# Marvaillou grac’h-koz/a-bezh

Atao Breizad kristen Diwar c’hoari gelen.
――――――――――― Atao Breizad kristen Diwar c’hoari gelen. ―――――――――――
Setu ama danevellou koz hag o tont a bell : pevar mil bloaz-bennag zo e oant o redeg, seiz mil leo euz a Vreiz-Izel ! Hon tadou kenta ho doa joa out-ho enn amzer ma ’z eent gand ho loened euz a eur menez d’egile e kreizik-kreiz bro ann Azia ; ar vamm ho lavare d’he merc’h, e korn ann oaled, epad ar goan ; hag ann tad d’he vap, enn disheol, enn han ; hag ar verc’h hag ar paotr, o veza deuet enn oad d’ho zro, a gemere ho bugale plijadur enn eur glevet ar pez en doa divuzet tad hamamm gwech-all.
Pa guitaaz ar re-ma bro ann Azia, evit dont da jomm enn Europa, hi a zigasaz d’ho heul Marvaillou ann tad-koz hag ar vamm-goz a gavent brao a-vihanik. Gand ann amzer, unan anezho, hag hen he hano Pilpai, gand aoun ne d-azent da goll, a lekeaz hiniennou dre skrid ; goude-ze e oent troet e gregach gand Ezop, e latin gant Phaedr, e brezonek koz gant sant Kado, e gallek koz gand eunn itron a reer Mari a Vro-C’hall anezhi, e gallek nevez gand Iann Ar Feunteun, ar barz brudet, hag enn divez, enn hon amzer-ni, e brezoneg adarre, gant Rikou ha gand ann aotrou Goesbriand.
Ann daou-man a livirinn eur ger-bennag diwar benn ho labour, abarz dont da hini ann aotrou Milin.
Rikou oa mab eul labourer douar hag en doa c’hoant da ober eur beleg anezhan ; ne gasaz ket a-vad c’hoant he dad da benn, hag o veza er skol he zeskadurez a jommaz fraost. Tammouigou latin ha koz-tammou gallek ne zeuaz ken gant-han d’ar ger, nemed eul levrik skritur-moull, hanter roget ha peur-uzet, a lennet er penn-araog anezhan ar c’homsiou-ma e latin : Phaedri Fabulæ, da lavaret eo : Mojennou Phaedr.
Ouz ar mojennou-ma en doa dudi ; sellet a rea aliez ouz ar re anezho en doa troet e gallek, pa oa er skol ; he levrik zo-ken a gase gant-han d’he bark, ha pa oa dilabour, hen tenne dioc’h he c’hodel, hag ez ea a gostez d’he lenn dindan eur wezen-bennag : ken a lekeaz enn he benn trei lod anezhan e brezoneg.
eme ar re goz ; diskouez a fellaz da Rikou e oa evid ober ar pez a oa he c’hoant. Hag hen d’ezhi ; hag enn eul labourat e lavare grons da dud he vro : « Prenet am euz e ker eur seurt bleud flour na gaver ket stank he bar war ar meaz ; ha gant-han e rinn eur seurt kouign, setu ! n’en deuz tanveat biskoaz Iann gouer, m’hen toue ! »
— Arabad oa toui, va den mad ; ne oa ket ho kouign dioc’h ann dibab ; bara-droug-ha-mad ne oa ken ; evit ho pleud, evit-han da veza flour a-walc’h, kouezet ez oa ebarz enn toaz meur a c’hrouanennig a lekeaz va dent da skrija. —
Ne dalve ked a-vad labour Rikou hini he batrom ; pell a ze. Petra-bennag m’en doa troet Mojennou Phaedr hervez kiz he barrez, ne oant ket hervez kiz ann dud desket kaer ; gand ar zonj d’ho lakaat braoc’h, e varellaz anezho a dammou gallek dastumet e ker, traou ken divalo ha ken iskiz e brezonek ma ’z int evel koz-penselliou ruz pe c’hlaz griet oc’h eur zae wenn gand eur c’hemener mezo-dall. Ne oa ked kennebeud he zoare skriva hervez ar reiz, na zo-ken atao hevelep, o veza e skrive eur ger eur wech enn eunn doare-bennag, ha goude-ze enn eunn doare all.
Mar tisplijaz he vojennou d’ann dud studiet mad, Iann gouer a gavaz ivez da damall enn-ho. Re verr, re grenn, re grak e oant, war he veno. Ar pez a oa mad e Rom, ne d-eo ket e Breiz ; kan al labousik a zo berr, m’oar vad, ne ket hirr kennebeud ar Bater : hogen ne ked eul labous eo ann den, ha Marvaillou n’int ket Pateriou.
Gant c’hoant da ober gwelloc’h evit Rikou, ann aotrou Goesbriand, euz a Gerzaoulaz, e leac’h kemeret ar barz latin da batrom, a gemeraz lann ar Feunteun. — Eunn neiz eostik oa he vaner ; bemnoz, bemdez e kanet eno ; pa dave ann tad, e save mouez ar vugale, ha klevet a rann c’hoaz unan euz he verc’hed o kana ker flour :
Peger kaer ez eo Kerzaoulaz  Pa zeu ann noz da guzet,  Er gwez pa vez ann deliou glaz,  Pa vez skeduz ar stered !
Hogen ar brezoneg a gomzet e Kerzaoulaz, evit-han da veza, evel ma welit, bravoc’h eget hini ann dudjentil kouezet dioc’h lost ar c’harr, ne oa ket ato dinamm a-grenn. Hen anzao a rea ann aotrou : « Lennerien, eme-z-han, e kent-skrid he vojennou, va brezonek-me ne d-eo ket brezonek neteat a-bep kemmeskadurez eo ; komz a rann evel ma ra ann dud hep deskadurez.
C’hoant am bize bet da lakaat ebarz va labour geriou gwir vrezoneg hep-ken, ha da deurel er meaz ar re c’hallek, pa oann evit kaout eur ger brezonek-bennag goest da zisplega mad ar pez am boa em spered. Hogen ar vent hag ar rim a oa red d’in senti out-ho ; ken a riz dre heg ar pez n’am bize ket great dre gaer. Kement-se a gaviz kaled evel-kent ; setu penaoz ez a hor brezonek ker da goll ! »
Hag enn eur hopa d’ar skrivagnourien iaouank : « Taolit pled war gement-ma, eme-z-han, tud iaouang euz a Vreiz-Izel ! »
« Evid ar pez a zell oc’h ann doare skriva, eme-z-han c’hoaz, great am euz evel ma kariz, o veza n’eo ket deuet c’hoaz a-benn da c’honit war ar re all ann hini gwella, me lavar hini ann aotrou Ar Gonidek. »
Tregont vloaz zo e komze evel-hen ; a c’houdevez eo deuet da c’honit doare skriva Ar Gonidek, ha n’euz mui breman nemed ann dud koz pe heb reiz hag a skriv enn eunn doare dishenvel.
Na dudiuz eta e vize mojennou ann aotrou Goesbriand, ma vize bet gant-han mui a breder ! O veza ker brao c’hoaz da glevet enn doare ma’z int, na c’houek e vizent da lenn ! Plijout d’ann daoulagad ha d’ann diouskouarn e razent war eunn dro.
Ann aotrou Milin n’en deuz ket great evel-d-han : enn eur anaout ann hent mad, n’en deuz ket kemeret ann hent fall ; gwir eo en deuz bet da gelenner eur maill enn he vicher : ann aotrou Troude, ar c’horonal, hag hen desket he-unan gand Ar Gonidek, hor mestr d’e-omp holl, a hentchaz anezhan meur a vloavez zo : ober gwell a reaz ann aotrou Troude ; da eil enn he labouriou e kemeraz ann aotrou Milin , ha troet ho deuz war eunn dro e brezoneg al levr kaer latin de Imitatione Christi, a reer brema anezhan enn hor ies-ni, Jezuz-Krist skouer ar gristenien. Oc’h-penn-ze : o veza bet pedet gant bugale ann aotrou Ar Gonidek da lakaat moulla Bibl Santel ho zad, goulennet en deuz ar c’horonal eunn taol skoaz digand ann aotrou Milin, ha setu sammet gant-ho ho daou pounerra beac’h a zammaz biskoaz den e Breiz.
Dougenn eur banerad bleun zo easoc’h, a dra zur, hag ann aotrou Milin a zoug skanv ha brao ar re en deuz kutuillet tu-ma, tu-hont e liorsou ar Varvaillerien goz, e liors Iann ar Feunteun, dreist ar re all. He-man he vestr, evel ma oa hini Goesbriand, evel ma vezo patrom kement den a garo kemer skouer digand eur maill n’en deuz bet he bar ha ne gavo e nep leac’h.
Hogen, o wiska er c’hiz Breiz-Izel mojennou ar broiou all, ne ket hep-ken lakaat ann dud da c’hoarzin a fell d’ann aotrou Milin, war zigarez farsal ha marvaillad, e tistag kentelliou euz ar re wella. Great en deuz a-vad eunn dibab anezho, evel ma tere d’eur c’hristen mad a zen, d’eunn den fur, d’eur breizad gwirion.
Nep piou-bennag ho lenno a dommo he galon evid ann Aotrou Doue, evid ar wirionez, evid he vro, evit kement tra a zo mad, ha c’houek, ha deread, hag a rank da veza meulet.
Na joa ho divize bet out-ho mistri-skol ann amzer gwechall, na talvoudegez ho divize kavet enn-ho Sent koz a Vreiz a gelenne ker kaer bugale ar vro-ma !
N’eo ket ’ta, Aotrou sant Hervé ? Me gav d’in ho pize c’hoarzet enn eur welout moulet e penn unan euz ar mojennou-ma ho lavar fur :
Gwell eo deski mabik bihan  Eget dastum madou d’ezhan ;
Na souezet e vizec’h bet gant danevel ann daou vourc’hiz,
Unan a voa desket ha paour,  Ann eil azen ha d’ezhan aour.
Ha c’houi, Aotrou sant Kado benniget ? Pe stad ho pize great anezho, c’houi leshanvet Ar Fur, evel ma oa Ezop enn he amzer ? Choui a c’houie ann tu, eme ann dud,
Da gaout aour e-touez al ludu ?
Hag a besiouigou aour melen hag a besiouigou aour flamm, ho pize kavet enn-ho ! Pebez trid e divize roet d’ho kalon mojen ann diou Goulm ! pebez hillig d’ho spered lemm ar C’hi hag ar Bleiz ; al Logoden euz a gear hag al Logoden diwar ar meaz ; ar Geillenen hag ar Wenanen, ha meur a varvaill all kel leun a furnez pe leunoc’h, troet ker brao e brezonek ! Daoust ha n’en deuz ket ar mojenner sentet ouz-hoc’h, pa oac’h o lavaret petra a ranke Breiziz da gasaat ha petra da garout ? Daoust ha na zesk da bep Breizad eo red trec’hi a-raog ann droug, heulia ar mad, beza, pa’z eo dleet, digabestr ha dishual ; choum e peoc’h enn he di balan ;
Kas er meaz euz he di  Boasiou fall ha nevezenti ;
labourat tenn da greski mad ann holl ; ha petra c’hoaz ? Kant tra all a dleer da ober : kemeret kentel a-wechou digand ann anevaled a bevar droad, digand al laboused hag al loenedigou euz ar re vunuta zo-ken, digand ar wenanen ; — digand ar geillenen ne lavarann ket, o veza ma labour evit-hi he-unan.
