ar skourio.
* Ar pesked a c’hoari en heol, ’barz an dour skler,
* Ar c’helien livet-kaer a darnij ’us d’ar stêr,
* Ar saoud hag an oc’hen a beur ’barz ar prajo,
* An durzunell a gan, du-hont, ’barz ar c’hoajo.
* Dirak ’zo mederrien, er roz, o troc’ha kerc’h,
* O falz a luc’h en heol, hag an erv, war o lerc’h,
* Em c’holo a damoez : broudet gant ar c’helien
* Ar saoud a glask disheol, a red hag a vreskenn.
* Ah! hag a blijadur am eus bet dre ama,
* Pa oan c’hoaz yaouankik ! Neuze, evel brema,
* ’Karien redek atao dre ’r parko, ar c’hoajo,
* Ha n’em boa ket ma far evit kavout neizo.
* Ken skanv hag eur gwinver, war ar gwez e pignen,
* Hag ar c’hoz mogero, diskabell, diarc’henn,
* Diroget ma dilhad, ha war-lerc’h ar pesked
* E lammen ’barz an dour, siliou ha dluzed.
* Ganen kanfarded all, e-lec’h monet d’ar skol,
* Na da wech ’tremenen an dez, bete kuz-heol,
* O pesketan aman, o c’hoari, o neuial,
* Hep komer nec’hamant ebet gant netra all !
* Na da wech, ma daou droad ganen ebarz an dour,
* Azeet war eur roc’h, pe war ar c’hlazenn flour,
* E chomen da beilhat tro-dro eur wialenn,
* Hag e kanen keit-se eur werz, eur ganaouenn.
* Oh ! an holl sonjou-ze a laka da dridal
* Ma c’halon ’barz ma c’hreiz, ha brema ’vel gwez-all
* Az karan, stêr vihan, da dour skler, da vleunio,
* Da besked ken seder, ken koant ’n o c’hoario.
* Pep tra evel gwez-all aman a zo chomet,
* Ar gwez a zo ken glaz, ken laouen an envned,
* An durzunell a gan bepred a-us d’he neiz,
* Hag ar bleunio ’zo koant, gante c’houez-vad a-leiz.
* Me hepken ’zo kozet : met fellout a ra d’in,
* O stêr ger, ’vel gwez-all, ’barz da dour em walc’hi,
* Se a roï marteze (perak na rofe ket ?)
* Ha nerz ha levenez d’am c’horf ha d’am spered.
             Plouaret, an eil a viz eost 1864.
# Ma c’horn-bro/Diskuizadenn

| ◄ Ar stêr vihan | Diskuizadenn | War hentjou Breiz-Izel ► |
<poem>An heol a zo gwall domm, n’eus ket eur strilh avel ;
Poultr ’zo leiz an hentchou ; dre-holl, ’barz ar parkou,
E welan mederrien, en korf o rochedou,
Ha dornerien war leur a glevan du-hont pell.
Ar skrilhed, en daou du, a gan war ar c’hleuziou,
Met an evned ’zo mud gant eun tomder ken braz ;
Neb-lec’h eul lommig dour, neb-lec’h eur voujenn c’hlaz,
’Wit diskuizan eun tamm. — Pelec’h ’kan ar goukou ?
Doue da vo meulet ! — Setu du-hont eur c’hoad,
Ha drezan e tremen zoken ar wenojenn !…
Ah ! gourveomp aman eun, tamm, war ar c’hlazenn,
’Us d’am fenn, en derwenn, ’pign ar gwezvoud c’houez-vad.
Aman ê brao beza ! War lein eur roz ez on,
Goboet a gelwez, faou ha dero uhel ;
Izelloc’h, er radenn, ’zo pikolou rec’hell,
Hag en traon, ’us d’an dour, ’kan laouen eur gudon.
An dud koz a lavar, dindan ar rec’hell-ze,
Gwechall, ’vije gwelet gwrac’hed, kornandoned ;
Hag an dud gouiek ’lâr ’oant tier an Drouized ;
Meur a den, ’n skeud al loar, o gwel c’hoaz, marteze.
