OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Carl von Clausewitz

Carl Philipp Gottlieb von Clausewitz (1780–1831) a oa ur jeneral prusian hag un damkanour milourel. Brudet eo evit ur sturlevr a-zivout ar strategiezh, Vom Kriege, a reas goude brezelioù Napoleon Iañ ; o labourat c'hoazh e oa an aozer pa varvas, setu e voe peurechuet al levr gant e wreg hag embannet adalek 1832 betek 1835.

## Arroudoù

   N'eo ar brezel nemet un astenn d'ar politikerezh gant doareoù all.
   Der Krieg ist eine bloße Fortsetzung der Politik mit anderen Mitteln.

## Daveoù

* ↑ (de) Vom Kriege, levrenn 1, Carl von Clausewitz, pennad 1: Was ist der Krieg? — Lenn en-linenn.
# Claude Lévi-Strauss

Claude Lévi-Strauss (1908-2009) a oa un tudoniour, ur prederour hag ur skrivagner gall.

## Arroudoù
### Tristes tropiques (Trovanoù trist, 1955)

   Kazout a ran ar beajoù hag an ergerzherion.
   Je hais les voyages et les explorateurs.
   Emañ an denelezh oc’h em en staliañ en un un-sevenadur ; darev eo da genderc'hañ ar sevenadurezh diouzh an druilh, evel ar beterabez. A meuz-se hepken a vo en he fred bemdez.
   L'humanité s'installe dans la mono-culture ; elle s'apprête à produire la civilisation en masse, comme la betterave. Son ordinaire ne comportera plus que ce plat..

## Daveoù

* ↑ (fr) Tristes Tropiques, Claude Lévi-Strauss, emb. Gallimard, « Bibliothèque de la Pléiade » (ISBN 978-2-07-0118021), 2008, p. 3. .
* ↑ (fr) Tristes Tropiques, Claude Lévi-Strauss, emb. Pocket (ISBN 2-266-11982-6), 2001.
# Coluche

Coluche (Michel Gérard Joseph Colucci), 28 a viz Here 1944 — 19 a viz Mezheven 1986, a oa ur fentigellour gall.

## Arroudoù

   'Dalv ket ar boan gounit da vuhez, p'emañ ganit dija..
   Gagner ta vie ne vaut pas l'coup, attendu que tu l'as déjà.

## Daveoù

* ↑ Coluche. Les inoubliables, Coluche, emb. Hachette, 1992, p. 88.
# Degemer

| | • Bukit war pep dremm da c'houzout piv eo ! |
| Donemat e Wikiarroud ar raktres digor evit bodañ arroudoù. Amañ e kavor arroudoù a bep seurt hag a bep bro displeget e brezhoneg ||
Arroud : adlavar fazius komzoù un den all.
| Arroudoù dre doare oberenn Bannoù-treset • Barzhoniezh • Lennegezh | Rummad:Temoù | Arroudoù dre dem Arz • Istor • Politikerezh • Prederouriezh • Skiantoù |
| Arroudoù hervez an oberour Arzourien • Politikourien • Prederourien • Skiantourien • Skrivagnerien | Arroudoù dre orin Breizh • Europa • Amerika • Azia • Okeania • Afrika |
Keleier Wikiarroud
Deuit da dañva Fent er sinema gant mignoned ha mignonezed !
Pajennoù pleustrek
Porched ar gumuniezh
An Deizlevr
Ar pennadoù nevez
Pajennoù da nullañ
Ar poull-traezh
An davarn :
Wikiarroud en holl yezhoù
| Commons Bank roadennoù liesvedia | MediaWiki Diorren poelladoù | Meta-Wiki Kenurzhiañ | Wikilevrioù Levrioù ha testennoù frank | Wikiroadennoù Diaz anaoudegezh | Wikikeloù Keloù digor |
| Wikipedia Holloueziadur | Wikibeaj Sturlevr beajiñ | Wikimammenn Al levraoueg dieub | Wikispesad Roll ar spesadoù bev | Wikiskolveur Binvioù frank evit deskiñ | Wikeriadur Geriadur & tezorus |
# Cesare Borgia

Cesare Borgia (1475-1507) zo brudet evel condottiero ha dre ma oa bet awener Machiavelli pa savas e levr Il Principe.

