OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Erminig

Erminig :
| Kudenn ebet (LR/lc) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Iskerentiad : | Mustelinae |
| Genad : | Mustela |
| Anv skiantel ||
| Mustela erminea Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An erminig, pe kaerell-wenn, (Mustela erminea) a zo ur bronneg e kerentiad ar mustelideged.

## Deskrivadur

Ur c'higdebrer bihan eo na ya ket da vrasoc'h eget 30 cm. Debriñ a ra konikled, krignerien, bronneged bihan, evned hag o vioù, pesked, raned hag amprevaned. Ampart eo evit pignat er gwez ha diskenn a ra diwarno e benn en a-raok evel ur gwiñver.
Barrek eo an erminig da lazhañ anevaled brasoc'h egetañ. Pa chom kig war e breizh e vir anezho en ul lec'h kuzh. Evel ar mustelideged all e lazh e breizhoù dre zantañ diaz o c'hlopenn, lec'h m'emañ rann an empenn a gontrol an anal.
E meur a rannvro e rann e annez gant ar gaerell hag he deus an hevelep doare bevañ.

## Annez

Bevañ a ra an erminig e rannvroioù klouar ha yen Europa, Azia hag Amerika an norzh. Degaset e oa bet e Zeland-Nevez da stourm ouzh ar c'honikled met noazus eo deuet da vezañ peogwir e hemolc'h evned ar vro ha debriñ o vioù. Daoust ma vev e rannvroioù yen en deus ur c'horf hir na vir ket mat an tommder. E gorf hir a ro tro dezhañ da heuliañ e breizhoù en o douarenn.
Gell eo e vlevenn a ya da wenn e-pad ar goañv er rannvroioù ma vez erc'h. Penn e lost a chom du a-hed ar bloaz avat. E implijout a ra evel un touell ouzh e breizherien moarvat.

## Doare bevañ

Difenn a ra e dachennad ouzh izili all e spesad, dreist-holl ar re eus an hevelep reizh. Meur a zouarenn en deus ar peurliesañ. Ne doull ket anezho, avat. Kemer a ra anezho digant e breizhoù. En diavaez eus koulz ar parañ e vev en e-unan. Gouennañ a ra ur wech ar bloaz ha d'ar c'houlz-se ec'h a ar barez gant meur a bar. Ar re-se ne gemeront tamm perzh ebet e desavadur ar re vihan. Hir-tre eo an dougen (11 mizvezh) peogwir e vez ampellaet stagadenn ar grouell er mammog.
Un aneval-noz eo an erminig met gallout a ra mont er-maez diouzh an deiz ivez. Ober a ra gant e c'hwesha evit kavout e breizhoù.

## Arouez hag ardamez

Er Grennamzer, a-raok ma vije deuet ar c'hizhier deus Bro-Ejipt, e veze doñvaet an erminigoù evit chaseal al logod hag ar razhed en tiez. Profet e oa ivez d'ar merc'hed.
Dibabet eo bet gant Anna Vreizh, hervez ar vojenn, evel arouez Breizh. Awenet he deus ger-ardamez Breizh "Kentoc'h mervel eget bezañ saotret".
He adkavout a reer er Gwenn-ha-du.

## Liammoù diavaez

An erminig, Animal Diversity Web
# Gelsenkirchen

Gelsenkirchen (distaget [ˌɡɛlzn̩ˈkɪʁçn̩] en alamaneg) zo ur gêr eus Alamagn, e stad Nordrhein-Westfalen.
Emañ e rannvro ar Ruhr, un takad industriel. Kresket eo kêr en-dro da labour ar glaou hag an dir, ken eo bet lesanvet "kêr an 1000 tan" (Stadt der 1000 Feuer). En-dro dezhi ez eus kêrioù evel Essen (sez an embregerezh Krupp) pe Bochum.

