OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Katekiz historik/Kenta Gévren - XXIV Gentel

| ◄ XXIII Gentel. Eûz a Ziskennidigez ar Spéred-Santel war ann Ébestel. | XXIV Gentel. Eûz a C’halvidigez ar Jentiled. | XXV Gentel. Eûz a Ziazez ann Ilizou. ► |
Béz éz oé kalz a Iuzevien péré a zistrôaz ouc’h Doué ; hôgen kalz muioc’h a oé anézhô péré a zistaolaz kélennadurez ann Ébestel, hag hô heskinaz zô-kén gant krizder. Lakaad a réjond da vervel Sant Stéfan, unan eûz ar seiz diagon a oa bét hanvet gand ann Ébestel évit servicha ann Iliz. Hen-nez a oé ar c’henta Merzer, da lavaroud eo, ar c’henta péhini a c’houzanvaz ar marô é testéni eûz a gélennadurez Jézuz-Krist. Neûzé ar Zamaritaned chismatik a zigéméraz gér Doué ; kalz anézhô a zistrôâz out-han hag a oé badézet ; hag ann Ébestel a zeûaz da lakaad hô daouarn war-n-ezhô, évit ma teujé ar Spéred-Santel énn-hô, ô rei d’ézhô ével-se ar gouzoumen. Ar Jentiled nébeûd a amzer goudé a zéraouaz dond enn Iliz. Ar c’henta a oé eur c’habitan Roman hanvét Kornel péhini a anavézé araok neûzé ar gwir Zoué, a béde anézhan bépréd, hag a réa aluzennou brâz. Doué a c’hourc’hémennaz d’ézhan gand eunn Éal lakaat klask Sant Pér, péhini eûz hé dû a oe aliet dré atiz Doué na rajé kéd a énébiez évit mond dî ; ha pa oé deûet ha pa zeraouaz komza, kornel hag ar ré all strolled énô a zigéméraz ar Spéred-Santel ha galloud ann$^{[sic]}$ iézou. Sant Per râk-tâl a lékéaz hé vadézi, ha neûzé mister galvidigez ar Jentiled a zeraouaz béza sévénet. Dré-ze Doué gand hé vadélez hép kén en deûz galvet ar Baganed d’ar feiz ha da c’hrâs Jézuz-Krist, kerkouls hag ar Iuzevien ; hag ind deûed é léac’h ar Iuzevien diboell. Jézuz-Krist a c’halvaz a-zevri eunn trizékved Abostol, goudé ma oé pigned enn Énv évit laboura d’ann distrô eûz ar Jentiled, hag ann Abostol Sant Paol eo.
Goulenn. Piou a oé ar c’henta Merser. Lavar. Sant Stéfan. G. Pétrâ eo da lavarout Merzer. L. Da lavaroud eo, tést. G. Pé desténi hô deûz rôed ar Verzérien. L. Pénaoz eo gwir kélennadurez ann Aviel. G. Piou eo ar ré genta a zigéméraz ann Aviel goudé ar Iuzevien. L. Ar Zamaritaned. G. Piou eo ar c’henta eûz ar Jentiled a zigéméraz ann Aviel. L. Ar C’hanténer Kornel. G. Danévellit hé vuez. L. Kornel a ioa eunn dén a zoujans Doué, péhini a réa kalz a bédennou hag a aluzennou. Alied é oé gand eunn Éal da lakaad da zont Sant Per, ha Sant Per a oé aliet na rajé kéd a énébiez évit mond dî. G. Pétrâ a c’hoarvézaz pa oé énô. L. Ével ma téraoué hé gélenna gand hé dûd, é tigémerjond ar Spéred-Santel. G. Pétrâ a rôaz Sant Per. L. Lakaad a réaz râk-tâl hô badézi. G. Pé mister a zéraouaz ann dûd da anaont neuzé. L. Mister Galvidigez ar Jentiled. G. Pétrâ eo. L. Dré-zé Doué en deûz galved ar Jentiled da zond é léac’h ar Iuzevien diskrédik. G. Pérâk Doué en Deûs-hén hô galvet. L. Dré hé wir vadélez. G. Piou a oé Abostol ar Jentiled. L. Sant Paol. G. Peûr hon Salver a c’halvaz-hén anézhan. L. Goudé ma oé pigned enn Énv.
