# Ma c’horn-bro/a-bezh

Fanch-Mari Luzel — ganet e Plouaret, e maner Keranborn, ar 6 a viz mezeven 1821 — a zo brudet ha brudet-tre evel dastumer gwerziou, soniou. kontadennou ha misteriou koz ; kalz nebeutoc’h eo anavezet evel barz. Koulskoude sevel a reas meur a son, a werz dudius, embannet aman hag a-hent e kelaouennou hag e kazetennou ar vro, dindan e hano pe eul leshano bennak, peurvuian hini Fanch Ar Moal.
Er bloaz 1865, e reas moula eun toullad aneze en e leor Bepred Breizad. Prestik goude e c’hoantaas embann eun eil leor a soniou all savet gantan, hervez an notenn-man a gavomp da heul son « An Newez-amzer » embannet ar 14 a viz ebrel 1866, dindan al leshano a Fanch Ar Moal war an Echo de Morlaix : « Ar son-man a vo moulet gant re all en eul leor eman an aozer e sonj da embann hep dale. » Ma ne gasas ket e venoz da benn eo, moarvat, dre n’en doa ket gwerzet mad e leor kenta, moulet diwar e goust (evel daou vloaz a-raok Santez Tryphina hag ar roue Arzur) war ar gopr zister a c’houneze neuze evel « rejant », da lavaret eo kelenner, e skolach An Oriant.
Kalz diwezatoc’h, e dibenn e vuhez, F.-M. Luzel, hervez e ziskibl Anatol Ar Braz, a sonje adarre moula eun dibab eus ar soniou hag ar gwerziou grêt gantan epad e vuhez hir. Eus an dibab-ze e reas eun dourn-skrid a ’n em gav breman, etouez eun toullad eus e zourn-skridou all, e levraoueg ti-kear Roazon, Mervel a reas e Kemper, ar 26 a viz c’houevrer 1895, hep gallout kas da benn e venoz.
Ar leor-man, savet en e enor — petra bennak ma n’eo ket, evit gwir, henvel ouz an hini a felle d’ezan moula, — a raio, moarvat, plijadur d’e « anaon ». Diskouez a raio a dra zur d’ar Vretoned pegen krenv ha birvidik e oa karantez F.-M. Luzel evit Breiz, he zud hag he giziou, ha dreist-holl evit e gorn-bro, Plouaret.
Ar soniou hag ar gwerziou moulet aman war-lerc’h a zo tennet, an darnvuian aneze, eus dourn-skrid levraoueg ti-kear Roazon, hon eus komzet anezan uheloc’h. Evit ar re all, setu aman pelec’h int bet kemeret :
Dindan ar wezenn faou. (Hermine, juin 1893, p. 176-178) ;
Ervoan. (Hermine, octobre, 1894, p. 14-16) ;
Ar Pardon. (Rev. des Provinces de l’Ouest, 1$^{er}$ octobre 1890, p. 104-106) ;
Krampouez Pardon Plouaret. (Rev. Celtique, IV, p. 125-127):
Tiegez Fantic. (Rev. illustrée de Bretagne et d’Anjou, 1$^{er}$ avril 1886, p. 132-133) ;
Beza Breizad. (Le Conteur Breton, 13 janvier 1866, p. 82-83) ;
Breizadez oun. (Le Conteur Breton, 14 juillet 1866, p. 293) ;
Klemgan war maro Prosper Proux, Barz Kerne. (Rev. illustrée de Bretagne et d’Anjou, 15 mai 1888, p. 207-209) ;
Keranborn. (Hermine, novembre 1890, p. 80-87).
Yann Kerglogor. (Br. in-8°, Ch. Cotonnec, Quimper,1891),
N’hon eus ket heulietpenn-da-benn doare-skriva F.-M. Luzel : hon sonj n’oa ket ober eur mouladur evit an dud gouiziek. Setu aman ar pep brasa eus hon divankaduriou :
Skriva a reomp k e-lec’h c ;
g, b, d, z, e lost ar geriou,e-lec’h k, p, t, s ; gwechall, gwech, e-lec’h gwez-all, guez : Koulskoude, miret
hon eus a-wechou : gwez-all.
Reizet hon eus ar c’hemmaduriou grêt fall, pe ankouaet.
N’hon eus ket kennebeut implijet el levr-man, penn-da-benn, ar yez « unvan », evel a lavare d’eomp meur a hini. C’hoant hon doa da heuilh ar pez a skrive F.-M, Luzel e-unan, en e leor Bepred Breizad (p. XV, n. 1) : « Er soniou-man, em eus implijet kentoc’h yez Treger, a zo va hini : koulskoude, dioc’h red, n’em eus ket lezet a gostez eur ger pe eun doare-lavar anavezetoc’h e yez Leon pe Gerne. Kredi a ran e fell da bep skrivagner breton, en e oberou, rei an trec’h d’e yez (pe : rann-yez). »
Dre-ze eta hon eus mirèt, en hon mouladur, doareou yez Treger implijet gant F.-M. Luzel. Setu aman ar pep brasa aneze :
z evit s, e penn ar geriou ;
z a gouez, e lost ar geriou, pa glot gant dd kembraek ;
digemmadur d e penn ar geviou : da derc’hel ;
kemmadur t e z goude hon (notre) : hon zado ;
mezelour evit melezour ; komer evit kemer ; aouenn evit aoun ; stummou geriou evel envnig , tenval, e-kichen nev, kutuilh ;
w evit v etre vogalennou : ewit ;
em e-lec’h en em ;
a dirak eur verb, e-lec’h e ;
-et (2$^d$ p. 1.) e-lec’h -it ;
en eus e-lec’h en deus ;
dleie = dlee ; karien = karen ; gweleur = ; gweleur = gweler ; veltoun = eveldoun ;
en (dans) evit e ; eus e-lec’h ouz.
M’hon eus gallet moula al levr-man eo dre m’hon eus kavet sikour ha skoazell gant an aotrou Paol Luzel, eus Roazon, ken aketus evit ar pez a sell euz memor hag oberou e eontr koz, Bennoz Doue d’ezan ! Trugarekaat a reomp an aotrou Conduché, mirour levraoueg ti-kear Roazon, ken servijus, hag en deus roet tro d’eomp evit furcha e dourn-skridou Luzel, ken en e vrouilhejou, ken e zourn-skrid difazi, hag evit treuskriva ar pez a felle d’eomp evit ober hon labour. An aotrou P. Ar Roux, kelenner e Kelenndi-meur Roazon, en deus bet ar vadelez da lenn gant evez hon labour ha da rei d’eomp aliou bepred talvoudus ha skiantek : ra gavo aman an testeni eus hon anaoudegez-vat
1933.
J. O.
* Me ’m eus eun dousig war ma feiz,
* Hag a zo kaer evel an deiz,
* Evel eun deiz nevez-amzer,
* Pa zav an heol ha tomm ha sklêr.
* Me ’m eus eun dousig en Treger,
* Ha dreist pep tra ’zo d’in-me ker,
* Eun dous koant dreist ar re goantan :
* A-greiz ma c’halon hi c’haran.
* M’am bije spered ha skiant
* Deskadurez hervez ma c’hoant,
* Me ’rafe eur zonig d’ezi,
* Da ganan en toull dor he zi.
* Met, p’ am be kant dorn, kant pluenn,
* Evit skriva war baper gwenn,
* Nann, biken ne c’hallfen lâret
* ’Vel ma co kcant, ’vel m’eo karet.
* Eun daoulagad ’zo en he fenn
* Sklêroc’h ’get an dour er werenn ;
* ’Vel diou vouarenn ’n eur pod lêz
* Er ê daoulagad ma mestrez ;
* He zal a zo eun hanter loar,
* Dreist ar c’houmoul, en noz, pa bar ;
* He dioujod a zo diou rozenn ;
* ’Vel ar mel, he bleo ’zo melen.
* Pa ven à vale ’n he c’hever,
* Ma c’halonig a ve zeder,
* Zeder ’vel al laouenanig,
* Hag a gaz evel eun estig.
* Eus ar beure hag eus an noz,
* Me ’wel he zi, diwar ar roz ;
* Ar moged eus he chiminal
* ’Laka me c’halon da dridal.
* Beb sul, epad an oferenn ;
* Ne ran ’met trei, distrei ma fenn,
* Ma lâr ma zad fa mamm d’in :
* — Aman ez omp evit pedin ! »
* Pa vin ’barz ma bez, kousket mad,
* Ha serret kloz ma daoulagad,
* Mar tremen warnon ma dousig,
* E lammo c’hoaz ma c’halonig.
* Er baradoz ni ’n em gavo,
* Ha eno c’hoaz ni ’n em garo :
* Gwir garantez etre daou den
* Gant ar maro ne c’hell tremen !
             14 a viz here 1857.
* Em godell ’zo daou avalig,
* Daou aval ken ruz, ken koantik !
* Me o roje, a galon vad,
* D’an neb am c’harje, ya, timad !
* Ya, mar oufen piou am c’harje,
* Raktai d’ezan me o roje :
* Allaz ! pa n’ouzon piou am c’har,
* ’Virin ma avalo, hep mar.
* Me a viro ma avalo,
* ’Lec’h birviken den n’o gwelo,
* Met ma c’halon a vo trist mad,
* Ha dourek, ’wecho, ma lagad.
* Eun deiz, war ar skourr, ’us d’am fenn,
* ’Kanas eun envnig evel-hen :
* — « Selaou, plac’hig he lagad drant,
* » Yannig Kerborz ’zo eur paotr koant !