## Arroudoù

   Pe Gaesar pe netra.
   Aut Caesar, aut nihil.
E sturienn, engravet en e walenn hag en e gleze ; ur c'hoari gerioù eo, etre e anv-bihan hag al latin evit "impalaer". Deuet eo da vezañ arouez an holl re a fell dezho sevel er gevredigezh. Sturienn Ladislao I di Napoli (1377-1414) e voe en e raok.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (en) Lucrezia Borgia: Life, Love and Death in Renaissance Italy, Sarah Bradford, emb. Penguin UK (ISBN 9780141909493), 2005.
* ↑ Skoed
# Charles de Gaulle
## Charles de Gaulle hag ar brezhoneg

   Va c’horf 'zo dalc’het Met davedoc'h e nij va spered 'Vel ul labous a-denn-askell, 'Nij da gavout e vreudeur a-bell.
Distaget d’an 2 a viz C’hwevrer 1969 e Kemper. Barzhoneg savet gant e eontr, anvet Charles de Gaulle ivez (1837-1880).

## Charles de Gaulle hag ar C’hallaoued

   Leueoù eo ar C’hallaoued.
   Les Français sont des veaux.

## Charles de Gaulle ha Kebek

   Bevet Kebek dishual !
   Vive le Québec libre !
Prezegenn Montréal.

## Charles de Gaulle ha Bro-C’hall

   A-daolioù kleze e voe savet Bro-C'hall. […] N’eo ar flourdilizenn, arouez an unaniezh vroadel, nemet skeudenn ur speg e dri goaf.
   La France fut faite à coups d’épée. […] La fleur de lys, symbole d’unité nationale, n’est que l’image d’un javelot à trois lances.

## Daveoù

* ↑ (fr) Trésor breton. Kavet : 15 Du 2022.
* ↑ (fr) De Gaulle, mon père, Philippe de Gaulle (ISBN 978-2259197540), 2003 — Lenn en-linenn.
* ↑ (fr) « « Vive le Québec libre » lançait de Gaulle il y a 50 ans », Marie-Aude Bonniel, Le Figaro, 24 a viz Gouere 2017.
* ↑ (fr) La France et son armée, Charles de Gaulle, 1944 — Lenn en-linenn.
# Claude Hagège

Claude Hagège (ganet e 1936), zo ur yezhour gall

## Arroudoù

   Dre ma’z eo liesdoare dre he yezhoù e laka Europa he annezidi da vriata liested ar bed.
   Du fait qu'elle est diverse par ses langues, l'Europe donne vocation à ceux qui l'habitent d'étreindre la diversité du monde.
   Ret eo kompren mat e vez frammet soñj un den gant ar yezh. Lod tud e kred dezho e c’heller kas war-raok ur soñjenn c'hall e saozneg : ar gaou zo ganto. Gourlakaat ur yezh zo ivez gourlakaat un doare da soñjal.
   Il faut bien comprendre que la langue structure la pensée d'un individu. Certains croient qu'on peut promouvoir une pensée française en anglais : ils ont tort. Imposer sa langue, c'est aussi imposer sa manière de penser.

