OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# O Gwerc’hes Vari leun a drue

Oberennoù damheñvel pe handelvoù all zo ivez, gwelout O Gwerc’hez Vari leun a druez.
| ◄ Er c’hentan mister glorius | O Gwerc’hes Vari leun a drue (Memorare) | Gwerc’hes Vari, Rouanes (Sub tuum) ► |
* O Gwerc’hes Vari leun a drue,
* Ho pezet envor, Me ho ped,
* Penoz biskoaz den en e vue
* Na n-euz na gwelet na klevet
* Ho pije lezet en abandon
* Nikun a gement a deuje
* D’enem westlan d’ac’h a greiz-kalon,
* Daoust pegen braz pec’her vije
* Nan, biken na c’houlfec’h dilezel
* Neb a deu gant fians enoc’h
* Da guzan didan ho tiouaskel
* Ha da gerc’hat zouten ouzoc’h :
* Hirie, gant ar memes fians-ze,
* O Gwerc’hes, Mam ar gwerc’hezet,
* E tidostan ouzoc’h, me ive,
* Gant ho madeles goneet.
* O hirvoudi diragoc’h aman,
* Evel eur pec’her braz ma z-on,
* Evit ar wej-man c’hoaz e kredan
* Ho pedi d’obten ma fardon :
* Pa z-oc’h gwir Vam ma Zalver divin,
* Na zisprizet ket ma c’homjou,
* Gant trugare chilaouet ouzin,
* Ha roet d’in ma goulenou.
# O Jezus, o Hosti zantel

Oberennoù damheñvel pe handelvoù all zo ivez, gwelout O Jezuz, o Osti santel.
| ◄ Me ho salud, Korf | O Jezus, o Hosti zantel (O Salutaris) | War an Oter ► |
* O Jezuz, o Hosti zantel,
* a zalc’h digor porjou an Env,
* Spontus ouzomp e sav brezel,
* Roet nerz hag e vezimp krenv. Amen, amen, amen.
* Deut oc’h war an oter aman,
* Elec’h ar bara hag ar gwin,
* Da zigas, evit o magan,
* D’hon ineou eur boed divin.
* D’an tri Ferson euz an Dreindet
* Gloar a beurz an oll groadurien :
* Gras d’imp heb dale d’o gwelet,
* En hon gwir vro da virviken !
* Amen, Amen, Amen.
K. G.
# O Crouéour en nean hag en doar

| ◄ Hemb græç ha secour Doué | O Crouéour en nean hag en doar | Einedigueu, cannet puissanç ► |
* O Crouéour en nean hag en doar !
* O men Doué, a galon m’hou câr,
* Ha me grèd hou calhuein me Zad,
* Rac ma oh mat.
* Hou ç’hanw santel revou mêlet,
* Mêlet ér puar horn ag er bed !
* Guet grèd me rehé mem buhé
* Eid oh, men Doué.
* Perac, men Doué, n’en d’oh câret
* Guet en ol dud e hoès crouéet,
* Câret ar en doar èl én nean
* Guet peb-unan.
* Me ven larèt, a p’em bou joé,
* Mil gùéh, ô men Doué, trugairé !
* Mar em bé poén, me vêlou hoah
* Hou madeleah.
* Bamdé hui e ra d’en einèd,
* Doué truhéus, bamdé ou boéd !
* Ah ! bamdé, reit-t’ein mé ehué
* Boéd, ô men Doué !
* Eit me horv boéd e houlennan :
* Mæs drest peb tra boéd d’em inean ;
* Goulennein e hran hou cârein
* Tré ma vihuein.
* Hag en devehé me nessan
* Me zrezet el léh tinérran,
* Dehou, ô men Doué, me bardon
* A greis calon.
* Pe zei en diaul guet é ardeu
* Eit me louyein én é laceu,
* Doh peb droug, Doué a garanté,
* Ah ! goarnet-mé.
* M. Le Joubiouz.
# O Doué, mamen ol er madeu

| ◄ Eid omb-ni, Mab en Eutru Doué | O Doué, mamen ol er madeu | Pihue-é enta honnen ► |
* O Doué ! mamen ol er madeu,
* Na pinhuiqueit donæzoneu
* E hoès scùillet é peb-amzér
* Ar Vari hur mam quen tinér !
