OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Rann-arme Karl-Veur

Ar Rann-arme Karl-Veur (33vet Waffen-Grenadier-Division der SS "Charlemagne" (französische Nr. 1) en alamaneg) zo anvioù implijet evit strolladoù emouestlidi gall er Wehrmacht ha diwezhatoc'h er Waffen-SS e-doug an Eil Brezel Bed.

## Istor

Savet e oa ar Rann-arme Karl-Veur e 1944 diwar strolladoù soudarded a bep seurt a oa o servijout e strolladoù soudarded gall eus an arme alaman, hag ivez diwar emouestlidi eus ar "Franc-Garde" eus ar Milis. Kemer a reas lec'h ar strollad soudarded gall a oa en arme alaman en deroù hag a oa lejion an emouestlidi gall e anv (Légion des Volontaires Français pe LVF).
Kavout a raed enni :
* 1200 soudard eus al LVF zo chomet bev,
* Ur mill den bennak eus ar Sturmbrigade SS Frankreich (ar Waffen SS gall)
* 2500 "franc-garde" eus ar Milis,
* 1500 emouestlad gall eus ar C'hriegsmarine,
* Un nebeud kantadoù emouestlidi eus ar Schultzkommandoioù (SK) eus an Aozadur Todt
* Un nebeud soudarded kozh eus ar National-sozialistische-Kraftfahrkorps (NSKK).
Da lâret eo eus 7000 da 8000 soudard, met an div drederenn ne oant ket evit en em gannañ.
Ent ofisiel e oa ar c'horonal Edgar Puaud en he fenn met renet e oa e gwirionez gant ar Brigadeführer Krukenberg.
Hogos kaset da netra e voe ar rann-arme-se e diwezh miz C'hwevrer 1945 etre Stettin ha Dantzig e Pomerania gant an arme sovietek (3000 eus ar 7000 soudard a chome zo lazhet) ha goude se e Körlin d'ar 5 a viz Meurzh 1945.

## Emgann Berlin

Ul lod soudarded eus ar rann-arme Karl-Veur en doa bet kemeret perzh e Emgann Berlin. Ar Batailhon Karl-Veur a oa graet eus ar strollad-se dindan urzhioù an SS-Hauptsturmführer Henri Fenet.

## Izili brudet

* Edgar Puaud, Oberführer
* Eugène Jean Bridoux, Sturmbannführer
* Jean Mayol de Lupé Sturmbannführer
* Jean de Vaugelas, Sturmbannführer
* Henri Fenet, Hauptsturmführer
* Jean Bassompierre, Hauptsturmführer
* Victor de Bourmont, Hauptsturmführer
* Leon Drivière, Unterscharführer
* Christian de La Mazière, Rottenführer
* Pierre Bousquet, Oberscharführer
* François Barazer de Lannurien, Unterscharführer
* Robert Dun, Rottenführer
* Jean-Marie Balestre, Schütze
* Léon Gaultier, Untersturmführer

## Pennadoù kar

* Rannoù Waffen-SS
# Renad Vichy

Renad Vichy zo renad politikel Philippe Pétain a oa e penn Bro-C'hall eus an 10 a viz Gouhere 1940 betek an 20 a viz Eost 1944 e-pad an dalc'herezh alaman, hag e oa e sez e Vichy, a oa el lodenn dizalc'h betek miz Du 1942.

## An diskar

E dibenn an Eil Brezel-bed e voe Kastell Sigmaringen ul lec'h repu evit pennoù bras gouarnamant Vichy pa oa bet dieubet Bro-C'hall gant ar Gevredidi.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Robert Aron, Grands dossiers de l'histoire contemporaine, éd. Librairie Académique Perrin, Pariz, 1962-1964 ; rééd. CAL, Paris, chap. « Pétain : sa carrière, son procès », p. 41-45.
* ↑ Pariz e oa ar gêr-benn ofisiel atav, s.o. Robert Aron, Grands dossiers de l'histoire contemporaine, p. 41.
# Gaetano Perusini

Gaetano Perusini, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1879 ha marvet d'an 8 a viz Kerzu 1915 a oa ur medisin italian. Studier ha kenlabourer e voe da Alois Alzheimer, ha sikouret en doa da zielfennañ kleñved Alzheimer. E 1915 e voe degemeret er servij el lu italian, hep ober anv eus e vicher a vedisin. Pa voe gouezet gant al lu e oa ur medisin ampart e voe kaset d'un ospital war an talbenn e San Floriano del Collio. Eno e voe gloazet don gant ur c'hreunadenn d'an 28 a viz Du 1915. Kaset e voe da ospital ar Groaz-Ruz e Cormons. Mervel a reas eno d'an 8 a viz Kerzu d'an oad a 36 vloaz.