## Daveoù

* ↑ (fr) Le Souffle de la langue, Claude Hagège, emb. Odile Jacob (ISBN 2-7381-0182-8), 1992, p. 273.
* ↑ (fr) « Claude Hagège : “Imposer sa langue, c'est imposer sa pensée” », Michel Feltin-Palas, L’Express, 28 a viz Meurzh 2012.
# Dante Alighieri

Dante Alighieri, Durante degli Alighieri, (Firenze, 1265 – Ravenna, 1321) a oa ur barzh italian. Brudet eo e varzhoneg hir La Divina Commedia evel pennoberenn ar Grennamzer. Brudet eo ivez e garantez ouzh ur vaouez anvet Beatrice gantañ.
E 1306 e voulc'has e oberenn veur La Commedia. Dindan an anv-se eo e voe embannet evit ar wech kentañ e 1472, ha ne voe La Divina Commedia nemet adalek 1555.
* « An Ifern » (1314)
* « Ar Purgator » (1316)
* « Ar Baradoz » (1321)
Oberennoù all zo bet savet gantañ :

## Arnodskridoù

* De vulgari eloquentia "A-zivout ar prezeg boutin" (1303-1304, diechu)
* Il Convivio "Ar Fest" (1304)
* De monarchia "A-zivout an unpenniezh"(1313-1318), ma lavaras bezañ a-du gant an impalaer, hag a voe kondaonet gant ar pab e Roma.

## Vita Nuova (1293)

    Arvest ouzh un doue galloudusoc'h egedon a zeu da ren warnon.
* Ecce deus fortior me, qui veniens dominabitur mihi. — Pennad I.
| Karantez zo perc'henn din ken pell zo Ha graet hec'h aotrouniezh ken kustum. | Sì lungiamente m'ha tenuto Amore e costumato a la sua segnoria |
* Pennad XXIV.

## Il Convivio, Trattato Terzo (1304)

| Ar garantez hag a brezeg em spered Difaezhus a-zivout ma itron Alies a fiñv traoù anezhi ennon Ken e tistro diouto ar c'hefred | Amor che ne la mente mi ragiona de la mia donna disiosamente, move cose di lei meco sovente, che lo ’ntelletto sovr’esse disvia |
* Il Convivio, Trattato Terzo, linennoù 1-4.

## La Divina Commedia
### An Ifern

| E hanter hent hon buhez en em gavis en ur goadeg teñval rak an hent eeun a oa kollet | Nel mezzo del cammin di nostra vita mi ritrovai per una selva oscura, ché la diritta via era smarrita. |
* Canto primo, linennoù 1-3.
| Hag evel an hini, berr e anal, a zo tec'het eus ar mor don d'an aod, a dro war-du an dour dañjerus da sellet. | E come quei che con lena affannata, uscito fuor del pelago a la riva, si volge a l'acqua perigliosa e guata. |
* Canto primo, linennoù 22-24.
    Dilezit pep goanag, c'hwi hag a zeu e-barzh.
    Lasciate ogni speranza, voi ch'intrate.
* Canto terzo, linenn 9.
    Te eo ma heñcher, ma aotrou, ha ma mestr. An Ifern (II, 140).
    Tu duca, tu signore e tu maestro.
* Canto secondo, linenn 140.
| Amañ e ranker leuskel pep diskred; kement viloni a rank bezañ marv. | Qui si convien lasciare ogne sospetto; ogne viltà convien che qui sia morta. |
* Canto terzo, linennoù 14-15.
    Hep goanag e vevomp er c'hoant.
    Sanza speme vivemo in disio.
* Canto quarto, linenn 42.

## Liammoù diavaez

* The Dartmouth Dante Project
* The Princeton Dante Project

## Notennoù

* 1 2 (it) Wikisource
* ↑ (it) Wikisource
* 1 2 (it) Wikisource
* 1 2 (it) Wikisource
* ↑ Komzoù Dante da Vergilius – (it) Wikisource – Implijet eo bet ar werzenn gant an istorour gall Augustin Thierry da zisklêriañ e oa bet François-René de Chateaubriand dezhañ ar pezh a oa Vergilius d'ar barzh italian.
* ↑ (it) Wikisource
# Willem Iañ an Izelvroioù

Willem I$^{añ}$ an Izelvroioù (1772–1843) a voe roue an Izelvroioù adalek 1815 betek 1840.
   Diezhomm eo kaout spi evit embreger, diezhomm eo dont a-benn evit kenderc’hel.
   Point n'est besoin d'espérer pour entreprendre, ni de réussir pour persévérer..
* E galleg e oa an arroudenn orin.