* Dén ne za ér bed-men divlam ;
* Cablus ol a béhéd Adam,
* Conceuet omb dré hur mameu
* Ér vouillen ag er péhèdeu.
* Doh er péhèd originel,
* Hui hemb quin, ô Gùérhiès santel,
* E zou bet dré ur hræç hemb par
* Goarantet dré en Doué hou câr.
* Avel ma huélér ur rosen
* Én dreinêg é sehuel hé fèn,
* Èlcen ehué en hou cùélér
* É splannein é creis hur misér.
* Dant er serpant quen dangerus
* N’en dès guellet ar mam Jesus
* Scùil é velim hag ampouison,
* Na biscoah couci hé halon.
* Hi-é Gùérhiès er gùérhiéséd,
* Biscoah n’en dé bet ér péhèd,
* Chetui perac é lausq ardran,
* Memb er merhèd er ré purran.
* Ar en doar é ma ou Mæstrès,
* Hag én nean é vou ou Rouannès ;
* Tro-ha-tro d’hé zrôn ligùernus
* Un dé guet-hi é veint eurus.
* Eurussoh memb eid en Ælèd
* E zou é dirac Doué perpet ;
* Mari, Gùérhiès ha Mam de Zoué,
* En doug étré hé digosté.
* O Mari, hui zou hur Rouannès,
* Beah ehué hun Avocadès ;
* Hui e houi é omb péherion,
* Goulennet aveid omb pardon.
* D’emb-ni, conceuet ér péhèd,
* Dégasset bean Salvér er bed,
* Aveid hur goarn a zoh en tan
* E huéh deja eid omb Satan.
* J. G.
# O Itron Varia

| ◄ Itron-Varia | O Itron Varia | Litanieu er Huerhéz ► |
El ur vag ar er mor burtellet, én Houlenneu, Hur bro kaer en Arvor zou groñneit d’en danjérieu. Genoh Hui é houlen sekour : Goarnet hi doh en dizinour ; Goarantet ni doh pep goal-daul, Mam, dihuennet ni doh en Diaul.
O Intron-Varia get truhé deit de séhet En dareu e skuilla hur Breih peur, hur Breih feahet.
Reit hur boé de dud Frans Hur horveu, hun inéañneu, Deit e oemb get fians De héli ou lézenneu. Met saùet e zou trubarded : Ol hun guirieu ou des fondet, Hur hréden e glaskant mougein, Ha doh Hou Mab hun distagein. O Intron Varia...
Ni e gred én Hou Mab Er Salvér marù ar er Groéz ; Staget omb doh er Pab Doh hun Tad é kreiz er gloéz. Kalet é penneu er Vreihiz ; Féal e chomeint doh en Iliz ;
Kaer en dou en Diaul atahin, Nann, ne naheemb Doué birùikin ! O Intron Varia...
Hun Tadeu e oé bras Ha brudet dré ol en doar Eit er Groéz ind e hras Burhudeu hemb par, hemb par. Hun Tadeu viùé digabestr, Doué é unan e oé ou mestr : Ni eùé vou fidél dehon Tré ma padou er houen vreton. O Intron Varia...
Sent hur bro, sent hur bro Saùet ol ag hou péieu,
Ha ridet tro ha tro De zihun hur parrézieu, Eit ma hoarneemb Fé hun Tadeu Stréuet ér vro er burhudeu ; Pédet Doué de rein d’emb hiniù Nerh de chomel kristén ha kriù. O Intron Varia...
Miz Est, 1911.
# O ! na hir eo an noz (1934)

Oberennoù damheñvel pe handelvoù all zo ivez, gwelout O na hirret un noz, O ! na hir eo an noz ha Cantique de Communion (1).
| ◄ O ma Jezuz, O ma c’harantez | O ! na hir eo an noz | Aelez eus ar Baradoz ► |
* O na hir eo an noz pegoulz e teuy an deiz
* Ma ’z in da zegemer Jezuz ma c’harantez
* O na hir eo an noz pegoulz e teuy an deiz.
* Tommit ma c’halon baour d’ho kemer, ma Doue;
* Kreskit ennoun feiz, esperans ha karantez,
* Tommit…
* Dihun ha sav, ma c’horf, deomp betek Jezus,
* Me ’glev ouz ma gervel e vouez karantezus.