## Liammoù diavaez

* Gaetano Perusini war terzaeta
# Isaac Newton

Isaac Newton :
| Poltred gant Godfrey Kneller (1689) ||
| Ganet | 4 a viz Genver 1643 Bro-Saoz |
| Marvet | 31 a viz Meurzh 1727 ( Bro-Saoz) |
| Annez | Bro-Saoz |
| Broadelezh | Rouantelezh Saoz, Rouantelezh Breizh-Veur |
| Tachennoù | fizik, mekanikerezh, matematik, steredoniezh, skiantoù an natur, celestial mechanics, Gravitadur, optics, mathematical analysis, momentum |
| Oberennoù heverk | Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, Method of Fluxions, Opticks, or a Treatise of the Reflections, Refractions, Inflections and Colours of Light |
| Prizioù | Knight Bachelor |
| kemmañ |
Sir Isaac Newton a oa ur prederour, ur matematikour, ur fizikour hag ur steredoniour [[Bro-Saoz|servez ar deiziadur juluan, met klotañ mat a reont gant ar 4 a viz Genver 1643 hag an 31 a viz Meurzh 1727 eus an deiziadur gregorian na voe degemeret e Breizh-Veur nemet e 1752 ; gant ar c'hemm-se e e tree Newton], e L'Astronomie, miz C'hwevrer 2007).</ref> e maner Woolsthorpe e-kichen Grantham, ha marvet d'an 31 a viz Meurzh 1727 e Kensington.
Anavezet eo dreist-holl evit damkaniezh ar gravitadur ha krouidigezh, e kevez ouzh Leibniz, ar jederezh boc'hedel. E levr Philosophiæ Naturalis Principa Mathematica ("Pennaennoù Matematikel ar Brederouriezh Naturel") zo brudet evel unan eus oberennoù pouezusañ Istor ar skiantoù. En oberenn-se e kaver e zizoloadennoù diwar-benn an nerzh desach, teir lezenn ar fiñvoù hag ar mekanik klasel. Noblet eo bet e 1705 gant ar Rouantelezh.

## Buhez

Ganet e voe Isaac Newton e Woolsthorpe-by-Colsterworth, el Lincolnshire (Bro-Saoz). Feurmerion binvidik e oa e dud. Mervel a reas e dad tri miz a-raok ma vije deuet Isaac Newton er gouloù hag e vamm a addimezas. Isaac vihan, a oa 2 vloaz, a voe fiziet en e vamm-gozh, dindan gwardoniezh e eontr. E vugaleaj ne seblant ket bezañ bet gwall eürus. Da 5 bloaz e tarempredas skol kentañ-derez Skillington ha goude hini Stokes.

## Damkaniezhoù matematikel

E 1687 ez voe embannet e oberenn bennañ, "Pennaennoù Matematikel ar Brederouriezh Naturel". El levr mañ e implij doareoù jediñ hag a zo gourdad ar jediñ sturiadel. War tachenn ar gweled e wellaas an teleskop disvannus bet krouet gant James Gregory, hag e embannas e 1704 e bleustrad Opticks ("Optik") ma tiskouez ez eo ar gouloù gwenn ur meskaj a veur a liv disheñvel. Dedennet eo oa Isaac Newton gant an alkimiezh hag an doueoniezh.

## Notennoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Devedig lagad aour

Devedig lagad aour :
| Un devedig lagad aour. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passerifo |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
An devedig lagad aour (pe devedig rizennek) a zo ur golvaneg, Sylvia nisoria (pe Curruca nisoria) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

* Cuculus canorus canorus ha Sylvia nisoria

## Annez hag isspesadoù

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* Curruca nisoria merzbacheri : neizhiañ a ra eus kornôg Siberia da hanternoz Iran, Afganistan ha kornôg Sina ; goañviñ a ra e reter Afrika.
* Curruca nisoria nisoria : neizhiañ a ra eus kreisteiz Skandinavia hag Europa d'an Oural ; goañviñ a ra e reter Afrika ivez.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Curruca nisoria war al lec'hienn Avibase.
# Gwerc'hez (steredeg)

Ar Werc'hez (Virgo, berraet e Vir) zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Steredennoù heverkañ

* Spica / α Vir
* Zavijah / β Vir
* Porrima / γ Vir
* Minelaruva / δ Vir
* Vindemiatrix / ε Vir
* Heze / ζ Vir

## Traoù oabl

* Abell 36
* Galaksienn ar Sombrero
* NGC 4526

## Gwelet ivez

* Korf-egor
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bagadoù Stourm

Ar Bagadoù Stourm e oa strollad emzifenn Strollad Broadel Breizh, Yann Goulet er penn anezhañ.

## Istor
### Eil Brezel-bed

Hervez Ronan Caouissin, ar Bagadou stourm a oa bet adanvet e-pad ur pennadig Strolladoù Stourm e 1941 evit ma vefe adkavet an tallizherennoù SS, evit ma plijfe da Célestin Lainé

### Evit Europa nevez

Lod anezho evel Ange Péresse a guitaas anezhañ da heuliañ Célestin Lainé ha Marsel Guieysse war-du ar strollad stourm Bezen Perrot, ur strollad tud armet hag emezelet e servij an Trede Reich.

### Evit ar Rezistañs

Lod all avat a yeas war-du ar Rezistañs C'hall (strollad Liberté eus Sant-Nazer).

## Izili brudet

* Denise Guieysse

## Notennoù

* ↑ Ronan Caerléon (Caouissin), Le rêve fou des soldats de Breiz Atao, p. 77.
# Stur (kelaouenn)

Stur a oa ur gelaouenn broadelour breton perc'hennet gant Frañsez Debauvais hag Olier Mordrel. Sañset e oa da vezañ embannet bep daou viz, evel ur gelaouenn studi breton evit reiñ d'an Emsav prederioù a live uhel. En gwirionez, ar gazetenn a oa unan broadelour sokialour a-grenn met e galleg, gant pennadoù e gallaoueg pe e brezhoneg a-wechoù. Kavet e veze e-barzh pennadoù enepyuzev, o tifenn ar "ouenn vreton". Ne voe ket kavet lennerien e-leizh gant ar gazetenn.
Ar gelaouenn War-du ar pal, krouet gant ar vreudeur Delaporte, a oa enebet ouzh Stur hag a embanne mennozhioù gouennelour pell hag enep katolik.
Embannet e voe ar gazetenn Stur etre 1934 ha 1939 hag etre 1942 ha 1943.

## Palioù

Pal ar gelaouenn a oa kendrec'hiñ ar brasañ niver gant programm politikel Mordrel anvet "SAGA" (Strollad Ar Gelted Adsavet). Mammennoù ar gelaouenn Stur a zo dreist-holl selloù Olier Mordrel hag a oa an hini a skrive ar muiañ e-barzh. Ar vammenn bennañ a zo Alamagn an Trede Reich hag an naziegezh. Kerkent hag an niverenn gentañ e veze embannet testennoù gant Goebbels hag Hitler. Biken ne zeuas a-benn da dizhout ar pal, al lennerien a oa tud kendrec'het dija gant ar mennozhioù-se. Ouzhpenn se, ar pennadoù enep-kristen a veze embannet enni a lakaas ar gristenien da chom pell diouzh al luskad-se.

### Anv ar gelaouenn

Anv ar gelaouenn a zo bet awenet gant titl ar gelaouenn "Spur", anv « kelaouenn ar yaouankizoù alaman » (Zeitschrift des deutschen Jungen), ur gazetenn a voe lennet nebeut niverennoù anezhi gant Olier Mordrel dre e gamaladed alaman. Ar ger "stur" a zo ivez un doare da embann e vezo penn d'ar begen d'an Emsav Breton a vefe sturiet gant ar gelaouenn evit adsevel Breizh.