Grit eur zell, Aotrou sant Kado, diouz lein ann nenv, emaoc’h ebarz, hag e welot hag hen a heuil pe na heuil ket hoc’h aliou, ho mab, ar barz, pe evit lavaret gwell, gwenanenik Breiz, a gomzann anezhi ama,
Hag a zistro d’he c’hest laouen,  Gant eur beac’h mel e deuz kavet  Dre ar prajou war gant boked ;
o veza traou a-walc’h eunn tammik bleun, eul lommik gliz, d’he lakaat dreo ha da gana :
E Breiz-Izel, e Breiz hor bro  Ez euz koar ha mel tro-war-dro ;…  Mougomp ann drouk dre ober mad,  En em skignomp holl e pep prad  Da gutuill bleun ar re gaera,  D’ober al labour ar gwella.
Bennigit-hi, Aotrou sant Kado, me ho ped, ha grit na glevo morse gant den ar pez a lavaraz d’ar wenanen fur ar goz keillenen :
Ato em’ oud o labourat,  Hep na deu d’id netra a vad !
KERMARKER.
Evit lenn eaz ar Marvaillou-ma, n’ho pezo nemet lakaat evez :
1° E lavarer ar g dirak e ha dirak i, evel pa ve eunn u etre-z-ho :
Eur gear, une ville, evel pa ve : eur guear.  Egile, l’autre, evel pa ve : eguile ;
2° E lakaer al lizerenn w, evit ma c’hello pep-hini lavaret anezhi hervez giz he vro :
Ar Werc’hez, la Vierge, e giz Leon : ar Verc’hez ; e giz Kerne : ar Ouerc’hez ; e giz Treger : ar Oerc’hez ;
3° E lakaer atao k e leac’h c pe q. Ne deuz lizerenn e-bed hag a ve easoc’h evit k da lavaret ;
4° Pa weloc’h al lizeren s, paket e-kreiz eur ger, e vezo red atao lavaret anezhi evel pa ve ss :
Evesaat, faire attention, evel pa ve evessaat.
Ha lennit e marvaill ann diou Goulm (seitekved eneben), ann teir werz : c’houeac’hved, seisved hag eisved, evel m’ema int ama :
A zigas rann-galoun,
Enn eur gear ne hanvinn, zo pell dioc’h ar vro-man, Eur gear a voa enn-hi leun a dud pennou skan, Eur marvailler brudet, euz ar re wisieka, O welet edo ’nn drouk a lamm o tirolla, Hag e teuje a-benn da gas ar vro da goll, A ieaz war leur gear evit prezeg d’ann holl. Lavaret ra d’ar bobl digeri he spered, Selaou ann aliou mad, ho heuilla hed-a-hed ; Komz a reaz evel dek, ha den n’her selaoue,
Neuze ar prezeger, gant eur vouez a voa kre, Hag e devoa lakeat krenvan er c’halounou, Evel a ra’r gurun, pa dregern enn envou, A groze ’zioc’h ann dud, enn eur iouhal out-ho : — « Ne d-oc’h ket diwar-wenn ho tud koz zo maro ; Ar re-ze kalounek ne vezent divezad Da herzel oc’h pep drouk, ha da ober pep mad ; Maro int pell a zo, hag e-kreiz ho besiou, Oc’h ho kwelet diskiant, poultren ho relegou, Ho eskern o steki dindan-hoc’h a lavar ; Ez oc’h tud digaloun, tud dall ha tud bouzar. Evel eur reverzi, drouk ar bed o sevel A ia enn ho kwazied, ho laka da vervel ; Eur mergl milliget eo, eur c’hlenved disegar, Savet da goutammi pep mad zo war ann douar ; Genel a ra bosen ha kernez tro war dro ; Oc’h he heul kasoni e pep leac’h, e peb bro, A laka dre ar bed brezel ha lazerez. Ama, abarz nemeur, e vo beac’h hag enkrez : Ha penaoz ne ve ket ? Peb drouk a zo meulet ; Hirio ann den fallakr zo ar gwella deuet. An nebeudik re vad, flastret gant ar re fall, A rank mont da guzet evit en em ziwall. » Kaer en doe ann den-ze krial a-boez he benn, Ann dud, heb ober van, eat ho skiant da donen,
’Zelle a gleiz, a zeou : nousped hini welaz O choum sounn ho fennou, ’vel peuliou eur c’har braz, Enn dro da vugale voa eno o c’hoari. Ar prezeger neuze, drouk enn-han a zevri, A lavaraz d’ezho : Pa’z oc’h holl deut ker baill, Me ia diwar va c’hraf da gounta eur marvaill.
« Eunn dervez, eme-z-han, ann Aotrou Doue war droad A voa eat da vale, gant ar c’hi hag ann houad. En em gaout a rejont d’ar pardaez-noz, ho zri, E kichen eur ster vraz a rankent da dreuzi. Ann houad hag ar c’hi-man, hep choum pell da c’hedal, Ia war ho fenn er ster, hag a neunv enn tu-all…. » Ar prezeger eno a zav krenn a choumaz. — « Hag ann Autrou neuze, lavarit petra reaz ? » Eme ’r bobl en eur vouez. — « Drouk enn-han ouz-hoc’h, c’houi, Ez eaz kuit ac’hano, dioc’h ann houad hag ar c’hi, Da zevel ar gurun da goueza war ho penn, War bennou tud hep skiant ; muioc’h ho deuz ezen. Oc’h bugale aze e choumit da zellet, Pa dlefac’h labourat, miret na vec’h kollet ; Rak mont da goll a rit ha kollet e vezoc’h, Stourm oc’h kement zo fall pa ne fell ket d’ehoc’h. Digorit ho spered, ha taolit evez mad Ez euz eur gwall-arne war-n-hoc’h oc’h horjellat. »
Ar bobl, war gement-man, a zihunaz raktal, A gasas diout-han ar barrad amzer fall, Dre glevet eur marvaill.
 Dre varvaillou aliez, E teu da galz a dud mui a skiant, a furnez Evit klevet prezeg, evit lenn levriou kaer. Ar bed-man a zo koz, koz-koz a lavarer, Ha koulskoude atao ann den ne ve fureat, Anez gant marvaillou he gelenna er-vad. Ar marvaillou a zo hevel oc’h madigou, A zo koulz d’ar re goz ha d’ar vugaleigou.
Diwar ar marvaillou, marvaillou gwir ha kaer, Evel ar re a zo e levriou Kermarker, Tesker, enn eunn dervez, karet gwell Doue ha Breiz ’Vit na rear, e kant vloaz, e levriou all e-leiz. Skoueriou hon tadou koz, tud vad ha kalounek, Enn-ho o zo skrivet e gwersiou brezounek, E gwersiou a laka pep telen da gana, Pep kaloun da lammet hag ann env da drida.
Na hejit ho skabel : rak mar d-eo huel eo kamm, Mar d-eu da gosteza, ho pezo eur gwall-lamm.
Daou Varc’h a iea enn hent : unan a gerc’h sammet. Ann eil, o tougenn-sounn arc’hant holen ar Roue, Bete boeden he lost enn-han lorc’h ha fouge, Ne roje ket he veac’h evit netra er bed. En em heja a ra, stampa he zivesker,  Ditirinat he ourouller, P’en em gav war al leac’h skarzerien godellou,
Goullo gant-ho ho ialc’h, digor ho c’hrabanou  Evit skrabat el leac’h ma’z euz. Eno, enn dro d’ar Marc’h, setu c’hoari ha freuz  O tigeri ’vit ann arc’hant.  Hor goazed vad ha dizamant,  Evit sacha mouniz d’ho bek,  A grog e moue al loen lorc’hek, A bleg d’ezhan he benn hag hen dalc’h krenn a za.  He-man, o klask diwall he dra, Toullet, reuget kik ha kroc’hen,  E kreiz ann hent war he liven,  A hirvoud hag a huanad :  — « Hou-man zo d’in eur galounad,  » Gwelet, ’me z-han, hep poan ebed, » Ar Marc’h-se gant he gerc’h, ha me lazet, muntret. » — « Mignoun, em’ egile, eunn dra eo zo anat, » Beza enn eur garg huel e pep amzer n’eo mad. « Ma vijez bet atao e ti eur miliner, » E vijez, evel d-oun, brema iac’h ha seder. »
Ober moan wadegen ha beva enn he roll, Zo gwell ’get morlarjez, ar c’houzoug er wakol.
Eur Bleiz, deut he eskern er meaz euz he groc’hen, O veza ma veze ar c’has oc’h hen diarbenn, A gavaz, war he hent, eunn horden-gi nerzuz, Lard-toaz ha flour he ler, ki distaill gallouduz.  Lammet gant he gilpenn,  Hen taga, hen dispenn,  Hen diskolp’ a besiou,  A voa micher Gwillou,  Paneved, a-raok he zamma,  Voa red out-han en em ganna.  Hogen, ar C’hi voa paotr a vent  Da ziwall he gik gant he zent. Neuze, izel he lost, Laouik ar Bleiz kivioul,  Oc’h ki sant-rok a dosta sioul,  Lavar d’ez-han, oc’h he veuli,  Ez eo kuill, ma’z eo eunn dudi !
— « Autrou, eme ar C’hi, ha petra vir ouz-hoc’h » Da zont lard evel d-oun, ha marteze lartoc’h ?  » List ho koajou, » O veva c’hiz a rit, gant nebeut freskajou, » Ez oc’h ker reuzeudik hag eur pesk war ann treaz.  » Hep eur c’hrinsen, Eripin keaz, » E rankit, enn ho stad, glaouri-du gant ann naoun ; » Rak, evel a c’houzoc’h, dre ne d-euz ra z-hoc’h aoun, » Ne c’hellit kaout kofad, na begad ’vit netra : » A daoliou skilf, pep tamm a rankit diframma ;  » Deut d’am heul hag e vevot mad,  » Ac’hanoc’h e vezo great stad. » Ar Bleiz a c’houlennaz : — « Petra zo da ober ? » — « Nemeur a dra : pa deuio tud, gant-ho bisier,  » Ha re baour o vale, » Grouignal, harzal, kregi ; choum enn noz war vale ; » Ober ho fistoulik d’ho mestr, da dud ho ti,  » Setu eno ho kefridi.  » Mar he grit mad, e c’hellot kaout » Kant tra : pastellou kik, bevin-ejenn ha maout,  » Kement d’ho koan evel d’ho lein, » Hag ouc’h-penn meur a zourn d’ober flourik d’ho kein. » Ar Bleiz, oc’h her c’hlevet, zo braz he levenez ; C’hoarzin-ouela a ra gant teneredigez. P’edont ho daou o vont, ar Bleiz hep tamm diskred,
A wel gouzoug ar Chi disvlevet, dirusket. — « Petra ’nn dra-ze, me z han ? » — « Netra ! eur gignaden, » Dioc’h ar c’holier am stag enn deiz oc’h va chaden. » — « Ho stag, eme ar Bleiz, neuze ’ta ne d it ket » Ama, a-hont, el leac’h m’ho peuz c’hoant da vonet ? » — « Nann da ! N’euz forz ! » - « N’euz forz ! Euz hoc’h holl brejou mad » Me ne fell din taken, gwell gan-en mont d’ar c’hoad.» Hag ar Bleiz enn he dro, ha da skara mibin. Abaoue red ato. —
 Mad a ra, a gav din. Rak beza er frankiz, digabestr ha dishual, Chaokat kaol pe banez, evel eur penn-chatal, Zo gwell eget dibri killeien dioc’h ar ber, Ha beza pennasket etre peder voger.
Gwelet a reomp eunn drean e lagad hon nesa, Ha ne welomp ann treust hon dall peur-liesa.
