# Prizonier ar republik

(E prizoun Kemper. Eun toul tenval, sklerijennet hepken gant eun tamm prenestr barinier-houarn warnan ; en eur c’horn-tro, eun dornad plouz astennet war al leur-zi. E-kreiz ar prizoun, eun den koz, eul labourer-douar, gwisket e giz Kerne-Izel, a zo azezet war eur c’hoz skabel-goad, e benn etre e zaouarn.)
* I
* Ar Prizonier, e-unan
* Labourer-douar kez, ar reuzeudik ma ’zoun !
* Setu me, va unan, stlapet en eul toul doun,
* En eur prizoun tenval, egiz eun torfetour…
* Eur miz a zo ’n am euz nemed bara ha dour
* Evit terri va naon ; va gwele yen ha louz,
* Kalet d’am izili, zo eun dornadig plouz
* Aman e tiwaskan poaniou ar c’haleta !
* Peseurt torfed heuzus am euz me great eta,
* P’emoun gant al laëron hag an torfedourien$^{[sic]}$
* En eur prizoun ken brein, en eur prizoun ken yen ?
* — Peseurt torfed iskiz am euz-me great ? — Siouaz !
* D’an amzer a vreman laëron an hentchou braz,
* Muntrerien divalo, vez lezet da vale.
* Pa vezont prizouniet, ar prizoun dizale
* A zigor dirazo… hag e reont brasoc’h droug.
* — Eur vam morse na gas he bugale d’ar groug ;
* Ar Republik neuze penoz a c’hellfe kas
* D’ar groug he bugale, holl potred a drabas ?
* Nan, hor gouarnamant a lez gant plijadur
* Ar seurt laboused-noz, dispac’herien hudur,
* Da dana, da laërez Iliz ha maneriou,
* Da laza war ar meaz kerkouls hag er c’heariou !
* — Soudarded gall awalc’h zo deut d’hor Breiz-lzel,
* N’eo ket da lakat peoc’h : Klask beleien zo gwell
* Evit o c’has d’ar maro. — Ne glaskent ken labour,
* Kavet o deus avad, e Breiz, eun enebour
* Hag a sko taoliou mad, pounner a didruez.
* Breiziz zo stard, kentoc’h e kollfent o buez
* Eget na ehanfent da zifenn o Doue,
* O beleien garet, o bro hag o Roue !
* — Me, den koz, am eus great evel ar Vreiziz all,
* Ha setu an torfed e c’heller d’in tamall…
* Yenet edo va gwad gant va zriugent vloaz.
* N’eus forz, kavet am eus nerz kalon awalc’h c’hoaz
* Evit mont da zifenn hor madou hag hon tud
* Ouz soudardet ar Republik, ken kriz, ken yud ;
* Kals tud, (Doue, bezit truez ouz o ene !)
* A zo zet diskaret gant va falc’h warlene.
* Va mibien kalonek, e-kreiz o yaouankiz,
* ’Vije o nebeutât an dispac’herien griz
* En hor bro, gant o zad ; potred ar Republik,
* Dindan taoliou dispar Gweltas, Yan ha Laouik,
* A zo bet kouezet stank. Siouaz ! eur miz a zo
* Ez int bet holl o zri tizet gant ar maro !…
* Ah ! Perak an ankou am lezas, me o zad,
* Var o lerc’h d’o gouela ha da gaout kalonad ?…
* C’hoant am eus d’en em glemm… D’eur c’hristen arabad
* En em glemm ouz Doue ; ar pez a ra zo mad !
* Abaoue m’eo kouezet an taol-ze war hor c’hein.
* Ne c’hellan dizonjal ouz ar c’hallaoued brein,
* Soudardet digalon, tud fall ha dizoue,
* An diaoul en o c’hreiz, muntrerien o Roue !…
* En nozvez-ze e oamp, me ha paotred Poullan,
* Kuzet e maner-Stang en eur waremad lann ;
* Skuiz oa hon divisker o c’haloupat ar vro.