## Skrivagnerien

* Olier Mordrel
* Francis Gourvil "Essai d'onomastique"
* R Kerhor
* Yann Razavet
* Frañsez Debauvais
* Robert Kadig
* Youenn Drezen

## Liamm diavaez

* Levraoueg niverel Breizhek hag Europat
# Nasjonal Samling

Nasjonal Samling, pe "Emvodad Broadel" e oa anv ur strollad politikel norvegiat eus an tu-dehoù pellañ hag a oa oberiant etre 1933 ha 1945. A 1942 da 1945 e oa ar strollad nemetañ aotreet en Norvegia. Diazezet e oa gant ar ministr-kent Vidkun Quisling hag un nebeud harperien evel Johan Bernhard Hjort, an den e penn askell paramilourel ar strollad (Hirden), hag a guitaas ar strollad e 1937. Lidet e veze diazez ar strollad d'ar 17 Mae, deiz ar Grunnlovsdagen (Deiz ar Vonreizh), hogen ar strollad a voe krouet d'an 13 Mae 1933. Nasjonal Samling a voe lakaet e-maez al lezenn goude an Eil Brezel-bed, d'an 8 Mae 1945.

## Unwiskoù (1940–1945)

* Aozadurioù nazi
* Strollad Nazi • Sturmabteilung (SA) • Schutzstaffel (SS) • Yaouankizoù hitlerour
* Naziegezh en istor
* Alamagn nazi • Ez-Nazied • Kendalc'h Nürnberg • Kerzh Hitler d'ar galloud • Kronologiezh deroù an Naziegezh • Loskaberzh • Neveznaziegezh • Nozvezh ar C'hontilli Hir • Nozvezh Strink • Prosez Nürnberg
* Ideologiezh Nazi
* Gleichschaltung • Kevrinegezh nazi • Kredennoù politikel Hitler • Luskad Völkisch • Mein Kampf • Programm nazi • Propaganda Nazi • Tisavouriezh Nazi
* Naziegezh ha gouenn
* Arnodennoù nazi war an dud • Eugenouriezh nazi • Naziegezh ha Relijion • Mezeien nazi • Naziegezh ha ''gouenn'' • Politikerezh gouennel Alamagn nazi • Prosez ar vezeien
* Strolladoù politikel ha luskadoù nazi e-maez Alamagn
* German American Bund • Nasjonal Samling • Nationaal-Socialistische Beweging • National Socialist Bloc • National Socialist League • Parti national social chrétien
* Dodennoù kar
* Geriaoueg an Trede Reich • Neonaziegezh
* Listennoù
* Levrioù Adolf Hitler • Nazied kozh bet kreñv o levezon goude 1945 • Nazied vev • Prezegennoù Adolf Hitler • Renerien ha pennadurezhioù ar strollad nazi • Roll SSed
* Porched ar politikerezh g • ka • ke
# Arme Emsavet Ukrainat

An Arme Emsavet Ukrainat (ukraineg: Українська повстанська армія, УПА, Ukrayinska Povstanska Armiya, berraet en AEU) a oa un aozadur damsoudardel ha partizaned broadelourien ukrainat savet gant Aozadur ar Vroadelourien Ukrainat d'ar 14 a viz Here 1942. E-kerzh an Eil Brezel-bed e oa bet o kenlabourat gant an Alamagn Nazi. Goude-se e oa troet a-enep an nazied gant ur stourm guerilla, a-enep an Unvaniezh Soviedel goude-se ivez hag enebet ivez ouzh Gouarnamant Kuzh Polonia ha Komunourien Polonia. Kiriek eo da dorfedoù lies evel Lazhadegoù Poloniz en Volhynia ha Reter Galitsia, a zo anavezet evel ur gouennlazh gant Polonia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (2010) In the Shadow of the Red Banner: Soviet Jews in the War Against Nazi Germany (in en). Gefen Publishing House Ltd. 189 p. ISBN 978-965-229-487-6. “The first UPA unit was officially established on October 14, 1942. …The Ukrainian Insurgent Army (Ukrainska Povstanska Armia-UPA) was an arm of the Organization of Ukrainian Nationalists (Orhanizatsia Ukrainskikh Nationalistiv – OUN).”
* ↑ (2023) The Routledge Handbook of Far-Right Extremism in Europe (in en). Taylor & Francis. 22 p. ISBN 978-1-000-89703-6.
* ↑ (2011) "The OUN, the UPA and the Holocaust: A Study in the Manufacturing of Historical Myths". The Carl Beck Papers in Russian and East European Studies (2107). DOI:10.5195/cbp.2011.164
# Strafbataillone