# Katekiz historik/Kenta Gévren - XX Gentel

| ◄ XIX Gentel. Eûz a Énébourien Jézuz-Krist. | XX Gentel. Eûz a c’hloasiou Jézuz-Krist. | XXI Gentel. Eûz a Varô Jézus-Krist. ► |
É amzer ar Bask eo é lékéaz énébourien Jézuz enn hô fenn hé gémérout hag hé lakaad da vervel. Ann derc’hent, péhini a ioa eur iaou, éz éaz da ôber ar Sen, da lavaroud eo, da goania gand hé Ziskibled. É-pâd ma tebrent, é kéméraz bara, é bennigaz anézhan, hé dorraz hag hé rannaz étré-z-hô, ô lavarout : kémérit ha debrit, ann dra-man eo va c’horf, péhini a vézô gwerzed évid-hoc’h. Goudé é kéméraz gwin er c’hôp, é bennigaz anézhan hag hé rôaz d’ézhô, ô lavarout : évid holl eûz anézhan, ann dra man eo va gwâd, gwâd ar gévrédigez nevez, a vézô skulet évid-hoc'h : grît kément-man é koun ac’hanoun. Goudé-zé éz éaz er-méaz gant-hô, hag éz éaz war ménez Olived, enn eul liors é péhini en doa ar boaz da bidi : énô é pédaz hé Dâd da zistrei diout-han hé c’hloasiou, enn eul lavarout c’hoaz koulskoudé : ra vézô gréad da ioul. Hôgen Iudaz a zigazas eul lôd brâz a dud gand armou péré a grogaz enn-han hag hén kasaz da di Kaifaz, ar Bélek-brâz, é péléac’h é oé barnet d’ar marô diwar testéniou faoz. Holl Ziskibled Jézuz a zilézaz anézhan, ha Per zô-kén hen dinac’haz teir gwéach, ével m’en doa Jézuz hé ziouganet. Eûz a dî Kaifaz é oé kased da dî Pons-Pilat, péhini a réné ar Judéa évid ar Romaned. Pilat péhini a gavé Jézuz didamall, a glaskaz meûr a drô évid hé zieûbi. Énô Jézuz a oé skourjézet, ha goudé é oé kurunet gant spern gand ar zoudarded, dré c’hoap, ô véza ma lavaré é oa Roué ar Iuzevien.
Goulenn. E pé amzer é varvaz Jézuz. Lavar. E amzer 'ar Bask. G. Pétrâ a réaz er goan divéza gand hé Ébestel. L . Rei a réaz d’ézhô hé gorf hag hé wâd. G. Pénaoz é rôaz d’ézhô hé gorf. L. Kéméroud â réaz bara, hé venniga a réaz hag hen rôaz d’ézhô, ô lavarout : ann dra-man eo va c’horf. G. Pénaoz é rôaz d’ézhô hé wâd. L. Kéméroud a réaz ar c’hôp gant gwin ébarz, hag é lavaraz d’ézhô : ann dra-man eo va gwâd, gwâd ar gévrédigez nevez. G. Pétrâ a réaz Jézuz goudé ar goan. L. Mond a réaz da bidi Doué é liors Olived. G. Pétrâ a réaz neûzé Iudaz. L. Digas a réaz tûd gand armou évit kregi é Jézus. G. Péléac’h é kaschond anézhan. L. Da dî Gaifaz ar Bélek-brâz. G. Pétrâ a zeuaz ann Ébestel. L. Holl é tec’hchont. G. Pétrâ a réaz Sant-Per. L. Teir gwéach é tinac’haz Jézuz. G. Eûz a di Kaifaz péléac’h é oé kaset Jézuz. L. Da dî Pilat. G. Pétrâ a oé gréad d’ézhan énô. L. Skourjézet é oé ha kurunet gant spern.
# Sun ar zalud

| ◄ Levenez yaouankizo Breiz | Sun ar zalud | Klemmo hon Zalver ► |
* Kaerat da zûn, sûn ar zalud !