Aman ê brao bezan, hag en skeud an dero
Diskuizan hag ober a bep seurt hunvreou,
Ha sellet an oc’hen o peuri, er prajou…
Met pell em eus da vont… War zav, baleer-bro ! :
             Plunet, 9 a viz eost 1864.
# Ma c’horn-bro/War hentjou Breiz-Izel

| ◄ Diskuizadenn | War hentjou Breiz-Izel | Hotel vras ar steredenn en Meneïo Arre ► |
* Setu me o tremen dre eur parkad ed-du:
* An heol ’zo lugernus, hag an oabl glaz ha skler ;
* Malvennigou-Doue ha gwenan, a bep tu,
* A glask mel ar bleuniou, o tarnijal, zeder.
* ’Barz ar faou hag an derv, ’kan an envnidigou,
* Hag eün war-du an nenv, e sav an alc’houeder;
* Ha me, evel mezvet gant c’houez-vad ar bleuniou
* Ha richan an envned, ken drant, ken dibreder,
* A chom en kreiz ar park, ha kalz a zonjou kaer
* ’Deu da leunia ma fenn, hunvreou yaouankiz,
* Hunvreou karantez hag a nevez-amzer…
* Skeudou kaer d’am c’halon, a zistro war o c’hiz.
* Met an heol ’zo ken tomm! Red ê mont gant ma hent.
* Hag ez an, ma fenn leun a c’houez-vad, a sonjou,
* Da glask dre ’r parrouziou kantikou koz ar zent
* A vevas en hon bro, ha gwerziou, ha zoniou,
* Ha kement ’zell giziou an dud koz a wez-all,
* Pere a gousk breman en peuc’h en o beziou.
* D’an dud diwar ar maez ’komzan, nann en yez gall,
* Mes er yez binniget ’gomzer en hor maeziou :
* Hag e kanont holl d’in, re yaouank ha re goz,
* Al labourer, er park, hag an neerezed,
* O neza war o c’harr hag en dez hag en noz,
* El lann pe er menez, ar mesaër denved.
* Alies e kavan, o vont dre an hentjou,
* Eur paour klasker-bara; en disheol eur faouenn
* Pe eur goz gwezenn derv, ’vit klevet e gontou,
* Ec’h azeomp neuze, hon-daou, war ar c’hlazenn.
* Me ’skriv war ar paper an holl gontou koz-ze,
* ’Vit na voint ket kollet, ma voint kontet bepred,
* Pa vefomp-ni holl marv, rak hep-ze, marteze,
* Hon bugale n’ gânfent ’met soniou Gallaoued.
* Hag er goanv, alies, ’barz ar c’heriou Bro-C’hall,
* Ma-unan, tal ma zan, ’sonjan en deveziou
* Am eus bet tremenet o klask traou koz gwez-all,
* Gwerziou, soniou, kontou, hag ive misteriou.
* Hag e kred d’in klevet mouez ar paotrig denved
* O kanan, er menez; ha c’houez-vad ar spern-gwenn
* Hag ar parkou ed-du, ha richan an envned,
* O tont em c’hambr, a garg ma c’halon ha ma fenn !
* Etre Menez Bre a chapel Sant Alar,
* en kreiz eur parkad ed-du,
* an dez kentan a viz gwengolo 1868.
# Ma c’horn-bro/Hotel vras ar steredenn en Meneïo Arre

| ◄ War hentjou Breiz-Izel | Hotel vras ar steredenn en Meneïo Arre | War hentjou Breiz-Izel ► |
* « Kousket en eun hostaleri,
* » Ha zoken, hep klemm ha hep kri,
* » En hotel vraz ar steredenn,
* » ’Zo eur blijadur a garfen. »
* Evel-se am eus bet skrivet
* Eun tu bennak ; — na sonjen ket
* Neuze e vije digouezet
* Kement-se ganen ken abred.
* Ha setu an dra c’hoarveet ;
* En eur park segal ’m eus kousket,
* Etouez ar brug hag ar raden,
* En hotel vraz ar steredenn.
* Ma baz em dorn, ez oan en-dro,
* O klask a bep tu dre ar vro
* Gwerzio ar bopl hag he sonio
* Ha kaozo koz an nozwezio.
