OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Buez Arzur a Vreiz

ARZUR I$^a$ dug a Vreiz-Izel.
FILIP-AOGUST, roue Bro-C’hall.
LOEIZ A VRO-C’HALL, mab Filip-Aogust.
YANN-DILEVE, roue Bro-Zaoz.
LAN A ZINAM, mestr kelenner Arzur.
| HERVE A LEON, GUIOMAR A LEON, LAN A ROHAN, LAOU A LOHEAG, PEAN A VALESTROA, | $\left.{\begin{matrix}\\\\\\\\\\\end{matrix}}\right\$ | dijentiled a Vreiz-Izel. |
LAOU AR REIER, senechal eus ar Poatou.
KEROMAN, den a fizianz an dug Arzur, e Roazon.
OLIER, mab Keroman, skoueder Arzur.
| EUD A VOURGOGN. HERVE A NEVER, | $\left.{\begin{matrix}\\\\\end{matrix}}\right\$ | dijentiled gall. |
EUR BARZ-BALEER.
HUBERT A VURG, mirer kastell Calais.
LYONNEL, mab Hubert.
PER A VOLAG, skoueder Yann-Dileve.
| ANDOCH, ALAR, | $\left.{\begin{matrix}\\\\\end{matrix}}\right\$ | soudarded norman, paeet gant Arzur. |
OLMERIG, kabiten ar Goardou.
EUN EMBANNER A VREZEL.
Dijentiled, Floc’hed, Mevelien, Skouederien (Ecuyers), Soudarded vreton, Soudarded gall, Saozon, Koueriaded (tud diwar ar maez) vreton.
KEMENT-MA A DREMEN ETRE 1201 HA 1203
# Bennoz eur maner nevez

Bennoz Doue war ann ti-man !
Bennoz ann dud a zo gant-han.
Bennoz d’ann tad, bennoz d’ar vamm
Ha d’ar vugale iaouank-flamm !
Ra vent henvel ouz mamm ha tad,
Hag anezho eunn tiad mad !
Me well ann dachen o c’hlaza
Hag ar bodennou o vleunia :
Lec’h m’oa lennad e sav lili,
Lec’h m’oa askol, rozinili.
Gwez a bep sort, gwez a bep liou,
A skoulm entre-z-ho ho deliou.
Lod a rei disheol d’ann dud skuiz,
Lod a rei frouez d’ar beorien geiz.
Gwez a bep koat, frouez a bep bro ;
Hag eur c’harz kelen tro-war-dro.
Lec’h m’oa nemet lann ha raden
Eur burzud eo gwelet dour lenn,
Dour-lenn d’ar raned da raka… Gwin koz d'ar barzik da gana.
# Ar beziou

(Eur pez-barzoniez savet war rimou-diabarz gant Yann Brezal, hag a zo bet priziet gant « Unvaniez Arvor » warlene.)
* Leun a zeoliEZ, eharz treid ar bEZiou,
* Daoulinit, o BreIZiz ! I a zo diskuIZiou
* Da gorf hon c’hendaDOU ’vevas war hon DOUar.
* O templou santeLA ! Dirazoc’h diLAvar,
* An den ’deu da gomprEN mister kalz lezENnou.
* Da bep gouenn e welER ez eus eun hent mERket
* A dle heuilh penn-da bENN, evel m’eo roudENNet.
* Da bep den o c’henEL an Natur a fELlas
* Rei hevelep lezEN ha d’e dud, a rENas.
* Gwalleur a vo d’an hOLL ’deus ar zonj-ze KOLLet.
* Ar Breizad ’zo da gLEMM, pa en deus diLEMMet
* Diouz kreiz e ene gwAN karantez en ANdret
* E gerentiach kOZ. E galon ’zo klOZ mad
* Da hirvoud e vamm-VRO. — E Vreiz ’ra eur VROad ? —
* Ne c’houl ket se outAN ! ’Vit man n'eo entANet.