Strafbataillone pe Bewährungsbataillone a veze graet eus batailhonoù-pinijenn en holl skourroù al lu alaman e-pad an Eil Brezel-bed. Soudarded, torfedourien ha trevourien kondaonet a c'helle bezañ kinniget dezho mont en unvezioù-se. An unvezioù a oa reoù armet fall ha fiziet enne ar gwashañ palioù war an tachennoù emgann. Sañset e oa an izili da vezañ dieubet goude un darvoud dreistordinal sevenet ganto en emgann, en gwirionez an darn vrasañ anezho a voe lazhet e-kerzh an emgannoù. Ar batailhonoù-se a oa renet gant ar Feldgendarmerie, polis milourel Alamagn.
Lod prizonidi hag o devoa dreistbevet a voe anzavet evel "mat d'ar servij" ha kaset en-dro e rejimantoù boaz. Darn eus soudarded ar Strafbataillon a oa bet implijet war Talbenn Reter an Eil Brezel-bed, nebeut anezho o devoa stourmet en Ardennes, war an Talbenn Kornôg e-kerzh an argadenn veur e miz Kerzu 1944.

## Izili brudet

* Mab henañ Ernst Jünger, hag a oa 18 vloaz, ezel eus ar C'hriegsmarine, a oa bet kondaonet da vont d'an unvez-pinijenn 999. Marvet eo pe lazhet gant partizaned italian pe lazhet gant izili SS.

## Pennadoù kar

* Geheime Feldpolizei, servij kuzh ar Wehrmacht
* SS-Fallschirmjägerbataillon 500 a oa un unvez harzlammerien eus ar Waffen-SS implijet evit obererezhioù dañjerus a-dreñv al linenno stourm. Divizet e oa bet ouzhpennañ an izili SS pinijennet ha kondaonet. Un urzh gant an SS-FHA (penn uhel an SS) en devoa lakaet evel pal kaout un 50% eus an unvez savet gant emouestlidi unvezioù Waffen-SS, ar peurrest o vezañ soudarded eus batailhonoù-pinijenn.
* 36vet rann SS grenadennerien pe Batailhon Dirlewanger – Un unvez gwall vrudet renet gant Oskar Dirlewanger. Da gentañ holl e oa an izili soudarded kondaonet pe prizonidi brezel met goude-se e oant bet soubet gant torfedourien spontus (gwallerien, pedofiled, muntrerien ha tud a oa en em zifennet dirak al lez-varn evel tud troet da sot.
* Shtrafbat, batailhonoù-pinijenn renet gant an NKVD e-kerzh an Eil Brezel-bed
# Nikolai Nikoulin

Nikolai Nikolaievitch Nikoulin (rusianeg : Николай Николаевич Никулин), bet ganet e Pogorelka (Gouarnamant Yaroslavl, RSKS Rusia) d'ar 7 a viz Ebrel 1923 ha marvet d'an 19 a viz Meurzh 2009 e Sant-Petersbourg (Rusia), a oa ur c'helenner rusian war Istor an Arzoù. Ispisializet e oa war al livadurioù alaman hag izelvroat eus ar XVvet d'an XVIIIvet kantved. Bet eo mirour e mirdi ar Peniti e Sant-Petersbourg. Ouzhpenn e bed an arzoù eo brudet a-drugarez d'e vemorioù embannet e 2007, ma konte enne e vuhez soudard da vare an Eil-Brezel-bed en ur mod eeun ha kriz.