* Dihun…
* Pegoulz e vi erru, o hent, na hir out-te !
* War lein ho tiouaskell, Aelez, ma dougit-me.
* Pegoulz…
* Bez leun a levenez, em c’hreiz, o ma ene,
* Gwelout a ran ’velkent ti santel ma Doue.
* Bez leun…
* O iliz vinniget digor huan da zor
* Ma ’z in betek Jezuz : hen eo ma holl denzor.
* O iliz…
* Diwar dreuzou ho ti, Jezuz, ho saludan,
* Eur pec’her eveldoun a dlefe chom aman…
* Diwar…
* Me ho salud ivez, sent hag aelez eurus,
* A zo en iliz-man tro-war-dro da Jezuz.
* Me ho…
* Armel sakr alaouret te ’zo tron ma Roue,
* Setu ma taoulinan dirazan ’vel Doue.
* Armel…
* Jezuz, me hoc’h anav dre zaoulagad ar Feiz :
* An osti pa welan, me ho kwel en he c’hreiz.
* Jezus…
* Diskennit o Jezuz, eus an Aoter breman,
* Diskennit em c’halon, diskennit d’am maga(n)
* Diskennit…
* Jezuz a zo ganin ha me ’zo gant Jezuz,
* Nemet er Baradoz netra ken dudius.
* Jezuz…
* A-vreman, ma Jezuz, c’houi hepken a garin,
* Dalc’hmat em ezommou c’houi hepken a glaskin.
* A-vreman…
# Studi var an astrou/Ar firmanant, — Ar pevar Boent Carinal. — An Telescop

| ◄ Avertissamant | Ar firmanant, — Ar pevar Boent Cardinal. — An Telescop | An Eol ► |
Anaveout a reomp gallout ha madelez Doue, netra nemet dre ar pez an-eus crouet er bed-ma ; dre an attantion en-eus quemeret evit na vanqfé netra deomp, quement evit om ezomou evel evit om agremanchou : oll ar pez so crouet var an douar a zervich d’an den directamant pe indirectamant, ha ma sonj deomp avichou en-eus Doue crouet loenet noazus eb pere ec’h aljemp tremen, en-em dromplomp, rac al loenet-se a zistruj loenet ha traou noazussoc’h c’hoas evidomp ha d’eus pere e vefe diessoc’h deomp en-em dioual evit d’eus ar re guenta a gomzan.
Ma c’hadmiromp labouriou hor c’hrouer netra nemet d’eus ar pez a velomp en dro deomp, peguement ne admirfemp-ni quet davantaj e buissanç ma c’houfemp petra eo ar steret, al loar hac oll ar pez so er firmamant !
Evit reï an anaoudeguez-se quement a ma ê em gallout am eus grêt al leor-mân.
Aroc commanç da explica dec’h composition hac march an astrou ac ho distanç d’eus om bro e rancan disqui dec’h ar pêvar boent cardinal, rac eb an anaoudeguez-se ne alfemp quet en-em gompren.
Ar poentchou-se ê ar sao-eol, ar c’hréis-dé, ar c’huz-eol, hac an anter-noz.
Evellen ho c’haver : en miz Even troït ho faç d’an eol pa vo o sevel hac o po dirazoc’h ar sao-eol hanvet ive an Oriant ; adreg ho quéin e po ar c’huz-eol, a c’halver ive an Occidant ; ho torn deo e vo er c’hreis-dé hac ho c’hini cleïz en anter-noz.
Dalc’hit-mat sonj anêzé rac alies e vont mantionet.
Ret ê ive din lavaret dec’h eur guir d’eus eun instrumant hanvet télescop, d’eus a behini an astronomet en-em servij evit sellet d’eus an astrou. Dre ennan o guelont calz brassoc’h ha tostoc’h dêze ; hac eun infinité a steret hac ha blanédennou a ne allomp quet guelet gant om daoulagat noaz, na echapont quet dèze dre sicour an intrumant-se.
An télescop so composet d’eus eun duozen hac a zo strissoc’h d’eus eur penn evit d’eus ar penn all. En peb penn eus an duozen-ze zo eur veren ac a zo teo er c’hreïz ha plateet betec mont da netra varzu ar bordou.