* Evit kaout e frankIZ ar mab fall ne gIZa
* Dirak glac’har e vAMM : kentoc’h eun dizAMMa
* Eo dizanav e ouENN ’vit an diwriziENNet !
* An neb a nac'h ar bEZ n’eo mui karantEZiet
* Ouz eur mennoz uhEL. Diouzomp e pELla !
* Aotronez doktorED, gant o êr diskEDour,
* Gant o skiant welLA a ra falla LAbour
* O klask gant eul louzOU parea kant gOUli.
* … ’Vit anaout da dUD, Breizad, ven eo stUDi
* Eun istorier estrEN. E Breiz klask kelENnour !
* Ar prezeger gwellA, hep mar, eo ar mAro :
* O komz gant ar bed ALL, kaout da hent te ’hALLo,
* Rak e vouez a zo dON ! Selaou, den kalONek.
* Mignon, demp alïEZ da welet ar bEZio.
Yann Brezal.
# Da zant Houardon

| ◄ Ar c’hefiou koz | Da zant Houardon | War eur Wezenn dero goz ► |
D’an aotrou abad Goff, aluzenner e « Lycée »
* D’ar yaou, ’us d’az chapel pa dinte kloc’h nav eur,
* Bugale ar barroz en em renke er c’heur
* ’Vit diski pedennou, laret ar c’hatekiz
* ’Vez kelennet breman war skaoniou, en iliz.
* Laosket out da-unan gant hor Mamm a Druez
* A zo a-hed ar bloaz da holl gompagnunez.
* Koulskoude e kaver c’houek ha lirzin da zremm
* Na ziskouezas nepred az pije lec’h da glemm,
* Zoken pa zigoueze d’eur paotr ha d’eur baotrez
* Meska gant o c’hentel mousc’hoarz ar garantez.
* War da neuz e lenned da c’hoant da gaout bennoz
* Digant Doue, hon Tad, evit mad ar barroz.
* Perak out dilezet ?… An den a zo hedro
* Er vro m’az peus bevet kerkouls hag e pep bro.
* Lealoc’h egetan, te hon miro bepred :
* Moarvat da ziskouarn n’ehano d’hor c’hlevet.
* War hor menez ’talc’hi da bara da lagad,
* Atao ’kouezo warnomp da zellou hegarat.
* Dihun ha war evez ’chomi ’vel ar Gedour
* Dare pa vezo red da zonet d’hor sikour !
# Abostoled ann drouk

| ◄ Marianna, lip da bao ! | Abostoled ann drouk | D’ar ministr Andre ► |
* Tud lorc’hek ha tud heb kredenn
* A lavar n’ez euz ket a Zoue,
* E pep leac’h ann Natur, ebken,
* Eme c’houi, war bep tra zo Roue ;
* Med kaer ho pezo, c’houi vezo,
* Evel ar re ziot ho kredo,
* Asinus asinum fricat,
* Azened oc’h en em lipat.
* Ar Relijion zo krouet,
* Eme c’houi, gant ar Veleien
* Pere gar dalc’her kabestet,
* Vel loened, ar c’hinaoueien ;
* Med kaer ho pezo, c’houi vezo,
* Evel ar re ziot ho kredo.
* Asinus asinum fricat,
* Azened oc’h en em lipat.
* Ar Baradoz ivez a zo
* Eur zorc’henn great evid ar paour,
* Evit war ann douar ma poanio,
* Heb biskoaz kaout he lodenn aour ;
* Med kaer ho pezo, c’houi vezo,
* Evel ar re ziot ho kredo,
* Asinus asinum fricat,
* Azened oc’h en em lipat.
* Ann Ifern a zo c’hoaz ivez
* Eur spountaill, mad d’ar vugale,
* Med ann den n’en deuz ket evez
* Da daoler oc’h ar spountaill-ze ;
* Med kaer ho pezo, c’houi vezo,
* Evel ar re ziot ho kredo,
* Asinus asinum fricat,
* Azened oc’h en em lipat.