 Tad-Iou eunn deiz a lavaraz : — « Kemend zo beo-buez, ker koulz bihan ha braz,  » A c’hell dont dira z-oun,  » Hep krena na kaout aoun ; » Hag enn-han he-unan mar kav den ’bed abek, » E c’hell lavaret d’in, heb beza tamm mezek :  » Da bep hini, dioc’h he c’houlenn, » Evit her parea, me roi eul louzaouenn. » Marmouz, c’houi da genta, gwelit al loened-se, » Lavarit d’in distag, abek am beuz da ze, » Hag ho kened a zo ker kaer ha gened all ? » — « Em gened, ’me ’r Marmouz, ne deuz tra da damall !»  — « Neuze oc’h laouen enn ho stad ? » — « Perak ne venn-me ket ! N’em beuz-me pevar droad.  » A zo koulz ha re pep chatal ?
» Ann Ourz a-vad n’eo kevatal ;  » N’en deuz a-veac’h ann tres kenta, » Ha, mar kred ac’hanoun, ne d-ai d’en em beinta. » Ann Ourz, galvet goude, leac’h klemm, ’vel a gredet, A voa, var he veno, he zoare klok-meurbed.  Tro a glask war ann Olifant ; Ha kaout, diwar he benn, da damall ne voa koant  A-raok, adre, e giz ebed ;  — « Hag, eme z-han, bez’ e ve red,  » Da ober mad, » Trouc’ha diwar bep skouarn d’ezhan eur grennbennad  » Evit staga oc’h bek he lost ; » He bevar droad zo pevar bost ;  » E-berr : e voa re bez-fetiz  » Pounner, piltosek, gourt, iskiz. » Ann Olifant, d’he dro, hag hen fur koulskoude,  ’Vel ar re all gomzaz ive.  — « Kredi a rea, a lavaraz,  » Voa ar Mor-Varc’h eunn tamm re vraz. »  Hag Itrounik ar Verienen A gave, dioc’h he ment, re vistrik ar Fubuen.  Goude m’ho doe al loened  Ann eil egile tamallet,  Tad-Iou ho c’hasaz enn ho zro,  E-c’hiz ma voant, laouen d’ho bro,
Gant pep a visac’h war ho skoaz, A zo, bete vrema, abaoe choumet c’hoaz. Dre ma taole evez oc’h ar re ziskianta, Welaz, enn ho zouez, ann dud er penn-kenta. Abek en doa, m’hen tou ! rak holl, gwitibunan,  Choumomp braz ha bihan, Hevel oc’h kaouenned, enn noz a wel gwella, Da zellet a-vichez, ha da zispourbella Oc’h faziou hon nesa, oc’h techou ar re all. Ne welomp ket hor re ; enn hor c’hever omp dall, Dall-poch evel gozed ; rak siouaz ! mar karfemp, Hep turia doun hor park, grisiou fall a gafemp ; Louzaouen ann Tad-Iou a ve red d’hor parea.
Ar C’hrouer galloudek a c’hwie petra rea War he skoaz da bep den pa daolaz eur bisac’h ; Er c’hodel zo adre, he wall-dechou da veac’h, Hag er c’hodel a-raok, holl faziou he hentez Da zerc’hel anezhan war he ziou-lez kompez.
Ann hini ia da heul he benn,  A rikl a-bred, gouez oc’h torgenn.
 Eur wennili enn he zroiou  A voa deut da veza desket.  Neb a vale dre ar broiou, Ne dle ankounac’hat ann traou en deuz gwelet. Dioc’h ma veze ’nn amzer, al labouz tremeniad A c’hwie pell a-raok pe goulz vije barrad, Hag epad ma veze tro-war-dro o viri, E kase ar c’helou a-bell d’ar vordeidi. Er mare m’ac’h hader ar c’hanab er mesiou, E welaz eunn tiek o c’holei ervennou. — « Ann dra-man ne blij din, labousigou mignoun ! » Gant va zruez ouz-hoc’h eo doaniet va c’haloun. » Evid-oun, eme-z-hi, me c’hwezo mont a-bell, » Pe, enn eur c’horn-bennag, choum hep tal da vervel, » Ha ne welit-hu ket ann dourn-ze d-eu, a ia ? » Eunn deiz, eunn deiz da zont, siouaz ! tostat a ra,
» Ar greun a had aze a ziwano, gresko, » Ma na daolit evez, d’ar bern holl ho kaso.  » Gant-ho vo great stignou  » D’ho paka ’zruillajou,  » Lasou-rikl d’ho mouga,  » E berr : kant ha kant tra,  » A vo, war ann diskarr,  » Ho toan hag ho klac’har,  » A vezo, marteze, kiriek euz ho maro.  » Tec’hit eta affo  » Dioc’h ar gaoued, ar ber !  » Gwella c’houfac’h d’ober,  » Mar fell d’hoc’h va c’hredi,  » Eme ar wennili,  » Eo dibri ’nn had kanab. »  Anez-hi rejont goab ;  Nemet re a beadra  Er parkeier ne voa.  Deut glaz ar ganabek,  Ar wennili wisiek  Lavaraz a-nevez D’al laboused dizent, penn-skanv ha dievez :  — « Tennit ’ta breunen ha breunen,  » Ar pez a zav war pep greunen,  » Pe ez efoc’h hep mar da goll,
» Hep na choumo unan a gement ma’z oc’h holl. »  — « Kanerez fall ha koz trabel,  » A lavarchont a vouez huel ;  » Rei rez d’omp eur vicher gempen ;  » Red ve kaout kant ha kant den,  » ’Vit dibaba kanab ar vro. » O welet ar c’hanab o sevel tro-war-dro, Ar wennili laraz : — « Ne d-a ket mad ar stal,  » Kreski buan a ra ar greun fall. » Hogen, oc’h va c’hlevet, pa na rit van e-bed, » Pa welot e vezo ann edou gounezet,  » Pa welot enn ho farkeier,  » Ann dieien vak, dibreder, » O c’hober, e pep leac’h, brezel d’al laboused » Gant stignou, krouk-lasou, zo e-kuz antellet  » Evit paka ann evnigou,
» Na nijit mui a biglammou, » Choumit enn ho neisiou, pe it d’al leac’hiou pell.  » Ma ve, diana, kre hoc’h eskel » Da vont evel ar gioc’h, ar c’hrak-houad, ar c’haran,  » Dreist ar gwelec’h, ar mor ledan,  » D’ar broiou n’int anavezet.  » Evel a reont, pa n’hellit ket, » Ar gelenn a roann d’hoc’h, brema e berr gomzou, » Eo en em zastum sioul e toullou ’r mogeriou. »
 Dal ma tavas, al laboused,  Skuiz-maro holl oc’h he c’hlevet,  En em lakaz da fistilla,  Evel gwechall tud kear Droja,  Pa deue Kasandr d’ho alia.  Gant-ho, gant ar re-man, siouaz !  Hevelep tro a c’hoarvezaz.  N’ousped labouz a voe paket,  Lod kaouedet, lod all krouget.
Nemet hor c’helenn-ni, kelenn mad ne deuz ken ; Ne gredomp e ve drouk, ken a vez war hor penn.
Diou goulm en em gare gant eur wir garantez.  Unan anezho eunn dervez, Enouet en he c’hear, a lakeaz enn he fenn, Eur pennik skanv-meurbet, mont da foeta broiou. « Petra a fell d’e-hoc’h, eme d’ezhi e-ben ? » Ha diez oc’h ma’z it kuit ? E kever ar poaniou  » A zigas rann-galoun, » Hini n’eo ken doaniuz ha ouela eur mignoun ! » Va breur paour, me ho ped, n’ankounac’hait biken » Ema ’nn nec’h, ann enkrez atao war ziarbenn » Ar re a vez enn hent ! Deut enn-hoc’h hoc’h-unan ! » Ann amzer n’eo ket kaer, gortozit eur pennad ! » Petra ar mall ho peuz ? Bremaik eur gazek-koad « War eul labouz bennag skrijus a c’halve poan.
« Gant aoun n’ho pe-c’houi drouk, drouk a c’hell c’hoarvezout, » N’em bo mui d’am maga nemet daelou, hirvoud.  » Hiviziken me ne welinn  » Nemet lasou ha sparfelled ;  » Pa vezo glao, e lavarinn :  » Ha va breur paour, peleac’h eo et ? » Hag hen en deuz ezomm a netra bed brema ? » Ha debret eo he bred, hag er goudor ema ?» Ann tammik prezeg-ma, displeget gant furnez, A voe tost da staga, a-zispill oc’h ann drez, Pennad ar goulm skanv-benn, hag anez m’oa edro, Anez ma e doa c’hoant mont da welet ar vro,  Ne vije ket eat euz ar gear.  Neuze e lavaraz : — « Va c’hoar,  » Na ouelit ket, me ho ped !  » Eunn tri dervez hep-ken » A vezo d’in a-walc’h da aveli va fenn ; » Distrei rinn hep dale, ha neuze hed-a-hed » Choui a glevo gan-en kement vo c’hoarvezet. » Ann displeg a vo kaer ; nep ne wel nemeur dra, » N’en deuz nemeur ive da lavaret da zen. » 0 klevet va zroiou, c’houi a drido laouen ; » Ne vezo ket a-vad, ne vezo ’vit netra, » Rak, eme-ve d’hoc’h-hu, setu a c’hoarvezaz,
» P’edounn el leac’h-ma-leac’h ; eno c’houi hoc’h-unan, » C’houi gavo d’hoc’h beza, c’houi gan-en ken unvan ! »  Evel-se e komzaz.  Ann eil dioc’h egile, Breur ha c’hoar gimiadaz : hi ho daou a ouele. Setu ar goulm o vont digor he diouaskel, Hag eur valkenn, zu-pod rak-enep o sevel. Rankout voe d’al labouz klask bod oc’h eur wezen, He-unan er vro-ze, out-hi dibaot delien. Ar goulm hanter strobet, pa voe eat ann arne, Eunn dersien riou gant-hi, a c’hournij ac’hane. Sec’ha ra, dre ma c’hell, ar glebor zo out-hi. 0 welet enn eur park, eur goulm all o tibri, Ann tremeniad war iun ha digor he galoun A ia di da welet ; epad ma torr he naoun, Ez eo paket war rikl enn eunn toullad lasou, Stignet etouez ann ed : ne voa kre ar stignou ; Rak o skrabat peb eil, o c’hoari endra c’hell, Gant he vek, gand he dreid ha gant he ziouaskel E teu, hep re a boan, a-benn d’em zilusia. Eat er meaz ac’hano, neuze voe ar gwasa :
Koulm baour, gwelet e voe gant eur gup krabanek O sacha war he lerc’h, evel eul laer tec’het,  Eur pennad reun torret. Ar gup a ia d’ezhi, digor ha lemm he vek, Pa gouez war-n-han, d’he dro, evel eur mean pounner, Euz a greiz ann envou, eur pez labouz, eunn er. Epad m’edo ’nn daou-man oc’h enn em gribinat, Ar goulm ha kuit e-biou. Diwar-nij e tisken E liorz eunn tiik-soul voa eno e kichen,  0 kredi evit mad Voa er weach-man diout-hi distag he gwall stropad, Pa deu eur c’hoz tamm paotr, d’ezhan pemp pe c’houeac’h vloaz, (D’ann oad-ze eur bugel ne c’hoar pe zroug ra c’hoaz) Da zinkla eeun out-hi eur mean gant he valtamm. Koueza ra gwall dizet : ac’hano kamm-chilgamm, Enn eur ziouaskella, leun-c’hoad, al labouz keaz ! Dizounet dioc’h mont, kuit d’he gouldri a zistroaz. Brema’ma gant he c’hoar : diez e ve lavaret Pegen euruz ho daou int oc’h en em garet.