* Ha setu ni kousket dinec’h, rak tro-war-dro,
* Hervez ma kave d’eomp, n’oa soudard glaz ebed…
* — Eun trubard hor gwerzas… ha tennou stank meurbet
* War dro an hanter-noz, hon lakeas war zao !
* — « Bevet ar Republik ! » emezo ’c’hober dao…
* — « Breiz ! Buez d’ar Roue ! » emezomp en eur vouez,
* « Doue ha Breiz ! » Davad e tennomp en o zouez…
* Evel kals a re all, va zri mab oa lazet,
* Siouaz ! Me va unan oa tizet, gwall-c’hlazet…
* Beleien hor parrez a oa d’hon heul ganeomp ;
* Neuze ’kerzan d’o c’haout, o lavaret : « Tec’homp !
* Ar buanna gwella, tec’homp kwit, hep gortoz
* Ar sklerijen da zont : tec’homp dre ma ’zeo noz ! »
* — Goude teuler eur zell war gorf va bugale
* E redomp etresek ar c’hoad, hag bep dale
* Emomp kuzet. dizaoun, dindan ar gwez hon tri.
* Hogen kolled am oa kals gwad dre va gouli
* O redek evelse ; ne oan mui mestr d’am fenn,
* Boudinellet a ree va diouskouarn, hag ouzpenn
* Eur boan vraz am loske ; va c’halon ’vankas d’in…
* — Pa deuas va nerz d’in, e oa deut ar mintin :
* An daou veleg, goude beza mad va gwelc’het,
* A bede en dro d’in daoulinet ha nec’het.
* E oan c’hoaz o trugarekat ar veleien,
* P’am eus gwelet unan euz hon amezeien
* O tont warzu ennomp, ar re c’hlaz war e lerc’h :
* Ar re-man a dennas, ha neuze savas bec’h.
* Ne c’hellen ket sevel : hon amezeg tizet.
* Hep lavaret eur ger, a c’hourvezas, lazet.
* Ar veleien dispont a redas war e dro.
* Mez kerkent soudarded, gant kals komzou garo,
* A grogas enno stard, a stagas o daouarn
* A drenv o c’hein d’ezo ; hag eur potailh-houarn
* A oa laket d’in-me, ha me ken dinerzet !
* Goude kals gwall-daoliou, e oa red d’eomp kerzet
* Dirak ar zoudarded, laouen ha lorc’h enno
* O veza bet paket eun den hanter-varo
* O veza bet paket daou veleg ken fidel
* Da lezen an Iliz, kuzet e Breiz Izel
* Dre ma karent o Bro ! — Klozet omp bet aman
* E prizoun braz Kemper ; hor buez da vreman
* A zo deut d’he zermenn, ha ra zeui hon Doue
* D’hor gervel davetan, e veleien ha me !
* Rak, me oar, kondaonet omp bet dec’h da vintin
* Hag e vezimp kazet hirio d’ar « gwillotin ».
* O klevout kementse, ne ran nemeur a van
* Ne spont ket eur c’hristen mad war e dremenvan.
* Gellet am eus kovez. — Saveteit va ene,
* Doue ! — Rentit ar peoc’h da Vreiz, d’am bro Gerne !
* (Daoulina’ra da bedi. An nor a zigor dirak eur gward o tont er prizoun).
* II
* Ar Prizounier, Ar Gward.
* Ar Gward, etal an nor, goapaüs
* N’out ket skuiz pa jommez aze war da zaoulin !
* Ne glevez ket moueziou gant kroz an taboulin
* O tregerni dre gear, e pep penn a Gemper ?…
* Deus buan alese, ha war zav, va c’homper.