* Rag heb Aviel hor Zalver
* Ne vo nemet freuz e pep Leac’h,
* Enn ho lavariou ma kreder,
* Ann drouk d’ar mad a vezo treac’h,
* Med kaer ho pezo, c’houi vezo,
* Evel ar re ziot ho kredo,
* Asinus asinum fricat,
* Azened oc’h en em lipat.
# Rakskrid

| Rakskrid | An hent am eus heuliet ► |
Ha d’ezañ beza re lorc’hus, e lezan gant al labour-mañ an ano a Brederiadennou a zeuas dindan va fluenn pa stagis d’her skriva. Al lenner a gavo amañ notennou, eveziadennou, heñchadennou, emreteriadennou (kouls lavarout), kentoc’h eget prederiadennou. Leuskel va fluenn da redek war ar paper am eus graet bep ma teue d’in an eñvoriou. Ac’hano meur a doull ha meur a lec’h skort em labour. Berr e oa an amzer ganen, ha n’hellen ket ober a-hend-all. Eus a greiz va c’halon e hetan ma vo adembreget pep hini eus an danveziou a veran el levr-mañ gant brezonegerien gwelloc’h pourvezet eget m’emaoun amañ evit kas ar studiou-se da vat ha da hesk. Ouspenn an dudi a gaver enno, ouspenn an dalvoudegez anezo hag ar frouez a zo da denna diouto evit an Emsao, dre ar seurd labouriou eo en em ziskouez nerz ha beoder eur yez.
Evel ma reas evit Istor ar Bed ha Sellou ouz an Tremenet (eñvorennou-dourn diwar-benn istor va zud eus 1750 da 1920), en deus bet an aotrou Frañsez Vallée ar vadelez da lenn al labour-mañ ha da beurreiza ar brezoneg anezañ e meur a lec’h. Ra vo trugarekaet gant al lenner evel m’e drugarekaan-me amañ.
# Emledidigez ar germaneg

| ◄ Keñveriadenn etre emledidigez al latin hag emledidigez ar c’heltieg | Emledidigez ar germaneg | Emledidigez ar slaveg ► |
Istor ar germaneg hag istor ar slaveg a zo heñvelderiou bras etrezo hag istor ar c’heltieg. Kenta broiou m’eo bet komzet germaneg enno eo beg kreisteiz ledenez Skandinavia, ledenez ar Jutland hag an enezennou etrezo. Diwar an trede kantved kent H. S. e stagas ar germaneg d’en em astenn war-du ar c’hreisteiz, etre ar Roen hag ar Vistula, davet an Danao, diwar goust ar c’heltieg peurliesa, hag ivez diwar goust yezou indezeuropek-all, ligureg (?), illirieg, thrakeg, h. a., en doa ar c’heltieg lezet da veva e traonienn an Danao ha war an aradennadou-meneziou en hanternoz d’ezi.
Brasa emledidigez ar poblou germanek war Europa a c’hoarvezas er V$^{vet}$ kantved goude H. S., pa gouezas da vat ar sparlenn stignet outo gant an Impalaerded roman. Neuze en em fennjont war enez-Vreiz, Galia, Italia, Iberia ha betek en Norz-Afrika. Nemet uan a-walc’h, a-benn eun daou pe dri c’hantved, e kollas ar C’hermaned aet da veva en Afrika, en Iberia, en Italia hag e Galia, o yez, hag ez ejont da romanegerien. Eus an douarou gounezet gant argadadegou bras ar V$^{vet}$ kantved, ne vanas d’ar yez c’hermanek nemet ar gevrenn a enez-Vreiz ma reomp anezi bro-Saoz, an douarou a-hed glann gleiz ar Roen, ha douarou-all en Helvetia ha war an Alpou.
Ar vrôad-douar etre an Elv hag ar Vistula, bet peuz-didudet er V$^{vet}$ kantved gant divrôadeg vras ar poblou germanek davet Galia, Italia hag Iberia, a oa bet adtudet gant Slaved, ha slaveget gant ar re-se an nemorant a C’hermaned a vane enni. Aloubet e voe ar vro slavekaet-se gant an Alamaned e-kerz an XII$^{vet}$ hag an XIII$^{vet}$ kantved, ha germanekaet adarre tamm-ha-tamm ar boblañs anezi.