Tud, c’houi holl enn em gar, Breiziz euz a bep bro, En em garit bepred, na vezit ket edro ! E liorz ar bed poaniuz, boked ar garantez A vez, seul-vui eo koz, kaeroc’h kaera bemdez.
En em harpit noz-deiz ann eil hag egile, Ha ne skuizot enn hent, kaer ho pezo bale ; Na d-it ket euz ho pro, na d-it pell da gantreal, Gant aoun na ve anken enn hent oc’h ho kedal. Evid-oun-me a gar va zud, va iez, va bro Ha kement zo enn-hi : reier, bruk ha dero, Me zo gwelloc’h gan-en gwelet ann heol e Breiz, Klevet trouz ar mor doun o kroza hed ann deiz, Beza paour, reuzeudik ken a rankinn mervel, Eget beza euruz enn eur vro all a-bell, Ma ve red d’in eno mouga ar garantez A zo krog em c’haloun, evel tan eur fournez.
Eur big a voa enn eur gaoued ; Gant-hi voe lakeat eur pintik. He-man, laouen ha sederik, A gane bemdez kaer meurbed.
He glevet a voa eunn dudi ; Ar big a-vad, o ragachat, A dorre pennou tud ann ti. Ne baoueze ket da chaogat Ha da lavaret : « Boed d’in, boed ! Boed da Vargod enn he c’haoued ! » Hag anez kaout da gorfata Bek Margod a voa ar franca. Ar pintik keaz, laouen bepred, A gan hep goulenn tra ebed ; Hag o klevet ker brao dudi, Ann holl a rea he veuleudi, 0 lavaret : Eur c’haner eo ! Gant meuleudiou ne choumer beo. Aliez siouaz ! ar pintik paour Ne gave tamm na berad dour, He zaou bodik goullo atao Eunn deiz e voe kavet maro, Maro gant naoun, enn eur gana.
Setu ann amzer zo brema ! Nep piou-bennag a c’hoar goulenn Enn eur derri d’ann dud ho fenn, Nep zo kasauz, a deu, a ia Pep eil da glemm ha da ouela,
En devezo gwalc’h he galoun Enor, madou dioc’h m’eo mac’houm ; Ha mar d-eo gwe liven he gein E pako c’hoaz silzik d’he lein. Evit ar re a zo tud vad, Tud kalounek da labourat, Tud hag a dalv e vent meulet Ha mui c’hoas e vent gopreet, Ar re-ze paour, paour a vevo, Ha, paour, gant ann naoun a varvo Ma ne skrampont, evel aered. Skrampet, neb a garo skrampet !
Eur c’hlenved didruez hag a skign dre ’r bed holl Ar spount hag ar maro, pa deu d’en em ziroll, Klenved eaz da baka, taolet euz an envou, Da skarza piz ann douar euz he holl dorfejou,
Ar vosen he hano, a stlape enn ifern Loened a vagadou kaset gant-hi d’ar bern. Ne zialanent holl, holl a-vad e voant skoet, Heb dibri nag efa e choument evel mantret, Al leon, koulz hag ar bleiz, e kichenik ann oan, Al louarn tost d’ar iar heb ober mik na man. Ann durzunel zo-ken, kollet he c’harantez, Ne ziskoueze d’he far nep laouenidigez. Evit klask eul louzou a enep ar c’hlenved, Al leon, enn he ali, lavaraz d’al loened : — « Me gred, va mignoned, e vezimp stropet holl » Evit hor pec’hejou ; pep rumm a iel da goll, » Ma ne deuomp a-benn da zevel oc’h ar grouk » Ann torfedour brasa, penn-abek euz ann drouk. » Evel-se marteze torro nerz ar c’hlenved, » Hag unan o vervel, d’ar re all teui iec’hed. » Er skridou e welomp, pa c’hoarvez gwall-euriou, » E klasker evel-se out-ho pep seurt louzou. » Kavet eo hon hini, n’hor beuz nemet gwelet » Piou ac’hanomp brema en deuz gwasa pec’het. » N’en em veulomp eta, hep damant diskouezomp » Plegou kuz hor c’haloun hag e pe stad em’ omp. » Evidoun-me, lountrek, me am beuz dispennet, » Hep n’ho doa great drouk d’in, eunn taol braz a zenved, » Hag a-wechou, zo-ken, em beuz ive debret
» Ar pastor denved. » Mar d-eo red e varvinn, ’velato e kredann » E tle enn em damall eveld-oun peb-unan, » Rak evit beza leal, hen-nez a dle mervel » En deuz war he goustianz brasa pec’hed marvel. » — « Aotrou, eme ’l louarn, re vraz eo ho morc’hed, » C’houi a zo kalz re vad ; n’ho pezet poan spered ; » Rak, m’her goulenn ama, piou zo ’vit lakaat » E ve d’hoc’h-hu pec’hed dibri meur benn danvad ? » Kredi a rann zo-ken e voe d’ezho enor » Kaout enn ho kof, aotrou, dre ho kouzoug digor. » Hag evit ar pastor, e c’heller lavaret » E tlie, dre ’nn hent-se, mont da glask he zenved. » Ha perak ve truez oc’h eur wenn dud ker kriz, » N’ho deuz evit hor ren ken stur ’met ho diviz ? » Setu lavar al louarn, hag ann holl d’he veuli. Goude aotronez vraz, krinet gant ho ho fri, A deuaz, pep eil tro, dioc’h ma voa hirr ho dent Da ziskarga ho gor : holl, eme z-ho, voant sent : Ann tigred, ar bleizi, bete ’r c’hoz chas bihan A dlie d’ar Baradoz mont diwar hanter-vann. Ann azen, deut he dro, a lavar evel-hen : — « Ne deuz pell, sonj am beuz, eur weach, en eur dremen, » Dre eur prad glaz a voa, me gav d’in, d’eur manac’h, » Ann naoun, ar ieod flour ha, m’hen diskuill hep nac’h,
» Dre ali Paol-gornek o sutal em fenn zod, » E peurjounn er prad-ze ledander va zeod. » Me n’edounn ket em zra evit lavaret gwir. » Dioc’h-tu e voe ar vlej war al loen blevek-hirr. Eur bleiz, den a studi, a ziskouezaz displek E voa deut ar c’hlenved diwar ar skouarnek, Hag e tliet, ’mez-han, sevel hed he liven Al loen-ze divalo, rouignek fall, diskroc’hen. Laerez tra he nesa, ne voa gwasoc’h torfed ! Nemet dre ar maro ne vije ket gwalc’het ; Eur vez voa he welet ! D’ar bed holl evit skouer Voa red e vije roet. Lazet voe ar c’houer.
 Ar marvaill-ma d’ann holl ziskouez Daou dra : ne choumfe ket gant kalz a dud ho buez,  Ma ve krouget ann holl laeroun ; Lakeat neb a garo he zourn war he galoun ! Ann eil dra a ziskouez : e vez lakeat ann den  Aliez enn ti-barn du pe wenn Dioc’h ann arc’hant a vez o soun enn he c’hodel, Dioc’h ma vez hirr he zent, huel ha kre he gernel.
Eur c’here a gane hep paouez hed ann deiz,  Eunn dudi he welet,  Eunn dudi he glevet ! Bommou a zistage, euruz voa evel seiz. He amezek a-vad d’ez-han, arc’hant eleiz, Ne gane ket nemeur ha ne gouske berad ;  Pinvidik perfoun voa. He-man, da c’houlou deiz, pa zerre he lagad  Gweachouigou da vorenna, A veze dihunet gant kripin o kana. Neuze e lavare : perak ne werzer ket  Ar c’housket,  Evel ar bara hag ar gwin,  Evel ar c’haol hag ann irvin ?  Gervel a ra ar c’hereour  Hag out-han e c’houlen : — « Asa ! lavarit d-in, Gregor, dioc’h ho labour  » Petra c’hounezit-hu pep bloaz ? » —
— « Pep bloaz ? E feiz a-vad, aotrou, n’ounn ket boaz » Da niveri ’vel-se, rak ne ket ann doare  » Ma’z a ar stal gan-en. » Tre pep deiz euz distag ; ann eil denn d’egile, » A-walc’h eo, enn distro, digas pep bloaz d’ar gear. » — « Mad ! mad ! lavarit d’in, tost da vad er c’hiz-ze, » Pe c’hobr ho peuz bemdez a-raok ma par al loar ? » — « Gweach kalz ha gweach nebeud ; ar pez zo a ra gaou » (Hag anez hor gounid ne ve ket re zister) » Ann dra-ze, ar gwasa, eo war dri deiz vez daou, » E ranker beza vak : e gweliou ’z a ’nn amzer.  » Ann eil vez gwaz euz egile,  » Eme ’r c’here,  » Ha bemdez ann aotrou person » Zigor d’eur zant-bennag dor ann env enn he bron. » Ar mondian o c’hoarzin lavar d’ar c’hereour : — « Hirio me a fell d’in ne vec’h ket mui ker paour,  » Setu aze kant skoed ! » Gorroit-ho er-vad m’ho c’havoc’h, pa vo red. » Paotr ar skleuk gav d’ez-han gwelet ann holl arc’hant A voa bet, e peb oad, dastumet kant war gant. Distrei a ra d’ar gear da guzet buan ha doun Enn he gav he gregign zo krog enn he galoun. Brema grik ! Ar c’here zo eat he gan e-biou, Abaoe m’eo perc’hen da dad ann holl boaniou.
Nec’h hag enkrez enn he gerc’hen,  Ar c’housket, nijet euz he di  N’en doe mui ken kefridi  Nemet spia ha diskredi  War gisier hag amezeien.  Enn deiz, enn noz edo war c’hed  Na vije laeret he gant skoed. Skuiz maro, ar c’here ia da di ’r pinvidik A voa enn he wele gourvezet, kousket mik.  — « Delit, eme z-han, ho kant skoed ; » Ne dalont eur reunen nag eur berad kousket. »
En em laza rear evit dastum danvez : Pa vezont dastumet, gant-ho vez mui a-boan Eget na vez hep d-ho a labour hag a zoan. Labouromp ha kanomp, ne ket hirr ar vuez !
Labourit ha lakit ho poan,  Founn eo ann traou da bep-unan.
Eunn tiek pinvidik-mor voa o vont da vervel.  Lakaat ra gervel He vugale d’he gaout. Eno d’ezho hep-ken  E lavar evel-hen : « Arabad, eme-z-han, arabad gwerza ’nn douar  » Hor beuz bet digant hon tadou,  » Rak den, evel d-oun-me, ne c’hoar  » Ez euz dindan ar pengennou  » Eur c’huz a zo leun a arc’hant. » Ne c’houzounn e pe leac’h, klaskit mar ho peuz c’hoant ;  » D’he gaout e teuoc’h a-benn,
» Gant ma klaskoc’h er-vad.  » Goude ann eost hag ann drevad, » Distroit ho parkeier, e-kreiz hag enn daou benn : » Fochit, palit, toullit, na list ket eur c’horn tro  » Hep gwelet dindan petra zo. » Pa voe maro ann tad, ar vugale, dioc’h-tu, Euz a zouarou fall a reaz douarou stu. Kement e labourchont noz-deiz ho farkeier, M’ho devoe, a-benn bloaz, ed ouspenn ann hanter  Mui eget n’ho doa kent. E leac’h arc’hant kuzet, e kavchont kalz mein-sklent A stlapjont ac’hano. Ho zad, ’raok ma varvaz,  D’ezho a lavaras :  Voa al labour eur c’huz-arc’hant.  Ho zad a voa eunn den a skiant.