* An heol a oa bet tomm meurbed,
* Na gaven ti na den a-bed ;
* En Kerne a oa kement-ma,
* Er meneïo : — c’houi ’gred brema ?
* Skuiz kaer, hag a boultr goloët,
* Eus an hent mad ’oan distroët…
* P’arruis ’lec’h ’oan en gortoz
* Da loja, ’oa unnek heur noz.
* Me da skoi neuze war eun nor,
* Ha da c’houlenn, buhan, digor :
* — « Petra ’glasket ? » ’lâras eur vouez.
* — « Gwele ’wit an noz, ma den kêz. »
* — « It, ha ma lezet da gousket,
* » D’ar c’houlz-ma ’n noz n’ digoran ket. »
* Ha me da skoi war eun nor all,
* Ha da ober d’ar c’hoad strakal.
* — « Piou ’sko er giz-se war ma dor? »>
* A laras eur vouez en fulor.
* — « Ma den mad, digoret, m’ho ped,
* » Naoun am eus ha skuiz on meurbed. »
* — « It gant ar foeltr, ha ma lezet,
* » ’Wit en ti-ma na deufet ket. »
* — « Ha pelec’h eta mont neuze,
* » Mar oc’h holl aman ker mad-se ? »
* Ha me da dorna koad neuze,
* Ha da skei aman ha du-ze
* War an holl dorojo : dao ! dao !!!
* Ha d’ober, kredet, eun drouz vrao.
* Ar bourk holl a zone ganin,
* Met foeltr dor na zigore d’in.
* Darn a doue, darn ’c’hourdrouze…
* Ha me o vonet-kuit neuze.
* Ar bourk fall-se a zo hanvet…
* Nann, e hano na lârin ket,
* En Breiz-Izel ’wit unan fall,
* ’Zo revad kement hag en Gall.
* Ha neuze, ’wit bea kousket
* Eun noz er-mêz, n’on ket marwet,
* Ha diwezatoc’h, marteze,
* Gant plijadur ’sonjin en se.
* An noz a oa kaer ha klouar,
* Leun a c’houez-vad ’oa an douar,
* An oabl holl ’oa steredennet,
* Ar skrilh a gane ’touez an ed.
* Nebeud avad am eus kousket ;
* Epad an noz ’m eus hunvreet,
* Am eus grêt bep-seurt hunvreou,
* Ha gwelet a bep-seurt skeudou.
* Met setu eun tammig sklerder
* Er sav-heol, hag an alc’hueder
* A dishunv hag a gan laouen,
* Hag a sav eün a-us d’am fenn.
* Ar goukou hag ar richodenn
* A respont, hag en peb gwezenn
* E klewan moualc’h ha drask prestik,
* Ha pinsin, ha laouenanig.
* Setu kan a richan dre-holl,
* Hag eur muzik koant ha diroll ;
* Peb envn a gan e ganaouenn,
* A ra da Doue e bedenn.
* Ha me a choum pell d’o selaou,
* Evel chalmet, hep lâret gaou,
* Ha pelloc’h na em glemman ket
* Da vea en eur park kousket.
* Met setu an heol binniget
* A darz ruz, ha kaer da welet !
* Neuze e komeran ma baz,
* Ha war an hent e lâran c’hoaz :
* « Kousket en eun hostaleri,
* » Ha zoken, hep klemm ha hep kri,
* » En hotel vraz ar steredenn,
* » Eur blijadur, en miz ewenn ! » —
             En meneio Arre, an 11 a viz ewenn 1870.
# Hon Breudeur er Brezel

| ◄ Kenavo ! | Hon Breudeur er Brezel | War-zav, Bretoned ! ► |
D’ann abarde ’c’h an da vale War ann hent, pe bars ann ale, Ha ’trezeg ar sav-heol troët, E lâran ebars ma speret :
Duhont eo ! duhont hon breudeur (Amzer a valloz, a waleur !) A zo en ur brezel spontuz. Bemdez en tan hag er goad ruz !
Dilezet ’deûz holl war un dro, Kerent, mignoned, hag ho bro ; Kalonek int êt d’ar brezel, Ewit ho fe ha Breiz-Izel.