## Daveoù

* ↑ (fr) Hollande, Monique Séverin-Brouhot, emb. Hachette, 1956, p. 32.
# Troioù-kaer Tintin
## Kabiten Hadok

* Amboubal !
* Amprevaned !
* Pennoù meularjez !
* Rastilli toull !
* Chas klañv !
# Vladimir Poutin

Vladimir Vladimirovitch Poutin (ganet d’an 7 a viz Here 1952) a zo ur politikour rusian.

## Arroudoù

   Mont a raimp d'o lazhañ [ar sponterien] betek en toulloù-kaoc’h.

## Daveoù

* ↑ (fr) « L'antiterrorisme selon Poutine en cinq déclarations choc et une fausse info », Miriam Palisson, France Info.
# Vegetius

Publius Flavius Vegetius Renatus, anavezetoc'h evel Vegetius, a oa ur skrivagner e dibenn an Impalaeriezh roman (dibenn ar IV$^{re}$ – deroù ar V$^{vet}$ kantved). Ne ouzer netra diwar-benn e vuhez.
Div oberenn zo deuet betek ennomp : Epitoma rei militaris, anvet De Re Militari ivez, a bled gant arz ar brezel, ha Digesta Artis Mulomedicinae, un dornlevr evit ar vezeien-loened.

## De Re Militari

   Neb a c’hoanta ar peoc’h neuze, prientiñ ar brezel
   Igitur qui desiderat pacem, praeparet bellum
* Alies meneget en ur stumm berroc’h : Si vis pacem, para bellum ("Mar falvezez ar peoc’h, prient ar brezel").

## Daveoù

* ↑ (la) Epitoma rei militaris, levrenn 3, Flavius Vegetius Renatus — Lenn war ar Wikimammenn.
# Volodymyr Zelensky

Volodymyr Zelensky, bet ganet d’ar 25 a viz Genver 1978, zo ur politiker ukrainian.

## Arroudoù

   Tennoù am eus ezhomm, n’eo ket un taksi..
Lavaret d'ar 26 a viz C'hwevrer 2022 d’an Amerikaned a ginnige dezhañ kuitaat e vro goude ma oa bet aloubet gant Rusia d'ar 24 a viz C'hwevrer 2022.

## Daveoù

* ↑ (en) « Zelensky refuses US offer to evacuate, saying 'I need ammunition, not a ride'. », Sharon Braithwaite, CNN.
# Winston Churchill

Sir Winston Leonard Spencer-Churchill (30 a viz Du 1874 – 24 a viz Genver 1965) a oa ur politiker breizhveurat hag a voe Pennmaodiern ar Rouantelezh-Unanet adalek 1940 betek 1945 hag ivez adalek 1951 betek 1955.

## Arroudoù

   Meur a zoare gouarnamant zo bet amprouet hag a vo amprouet er bed-mañ a bec'hed hag a reuz. Den ne lavar ez eo peurvat pe beurfur an demokratelezh. Evit gwir, lavaret ez eus bet ez eo an demokratelezh ar gwashañ doare gouarnamant war-bouez an holl zoareoù all-se hag a zo bet amprouet a vare da vare.
   Many forms of Government have been tried and will be tried in this world of sin and woe. No one pretends that democracy is perfect or all-wise. Indeed, it has been said that democracy is the worst form of government except all those other forms that have been tried from time to time.
Prezegenn en House of Commons, 1947.