* » An arc’hant son ’n e c’hodello,
* » Pa dans, ker skanv, er pardonio ;
* » E vleo melen, glaz e lagad,
* » Yannig ’vefe eur pried mad.
* » Marc’haridig Marzin hen goar :
* » He zal ’zo ’vel eun hanter loar,
* » Ruz he dioujod, lagad lirzin,
* » Diwall eus Marc’harid Marzin !
* » An avalo miret re bell
* » A deu da voenvi er godell ;
* » Ar rozenn goz a gouez er fank,
* » Sonjit en dra-ze, merc’h yaouank ! »
* Evel-se ’kanas an envnig,
* A-us d’am fenn, war ar skourrig,
* Ha me a chomas d’hen selaou,
* Oh ! ya, epad eun heur, hep gaou.
* Me da distrei neüze d’ar gêr,
* Mont d’am gwele, hep lâret ger.
* Epad an noz, tamm na gouskis,
* Nemet sonjal en envn na ris.
* Antronoz vintin, pa zavis,
* Kenta tra, me ’gred, a glevis,
* ’Oa kleier Plouaret o son
* Dre ma oa dez kaer ar pardon.
* Me da wiska ma dilhad kaer,
* Voulous, dantelez Landreger,
* Dilhad nevez holl, penn-da-benn,
* Evit monet d’an oferenn.
* Ha pa zellis em melezour,
* A em gavis ha kaer ha flour :
* — « Oh ! lest brema, Marc’haridig,
* » ’Met ouzin na zello Yannig ! »
* An heol en oabl a lugerne,
* An envnidigou a gane,
* ’N daou du d’an hent, hag ar bleuniou
* ’Skuilhe c’houez-vad war ar c’hleuniou.
* Ma c’halonig ’lamme em c’hreiz,
* ’Vel dindan an heol, da greisteiz,
* E weleur an oanig bihan
* ’C’hoari gant e vamm, war al lann.
* Neuze, goude ar gouspero,
* Pa oa deuet koulz an danso,
* Yannig a deuas d’am c’havet,
* Ha da dansal ’n eus ma fedet.
* Kredet, ma c’halon ’oa laouen,
* O vonet gantan d’am dachenn,
* Hon dioujod ’oa ken ruz hon-daou,
* Ya, ken ruz ha ma avalaou.
* Ma lavare an dud gant c’hoant :
* — « Oh ! Doue, evel ma int koant ! »
* Ha dre-holl ’lec’h ma tremenen,
* Koz ha yaouank ’save o fenn.
* Setu roet ma daou aval,
* Ma daou aval ruz, en deiz all,
* Roet ive ma c’halonig
* D’am muia karet, da Yannig.
* Sellit, na welet ket ac’han
* Ar c’hog alaouret, dreist al lann,
* Ar c’hog war veg tour Plouaret,
* Dreist ar Rubezen o sellet ?
* Eno ni a vo eureujet,
* Eno ni a vo chadennet
* Gant chadenn ar briedelez,
* Dirak ar zent hag an êlez.
* Ar person koz hon c’hristenas
* ’Dremeno d’imp ar walenn c’hoaz,
* Merk eur garantez na dorro
* Etrezomp ’met gant ar maro.
* ’Barz ar vered a Bloueret
* Ni a vo ive douaret,
* Etouet hon zud koz, hon zado ;
* Bennoz Doue d’o ineo !
             Keramborn, 23 a viz eost 1860.
* En Lanvellek, deiz ar pardon,
* Eno e kollis ma c’halon,
* Ha ma ’z ê deut ma c’horf d’ar gêr,
* Ez ê klanv-fall, ma c’hoarig ker.
* Ma c’hoarig, gret ma gwele d’in,
* Na ouzoun pegouls e savin :
* Eur beleg d’in ive klasket,
* Ma c’halon baour a zo rannet.
* — Ma breurig kêz, ma breur karet,
* Gant pe boan ez oc’h kendalc’het ?
* Na eus droug na xeu da yac’hât
* Gant youl Doue hag e c’hras vad.
* — Allaz ! dre re garout eur plac’h
* Em eus poan ha glac’har awalc’h !
* Oh ! ya, Marc’harid Kernitron
* He deus rannet d’in ma c’halon.
* » Barz ar pardon pa zigouezis,
* O Doue ! petra a welis !
* Allaz ! an hini a garan
* O tansal gant Gabig Kervran !
* » Kouef dantelez ’oa war he fenn,
* Ruz he dioujod, he bleo melen,
* Eus he c’horfenn bleuniou c’houez-vad,
* Ha skanv he droad, lemm he lagad.
* » War he biz kreiz ’on ma gwalenn,
* Hag hi ken mistr ha ken laouen !
* O Doue, evel ma oa koant !
* Hag an holl d’ezi o doa c’hoant.
* » A-biou d’in ’teuas da dremen ;
* Hi da ruzia ha trei he fenn,
* O Doue, pebeuz kalonad !
* Penaos na oun marvet timad !
* » Mes ze ’c’hoarvezo arôk pell,
* Ya, ma c’hoarig, red ê mervel.
* N’em eus ken em c’horf a galon,
* Eno e chomas, er pardon.
* » O tent d’ar gêr, d’abardez-moz,
* Na pa oan o sevel ar roz,
* Me o welet eur steredenn
* ’Oa kaer ha leun a skterijenn.
* » Mes eus an oabl eo diskennet,
* Hag en devalijenn kouezet,
* Ha me da lavaret neuze :
* — « Merk fall, siouaz ! ê kement-se ! »
* » Choarig, gret ober ma arched,
* Rak, ’benn tri dez, mervel ’vo red ;
* Ha pa vin êt ’barz an douar,
* War ma bez e hadfet, ma c’hoar,
* » Bleuniou an hanv, ha ruz ha gwenn,
* En-dro d’ar mean-bez, pen-da-benn,
* ’Vit ma teuo ar merc’hed koant
* D’o c’hutuilh, hag an dud yaouank,
* » Hag e lavarfont holl ’vel-hen :
* — « Daoulinomp, lâromp eur bedenn
* » ’Vit an hini ’zo douaret
* » Aman, ’vit beza re garet ! »
             Keramborn, 4 a viz gwengolo 1861.
* Me ’zo eur c’hloareg yaouank, a barroz Plouaret,
* Am eus leusket al levrio, ’vit beza re garet.
* Ya, ’vit beza re garet eur plac’hig fur ha koant
* Mezelour an holl verc’hed, ma c’harantez, ma c’hoant,
* Leusket em eus al levrio, ha n’em eus keuz ebet,
* Rouanez ar merc’hed koant ’zo breman ma fried.
* Jenovefa Lagadek ’zo ruz he muzello,
* ’Vel roz mintin, el liorz, ha ken lemm he zello !
* ’Vel an ed dare er park, he bleo a zo melen,
* Pa gan ha pa c’hoarz ouzin, he dent a zo ken gwenn !
* Korfet brao eo ma dousig, bale a ra ervad,
* He zroad ’zo skanv ha bihan, ha glaz he daoulagad.
* Pa ve he dorn em hini, e pardonio ar vro,
* Eus hon gwelet o tremen, pep-hini a zistro :
* — « Brava da zaou den yaouank ! » ’lavar yaouank ha koz ;
* Meur a hini hon gwele c’hoaz, dre e hunv, en noz.
* Braoa da goantennig, kaera krouadurez,
* Gant he davanjer zei glaz, hag he c’hoef dantelez !
* Ha pa vijemp o tiviz, hon-daou, eun tu bennak,
* ’Vel rod milin ar Pont-Meur, ma c’halon ’rê : tik, tak.
* Gwechall, pa oan er studi ha pell outi dalc’het,
* Ped gwech an dez, ma Doue, e teuen da lâret :
* — « Oh ! me a garrie bea, bea he mezelour,
* » Pe ar feunteun ’lec’h ma teu da ’n em zellet en dour ;
* » Oh ! me a garrie beza, ya, beza ar walenn
* » A lugern war he biz kreiz, evel eur steredenn ;
* » Oh ! me a garrie beza, bezan envnig bihan,
* » ’Vit nija en he bruched, ha ’vit pokat d’ezan.
* » Oh ! me a garrie beza ar skabell, ’n he c’hambr wenn,
* » ’Lec’h, arôk mont da gousket, ’ra bemnoz he fedenn ! »
* Ha brema na c’houlennan, em fedenno, bep noz,
* O ma Doue, ’met monet ganti d’ho paradoz !
             Kerarborn, 4 a viz gwengolo 1861.
* ’Barz en koajou Guernaham a zo eur wezenn faou
* He deus ouspenn tri c’hant vloaz, oh ! ya, hep lâret gaou
* D’ar zul, tro an abardez, dindan ar wezenn goz,
* Na da wech, Yvonaig, omp chomet bete noz !
* War ar skourr, a-us d’hon fenn, e kane an estig,
* ’Kane an estig bihan, ken flour ha ken koantik !
* Ma lavare dre e zon, — brema m’hen goar ervad, —
* Diwall eus ar merc’hed koant, pere ’ro kalonad.
* Mes, allaz ! an dud yaouank, ’vit klevet an eined
* O rei d’ê kuzulio mad, na reont van ebet.
* Neuze me zo bet skoet gant eu barrad klenved,
* Hag en eus war ma gwele ’pad tri miz ma dalc’het.
* An de kenta ma savis, ’vel ma tomme ma gwad,
* Gant heol an Nevez-Amzer, me da vonet d’ar c’hoad.