## Tud brudet

* Harald zur Hausen, medisin, Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh e 2008.
* Mesut Özil, melldroader.
* Manuel Neuer, melldroader.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (de) Lec'hienn ofisiel
# Brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz (1213–1214)

Ar Brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz a oa bet ur stourm pouezus etre Rouantelezh Bro-C'hall a-enep Rouantelezh Bro-Saoz ha stadoù kevredet all. Stourmet e oa bet evit klask troc'hañ al lusk kreñvaat politikel hag an emled tiriadel a oa gant Fulup II an Aogust. Ouzhpenn-se e oa awenet gant c'hoant roue Bro-Saoz Yann Iañ da adpakañ e zouaroù en Anjev a oa bet kemeret digantañ gant Fulup II. Ar c'hentañ brezel kengevreet a-enep ar Rouantelezh C'hall e oa bet hag echuet e oa trumm gant Emgann Bouvines lec'h ma oa bet Fulup II o trec'hiñ war ar Saozon hag o harperien.
# Sent

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Sent a c'hall bezañ meur a dra.

## Relijion

* liester ar ger sant

## Lec'hioù

* Sent, ur gumun eus kanton Planfili e Bro-Zol
* Ar Sent, ur gumun e Kerne
* Sent a oa ur gumun e kanton Grischun, e Suis, kendeuzet gant kumunioù all e 2015

## Unanennoù moneiz

* ar sent, ur gantvedenn eus ur voneiz, an euro da skouer
# Gouel (deiz)

Ur gouel a zo ur prantad amzer, un devezh peurvuiañ, meur a hini a-wechoù, ma klask ur strollad tud, pe un darn eus an denelezh, ober ul lid pe kaout un tamm laouenidigezh en enor d'un darvoud istorel, pe d'un den. Prantad ar gouelioù a c'hell bezañ hini ul lid relijiel pe geodedel. Bez ez eus gouelioù evit abegoù foran : gouel en enor d'ar vro, d'ur sant pe evit degas soñj d'un darvoud pozitivel (trec'h, savadur, dieubidigezh...) pe en enor d'ur sant, d'un den illur pe evit lidañ ar mareadoù, diwezh an eost hag all. Gouelioù prevez a vez ivez evit enoriñ un den pe ur strollad tud, evit lidañ deiz-ha-bloazioù, disoc'hoù mat, produioù nevez...

## Gouel ha fest

E brezhoneg e reer gant ar gerioù gouel ha fest en un doare disheñvel.
Lavaret eo bet gant lod ne veze ket implijet gwechall ar ger gouel evit an darvoudoù amrelijiel. Koulskoude e vije bet kavet gant Gwennole ar Menn implij ar ger gouel evit fest lik e-kreiz an XIX$^{vet}$ kantved. Tud all a respont n'eo ket ur wennili a ra an hañv, nag ur skouer hec'h-unan ur reolenn, dreist-holl mar deo kontrol d'ar boaz.

## Deizioù Gouel er bed

Er broioù kristen e lider Nedeleg, Pask, Gouel an Hollsent ha Gouel ar Rouaned. Darn zo gouelioù-berz, darn all n'int ket. Er broioù katolik ez eus gouelioù sent ha sentezed, a zo gouelioù broadel a-wechoù :
* Gouel Sant Erwan e Breizh (Gouel broadel Breizh hervez lod)
* Gouel Yann
* Gouel Sant Padrig en Iwerzhon
* Gouel Mikael
* Gouel Sant Jord e meur a vro, evel Bro-Saoz, Jorjia ha Katalonia (Gouel Jordi)
* Gouel Maria Veurzh
* Gouel Maria Hanter-Eost
Un nebeud gouelioù sent zo chomet er broioù protestant: Gouel Dewi e Kembre.
E Breizh e vez stag sent ar vro ouzh lec'hioù resis, ha komz a reer muioc'h eus pardonioù eget eus gouelioù neuze.
Gouelioù broadel pe stadel all zo lik, liammet alies gant dizalc'hiezh ar vro en demokratelezhioù. Gouel "broadel" Bro-C'hall, d'ar 14 a viz Gouhere, zo disheñvel avat.
Krouet ez eus bet gouelioù keodedel adalek an XX$^{vet}$ kantved ivez, evel :
* Gouel al Labourerien, d'ar 1añ a viz Mae
* Gouel ar Mammoù, Gouel an Tadoù
* Gouel Broadel ar Brezhoneg
* Gouel ar sonerezh

## Gouelioù aet da get

Gant ar relijionoù kozh e oa ivez gouelioù aet da get ganto, da skouer ar Saturnalioù hag ar Bakanalioù, e Roma gozh.
# Gouel an Hollsent

Gouel an Hollsent zo ur gouel kristen hag a vez d'ar C'hentañ a viz Du da lidañ an holl sent.

