OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mafia : The City of Lost Heaven

The City of Lost Heaven :
| Embanner | Take Two Interactive |
| Diorroer | Illusion Softworks |
| Donedigezh | 06 Gwengolo 2002 |
| Kentel | 1.2 |
| Doare | Niñvegezh (GTA-like) |
| C'hoarierien | 1 |
| Savennoù | Windows PlayStation 2 Xbox |
| Yezh | Liesyezhek |
| Reoliñ | Klavier Logodenn Lanker c'hoari |
| ESRB | |
| PEGI | |
Mafia : The City of Lost Heaven ("Mafia : Keoded ar Baradoz Kollet") zo ur c’hoari birvidik savet gant Illusion Softworks e 2002 evit Microsoft Windows hag aozet gant Gathering of Developers. Priziet mat eo gant an dewerzhadurien etrebroadel. Gant Take Two Interactive eo bet azasaet evit bout c’hoariet gant al letrinoù Sony Playstation 2 ha Microsoft Xbox.

## Arroudoù

   Gouzout a rit, ar bed n’eo ket renet gant al lezennoù a zo skrivet war baper. Gant tud ez eo renet. Lod a zouj d'al lezennoù, lod all ne reont ket. Diouzh pep den emañ dazont ar bed, diouzh penaos en e sav. Hag ur mell tamm chañs zo rekis ivez evit ma ne drofe den ebet ho puhez en un ifern. Ha ne vez ket atav ken aes ha ma vez desket deoc’h er skol. Mat eo avat kaout talvoudegezhioù kreñv ha derc’hel dezho. En dimeziñ, en torfediñ, er brezeliñ, aav hag e pep lec’h. Faziet 'm eus, evel Paulie ha Sam. C’hoant hor boa ur vuhez welloc’h, met en diwezh e oamp kalz gwashoc’h eget an darn vuiañ eus an dud. C'hwi ’oar, me 'soñj din ez eo pouezus mirout kempouez an traoù. Eya, kempouez, ar gêr a zere eo. Rak neb a c’houlenn re zo en arvar da goll pep tra en holl. Evel-just, neb na c’houlenn re nebeut digant ar vuhez zo en arvar da gaout netra en holl. — Tommy Angelo
   You know, the world isn't run by the laws written on paper. It's run by people. Some according to laws, others not. It depends on each individual how his world will be, how he makes it. And you also need a whole lot of luck, so that somebody else doesn't make your life hell. And it ain't as simple as they tell you in grade school. But it is good to have strong values and to maintain them. In marriage, in crime, in war, always and everywhere. I messed up. So did Paulie and Sam. We wanted a better life, but in the end we were a lot worse off than most other people. You know, I think it's important to keep a balance in things. Yeah, balance, that's the right word. Because the guy who wants too much risks losing absolutely everything. Of course, the guy who wants too little from life, might not get anything at all.
Skrid dibenn ar c’hoari.

## Daveoù

* ↑ « coma4ever’s Review of Mafia », coma4ever, Gamespot, 30 a viz Du 2009.
# Mahatma Gandhi

Mohandas Karamchand Gandhi, anavezet evel Mahatma (Ene Meur) Gandhi (2 a viz Here 1869 – 30 a viz Genver 1948), politiker ha pennlusker speredel India.

## Arroudoù

   Ar wirionez hepken a bado ; ar peurrest a vo skubet kuit gant lanv an amzer.
   Truth alone will endure; all the rest will be swept away before the tide of time.
   Un trec’h dre ar feulster zo kevatal d’ur faezhidigezh, dre ma ’z eo berrbad.
   Victory attained by violence is tantamount to a defeat, for it is momentary.
   Nann-feulster eo mellad kentañ ma feiz. Bez’ ez eo ivez mellad diwezhañ ma c’hredenn.
   Nonviolence is the first article of my faith. It is also the last article of my creed.

## Daveoù

* ↑ (en) Basic Education, Mohandas Karamchand Gandhi, 1951, p. 89.
* ↑ « Satyagraha Movement », Mohandas Karamchand Gandhi, Satyagraha Leaflet n° 13, 3 a viz Mae 1919.
* ↑ Digoradur e brezegenn emzifenn da vare barnidigezh Young India (23 a viz Meurzh 1922).
* Wikipedia
* Commons
# Loar

Al Loar eo adplanedenn an Douar.