* Sûn dudius ma weler tud,
* Goude o labour pemdeiek,
* Bep noz, a-leiz, o tiredek
* ’Trezek o iliz vinniget,
* Ewit kât bennoz an Hini
* Er Zakramant ’n eus teurveet
* Chom war an douar ganimp-ni.
* Sûn ar zalud, kaeran hini
* A zo er bla, ewidomp-ni,
* Dreist oll, a gred ’man Mab Doue
* Er Zakramant, korf hag ine !
* En gwirione, ha bean ’zo,
* Eur c’houlz all ken kaer ’pad ar bla,
* Ma c’hall an den gwelet tro-zro
* Bue ha kened en pep tra ?
* Flouroc’h ne vo ket an delio
* Na stankoc’h ive ar bleunio !
* Ar boudenno spern-gwen bleuniet
* Muioc’h a c’houez-vat ’strinkfont ket ;
* Ne vo gant an evned bihan,
* O tarnijal en-dro d’o nez,
* Na muioc’h a fred nag a gân !
* Sûn ebet kaeroc’h ’wit honnez !
* Ha setu perak ar c’hleier,
* E-pad ar zûn a gân seder ;
* Kanan ’reont, hag o mouez
* Eus lein an tourio, war ar maez,
* A nij ’wit rei da c’hout d’an dud
* E tosta ar c’houlz da lezel
* Al labourio ’wit ar zalud
* Ken karet c’hoaz en Breiz-Izel.
* Koaniet gante, yaouank ha koz
* Ac’h a d’ar bourk da glask bennoz
* Ar Zakramant. A vandenno
* E weler tud dre an hencho,
* O dilhad sul gwisket gante ;
* Darn, skanv o zroad, ac’h a fonnus,
* Ar re goz gorek a vale,
* Mes holl seder hag evurus !
* Hag en o iliz dastumet,
* Dirak an oter kempennet
* Ha goulouet a vleun, joaus,
* An holl a gân, a bed Jezuz.
* Jezuz a ’n em blij, a gredan,
* O vinnigan ar Gristenien
* A deu da c’houlen digantan
* ’Vel-se bennoz ha sklerijen.
* Bet ar zalud, ha deut serr-noz,
* An holl ’darre, yaouank ha koz,
* A distro d’ar ger evurus.
* Daoust e ve et an heol da gus,
* E chom c’hoaz eun ezen glouar :
* C’houez-vat a zo ’hed an hencho,
* Sioul eo pep tra war an douar,
* Brao eo hunvreal en Nenvo !
# Symbolen a Nicee

| ◄ Cantic an ælez, Gloria in excelsis | Symbolen a Nicee | Seiz Psalm a binigen ► |
Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem, factorem cœli et terræ, visibilium omnium et invisibilium. Et in unum Dominum Jesum-Christum, filium Dei unigenitum : Et ex Patre natum ante omnia sæcula : Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero : Genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt. Qui propter nos homines et propter nostram salutem, descendit de cœlis : et incarnatus est de Spiritu Sancto, ex Maria Virgine : et Homo factus est. Crucifixus etiam pro nobis sub Pontio Pilato, passus et sepultus est. Et resurrexit tertiâ die secundùm Scripturas. Et ascenditin cœlum, sedet ad dexteram Patris. Et iterùm venturus est cum gloria judicare vivos et mortuos, cujus regni non erit finis. Et in Spiritum Sanctum Dominum, et vivificantem, qui ex Patre Filioque procedit : Qui cum Patre et Filio simul adoratur et conglorificatur : qui locutus est per Prophetas. Et unam, sanctam, catholicam et apostolicam Ecdesiam. Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum. Et expecto resurrectionem mortuorum ; et vitam venturi sæculi.
Amen.
# Tadik kos ar brabanser

| ◄ Bale Even | Tadik kos ar brabanser | Mathurin an Dall ► |
Mathias kos, he gorn dindan he fri, He chod ruziet gant eun bannac’hik gwin, A lavare, e’n eur huanadi : « Oh ! me ’zo bet, em amzer, eur pounsin.
« Va bleo melen, ker flour evel al lin » Var ar chupen a ruille rodellet : » Va gar nerzuz a ioa durniet ker fin, » Va daou lagad lemm evel ar stered.