## Lidoù all

* Samhain
* Halloween

## Liamm diavaez

* Gouel an Holl, Buhez ar Sent, Wikimammenn
# Skoueriou kristen eil rummad gant eur Missioner Breizad

Skoueriou kristen eil rummad savet gant eur Missioner Breizad zo ul levr brezhonek, diwar-benn sent katolik a bep seurt, 272 pajenn ennañ, savet gant ar beleg breizhat Jean Bourdoulous hag embannet e 1911 gant J. Salaun e Kemper.

## Istor

Seiz vloaz a-raok, e 1904, e oa bet embannet Skoueriou kristen gant eur Missioner Breizad, ul levr 256 pajenn ennañ, gant Jean Bourdoulous, e Kemper.

## Al levr
   ### Golo

    War ar golo kartoñs kalet ruz, skrivet e lizherennoù alaouret, e lenner :
   * EUR MISSIONER BREIZAD
   * SKOUERIOU KRISTEN
   * EIL RUMMAD

### Danvez

    Ul levr a skouer vat eo, ha rannet e c'hwec'h lodenn.
* LODEN GENTA : Hano ha merk ar c'hristen
* EIL LODEN : Guirionezou ar "Gredo"
* TREDE LODEN : Ar gourc'hemennou
* PEDERVED LODEN : Ar pec'hed e jeneral hag ar 7 pec'hed kapital
* PEMPED LODEN : Ar Beden hag ar Zakramanchou
* C'HOUECHVED LODEN : An devosionou kaera

## Liammoù diavaez

* 'Bibliothèque diocésaine de Saint-Brieuc'. Kavet : 20/09/2023.

## Notennoù

* ↑ 'Skoueriou Kristen gant eur missioner breizad'. Kavet : 20/09/2023.
# Athene

Athene :
| Krubuilh ha penn Athene cunicularia. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| Kerentiad : | Strigidae |
| Genad : | Athene |
| Anv skiantel ||
| Athene Boie, 1822 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Athene a zo ur genad e rummatadur an evned, kaouenned ennañ, krouet e 1822 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Nav spesad a ya d'ober ar genad :
* Athene blewitti,
* Athene brama
** A. b. brama, indica, mayri, pulchra hag ultra,
* Athene cunicularia
** A. c. amaura (†), boliviana, brachyptera, carrikeri, cunicularia, floridana, grallaria, guadeloupensis (†), guantanamensis, hypugaea, juninensis, minor, nanodes, partridgei, pichinchae, rostrata, tolimae ha troglodytes,
* Athene granti,
* Athene jacquinoti
** A. j. eichhorni, floridae, jacquinoti ha mono,
* Athene malaitae,
* ar gaouenn vihan (Athene noctua)
** A. n. bactriana, glaux, impasta, indigena, lilith, ludlowi, noctua, orientalis, plumipes, saharae, somaliensis, spilogastra ha vidalii,
* Athene roseoaxillaris,
* Athene superciliaris.
Eizh isspesad ha tregont (38) bev c'hoazh en holl.

## Rummatadur

Renket e veze ar spesad blewitti e-unan-penn evel ur genad — Heteroglaux — ha superciallis er genad Ninox betek 2018.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Strigidae/Athene (lennet e-barzh d'an 3 a viz C'hwevrer 2025).
# Yann Le Bohec

Yann Le Bohec, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1943 e Kartada (Tunizia), zo un istorour arbennikaet war istor Roma en Henamzer, hag istor an Afrika roman. Brudet eo evit e oberennoù puilh war arme Roma dreist-holl. Kelenner emerit eo e skol-veur Paris-Sorbonne.
# Arme Roma

Arme Roma (latin : exercitus Romanus) a oa arme Republik Roma hag Impalaeriezh Roma en Henamzer. A-drugarez dezhi e voe mestr keoded Roma war trowardroioù ar mor Kreizdouar etre an IIvet kantved a-raok Jezuz-Krist hag ar Vvet kantved.