## Arroudoù
### Neil Armstrong

   Ur c’hammedig eo evit un den ; ul lamm bras-meurbet evit an denelezh.
   That’s one small step for (a) man; one giant leap for mankind.
Lavaret en ur lakaat troad war al Loar evit ar wech kentañ en Istor, d’an 21 a viz Gouere 1969.
Abalamour da zisterded an treuzkas, n’eo ket sklaer hag-eñ en deus lavaret a a-raok man. Hep a e vefe ar ster kentoc’h « ur c’hammedig eo evit mab-den ». Koulskoude en deus lavaret Armstrong diwezhatoc’h e oa e vennad lavarout a man ha neket man.

## Daveoù

* ↑ (en) « One Small Step », NASA, Apollo 11 Lunar Surface Journal.
# Loened
## Maligorned

Un tamm penitiour a oa anezhañ. Dibaot-tre a wech em eus e welet er-maez eus e grogenn.
    — He was a bit of a hermit. I very rarely saw him outside of his shell.
* David Sischo, ur bevoniour en Hawaii DLNR a-zivout George, an Achatinella apexfulva diwezhañ, marvet d'an oad a 14 vloaz da Galanna 2019.

## Notennoù

* ↑ (en) Live Science
# Mae West

Mae West (Mary Jane West, 1893-1980) a oa un aktourez, un dramaourez, ur senarioourez hag ur ganerez stadunanat. Brudet e oa koulz evit kened he c'horf ha lemmded he spered.

## Arroudoù

    Ar wazed a vam ouzh deoliezh o gwragez — hag ouzh kened maouezed all.
   * Men admire devotion in their wives — and beauty in other women.
       — Meneget e Dictionary of Cynical Quotations.
    Atav pa vez krog ur gwaz da fougeal a-zivout e wezenn gerentiezh e hañval ganin klevout c'hwezh kreñv an teñv o sevel.
   * Whenever a guy starts to boast about his family tree, I seem to smell a strong sniff of sap rising.
       — Meneget e Dictionary of Cynical Quotations.
    Arabat eo deoc'h ober div wech an hevelep fazi — nemet e tougfe.
   * Don't ever make the same mistake twice — unless it pays.
       — Meneget e Dictionary of Cynical Quotations.
    Dalc'hit un deizlevr ha d'un deiz e viot dalc'het gantañ.
   * Keep a diary and one day it'll keep you.
       — Every Day's A Holiday, 1937.
    Dedennet e vez ar wazed gant ar maouezed o deus un "tremened" peogwir e c'hed ar wazed e c'hoarvezo an istor en-dro.
   * Women with 'pasts' interest men because men hope that history will repeat itself.
       — Meneget e Dictionary of Cynical Quotations.
    Dreist, traken, eo re eus un dra vat.
   * Too much of a good thing is simply wonderful.
       — Meneget e Dictionary of Cynical Quotations.
    He garedon dezhi eo ar vertuz — hogen ne vez gwerzh ebet dezhi er wiched.
   * Virtue is its own reward — but it has no sale at the box office.
       — Meneget e Dictionary of Cynical Quotations.
    Lezit d'ur gwaz e zaouarn dieub hag en o c'haso war ho korf a-bezh.
   * Give a man a free hand and he'll run it all over you.
       — Klondike Annie, 1936.
    N'eus ket a blac'hed mat troet da fall — n'eus nemet plac'hed fall diskoachet.
   * There are no good girls gone wrong — only bad girls found out.
       — Belle of the Nineties, 1934.
    Pa rankan dibab etre daou zroug e plij din atav kemer an hini na'm eus biskoazh graet ur c'hrog warnañ.
   * When choosing between two evils, I always like to take the one I've never tried before.
       — Klondike Annie, 1936.

## Notennoù

* ↑ (en) Green, Jonathon. Dictionary of Cynical Quotations. London : Cassell, 1994 (ISBN 978-0-304-34313-3)
# Malcolm X

Malcom X (Malcolm Little, El Hajj Mālik ash-Shabāzz adalek ar bloavezhioù 1960 ; 1925-1965) a oa ur prezegenner muzulmat stadunanat oberiant war dachenn gwirioù mab-den hag al luskad enepgouennelour.

## Arroudoù

   Ma n'emaoc'h ket prest da vervel eviti, tennit ar ger "frankiz" diouzh ho keriaoueg.
   If you're not ready to die for it, put the word "freedom" out of your vocabulary.