» Nann, na voa ket er seiz parres nesa » Eur potr yaouank ker galloudus ha me, » Ker soun a gorf, kel ledan a ziou skoa » Ker brao stumet ebars e’n he vale.
» Er gourennou, me a vinte potred ; » Ar maout a voan e’n oll maradegou, » Var ar jibier ne vanken tenn hebed » Ar blev, ar plünv, oll e ruillent maro.
» Den na c’houie evel d’on c’hoari ’r vaz, » Den na zamme eur zac’hat pounnerroc’h, » Den na zouge sounnoc’h ar baniel braz, » Da gass eur marc’h ne oa den skuitoc’h.
» ’Vel eun eostik me a c’houie kana, » ’Vel eur c’hloarek me a c’houie rimal. » D’ar merc’het koant, ’voan eur c’hok da gounta, » Hag e’n dachen, dispar evit dansal.
» E’r pardouniou, guechal, pa bourmenen » Gant va mamm gos, Doue d’he fardono ! » E lare an oll pa vezemp ho tremen : » Setu aze braoa daou zen ar vro.
» Brema, siouas ! brema bugaligo » N’oun nemed ar skeud deuz ar pez ’zoun bet » Ma fenn ’zo moal, ma daoulagad maro, » Va choug kroummet, ha va c’hof-gar teuzet.
# Sôn ar Pôtr Saout

* 1
* Me eo Yan ar Mene,
* O tra de ri lan la,
* Me eo Yan ar Mene,
* Ar Mesaer denved. (diou wech).
* 2
* Evit trôn eur roue,
* O tra de ri lan la,
* Evit trôn eur roue,
* Ma flas ne rofen ket.
* 3
* Kerkent ha goulou-de,
* O tra de ri lan la,
* Kerkent ha goulou-de,
* Pa bign an alc’houeder ;
* 4
* War griben ar mene,
* O tra de ri lan la,
* War griben ar mene,
* Me a gân dibreder…
* 5
* Pa ve krog ma danvad,
* O Tra de ri lan la,
* Pa ve krog ma danvad
* Da beuri brug ar roz ;
* 6
* ’C’h an da vransigellat,
* O Tra de ri lan la,
* ’C’h an da vransigellat
* E beg an derven goz.
* 7
* Me am eus avalo,
* O tra de ri lan la,
* Me am eus avalo
* Er blouzeg kuzet mat.
* 8
* ’Benn ar gouanv, pa skorno,
* O tra de ri lan la,
* ’Benn ar gouanv, pa skorno,
* Me rei tân d’o foac’hat.
* 9
* Pa ve koulz an neiziou,
* O tra de ri lan la,
* Pa ve koulz an neiziou,
* Me ’m e krampouez lardet.
* 10
* Gwaz da fonz ma bragou,
* O tra de ri lan la,
* Gwaz da fonz ma bragou,
* Mar chom gant ar piked…
* 11
* Pa deuy heol miz ebrel,
* O tra de ri lan la,
* Pa deuy heol miz ebrel,
* An haleg a vouto.
* 12
* Gant laonen ma c’hontel,
* O tra de ri lan la,
* Gant laonen ma c’hontel,
* Me o diskroc’henno…
* 13
* Hag er roz, el lanneg,
* O tra de ri lan la,
* Hag er roz, el lanneg,
* ’Vel korn-boud ma zud koz ;
* 14
* Ekleo ma « c’horn-haleg »,
* O « teu heu » tra lan la,
* Ekleo ma « c’horn-haleg »
* A distono bemnoz !
* KOULMIG ARVOR.
# Respount da Hirvoudou ar Barz

| ◄ Hirvoudou an Tad Santel | Respount da Hirvoudou ar Barz | Bloaves mad ► |
. . . . . . . . . . . . . . . . Sioul an avel, plean ar mor,
Eul lestrik e c’houeliou digor,
A red dizamm var gein an dour.
Salo bagik ar Pesketour ! . . . . . . . . . . . . . . . . Rak-se eta, na welomp ket :
An dizurz a vo chadennet ; oh ! ia
Ma rank ar Pap lenva hirio,
Pa deui varc’hoaz, hen a c’hoarzo !…
Per, a zo mean ha mean kalet ;
He skei ’rear, mez ne fraillo ket.