## Levrlennadur

* Yann Le Bohec, La guerre romaine, Texto, 2019, 476 p.
* Yann Le Bohec, La vie quotidienne des soldats romains, Tallandier, 2020, 336 p.
# Aerlu

Un aerlu pe nijlu zo ul lodenn eus nerzhioù milourel ur riez lakaet prest da gas en-dro emgannoù en aer, en egor, a-us ar mor hag a-us an douar. Pa vez un darn eus ur morlu e vez graet gant ar ger "aervorlu".
* Ur viñsaskell Mil Mi-8 eus Aerlu Ukraina
* Nijerezioù SAAB eus Aerlu Hungaria
# Bannieloù armeoù ar bed

Bannieloù an armeoù-douar a c'hall bezañ a-wechoù gwall zishañval diouzh ar bannieloù broadel. Ar memes tra a c'hall c'hoarvezout gant bannieloù ar morluioù, a vez disheñveloc'h c'hoazh peurliesañ.

## Bannieloù arme dishañval diouzh banniel broadel ar vro

Arme Rusia he deus adkemeret ur banniel eus mare an URSS ; graet e vez "Banniel an Trec'h" anezhañ.
* Japan
* Rouantelezh-Unanet
* Rusia
* Sina

## Bannieloù istorel

Bannieloù ha n'emaint ket en implij ken.
* URSS (Lu Ruz)

## Gwelet ivez

* Bannieloù Stadoù ar bed
* Bannieloù an aerluioù
* Bannieloù ar morluioù
# GI

GI (pe G.I.) (distagadur: [ˈdʒiˈaɪ]) a dalvez da envel ur soudard eus an tirlu amerikan, hag an droienn G.I. Joe a dalveze kement ha "Yann Soudard" evit Arme ar Stadoù-Unanet e-kerzh an Eil Brezel-bed. Diwar Galvanized Iron ("houarn galvanizet") eo bet savet an dro-lavar-se, da lavaret eo ar boestoù houarn a oa ganto, pa oa ar pennlizherennoù-se enskrivet warno. Implijet e vez ivez da envel dafar ar soudarded-se, hag ar soudarded end-eeun.
Berzh a reas an dro-lavar-se da vare an Eil Brezel Bed pa voe kaset kalz anezho en Europa. Implijet e voe kalz gant siviled ha kazetennerien (da vare Brezel Korea da skouer). Lakaet eo bet abred, da vare ar Brezel-bed Kentañ, da dalvezout Government Issue (ingalet gant ar gouarnamant) evit ober anv eus kement tra en deus da welet gant an arme, pe c'hoazh General Infantry (troadegiezh hollek). Adal e penn-kentañ ar bloavezhioù 1940 e krogas ar gouarnamant amerikan d'ober gant an droienn-se en un doare ofisiel, da skouer ar G.I. Bills of Rights e 1942.
# Komandant

Komandant zo un titl milourel pe drevourel, hag ur rez a ofiser milourel e luioù zo.

## Titl

E penn ul lestr, un unvez pe un nerzh bennak emañ ar c'homandant. Kavout a reer an titl-se en armeoù (morlu, tirlu, aerlu), er polis, er bomperien, e-bourzh al listri hag an aerlistri, e melestradurezh ar bac'hoù.
Er broioù saoznek e ra alies dave d'un den bennak e penn ur greizenn bleustriñ pe un akademiezh vilourel, pe c'hoazh un c'hamp-bac'h.

## Rez milourel

El luioù gall hag iwerzhonat eo kevatal ar rez komandant ouzh ar rez major en AFNA (kod rez OF-3). Ar c'hentañ rez a ofiser uhel eo.