## Daveoù

* ↑ (en) « Militancy urged on U.S. Negroes », New York Times, 26 a viz Du 1962.
# Dimeziñ

An holl zimezioù zo eürus. Ar bevañ a-gevret goude eo a zegas an holl drubuilhoù.
Gevier hoc'h eus livet din, 'm eus aon," eme ar pried d'he gwaz dik goude al lid. – "Tamm ebet ! Lavaret em eus deoc'h ez eus ur milioner ac'hanon, ha gwir eo." – "Ya, met lavaret hoc'h eus din ivez e oac'h pemzek ha tri-ugent ha klañvidik hag emaon o paouez kavout n'oc'h nemet pemp hag hanter-kant ha yac'h-pesk."
Goulennet em eus digant Maureen pegoulz e timezfe, met respontet he deus "Perak prenañ ul levr pa c'heller koumanantiñ d'ul levraoueg-red ?"
Kaout ur wreg re eo an divwregiezh. Heñvel eo an unwregiezh.
Lod tud a c'houlenn a-zivout kevrin hon hir a zimeziñ. Amzer a gemeromp da vont d'ur preti div wech ar sizhun. Koanig ouzh ar c'hantolioù, sonerezh dous, ha dañsal. Hi a ya da Veurzh, me a ya da Wener.
Ne ouzer ket petra eo an eürusted betek ma vezer dimezet. Ha re ziwezhat eo da neuze.
Pa zimez ur plac'h ez eskemm evezhded meur a waz ouzh dievezhded unan.
"Pegement e koust dimeziñ, Tadig ?" – "N'ouzon ket, emaon c'hoazh o paeañ evit kement-se."
Peureürus eo bet ho mamm ha me e-pad tregont vloaz. Ha neuze e kejis outi.
Remed, ouzh ar garantez. Dimeziñ.
    — Clay, John & Herford, Cecil. Cupid's Cyclopedia, p. 27. New York : Charles Scribner's Sons, 1910 (ISBN 978-3-7523-5302-0)
Ret e vije d'an den bout atav e karantez ; setu perak e rankje an den chom hep dimeziñ biken.

## Pennadoù kar

* Karantez
# Diveliouriezh

An diveliouriezh, pe anveliouriezh, zo ur gealiadurezh politikel a zo he fal tremen hep gouarnamant ebet ha diskar forzh peseurt beli a vefe (ar Stadoù, dreist-holl).

## Alan Moore

   Un anvelour zo ac'hanon a-greiz-kalon. N'hon eus ket ezhomm a virc'hed-blein. An anvelouriezh n'eo ket "Pep unan a ra diouzh e c'hoant", an dizurzh, digiriegezh an holl. En enep, ret eo da bep unan bout peurgiriek eus e oberoù hag eus e gomzoù, en em stuziañ, kenskoazellañ, bout peurleal... Ur mennozh dic'houzañvus evit kalz tud hag a gav gwelloc'h e vefe lavaret dezho petra ober pe soñjal. Pa vez graet ouzh tud evel ouzh dioded e-pad bloavezhioù, pa vezer a-zevri ouzh o diotaat dre ziotachoù a bep seurt, arabat eo souezhiñ pa vez lod anezho o treiñ da zioded en diwezh.
   Je suis viscéralement anarchiste. Nous n'avons pas besoin de leaders. L'anarchie ce n'est pas "Tout le monde fait ce qui lui plaît", le désordre, l'irresponsabilité généralisée. Au contraire, chacun doit être pleinement responsable de ses actes et de ses paroles, se cultiver, s'entraider, être intègre... Une idée insupportable pour beaucoup qui préfèrent qu'on leur dise quoi faire ou penser. Quand, pendant des années, on traite les gens comme des idiots, qu'on les abrutit consciencieusement avec toutes sortes de débilités, comment s'étonner qu'une partie d'entre eux finissent par le devenir ?

## Daveoù

* ↑ (fr) « Le sorcier de Northampton », Stéphane Jarno, Télérama n° 3538, 1$^{añ}$ a viz Du 2017, p. 31b.
# Douglas MacArthur

Douglas MacArthur (26 a viz Genver 1880 – 5 a viz Ebrel 1964) a oa ur jeneral pemp steredenn e Lu Stadoù-Unanet Amerika hag ur c'huzulier evit Lu ar Filipinez. Er bloavezhioù 1930 e voe e penn Lu ar Stadoù-Unanet, ha pouezus-bras e voe e berzh war dachenn-emgann ar Meurvor Habask e-pad an Eil Brezel-bed.