## DAveoù

* ↑ (en) « Parliament Bill », Historic Hansard, 11 a viz Du 1947.
# Valéry Giscard d’Estaing
## Arroudoù

   N’hoc'h eus ket, Aotrou Mitterrand, monopol ar galon.
   Vous n’avez pas, Monsieur Mitterrand, le monopole du cœur.
Gwelout en-linenn

## Daveoù

* ↑ (fr) « Les grands débats TV du passé : "monopole du coeur" et "dans les yeux" », AFP, L’Express.
# Vergilius

Publius Vergilius Maro (15 a viz Here 70 kent J-K - 21 a viz Gwengolo 19 kent J-K, anvet Virgilius diwezhatoc'h, a oa ur barzh roman klasel. E bennoberenn eo an Aeneis, ur meurgan a 12 levrenn a oa deuet da vout barzhoneg broadel an Impalaeriezh roman.

## Aeneis

   Naon milliget ag aour !
   Auri sacra fames!

## Pennad kar

* Lavaroù latin

## Daveoù

{{Daveoù}]
* ↑ (la) Aeneis, levrenn 3, Vergilius — Lenn war ar Wikimammenn.
# Warren Buffett

Warren Edward Buffett (*30 a viz Eost 1930), postour arc’hant stadunanaat.

## Arroudoù

   Nemet pa zeu an dichal e weler piv zo o neuial en noazh.
   You only find out who is swimming naked when the tide goes out.

## Daveoù

* ↑ (en) « 2001 Chairman’s Letter », Warren Buffett, Berkshire Hathaway Inc.
# Moger Berlin

Moger Berlin a oa ur voger savet e-kreiz Berlin d'an 13 a viz Eost 1961 evit dispartiañ Republik Kevreadel Alamagn er c'hornôg diouzh Republik Demokratel Alamagn er reter ; diskaret e voe d'an 9 a viz Du 1989 goude steuzidigezh URSS.

## Arroudoù

   Alies e chom pelloc’h mogerioù er spered evit ar re graet e betoñs. — Willy Brandt
   Walls in the mind often stand longer than those built of concrete.
   A-benn 50 pe zoken 100 vloaz e vo ar Voger en he sav c’hoazh, ma n’eo ket bt lamet he abegoù abretoc’h. — Erich Honecker
   The Wall will still be standing in 50 and even in 100 years; if the reasons for it have not been removed by then.
Lavaret d’ur c’hazetenner e miz Genver 1989.
   Daou vil bloaz zo e oa « civis romanus sum » ar fierañ disklêriadur. Hiziv, e bed ar frankiz, eo ar fierañ disklêriadur « Ich bin ein Berliner ». — John Fitzgerald Kennedy
   Two thousand years ago, the proudest boast was "civis romanus sum". Today, in the world of freedom, the proudest boast is "Ich bin ein Berliner."
Alies e klever e vefe direizh lavarout Ich bin ein Berliner, talvezout a rafe Me zo ur vignezenn. N’eo ket gwir avat, ha gwelloc’h evit Ich bin Berliner zoken peogwir e rae Kennedy gant ur ster skeudennet (ne oa ket genidik eus Berlin).

## Daveoù

* ↑ (en) « The Dream of European Unity », Awake!, 22 a viz Du 1991, p. 20-24.
* ↑ (en) « Fall of the Berlin Wall: History catches up with Erich Honecker - the East German leader who praised the Iron Curtain and claimed it prevented a Third World War », Tony Paterson, The Independent, 29 a viz Here 2014.
* ↑ (en) « Prezegenn e ti-kêr Schöneberg », John Fitzgerald Kennedy, Gouarnamant ar Stadoù-Unanet, 26 a viz Mezheven 1963.
* ↑ (fr) « Ich bin ein Berliner : Kennedy et la légende du beignet », Pierre Blanchon, Le monde des langues, 9 a viz Gouere 2015.
# Monty Python's Life of Brian

Monty Python's Life of Brian ("Buhez Brian") zo ur film breizhveurat savet e 1979 diwar-benn ar Mesiaz Brian.

## Arroudoù

   Estreget kanoù-skarzh, medisinerezh, desavadur, gwin, lezenn, dourañ, straedoù, ar reizhiad dour mat da evañ, ha yec'hed foran, petra o deus ar Romaned graet evidomp ?
   Apart from the sanitation, the medicine, education, wine, public order, irrigation, roads, the fresh-water system, and public health, what have the Romans ever done for us?
   Sellit atav ouzh tu mat ar vuhez.
   Always look on the bright side of life.
Kanet e dibenn ar film gant tud staget ouzh kroazioù ha laosket da vervel.