* An heol a oa splann ha sklêr, glaz a oa ar wezenn,
* Hag an estig a gane bepred, flour ha laouen.
* Dindan ar wezenn arre e oa Yvonaïg,
* Mes, allaz ! en he c’hichen ’oa ma mignon Gabig.
* Hag e lavare d’ezi, mar em eus klevet mad :
* — « C’houi a zo plijadurez ma c’halon, ma lagad,
* » Me am eus ti ha parkou, marc’h a buc’h hag eujenn,
* » Ha Laouig n’en eus netra, zoken eur yarig wenn. »
* O Doue ! pebeuz glac’har, ha pebeuz kalonad !
* Me ’garrie beza marvet eno neuze timad !
* Er sizun ma timezas ma dous Yvonaïg,
* Em eus dilezet ma bro, klaonv braz ma c’halonig.
* Me a zo brema soudard, ’barz en dalc’h ar Roue,
* Pell eus ma Breiz, en Bro-C’hall, d’eoc’h holl bennoz Doue
* Bennoz Doue d’eoc’h-hu holl, kenvroiz Breiz-Izel,
* Allaz me n’ho kwelin mui, — aman ’vo red mervel !
                Keranborn, 21 a viz gwengolo 1861.
* En Plouaret a zo merc’hed
* Hag a zo fur ha koant meurbed,
* A labour start hag a gan gê,
* Hag a blij ar pardonio d’ê.
* Pa oan yaouankig c’hoaz a oad,
* ’Oant plijadur ma daoulagad,
* Oc’h ober foenn, ’barz ar prajo,
* Pe o tansal er pardonio.
* Unan dreist-holl, Janed Marzin,
* Bepred zeder, prest da c’hoarzin,
* ’Vel rouanez ar yaouankiz,
* Slerijenne ’touez he broïz.
* ’Lec’h ma vije, al levenez,
* Ar c’hoarz, an heol, ar garantez
* ’Deue ganti, ha hep pedenn
* ’Ouie kanan eur ganaouenn.
* Pa ’c’h e Janed d’eul leur-nevez,
* Pe d’eur pardon da Blounevez,
* Neuze, paotred, ’oa hi gwelet ;
* Kaera ma vije kempennet !
* Eur c’hoef dantelez war he fenn,
* Eur groazig arc’hant ’n he c’herc’hen,
* Davanjer glaz, gouzougenn wenn,
* Ha prennet ken start he c’horfenn !
* Ha hi ken sart ha ken zeder,
* Ha ken skanv ha ken dibreder !
* He dioujod ruz evel ar roz,
* Ha moan he c’horf, da vont em boz.
* O Doue ! koanta da blac’hig
* ’Oas-te d’ar c’houlz-ze, Janedig !
* Ha bepred ’vije war da dro
* An holl baotred yaouank ar vro.
* Yannig Run-Rio, paotr ar bleud,
* Da heuilhe dre-holl, ’vel da skeud.
* ’Vel ma kare Yann Janedig !
* Ha Janed ne gase Yannig.
* Tad Yann a oa paotr an arc’hant,
* Yannig ouspenn ’oa eur paotr koant,
* Met karout ’rê ar jistr, ar gwin.
* Diwallit, Janedig Marzin !
* Per Ar Moal, mab ho amezeg,
* Paotr stummet mad ha poanier c’houek,
* Ho kar start, met n’ê ket pinvik :
* Eur pried mad ’rafe, merc’hig…
* II
* Yann ha Janed ’voe dimezet
* Gant ar person koz Plouaret.
* Setu int en o ziegez,
* Unanet er briedelez.
* Aboe an dez m’oe eureujet,
* Janed Marzin n’am boa gwelet ;
* Kaset ’voe er-mêz he bro ger
* Gant he fried ar meliner.
* O tremen war an hent braz, dec’h,
* E welis eur wreg, war he brec’h
* Ganti eur bugel o skrijal,
* Ha krog en he broz ’oa daou all.
* Ar wreg paour ’oa trist ha kasti,
* Liou ar vizer a oa warni,
* Digempenn ha louz he dilhad,
* Ha marv an tan en he lagad.
* Pa lavaras d’in he hano,
* Saouezet braz ’chomis eno :
* — « Penaos c’houi ê ar plac’h yaouank ?…
* » Ah ! kouezet ê ar roz er fank ! »
* Allaz ! prestik ar baourentez
* A gasas kuit ar garantez ;
* Levenez ha kanaouenno
* ’Nijas dirak an ezommo.
* Tra a-wechall na oa manet :
* Allaz ! Yann na gar mui Janed,
* Janed ive na gar mui Yann,
* Elec’h poko ’ve garm ha kann.
* Koantiri, siouaz ! alïes
* ’Zo mammenn a dristidigez :
* Sonjit en ze, merc’hed yaouank,
* Meur a rozenn a gouez er fank !
             Plouaret, 21 a viz ebrel 1864.
* Ma malloz ’roan d’an arc’hant
* A roas d’am mamm-me ar c’hoant
* D’am gwerza ’vit douar hag aour.
* Allaz ! ha me ’zo gante paour !
* A werzas he merc’h d’eun den koz,
* Na ra ’met klemm, epad an noz,
* Eun den koz brewet gant an oad,
* Gwenn-kann e vleo, skornet e wad !
* Atao e kraoz hag e waskenn,
* Gorrek eo ’vel eur velc’houedenn,
* Na gomz d’in ’met eus e arc’hant,
* Morse eur pok d’e wregig koant.
* Doue ! pegen hir ’ve an noz,
* ’Barz eur gwele, gant eun den koz,
* Na ra nemet huanadin,
* Ha kraoza ha kana pouilh d’in !
* N’am leusk da vonet en neb lec’h,
* Atao ’ve grignouz hag en nec’h,
* Ha ma tosta eur paotr d’an ti,
* Kerkent e leusk warnan ar c’hi.
* Ma mamm, evit beza pinvik,
* Hoc’h eus gwerzet ho merc’h Naïg,
* Met gwell ’ve ganen paourentez,
* Ha ganti eun tamm karantez.
* Ma c’hoarig, ro d’in kuzuilho,
* Ha hep dale me o heuilho,
* Me a enebo ma den koz,
* N’en devo peuc’h, na dez na noz.
* Ya, bete hen kas d’an douar,
* Hep foeltr keuz d’ezan, na glac’har,
* Ha gant e aour hag e arc’hant
* Am bo unan hervez ma c’hoant.
             Keranborn, 22 a viz ebrel 1864.
* Me ’oar em farroz eur plac’hig,
* (He hano ’zo Yvonaïg),
* Eur plac’hig koant, eur plac’hig fur,
* Hi gwelet ’oa ma flijadur.
* En pep lec’h ma vije honnez,
* Merc’hed koant, ’oa ho rouanez ;
* Er marc’had kouls hag en iliz,
* Nann, biskoaz he far na welis.
* Labour he mamm a rê bemdeiz,
* Ha, ’vel eun envnig ’us d’e neiz,
* Diouz ar beure beteg an noz,
* E kane soniou, gwerziou koz.
* Met allaz ! allaz ! ar sparfell,
* Mammig paour, dindan da askell,
* ’Laero eun deiz da envnigo,
* Daoust d’az anken ha d’az klemmo !
* Ar bleunio liwet ar c’haera
* A ve kutuilhet da genta ;
* Hag evel-se ar plac’hig koant
* ’Dilezo he mamm ’vit he c’hoant.
* Koanta den yaouank ’oa er vro,
* Er barroz ha ter leo tro-dro,
* A oa, hep mar na lâret gaou,
* Ervoanig Ar Moal, a Runfaou.
* Hennez a oa pinvik ouspenn,
* En devoa saoud, kezeg, oc’hen ;
* Hervez ar vrud zoken e dad
* A guze, eun tu, eur yalc’had.
* Ma c’houlenn, da bardon Sant-Yann,
* Yvona da dansal gantan :
* Ha setu ma koll ar plac’hig,
* Na oar penôs, he c’halonig.
* N’eo mui ar verc’h ken dibreder,
* A gane, a oa ken zeder,
* A laboure, a galon vad,
* Lemm ha birvidik he lagad.
* Petra ’zo c’hoarvezet ganti,
* Pa na ra ’met huanadi ?
* Allaz ! ’n he c’halon eo skoet,
* An dra ’zo anat da welet.
* Eur zul, en kornig ar vered,
* Ervoanig ganti ’n eus komzet :
* ’Vel ma lamme he c’halonig !
* ’Vel ’oa he lagad birvidik !
* D’abardez, m’ o gwelis o-daou
* Du-hont, dindan ar wezenn faou ;
* Ma komze ken flour Ervoanig,
* Hag e ruzie Yvonaïg.
* An heol na oa ket c’hoaz kuzet,
* A bep tu ’kleveur an envned
* O kana laouen o sonio,
* War ar gwez ha ’barz ar c’harzio.
* Neuze Ervoanig a bokas
* D’Yvonaïg, hag a láras :
* — « Oh ! me ho kar hag ho karo,
* » Ma dous koant, betek ar maro !
* » ’Vit derc’hel hon-daou tiegez
* » Ha beva en priedelez,
* » Ni ’zo bet krouet, ma dousig ;
* » Selaou ’ta mouez da galonig.
* » N’az po tra d’ober ’met lâret,
* » Gourc’hemenni ha ma c’haret.
* » Ya, setu eno, war ma fe,
* » Da holl labour, epad an de.