Nag a bet, araog rei daou dol
A dorro, var-n-han, ho morzol.
# Ret-é cârein hac estimein en humiliationeu

| ◄ Ag en example vad | Ret-é cârein hac estimein en humiliationeu | Penaus é teliamb gobér de Zoué er sacrificeu a oulen guenemb ► |
UN humiliation vras oai bet sans doute, ô men Doué ! aveit hou mam santel, miret el lézen ag er Burification, lézen péhani ne oai groeit meit aveit er mameu ordinær.
Er splandér ag er ùérhtæt-zé, a béhani é oai quer jalous, a pe annonças en Æl dehi er mystér a hou ç’incarnation, a oai bet én ur certæn fæçon tihouelleit dré er cérémonie-zé a religion.
Mæs hi a ouyai penaus en disinour hac en humiliation a vehai bet un dé hou partage ; ha hi a sellas èl ur bonheur aveit hi éellein bout haval dohoh é quement-cé.
Sel-mui ma hou poai hé saüet drès er hroagué aral, sel-mui a bligeadur a gavai doh hum izellat hac é cuhein en avantageu special é deoai receuet.
Un inean péhani ne glah, èl Mari, meit pligein de Zoué, ne ra quet calz a gas a estim en dut nac ag en inourieu a rantant dehi.
Gùel é guet-hi, èl ma lar ur Prophet, en humiliation a dy en Eutru Doué, eit en treu cær ha liguernus a gavér é palæsieu en dut ag er bed.
Er vertu a zou, én effet, calz surroh én ur stad humble hac izel, eit én ur rang ihuel hac é creis en inourieu.
Mar chom én tihoueldæt ha cuhet doh deulegat en dut, n’en dé meit splannoh dirac deulegat en Eutru Doué.
Er gùir vertu ne glah nitra quin meit tennein ar nehi deulegat en Eutru Doué. Nac é vehai-hi dishanaüet, dispriset memb, n’hum gave meit eurussoh.
Providance en Eutru Doué, péhani en dès perpet é zeulegat digueor ar er-ré just, ou hondui liés, dré en hent ag en humiliationeu, d’er récompanse ha d’er gloër éternel.
En amour-propre a souffre, sans doute, doh hum uélet humiliet ; mæs quement-cé memb-é a rant en humiliationeu pourfittaploh.
Er Sænt a drugairécai Doué ag en anjulieu a receuent èl ag ur græce vras.
Ma ne mès er memb santimanteu é ma rac ma hon hoah staguet doh en doar ha dohon mé-memb-é, ha rac n’en dé quet Doué é hunan é a glascan.
Bout-zou bet memb Sænt péré en dès goulennet guet Doué humiliationeu vras, rac ma ou deoai un desir bras de zonnet de vout parfæt.
Ma ne santan quet énan er même courage, me zeli ahoël receu a volante vad er-ré a zegasse deign aveit m’avantage, hemb n’ou goulennan guet-ou.
Me éel rantein mui a hloër de Zoué dré un humiliation a andurein guet ol en aboeissance a zelian en dout d’é volanté, eit dré en donnæzoneu memb er-ré vrassan.
Mab Doué en dès hum humiliet a guement m’an dès éellet, revé en Apostol. Chetui er scùir a zelian lacat poén de héli.
En dout horreur doh en humiliationeu, a zou en dout horreur doh er péh hun laca de vout haval doh Jesus.
Mar permet Doué ma arrihuou calz a humiliationeu gueneign, ean er groa rac ma vèn rantein parfettoh énan limage é vab.
Me zeliehai receu en humiliationeu guet er memb pligeadur, guet er memb grad vad ma receuehen un tam ag er gùir-groéz.
# Revue Morbihannaise

    Meur a embannadur zo eus Revue Morbihannaise er Wikimammenn.
Kelaouenn ouiziek embannet e Gwened etre 1891 ha 1914.
http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb41952447f
Hathi Trust
* 1894 - Tome IV Archive.org
* 1904 - 8$^e$ année Archive.org
# Ret é hum rein de Zoué hemb partage hac aveit perpet

| ◄ Ret é hum rein de Zoué abret | Ret é hum rein de Zoué hemb partage hac aveit perpet | Ag en avantageu hac en doustér a gavér é vout é hunan ► |
GUIRHIÉs gredus, non pas hemp quin hui hum ras de Zoué abret, mæs hoah hui hum ras dehou hemb reserv hac hemb partage.