Al lagat e ve placet d’eus gueren ar penn moan. Pa ve braquet an instrumant-se var eun tour a eul leo distanç pe ouspen e seblant an tour bea stog er penn all an duozen hac e c’halfer conta ar meïn benerez ennan.
Dre an télescop ive ez-eus gouet just pegueit e ve eur blanéden ec’h ober e zro annuel ; cetu aman penos en-em guemerer evit-se : placet ve an instrumant varzu an astr ; quemer a rer merq d’eus an dé, an heur hac ar minut, hac e condaoner an télescop da non-paz bouj d’eus e blaç. Compren e rêr penos pa ve êchu tro ar stereden e tigoe d’ei en eur gaout adarre crag en beg an telescop, ha neuze e êz goût pet dervez, heur ha minut e ve bet oc’h ober e zro.
# Studi var an astrou/Ar Maréou

| ◄ An Eclipsou | Ar Maréou | An Armanac ► |
Ar môr a bign hac a zisquen diou vech en peder heur varn-uguent ; an oll a voar-zé, mes an oll ne voar quet dre be sort puissanç e c’hoarvé an dra-zė.
Betec vrema cetu aman var ar sujet-se opinion an dud savant.
Remerquet-so penos e sao ar môr eur veach pa zao al loar, hac eur veach-all pa c’ha da gousquet ; penos evel-t-y e retard var dro tri c’hart-heur bemde, hac erfin, penos e ve calz brassoc’h pa ve al loar er c’hann, ha pa ve loar-nevez.
Decidet-so neuze penos al loar oc’h apparissa […] an douar (er zao-loar) hac o vea var ar poent d’en em guzat d’eus ountan (er c’huz-loar) e d’eus eur gallout dre behini e chach d’e heul ar môr ; penos e clé-y er c’hann pa ve leun en tu control d’an éol, hac e commançamant y béach (loar nevez) pa ve er memeus coste gant an astr-sé, penos e lavaran-me e clé neuzé possedi eur gallout brassoc’h var ar môr hac en chach davantach.
Dre-ze eta e tamaller d’al loar mouvamant ar môr.
Cavet o peus marteze extraordinal gouelet var an armanagou annoncet en avanç ar maréou brassa d’eus ar bla : cetu aman eur goms var guement-se.
E commançamant an nevez-amzer (fin miz meurs) hac e commançamant an discar amzer (fin miz guengolo) e ma an daou vare brassa d’eus ar bla.
Ervez ar pez am eus lavaret aman huelloc’h e cléer compren penos an daou vare bras-sé a glé bea er c’hann d’eus al loar pe el loar-nevez, ervez ma tigoe d’an eil pe d’éguile d’eus an daou gartier-ze bea d’eus an drivac’h d’an dri pe d’ar bêvar varn-ugnent d’eus an daou viz am eus hanvet dija ; rac evit bea an nevez-amzer commancet en unan varn-uguent d’eus a viz meurs, ma ne ve loar nevez pe ar c’hann nemet er bêvar varn-uguent d’eus ar miz pe memeus daou pe dri devez divezatoc’h, ar mare bras a retardo ive d’eus a guement-sé.
Cetu ama brema ar rêzon suppozet d’eus an daou vare huel-zé.
Epad ar goan, neb quet a vâr, ar scorn ac an erc’h a guemer eun deoder incomprenabl ebars er vroyou a zo en dro da vég an aël anter-noz d’eus an douar, rac ar vroyou-zé neuze a boan ma velont an éol, ha nebeut a amzer ebquen bemde. Pa deu an nevez-amzer ar vroyou-zé a dosta d’an éol hac o c’houchou teo ha donn a scorn ac a erc’h a glé neuzé teuzi ac ober môr bras.
Pa ziscorn béc an anter-noz e commanç hini ar c’hreiz-dé da scorna ive d’é dro, ha pa deu an discar-amzer ar penn-ze ive a fournis dour bras miz guengolo.
Ar rêzonnamant-se a vérit eun tam crédanç.
Aroc finissa an articl-ma e rin d’ec’h remequi c’hoas eur veach all peguement ê bed Doue mad en om andret o lacat ar maré da zont er porzou môr ha d’ho c’huitaad diou veach bemde evit digaz a quemer ar marc’hadourez gant ar vatimanchou, hac evit ampech ma teuje an dour-ze d’en-em gorrompi en eus-an sallet.