* » Ni hon bo kalz a vevelien,
* » En-dro d’hon zi, ha mitizien,
* » D’ober holl ar pez hon bo c’hoant,
* » Ha d’hon c’harout, ma dousig koant.
* » Pa vo er park ar mederien,
* » Ha ’barz ar prad ar foennerien,
* » Ni ’vo en disheol o sellet,
* » Dindan eur bod glaz azeet ;
* » Ha gant bleun balan ha spern gwenn,
* » Bleuniou c’houez-vad, ruz ha melen,
* » Me ’rei neuze eur garlantez
* » ’Vit kuruni ma c’harantez. »
* Petra ’lâre Yvonaïg ?
* Tra, ’met ruzia ; he c’halonig
* A dride gant al levenez,
* He fenn a stoue, gant furnez.
* Neuze ’komeras Ervoanig
* Eur pok war dioujod e dousig :
* Eur goulm a gane ’us d’o fenn,
* Etouez an delio, ’barz ar wenn.
* Setu int breman unanet
* Ha dimezet hag eureujet,
* Setu int en o ziegez,
* ’Barz ar stad a briedelez.
* Doue da skuilho e vennoz
* War o zi, evel ar gliz-noz,
* Ha da roi d’eze ar furnez,
* Gwelloc’h eget pinvidigez !
             Plouaret, 14 a viz gouere 1864.
* Ma malloz ruz war ar madou,
* War ar mammou hag an tadou
* A dro pennou ar merc’hejou !
* Evit komer koz priejou !
* Eus an noz, em gwele pa ’z an,
* ’Lec’h kousket, ’met gouela na ran ;
* ’Lec’h kousket, na ran ’met gouelan
* Gant keuz d’an hini a garan.
* Me n’ rojen ket ma c’halon baour
* Evit arc’hant nag evit aour ;
* Evit aour nag evit arc’hant,
* Met ’vit netra, d’eur mabig koant.
* Allaz ! hag em eus-hi roet
* D’eun intaon gant kozni tortet,
* D’eun intaon koz hag e vleo gwenn,
* Ha ma bleo-me a zo melen.
* Dre ali ma mamm ha ma zad,
* Ha ’vit beza kempennet mad,
* Allaz ! setu me dimezet
* D’eun den tri-ugent vloaz oajet.
* Selaouit eun ali, merc’hed :
* Bezit den yaouank da bried.
* Gwell eo karantez leiz an dorn
* ’Get aour hag arc’hant leiz ar forn.
             2 a viz du 1864.
* Gwechall, pa oan yaouank, a driouec’h vloaz oajet,
* Me ’oa plac’h koant ive, ha na vije gwelet
* En pardoniou ar vro, matez na penn-herez
* Ken brao ha me gwisket, na ken skanv danserez.
* Me a gane ken gê eur werz pe eur zonig !
* Ma lagad a oa glaz, ha lemm ha birvidik,
* Ma dentigou ken gwenn, ha ma bleo ken melon !
* Eun neizad estigou a gane em c’halon !
* Hag e lârent d’in-me dre o yez, ken koantik,
* Beb beure, pa zaven : — « Te a zo koant, plac’hig,
* » Ha koantiri dre-holl ’blij da lagad an den,
* » ’Vel an heol binniget pa ve, en hanv, o ren.
* » Ouzit e c’hoarz pep tra, en nenv hag en douar,
* » Ar bleuniou er parkou, ar stered hag al loar
* » En bolz kaer an nenvou ; — war ar skourr, an envned,
* » Pa dremenez, a lâr : — «  Deiz mad d’it ha gec’hed ! »
* » ’Vidout n’eus ar vuhez poan, preder nag anken,
* » Kerz ’ta, laouen, da hent, ha kan da ganaouenn,
* » Doue karantezus a ro d’it e vennoz,
* » Hag ar bed-ma ’vidout ’zo eur gwir Varadoz ! »
* Ya, ’vel-se e kane ar vouezig em c’halon ;
* Eus hi selaou am boa plijadur hag eston,
* Ma sonjen e padje bepred ma yaouankiz
* Ha zon an envn bihan ! — ’Vel ma oan diaviz !
* An durzunell, ar voualc’h, an estig, ar pinsin
* A gan, epad an hanv, dibreder ha lirzin ;
* Ar parkou a ve leun a c’houez-vad, a vleuniou,
* Hag an heol binniget a lugern en nenvou.
* Met allaz goude ’teu ar goanv kriz, gant e skorn,
* Hag ar paour kêz neuze a c’houez en e daou dorn,
* Hag an envnidigou ’ve truez o gwelet,
* Hag an holl vleuniou kaer, er parkou, ’ve goenvet.
* ’Lec’h an estig bihan, pe ar goulm ’us d’an dour,
* Ar vran a gan eur c’hlemm spontus, diwar ar skourr,
* An heol na lugern mui, an dez a ve teval,
* Allaz ! ha war ar bed holl ’zo troet da fall.
* Siouaz ! kalonig paour, ennout ive ar goanv
* ’Zo digouezet, goude amzer-nevez ha hanv ;
* Ar bleuniou ’zo goenvet, tavet ê ar zoniou,
* Hag ar vran du brema ’ra eno he c’hlemmou !
* Yaouankiz, koantiri, — heol, soniou ha bleuniou,
* Ha kozni ’zo, siouaz ! tristidigez, kanvou :
* Met goude ar maro, tevalijenn ha noz,
* Eun dez e asvleunfomp, Doue, ’n ho Paradoz !
             Melchonnek (Plouaret), 22 a viz mae 1865.
* Ma c’halon ’zo diês : Franseza, ma c’hoarig,
* Roet d’in eun ali, eur gomz vad, bremaik.
* Ho kwelet drouk-kontant ’raë d’in kalz a boan,
* Mes ive lavar d’in petra ’rin eus Ervoan ?
* Gant eur pastrig ken koant, zoken en paourentez,
* Me ’gred ’ven evurus, m’am be e garantez ;
* Aour hag arc’hant a-leiz ’zo dister da vevoan,
* Mar n’am be da bried ma dousig koant Ervoan.
* Gabig Kersalaün ’ra d’in ive al lez ;
* Hennez ’zo pinvidik, bepred ’komz a danvez,
* A gezeg, a barkou, pa zeu, goude e goan,
* Mes na danso biken hennez evel Ervoan.
* Ma mamm lâr d’in dalc’hmad divoal eus ar baotred,
* Pere ’ve, peurvuian, o voapât ar merc’hed ;
* Kouls è d’ezi tevel, war ze me ’zo hep doan.
* Piou a gredfe biken an dra-ze eus Ervoan ?
* Ha ma zad ’lâr ive : — « Me a roi d’it kant skoed,
* » Mar karez hen leuskel, oh ! ya, hep keuz ebet. »
* Kant skoed a zo arc’hant ; kement-se n’ê ket moan :
* Mes bast ! se n’ê netra, pa sonjan en Ervoan !
* Disul, en Lanvellek, kaera m’oa ar pardon !
* ’Vel ma oa kaer an de ha laouen ma c’halon !
* Ya, c’houec’h dans-tro a ris, na tanfoeltr skuiz na oan,
* Rak bepred e vijen gant ma dous ker Ervoan.
* Ma c’hoarig, ma c’hoarig, roet eun ali d’in,
* Ha kaera polezig am eus d’it-te a rin,
* Mar lârez eur gomz vad ’vit ma lemel a boan,
* Mar lârez d’in komer ma dousig koant Ervoan.
* — Ma c’hoar, me am eus bet unan ha n’ê ket koant,
* Hag e c’hallan lâret n’oa ket hennez ma c’hoant ;
* Breman oun evurus gant Yann, ’zo fur ha paour.
* Koantiri a dremen, furnez ’zo dreist an aour !
             Keranborn, 29 a viz mae 1864.
* Me ê Laouig, Laouig ar mesaër,
* Deus ar maner a zo du-hont, ken kaer,
* En kreiz ar c’hoad.
* Bemdez, bemdez, pa ’z a ’n heol da guzan,
* Dindan ar faou, en ma c’hoanze aman,
* ’Kanan a galon vad :
* Tra la la la ! Tra la la la !
* Bout mesaër, eur vicher ar gwellan,
* Epad an hanv, pa ve ’n heol ’us d’am fenn,
* Ha skler ha tomm, na pa ve ar gwenan
* War ar bleuniou, an it-du ha spern-gwenn.
* Pa ve c’houez-vad a-leiz dre an hentjou,
* Ha bleuniou kaer er parkou, er prajou,
* Pa gan an envn, war ar skourr, ’us d’e neiz,
* Pa bar an heol, en oabl, beb deiz, beb deiz.
* Met er goanv, allaz ! pa ve ’erc’h, pa ve skorn,
* ’Vel am be riou d’am zreid ha d’am daou dorn !
* Pa na ve ken na deliou na bleuniou,
* ’Vel ma ven trist, gant an envnidigou !
* Oh ! er goanv ! Neuze bezit truez,
* Bezit truez ouz ar mesaër kêz ;
* En amzer-ze, ez ê garv e vuhez,
* Renkout beza ’barz al lanneg er-mêz.
* Ya, met Doue ’roi e heol binniget
* D’imp adarre : bezomp holl fur ha mad,
* Pedomp Doue, ar zent, na bec’homp ket,
* Hag a vezo d’imp prestik digaset.
