# Elena Troia

Helena, pe Elena (Ἑλένη, Helénē e henc'hresianeg), pe Elena Troia, pe Elen a Gerdroia (diwar unan eus hec'h anvioù kembraek), a oa merc'h da Zeus ha Leda. C'hoar e oa da Gastor ha Polideukes, ha da Glitaimnestra. Brudet e oa da vezañ kaerañ maouez ar vro en hec'h amzer. Dimeziñ a reas da Venelaos, roue Sparta. Skrapet e voe gant Paris, ha diwar an taol-se eo e c'hoarvezas Brezel Troia. Abalamour da se e vez laret Elena Troia anezhi, met Elena Sparta e oa e gwirionez.

## Gerdarzh

Meur a vartezeadenn zo bet diwar-benn gerdarzh an anv-mañ. Ma'z eo a orin indezeuropek, e c'hallfe dont eus ar wrizienn *wel- "treiñ, rollañ" pe "goleiñ, gronnañ" (keñveriañ gant Varouna, Veles), peotramant eus *sel- "berañ, diverañ, redek". Gallout a rafed tostaat hec'h anv ivez eus anv sañskritek Saraniou zo skrapet er Rigveda (10.17.2), ar pezh a ziskouezfe marteze o defe an div vojenn ar memes orin indezeuropek.
An anv Hellen n'eo ket kar tamm ebet d'an anv Hellened a dalvez da envel ar C'hresianed ivez, evel ma vez lavaret a-wezhioù. Dont a ra an anv eus ar wrizienn *sed- "azezañ, annezañ"). Latinekaet eo bet hec'h anv, ma'z eo deuet da vout Elena.

## Mojenn
### Orin ha yaouankiz

Leda, gwreg Tindareos, roue Sparta, he doa bet pevar bugel, ar c'hevelled Kastor ha Polideukes, Klitaimnestra hag Elena. Met Elena ha Polideukes a oa bugale Zeus e gwirionez. Hervez unan eus stummoù ar vojenn-se e tiskennas an doue betek Leda dindan stumm un alarc'h hag e tozvas ur vi a ziflukas dioutañ e zaou vugel hag un all a ziflukas dioutañ Klitaimnestra ha Kastor, bugale Tindareos.
Dreist e oa kened Elena da hini ar maouezed all ha skrapet e voe gant Theseüs a gasas anezhi betek Attika pa oa yaouankik c'hoazh. Met e-keit ma oa aet Theseüs d'an Ifernioù e teuas he breudeur war he sikour hag e kasjont anezhi da Sparta war un dro gant Aitra, mamm Theseüs.

### Ar bleustrerien ha le Tindareos

Pa oa degouezhet en oad da zimeziñ e oa goulennet gant holl dierned Bro-C'hres (gwelet izeloc'h) a zeuas gant profoù kaer da Sparta. Ne c'halle Tindareos kemer hini eus o frofoù na kas hini eus ar bleustrerien diwar-dro gant aon rak feukañ anezhe ha reiñ un abeg dezhe da zisklêriañ ar brezel. Kinnig a reas Odysseüs un diskoulm dezhañ gant ma skoazellje anezhañ d'ober al lez da Benelope, merc'h da Ikarios. Asantiñ a reas Tindareos hag Odysseüs a lavaras dezhañ aberzhiñ ur marc'h ha lakaat ar bleustrerien da vont pep hini d'e dro, war kroc'hen al loen-kezeg evit touiñ ul le bras kent na vefe disklêriet an disentez : forzh pehini a vefe choazet evit eureudiñ da Elena e rofe an holl o ger da zont war e sikour betek-gouzout e klaskfe unan bennak kemer e wreg digantañ.
Roll ar bleustrerien hervez ar skrivagnerien :
| Apollodoros (Bib., III, 10, 8) | Hesiodos (Kat., frg. 68) | Hyginus (Moj., LXXXI, XCVII) |
| Agapenor | | Agapenor |
| Ajas mab Oileos | | Ajas mab Oileos |
| Ajas mab Telamonios | Ajas mab Telamonios | Ajas mab Telamonios |
| | Alkmaion | |
| Amfiloc'hos | Amfiloc'hos | |
| Amfimac'hos | | Amfimac'hos |
| | | Ankaios |
| Antiloc'hos | | Antiloc'hos |
| Askalafos | | Askalafos |
| | | Blaniros |
| | | Clitios mab Euritos |
| Diomedes | | Diomedes |
| Elefenor | Elefenor | Elefenor |
| Epistrofos | | |
| Eumelos | | Eumelos |
| Euripiles | | Euripiles |
| Ialmenos | | |
| | Idomeneüs | Idomeneüs |
| Leitos | | |
| Leonteus | | Leonteus |
| | Likomedes | |
| Mac'haon | | Mac'haon |
| Meges | | Meges |
| Menelaos | Menelaos | Menelaos |
| Menesteüs | Menesteüs | Menesteüs |
| | | Meriones |
| | | Nireus |
| Patrokles | | Patrokles |
| Peneleos | | Peneleos |
| | | Femios |
| | | Fidipos |
| Filoktetes | Filoktetes | Filoktetes |
| Podaleirios | | Podaleirios |
| Odysseüs | Odysseüs | Odysseüs |