N’ê quet an aon d’eus justiç hor C’hrouer a gle gonit dean hor c’halonou : e c’hallout, e vadeles, hac oll ar pez a velomp dirac om daoulagat a glè ober om c’haranté evit-an.
# Studi var an astrou/Avertissamant

| Avertissamant | Ar firmanant, — Ar pevar Boent Cardinal. — An Telescop ► |
Ma ne m’eus quet ar mérit da vea grêt eul labour parfet en peb fêçon, e m’eus, da viana a gredan, an hini da vea ar c’henta antreprened unan var an astrou. Ar gonsideration-ze an eus va decidet da scriva al léor bian-ma. Caout a rêyo lennerrien ? an amzer da zont a lavaro-ze.
Aleïs a dud divar ar mêz a voar brêma lenn ha specialamant lenn brézonnec, ha couscoude an descadurez ne avanç quet en o zouesq ; ar memeus téchou a zalc’hont, o spéret neubeut exercet var stad, caracter hac opinion certen tud, a zo bet, a zo pe a alfe béa var an douar, a ra d’o jujamant beza striç, didalvé ; langach ar galon, hini an enor, hini ar santimanchou nobl, bras, délicat, n’int comprenet nemet gant eun niver bian a dud.
Er c’hontrol, ar santimanchou nebeut générus péré a ra deomp preferi ac’hanomp d’ar re all ; eur grédanç dall en praticou ha principou fôz, supersticius pe memeus criminel, ar re-ze ho anavéer mâd.
Al lectur a zo necesser evit francaad ar guiêguez, diguerri ar speret, formi ar jujamant : ar mâd an eus muioc’h a briz pa er c’homprener parfêtamant. Mes réd ê commanç dre gontraign an dûd da garout all leoriou, hac evit-se e ranquer divertissa al lenner en eur e instrui. Al leoriou a rer ordinal evit ar vretonet a zo re sec’h, re d’euc’h evit rêi an divertissamant a gle accompagni an instruction. Nequet evit droug-coms d’eus al leoriou-ze ; ne ran nemet essa explica perac a zo quen nebeut a c’hoûd evit al lectur en touesq an dûd divar ar mêz.
Al leor a guinigan hirio d’ar vretonet n’ê quet divertissant ; esper am eus couscoude ne vo quet cavet re inouüs, rac ar pez so ebars a zo nêvé evit an darn vuia.
Ezom marteze em eus da avertissa penos ar pez a avançan em leor a zo guirionéou anaveêt pell-zo, pere ne deuont quet d’eus ouzin va unan, rac n’em eus grêt nemet ho explica guella ma allen, sclerra ma allen var-lerc’h tud savant da bere certenamant ec’h aller en-em rapporti.
En eur finissa e quelennan eta ar vretonet da ober muioc’h a gâz d’eus al leoriou ; ne vanq nemet eur gommançamant, ha neuze eb quélennadurez en-em rofer d’an instruction.
Doue a lavar deomp : en-em sicour ha me a sicouro. Me ive a garfé lavaret-se d’am broéïs. Va gallout a zo bian ; mês ma santfen e c’hoantéfé unan bennac gouélet ar sclerigen me alfé caout c’hoaz evit e zervich eur c’houlaouen bennac luc’heduz.
# Studi var an astrou/Hac èn zo habitantet er Blanedennou-all hag en Eol

| ◄ Hac èn zo possubl mont d’al Loar pe d’eur Blaneden all bénac | Hac èn zo habitantet er Blanedennou-all hag en Eol |
Arog essa décida petra zo er betchou-all, roomp eun toll lagad er bed-ma.
N’eus den capabl da nombri ped espès loënet zo var an douar ; ne zavan quet eur balad douar, ne zellan quet en eur vojen, en eur blanten, en eur banne dour pur memeus eb caout loënet peguer bian benac ez-int. Ar rêzon d’eus a guement-ze ê m’an eus, quement tra ha quement loën zo oll ho adversourien : an eil a zervich da bevanç d’éguilé hac erfin e tigoëont tout d’an douar, evel ive an douar ho vâg oll directamant pe indirectamant.