* Ma mammig paour ’welan o vont d’ar c’hoad,
* Da glask koad sec’h ; diouz ma daoulagad
* E strink an dour : en kreiz kalon ar goan,
* En he zi plouz, ma mammig kêz hep tan !
* O ma Doue ! pegouls e vin-me braz ?
* Ar baourentez hag ar gozni da laz !
* Met pa vin braz, da vab, o mammig paour,
* ’Chounezo d’it kalz a arc’hant hag aour.
* Aotro Doue, Gwerc’hez, ho paradoz
* ’Rofet d’ezi : hep klemm, en deiz, en noz,
* En peb amzer, he deus bepred poaniet,
* Gant pep seurt droug, allaz ! ê bet gwasket.
* Me a vo fur, ha pa vo digouezet
* Ma zro ive da vont diwar ar bed,
* Aotro Doue, ’n he c’hichen ma galvet,
* ’N ho paradoz ganti ma c’homeret !
             30 a viz mae 1861.
* En miz even, d’ar c’houlz ma ve braz an tomder,
* Da greiste, pa na gan na moualc’h nag alc’houeder,
* Pa deu ar gudon glaz d’ar waz, da eva dour,
* Pa c’hourvez en disheol ar zaoud war ar yeot flour.
* Evel ma oan o vont a-biou eun tiegez,
* E hano Kerella, ma zal gleb gant ar c’houez,
* E tigouezis ’n eur prad, ’oa ennan foennerien
* Astennet a-hed korf dre-holl, war ar wrimenn.
* En disheol ar c’hleuniou, o gwelen, kousket mad,
* Goude bea troet, da zec’ha, foenn ar prad :
* Ma oant eno mesk-mesk, ha paotred ha merc’hed,
* Ha tro-dro, a bep tu, e kane ar skrilhed.
* Met en eur c’horn ar prad, dindan eur wezenn faou,
* Eur c’hrennard, eur baotrez a oa ive o-daou :
* Ar re-ze n’ gouskent ket, ha diskuiz ha laouen,
* E c’hoarient, etouez ar bleuniou, ar raden.
* Ar paotr ’oa mab an ti, e hano Evoanig,
* Pemzek vloaz ’vit holl oad ; e dad a oa pinvik,
* Hag hen ’oa eur paotr koant, lagad glaz, bleo melen,
* Hag a ouie kana ken brao eur ganaouenn.
* Ar baotrez, pemzek vloaz, ’oa en ti matezig :
* Koantik-holl ’oa ive, he hano Louizaïg ;
* Ganti eur vroz berlinj, hag he zreid diarc’henn.
* Setu ’vel ma komzent o-daou, war ar c’hlazenn.
             7 a viz mae 1864. — En eur vont eus bourk Tredrez da Lomikel-an-Trêz.
* — Zaïg, lak’ da droad war ma zroad :
* Sell ! eur vent int, ’vel ni eun oad.
* Hag hon bleo hon-daou ’zo melen ;
* Ouzit ma c’hoarig e lârfen.
* — Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig,
* Tav, goapaer, te ’vad ’lâr traou !
* Ne ra ket goap eus Louizaïg ;
* E vemp-ni breur ha c’hoar hon-daou !
* Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* — Oh ! te ’vad ’zo teo da gof-gar !
* Sell, gant ’r vronnenn-ma, ma c’hoar,
* O mentat raktal e fell d’in,
* Goude te ’ventaï ma-hinin.
* — Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* Tav, goapaer, te ’vad ’lâr traou,
* Hag a ra goap eus Louizaïg,
* ’Ve eur vent hon c’hof-gar hon-daou !
* Chom ’ta, oh ! chom ’ta, Evoanig !
* — Koantik-holl ez out, Louizaïg,
* Koant ’vel an dez, ha bremaïk
* E fell d’in-me, hep lâret gaou,
* Ma dousig koant, eur pok pe daou.
* — Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig,
* Tav, goapaer, te ’vad ’lâr traou !
* Na gredi ober ze, paotrig,
* Rak ma vefemp gwelet hon-daou…
* Chom ’ta, oh ! chom ’ta, Evoanig !
* — Fallakr out deut gant da boko !
* War an hent ha ’barz ar parko,
* Pa’z iemb d’ar bourk, d’ar c’hatekiz,
* Na da wech d’it-te e pokis !
* — Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig,
* Tav, goapaer, te ’vad ’lâr traou,
* Hag a ra goap eus Louizaïg !
* Evit eur pok laeret pe daou…
* Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* — Da ouel Sant Yann, dez ar pardon,
* Te ’vad a vo kaer, ma c’halon !
* Evit dansal eun aubadenn,
* Me aio ’r c’henta d’az koulenn.
* — Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* ’Vel ma ouzout liva eur gaou,
* Hag ober goap eus Louizaïg !
* E tansfemp er pardon hon-daou !…
* Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* — Da ugent vloaz, p’am bo tennet
* D’ar bilhed, ’vefomp eureujet
* Gant ar person hon badeas
* Ha gant ar c’herent hon ganas.
* — Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* Tav, goapaer, te ’vad ’lâr traou,
* Hag a ra goap eus Louizaïg !
* E vefemp priejou hon-daou !…
* Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* — Neuze e kouskfomp ’n eur gwele,
* Hag hon bo hon-daou bugale,
* A savfomp en doujans Doue,
* Ive en doujans ar roue.
* — Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* Tav, goapaer, te ’vad ’lâr traou,
* Hag a ra goap eus Louizaïg !
* Hon be-ni bugale hon-daou !…
* Ro peuc’h, ro peuc’h ’ta, Evoanig !
* — Hon bugale, kristenien vad,
* A serro d’imp hon daoulagad,
* Ha Doue ’barz e varadoz
* Hon lakai gant hon zado koz.
* — Kaera ma komzez, Evoanig !
* Oh ! me ’garrie na ve ket gaou
* Ar pez ’teus lâret bremaïk :
* Bea er baradoz hon-daou,
* Evoanig gant e Louizaïg !
* — Hag hon c’horfo paour ’vo beziet
* En hevelep toull, er vered,
* Ha tud ar vro holl a lâro :
* — « Bennoz Doue d’ar re varo ! »
* Kaera ma komzez, Evoanig !
* Oh ! ma ’garrie na ve ket gaou
* Ar pez ’teus lâret bremaïk :
* E kouskfemp en eur bez hon-daou !
* Kaera ma komzez, Evoanig !
* Met an dud a zo dishunvet,
* D’al labour ez ê red monet ;
* War-zao ! hag eomp da drei foenn,
* Bezomp kalonek ha laouen.
             Plouaret, an 13 a viz mae 1864.
* Me ’zo meliner war an dour,
* Hag a gan gê hag a val flour,
* Ya, meliner war dour Leger,
* Koanta ster ’zo en Bro-Dreger.
* Selaouit : Tik tak ! Tik tak tak !
* Mar kanan gê, setu perak.
* Bemdez, bemdez, mar gran eur zon,
* Mar de ken laouen ma c’halon,
* Me a lâro d’ac’h, mar karet,
* Petra ’zo kiriek ; selaouet :
* Tik tak tak tak ! Koanta zonig
* A gan er giz-ze ma dousig !
* Adal ar beure, pa zavan,
* Bet an abardez e kanan ;
* Eun all a gan ive ganin,
* A ro an ton hag ar zon d’in.
* Mar deu d’in eur sonj trist bennak,
* Kerkent e klevan : tik tak tak !
* Hag e nij an dristidigez,
* Hag an estig, ’selaou ma mouez.
* ’Us d’am zi ’zo eur wezenn faou,
* Plijadur am be o selaou
* An drask hag ar voualc’h beg-melen
* A gan enni o c’hanaouenn.
* Ma ziegez n’eo ket pinvik :
* Ne lojan ’met laouenanig,
* Ar richodenn hag ar golven,
* Ter yarig hag eur c’hazig gwenn.
* Ha koulskoude ez on laouen,
* Hag e kanan war-bouez ma fenn :
* Gwennelied ma chiminal,
* Eus ma c’hlevout, ’ra kemend-all.
* ’Lies ar paour kêz pesketaer,
* Et kuit digantan eun dluz kaer,
* A lâr e ran-me goap outan,
* P’am c’hlev er giz-ze o kanan.
* Braoa m’eo bea meliner !
* Na eus ket a gaeroc’h micher,
* ’Vit ober soniou, ’hed an de,
* Hag o c’hana d’an holl, goude.
* Pa deu Janedig d’ar velin,
* Janedig koant, plac’h Matilin,
* Neuze ’sodan, hep lâret gaou,
* Ma chom bet’ an noz d’am selaou.
* O kas, digas ha traon ha krec’h,
* Sac’hado bleud, dindan ma bec’h,
* Me ’ve skanv mad, hag e kanan,
* Hep morse paouez na skuizan.
* Ha pa distro ma dous d’ar gêr,
* War ar roz ’klevan he mouez sklêr
* O klask an ton eus ma zoniou,
* Hag e choman pell d’hi selaou.
* Pa deuo miz mae, war e benn
* Gantan eur gurunenn spern-gwenn,
* Neuze ’vad ’vo kaer ma melin,
* Neuze ’vo koant merc’h Matilin !
* Dre-holl e vo bleunio c’houez-vad,
* Plijadurez an daoulagad,
* Hag an durzunell, ar gudon
* En-dro d’am zi ’gano o zon.
* Me ’disko neuze d’an eostig
* Eur zonig koant da Janedig,
* ’Vit, beb noz, beb noz, hi c’hano,
* Hag eus hi selaou, na gousko.