## Daveoù

* 1 2 Monty Python's Life of Brian, Monty Python, 1979
# Monty Python and the Holy Grail

Monty Python and the Holy Grail ("Monty Python hag ar Graal Santel") zo ur film savet e 1975 diwar-benn troioù-kaer ar roue Arzur hag e varc'heien o klask ar Graal.

## Arroudoù

   Maouezed iskis o chom e lennoù hag o tasparzh klezeier n'int ket un diazez evit ur reizhiad gouarnamant.
   Strange women lying in ponds distributing swords is no basis for a system of government.

## Daveoù

* ↑ Monty Python and the Holy Grail, Monty Python, 1975, lodenn A self-perpetuating autocracy.
# Mike Godwin

Michael Wayne Godwin (ganet e 1956) a zo un alvokad ha skrivagner stadunanat.

## Arroudoù

   Seul hiroc’h ur gaozadenn war ar Genrouedad, seul tostoc’h da unan ar brobablentez d’ur c’heñveriadur gant an Nazied pe Hitler.
   As an online discussion grows longer, the probability of a comparison involving Nazis or Hitler approaches one.

## Daveoù

* ↑ (en) « Meme, Counter-meme », Wired n° 10, Du 1994.
# Monty Python's The Meaning of Life

Monty Python's The Meaning of Life zo ur film savet e 1983.

## Arroudoù

   — Paotr pe blac'h eo ? — Ma, d'am soñj ez eo un tammig abred evit kregiñ da lakaat rolloù war an afer, neketa ?
   — Is it a boy or a girl? — Now, I think it's a little early to start imposing roles on it, don't you?

## Daveoù

* ↑ Monty Python's The Meaning of Life, Monty Python, 1983.
# Nicolas Sarkozy

Nicolas Sarkozy (ganet d’an 28 a viz Genver 1955), prezidant Bro-C’hall (2007-2012).

## Arroudoù

   Fellout a rafe din lavarout dezho ez eus bet roet dimp un taol troad en hor revr, met n’eo ket peogwir e fell deoc'h diskar an daol ez it er-maez eus ar c’harr-tan n’ho peus ket dibabet e vleiner.
   Je voudrais leur dire qu'on a reçu un coup de pied au derrière, mais que c'est pas parce que vous voulez renverser la table que vous descendez de la voiture dont vous vous abstenez de choisir le chauffeur.
Lavaret e-kerzh un emvod e Limoges d’an 14 a viz Here 2015.

## Notennoù

* ↑ « La phrase incompréhensible de Nicolas Sarkozy qui amuse le Web », Le Point, 16 a viz Here 2015.
# Meziantoù frank

Gallout a ra pep den implijout meziantoù frank, eilañ ha cheñch o mammenn (o c’hod), ha reiñ doareoù kemmet da neb a gar.

## Arroudoù

   Un dodenn a frankiz, ha n’eo ket a briz, eo ar meziantoù frank. Evit kompren ar mennozh e tlefer soñjal e "komz frank" ha n’eo ket e "bier digoust".
   Free software" is a matter of liberty, not price. To understand the concept, you should think of "free" as in "free speech," not as in "free beer".
Kement ha frank pe digoust e talvez ar ger saoznek free.

## Daveoù

* ↑ (en) « GNU Operating System : What is free software? », gnu.org.
# Napoleon Bonaparte

Napoleon Bonaparte (15 a viz Eost 1769 — 5 a viz Mae 1821), impalaer gall.