N’eus eta netra crouet eb ma ve querquent crouet, d’en distruji, loënet pere ho-unan zo distrujet gant re-all. O considéri quement-se ne m’eus neuzé douétanç abet e zo habitantet ébars el loar, er blanédennou-all ha memeus en éol. Traou crouet int, loënet a glé bèa enné, hac evel ma zo entouesq an anevalet raçou hac o d’eus muioc’h a vouiéguez evit ar re-all e clé an astrou-zé possédi craouadurien d’eus a bere ar spéret, an nerz, ar rêzon ho laca da vea ar puissanta d’eus oute-oll : ar re-ze ê an dud eno. Mes piou a allo lavaret hac int a vale var daou droad pe var pêvar ; pe int so grêt eveldomp-ni ha d’eus om vent ? allas evit er gouzout e ranquer mont da velet : n’er gouefomp biquen.
Var sujet habitantet an éol, martézé alfé meur-a-hini doueti abalamour d’an domder a glé béa en astr-sé. Respont a ran penos ê êzetoc’h caout habitantet d’an éol evit lacat ar guédon da veva en fonç ar môr hac ar pesquet er voarimou. An habitantet a zo grêt d’eus ar vro en pehini e cleont beva.
Doué pa voa felvéet dean lacat lapoucet da véva en êr a roas dêzé diouasquel ; ar re a voa destinet da veva var an dour a voe staguet dêzé eur groc’hénen d’eus ho biziet evit neûn ; ar re a voa condaonet da glasq ho bévanç en fonç al lic’hi a receve eur bég d’eus a eun troatad hirder.
Al loënet a voa carguet da spurja ar bed d’eus al loënet maro, pere o tont d’en-em gorrompi a rofé clénvéjou da zistruj oll tud hac anévalet, ar ré-zé o d’eus evit ho servich dent hac ivinou commod evit diframmi. Ar blêizi ha calz a loënet-all a zo evit an douar ; ar brini ha meur a lapoucet-all a zo evit an toullou dôn ac ar ménéïou huel.
Ne finisfen quet ma felvefe d’in henvel d’ech ar voyenou a ro ar brovidanç da beb tra crouet da veva er plaç so merquet déan ; arabat ê demp eta caout impossubl e néfé Doué gouêt ober habitantet evit an éol.
Béa ez-eus éta loënet en quement tra crouet so, hac en touesq al loënet-se ez-eus eun espès hac a surpas oll ar re-all en gallout, en spéret hac en rêzon : an éspès-se è an dén, pehini ré aliés, siouas, a ra implij fall d’eus an donêzonou précius-sé.
Cetu azė, var éd nebeut à dra, tout ar pez a ouzon var an astrou. Ma m'eus ancouêt eun dra benac e cléer va fardoni ; va intancion ne voa quet da nac’h netra d’eus ar pez a anavéen, pa ê guir em eus aliès lavaret traou ha ne anavéen quet mâd.
# Studi var an astrou/Ar Stéret. — An Hent guen pe Hent sant Jacquèz

| ◄ Ar Blanedennou | Ar Stéret. — An Hent guen pe Hent sant Jacquèz | Ar Gomettennou ► |
Communamant ec’h hanver stéret quement poent luc’heduz a veler er firmamant gant al lagat noaz, (eb conta an éol ac al loar) ; mes eun différanç vras so étré ar blanédennou hac ar steret ; pa zeller er firmamant gant an télescop nêquet possubl en em drompl : ar blanédennou a veler corf dêzé evel al loar, élèc’h ar steret ne zéblantont james nemet evel poenchou sclêr.
Al lagat noaz ne remerq nemet d’eus a bèvar da bemp mil stéréden ; dre an télescop e veler pemzec ha tri-uguent million da nebeuta. Rac avertissa ran penos ez-eus ouspen a uz om fenn : bea zeus ive a-zindannomp. Goude ar pez so lennet betec vrêma el léor-ma e cléer va c’hompren parfêtamant.
Henvel a rêr Constellation eur vandennat steret hac a zeblant ober eur gompagnunez e-unan, evel constellation Orion, hanvet an tri roué, hac en pehini, eb ma n’em doueter, a zo dec-ha-pêvar-uguent stéréden. Aléis a gonstellationou zo ; peb hini a d’eus y hano ; mes sonjal a ran ê inutil ho henvel, rac se ne rêfé nemet carga ar memor inutilamant.