* Dalc’h sonj, potr koz, a barz ma paro ken an de
* E vezi er bed-all, duhont !…
* (Tostât a ra ouz ar prizounier)
* Ha koulskoude,
* Evidon marteze n’eo ket brao, n’eo ket mad
* Dont aman evelse, va den koz, d’ho koapât ;
* Rak pa zellan ouzoc’h, laouen oll ho kavan,
* Evel pa vijec’h bet er gear en dro d’ho tan :
* Ho taoulagad zo bliou, ha me wel, war ho tal
* Ez eo merket ez oc’h eun den eün ha leal.
* Mouzc’hoarz eun den dinam zo war ho muzellou,
* Droug a ra d’in gwelet ken habask ho sellou ;
* Eun druez eo gwelet ho pleo hirr, ho pleo gwenn
* A gouez a vouchadou evel eur gurunen
* Laëron ha muntrerien a wisk liou ar maro
* Pa zigouez an devez… Dishenvel ouz re-all,
* C’houi ne c’hellit beza, me zo sur, eun den fall ;
* Ha penoz ’ta emoc’h laouen en hoc’h anken ?
* Ar Prizonier, o sevel.
* Gant sikour va Doue deut d’in dre ar beden…
* — Da bed eur e rankan mont hirio d’ar maro
* Va den mad ? —
* (Ar gward a ia d’ar prenestr da zellet ouz e baperiou)
* Ar Gward
* Da genta, lavarit hoc’h hano.
* Ar Prizonier
* Kadouan Losk ; euz a Boullan oun genidik.
* Ar Gward, o lenn
* Evit beza tennet war dud ar Republik,
* C’houi a zo kondaonet da veza dibennet ;
* Gant an trede karrad, da bemp eur oc’h merket…
* — Vа den paour, pa zonjan, truez am eus ouzoc’h,
* Ouz ho kwelet aman, c’houi koz evel ma ’z oc’h !
* War an tamm paper-man hoc’h oad a zo douget,
* Triugent vloaz a zo abaoue m’oc’h ganet.
* Marteze n’ouzoc’h ket, eur wech deut d’an oad-ze
* E lezer e frankiz gant pep hini : Kent-se
* N’ho peus nemet eur ger da lavaret, kerkent
* An nor a zigoro, hag e vezoc’h en hent
* Evit distroï d’ho kear, da Boullan, pa garfoc’h.
* Aг Prizonier
* Trugarez, va den mad, ha bennoz Doue d’eoc’h !
* Gwelet c’hoaz va c’hearig, va zi, va farkeier,
* A blijfe d’in, kredit ; mez lavaret gevier,
* Biken, zoken evit savetei va buez !
* Mankout a ra d’in c'hoaz war dro pemzek devez
* ’Vit kaout triugent vloaz ; ha da c’houde penoz
* Astenn c’hoaz va buez, da vreman ez oun koz !
* Aг Gward
* Sonjit, ho pugale war о zad a ouelo !
* Aг Prizonier
* Tri mab am oa : о zri siouaz ! ez int maro,
* Mall am eus d’o gwelet… Goulenn a rin ouzoc’h,
* Daoust ha ne c’hellfen ket mervel eun tamm kentoc’h
* Eget pemp eur hirio ? — D’ar mare ma varvas
* Hor zalver benniget evidomp war e groaz
* E karfen me mervel : da deir eur e varvin
* Laouen !
* Aг Gward
* Tremen ouzoc’h n’eo ket gwall ziez d’in :
* Eur prizounier bennak a vo fouge ennan
* Gouzout eo e vuez bet astennet d’ezan
* A ziv eur ; an eil karrad, elec’h an trede,
* A zammoc’h ac’hanoc’h, da deir eur.
* Aг Prizonier
* Gwell a ze !
* Ar Gward, (outan e-unan)
* Re vraz poan, me gred, a dro d’ezan e benn
* (A vouez huel, d’ar prizounier)
* Mad, neuze red eo d’in dont dioc’htu d’ho kempenn
* Ar Prizounier
* Hag e vezin gwelloc’h o veza kempennet
* P’eo gwir, bremaïk zoken, e vezin dibennet ?