## Komandanted vrudet

* ar c'homandant Che Guevara, meulet er ganaouenn Hasta siempre,
* ar c'homandant Cousteau, ergerzher ar morioù
* an iskomandant Marcos e Chiapas,
* ar c'homandant Masoud en Afghanistan.
# Harz-lamm

Un harz-lamm (liester: harzoù-lamm) a zo ur seurt ardivink a dalvez da c'horrekaat diskenn tud pe traoù o kouezhañ eus an uhel. Dre vras e vez graet gant ur seurt bolz ront pe hirgarrez danvez (niloñs alies bremañ) skañv ha solut, ha kerden a vez lakaet un den pe traoù a-istribilh outi. Graet e vez gant harzoù-lamm evit meur a dra : tud, traoù a bep seurt (pakadennoù...), bombez, pe egorlistri.
En arme e kaver harzlammerien, hag e bed ar sportoù ivez : an harzlammerezh a vez graet anezhi, ha sportoù all ha dudi a bep seurt a zo deveret diouti : ar bolc'haskellañ, ar base jump, an harzhlammerezh pignat, ar speed riding, ar c'hite-surf hag ar snowkite.

## Skeudennoù

* Un harzlammer o touariñ gant un harz-lamm sport
* Un nijerez-emgann gant un harz-lamm gorrekaat ouzh he lost evit gallout pradañ war roudennoù berr
* Ar glozenn Apollo 15 a-istribilh ouzh tri harz-lamm a-benn diskenn war c'horre ar mor. Unan anezho a zo c'hwitet.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tirlu

Un tirlu, pe arme-zouar, a zo ul lodenn eus nerzhioù milourel ur riez lakaet prest da gas en-dro emgannoù war an douar.
# Tsahal

Tsahal (צה"ל) eo teskanv boas צבא ההגנה לישראל‎ Tzva HaHagana LeYisra'el (Arme Difenn Israel) evit ober anv eus arme Stad Israel.
Dindan an anv-se eo strollet an tirlu, an aerlu, ar morlu hag ar c'hevredigezhioù spierezh israelian. Krouet eo bet d'ar 26 a viz Mae 1948 evit erlec'hiañ an Haganah. Arme Difenn Israel a zo renet gant Penn uhel al Lu, hag a zo dindan urzhioù Ministr an Difenn eus Israel. Dre urzh ar c'hentañ ministr David Ben Gourion e oa bet savet al lu, evit kaout ul lukoñskriv. Ar soudarded kentañ a oa bet o tont eus aozadurioù damsoudardel ar Yishuv: Haganah, an Irgun, hag al Lehi. Savet e oa bet nebeut amzer goude disklêriadur dieubidigezh Israel hag abaoe en deus kemeret perzh en holl stourmadennoù eus ar vro. Dres a-raok skrid-emglev a beoc'h Israel-Egipt 1979 hag Israel-Jordania e 1994, Arme Difenn Israel a oa bet rediet seveniñ un adaozañ a-fed strategel. Ledet war an harzioù ha talbennoù Liban ha Siria evit an norzh, Jordania hag Irak er reter, hag Egipt er su— an ADI a oa bet o lakaat nerzh hag evezh war-zu su Liban hag aloubiñ an tiraidoù Palestinian (Bandenn Gaza ha riblenn Kornôg, gant reter Jeruzalem). E 2000, arme Israel a oa kilet diouzh su Liban hag e 2005 diouzh Gaza. Abaoe e oa kendalc'het stouramdennoù etre Israel hag ar strolladoù armet eus Gaza, dreist-holl Hamas. Goude-se e oa bet, kalz obererezhioù armet war harzoù Israel–Siria abaoe 2011, dre ma oa distabilder er rannvro gant Brezel diabarzh Siria.
Abaoe 1967, an ADI a zo tostaet c'hoazh a-fed surentez ouzh Stadoù-Unanet Amerika, kement war tachennoù an enklask hag an diorroadur armoù, gant strivoù kengred war an F-15I hag ar sistem difenn Arrow, gant lod all. Arme Difenn Israel a vez soñjet da vezañ armet gant armoù nukleel abaoe 1967, istimadurioù a zo e vije perc'henn war 80 betek 400 penn nukleel. Arme Difenn Israel a zalc'h tiriadoù Palestinian lies dre gwaskañ, aozañ un disparti lezennel, ha chom hep doujañ ouzh gwirioù diazez ar Balestinianiz betek chom hep doujañ gwirioù mab-den ar pezh a zegas burutelladennoù lies ha garv eus Israel hag an Arme.