Gouzout a rea ervad ne c’hell neb a labour Na mervel gant ann naoun, na morse beza paour. Al labour roet gant Doue da gastiz d’ar pec’hed, Ouspenn ma vag ann den, zigas d’ezhan iec’hed, Nerz da herzel bemdez oc’h poan ha gwall amzer, Berroc’h ha didorroc’h atao d’al labourer Evit d’ann didalvez. — Labourat zo pedi — Skuiz goude ho tervez, goude palat, medi ; Goude c’houezi, kaout riou evit gounid bara
D’ho tad, d’ho mamm, d’ho kreg, — da re all ne reont tra, A-raok mont da gousket, o vont enn ho kwele, Da Zoue lavarit, tiek, euz a greiz hoc’h ene : — « M’am beuz pec’het, Aotrou, war ann douar digoret » Dioc’h va zal, dog ann deiz, dour-c’houez zo diveret. » Evit va holl faziou, kemerit va c’houezen ! » Neuze, ho labour kaer, war askel ho peden, A nijo skanv d’ann env, dre ma’z eo kalounek, Da gaout ann hini zo mignoun ha tad ann tiek. Labourat zo pidi. — Evit peur lavaret : « Ne c’hell beza euruz, ann den ne labour ket. »
Eunn dra ne voe klevet biskoaz,  E poan vugel eunn dorgenn vraz  Ioue ker spountuz ma krene  Ann douar dek leo ac’hane.
War gement-se ann holl a lavare enn dro E vije diwar-n-hi brasa kear voa er vro.  Petra c’hanaz ? Ne gredfe den :  Eul logoden.
 Setu eur marvaill a zo gaou  E kever ar pez a lavar,  Gwir eo a-vad e kalz a draou  A c’hoarvez brema war ann douar.
Mar selaoufet ann dud, ’vel diaoulou ann ifern, Gant-ho eunn trouz spountuz, iou, kurun ha tregern, Ve lavaret ’z afe ar bed gant-ho d’ar bern,  Ha pa dal em int war he gern,  Hevel oc’h eur c’hrubuill merien O c’houezi, o termat evit loc’h eur blousen.
Eur c’haz paotr-mad, goaz ha ne voa tano,  Krign-migourn he hano, A zidoulle ker brao ar razed a bep korn, Na welet anez-ho nag hini kamm na born, Kement en d-oa lakeat d’ober er baill ho lamm. Ann nebeud a voa c’hoaz, evit tizout ho zamm,  Ne gredent mont er meaz,  Gant aoun na vijent gwaz. Gant-ho edo ar brud voa deut d’ho c’has d’ar bern, E kroc’hen Krign-migourn, diaoul brasa ’nn ifern. Eunn noz m’edo he-man o c’hoari he daoliou Gant kisier all ar vro, paotred ar ribouliou,  Endra edo gant-ho ’r zabad, Ar vozadik razed, dastumet a vagad, A zigoraz kuzul war-benn voa da ober.  — « Staga eunn ourouller » Oc’h gouzoug Krign-migourn, a gredann, ne ve fall, » Eme ’r c’hosa ’nez-ho, ha pa deui d’hor gedal,
» E vo klevet o tont hag ez aimp da guzet. » Ha gwelloc’h tra a zo ? » — « Gwelloc’h, eme ’r razed, » N’euz ali all e-bed ; neuze vemp dibreder ; » Gwasa a zo siouaz ! eo staga ’nn ourouller. » Unan a lavaraz : — « ’Vid-oun-me ne d’ann ket, » Tra ! n’ounn ket ken diod-ze ! » — « Va lost ne vo paket, » Eme ’nn all anez-ho, o vont di war va lerc’h, » Rak n’em beuz ket a c’hoant da c’hounid c’hoas va c’herc’h. » Ker brao en em dennjont ar re-man, ar re-ze,  Er meaz euz ar wask-ze, Ma’z ejont enn ho zro heb ober tra e-bed.
Evel ar razed-man, tud e-leiz zo er bed Brudet er c’huzuliou, evel ar re wella : Azeza a garont er gador huela ; Ha pa vez red d’ezho kas ho ero da benn, E rikl ho lost adre er meaz euz ann dachen.
Eur bleiz a lavare voa bet laeret he dra. Eul louarn, he amezek, ne voa louarn ’vit netra, ’Vit al laeronsi-ze, pe voa gaou pe n’oa ket, A-zirak ar marmouz gant-han a voe galvet.  Goude m’oe dispaket ar stal  Ha digoret mad ar gabal,  Eno neuze ann diou gevren Enn em beillaz peb eil ker koulz ha breutaerien. Dioc’h klevet ar marmouz ne voe gwelet biskoaz Eur guden ’vel hou-man, kuden fuillet ker gwaz.
Diwar dal ar barner ann dour a zivere, O klask gouzout ann tu d’ann eil ha d’egile.  P’ho devoe enn em gutuillet,  Rebechet, iouet, rendaelet  Ha beb eil en em damallet, Ar marmouz, o welet penaos edo ’r c’hoari, A lavaraz d’ezho, drouk enn-han a zevri : — « Brema, va mignouned, me c’hoar mad ho toareou, » Hag ho taou e paeoc’h ar gwir hag ar mizou. » Rak te, bleiz, en em glemm hep na d-oud bet laeret, » Hag ar pez a c’houlen, te louarn, peuz kemeret. »
Ar bamer lavare c’heller, a-dreuz, a-hed, Bam daou zen zo fallahr, hep fazia tamm ebed.
Gourvezet a zindan eur roc’h Eunn den gouez, a-bell dioc’h ama, Hag he vugale dizoroc’h A voa o vont da verenna
Eno e-dont war ar glasder Hen, he c’hrek hag he re vihan ; N’ho doa taol e-bed na tousier, Naoun a-vad en doa peb-unan.
Glao a rea : d’en em zisklavi, Eunn den o vont a ia d’ho c’haout. Pedet voe gant-ho da zibri, Petra-bennag n’oa fest ar maout.
Ann ostiz n’en doe ket ar boan Da eil-bedi ann tremeniad : He-man, a-raok, gant he alan C’houez da domma e viziad.
Evel-kent, adarre e c’houez Abars kas ann tamm enn he stal. — « Ha perak, eme ann den gouez, » E rit, va mignoun, kemend-all ? — »
— « Da domma va dourn e c’houezann, » Ha da iena va boed goude. » — « It, eme ’nn ostiz, it ac’han, » It enn hoc’h hent buan da vale ! »
Ra viro bepred va doueou Na vec’h tost d’in, na noz na deiz !
Er meaz, ar re a zo ho genou Tomm a zeou ha ien a gleiz !
Enn eur pod pri, louz da welet,  E voa gwin koz, gwin ar gwella.  Tamm dismeganz ne vije bet Ha pa vije lakeat war daol ar roue brasa ;  Tanveet e voe divezad.  Dioc’h he welet na varnit tra !  Sklear he lagad, enn eur weren  Gwin all, gant neuz da veza mad, A voe lipet dioc’h-tu : pep hini a c’houlen  Anez-han da efa ;  Ober ann dro a ra.  Pa ne voe mui diveraden, Ann holl a lavaraz ne dalveze netra.
Evel gwin en eur pod, er c’horf ema ’nn ene : Evit barn mad pep tra n’euz nemet Doue ann Ee.  Dirak he zaoulagad,  Evel dour er weren,  Ema ann drouk, ar mad,  E-kreiz kaloun ann den.
Peskik bihan a vezo braz,  Digant Doue m’en deuz ar c’hraz  Da veva eur pennadik c’hoas.  Da c’hortoz ’vad, pa’z eo paket  D’he daol enn dour me ne d-ann ket,  Rak em higen-me adarre  Ne ket lavaret e krogfe.
Eul lizennik, c’hoaz tamm lizen,  Voe paket gant eur pesketer  War aot eur ster. — « Kresk a zo, eme z-han, pa wel ar beskeden : » Setu ann tamm kenta euz eunn tamm frigousen.  » Gra, bihanik, diwar ar zeac’h  » Eul lammik krenn, eul lamm em zac’h. »  Neuze ’r peskik a lavaraz  Enn he iez, gwella ma c’hellaz :  — « Ha petra reoc’h-hu ac’hanoun ?  » Lost, penn hag all ker bihan ounn,  » Ne c’helloc’h gan-en-me stanka  » Toull ho kildant ar bihana.  » Gortozit ma vezinn lizen,  » Va faka c’hoaz rai hoc’h higen, » Hag eur c’hofek-bennag neuze am freno ker ; » E leac’h e vo red d’hoc’h ober kant tro d’ar ster,  » Evit kaout kant all euz va ment » Da ober eur pladad, pladad drein evel-kent ! »  — « Pladad drein, mad ! ’me ’r pesketer, Peskik, va mignounik, c’houi hag ho prezeger » A ielo er billik, kaer ho peuz lavaret,  » E-verr da noz e vioc’h fritet. » Del unan ! zo gwelloc’h eget daou as pezo : Ar c’henta a zo d’id ; ann eil, peur e vezo ?
Lagad ar mestr a lard ar marc’h  Hag a laka ed barr ann arc’h. (Prov. br.)
 Eur c’haro gwall-gaset er c’hoad,  Evit tec’het ’raok ar maro  Enn eur vereuri a voa eat,  Dall gant he spount. — Paour keaz karo !  Ann ankou a zo oc’h da gas  D’al leac’h m’eo d’id mervel, siouaz ! — En em guzet a ra enn eur c’hraou ejenned.  Gant ar re-man voe kelennet  Da vont da glask eul leac’h gwelloc’h. — « Va breudeur, eme z-han, list ac’hanoun gan-hoc’h  » Ha na lavarit ket da zen ;  » Me ziskouezo d’hoc’h eur braden
» Zo enn-hi peuri ar gwella ;  » Ne deuz he far war dro ama, « N’ho pezo ket a geuz.» — Neuze ann ejenned A lavaraz : — « Choumit, ne viot ket diskuillet. » Mont a ra enn eur c’horn, tenna ra he alan. Digas a rear d’ar c’hraou glasder da bep-unan,  Evel a reat bemdez.  Ar mevel, ar vatez  A deu, a ia, a ra kant tro  Hep gwelet biskoaz ar c’haro ;  Ha war ho lerc’h, ar mevel braz Mui eget ar re all korn skalfek ne welaz. Neuze d’ann ejenned ar c’haro anaoudek  Lavar bennoz-Doue kalounek. — « Nemed-hoc’h, eme z-han, ne deuz mad em c’hever. » Epad m’ounn gwall-gaset, m’eo d’in fall ann amzer » E-verr, pa vezo eat ann dud d’ar parkeier, » Me a denno ac’han gan-en va disvesker. » E touez ann ejenned a c’haoge sioul ho zamm,  Neuze, eunn ejenn-kamm  Lavaraz evel-hen :  — « Mad ar stal betek-hen,  » Siouaz ! ar gwasa zo » Eo al lagadek braz : n’en deuz ket great he dro ;  » ’Vid oud em beuz aoun na deufe.