* Mouez ma melin ha ma hini
* ’Gano ive he meuleudi,
* Ha war ar roz hag en draonienn,
* He hano ’skloko penn-da-benn !
* Braoa m’eo bea miliner,
* Er velin dour, war stêr Leger,
* Kana d’an noz ha d’ar mintin
* E dousig koant, merc’h Matilin !
             Pluzunet, 1864.
* Peurganet eo ar gousperou
* Ha peurlâret ar pedennou :
* It breman, paotred ha merc’hed,
* C’hoariet, danset ha c’hoarzet.
* Paotred yaouank ha merc’hed koant,
* Kerkent pep-hini ’heuilh e c’hoant,
* Bugale ive ha re goz :
* C’hoarz ha plijadur bete noz.
* Darn ac’h a da c’hoari boulo,
* En park Yannig Kernavalo :
* Beleien ar barrouz, o-zri,
* A zo ive eus ar c’hoari.
* Da c’hoari ’r c’hillo ’c’h a darn all,
* Darn all, galoch pe mouchig-dall,
* Darn all a dans war ar c’hlazenn,
* Du-hont, dindan ar goz dervenn.
* Dre-holl ’zo trouz ha levenez :
* ’Vel ar balan, war ar c’hleuziou,
* En pep kalon, ar garantez
* A vleui hag a ra he neiziou.
* Ar biniou hag ar vombard
* A zon skiltrus ha ken laouen !
* Hag ar yaouankiz a lamm stard :
* Jabadao, dans-tro, aubadenn.
* Ar re goz a zell, azezet
* En disheol, etouez ar bleuniou,
* Pe war mogerou ar vered,
* Hag a zonj ’n o yaouankizou.
* Darn all ive, a vagadou,
* Du-man ha du-hont dastumet,
* A gomz a bep seurt labouriou,
* Falc’hat ar foenn, troc’han an ed.
* — « Penaos ê da foenn, Alanig ? »
* — « Ma foenn mad awalc’h, met ma c’herc’h
* » A zo bet gwanet eun tammig,
* » Ha ma gwiniz a zo war-lerc’h, »
* — « Ar glao diveza, ’me Yann-Vraz,
* » En eus grêt dre-holl kalz a vad
* » D’an heiz, d’ar melchon, d’ar yeot glaz. »
* — « Lâret, ’me Job, d’an holl drevad. »
* — « En foar diveza Mene-Bre,
* » Al leoned-korn ’oa gwall-glasket,
* » Ar c’hezeg ’c’h a mad adarre,
* » Ma daou ebeul am eus gwerzet. »
* — « Ya, Doue da vezo meulet,
* » Mar gell kenderc’hel an amzer,
* » Na vezo ket da boan kollet,
* » Evit ar bloaz, paour labourer ! »
* Trouz vraz ’zo en hosteleri ;
* Kann ’zo du-hont, hervez ar vrud ;
* — « Pipi, perak ken braz c’hoari ?
* » Perak a em dastum an dud ? »
* — « Lein charre-treaz ar Velchonnek
* » A zo aze, hirie, me ’gred ;
* » Ar Manac’h braz hag an Talek
* » A em disput, goude o fred.
* » Me ’anvez ac’han o moueziou,
* » Pep-hini aneze a lâr
* » Ez eo roue ar charreou,
* » Ha kann a zavo prest, hep mar. »
* Met an heol ’zo o vont da guz,
* Diskenn a ra a-dreon ar roz,
* Ar c’hloc’h a zon an Angelus,
* Setu o tont ar vrumenn-noz.
* En hent, ’vit ar gêr, hep dale,
* Hag ar re o deus da vont pell
* A c’hell brema, ma feiz, bale,
* An heol a zo izel, izel.
* Tado, mammo na garont ket
* Gwelet o zud re divezat :
* En hent ’ta, prim, mar na garet
* Bout tamallet gant mamm ha tad.
* Gabig a ambroug e dousig
* Renean Rio, e holl c’hoant :
* Oh ! ’vel ma lamm e galonig,
* Dindan lagad ar plac’hig koant !
* Brema d’an holl ’lâran noz vad,
* Hag ar peoc’h hag hunvreou kaer,
* ’Vit gallout, d’al lun, labourat
* A galon vad, ha dibreder.
* Hanvet on ar c’hlasker-bara
* N’en eus ti na gwele, — netra,
* A renko, e-keit ma vo beo,
* Bale, bale, ’vel Boudedeo.
* ’Barz ma dorn ma fenn-baz dero,
* E valean dre holl ar vro,
* War ma skoaz eur bisac’h lien,
* ’Lec’h na ve morse bara gwenn.
* Dibaot ez an d’ar c’hêriou braz ;
* Ar chas, ’vel ma welont ma baz,
* Hag en pilhou ma holl dilhad,
* A red warnon ’vel war eur c’had.
* An dud ive ’zo didruez,
* Holl ’laront d’in : — « Koz didalvez ! »
* Ma goapât ’ra meur a hini
* Ah ! goapat eur paour ’n e gozni !
* War ar mêz eman an dud vad ;
* Eno am be ma skudellad,
* Ha zoken eun tammig kig-sall,
* Eur banne jistr, ’vel ar re all.
* Evidon, ’vel evit an holl,
* E lugern hag e tomm an heol,
* Hag an eined, drant ha lirzin,
* A gan ’us d’am fenn, d’ar mintin.
* Mar digouez d’in kousket er-mêz,
* (’Vel eo, siouaz ! chans ar paour kéz),
* A-us d’am fenn ’ve ar stered
* Am diwall eus an drouk-spered.
* A-wechou, e sonj d’in gwelet
* An oabl evidon digoret,
* Ha diwar eur goumoulenn aour,
* Jezuz-Krist o lâret d’ar paour :
* — « Paour kêz, achu ê da boaniou,
* » Deus ganen brema d’an nenvou,
* » Etouez ar zent, ar zentezed,
* » Ar verzerien, ar brofeted !
* » Gwisket d’it eur zaë lienn gwenn,
* » Ha war da dal eur steredenn,
* » E kani ma meuleudiou,
* » Bete divez an amzeriou ! »
Keranborn, 4 a viz gwengolo 1865.
D’an Aotrou A, Divy, Eskop Sant-Briek ha Treger.
* Eun dez ez oan kuzet war lez eur wenodenn,
* Gourveet en disheol ’touez ar yeot, ar raden,
* Ha ma-unan eno, e lennen eul levrig,
* Hag ’us d’am fenn e kane, war ar skourr, eun envnig.
* Hag e klevis neuze a-biou d’in o tremen,
* Ha hep beza gwelet, eur wreg paour hag he den.
* Trist braz e oant o-daou, stouet gante o fenn,
* Hag o vont gant an hent, e komzent evel-hen :
* — « Gwall stard ê an amzer, allaz ! hag em eus doan,
* » Godig kêz, n’hallfemp ket, goude kalz eus a boan,
* » Ha beva ken dister, paea da c’hourmikel ;
* » Ha setu hep dale, hon bezo eiz bugel !
* » An ed na vo ket ker, eur vuc’h hon eus kollet,
* » Ha gant ar rev miz meurz hon c’herc’h ’zo bet gwallet,
* » Met ar gwasa, hon mab ’zo marvet er brezel,
* » Fanchig paour, gwella paotr a oa en Breiz-Izel ! »
* — Dorn Doue, ma den paour ! — ’làras ar wreg neuze.
* » N’on eus netra d’ober, ma den, war gement-se
* » Nemet plega hon fenn, ha labourat bepred,
* » Ha pedi d’hon skoazian hon Zalver binniget. »
* Na glevis netra ken ; met en kreiz ma c’halon
* An nebeud komzou-ze ’zo chomet merket dôn ;
* Hag e lârenn ennon, leun a dristidigez :
* — « Komzou an dud paour-ze, n’eo ket ar gwir furnez ? »
             Plouaret, 29 a viz eost 1872.
* Giziou koz hon zado a vary dre-holl en Breiz ;
* Gante e varv ive hag hon nerz hag hon feiz,
* Ha hep dale, siouaz, e vo ar Vretoned
* Henvel eus tud Bro-C’hall pe eus an Normanted.
* Gwechall, kent ma vije laket an toaz er forn,
* Evit ober bara, gwreg an ti, gant he dorn
* A rê eur groaz ebarz, ha ’vel-se kroaz Jezuz,
* Poazet gant ar bara, hen grê muioc’h nerzus.
* Pa vije poaz an dorz, an oac’h, gant e gontell,
* A rê c’hoaz eur groaz all : neuze da beb bugel
* Ha da holl dud an ti, mevelien, mitizien,
* E troc’he e-unan bara ar gristenien.
* Bara hei a vije peurvuia, pe segal,
* Bara al labourer a zoug pe falz pe bal,
* A ro d’ean bepred an nerz hag ar yec’hed :
* Bara hei, yod, krampoez, ha dour ’vit ar sec’hed.
* Evel-se pep-hini, en bro ar Vretoned,
* A debre kroaz Doue, gant e vara, bep pred ;
* Hag ar feiz a vije neuze grouiennet mad
* En kalon ar bugel, ’vel en hini e dad.
* Met breman e tebrer, en pep ti, bara gwenn,
* Ha na ve kroaz ebet merket war ar vichenn :
* Ar gwin, ar gwin-ardant a ever evel dour,
* An holl ’zo aotronez, gwisket en mezer flour.