## Istor an anv

Ar c'habined israelian en devoa kadarnaet an anv "Nerzhioù Difenn Israel" (hebraeg: צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל), Tzva HaHagana LeYisra'el, "an arme evit difenn Israel,". An anv a vije bet tu da gaout a oa Tzva Yisra'el (hebraeg: צְבָא יִשְׂרָאֵל). An anv a oa bet choazet peogwir e oa soñjet e touge ar mennozh e oa an arme o vezañ unan gant ur rol difenn hag an anv a oa ivez oc'h enbarzhiañ an anv Haganah, an aozadur dammsoudardel a-raok a vije eus Stad Israel hag ar soudarded kentañ eus al lu nevez. E-touez enebourien kentañ an anvadur-se e oa bet ar ministr Haim-Moshe Shapira hag ar Strollad Hatzohar, ar re-se o vezañ evit Tzva Yisra'el.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Armeoù

    Evit implijoù all, gwelet Armeoù (disheñvelout).
Un arme, ul lu (liester : luioù pe luoz gant Meven Mordiern) a reer eus ur strollad tud armet, pe eus hollad an dud armet ez-reoliek war tiriad ur riez pe ur vroad.
Koulskoude e c'heller gwelout luioù ha n'int ket bodet gant ur riez ofisiel. O vezañ er-maez eus al lezenn etrebroadel e c'hellont bezañ trec'h war lu ar riez m'emaint o stourm outañ ha dre-se sevel ur riez nevez, pe bezañ trec'het, pe tizhout ur feur-emglev peoc'h.
Ul lu a c'hell ivez bezañ nann-milourel pa dalvez ar ger kement ha kalz tud bodet diouzh o intent (Lu ar Salvidigezh da skouer) pe diouzh o stadoù (lu an dud dilabour). Hogos an holl riezoù o deus ul lu ofisiel, war-bouez ar re vihanañ (Monaco, San Marino ha Liechtenstein, da skouer) ha n'eus ket a nerzh milourel e Stad Costa Rica dre m'eo berzhet gant he bonreizh.

## Aozadur hollek al luioù

En ur riez ha seul vui ma vezont niverus e c'heller envel "lu" eus un nebeud korfoù milourel kenstrollet. Al luioù-se a vez roet un niver dezho hag ur pennjeneral en o fenn.
Da skouer, pep rann an talbenn brezel a zo dezhañ ul lu evit stourm war an hed termenet evitañ. War an dachenn vrezel a-bezh e c'hell bezañ ul lu tachenn rannet etre rannluioù o zo renet o obererezhioù brezel gant ur penngarter, sez ar pennjeneral. Hemañ a glask lec'hiañ mat ar rannoùluioù, kas darn anezho da lec'hioù an talbenn ma 'z eus ezhomm evit difenn ur bastell-vro pe bouezañ war an enebour.

## Rummoù al luioù

Peurliesañ e vez rannet lu ur riez hervez an araezioù treuzdougen arveret evit brezeliñ warno.
* An tirlu pe arme-douar, ennañ soudarded war droad, gopret, bodet e rann an droadegiezh. Gwechall ez ae an droadeien war droad end-eeun, met hiziv e vezont treuzdouget e e kirri ordinal pe hobregonet.
* An aerlu evit an nerzhioù milourel treuzdouget gant nijerezioù ha biñsaskelloù.
* ar morlu evit an nerzhioù milourel treuzdouget gant listri gorre ha listri-spluj. Koulskoude e c'heller kavout listri pe nijerezioù e rannluioù-douar 'zo ha soudarded gouest da stourm war an douar goude bezañ bet treuzdouget war listri (troadegiezh ar morlu).
* ar gwardoù-bro, anvet "milisoù" ivez diwar ar galleg, n'int ket luioù e pep degouezh : a-wechoù e harpont al lu reoliek pe a-wechoù ez int nerzhioù polis milouriet.
# Servij nij Morlu Impalaeriel Japan