» Va mignoun paour, bete neuze  » Arabad eo e vez dinec’h ! » War gement-man ar mestr a voe gwelet er c’hraou. — « Ha petra, eme z-han, ama ne deuz kalz traou ! » Ar rastel zo goullo, ar gouzer ne d-eo sec’h,  » It d’ar zanaill hag e dillo,  » Roit d’al loened foenn ha kolo. » N’euz aked anezho, kaer a zo lavaret : » Setu gwiad kinid ! ha diez ve ho lamet ?  » Gorroit ar gwakoliou,  » Ar stern hag ar sparlou. » 0 sellet oc’h pep tra, e wel penn ar c’haro E touez ar pennou all. Paour keaz ! great eo da dro. Anavezet brema, pep hini gant he forc’h : Ar mestr, ar mevellou a sko a nerz ho c’horf  War al loen reuzeudik  A rankaz mervel mik,  Kaer voe d’ezhan ouela.
 E kever ann dra-ma, Ve kalz da lavaret d’ar pennou tiegez :  Sellet piz ha teurel evez  A dalv kement ha labourat ; Ha muioc’h a-wechou, evit lavaret mad.
— « Ozac’h, da ziveza, te dle mont da gousket, » Ha gwelet mad a-raok ha da zor zo prennet. »  Gwell e wel lagad ar perc’hen,  Eget kant lagad ann estren.
D’ANN AOTROU GUICHON DE GRANDPONT,
Gwechall ar raz, ar goulm, ar vaot hag ann heizez Ho fevar ’vel unan, veve gant karantez. Dudiuz voa ho buez : nemet-ho ne voa ken O choum enn eunn distro ne anaveze den. Siouaz ! dindan ann heol ne deuz bro ’bed kuzet Na vez, eunn deiz pe zeiz, gant mab ann den kavet.
It el leac’h ma karoc’h, ’kreiz ar frostou douna, Du-ze, ’weled ar mor, dreist ar c’hoabr huela, Ne viot ket birviken evit en em viret Dioc’h fallagriez ann dud, na dioc’h ho darempred. Ann heizez a voa eat da c’hoari war ar meaz, Pa zilamm eur c’hi red, drouk-kannad ann dud kriz, Da c’houesa he roudou dre al letounen c’hlaz. Al loen paour a dec’h kuit, evel oan dirak bleiz.  Ar raz, deut poent ar pred, D’ar re all a lavar : — « Asa ! va mignouned, » Petra zo n’omp hirio nemet tri da leina ?  » Ann heizez eo, peleac’h ema ? » Ha ni a ve gant-hi ankounac’heat krenn ? — « N’omp ket, eme ar vaot, hag e leac’h kaout eunn doen, » M’am be, evel ar goulm, diouaskel da nija,  » Me a ve eat dija » Da c’houzout e peleac’h eo dalc’het ann heizez,  » Hor mignounezik kez, » Skanv evel ann avel ; koulz a ma’z eo lijer,  » Ez eo ive tener. » E kever ar galoun, arabad tamall den ! » Ar goulm neuze zispak he diouaskellik-wenn, A nij, hag o welet eo ann heizez paket Gant ann den didruez evit beza lazet, A zistro war he giz da zigas ar c’helou,
Hep goulenn digant-hi penaoz, e pe zoare  Hag ar mare  Ma voa bet eat e gaou.  Ne gollaz he amzer  Gant eur maread komzou, ’Vel ho divije great meur a zen brabanser.  Kaloun vad a ro skiant.  Ar goulm, pa voe distro,  A lavar petra zo ;  Hag ann tri-man affo  ’Zigor kuzul etre-z-ho. Daou a gred e ve mad mont raktal dizamant Da gavout ann heizez ; e-ben choumo er gear ; Rak gant he zreid pounner e ve labour gortoz,  N’en em gafe fenoz ; Ann heizez a varvfe. — Setu voe ho lavar ! Hag ac’hano dioc’h-tu, tis-tis alegenta,  Koulm ha raz a red da denna  Er meaz a boan ho mignounez,  Ann heizez. Ar vaot ia evel-kent, drouk enn-hi dre n’halle  Astenn-hirr he zreid da vale,  Ha distrounsoc’h kerzet, redek.  Mar klemm, n’eo ket heb abek, Rankout mad eo d’ezhi dougenn a-dreuz dre ’r vein
He zi, toen hag all war he c’hein. Ar piltrotik krigner, ar raz leshanvet mad,  Hinchet gant ar goulm wenn,  He zent ’vel eunn eskenn, A drouc’h lemm treuz-didreuz skoulmou krenn ar viad.  D’ezho neuze pebez dudi ! Ar chaseer o tont, o welet ann disgri, A lavar gant skanbenn : — « Piou en deuz va laeret ? »  Oc’h he glevet, Piltrotik enn eunn toull, ar goulm enn eur wezen Hag ann heizez er c’hoad a dec’h evel eunn tenn. Hag ar chaseer paour, enn-han drouk ha kounnar,  O klask he laer a gleiz, a zeou  Hag o sellet oc’h ar roudou, A wel ar vaot o tont. D’ezhi neuze lavar : — « Ha perak d’ann heizez em be kement a zoan ?  » Setu ama peadra d’am c’hoan ! » Ar vaot zo dastumet e sac’h ar chaseer.  Ne vije bet damant d’he ler, Anez ar goulmik-wenn lavaraz dann heizez.  Hou-man deu euz ar c’hoad er mez, Hag, o troadik-kammat, en em ziskouez d’ann den  Ia war he lerc’h da redek, 0 teurel dioc’h he chouk ar zac’h, ar vaot hag all. Neuze ar raz mibin a red ken a findall,
A labour keid ha dek  Gant he dreid gant he vek,  A zraill hag a zispenn  Sac’h ar vaot penn-dre-benn,  Ker brao m’e devoe hed he gar  Ha ma c’hellaz dont d’ar gear.  Ann den, pa voe distro, A gavaz toull he zac’h, ’vel ar roued goullo,  Setu penaoz, a lavarer, E voe ann eilved gweach paket ar chaseer.  Ma tisplegfenn-me hed-a-hed  Ar pez a zo bet c’hoarvezet  Gant ar pevar-man, beb eil tro,  E ve d’in-me kalz re a dro. Ar piltrotik dreist-holl a ve lakeat da vaill  Em marvaill, A ve enn-han hano euz ar re all ive.  Ann eil a dle harp d’egile. Ar vaot hag hi dister, a gomz hag a gelen,  Hag ar goulm wenn Ia da welet dre ’r vro, ha da zigas kemen. Ann heizez ken-nebeud ne deu ket da skuiza O terc’hel ’r chaseer war he lerc’h da skara,  Evit rei d’ar raz amzer Da denna euz ar zac’h ar vaot, war-n-ezhi berr.
Evel-se pep-unan a labour enn he stad, Ha dioc’h nerz he galoun d’ar re all a ra vad.
Evel-se e weler ar re-ze zo bihan O tont da veza kre, dre veza a-unan. Diou galoun zo unan a zibradfe ar bed ; Karantez zo krevoc’h evit loc’h Archimed. Petra zo ar gwella ? Ar galoun eo, me gred. Petra zo na rafe ar galoun c’hoar karet ? Karet, me her lavar, gant eur wir garantez, Evel eur gwir vignoun hag eur gwir vignounez. Petra dalv eur mignoun hag eur vignounez vad ? Kement tra zo er bed hag ouspenn, eur begad ! Karet, beza karet a zo war ann douar Eur Baradoz atao, pa ve poan ha glac’har. Ar garantez, ’vel Doue, a zo hirr ha paduz, D’ar galoun n’euz tra koulz, n’euz netra ker iac’huz. Pa brenn lagad ann den, lagad he garantez A bar, digor atao, war dal he vignounez. Karet, karet zo mad, choum hep karet c’houero : Ar galoun ne gar ket, zo eur galoun varo.
HAG HE ALC’HOUEDERED BIHAN
Ann alc’houeder a ra he neiz  War dro miz mae e-touez ann ed,  Er mare-ze al laboused, Ha kement a zo beo, tommet gant heol ann deiz, A verv enn ho c’haloun glaouen ar garantez,  Zo c’houezet gant mestr ar vuez.  Unan euz ann alc’houedered Enn eur vont da gana : « ne bec’hinn mui sant Per ! »  Betek ann heol hag ar stered, En doa ankounac’heat e voa, war dro ’nn hanter,  Eat enn dro ann nevez amzer, Hep rei d’he galounik dudi ar garantez. Neuze e lavaraz : « Daoust ma’z eo divezad, » ’Vel ar re all a rinn ; bez’ am bezo torrad. »
Dioc’h-tu e ra he neiz, e tof, e c’hor he viou,  Hag e tigloz labousigou.  Dioc’h he iez, gwella ma c’hellaz,  Noz ha mintin e labouraz. Siouaz ! enn dro d’ann neiz ann ed a voa dare, Hag ar re vihan c’hoaz ne voant ’vit nijal pell  Diwar boez ho diou-askel. Ann alc’houeder a voa nec’het gant ann dra-ze. Klask boed zo red d’ezhan : alia ra he dorrad Oc’h kement a vije da deurel evez mad. — « Mar teu mestr ar park-man, ha m’oar-vad e teuio  » Hirio, » Selaouit anezhan, ha dioc’h a lavaro, » Da vont kuit euz he neiz pep hini ra skrabo ! » Ne voa pell ac’hano nijet ann alc’houeder, M’en em gav mestr ar park, gant-han he vap kouer. — « Ann ed-man zo dare : da gaout hor mignouned, » Ke, va map, eme z-han, d’ho fedi, pa ’z eo red, » Da zont gant peb a falz da c’houlou-deiz, warc’hoaz,  » Da rei d’e-omp eun tammik skoaz. » Ann alc’houeder distro a gav ar spount enn neiz. Ar re vihan lavar : — « Warc’hoaz, da c’houlou-deiz, » Eo red, eme ar mestr, teufe hor mignouned. » — « N’en deuz lavaret ken ? N’ho pezet nec’h ebed, » Eme ann alc’houeder, n’ema ket ar mare
» Da ziboucha er meaz. Warc’hoaz ’vad adarre » Selaouit, ’vel hirio, ha n’ho pezet ket aoun. » Sada boed da zibri ; debrit, torrit ho naoun ! » Leun ho c’hof e kouskont, ann neiziad hag ar vamm. Sevel a ra ann heol, ne deu mignoun e-bed. Ann alc’houeder a nij, ha mestr ar parkad ed A zistro eunn eil gweach : ne d-eo ket laouen tamm. — « Ann ed-man, emez-han, dlefe beza medet » Hag endramet zo-ken ; fisiout e mignouned, » N’eo ket ar boan da zen ! Bez’ ez int didalvez  » Ha diek da ober vad. » Va map, ke alese da gaout hor c’herent-nez  » D’ho fedi da zont d’ann drevad. » Ar spount a zo enn neiz gwasoc’h eget biscoaz. — « Mamm, d’he gerent en deuz lavaret dont warc’hoaz !  » Ha n’eo ket mall bale ? »  — « Amzer ! va bugale, » Arabad tec’het kuit ken a lavarinn d’hoc’h.  » Souchit aze, kouskit e peoc’h ! » Ne lavaraz ket gaou : ne deuaz ket eunn unan. Evit ann trede gweach ar perc’hen a zistroaz, Hag out-han teo he benn : — « Hon dallentez zo braz » Choum da c’hortoz re all, a-walc’h omp hon-unan ; » Ni a zo hor mignoun hag hor c’har-nez tosta.  » Paotr, dalc’h mad d’ann dra-ma !