Hui e ras dehou er sacrifice antiér a hou liberté, eit n’en dout quin volante meit é hani.
N’hou poai vennet hou pout quin satisfaction ér bed-men meit en hani a bligein dehou, na quin pligeadur meit en hani a béellat doh en ol pligeadurieu a balamor dehou.
Hui e chommas perpet ferme ; hui e guerhas dalhable én henteu en deoai Doué merchet deoh ; hui e avanças bamdé ér barfection.
Hou ç’example a gondann me valléguance é chervige Doué, me lezidantet én é guevér.
Me homportemant em laca de ruein guet méh. A p’en dé perpet en Eutru Doué er memb ém hevér, ean e vérit perpet m’em bou aveit ou er memb dévotion, er memb fidélité.
Mæs perac, me mab, perac e hoès-hui hum arrestet arlerh en dout commancet quer mad ? Doué n’en dé ean hinihue ur mæstre quer bras, quen dign de vout câret, èl gùéh aral ?
N’en dé ean perpet er memb én hou quevér, ha ne zeliet-hui bout perpet er memb én é andret ?
N’en dé ean hou mestre én un amzér èl én un amzér aral ? En obligation de vout antiéremant dehou n’en de hi er memb é peb amzér ?
A vesul ma avancet én ouait, Doué e ra deoh mui a hræceu : guet-ai é teli cresquein hou crat vat, ha dré guement-cé memb hou fidélité.
Doué en dès formet é hunan hou calon, ha n’en dès ean formet meit aveit ou é hunan. N’en dès enta meit ou e zeli bout er mestre a nehou.
N’en deschet laret teoh : prestet-teign hou calon, mæs reit-teign hou calon. Fidel d’é vouéh, hui e hoès-hi consacret dehou. Péh droit e hoès-hui d’hé lemel arre guet-ou ?
Hui e ra rai a inour d’er bed é rein dehou ul lod benac a hou caranté. Hui e ra de Zoué er brassan ag en anjulieu doh hum bartagein étré er bed hac ean.
Hui e lar é sellehoh èl er brassan ag er malheurieu non pas bout ag en nombre a amiet Doué ; mæs dirac deulegat un Doué jalous, péh sort ami é un ami goann ha lâche !
Hou Toué ne gred quet rein rai déoh, doh hum rein tout deoh. Beoh enta tout dehou, ha hui e gavou tout guet-ou.
Er bed hac ol é avantageu n’en dint mui nitra d’en hani aveit péhani Doué a zou tout.
Goann èl ma on, dobér e mès, Guirhiès santel, ag ur græce crihue ha puissant eit profitein ag en instructioneu hac eit quêrhet ar hou pazeu.
Goulennet aveit on, mé hou ped, ér memb amzér ma ret courage deign dré en exampleu ag er gret guet péhani e hoès quêrhet én henteu ag er vertu ; goulennet aveit on er secourieu e zou necessær deign.
Allas ! arlerh em bout changet ha manquet quel liés a fidélité, a me gredou hoah presantein me halon de Jesus ? Mæs é golér ne resist quet doh ur galon glaharet hac humiliet, na doh hou intercession.
Mam a visericord, pligéet gueneoh gobér me feah guet-ou, ha pligéet guet er Salvér divin-zé, touchet dré hou peden, lacat ém halon un abondance quer bras a hræceu, ne hanaüou er galon-cé, é chervige ur mæstre quer mad, na reserv na partage, ha ne huannadou meit aveit hou.
# Loden gentan — XIV.

| ◄ Ar Zôzon hag an Angled kristenet d'o zro. — Enezen ar zent | Bro-Zôz a deu da vean tra an Normaned | An Iliz katolik gwasket gant Heri VIII ► |
Wardro ar blâ 1066 e sav enni eur reuz bras. Mahomerien (envahisseurs) neve a deu da lakat o c’hraban warni : an Normaned int, eur bobl eus Bro-C’hall. Ha dont a reont a-benn eus o zôl. O duk Gwilherm a gemer hag e ligne a vir an hano a Roue Bro Zôz. Mes an Normaned a zo kristenien i o-unan, ha dre-ze ar relijion n’he deus ket kalz da c’houzanv eus ar reuz.
