# Marc’harit Charlès

Oberennoù damheñvel pe handelvoù all zo ivez, gwelout Marc’harit Charlez.
| ◄ Fontenella (eil kentel) | Marc’harit Charlès | Ar Rannoed ► |
P’hec’h a Marc’harit da vouit dour, Hec’h a ’r forban braz d’hi zikour : — Roït d’in ho pod ha m’hen dougo, Gant aoun mastari ho koeffo.
 — N’ho pet ket dammant d’am c’hoeffo. Tric’houec’h dousenn ’zo anezho ; Tric’houec’h en lienn Hollanda, Ha kement-all en batista.
 — Marc’harit Charlès, d’in lâret, Ho kalon d’in-me a rofet ? — Ma c’halon d’ac’h na roïnn ket, Rag ewit den-fall na on ket.
 ’wit-on da vea muntreres, Euz ma c’horf n’on ket pec’heres. Mar an ganec’h indann ar c’hoad, Me a renko kaout ur gobr mad ;
 Eva ur pintr bemdez a wad, Hag a wad den, gouveet mad ; Ur c’huitel arc’hant alaouret, ’Wit c’huitellad ma mignoned !
Ma è honnont ar Charlezenn, A c’huitelle war bouez he fenn ; Ha na è ket ur zeblant vad Klewet ’r Charlezenn c’huitellad.
 Ar Charlezenn na wie ket ’Oa he zad a defoa lac’het, Ken a oa gwelet he voned, War benn unan ar forbaned… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ann otro Keraglaz a lâre D’he bajig bihan, un dez ’oe : — Eomp sioulig ama soudenn, Gant aoun ’klewfe ar Charlezenn :
 Rag mar hon klew ar Charlezenn, Ez omb maro brema soudenn. N’oa ket he c’hir peurlavaret, Ar Charlezenn a zo digwêt.
 — Otro Keraglaz, d’in lâret, Pelec’h hec’h et pe ez hoc’h bet ; Pelec’h hec’h et, pe ez hoc’h bet, Pe ’man en hoc’h esper monet ?
 — O klask ur c’homper me ’zo bet, C’hui ’vô ar gommer, mar karet ; C’hui ’vô ar gommer mar karet, Ma groeg ’zo ’newe gwillioudet.
 Ar Charlezenn, pa deûz klewet, He zroad war he hini ’deûz laket ; He zroad war he hini ’lakâs, War he inkane a bignas.
 Ar pajig bihan a lâre D’ann otro Keraglaz neuze : — Pa deufet diwar hoc’h inkane, Grêt d’ar Charlezenn dont iwe ;
 Me ’m eûz hi gwelet gant un noade O staga ho tillad ouz he re. Ar Charlezenn a vonjoure En Keraglaz pa arrue :
 — Demad ha joa holl en ti-ma, Roït d’in skabel d’azea, Serviedenn d’em dic’houeza, Mar ben-me kommer en ti-ma.
 Ur vales vihan ’oa en ti A oa un tammig re hardi : — Kommer en ti-ma n’ veet ket, C’hui na païsantes a-bed.
Ar Charlezenn, pa deûz klewet, Gant ’r vinz d’ann traon ’zo diskennet, Ha kerkent ez eo bet tapet, Un archer en-hi ’zo kroget.
 — M’am bije gouveet, Keraglaz, Pa oann duhont war an hent-braz ; Pa oann duhont war ann hent-braz, N’oac’h ket êt dirazhon ur paz !
 ’N otro Keraglaz a lâre D’ar Charlezenn eno, neuze : — Lemet digant hi he c’houtelasenn ’Zo indann he c’hotillonenn ;
 Hag he c’huitel arc’hant alaouret, A zo gant-hi en he bruchet ; A zo gant-hi en he bruchet, Wit c’huitellad he mignoned.
Ar Charlezenn a lavare ’R vaz uc’hella ’r skeul pa bigne : — ’Wit-on da vea muntreres, Gant ma c’horf non ket pec’heres ;
 N’am eûz ganet nemet unan, Hag hen kuzis en kreiz ann tan. ’Tre Montroules hag al Lewe-drez, ’M eûz lac’het ter groeg dougerez ;
 Muia truez am boa out-he, Oa unan pemzek vloaz ’oa an-he, Hi c’hlewet ’c’houlenn d’hec’h inosant, D’he mabig paour, ar vadeziant !
 D’he mabig paour ar vadeziant, Hag ewit hi ar zakramant ! ’Tre Montroules hag al Lew-drez, A zo ur c’hoadig leun a drez ;
 Kerlies korf marw ’zo en-han Hag ’zo en karnel ar gêr-man : Hag ’zo en karnel ar gêr-man, Poent a-walc’h è ma distruja !
Kanet gant Mari Clec’h, Koaderes en koad Beffou. — 1868.
— Mar deut ganimb indann ar c’hoad, C’hui ’rinko eva ’r pintad gwad, Ewit ma peo ar gouraj Da lac’ha tud war ann hent-braz. —
 Ar roue Spagn, p’hen eûz klewet, Un arme newe ’n eûz savet, ’N eûz kaset pemp kant ’n ur vandenn ’N esper c’hoennet Koad-ann-drezenn.
 Met n’ gredjont ket antren er c’hoad Gant Marc’harit o c’huitellad. Pa oant o vont gant ann hent-braz, Hi ’rankontr ’n otro Keraglas.