» Ha gouzout a rez-te petra zo da ober ?  » Warc’hoaz kenta, gant hor filsier, » Dont ni ha tud hon ti : setu ar berra tra  » Hag ar gwella ;  » Hon ed a vedimp, a zournimp  » Hon-unan, gwella ma c’hellimp. »  Dioc’h-tu ma klevaz ’nn alc’houeder  Petra voa mennoz Iann gouer,  E lavaraz : — « Va bugale,  » Enn taol-ma ’vad eo d’hoc’h bale ! »  Hag ar re vihan d’heul ho mamm  Ann eil war egile a lamm.  Da c’houlou-deiz,  E voa goullo ha ien ho neiz.
Brema me a lavar d’ar pinvidik, d’ar paour : Mar d-eo mad d’hoc’h hirio ober eur pez labour, Stagit gant-han dioc’h-tu, ha pa vec’h hoc’h-unan, Bemdez kalounek oc’h ho poan, Gan-hoc’h ez ai buanoc’h da benn Evit choum da zellet, o c’hortoz ann estren. Ann amzer ia enn dro, n’ema gant den ebed ; Evel d-han kerent zo ha kalz a vignouned.
Eur verc’h barvek, rok ha figuz,  Mar timez, ne vo grek euruz.
 Eur plac’h iaouank, morgant meurbed,  E devoa c’hoant kaout eur pried  Iaouank, fur, brao hag a zoare,  Tomm he galoun dioc’h he dere. Kaout a dlie ouspenn, ’vit beza diouz he c’hoant, Gant eur spered dispar, wenn-vad ha kalz arc’hant. Da biou e teu pep tra hervez c’hoant he galoun ? Meur a bried deread kinniget da Rok-ounn, Ar goantik ho c’have diout-hi kalz re zister ? — « Petra ! d’in, eme z-hi, ar re-ze ginniger ? » Ne d-ounn ket sorc’hennet ! Eunn truez ho gwelet, » Ne c’houfet, evesait, kaout bravoc’h pabored ! » Ar c’henta, du he ler, zo evel eur morian ; » Ann eil zo berr he fri ; hen-nez, genou ledan.
» Evit lavaret berr, koant ounn ha iaouank c’hoaz ; » Amzer, amzer am beuz da zibaba eur goaz. » E-kreiz ho c’henta brud, ’pad ma c’houez ann avel, Eunn darn merc’hedou zo a zalc’h huel ho baniel. Ho c’hribel a ziskar, pa gouez war-n-ho ann oad, Ha neuze ar baotred anezho a ra goab. Evelse a c’hoarvez : rok dindan he zalgenn, Merc’h figuz, pa gosa, a ia da geuneuden. Hag em be dismeganz, me a lavaro c’hoaz Ne dalv ar verc’h koanta eunn den fur, hanter-goaz. Goude dimeziou mad, teuaz kalz a re grenn. Evel ar re genta voent kaset da bourmen Gant ar verc’h kribellek. — « Ne ve iac’h va spered, » Ma lesfenn tud ken diod da zont d’am darempred. » Touellet int gan-en, me ne d-oun ket gant-ho, » Hag evit va luzia eo re verr ho baro. » Beteg-hen, emez-hi, hep kaout den em gwele » Em beuz kousket dinec’h, a drugare Doue ! » Ar verc’h, war he meno, laouen ha dibreder, Ne felle ket d’ezhi lezel he ambreger. ’Velato hed-a-hed daou, tri bloaz a dremen ; Dont a ra da nec’hi, ne deu den d’he goulenn. Kelenn he mellezour a zesk bemdez d’ezhi Ne d-eo evit miret he gened da deuzi. Pa c’hoarz, he muzellou a zo mez ho gwelet ;
Krina a ra he fri, he dent zo diskrouignet ; He bleo, brema briket, gwechall a voa dem-zu, Hag e divoc’h chotek a zo kleuz a bep-tu. Evit en em ginkla, ne c’hell ket dont a-benn Da guzet ar fraillou a skarnil he c’hroc’hen, A zo roudennet doun gant ivin ann amzer, A gar krabanata peb tra ha merc’hed kaer. Tiez ann dud, pa gouezont, a-nevez vez savet ; Ne c’heller nevezi ar gened diskaret. Koulzkoude, pa welaz e voa ker kastizet, Gant eul lostennad keuz, ar verc’h a voe nec’het. Ann oad ha c’hoant brema a lavar dimezi. Gwelit, mousklen grinet zo ann tan enn he zi ! Neuze hep dibaba, kregi ne d-eo ebad ; Pa vez berr ann amzer, ne bad pell ar marc’had. Evit lavaret krenn, ne gredfe den biken Piou eo a gemeraz da bried hor glufen ? Eur chil-gamm, hanter-dort hag ouspenn born iskiz.
Ar seurt-se, traou sivil, zo mad dioc’h ho tiviz !
N’eo mad tamall atao, evel a rear ama, Ann holl merc’hed iaouank da veza re figuz ; Ho c’haloun zo tener, mad ha karantezuz ; Ho spered a zo lemm hag a gav euz brema,
Dre ma taolont evez oc’h tud iaouank ar bed, Ez eo hadet dibaot ar re fur anezho. Evit beza euruz ne ket red kaout gened, Kaout arc’hant leiz ar ialc’h ; ar furnez gwella zo. Furnez, skiant ha labour a ziskouez euz kaloun ; Hag ar galoun atao, gant merc’h fur da genta, Ne d-aio birviken, mar gell, d’en em staga Oc’h rokeden reuget dioc’h drez ann hentchou doun.  Brema heb karantez  Kalz a dud a zimez,  Hag a-benn daou zervez  Ma vez bet ann eured,  Bagik ann daou bried, Gant arne ha gwall vor, o tont da zisturia, A sko oc’h ar c’herrek hag a ia d’ar weled. Ar bed ’vit kosaat, tamm ebed ne fura.
Ar furnez hag ar skiant a gavo gwir bried ; Aour hag arc’hant, eur mestr hep kaloun na spered.
E peb bro ar gwir vignouned N’euz kalz anezho diouanet.
Gwechall Sokrat, den a furnez, Lakea sevel eunn ti nevez, Ha pep hini a dremene Er pez labour a rebeche. Ann diabarz, eme unan, A zo re striz ha re vihan. Ar zolierou a zo re vac’h, Choum beo enn-ho a vezo beac’h, Hag, eme ’nn all, ne zereont ket Oc’h ann den fura zo er bed ; Ne larann oc’h he c’hrek-avad,
Eur c’hraou moc’h d’ezhi a ve mad. E berr : ann holl a lavare Ne voa, enn ti, mean a zoare Ha ne c’heljet, nemet dre boan, Choum enn eul lochik ker moan.
— « Plijet gant Doue, eme Zokrat, » E ve leun a vignouned vad ! »
Gant gwir abek e lavare Voa re vraz he di d’ar re ze. Talvout a reont ann holl vadou, Pa na ve ’met unan pe zaou. Pep den, ma ve kredet, A zo eur gwir vignoun ; Hano stankoc’h n’euz ket, Dibaot eo ar galoun !
Enn dro d’ezhan eur c’hroc’hen leon, Eunn azen euz ann azena, Evit-han da vout digaloun, A lakea ann holl da grena. Kement penn hini her gwele ’Vel a-raok ann diaoul a rede, Hag o tec’het e vijet c’hoaz, Anez he skouarn a zifoupaz, Enn eunn taol, he begik er meaz. Ann dra-ze eo a reaz anaout Ne ket dioc’h he lost mont d’ar maout Na d’ann azen dioc’h he groc’hen. O welet piou voa, ha pe zen, Marzin a grog enn eur penn-baz Ha kerc’h d’he ler e roud ar bas. Ar re ne c’houient ket ann dro A choume mantret tro-war-dro,
O welet o vont ’raok Marzin Eur seurt pikol leon d’ar vilin.
E peb bro ez euz kalz a dud Hag a zo treud e-skoas ho brud. ’Vel aered, enn nevez amzer, Ma taolfe darn kroc’hen ho ler, E ve anavezet a-bred E pe benn ema ho spered. Gant ann dra-ze n’en em douellomp, Oc’h begik hor skouarn diouallomp !
Paotred, plac’hed iaouank ha c’houi oll a zimez, Kemerit hoc’h amzer, taolit, taolit evez !
 Eunn den war eunn oad diazez  O welet he vleo deut glas-wenn,  A ia eur zorc’henn enn he benn
Da vont e bag ’r briedelez.  Arc’hant en doa ha, dre ’nn hent-se,  Merc’hed dioc’h ann druill a gave,  Merc’hed, trizek evit dousen.  Hou-man a voe eunn abaden Gwelet anezho holl o c’hober d’ezhan ’l lez. Setu perak hor goaz, evit teurel evez,  A gemer he amzer,  Enn aoun da wall ober. Dibaba eur c’hrek vad ne rear enn eunn dervez. He galoun a rannaz etre diou intanvez. Ar genta, enn he brud a voa sounn he c’hribell ; Ann eil, aval krinet, etre poaz ha pezel, Gant liou ha kinklerez a guze ar fraillou A skarnile d’ezhi he zal hag he chotou. Ann diou intanvez-man, war zigarez c’hoarzin, 0 c’hoari, o vragal, dioc’h noz ha dioc’h mintin,  War ho meno ’vit he gempenn,  A rea bemdez flourik d’he benn. Ann hini goz krinet kant gweach, dre ma tize, A denne a gil-dourn ar bleo du a wele, ’Vit lakaat he den, emez-hi, dioc’h he giz. Ar c’hrek iaouank d’he zro, o c’hober he diviz,  Ne lezaz ket eur vlevenn wenn  Etouez ar re zu war he benn,
Ho diou, evel diou iar, dre skrabat penn ho goaz, A lakeaz anezhan ’vel eunn irvinen noaz. P’en em welaz distruj, hep bleven wenn na du, Ec’h anavezaz mad ho gwiridik, ho zu. Neuze e lavaraz : — « Ho trugarez, merc’hed ! » Setu me, evit mad, piz ha kempenn touzet ; » Gwerzet ho peuz d’in-me kalz skiant evit va bleo. » Birviken pig e-bed em diskouarn ne grogo ! » Ann hini gemerfenn garfe, dioc’h he fazi, » E rafenn-me pep tra. Va bennoz-me d’ezhi !  » Ar pennou moal, ar re darval  » A gar ho roll, ’vel ar re all. » D’hoc’h-hu ’ta c’hoaz, merc’hed, bennoz ’vit ho kelenn, » It d’ar gear ha choumit ken a d-inn d’ho koulenn. »
 O paouez lenn ar marvaill-ma, Meur a zen demezet, stag oc’h eur pennask fall,  A lavaro m’ar d-int gwirion  Enn ho c’halon :  Me a garfe ive beza great kemend all,  Eurusoc’h venn brema !  Nann ! ne d-eo ket eur gaou :  Ma ve great eunn aoter evit dizemezi  Ar re n’int euruz daou ha daou, E ve eno engroez mui ’vit da eureuji.
Perak ema ’l lezen,  E ve red da zaou zen  Hag a zo reuzeudik ann eil gant egile,  En em gasa gwasoc’h evit ar c’hi ar c’haz,  Evel fust ha gwalen  O sacha a bep tu, noz ha deiz en em laz ;  Ia, perak m’her goulenn, Ne c’hellfent ket terri pe drouc’ha ar skoulm-ze,  Beza vak anezho hag euruz adarre ? Perak ? dre n’euz kaloun euruz er stad m’ema :  Neuze ve fall ar bed, falloc’h evit brema.  Evit beza euruz, atao, atao ann den  Rank beza hualet ha stag gant eur gorden.
Eur paour keaz reuzeudik pep deiz a c’houlaoue,  Ha pep pardaez ive A c’halve ar maro d’he denna euz a boan.