En hon Amzer, diou yez c’hermanek a zo bet ledet e broiou-tremor gant trevadennerien a-viliadou : an hollandeg e Kreisteiz-Afrika : ar saozneg e Norz-Amerika, Su-Afrika, Aostralia, Tasmania ha Nevez-Zeland.
* ↑ T.E. Karsten, Les anciens Germains, 1931, p. 27 (kartenn).
* ↑ E. Tonnelat, Histoire de la langue allemande, 1927, pp. 106-11.
* ↑ Hiniennou eus ar penna levriou da lenn a-zivout emfennadeg ar Saozon war ar bed a zo bet meneget en eun notenn uheloc’h. Diwar-benn emfennadeg Hollandiz : G. Aubert, Le Transvaal et l’Angleterre en Afrique du Sud, 1900 ; H. Deherain, Un ancêtre des Boers : Henning Husing, ebarz Etudes sur l’Afrique, kenta levrenn, 1904, pp. 214-51 ; L’expansion des Boers au XIX$^e$ siècle, 1905 ; Etudes sur l’Afrique, eil levrenn, Le Cap de Bonne-Espérance au XVII$^e$ siècle, 1909 ; Ch. de Lannoy ha Van der Linden, Histoire de l’expansion coloniale des peuples européens : II, Néerlande et Danemark, Brussel, 1911
# Emledidigez ar slaveg

| ◄ Emledidigez ar germaneg | Emledidigez ar slaveg | Yezou indezeuropek-all eus an henamzer. Kenindezeuropeg ar ragistorvez. Yezou ariek an Indez ► |
Ar slaveg a ziskouez beza kemeret ar stummadou a ro d’ezañ eun neuz dioutañ e-unan er vro koadek ha geuniek aradennet gant menez Karpat. Da amezeien en doa d’ar mare-se, diouz tu an hanternoz, ar yezou baltek ; diouz tu ar c’hornog, an illirieg, ha, diwezatoc’h, ar c’heltieg hag ar germaneg ; diouz tu ar c’hreisteiz, an thrakeg ; diouz tu ar reter, ar yezou iranek komzet gant ar Skuthed e kreisteiz Rusia (e rannvro ar geotegou) hag ar yezou finnek komzet el lodennou kreiz anezi (e rannvro ar c’hoadou).
Diwar goust an holl yezou-se eo e reas ar slaveg e emledidigez, e dibenn an Hen-amzer hag e derou ar Grenn-amzer, ken ma voe tizet gantañ an Elv er c’hornog, mor Adria er Chreisteiz, ar mor Baltik en hanternoz, ha menez Oural er reter. Yezou bras en o fez evel an illirieg, an thrakeg hag ar skutheg (bet, gwir eo, brallet o galloud gant argadadennou ar Gelteg hag ar C’hermaned) a zo bet peurvouget gant ar slaveg. Eur yez-all, ar finneg, he deus kollet kalz a vro dirazañ. A-hend-all, ar c’hollou en deus bet ar slaveg da c’houzañv a-berz ar germaneg diouz tu ar c’hornog, etro dibenn ar Grennamzer a zo bet ouspenn dic’haouet gant an emledidigez, c’hoarvezet-en hon Amzer, eus ar rusianeg a-dreuz-penn da Siberia betek ar mor Habask.
* ↑ L. Léger, Les anciennes civilisations slaves, 1921 ; Lubor Niederle, Manuel de l’Antiquité slave, troïdigez c’hallek e diou levrenn, 1923, 1926.
* ↑ War-du ar c’hreisteiz, ar Slaved a zo aet betek penn pella bro-Hellaz. Bez’ ez eus bet meuriadou Slaved o veva e Lakonia hag e rannvroiou-all eus ar C’hres, e-pad ar Grenn-amzer, nemet peurhellenekaet ez int bet abaoe.