A nebeudigo e teu adarre ar peuc’h da ren ha galloud rouantelez Bro-Zôz ac’h a bepret war griski.
Delc’hen a ra ive an enezen da rei sent d’an Iliz.
# Loden gentan — XIX.

| ◄ Iverzoniz, daoust d’eur waskerez euzus, a chom stard en o c’hredenno katolik | Iverzoniz a zav o c’hein hag en em digoll. — O’Connell | Ar fe gatolik en Bro-Zôz dleourez da dispac’h Bro-C’hall ► |
Ar blavezio divezan eus an 18$^{et}$ kantved, ’velkent, pa zantjont int-o-unan o zron o krenan dindane (hini Louis XVI en Frans a vralle), e fellas d’ê hen stardan ha laket a-du gante o oll sujidi, ar gatoliked evel ar re-all. Hag int, pe, mar dê gwell ganac’h, o farlamant, o rei d’ar gatoliked, ar bla 1791 hag ar blaio warlerc’h, eun tamm frankiz : ôtre da heuilh o relijion, da zigeri skolio, da vean avokad ha d’en em lakat er c’hargo izel. Daou vla goude e c’hell katoliked lverzon mont da votan. N’heller ket c’hoaz koulskoude botan warne.
Mes ze a deuio hep dale. En despet d’al lezenno, e vot Iverzoniz ar bla 1828 war eun Iverzoniad, eun avokad helavar ha zod, ken ec’h ê, gant liberteo e vro ; O’Connell eo e hano. N’hell ket mont d’azean e-touez an deputeed-all e kambr ar C’homuno, dre ma n’houll ket ober eul le enep d’e gonsians a gatolik. Mes kement a ra o prezeg er pikol bodadenno a zastum er pevar c’horn eus ar rouantelez, ma lak spered ar bobl da zevel enep d’ar gouarnamant. Setu êt en heman eur c’houad aon : ret d’ean plegan. Ober a ra botan an Emancipation akt (lennet emansipecheun), adalek ar bla warlerc’h (1829).
Teulet ple d’al lezen,ze, lenner ker : n’eus ket bet botet en Bro-Zôz unan hag a vije bet ken rekouret ganti ar Gatoliked. Ar wej-man ec’h int digabestret : breman ec’h int ingal d’ar Zôzon evit pez a zell ar c’hargo hag an enorio, nemet e tri zra : eur C’hatolik n’hell ket bean roue, na lutanant Iverzon, na sieller Bro-Zôz.
Gwir ê e chom c’hoaz Iverzoniz eun tamm war-lerc’h, dre m’o deus muioc’h a hent d’ober : mes a nebeudigo e tostafont d’ar gatoliked-all. Adalek ar bla 1838 n’o deus ken da bêan an deog da veleien an iliz anglikan. Koulskoude homan a dalc’h c’hoaz da ren en Iverzon evel iliz vroadus, memes tra evel e Bro-Zôz, hag-en ec’h ê katolik an tri c’hart eus lverzoniz ; dre-ze ec’h ê d’ei, evel e lec’h-all, da douch pez a leuve o deus an ilizo. An dra-ze c’hoaz a zo eneb ar gwir : mes diskaret ê d’e dro, ar bla 1869, gant lezen an disparti ; lemel a rêr digant ar veleien anglikan enn tamm eus o leuve evit hen rei d’ar veleien gatolik. Adalek breman e c’heller laret o deus tapet Katoliked an « enezen c’hoar » re an enezen vras, evit pez a zell al liberte da heuilh ar relijion.
Ne laran ket n’o deus ken da glemm diwarbenn treo-all : oh ! gê, bean o deus : re diês, dreist-oll, ec’h ê d’ar vererien dont da vean perc’hen. Mes ne zere ket ouzimp komz a ze aman.