* Na glasker nemet lorc’h, plijadur ha mado,
* Ar brezoneg a varv, yez santel hon zado…
* Petra a c’hoarvezo ?… O Breiz, ma bro garet,
* Ma c’halon a zo trist ha meurbed glac’haret !
Plouaret, an 8 a viz du 1872.
D’an ôtro D’Arbois de Jubainville, den gouiziek en gez ar Vretoned.
* War ribl eun dosenn c’hlaz eun dez ’oan azeet,
* Etouez ar yeot bleunek hag ar raden kuzet.
* An amzer a oa kaer, dre-holl bleuniou c’houez-vad,
* Ar saoud hag an oc’hen ’beure d’an traon, er prad.
* A-dehou hag a-gleiz ’kleven o tiroc’hel
* Ar mekanik-dorner : dem-dost eun durzunell
* A gane ’us d’ar stêr goloet a vleuniou,
* Ha ma fenn a oa leun a bep rumm hunvreou.
* Hag a em ankouaïs betek an abardez,
* Oc’h hunvrea ma ’vel-se, hag o klask kraon-kelvez.
* Ha setu ma klevis, dreist ar roz, eur c’hloc’hig,
* Truezuz braz : Tin ! tin !… Kloc’hig eur chapelig.
* Kloc’h sant Jili !… Eur re bennak a zo marvet,
* En dez-man, er gêrig ; e dro ’oa digouezet.
* Tin !… tin !… Aotro sant Per, selaouit mouez ar c’hloc’h ;
* Digorit d’e ine, sant Per, a lavar d’eoc’h.
* II
* Tin !… tin !… Per digorit ; bezan ’oa Breton mad,
* E-keit ma oa er bed, evel ma oa e dad ;
* A-viskoaz ê bet paour, ha kalz en eus poaniet,
* Gant e c’houezenn en deus douar e vro glebiet.
* Tin !… tin !… Aotro sant Per, digorit d’ar paour kêz,
* Leun ’oa a garantez, a feiz, a vadelez,
* Doue hag ar Werc’hez bepred en eus karet,
* Da zent koz Breiz-Izel meur a bedenn lâret.
* Tin !… tin !… Er goanv kriz, en hanv, en peb amzer,
* Dindan ar glao, an erc’h, pe ar brasa tomder,
* En eus labouret stard, en parko Breiz-Izel,
* Hadet, medet an ed, hep klemm, bete merwel.
* Tin !… tin !… Adal al lun, bete noz, beb sadorn,
* E vije gwelet pal, tranch pe falz en e dorn ;
* Koulskoude na oa ket an den kêz pinvidik,
* Hag e veule Doue c’hoaz eus e lodennig.
* Tin !… tin !… Karet en eus e vro, dreist ar mado,
* E vro hag ar yez koz komzet gant e dado ;
* Biskoaz n’eus dilezet e vro ger Breiz-Izel,
* ’Met, siouaz ! pa renkas eun dez mont d’ar brezel.
* Tin !… tin !… Neuze ’lâras kenavo d’an iliz
* ’Lec’h m’eo bet badezet, d’e dud, d’e yaouankiz,
* Ha war an enebour e redas, kalonek,
* Evel an holl baotred a gomz ar brezoneg.
* Tin !… tin !… Hag en emgann, neb lec’h na voe gwelet
* Gwazed hag e vije muioc’h stard ha kalet,
* Dirak an enebour, eget soudarded Breiz,
* Dre ma karont o bro, o Doue hag ar feiz.
* Tin !… tin !… Karet en eus yez Breiz hag he zoniou,
* Hag he leuriou-nevez, gourennou, pardoniou,
* Kana war an hentjou, hag er parkou, en hanv,
* Ha selaou kontou koz, ’tal an tan, er goanv.
* Tin !… tin !… Beb sul, beb sul, ’kleve an oferenn,
* A greiz kalon e rê da Doue e bedenn,
* Ha benn an abardez, ma vije a-weziou
* Eun tamm lemm e lagad, hag uhel e gomziou,
* Tin !… tin !… Aotro sant Per, petra ê kement-se ?
* Pelec’h eman an droug ?… Hoc’h-unan, marteze…
* Kement a boan a zo !… Hag al lun ar beure,
* N’eus forz dre be amzer, ê red mont adarre !
* Tin !… tin !… Aotrou sant Per, leun oc’h a garantez,
* Tôlit war ar paour kêz eul lagad a druez,
* Digorit frank ho tor d’ezan, Aotro sant Per,
* En baradoz Doue e tle bezan e gêr !
             Plouaret, 1873.
* Dre parko ha prado, prado leun a vleunio,
* ’Lec’h ma kane laouen an envned o sonio,
* Ez oamp digouezet tost, dre eun hent doun ha moan,
* Da di koz ha santel an Aotro sant Erwoan.
* Ha me ’welet o vont arôk d’in eun tammig
* Jenovefa Rozel, ar c’hoanta da blac’hig
* A oufe den gwelet en douar Breiz-Izel,
* Ha ken kaer kempennet ! Ouz eun êl ’oa henvel.
* — Demad d’ec’h, Jeno goant ! c’houi ’vad a zo faro !
* » M’ ho koulenn ar c’henta ’vit ober an dans-tro. »
* — « Trugarez, Alanig ; mar don-me gwisket kaer,
* « N’en deo ket evidoc’h ; c’houi ’zo eur goapaer. »
* — « Me a baeo, laouen, eur c’hant alamandez,
* » Ma n’ho kwelan en-berr, bleunig a garantez,
* » En-dro da Jolori, ha krog en dorn Gabig…
* » Gabig ’zo eur paotr koant ; na ruziet ket, merc’hig. »
* II
* Kerkent Jenovefa ac’h a, skanv, er vered.
* Ar gouspero a oa a-nevez deraouet ;
* An iliz a oa leun, ha war a voudenn c’hlaz,
* Evel kalz a re all, ’taoulinas, ’tal ar groaz.
* Dindan ar gwez ivin, pe harp er mogero,
* Diskabell, daouilnet, dre-holl ’oa bagado
* Ha gwazed ha merc’hed, ’n o dorn o chapeled :
* Met nep levr na welis, kaer a oa d’in zellet.
* Klevet e vije sklêr mouezio ar ganerien,
* O skrijal, o youc’hal, en iliz, a-bouez penn :
* Ha na souezet ket, holl o doa leinet mad,
* Evet eun nebeud gwin, ha jistr, a-leiz podad.
* Dreist-holl ’vije klevet mouez Job Kerborio,
* Hag hinin Efflammig eus a Gerlohio.
* Setu ’r Magnificat ! Sevel ’ra peb-unan,
* Hag e kresk en iliz hag an trouz hag ar gan.
* Setu ’r prosesion ! Ar c’hleier ’zo en brall,
* Ken a gren beg an tour, ken ’glewer o strakal,
* Gant an nerz, koad ar stern. Setu ar banniell braz
* O tont dre an nor-dal : gwelomp piou ê ar gwaz.
* Robardig ar Manac’h ! Hennez eo ar c’hrenvan
* A dud yaouank ar vro ; ober a ra gantan
* Tri salud, tôl war dôl ; hennez ’zo eur paotr mad !
* Meur a blac’h warnean a dalc’h he daoulagad.
* An eil banniell a zo etre daouarn Gabig :
* E zello a bep tu a glask e galonig.
* Goude e teu a-leiz bugaligo en gwenn,
* Koantik holl, koantik holl, gant peb a c’houlaouenn.
* Neuze, arôk an dez, kalz a êled bihan
* A skuilh, a-hed an hent, bleun burlu ha balan,
* Dindan treid ar beleg a doug ar zakramant
* En aour melen, a luc’h en heol, ’vel diamant.
* Kleier, tabourino, a zon uhel ha skler,
* Ha tenno pistolenn ha fuzul a leusker :
* Trouz ha tan, ha c’hoaz kan ; kan an dud a iliz
* A bign bete Doue, gant Ora pro nobis !
* War-lerc’h e teu ar bobl, da gentan ar wazed,
* Hag ar merc’hed goude, ’n o dorn eur chapeled ;
* Hag e pedont Doue, hag ive sant Ervoan,
* Da gaout oute truez, da vinnigan o foan.
* Hag en daou du an hent ’weler, war ar c’hleuzio,
* Paotred ha merc’hed koant, etouez bep seurt bleunio,
* Bleun spern ha bleun balan ; bete war ar branko,
* Er gwez, ar vugale a zo a dorkado.
* Digouezet en dachenn, gant e zorn e-unan,
* Ar person a laka er bern keuneud an tan.
* — « An tantad ! an tantad ! » An holl a ra : — « Iou ! iou ! »…
* Marw ê an tan : breman ê tro ar biniou.
* III
* Oh ! setu Jolori, diwar e varrikenn,
* A c’halv an dud yaouank evit an aubadenn !
* Kalonig ar merc’hed a drid ouz hen klewet,
* Hag o lagad ive ’zo birvidik meurbed !
* Em voda a reont holl en-dro d’an dachenn,
* Kempennet ar c’haera, gante holl war o fenn
* Koefo dantelezet, ha peurvuia ken koant !
* En zello pep-hini e weler skler he c’hoant.
* Ar baotred a dosta da ober o dibab :
* Oh ! Doue d’o miro ’deus ar re a ra goab !
* Ar re na gavont ket, ar re-ze a c’hoarz glaz,
* Hag en kreiz o c’halon, o gwarizi ’zo braz.
* Ha brema, sellet mad ! Pebeuz da levenez !