* ↑ Lenn, e levr L. Léger, Le Monde slave, études politiques et littéraires, eil mouladur, 1897, ar pennad diwar-benn ar rusianeg hag emledidigez ar yezou slavek. A-zivout emfennadeg ar Rusianed war Azia : Edgar Boulangier, Voyage à Merv : les Russes dans l’Asie Centrale et le chemin de fer transcaspien, 1888 (mouladur distag ; diwar T. du M. 1887) ; J. Carol, Colonisation russe : les Deux Routes du Caucase, 1899 ; P. Combes, Le chemin de fer Transsibérien, war A travers le Monde, 1899, pp. 113-6 ; Gustav Regelsperger, Les Russes en Asie, war La Russie géographique, ethnologique, historigue, etc. embannet gant Larousse, trede mouladur, 1900, pp. 118-39 ; Paol Labbé, Les Russes en Extrême-Orient, 1904.
# Yezou indezeuropek-all eus an henamzer. Kenindezeuropeg ar ragistorvez. Yezou ariek an Indez

| ◄ Emledidigez ar slaveg | Yezou indezeuropek-all eus an henamzer. Kenindezeuropeg ar ragistorvez. Yezou ariek an Indez | Kresk-poblañs ha leda-yez. Kresk war niver ar c’hallegerien e Norz-Amerika en hon amzer ► |
Kenderc’hel da zibuna berr-ha-berr evel-se istor ar yezou indezeuropek e vefe hiraat an notennou-mañ hep ken a c’hounid evit al lenner. Ar yezou bras indezeuropek eus an Hen-amzer aet da get e dibenn ar marevez-se, ibereg, ligureg, illirieg, thrakeg, skutheg, o deus bet (diarvar e c’heller beza war ar poent-se) eun istor damheñvel ouz hini al latin, ar c’heltieg, ar germaneg hag ar slaveg. Bez ’ez eus bet anezo, da genta, yezou poblou bihan. Ledet ez int bet goude-se war eun ec’hon bras a vro da heul divrôadegou, aloubadennou-brezel, kenwerzerez, lamm-gresk sevenadurez, lederez-kredenn, h. a. Desket ez int bet gant tud arallyezek dre gant ha kant, o deus o degemeret da vat goude eur maread-amzer diouyezek a-dremen hir pe hiroc’h. Hennez eo bet ivez, hep mar ebet, istor ar vamm-yez veur m’eo tarzet diouti an holl yezou-se : ar c’henindezeuropeg eus ar ragistorvez.
En Indez, e kavomp skoueriou-all a beurziskouez, en eun doare anat-splann d’an holl, pegen aes eo d’ar poblou, diwar-bouez plegennou-zo, kemma o yez ouz eur yez-all. Ar yezou ariek, pe yezou indezeuropek an Indez, a zo bet degaset e korn gwalarn ar vro gant gwenngroc’heneien e-pad an eil milved kent H. S. Komzet e vez bremañ ar yezou-se war ouspenn an hanterennad eus douarou ar vro vras-se, gant milmiliadou tud melengroc’henek, gellgroc’henek ha dugroc’henek. Dirak hon daoulagad, e kendalc’hont d’en em leda tamm-ha-tamm e-touez Indeziz, ha da veza degemeret gant meuriadou a-bez eus hen-ouennou ar vro.
* ↑ Hogos kement a anavezomp diwar-benn ar yezou-se en em gav dastumet e levr E. Philipon, Les peuples primitifs de l’Europe méridionale, recherches d’histoire et de linguistique, 1925.
* ↑ L. de la Vallée Poussin, Indo-européens et Indo-iraniens : l’Inde jusqu’en 300 avant J.-C., 1924 ; Meillet ha Cohen, Les Langues du Monde, 1924, passim. Diwar-benn kenindezeuropeg ar ragistorvez, ar penna levr da studia eo hini Meillet, Introduction à l’étude comparative des langues indoeuropéennes, pevare mouladur, 1915. A-zivout ar mammennou en deus bet ar c’henindezeuropeg er ragistorvez pella, lenn eveziadennou C. Autran. war Babyloniaca, VIII, 1924. pp. 195-218 (Sumer et le Monde préaryen) ; Sumérien et indo-européen : l’aspect morphologique de la question, 1925 ; h.a. Lenn ivez : P. Rivet, Sumérien et Océanien, 1929. Keñveria Bull. de la Soc. de Ling. de Paris, levrenn 29, feskad 3 (niverenn 88), pp. XXV, 136-7. H.a.