 — Bonjour d’ec’h, otro Keraglaz — Ha d’ec’h, ’mehan, kompagnones vraz, Pelec’h hec’h et, pe ez hoc’h bet, Pe hoc’h eûz esper da vonet ?
 — Ni ’zo bet pemp kant ’n ur vandenn ’N esper c’hoennet Koad-ann-drezenn, Met n’ gredjomp ket antren er c’hoad, Gant ar Charlezenn ’c’huitellad.
 — Et d’ar gêr, lâret d’ar roue ’Vô duman ’benn warc’hoaz ’d greizde, Pe me gollo m’holl vad, sec’h ha glaz, Hag ann ti nobl a Geraglaz.
Ann otro Keraglaz a lâre Er gêr d’he itron p’arrue : — Et, ma itron, en ho kwele, ’Vel pa vec’h en poan a vugale,
Na kers brema, pajig bihan, Te ’zo dilijant ha buhan, Kerz ewidon da Dremezan. Da glask un inkane rouan ;
 Da glask un inkane rouan, ’N hini kaera, ha kerz buhan. Ar pajig bihan a lâre En Tremezan pa arrue :
 — Me ’zo deut, itron Tremezan, Da glask hoc’h inkane rouan. — Na pajig bihan mar euz paz (?) Pelec’h hec’h a ’n otro Keranglaz ?
 — Ni hec’h a hon daou a ur penn ’N esper c’hoennet Koad-ann-drezenn. — Keun ’m eûz d’am inkane newe, D’otro Keraglaz ’m eûz iwe ;
 D’otro Keraglaz ’m eûz iwe, Paj bihan, setu-han aze. ’N otro Keraglaz a lâre, En Koad-ann-drezenn p’arrue :
 — Ma faj bihan, distro en dro, Dewi ’ra m’ dillad ac’hanon. — Re-divezad hoc’h eûz komzet, Arru ’r Charlezenn d’ho kavet.
 — Bonjour d’hec’h, otro Keraglaz ! — D’ec’h, emezhan, Marc’harit vraz. — Pelec’h hec’h et, pe ez hoc’h bet, Pe hoc’h eûz esper da vonet ?
 — O klask ur c’homper hec’h on bet, C’hui ’vô ar gommer mar karet ; Ar roue Spagn am eûz klasket Da dont d’hoc’h assita, mar karet.
 — Diskennet, otro, deut d’ann traon, En Kaod-ann-drezenn c’hui leino ; C’hui leino en Koad-ann-drezenn, E-touez pemp kant a volerienn.
— Ewit brema me na inn ket, Un dro-bennag all n’ lâran ket ; Un dro-bennag all n’ lâran ket, Breman am eûz afer preset ;
 War-dro pemp kant skoed a vank d’in, C’hui, ma c’hommer, ho rofe d’in ? — E-lec’h pemp kant a c’houlennet, Pemp mil ho peo, mar karet.
 — Me a garfe, ma c’hommer vraz, Gwelet ho suit en keraglaz. — Gwelet ma suit en Keraglaz A ve d’ac’h-c’hui sur ur goust vraz.
 — En Keraglaz ’zo bara poaz, Ha, ma ve ezomm, a vô c’hoaz ; Ha, ma ve ezomm, a vô c’hoaz, Deut gant ho suit da Geraglaz.
 — Diskennet, otro Keraglaz, M’inn da vareges en ho plaz. — Pa lakaïnn kant skoed ’n un inkane, E dle dougenn un ’all ha me.
 ’Tre Koad-ann-drezenn ha Keraglaz E konter a zo ter lew vraz ; E konter a zo ter lew vraz, Grêt ganen ’n un heur orolaj…
 En Keraglaz p’è arruet, En dourrel uc’hella eo êt, Da c’huitellad e komansas ; Honnes ’c’huitelle gant kouraj !
 C’huitellad ’ree war bouez he fenn, ’Wit ma klewje ar volerienn… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . — Pemp fuzuil karget a vank d’in, C’hui, ma c’hommer, ho c’havfe d’in ?
 — E-lec’h pemp fuzuil ’c’houlennet, Pemp kant ho peo, mar karet ; Pemp kant ho peo, mar karet. Hag he suit a deûz disarmet.
 Neuze, pa glewas sôn ar bal, Da assambli ar jeneral : — Laket-ewez, otro Keraglaz, ’Vec’h hoc’h invanti traïtouraj ?
’Vec’h hoc’h invanti traïtouraj, O tigas ma suit da Geraglas. — C’hui ’sonje d’ac’h, Marc’harit vras, ’Vijac’h kommer en Keraglas !… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
 — Neb lâre ’r gir seurt-se d’in-me, A oa sur da goll he vuhe !…
Marc’harit Charles a lâre ’R vaz uc’hella ’r skeul pa bigne : — Penoz bikenn ober rout vad ? Lac’het ganen ma mamm, ma zad !
 Da varo ma zad ’m eûs regret, Da hini ma mamm n’am eûs ket… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
 En Koad-ann-drezenn ’zo ur wenn En-hi c’houec’h troatad arc’hant gwenn ; Un’ all a zo en he c’hichenn, En-hi eiz troatad aour melenn ! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ar werz-man a zo bet dastumet en parouz Plouillo gant ann otro F. Daniel, hirie person en Mur.