* En despet d’an tomder, ha d’ar poultr, ha d’ar c’houez,
* ’Vel ma lammont en êr ! ’Vel ma komeront poan !
* Na ê ket en enor, moarvad, da sant Ervoan.
* Ar zoner na bad mui, ha kaer en eus evan,
* E alan ’zo re verr, hag e krier d’ezan :
* — « Son ’ta, soner ! son ’ta ! rak ken a vo kuzet
* « An heol, n’az po ket peuc’h ! Ev ha son ! son bepred ! »
* IV
* Met pelec’h ’man Jeno ? N’hi gwelan en neb lec’h,
* Na kennebeud Gabig : kement-se ’ro d’in nec’h,
* Rak na ioullan ket koll eur c’hant alamandez :
* Klaskomp ; eun tu bennak int êt d’ober al lez.
* Nag a dud er pardon ! Koanta da blac’h aze,
* Dindan ar bod spern-gwenn, war ar c’hleuz, ’n he c’hoaze !
* Braoa ma’z eo aze ! Bout ganti e karien !
* Demp kuit, rak aoun em eus e trofe d’in ma fenn !
* Jezuz ! ’vel m’eo faro an dud yaouank breman !
* Setu ar c’haner dall ; marteze eo aman
* O c’havin, o selaou eur ganaouenn nevez,
* Savet da daou galon klanv gant ar garantez.
* Nann ! an dall koz a gan eur werz gwall druezus,
* Eul lestr kollet er mor, gant eun amzer spontus.
* Gwelomp, gwelomp pelloc’h. Setu Youen Gorvel,
* ’N e c’hourvez en douvez, mezw evel eur porc’hell.
* Hag a dud, hag a drouz, dindan an dinell-ze !
* Red ê kredi e vent holl mezw-dall dre aze.
* Aoun braz em eus a ve, ’rôk an noz, tôlio dorn,
* Ha goude, marteze, eur re pe dall pe vorn.
* Setu Fanch Kerival ! — « Mar klaskez Annaïg,
* » Ma faotr kêz, goar ez out divezat, eun tammig.
* » Eman du-ze, d’an nec’h, krog en kazel Fransez ;
* » Me ’gred na zisplij ket ar paotr d’ar benn-herez.
* » Met te, lâr d’in, d’az tro, ha na teus ket gwelet
* » Jenovefa Rozel ? » — « Ya da, rak hi c’havet
* « Am eus o vont ouz traon, na eus ket c’hoaz gwall-bell ;
* » Da gimiadin ec’h ê, me a gred, d’ar chapel. »
* — « Na oa ket hec’h-unan ? » — « Nann, gant he dous Gabig ;
* » Hag hen ’oa ken laouen ! hag hi ’oa ken koantik ! »
* — « Trugarez ! War ho lerc’h me ’red, hep koll amzer ;
* » Setu an abardez, ha poent è mont d’ar gêr. »
* N’emaint ket er chapel ! Eur bedenn verr d’ar Sant,
* Ha goude-ze, en hent ! Rak, Jenovefa goant,
* M’ho kavo, en eun tu, ha ganec’h ho Kabig,
* War lez ar wenodenn, pe dindan eur bodig.
* — « Demad d’ec’h, ma moereb, Godig a Gerandraon !
* » Lâret d’in pegement ’werzet ar c’hant ho kraon ? »
* — « Ma aotro mad, ’vidoc’h na ’vo met daou real ;
* » Daouzek gwenneg ’werzan, hep gaou, d’an holl dud all.
* » Ar c’hraon ’zo keraet ; netra na c’honeer,
* » Ha poan ’ve o vewan, ken fall m’eo an amzer !
* » Gwechall, an dud yaouank ’brene d’ar merc’hed koant,
* » Gant an hostiz, breman, ec’h a o holl arc’hant. »
* — « Setu aze arc’hant : tavet, bregouilherez,
* » Ha roet d’in, buan, eur c’hant alamandez, »
* — « Doue d’ho pinnigo ha da roi d’ec’h chans vad ;
* » C’houi hoc’h eus kalon vad, kerkouls evel ho tad. »
* D’ar gêr breman ! Leun ê an hent a dud,
* O tont diouz ar pardon : ha c’hoarz ha kan, ha brud !
* — « An aluzen d’ar paour, d’ar paour kêz dall ha koz,
* » Na wel mui da greistez eget da hanter-noz ! »
* Hennez eo an dall koz, Robard Kerbastiou,
* A ganas d’in, ’lies, ha gwerziou ha soniou.
* — « Ya, setu daou wenneg, dall koz, en ho skudell. »
* — « Bennoz Doue warnoc’h, gras d’ec’h da vewa pell ! »
* V
* Braoa da abardez ! — « M’ho kwel aze, Laouig !
* » Kaer hoc’h eus em guza ; koantik ê da dousig ;
* » Lavar d’in he hano. Perak ’ta ma ruziez ?
* » Na eus forz he hano, koant ê da garantez.
* » Lâr d’in, da vihana, ha na teus ket gwelet
* » Jenovefa Rozel war du-ze o vonet ? »
* — « Eman ’paouez tremen ; er penn all d’al lanneg
* » E tleet hi c’havout, pe ’barz ar valaneg. »
* — « Trugarez, ha chans vad ! » — Son skiltr ar biniou
* A deu betek ennoun, gant c’houez-vad ar bleuniou ;
* Setu, a-dreg ar roz, an heol, hag hen izel :
* Son Kloareg al Laoudour a ganer du-hont, pell.
* Piou a welan du-hont, dindan ar wezenn faou ?
* Jenovefa, me ’gred, hag he Gabig, o-daou !
* — « An awel noz ’zo fresk, aze, war lein ar roz,
* » Ha pa vêr divezat, Jeno, ar vamm a groz.
* » Met setu peadra d’hi lakât da dewel ;
* » Setu alamandez da rei da beb bugel,
* » D’ar breurig, d’ar c’hoarig, ha d’ar vamm ha d’an tad :
* » Kollet em eus ; paean a ran, a galon vad.
* » Doue da vinnigo bepred ho karantez,
* » Ha da roi d’ac’h Gabig da hanter-diegez !
* » Na ruziet ket ’vel-se ; arôk ma vo tri miz,
* » Hoc’h eureujo ho-taou ho person, ’n e iliz. »
* VI
* Brao ê bale breman, ha mont dre an hentjo,
* Ar wenodenno leun a c’houez-vad ar vleunio !
* Setu o tont, war-lerc’h, ter flac’h, ter farodez,
* Gant davanjero ruz ha koefo dantelez.
* Gwelomp eta piou int : — « Hastan a ret, merc’hed ! »
* — « Kalz hent hon eus d’ober, hag an heol ’zo kuzet. »
* — « Hag ar mammo a groz d’ar plac’hed divezat ;
* » Ar zoner ’zo kiriek. » — « Ar soner ? Nann avad ! »
* — « Noz vad d’ac’h a lâran, ha gras da vout digroz,
* » Ha da gousket ervad, en ho kweleo-kloz ! »
* Hag ar plac’hed en hent : da hasta, da redek,
* A-dreuz parko, koado, ha prad, ha balaneg !
* Met setu me ive digouêt en toull ma dor ;
* Fantig, eus ma c’hlewet, a deu hag a digor ;
* Hag en noz, dre ma hunv, ’welin c’hoaz ar pardon,
* Jeno ha Naïg koant, hag ar zoner o son.
D’ar Vreuriez Keltiek.
* C’houi holl, Bretoned a Bariz,
* A em dastum eur wech ar miz,
* ’Vit komz eus Breiz-Izel, ar vro
* A garfet betek ar maro.
* Kredet penaos em eus keuz braz
* Dre m’oun dalc’het aman, siouaz !
* Ha n’hallan bezan en ho touez
* Hag ober d’ac’h klevet ma mouez.
* Hogen, ma spered en ho kreiz,
* War an avel a deu a Vreiz,
* A nijo skanv, — tra burzudus ! —
* Hag e vin ganeoc’h evurus !
* Ouspenn a zo, ha mar karet
* Kaout lod a bardon Plouaret,
* A zo hirie, hag eus a-bell
* Klewet ha gwelet Breiz-Izel,
* Setu aman krampoez-gwiniz,
* Krampoez pardon, hervez ar c’hiz,
* Grêt gant bleud gwiniz, leaz, viou.
* Debret peb a unan pe diou.
* Ar gwiniz er park a savas,
* Ha gant an heol a zarevas,
* Ha pa voe medet, war ar skourr,
* Einidigou a gane flour.
* Eur vuc’h vriz ’roas an amann,
* Ive al leaz, fresk ha gwenn-kann,
* Grêt gant ar yeot ha gant bleuniou
* Ar parkou hag ar meneziou.
* Hag ar viou, eur yarig wenn
* O dovas, war zolier ar foenn,
* ’Lec’h m’he defoa he neiz kuzet ;
* Met dre he c’han eo bet kavet.
* Hag ar c’hrampoez a zo bet grêt
* En Keranborn, en Plouaret,
* Gant eur vatez koant, eur plac’hig
* A gane laouen eur zonig.
* Debret ’ta, paotred, ma c’hrampoez,
* Ha neuze e saovfet o mouez
* Evit kana meulodi Breiz,
* Ha sonjet enni, noz ha deiz.
* O Breiz-Izel, o kaera bro,
* Koad en he c’hreiz, ha mor en-dro,
* N’eus ket a gaeroc’h bro er bed,
* Ha dreist-holl da garin bepred !
             Plouaret, miz gouere 1879.