* Ar Gward
* Ya, kent mont d’ar maro, eo red troc’ha ho pleo
* Evit dont da esat e labour d’ar bourreo.
* Ar Prizounier
* Ya, gwir a lavarit, c’houi a oar o micher,
* Hastit buan eta, grit ar pez zo d’ober.
* (Ar Gward a droc’h e vleo d’ezan diwar e chouk)
* Ha bremaïk ar gontel, o koueza war ho kik,
* A gastizo eun enebour d’ar Republik !
* Tostat a ra teir eur.
* Ar Prizounier
* Echu eo ganeoc’h ?
* Ar Gward
* Ya.
* Ar Prizounier
* Mad ! me garfe teufec’h neuze d’am c’hentelia ;
* P’eo gwir ho peus kaset da Varadoz Doue
* Meur a Vreizad dispont, difennour e Roue
* (C’houi zo eun den mad daoust d’ho micher divalo)
* Lavarit d’in penoz gouzanv taol ar maro.
* Ar Gward
* Deuit aman : kalonek avad eo red beza
* Evit c’hoantat deski ar gontel diveza
* (Ar Prizounier, didrouz, a ra egiz ma gemenner d’ezan).
* En em daolit buan d’an douar, me ho ped.
* (Ar Prizounier a ya d’an daoulin)
* N’eo ket awalc’h, red eo d’eoc’h gourvez en hoc’h hed.
* — Ahed linen ho kein astennit ho taouarn,
* Staget e vezint d’eoc’h gant eur potaill houarn.
* (Ar Prizounier a c’hourvez, e zaouarn war e gein)
* Mad ! Red eo c’hoaz tostat an eil ouz egile
* Ho taou penn-glin : me gred emoc’h mad evelse…
* Ha koulskoude, red eo tostat ive o treid,
* Hag o lakat da zont da veza keit ha keit :
* Arabad e vefe o flega kement-all
* Rak war ar « gwillotin » ne c’helloc’h ket fringall.
* Mad awalc’h evelse ! Chommit ditir avad ;
* Red eo astenn ho koug breman ; n’emoc’h ket mad.
* Ne zavit ket ho penn ; ho tal war ar planken
* A die beza harpet. — Ha breman, hep anken
* Mar gellit chomm, va den, da viana e peoc’h,
* Gortozit ar gontel da ober ho stal d’eoc’h !
* (Ar Gward a jomm sebezet o welet an den koz dispont,
* Kadouan a zav war e zaoulin, dinec’h.)
* Ar Prizounier
* Trugarez d’eoc’h, va den !
* Ar Gward
* M’oarvad, gant eur gentel
* E kollit ho skiant.
* Ar Prizounier
* Nan ! Rak taol ar gontel
* Ne grenan tamm ebet : me reio ’vel eo red,
* Dalc’hmad e sonj Doue e talc’hin va spered…
* Pardon !… Betek an taol. Doue, me ho karo !
* (Ar Prizounier a bed Doue war e zaoulin, e zaoulagad etrezek an
* Nenv, Kroaziet e zaouarn gantan. Ar Gward, en e gichen, en deus
* truez outan, anat eo. — Eur pennadik goude, e klever an taboulin o
* krozal or meaz ha moueziou, dam-henvel awalc’h ouz moueziou tud-houez,
* o hopal en dro d’ar Prizoun.)
* « Buez d’ar Republik ! D’ar maro ! D’ar maro ! »
* (Dor ar prizoun a zigor : eur zoudard a deu da botailla e zaouarn
* d’ar prizounier ; ar Gward a bleg d’ezan c’hoaz gouzouken e roched,
* goude beza diwisket d’ezan e chupen : da c’houde, o daou krog ennan
* e voutont anezan e meaz ar prizoun).
* Eostik KERINEK.