### Orin Brezel Troia

Hervez ar mojennoù e vije bet choazet ar bravañ eus ar briñsed gant Elena hec'h-unan daoust ma ne oa ket an hini bourraplañ. Hervez danevelloù all e vije bet kemeret an diviz gant Tindareos a choazas an hini a oa ar pinvidikañ ha n'eo ket an hini a blije ar muiañ d'e verc'h. Dimeziñ a reas Elena gant Menelaos hag ur verc'h a c'hanas : Hermione. E-keit ha ma oa aet da Enez-Kreta e tegouezhas ar priñs Paris e Sparta. Hervez lod eus an danevelloù en dije desevet anezhi hag hervez lod all en dije he skrapet d'he c'has gantañ da Droia. Goude e zistro e savas Menelaos hag e vreur Agamemnon un arme da vont da gerc'hat Elena da Droia gant sikour ar bleustrerien all.
Hervez ar barzh Stesikoros (VIet kantved kent J.-K.)) e vije bet kaset Elena da roue Egipt, Proteüs e anv, da vezañ dalc'het e surentez e-doug beaj he fried ha ne vije bet lezet ken ur spes heñvel outi e Sparta gant Zeus hag Hera. Hennezh en dije kaset Paris d'ar gêr o reiñ e-giz-se un abeg evit brezel Troia a oa bet divizet gant Zeus evit bihanaat drougiezh ha niver an dud. Goude ar brezel en dije adkavet Menelaos e wreg en Egipt ha kaset anezhi d'ar gêr.
En Ilias, emañ Elena en un degouezh reuzus. Rediet eo gant Afrodite da vezañ maouez Paris hag e oar e laka an holl da c'houzañv abalamour d'he emzalc'h. Tamall a ra an dra-se dezhi hec'h-unan met, peurliesañ, an Droianed ne daolont ket ar garez warni ha morse, emezi, ne vez graet rebechoù outi gant Priam pe Hektor. En un arroud brudet, war mogerioù Troia, e lavar ar re gozh ouzh he gwelet emañ en tu all d'ar rebechoù abalamour d'he c'hened dispar.
En Odysseia emañ o vevañ e Sparta, graet ar peoc'h ganti hag he fried. Un den divinadellus eo-hi. Danevell a ra penaos hi hec'h-unan he deus anavezet Odysseüs e Troia, pa oa deuet dic'hizet e kêr, ha kontañ he flijadur pa lazhas ur bern Troianed. Diouzh an tu all e lavar Menelaos penaos e temptas an Akeaned kuzhet e marc'h Troia o trevezañ mouezh o gwragez, evit lakaat anezhe da zont er-maez a-raok ar c'houlz. Daoust ha ret eo gwelet amañ muioc'h evit strivoù ur vaouez a rank ober gant an hini kreñvañ?

## Alioù diwar-benn Elena Troia

Peurliesañ ez eo garv ar skrivagnerien c'hresianek pe roman en he c'heñver. Met savet e voe meuleudioù dezhi ivez alies, gant Gorgias hag Isokrates peurgetket, rak gallout a rae ar brezegerien diskouez pegen dornet e oant o tivizout diwar-benn un danvez diaes evel hemañ.

## Elena Troia en Arzoù
### Lennegezh

* Faust II, gant Johann Wolfgang von Goethe, 1832. En oberenn-se e taol Elena, degaset gant Mefistofeles, kehel war Faust.
* La Belle Hélène, c'hoariganig gallek gant Offenbach
* La guerre de Troie n'aura pas lieu, pezh-c'hoari gallek gant Jean Giraudoux.

### Mediaoù

* The Private Life of Helen of Troy, ur film mut.
* Helen of Troy zo ur film skinwel a ziskouez he buhez betek drouziwezh Troia.
* Elena a oa unan eus tud pennañ an heuliad Kolchak: The Night Stalker el lodenn anvet "The Youth Killer". Er film-se, Elena he deus bevet a-hed ar c'hantvedoù oc'h aberzhiñ tud yaouank disi d'an doueeez Hekate evit chom brav.
* E 2004, Elena Troia a oa unan eus pennañ tud ar film Troia, hag e oa c'hoariet gant an aktourez Diane Kruger.

## Mammennoù

* Apollodoros, ''Biblioteka'' (Levraoueg) lenn enlinenn (III, 10, 7–III, 11, 1), Epitome lenn enlinenn(II, 15–III, 6 ; V, 22 ; VI, 29).
* Arktinos ar Miletad, Ἰλίου πέρσις (Ilíou pérsis e henc'hresianeg, da lâret eo : Preizhadenn Troia) lenn enlinenn.
* Katalog ar Maouezed, gant Hesiodos (''γυναικῶν κατάλογος (Gynaikỗn katálogos e henc'hresianeg, da lâret eo: ) [ http://mcllibrary.org/Hesiod/catalogs.html lenn enlinenn] (fr. 68).
* Euripides, Elektra lenn enlinenn.
* Homeros, Ilias lenn enlinenn, Odysseia lenn enlinenn.
* Caius Julius Hyginus, Mojennoù lenn enlinenn (LXXXI, XCVII).
* Isocrates, Meuleudi Elena.
* Ploutarkos, Βίοι Παράλληλοι (Bíoi Parállêloi e henc'hresianeg, da lâret eo : Buhez an dud vrudet) lenn enlinenn (Theseus).
* Stasinos, Κύπρια (Kýpria e henc'hresianeg) lenn enlinenn.

## Notennoù

* ↑ Fostus an doktor daonet, gant Christopher Marlowe, lakaet e brezhoneg gant Roparz Hemon, Gwalarn ha Kannadig Gwalarn niv. 67, 1934.
* ↑ American Heritage® Dictionary: Indo-European roots: wel$^₂$.