## Arroudoù

   Anavezout a ran ar brezel evel m'en anavez nebeut a dud vev hiziv an deiz, ha n'eus netra argarzhusoc'h din-me. E-pad pell em eus erbedet e beurfreuzidigezh, rak e zistrujusted end-eeun koulz war ar mignon hag an enebour he deus e lakaet didalvoud evit kompezañ kenniñvoù etrebroadel.
   I know war as few other men now living know it, and nothing to me is more revolting. I have long advocated its complete abolition, as its very destructiveness on both friend and foe has rendered it useless as a means of settling international disputes.
Prezegenn kimiad dirak Kendalc'h Stadoù-Unanet Amerika.

## Daveoù

* ↑ (en) « Farewell Address to Congress », Douglas MacArthur, American Rhetoric, 19 a viz Ebrel 1951.
# Ekologiezh

   Nukleel ? Nann, trugarez !
Ger-stur stourm Plougoñ enep savidigezh ur greizenn nukleel eno (direizh eo brezhoneg ar sturienn).

## Daveoù

* ↑ « Nukleel ? Nann Trugarez ! Plogoff 1980 », Ouest-France, 4 a viz Meurzh 2014.
# Dilma Rousseff

Dilma Rousseff, ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1947, z bet prezidant Brazil etre 2011 ha 2016.

## Arroudoù

   Mat eo bet ar pibão.
   O pibão foi bão.
Ar brezidantez Dilma Rousseff e Timor ar Reter, 2011.
* Ar produadur diabarzh kriz (PDK) eo ar pibão (produto interno bruto, PIB

## Daveoù

* ↑ (pt) « 'O pibão foi bão', diz Dilma sobre o crescimento da economia em 2010 », G1 – O portal de notícias da Globo, 3 a viz Meurzh 2011.
# Donald Rumsfeld

Donald Henry Rumsfeld (ganet d’an 9 a viz Gouere 1932 – 2021), politiker stadunanat. Maodiern an Difenn e voe en SUA (1975–1977 ha 2001–2006).

## Arroudoù

   Bez’ ez eus anavennoù anavet ; bez’ ez eus traoù a ouzomp e anavomp. Gouzout a reomp ivez ez eus dianavennoù anavet ; da lavarout eo e ouzomp ez eus traoù n’ouzomp ket. Met bez’ ez eus ivez dianavennoù dianav — ar re ne ouzomp ket n’anavezomp ket.
   There are known knowns; there are things we know we know. We also know there are known unknowns; that is to say we know there are some things we do not know. But there are also unknown unknowns — the ones we don’t know we don’t know.
* Diwar-benn an armoù a c’hellfe bezañ bet gant an Irakiz a-raok eil Brezel ar Pleg-Mor (2003–2011).

## Daveoù

* ↑ (en) « DoD News Briefing - Secretary Rumsfeld and Gen. Myers », U.S. Department of Defense, 12 a viz C’hwevrer 2002.
# Demokratelezh
## Winston Churchill

   Meur a zoare gouarnamant zo bet amprouet hag a vo amprouet er bed-mañ a bec'hed hag a reuz. Den ne lavar ez eo peurvat pe beurfur an demokratelezh. Evit gwir, lavaret ez eus bet ez eo an demokratelezh ar gwashañ doare gouarnamant war-bouez an holl zoareoù all-se hag a zo bet amprouet a vare da vare.
   Many forms of Government have been tried and will be tried in this world of sin and woe. No one pretends that democracy is perfect or all-wise. Indeed, it has been said that democracy is the worst form of government except all those other forms that have been tried from time to time.
Prezegenn en House of Commons, 1947.

## Thomas Pynchon

   Mard int gouest d'ho lakaat da sevel ar goulennoù fall, n’o deus ket da chalañ a-zivout ar respontoù.
   If they can get you asking the wrong questions, they don’t have to worry about the answers.
Proverbs for Paranoids (Krennlavaroù evit ar re gant ar paranoia).

## Notennoù

* ↑ (en) « Parliament Bill », Historic Hansard, 11 a viz Du 1947.
* ↑ (en) Gravity’s Rainbow, Thomas Pynchon, emb. Viking Press (ISBN 978-0224009607), 1973, p. 251.
# Donald Knuth

Donald Ervin Knuth (ganet d’an 10 a viz Genver 1938) zo un urzhiataerour stadunanat, Professor Emeritus e skol veur Stanford. Ar Priz Turing zo bet deroet dezhañ e 1974. Savet an-deus ar meziant TeX hag al levr The Art of Computer Programming.