# Kresk-poblañs ha leda-yez. Kresk war niver ar c’hallegerien e Norz-Amerika en hon amzer

| ◄ Yezou indezeuropek-all eus an henamzer. Kenindezeuropeg ar ragistorvez. Yezou ariek an Indez | Kresk-poblañs ha leda-yez. Kresk war niver ar c’hallegerien e Norz-Amerika en hon amzer | An ermaeziadegou-tud displeitus da leda ar yez : ermaeziadegou peorien dizesk ha distur. Hini Vreiziz e Bro-C’hall e dibenn an XIX-vet kantved hag e derou an XX-vet ► |
Peuz-didalvez eo lavarout penaos kenta tra a ro lusk d’eur yez d’en em leda eo feur uhel ar ganedigeziou. Dre m’o devez Gallaoued ar C’hanada tiadou a bemzek, ugent bugel, hag ouspenn, o deus gallet kreski eus 65.000 m’edont e 1759 da dri milion hanter e 1930, trec’hi da herzel ouz ar saozneg e bro-Gebek, ha lakaat ar yez-se en argoll zoken e meur a gontelez eus bro-Ontario, hag e broiou a-bez eus korn biz ar Stadou-Unanet : Men, New-Hampshire, Vermont, Massachussetts, Rhode-Island.
N’eo ket a-walc’h koulskoude kresk ar boblañs en eur vro hag an ermaeziadegou a dud yaouank o tont da heul evit lakaat yez ar vro-se da c’hounit tachenn ha suraat d’ezi he buhez en diavaez. Ret eo e vefe eus an divrôerien brôadelerien emskiantek, d’ezo eun anaoudegez veo eus istor o fobl, stad enno, da heul, gant kement a ra o brôadelez. Ret eo ouspenn e vefent bleniet, ambilhet ha kenstrollet gant tud desket kenyez d’ezo, a ouezo maga e pep giz ar skiant hag ar yez vrôadel en o zouez dre ober skol d’ar vugale ha dre sevel, evit an dud en o oad, kevredadou diouz holl ezommou ar vuhez : buhez ar c’horf, buhez ar spered ha buhez an ene. Gallaoued ar C’hanada o deus kavet peurliesa seurd blenierien en o c’henvroïz aet da veleien, leaned ha leanezed. Bet o deus, ouspenn, skoazell digant beleien, leaned ha leanezed degaset eus a Vro-C’hall. Harpet eo bet an holl strivadou-se gant pennou Iliz Rom , dre ma welent sklaer e oa mad an lliz-se e vije startaet er C’hanada an enezennad c’hallegerien gatolik ouz ar morad a saoznegerien hugunodek ouz o grounna, ar saoznekaat o tegas d’e heul, nao gwech war zek, evit an den saoznekaet, an trei war ar brotestantiez.