’Wit m’hallo, en peuc’h ha didrouz, Er maner, evel en ti-plouz, Peb-hini bewa euz he boan, Hag hep ober bemde kôf-moan ;
’Wit ma vô doujet al lezenn ; ’Wit m’hallo ober he bedenn Pep Breizad mad en iliz koz, Gant holl vugale he barroz ;
’Wit na vô ket ann enebour, Goude hon foan hag hon labour, A dastumo ed hon parkou, Hag iwe frouez hon liorzou ;
’Wit ma vô bara en peb kêr, D’hon bugale, en peb amzer ; ’Wit na vo ket holl dismantret, Draillet ha mac’het ha tanet.
Et in hep aoun ’rag ar maro, Ewit ho zud, ho fe, ho bro, Hag ewit-he holl pep Breizad Hep keun a skuillo e holl voad.
Kousket en noz war ann douar, En skeud ar stered hag al loar, Bale dre ar glao ha ann erc’h, Ha c’hoaz debri neubeud warlerc’h ;
Riska bemde bea lac’het, Hag en un douvez dilezet, Pe, ar pez a zo gwasoc’h c’hoaz, Bea mac’hagnet da viskoaz ;
Pe en bro ann enebour fall, Ober labour un aneval ; Setu buhez ar paour soudard, ’N un amzer ken kriz ha ken stard !
Pa sonjann en se, ma speret Gant heuz ha spont a ve skoët, Hag a laran : « Ann dud er bed « A zo gwasoc’h ’wit al loened !
« Lec’h em lac’ha hag em gazoud, « Ober ann drouk hag em noazoud, « Perag eta n’em garont ket ? « N’eo ket ’wit-se int bet krouet ?
« Ah ! war ar brezel ma malloz, « War ar re a glask dez ha noz « Komer lec’h ann Anko ’n hon touez ! « Evel pa ve re-didalvez ! »
Ha ni, re-iaouank pe re-goz, Chomet er gêr, goulomp bennoz Doue d’hon breudeur, ’wit d’ho brô Gant ar gonid ’voint prest distro !
# War-zav, Bretoned !

| ◄ Hon Breudeur er Brezel | War-zav, Bretoned ! | Komzou distaget mad ► |
Deut è ann amzer : var-zav holl ! Hag ar maro kentoc’h ’wit koll ! War-zav, potred vad Breiz Izel, War-zav, red eo mont d’ar brezel ! —
En draouien, evel er menez, Hag er c’hêrio ’vel war ar mèz, Er c’hoajo hag en aod ar mor, Selaouet mouez ho mamm Arvor.
A-bep-tu, a dost hag a bell, Diredet, pa deu d’ho kerwell, Diredet vel gant ar gounnar, Da harpa ho mamm ’n he glac’har !
Tud-fall, hanvet Prusianed, Fell d’hè mac’ha ar Vretoned, Dewi, gwalla holl ha laeres Bete buc’h pe gavr ar paour kèz !
Ah ! kement a gar Breiz-Izel, A gar he vroeg hag he vugel, Hag iwe fe goz he dado, Gwelloc’h ’wit aour ha ’wit mado ;
Ah ! diredet holl, diredet, Koz ha iaouank, zoken merc’hed, Spontuz ’vel bleizdi kounnaret, Ewit harpa hon mamm garet.
Deut gant ho penvio labour, ’Wit torri penn ann enebour ; En daou-dorn an dud kalonek, Pere a gomz ar brezonek,
Peb-tra zo mad : un tranch, ur bal, Ur gontel, ur falz, ur vouc’hal, Ur fourc’h-houarn, pe ur penn-baz : Hon zado gant-hè ’c’honeaz.
Deut pep-hini gant he venvek : En dorn ur Breton, baz-pennek A zo un arm gwal-dalvouduz ; Baz en awell ! iudet spontuz.
Bep beure, grêt ho pedenno : Skoët neuze, torret penno, Hep keun a-bed, ’vel diaoulienn ; Ann dud-se n’int ket kristenienn.
Tud dislonket gant ann ifern, Marwet holl ; un de hoc’h eskern, Hadet dre-holl en parko Breiz, A roï ’kerc’h ha gwiniz a-leiz !