## Arroudoù

   Diwallit d’ar fazioù er c’hod amañ a-us : prouet em eus eo reizh hepken, e amprouet n’em eus ket.
   Beware of bugs in the above code; I have only proved it correct, not tried it.
* Da lavarout eo : disheñvel e vez un algoritm diouzh ar program e seven.
   Ar gwellekaat re abred eo orin an holl fall.
   Premature optimization is the root of all evil.
* Da lavarout eo : gwelloc’h skrivañ ur program reizh a-raok e wellekaat (e founnusaat pe e lakaat da lonkañ nebeutoc’h a vemor).

## Daveoù

* ↑ (en) « The correspondence between Donald E. Knuth and Peter van Emde Boas on priority deques during the spring of 1977 », Peter van Emde Boas, Pajenn bersonel Peter van Emde Boas e lec’hienn skol-veur Amsterdam.
* ↑ (en) « 1974 Turing Award Lecture », Communications of the ACM 17 (12), Kerzu 1974, p. 671.
# Edgard Varèse

Edgard Varèse (22 a viz Kerzu 1883 – 6 a viz Du 1965) a oa ur sonaozer gall.

## Arroudoù

   Pep den zo bet ganet gant dreistijin, met al lodenn vrasañ eus an dud ne zalc’h anezhañ nemet e-pad un nebeud munutennoù.
   Everyone is born with genius, but most people only keep it a few minutes.

## Daveoù

* ↑ (en) Meneget gant Martha Graham e Dance Observer, 1957, pajenn 5.
# Frañsez a Sal

Frañsez a Sal (21 a viz Eost 1567 – 28 a viz Kerzu 1622), eskob katolik ha skrivagner, aozer Introduction à la vie dévote (testenn glok), troet e brezhoneg gant Jelvestr Seveno dindan an titl En Nor ag er Vuhé Devot (testenn glok), embannet e Gwened e 1917 gant Mollereh er Vredér Lafolie.

## Arroudoù
### En Nor ag er Vuhé Devot

   N’hum glemmet ket enta a hou peuranté, Filoté, rak n’hum glemmér nameit ag er péh e zisplij d’er galon ; ha mar displij d'oh hou peuranté, nen doh ket peur a spered, mes ékontrél pinùik oh a spered, rak ma oh staget doh er madeu.
   Ne vous plaignez donc pas, Filoté, de votre pauvreté, car on ne se plaint que de ce qui déplaît, et si la pauvreté vous déplaît, vous n’êtes plus pauvre d’esprit, mais riche d’affection.
Pajenn 170.
# Frankiz
## Malcolm X

   Ma n'emaoc'h ket prest da vervel eviti, tennit ar ger "frankiz" diouzh ho keriaoueg.
   If you're not ready to die for it, put the word "freedom" out of your vocabulary.

## Daveoù

* ↑ (en) « Militancy urged on U.S. Negroes », New York Times, 26 a viz Du 1962.
# François Mitterrand
## Brezhoneg

   Deuet eo amzer ur statud yezhoù ha sevenadurioù bro C’hall. Poent eo digeriñ dezho dorioù ar skol, krouiñ kevredigezhioù rannvroel skingomz ha skinwel da skignat anezho, reiñ dezho ar plas e tlefent kaout er vuhez foran.
   Le temps est venu d'un statut des langues et cultures de France. Le temps est venu de leur ouvrir grande les portes de l'école, de créer les sociétés régionales de radio et télévision permettant leur diffusion, de leur accorder toute la place qu'elles méritent dans la vie publique.
Disklêriadur an danvez prezidant François Mitterrand en Oriant, 14 a viz Meurzh 1981.