# Prederiadennou a-zivout ar pez a zo araok

| ◄ An ermaeziadegou peorien dizesk ha distur. Hini an Alamaned er Stadou-Unanet hag e Brazil | Prederiadennou a-zivout ar pez a zo araok | Ar Vulgared e Makedonia-Uhela hag e Thrakia, e dibenn an XVIII-vet kantved hag e-doug an XIX-vet ► |
Er Stadou-Unanet hag e Brazil, en em gave an alamanegerien enbrôet er gwella plegennou evit mirout o yez, ha sevel gant an amzer brôadou alamanek nevez, pa oant deuet da ober o annez a-vagadou bras el lodennou didud pe peuz-didud eus ar vro (furoc’h war ar poent-se eget Iwerzoniz a oa aet d’en em dolpa er c’hêriou). Daoust da se, evel m’emaomp o paouez gwelout, e hañval ar milmiliadou-tud, anezo an advrôadennadou alamanek en Amerika, beza tonket da goll o yez ha da vont da saoznegerien er Stadou-Unanet ha da bortugalegerien e Brazil… nemet trôet e vefe penn d’ar vaz kent pell. Rak n’eo ket a-walc’h niver an enbroïdi ha dereadelez al lec’h evit suraat an difenn ha rei an trec’h. Evit dont da veza eun nerz, e tle an niver kaout simant an emskiant vrôadel, hag ouspenn-se, endevout framm, stern ha blenierez renkadou-tud diorrôet ha desket a-ratoz evit blenia, sternia ha framma. Anez-se, ne deus eus an niver, ne vern pegen bras e ve, nemet eur meneziad uloc’h a vezo skubet gant avel an darvoudou.
Eno emañ an dalc’h ! Anez beza renet, harpet, hag evel sternataet ha frammataet-start a-bep-tu gant tud all, ar bobl n’eo ket mat da stourm. A-walc’h he deus da ober gant gounit he bara. Kement-se a zo bet lavaret eur wech c’hoaz e brezoneg gant Tangi Malmanch, bez’ ez eus bremañ tregont vloaz :
« Kredi a raer a-walc’h e Breiz e c’heller fiziout er bobl (me a fell d’in da lavarout er re vunut, er re diouiziek) evit difenn ar Yez. Hogen fazia a raer, n’em eus ket aon d’hen diskleria, ha pa rankfen beza lakaet kaner fall. Ar bobl ne ra forz ebet eus he giz-prezek. Her mirout a ra, moarvat, dre voaz ; n’hen difenno ket avat dre gefridi, pa ouezo eur c’hiz-all. Rak ar bobl ne oar ket petra eo ar superflu. Kement tra n’he deus ket ezomm anezi e lavar ez eo didalvez. Pa n’he devezo mui ezomm eus ar Brezoneg, e tilezo anezañ ».
En dilinennadou da heul, e tiskouez ar skrivagner ez eus e Breiz eleiz a dud hag o deus galloud war ar bobl dre o renk, o c’harg, o stad a vuhez, o deskadurez. Ar bobl, emezañ, a selaou ha (pez a zo muioc’h) a gred anezo. « Kement a reont, kement a leveront a gavont brao. Da skouer o c’hemeront. Ober evelto a glaskont ». Ar re-se eo ar Vrezoned desket. En o galloud emañ adsevel ha salvi ar Brezoneg.
Ya ! a lavaran-me d’am zro, gant ma vefe eus ar Vrezoned desket-se, ouspenn tud desket, tud a benn, a vennerez start ha diaes da ziskar, gant ma vefe anezo Brezoned emskiantek hag oberiant, saverien ha krouerien, lorc’h enno gant o Yez hag o Breizadelez. Keit ha ma vanko d’ar vrezonegerien amañ — ha da alamanegerien dremor — dibabou-tud desket kenyez d’ezo, e vano o yezou en argoll.
# Ma c’horn-bro/Dindan ar wezenn faou

| ◄ Eur Zon kloareg | Dindan ar wezenn faou | Janedig Marzin ► |
* ’Barz en koajou Guernaham a zo eur wezenn faou
* He deus ouspenn tri c’hant vloaz, oh ! ya, hep lâret gaou
* D’ar zul, tro an abardez, dindan ar wezenn goz,
* Na da wech, Yvonaig, omp chomet bete noz !
* War ar skourr, a-us d’hon fenn, e kane an estig,
* ’Kane an estig bihan, ken flour ha ken koantik !
* Ma lavare dre e zon, — brema m’hen goar ervad, —
* Diwall eus ar merc’hed koant, pere ’ro kalonad.
* Mes, allaz ! an dud yaouank, ’vit klevet an eined
* O rei d’ê kuzulio mad, na reont van ebet.