Servij nij Morlu Impalaeriel Japan (大日本帝國海軍航空隊, Dai-Nippon Teikoku Kaigun Kōkū-tai) a oa skourr aer Morlu Impalaeriezh Japan. Ar servij a oa karget eus an oberiadurioù morlu kaset da benn gant nerzhioù aer hag eus an obererezhioù dre aer war Talbenn Habask an Eil Brezel-bed.
Kroget e oa milourien Japan da bourchas kirri-nij e 1910, ha goude-se e oa bet sellet spis ganto ouzh ar c'hadoniezhoù brezel dre aer implijet e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed. Da gentañ e oa bet pourchaset ganto kirri-nij europat, met buan a-walc'h e oant bet o reiñ lañs d'ur program uhelek evit sevel dougerien kirri-nij. Int e oa bet ar re gentañ dre ar bed o reiñ lañs d'un douger kirri-nij gwirion, an Hōshō, e 1922. Goude-se e oant bet o vont gant ur program treiñ listri hobregonet ha morrederioù brezel e dougerien kirri-nij. Servij nij an MIJ a oa karget eus an difenn oabl broadel, tagadennoù aer hir-hent, ha brezeliañ a-us d'ar mor dreist-holl. Betek fin an aozadur, e 1945, e oa chomet gant ar memes kefridioù.
# Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan

Arabat eo droukveskañ Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan, gant Servij nij Morlu Impalaeriel Japan.
Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan pe Aerlu Impalaeriel Japanat (大日本帝國陸軍航空部隊 Dainippon Teikoku Rikugun Kōkūbutai) pe, dre ur stumm lennegel Korfadoù Nijlu Impalaeriezh Meur Japan, a oa nerzhioù nij Lu Impalaeriezh Japan.
Evel ma oa bet diazezet Lu Impalaeriezh Japan a-ziwar al lu alaman, Servij nij Tirlu Impalaeriezh Japan a oa bet savet war patrom Nijlu Impalaeriel Alamagn. Kefridioù an nijlu a oa degas un harp-tan a dost d'an unvezioù douar, nebeutoc'h e oa ivez difenn d'ar c'hirri-nij enebour da dagañ unvezioù an tirlu. Ouzhpenn-se an Nijlu japanat a sikoure dre obererezhioù sklêrijennañ evit holl skourroù all Arme Impalaeriezh Japan. Pa oa implijet Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan evit kefridioù bombezenniñ strategiel war kêrioù evel Shanghai, Nanjing, Canton, Chongqing, Rangoon, ha Mandalay, ne oa ket ur c'hefridi diazez d'ar servij nij setu perak ne oa ket dafaret evit e seveniñ gant kirri-nij bombeziñ.
Ne oa ket kefridiet kenebeut gant mestroniñ eveshaerien ar c'hanolierezh; batailhonoù ar c'hanolierezh a oa mestr war ar c'hirri-nij sklerijennañ pe ar baloñsoù a oa o roll d'en ober.
Servij nij Morlu Impalaeriel Japan a oa kefridiet gant ar bombezadennoù hir-hent ha gant ar c'hirri-nij tagañ, kement gant an difennerezh enep kirri-nij. N'eo nemet e fin Brezel ar Meurvor Habask ma voe klasket implij an div skourr nijlu kemmesket gant difenn enep kirri-nij tiriad bro Japan.

## Orinoù

Lu Impalaeriezh Japan en devoa implijet baloñsoù hidrogen evit kefridioù sklêrijennañ e-pad ar Brezel etre Japan ha Rusia eus 1904-1905.
E 1909, e voe savet ar Rinji Gunyo Kikyu Kenkyukai (Kevredigezh arnodiñ da c'hortoz ar baloñsoù milourel) memes-tro ha Morlu Impalaeriezh Japan ha Skol-veur Impalaeriel Tokyo.