— « Ho ! maro, emez-han, ha te zo kaer ! deuz buan, » Deuz buan d’am dizamma euz va stropad reusiou. » O klevet he c’hervel, e kredaz ann ankou  E vije ann den keaz  Pa deuje laouen braz. Skei a ra war ann or, poulza, en em ziskouez. — « Ah iou ! eme ann den, petra welann ? Eur spez ! » Euzusa tra ef-hen ! He skeud, he skeud hep-ken » A ra d’in-me skrija ha krena gant anken. » Kasit-hen pell diouz-in ! Maro, tec’h alese ! »
Eunn den a skiant gwechall aliez a lavare :  Ra vezinn-me strobinellet,  Born, kamm, tort, mac’haignet, ’Met e vevinn zo ’walch, ha pa venn zo-ken dall ! Neb a ia oc’h ar grouk a lavar kemend-all.
Tud ar bed ne c’houzont petra eo kaout poaniou, Pa c’houlennont mervel. Ma ve bet ho zeuliou  Harp oc’h seul ann ankou, Ma ve bet gant ar c’hlaz ho gwazied holl sounnet, Oc’h holl draou ar bed-man ho daoulagad prennet, Stanket holl ho diskouarn da zelaou er bed-all, M’ho defe bet klevet ho c’haloun o strakal Gant diframm ar marv-ien o labourat ho c’hik,
Neuze, war ar bed-man ne vent ket reuzeudik. Evit poaniou dister, dismeganz pe rendael, Ne lavarfent neuze ho deuz c’hoant da vervel. Neuze ne vent gwelet o vont d’en em grouga, D’en em veuzi er mor, pe da en em laza, Da gas, enn eur ziskouez n’ho deuz skiant na kaloun, Ho ene d’ann ifern hag ho c’horf d’ar c’hountroun.
Eur paour keaz keuneutaer goloet holl a vrankou, Dindan he veac’h keuneud hag he zamm bloavesiou Kroummet beteg ann douar, a glemme hirvouduz O vont, a zoug he gamm, d’he di-soul mogeduz. Kollet gant-han he nerz, isil, leun a anken, Gant ar boan a c’houzanv e stlap he fagoden.
N’en deuz bet nemet poan abaoe m’eo ganet. Ha den ker paour hag hen a harp he droad er bed ? Aliez hep tamm bara, hep liard bemdez-c’houlou, He c’hrek, he vugale, soudarded ha gwirou,  Kredourien hag aner A ra d’ar reuzeudik koll he benn, enn eur ger. Gervel a ra ’r maro, hag ann ankou war c’hed Rak-tal m’her c’hlev, d’he gaout d’ann daou-lamm ruz a red. Goulenn a ra out-han petra zo da ober ? — « Samma d’in ar beac’h-ze ! eme ar c’heuneutaer. »
 Dioc’h klenvejou ar bed e pare ar maro :  Mad pe fall, ’vel ma’z omp, choumomp evelato !  Gwell eo kaout poan eget mervel.  Ma n’am c’hredit, it d’ar garnel,  It da zellet, goude ’nn emgann,  Er mez-an-stourm,ar prad ledan.  Eno weloc’h tud kalounek,  Falc’het evel geod ar foennek ;  Ho daoulagad leun a zaelou,  Oc’h hirvoudi ho c’halounou,
O iudal, torret ho ezel :  — « Gwel eo beva evit mervel !  Mervel, mervel a zo spountuz,  A greiz ann nerz ez eo doaniuz,  Doaniuz, dreist holl, pa vez tra red  Lavaret kenavo d’ar bed  Pell dioc’h ar vro, pell dioc’h ar vamm,  Ha dioc’h kalounou all a lamm.  Poan ar bed-ma ne d-eo netra,  Poan ar bed-all eo ar wasa !
War dor eur maner kaer, ar c’haera a zo bet, E lizerennou aour eunn deiz e voe skrivet : Ann den en deuz a-walc’h a vezo va ferc’hen. — « Me eo hen-nez, e-feiz ! » ’me unan o tremen. Hag hep marc’hata tamm e tarc’ho war ann or A zibrenn, ’vel eunn tenn, ha diraz-han zigor.
Mont a ra er maner, pignat ra er c’hamprou Leun a aour a arc’hant ; enn unan, eunn aotrou A voa azezet kaer war eur gador wenn-kann. Ann den d’ezhan lavar : — « Da berc’hen e teuann, » Hervez ma’z eo skrivet e lizerennou aour ; » Rak me am beuz a-walc’h, petra-bennag ounn paour. » — « Neuze, eme ’nn aotrou, perak klask kaout ouc’h-penn, » Kaout ar maner-ma c’hoaz ? Eur gaouiad oc’h, va den ! »
Ar maner-man a zo ti kaer ar Baradoz  Ne vezo roet da zen,  Kaer a vezo goulenn.  Red eo, oc’h her gortoz, Distaga ar galoun dioc’h kement zo krouet,  Ha lavaret : A-walc’h ! a-walc’h ! a-walc’h ! N’em beuz ken da c’houlenn,  Nemet, goude mervel,  Mont euz a Vreiz-Izel Da vaner kaer ann Env, gant Doue da berc’hen.
Eul louzaouen c’houez kre, ar serfil he hano, Hag eul louzaouen all, kegit fall ha c’houero, A voa enn eur gichen savet tost d’eunn hent braz. Eur paotrik, o tremen, ha c’hutuill hag ho c’has Ho diou gant-han d’ar gear, o lavaret d’he vamm : — « Mamm, sada-ze louzou a ve mad, gant aman,  » Da lakat er zouben. » — Ar vamm a zo spountet ; tenna ra ’l louzaouen  A laka da vervel. Selaou mad ac’hanoun, emez-hi d’he hugel :
— « Aliez, aliez siouaz ! ema ann drouk, ar mad » 0 sevel harp-oc’h-harp er bed, evel er prad,
Sellet piz a zo red oc’h ann dud, al louzou, » Evit gouzout piou int, pe ez eo mad pe fall » Ho spered, ho c’haloun, ho deliou, ho grisiou.  » Bez’ ez euz da ziouall :  » Rak da welet hevel, » Darn anezho iac’huz, darn all a zo marvel.  » Va mabik keaz, hiviziken,  » N’ankounac’ha ket va c’helenn ! »
Gwechall e voa eunn aer o choum tost d’eur c’hofel. (Koulz amezek hag hen a vije bet kavet) Eunn dervez m’en doa naoun, o furcha ken a c’hell Da glask eunn dra bennag dre ann hernach kalet, E kavaz eunn tamm dir ne voa bouk da zuna. Ann aer a stag gant-han o kredi he grignat.
Ann tamm dir a lavar, hep kaout aoun na krena : — « Labour as peuz kavet ; kaer as po rigouignat » Ha gwaska gant da zent, zo lemm a lavarer, » A-raok ma tistago diouz-in-me eur begad,  » Nag ann distera tamm,  » Koz tamm aerik flemmer, » Vezint, evel bruzun, torret enn da garvan. » Me n’am beuz aoun e-bed nemet rak ann amzer.»
Evel ar c’hoz aer-man, sperejou zo forc’hek Ha n’int mad da netra nemet da glask flemma. Flipata kre a reont ha c’hoari gant ho bek Oc’h kement a zo mad evit ho diframma. Ha pa ve, evel dir, kalet ho zouchennou, Ar pez zo gwir ha mad ne vezo fall na gaou.
Dioc’h pep troad ne mad peb botez,  Na da bep goaz, mad pep maouez.  Ar c’hrek vad zo didroidel,  Hag he oaled divogidel.
Ma vije koanteri kar tost da vadelez, Warc’hoaz kenta rafenn skoulm ar briedelez. Hogen dre n’ema koant ha mad oc’h en em glask, Em beuz aoun na ve d’in re lusiet va fennask. Lavaret a vez great, ha n’eo ket heb abek, E vez ar gaera merc’h aliez ar falla grek. Kalz dimeziou a zo, nebeud gant tud a skiant. Oc’h mil den a zimez, da vihana nao c’hant Ne gemeront na skouer nag ali e nep lec’h, Ha da noz ho eured ho devez keuz war lerc’h. Enn ho zouez, da gentel, ez ann da gemeret Eur goaz glac’haret holl da veza dimezet. Nec’het, mar boe biskoaz, e kasaz da bourmen He c’hrek, penn digabestr, pizen, berr a lostenn.
Ne gave netra vad, netra ’vel ma voa red ; Gant ar ier e c’hludet, divezad e savet ; Brema gwenn, goude du, kant ha kant tra ouc’h-penn ; Ann dud ia enn egar, ann ozac’h a skanbenn. — « Ar mestr a zo re vak, ar mevel didalvez, » Ne rear nemet redek ha frita ann danvez ; » Evel-hen eo he-man, egile evel-hont. » Deuz ama, te koz paotr ! plac’h louz ; kea te du-hont !» Setu aze, paotred, it ’ta da zimezi, Evit klevet bemdez bourouel, cholori ! Eunn dervez abafet gant trouz ar zoroc’hel, He ozac’h he c’has kuit da ober he zrabel, Da ziouall war ar meaz kezek, ha saout, ha moc’h. Nebeud amzer goude, o kredi voa furoc’h, Ann ozac’h he galvaz. — « Petra reac’h-hu, ’me z-han, » Epad ma voa hep d-hoc’h ken didrouz ann ti-man ? » Da veza brema reiz ha deut oc’h, m’her goulenn ? » — « Roit peoc’h d’in, eme z-hi, bemdez e kounnarenn, » Pa welenn, ’vel ama, ann dud ken didalvez ; » Kousket ha dibri boed, setu a reant bemdez. » Kaer am boa-me prezeg, den ne rea van ebed, » Hag e-leac’h trugarez dismeganz am beuz bet. » — « Ken hegaz hag eur giez oc’h ann holl oc’h harzal, » E kement leac’h ma’z it ne rit nemet krozal, » Ha c’hoaz c’houi ho pe c’hoant da gaout digemer mad !
» Ma ne c’hell ho pried kaout ar peoc’h eur pennad, » Petra raio neuze, lavarit, mevellou ? » Da denna ho alan mar savont ho fennou, » Em oc’h out-ho rak-tal o iudal a-boez-penn ! » Ha me ranko noz-deiz choum sioul enn ho kichen ? » Kenavo evit mad ! Mar teu d’in biken c’hoant » D’ho koulenn a-nevez, grek re fur ha re goant,
» Me fell d’in er bed-all, evit va fec’hejou, » Kaout diou c’hrek evel d-hoc’h d’am brouda gant spillou. »
E-touez kik chatal-all, eur marmouz ormider A voa stag oc’h ar grouk, dirak stal eur c’higer.  Eunn den, o vont, a c’houlennaz  Pe mad pe fall e voa he vlaz.
— « Ar vlaz a zo hervez ar penn,  » Eme ’r c’higer, e daou c’her krenn. »
Komz ar c’higer ve mad, lakeet etre daou : Evit darn ez eo gwir, evit darn ez eo gaou, Rak aliez e weler pennou zo kaer meurbed War gouzougou tud zo ar re falla er bed ; E leac’h ez euz re all, divalo hag iskiz, Hag a zo ho ene kaer evel heol ann deiz.  Ne d-eo ket dioc’h doare ar penn,  Dioc’h ar galoun eo mont d’ann den.  Ne vez atao e ti ’r gened  Nag ar furnez nag ar spered ;  Ar pez a vez peurliesa  Eo lorc’h, fouge e-kreiz netra.