* Neuze me zo bet skoet gant eu barrad klenved,
* Hag en eus war ma gwele ’pad tri miz ma dalc’het.
* An de kenta ma savis, ’vel ma tomme ma gwad,
* Gant heol an Nevez-Amzer, me da vonet d’ar c’hoad.
* An heol a oa splann ha sklêr, glaz a oa ar wezenn,
* Hag an estig a gane bepred, flour ha laouen.
* Dindan ar wezenn arre e oa Yvonaïg,
* Mes, allaz ! en he c’hichen ’oa ma mignon Gabig.
* Hag e lavare d’ezi, mar em eus klevet mad :
* — « C’houi a zo plijadurez ma c’halon, ma lagad,
* » Me am eus ti ha parkou, marc’h a buc’h hag eujenn,
* » Ha Laouig n’en eus netra, zoken eur yarig wenn. »
* O Doue ! pebeuz glac’har, ha pebeuz kalonad !
* Me ’garrie beza marvet eno neuze timad !
* Er sizun ma timezas ma dous Yvonaïg,
* Em eus dilezet ma bro, klaonv braz ma c’halonig.
* Me a zo brema soudard, ’barz en dalc’h ar Roue,
* Pell eus ma Breiz, en Bro-C’hall, d’eoc’h holl bennoz Doue
* Bennoz Doue d’eoc’h-hu holl, kenvroiz Breiz-Izel,
* Allaz me n’ho kwelin mui, — aman ’vo red mervel !
                Keranborn, 21 a viz gwengolo 1861.
# Ma c’horn-bro/Eur Zon kloareg

| ◄ Sonig Kloareg | Eur Zon kloareg | Dindan ar wezenn faou ► |
* Me ’zo eur c’hloareg yaouank, a barroz Plouaret,
* Am eus leusket al levrio, ’vit beza re garet.
* Ya, ’vit beza re garet eur plac’hig fur ha koant
* Mezelour an holl verc’hed, ma c’harantez, ma c’hoant,
* Leusket em eus al levrio, ha n’em eus keuz ebet,
* Rouanez ar merc’hed koant ’zo breman ma fried.
* Jenovefa Lagadek ’zo ruz he muzello,
* ’Vel roz mintin, el liorz, ha ken lemm he zello !
* ’Vel an ed dare er park, he bleo a zo melen,
* Pa gan ha pa c’hoarz ouzin, he dent a zo ken gwenn !
* Korfet brao eo ma dousig, bale a ra ervad,
* He zroad ’zo skanv ha bihan, ha glaz he daoulagad.
* Pa ve he dorn em hini, e pardonio ar vro,
* Eus hon gwelet o tremen, pep-hini a zistro :
* — « Brava da zaou den yaouank ! » ’lavar yaouank ha koz ;
* Meur a hini hon gwele c’hoaz, dre e hunv, en noz.
* Braoa da goantennig, kaera krouadurez,
* Gant he davanjer zei glaz, hag he c’hoef dantelez !
* Ha pa vijemp o tiviz, hon-daou, eun tu bennak,
* ’Vel rod milin ar Pont-Meur, ma c’halon ’rê : tik, tak.
* Gwechall, pa oan er studi ha pell outi dalc’het,
* Ped gwech an dez, ma Doue, e teuen da lâret :
* — « Oh ! me a garrie bea, bea he mezelour,
* » Pe ar feunteun ’lec’h ma teu da ’n em zellet en dour ;
* » Oh ! me a garrie beza, ya, beza ar walenn
* » A lugern war he biz kreiz, evel eur steredenn ;
* » Oh ! me a garrie beza, bezan envnig bihan,
* » ’Vit nija en he bruched, ha ’vit pokat d’ezan.
* » Oh ! me a garrie beza ar skabell, ’n he c’hambr wenn,
* » ’Lec’h, arôk mont da gousket, ’ra bemnoz he fedenn ! »
* Ha brema na c’houlennan, em fedenno, bep noz,
* O ma Doue, ’met monet ganti d’ho paradoz !
             Kerarborn, 4 a viz gwengolo 1861.