## Daveoù

* ↑ (fr) Le français et les langues historiques de France, Hervé Abalain (ISBN 978-2877478816), p. 127 — Lenn en-linenn.
# Epikouros

Epikouros (Ἐπίκουρος), 342 pe 341 — 270 KJK, prederour gresian.
   Ar marv, spontusañ droug a zo, na sell ket ouzhimp en gwirionez ; dre ma, keit ma 'z eus ac'hanomp ar marv n'emañ ket aze, ha pa 'z eo ar marv aze n'eus ket ac'hanomp ken.
   τὸ φρικωδέστατον οὖν τῶν κακῶν ὁ θάνατος οὐθὲν πρὸς ἡμᾶς͵ ἐπειδήπερ ὅταν μὲν ἡμεῖς ὦμεν͵ ὁ θάνατος οὐ πάρεστιν͵ ὅταν δὲ ὁ θάνατος παρῇ͵ τόθ΄ ἡμεῖς οὐκ ἐσμέν.
En ul lizher d’e zesker, Menoikeus.

## Daveoù

* ↑ (grc) Επιστολή προς Μενοικέα, Epikouros — Lenn war ar Wikimammenn.
# Eric S. Raymond

Eric Steven Raymond (ganet d’ar 4 a viz Kerzu 1957) en-deus skrivet An iliz-veur hag ar bazar (The Cathedral and the Bazaar), unan eus an oberennoù pouezusañ e keñver ar meziantoù frank.

## Arroudoù

   Gant awalc’h a lagadoù, an holl fazioù (e programmoù) zo aes da gavout.
   Given enough eyeballs, all bugs are shallow.
Da lavarout eo : seul niverusoc’h ar brogrammerien a lenn ar c’hod, seul vuioc’h. Brudet eo ar frazenn-mañ dindan anv Lezenn Linus (Linus’ Law).
   Programmerien mat a oar petra skrivañ. Programmerien dreist a oar petra adskrivañ (hag adimplijout).
   Good programmers know what to write. Great ones know what to rewrite (and reuse).

## Daveoù

* ↑ (en) « Release Early, Release Often », Eric S. Raymond, The Cathedral and the Bazaar.
* ↑ (en) « The Mail Must Get Through », Eric S. Raymond, The Cathedral and the Bazaar.
# Franck Ribéry

Franck Ribéry zo ur melldroader gall.
   Bremaik e troio ar rodadro.
   La routourne va vite tourner.

## Notennoù

* ↑ (fr) « Franck Ribéry "espère que la routourne va tourner" », La Dépêche, 6 a viz Gwengolo 2013.
# Friedrich Nietzsche

Friedrich Nietzsche (15 a viz Here 1944 — 25 a viz Eost 1900), prederour alaman.

## Arroudoù

   Hep ar sonerezh e vije ar vuhez ur fazi.
   Ohne Musik wäre das Leben ein Irrthum.
   Ne c’hellfen krediñ en un doue nemet mar goufe korolliñ.
   Ich würde nur an einen Gott glauben, der zu tanzen verstünde.

## Daveoù

* ↑ (de) Götzen-Dämmerung oder Wie man mit dem Hammer philosophirt, Friedrich Nietzsche, pennad Sprüche und Pfeile — Lenn en-linenn.
* ↑ (de) Also sprach Zarathustra, Friedrich Nietzsche, pennad Vom Lesen und Schreiben. — Lenn en-linenn.
# Garfield

Garfield zo ur c'hazh, penntudenn un heuliad bannoù-treset heñvelanvet, krouet gant Jim Davis e miz Mezheven 1978 e Stadoù-Unanet Amerika. Brudet eo bet dre ar bed gant fiñvdresadennoù tennet eus ar bannoù-treset. Ul loen lezirek eo, kazh e gof, sot gant al lasagne. Jon Arbuckle eo "perc'henn" Garfield, hogen ar c'hazh eo mestr an ti e gwirionez.

## Garfield

♦ Tev on, ha lezirek on, ha lorc'h ennon !
* I'm fat, and I'm lazy, and I'm proud of it! — 31 a viz Kerzu 1978

## Jon Arbuckle

♦ Bez' ez eus kalz, kalz traoù na gomprenin biken... ha merc'hed eo an holl anezho.
* There are many, many things I will never understand... and they're all women. — 16 a viz Meurzh 2001
# Ellen MacArthur