Allas ! na eûz ket da lâret, Rèd eo trec’hi, mar na garet Gwelet ho pro, ho pro gaer Breiz, Et gant enebourien ho feiz ;
Ho tier tanet, diskarret, Ho kezek hag ho saout laeret : Rag na lezfont ganec’h netra, Rèd vô d’ec’h mont da glask bara !
Oh ! sonjet mad en kement-se, Ha lavaret d’in me neuze, N’eo ket gwelloc’h kant gwez merwel ’Wit ho fe, ha wit Breiz-Izel ? —
War-zav eta, tud kalonek ! It pep-hini gant he venvek, Em gannet ’wit ho re, ho pro ; Mar marwet, kaera da varo ! —
# Groeg ar cheminod

Oberennoù damheñvel pe handelvoù all zo ivez, gwelout Groeg ar Cheminod.
__________
I.
Gaodik Keralsi oa eur plac’h Zeder ha koant, n’heller hen nac’h, Ha neb-lec’h na vije gwelet Merc’h iaouank braoc’h kempennet. —
 Ia, hounès ’oa eur farodez, Ha wit-hi da vez-han matez, Er barroz-holl na weljeac’h ket Eun-all ’vije kaerroc’h gwisket. —
 An holl baotred iaouank ar vro Hi c’harrie, a glaske an dro Ewit ober d’ez-hi al lez, Er pardoniou, leurioù-newez.
Med hi na ree med ho goapad, Distreï gant faé hi daoulagad :— « — Adrèn ! — m’è-z-hi, — paotrik ar zaoût ! » N’è ket da seurt a fell d’in kaoût !
 » N’ c’houlennan ket eun debrer iod, » Eur mic’hiek, eur bris-diod, » Nag iwe eun turnier-doûar, » N’oûn ket ’wit ar rûmm-ze, c’hui òar ? » —
 Gaodik koant, me anvez hô tad, Iwe ho mamm, kristenien vad, A vew en poan, en paourentez ; Hò klewet a zò eûn druez. —
Setu dimèzet Gaodik koant, D’eûn dèn ’c’hone kalz a arc’hant, Ha bèt d’ez-hi eur Cheminod, ’Sò hi c’hanò Limousinod.
 Limousinod ’zò a vro-bell, N’eò ket ganet en Breiz-Izell ; ’Vel eûn aotrou ez è gwisket, ’Vel eur person ez è disket. —
 Na gomz nemed ar Gallek-c’houek, Ha faé râ eûz ar Brezonek, Hag eûz holl baotred an Armor ; Henès ’vad a zò eur pabor ! —
Kàrout ’ra kaer ar chistr, ar gwin, Hag ar voûtail hag ar chòpin Ez eo ar benwiou, me grèd, Peurvuia gant-han ’ve gwelet.
 Eiz dé penn-da-benn eo pàdet Dansou ha festou ann eûred, Ma lavaré an holl dûd fûr : — — « Kement-ma ’dremen ar muzur ! » —
 Allaz ! brema ’zo eûn dans-all ; — Al Limousinod, an dèn-fall, Na rà nemed fouetan arc’hant, Ha pilad ’wechou Gaodik koant !
 Gwassoc’h ’zò c’hoaz, an dén diroll, P’hen eûz debret ha lonket holl, Eur mintinn a zò diskampet, Ha ne òar dèn pe-lec’h eò eet. —
 Ha setu n’eûz choûmet netra, Arc’hant, na dillad, na bara, Gant Gaodik paour, med eur bûgel, Eur bûgelik, prest da c’henel !
 N’en eûz choûmet, ’wit holl vâdou, Med eûn tòk-plouz, eur c’hòz vragou, Boutaillou ha daou gorn bûtun,…… Groeg paour, setu oc’h holl fortun ! —
Merc’hed iaouank a Vreiz-Izell, Ann dùd deût eûz ar brôïou-pell, A ve ’vel Aotrounez gwisket, Cheminoëd ha Gallaoued,
 Diwallet mad out-hè merc’hed, Ha n’hò c’hredet ket re-abred : — Med kemerret d’in eur Breizad, Eul labourer, eur c’hristen-mad ! —
Propriété de l’Éditeur
                            J.H.
# Bepred Breizad

Pajen