## Relijion

   Ne welan ket er relijion kevrin an enkorfañ kement ha kevrin an urzh sokial. Degas a ra e soñj ar baradoz keal ar c'hevataladur, a vir ouzh ar binvidien da vezañ lazhadeget gant ar beorien.
   I do not see in religion the mystery of the incarnation so much as the mystery of the social order. It introduces into the thought of heaven an idea of equalization, which saves the rich from being massacred by the poor.
* Meneget alies en ur stumm berroc’h : Ar relijion eo ar pezh a vir ouzh ar beorien a zrouklazhañ ar binvidien. .

## Daveoù

* ↑ (en) Napoleon : In His Own Words, Jules Bertaut, troet gant Herbert Edward Law ha Charles Lincoln Rhodes, emb. A. C. McClurg & Co., 1916 — Lenn en-linenn.
# Milan Kundera

Milan Kundera (ganet d’ar 1$^{añ}$ a viz Ebrel 1929 - 2023), skrivagner tchek ha gall.

## Arroudoù

   Ul liamm kuzh zo etre ar c’horregezh hag an eñvor, etre ar buander hag an ankouazh.
   Il y a un lien secret entre la lenteur et la mémoire, entre la vitesse et l'oubli.

## Daveoù

* ↑ (fr) La lenteur, Milan Kundera, emb. Gallimard, Folio (ISBN 2-07-040273-8), 1997, p. 51.
# Marcel Proust

Marcel Proust (10 a viz Gouere 1871 – 18 a viz Du 1922), skrivagner gall.

## Arroudoù
### La Prisonnière (À la recherche du temps perdu, levrenn Ⅴ)

   Ar wir veaj nemeti, ar c’hibellad en dour a vuhez, ne vefe ket mont davit gweledvaoù nevez, met kaout un daoulagad all, gwelout an hollved gant daoulagad un den all, gant re kant den all, gwelout ar c’hant hollved a wel pep hini anezho, a zo pep hini anezho.
   Le seul véritable voyage, le seul bain de Jouvence, ce ne serait pas d’aller vers de nouveaux paysages, mais d’avoir d’autres yeux, de voir l’univers avec les yeux d’un autre, de cent autres, de voir les cent univers que chacun d’eux voit, que chacun d’eux est.

## Daveoù

* ↑ (fr) La Prisonnière, Marcel Proust, emb. Gallimard, 1925, pennad 2 — Les Verdurin se brouillent avec M. de Charlus — Lenn war ar Wikimammenn.
# Martialis

Marcus Valerius Martialis, bet ganet war-dro 40 A.D. e Bilbilis e biz Hispania, a oa ur barzh roman anavezet ivez evel « Marsial ».
Skrivet en deus barzhonegoù berr ha flemmus, an Epigrammata.

## Epigrammata

   Fallakr eo ma barzhonegoù, glan avat ma buhez.
   Lasciva est nobis pagina, vita proba.
   Re ziwezhat eo bevañ warc'hoazh : bev hiziv.
   Sera nimis vita est crastina: vive hodie.
   Mar deu ar c’hlod war-lerc’h ar marv, warnon n’eus ket mall.
   Si post fata venit gloria, non propero.
   Em oberenn Tud-Varc’h, Gorgonezed, Herpidaed ne gavi : c’hwezh an den em fajenn hepken a glevi.
   Non hic Centauros, non Gorgonas Harpyiasque invenies : hominem nostra pagina sapit.
   Pediñ rez tri c’hant den ha n’anavezan ket ha me ne zeuan ket goude ma’z on pedet ; souezhet out, pa glemmez betek klask rev ouzhin : koaniañ ma-unan, Fabullus, ne blij ket din.
   Ignotos mihi cum voces trecentos quare non veniam vocatis ad te ; miraris quereris que litigasque : solus ceno, Fabulle, non libenter.
   Meuleudi e tri c’hant gwerzenn, Sabellus, a ganez da gibelldi Ponticus, a ro koan ken mat ; koaniañ a fell dit, Sabellus, n’eo ket en em walc’hiñ.
   Laudas balnea versibus trecentis cenantis bene Pontici, Sabelle : vis cenare, Sabelle, non lavari.