Dame Ellen Patricia MacArthur, DBE, bet ganet d'an 8 a viz Gouere 1976 e Whatstandwell (Derbyshire), zo ur merdeerez saoz.
   Atav e vezan sot gant ar mor hag an natur. Kizidik on ouzh an diorren padus. Div wech em eus graet tro ar bed, gallout a ran lavarout n'eo ket ken bras ar blanedenn ha ma hañval bezañ. Ret eo deskiñ merañ he danvez. Kalz re vuan e vez implijet, hag evel p'hor bije pemp planedenn. War bourzh ur vag e tiwaller dispign ar gremm. Ne reer ket war an douar, ma vez divent ar foranerezh.
   Je suis toujours passionnée par la mer et la nature. Le développement durable me touche. Moi qui ai fait deux tours du monde, je peux dire que la planète est moins grande qu'il n'y paraît. Il faut apprendre à gérer ses ressources. On les utilise beaucoup trop vite, et comme si on avait cinq planètes. À bord d'un bateau, on fait attention à sa consommation d'énergie. Pas à terre où le gaspillage est énorme.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Dame Commander of the Most Excellent Order of the British Empire.
* ↑ «Lenn en-linenn Ellen MacArthur : « Joyon, c'est un pur » », Martin Couturié (komzoù dastumet gant), Le Figaro, 10 a viz Genver 2008.
# Woody Allen

Heywood "Woody" Allen, bet ganet Allan Stewart Konigsberg d'ar 1$^{añ}$ a viz Kerzu 1935 e New-York, zo ur filmaozer, ur skrivagner, un aktour hag ur soner stadunanat.

## Arroudoù

   Sonia: Reizh hep karantez zo un arnodad goullo ! Boris: Ya, met pa gomzer eus arnodadoù goullo, hemañ zo unan eus ar re wellañ !
   Sonja: Sex without love is an empty experience! Boris: Yes, but as empty experiences go, it's one of the best!
   Gwelloc'h eo ar moneiz eget ar baourentez, paneveken evit abegoù arc'hantiñ.
   Money is better than poverty, if only for financial reasons.
   He ! Arabat ober goap eus ar c'hoari bazh-noilh. Kement-mañ zo c'hoari daou gant unan a garer.
   Hey! Don't knock masturbation. It's sex with someone I love.

## Daveoù

* ↑ Love and Death, 1975
* ↑ Without Feathers, Woody Allen, emb. Random House (ISBN 978-0-394-49743-3), 1975, pennad The Early Essays.
* ↑ Alvy Singer er film Annie Hall, 1977.
# Yann-Baol Ⅱ

Yann-Baol Ⅱ (Karol Józef Wojtyła) a oa pab etre 1978 ha 2005.

## Arroudoù

   Dit a-bezh.
   Totus tuus.
* Ger-stur Yann-Baol Ⅱ. D'ar Werc'hez Vari e komz.
   N'ho pet ket aon..
* Gerioù kentañ e brezegenn digeriñ.

## Daveoù

* ↑ (fr) « Jean-Paul II et Marie », Église catholique de France, 23 a viz Meurzh 2011.
* ↑ (fr) « Le « n’ayez pas peur » de Jean-Paul II résonne encore à travers le monde », La Croix, 30 a viz Ebrel 2011.
# Youenn Drezen

Youenn Drezen (Pont-’n-Abad, 14 a viz Gwengolo 1899 — An Oriant, 17 a viz C’hwevrer 1972) a oa ur c’hazetenner hag ur skrivagner brezhonek.

## Itron Varia Garmez (1941)

   Kement ger brezhonek moulet war baper a zo ur skoilh muioc'h savet war hent al lanv gall..

## Daveoù

* ↑ Itron Varia Garmez, Youenn Drezen, emb. Al Liamm, 1977, p. 74.
# Éric Cantona

Éric Cantona (ganet e 1966), melldroader hag aktour gall.

## Arroudoù

   Pa heuilh ar gouelaned an drager eo peogwir e soñjont e vo taolet sardin er mor.
   When the seagulls follow the trawler, it is because they think sardines will be thrown into the sea.
* Respont a rae da gazetennerien oc’h atersiñ anezhañ war lerc’h e varnedigezh evit bezañ roet un toal troad d’un arvester.
   Raymond Domenech eo gwashañ gourdoner ar c'hoari melldroad gall abaoe Louis XVI.
   Raymond Domenech est l'entraîneur le plus nul du football français depuis Louis XVI..
* Goude ar c'hrogad Frañs-Iwerzhon, 18 a viz Du 2009.

## Daveoù

* ↑ (en) « `When the seagulls follow the trawler, it is because they think sardines will be thrown into the sea.` », Simon Midgley, The Independent, 1$^{añ}$ a viz Ebrel 1995.
* ↑ (fr) « La phrase du jour », Le Bien Public niv. 276, 21 a viz Du 2009.