# Loden gentan — XII.

| ◄ Adarre danve-kan ar varzed : marc’heien an « Dôl ront » | Iverzoniz ha Skosiz epad ar brezel bras, o fe hag o yez | Ar Zôzon hag an Angled kristenet d'o zro. — Enezen ar zent ► |
Hag e kerz ar brezel hir hag euzus o deus bet Breiziz d'ober ouz o gwaskerien, daoust petra eo deut o breudeur Iverzon ha Bro Skos da vean ?
Rak ar re-man a zo eus ar memes gouenn hag int, Kelted evelte : nemet ec'h int hanvet Goideled pe Gaeled. hag e komzont ar gaeleg. Ne dougont ket an hano a Vreiziz, abalamour n'emaint ket en enez Breiz. Gwir ê e talc'h ar Skosed al lost he deus war du an hanter-noz. Mes bean ec'h int ive Gaeled, kwitaet gante gwejall enez Iverzon evit lakat o c'hraban war gourenezen ar C'haledoni.
Daoust eta penôz eman kont gant an diou bobl-ze breman, da laret ê, wardro ar bla 600 ?
Iverzoniz a zo kristenien, avielet m'int bet gant sant Patrik. Kristenien ive ar Skosed, an dud hanter-oue hon deus gwelet o flastran breman 'zo 150 vla hon zado koz a Vreiz. Sant Kolomba (n'ê ket avat an hini an neus bevet pell en Bro-C’hall hag a rêr anean sant Kolomban), sant Kolamba hag e venec’h o deus donvaet Skosiz ’n eur brezeg d’ê ann aviel.
Hen ê an neus savet en enezenig Iona, ar bla 563, unan eus ar brasan manatio a zo bet en Europ. A benn ma varvas, en nevoa savet tri ha hanter-kant manati ha goneet gant e venec’h da Jezus-Krist ar peurvuian eus ar Skosed. E varo a c’hoarveas ar bla 597.
Mes Iverzoniz ha Skosiz, ’n eur gimiadi diouz relijion o zado evit mont daved Iliz Jezuz-Krist, na larjont ket kenavo d’o yez. Delc’hen a rejont da gomz, darn an iverzoneg, darn ar skoseg.
Koulskoude ec’h int chomet pell warlerc’h Kymriz ’vit ar pez a zell ouz al lizeradur. E oa zoken o yezo o vont da vean laket e renk ar re varo pa o deus en em laket, eun tregont vla ’zo bennak, d’hen komz da vat ha d’hen skrivan. Iverzoniz ispisial a gemer poan evit hadlakat en enor o-yez koz.
Er skol-veur gatolik eman an eskibien o sevel en Dublin, ar gêr-vamm, e vo kenteliet ar studierien war ar gaeleg evel war ar yezo-all.
An iverzoneg hag ar skoseg, dre mac’h int komzet o daou gant tud a ouenn Goedel, n’eus ket kalz a gemm etrede : e giz breudeur en em gavont an eil e kenver egile. Eur breurig o deus c’hoaz en Bro-Van ; eun enezenig eus mor Iverzon : 50.000 den, pe wardro, a gomz ar manneg.
N’ê ket dishanval-tre an tri yez gaelek diouz an tri yez breton, da laret e diouz ar brezoneg, ar c’hymraeg, hag ar paour kêz kornaeg (Doue d’hen dazorc’ho !) Mes n’omp ket, ni Bretoned, evit intent an neb o c’homz, dre mac’h int hepken evel kindirvi e-kenver hon yez. Da lenn zoken ec’h int diês, skrivet mac’h int gant lizerenno d’ê o-unan.
Gwelet hon deus beteken petra eo deut da vean, ar blâ 600 pe wardro, ar Gelted hon doa kavet, c’hwec’h kant vla arôk, en enezenno en em gav en tu gwalarn d’an Europ ; paganed e oant, breman ec’h int kristen ; perc’hen e oant d’ar vro a-bez, breman o deus kollet ouspenn an tri c’hart eus an enezen vrasan hag eul loden anê a zo êt da chom da c’hourenezen Arvor. Poblo eus ar Jermani, ar Zôzon hag an Angled, eo o deus diframmet digante ar peurvuian eus o feadra. Da dro ar re-man breman da dennan warne hon zello.