Lavaret em eus ne véler ar stéret, memeus gant an télescop, német evel poentchou sclêr eb corf ; ar re sclerra ê ar re vrassa pe ar re dosta. Ne quet possubl calculi ho distanç d’eus an éol ; couscoude ar pez zo sûr ê ne recevont sclérijen abet d’eus ountan, rac ên a glé béa evite evel eur stéréden ive. Forcet e voar éta da gonclui penos ho sclérijen a apparchant dézé o-unan ; ez-int éolou bras pe vian o unan.
En effet pa gomprener eun tam en infinite, er plaç bras gollo-ze d’eus a behini em eus dija comzet, e ranquer avoui penos ê impossubl ma ve tout ar pez so crouet a velomp a uz om fen. Sonjal a rer éta, ha rezon zo, penos so crouet éolou all hac o d’eus o flanédennon ive evel om hini.
Dre ma confectioner an instrumanchou dre béré e veler an astrou pella e tizoloër re nêvé ; n’eus rezon abet ac a ampechfe da zizolo re all divezatoc’h, ha c’hoas, eur véach all, pa vo ivantet ar goella télescopou, pa vo anaveet eun infinité a astrou all c’hoas, e vomp pell da velet oll astrou immancité ar firmamant.
Aroc finissa ar chabistr-ma e lavarin eur gomz d’eus ar vanden venn a veler en Eê en nosvechou e ve an amzer caër, eb coumoul.
Ar vanden vras-se pehini a hanver ive hent Sant Jacqaes a zo composet d’eus a eun infinité a stéret bian ha guen pere a zo en andret-se evel berniet an eil var eben ; sclérijen an eil en hini eben a ro d’an Eê al liou guen a remercomp.
An astronom Herschell o sellet d’eus hent Sant Jacques gant an télescop a velas en eun heur ebquen ouspen pemzec ha tri-uguent mil d’eus ar steret bian-ze.
# Studi var an astrou/Hac èn zo possubl mont d’al Loar pe d’eur Blaneden all bénac

| ◄ An Armanac | Hac èn zo possubl mont d’al Loar pe d’eur Blaneden all bénac | Hac èn zo habitantet er Blanedennou-all hag en Eol ► |
Ma ne mije quet lavaret dija e voa impossubl deomp pignat huelloc’h evit var-dro pemp leo varn-uguent a uz-omp, abalamour ma n’eus quet a êr huelloc’h, e vije bet meur a hini marteze da allout sonjal ec’h alfemp mont d’al loar pe d’eur blanéden all bénac, en eur ballon pe dre sicour asquellou.
Aman ê al lec’h da goms d’ec’h d’eus eun ampechamant all ac ive d’eus eun danger d’eus pehini e vefe impossubl deomp dioual.
Me suppos e c’hoantêfé da unan bénac mont d’al loar hac ec’h alfé pignat en tuont d’ar c’houch êr d’eus a behini am eus comzet ; consanti a ran ive e c’houfe mâd dre be lec’h en-em dirija evit caout al loar, ar pez couscoude e ve eun nebeut diez dre ma valé atao an astr-zé, ac evit er gortos en e bassach e ranqfé om béajour eb en-em drompla, (eun dra diez ive) choas ébars en immancité, eur plaç dre behini e clé passéal ar vro évit pehini en devoa quéméret e baspòr ; me suppos éta ne gaffe ampêchamant abet d’eus ar c’hosté-zé, ha ne nefé da ober nemet antréal el loar pehini a vefe dirazan ével d’eus e c’hortos. Credi a-voualc’h e ran e parvenfé neuzé da vont enni, mes cazi sûr on ive penos ec’h antrefe buannoc’h evit ma tézirfé ; rac eur véac’h man défé tapet ar c’houch a attraction a glé ive caout ar blanéden vian-ze, ne quet pignat e refe quen, mes couéa el loar quer buan ével ma sorti eur voulet d’eus eur chanoill. Doueti a ran en-em amusfe om béajour, goudé al lamp-se, da examina habitantet e vro nêvé, hac an traou curius a alfé bea ebars.
Anaveomp eta penaos Doué en eur groui ar blanedennou an eus grêt ma vijé impossubl deomp mont d’eus an eil d’ébén. Evel-se ni a zo grêt evit beva er blanéden-ma hanvet an douar, evel ma ê grêt al lapoucet da veva en êr, ar pesquet er mor hac ar bleïzi er c’hoajou.