## Daveoù

* ↑ (la) Epigrammaton, levrenn 1, Marcus Valerius Martialis, pennad 4 — Lenn war ar Wikimammenn.
* ↑ (la) Epigrammaton, levrenn 1, Marcus Valerius Martialis, pennad 15 — Lenn war ar Wikimammenn.
* ↑ (la) Epigrammaton, levrenn 5, Marcus Valerius Martialis, pennad 10 — Lenn war ar Wikimammenn.
* ↑ (la) Epigrammaton, levrenn 10, Marcus Valerius Martialis, pennad 4 — Lenn war ar Wikimammenn.
* ↑ (la) Epigrammaton, levrenn 11, Marcus Valerius Martialis, pennad 35 — Lenn war ar Wikimammenn.
* ↑ (la) Epigrammaton, levrenn 9, Marcus Valerius Martialis, pennad 19 — Lenn war ar Wikimammenn.
# Martin Niemöller

Friedrich Gustav Emil Martin Niemöller (14 a viz Genver 1892 – 6 a viz Meurzh 1984), pastor protestant ha difreter sokial alaman.

## Prezegenn, 1946

   Pa oa deuet an nazied da gerc'hat ar gomunourien, n'em boa lavaret netra, ne oan ket komunour. Pa oant deuet da gerc'hat ar sokialdemokrated, n'em boa lavaret netra, ne oan ket sokialdemokrat. Pa oant deuet da gerc'hat ar sindikalourien, n'em boa lavaret netra, ne oan ket sindikalour. Pa oant deuet da'm c'herc'hat, ne chome den ebet ken gouest da'm difenn.
   Als die Nazis die Kommunisten holten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Kommunist. Als sie die Sozialdemokraten einsperrten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Sozialdemokrat. Als sie die Gewerkschafter holten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Gewerkschafter. Als sie mich holten, gab es keinen mehr, der protestieren konnte.
Distaget e Frankfurt, 1946

## Daveoù

* ↑ Martin Niemoeller Stiftung
# Marv
## Marion Barry

   War-bouez ar muntroù, gant Washington emañ unan eus izelañ feurioù gwallober er vro. — Marion Barry, maer Washington DC
   Except for the killings, Washington has one of the lowest crime rates in the country.

## Epikouros

   Ar marv, spontusañ droug a zo, ne sell ket ouzhimp en gwirionez ; dre ma n'emañ ket ar marv aze keit ha ma 'z eus ac'hanomp, ha pa 'z eo ar marv aze n'eus ket ac'hanomp ken.
   τὸ φρικωδέστατον οὖν τῶν κακῶν ὁ θάνατος οὐθὲν πρὸς ἡμᾶς͵ ἐπειδήπερ ὅταν μὲν ἡμεῖς ὦμεν͵ ὁ θάνατος οὐ πάρεστιν͵ ὅταν δὲ ὁ θάνατος παρῇ͵ τόθ΄ ἡμεῖς οὐκ ἐσμέν.
En ul lizher d’e zesker, Menoikeus.

## Stephen King

   Mard eo bezañ ur bugel kevatal da zeskiñ penaos bevañ, neuze bezañ un oadour zo deskiñ penaos mervel
   If being a kid is about learning how to live, then being a grown-up is about learning how to die

## Brooke Shields

   Butuniñ a c'hall ho lazhañ. Ha mard oc'h lazhet hoc'h eus kollet un tamm pouezhus-kenañ eus ho puhez.
   Smoking can kill you. And if you've been killed you've lost a very important part of your life.

## Daveoù

* ↑ (en) « Except for Murders, City is Safe, Mayor Says », Richard Keil, Associated Press, 24 a viz Meurzh 1989.
* ↑ (grc) Επιστολή προς Μενοικέα, Epikouros — Lenn war ar Wikimammenn.
* ↑ (en) Christine, Stephen King, pennad 5.
* ↑ (en) « Smoke Screening », David Remnick, Washington Post, 26 a viz Mezheven 1981.