## Buhez

E 1941, ha-eñ 18 vloaz, e voe kaset Nikolai Nikoulin da Leningrad (Sant-Petersbourg hiziv) da vezañ desket evit bezañ oberataer radio en Arme Ruz. E miz Gouere e voe kaset d'an emgannoù. Goude bezañ bet lakaet da vont er-maez eus seziz Leningrad e voe rollet en droadegiezh hag er c'hanolierezh soviedel. Chom a reas tost da bevar bloaz en Arme Ruz, en ur gemer perzh e dieubidigezh Varsovia hag e Emgann Berlin betek miz Ebrel 1945. Serjant e oa e fin an emgannoù. Peder gwech e voe gloazet war an talbenn. E dibenn 1945 e voe kaset d'ar gêr evel muturniad brezel. Diwar-neuze e kasas studioù e Skol-Veur Istor Sant-Petersbourg, e-lec'h ma tapas un dezenn doktorelezh war Pieter Brueghel gozh e 1950.
Eus 1949 betek e varv e labouras e mirdi ar Peniti er memes kêr. Kregiñ a reas evel heñcher a-raok bezañ anvet da virour departamant Arzoù ar Reter evit an Izelvroioù hag Alamagn e 1991. Kelenn a reas e skol-veur Arzoù-Kaer Leningrad, ha skrivañ a reas war-dro 200 pennad pe katalog war e zanvez. Unan eus an dud arbennikañ war livadurioù alaman hag izelvroat fin ar Grennamzer hag an Azginivelezh e oa e Rusia. E deroù ar bloavezhioù 1970 e skrivas e vemorioù-brezel evitañ e-unan, evel un derapiezh d'an darvoudoù euzhus en doa bevet war an talbenn. Adalek ar bloavezhioù 1990 e kemeras perzh e furchadegoù evit adkavout korfoù soudarded marv en emgannoù, ha kenlabourat a reas gant strolladoù soudarded bet hag a glaske brudañ ar peoc'h hag ar vignoniezh etre ar pobloù. Dre-se e kejas gant soudarded bet er Wehrmacht. Testenioù lod anezhe zo bet ouzhpennet e memorioù brezel Nikoulin. Diembann e oant chomet da vare an Unaniezh Soviedel, pa ziskouezent perzhioù euzhus eus an Arme Ruz da vare ar brezel. E 2007, diwar c'houlenn e familh, e voent embannet gant Mirdi ar Peniti. Berzh a rejont abalamour d'an testenioù neptu soudarded war ar mare-se bezañ ral e Rusia. Troet e voent e meur a yezh. Mervel a reas Nikolai Nikoulin e Sant-Petersbourg e 2009.

## Medalennoù

* Urzh ar Steredenn Ruz
* Urzh ar Brezel Brogarour Meur (klas kentañ)
* Div vedalenn evit "oberoù kalonek"
* Medalennoù evit Difenn Leningrad, Dieubidigezh Varsovia ha Trec'h Berlin

## Pennadoù kar

* Oberiadur Barbarossa
* Seziz Leningrad
* Emgann Berlin

## Oberenn

* (fr) Les carnets de guerre de Nikolaï Nikouline, Les Arènes, stumm gallek embannet evit ar wech kentañ e 2019, 384 p., ISBN 9782711200177

## Daveennoù

* L'auteur in Les carnets de guerre de Nikolaï Nikouline, Les Arènes, 2024, pp. 385-387, ISBN 9782711200177
* 1 2 (fr) Nikolaï Nikouline, war lec'hienn an ti-embann Les Arènes (lennet d'ar 01/01/2025)
# Arme dieubidigezh rusian

An Arme dieubidigezh rusian (e ruseg Русская освободительная армия (POA), treuzskrivet Russkaya osvoboditel'naya armiya, ROA), anvet ivez Arme Vlasov pe Lejion Vlasov, a oa ur bagad soudarded rusian armet gant ar Wehrmacht e-pad an Eil Brezel-bed. Aozet e oa an arme-se gant Andrey Vlasov, bet Jeneral an Lu Ruz, a glaske evel-se unaniñ an holl Rused a-enep renad bolchevek URSS. E-touez an emouestlidi e oa un niver bras a brizonidi brezel soviedek, Ostarbeiter (labourerien eus ar Reter), ha divroidi (Rused wenn en o zouez soudarded eus an Arme wenn enepkomunour o doa kemeret perzh er Brezel diabarzh Rusia. D'ar 14 a viz Du 1944 e oa adanvet ar bagad-se Nerzhioù armet ar poellgor evit dieubidigezh pobloù Rusia (VS-KONR).
# Milice française

Ar Milice française pe Milice hepmuiken, a oa un aozadur politikel ha ledsoudardel gall, savet d'an 30 a viz Genver 1943 gant renad Vichy da stourm ouzh ar Rezistañsoù e Frañs evel ar Rezistañs c'hall hag ar Rezistañs vreizhat. Harp a roent d'ar Gestapo alaman ha d'an arme alaman a-wechoù, da glask yuzevien, tud tec'het rak an STO hag an dud gwelet evel tud fall gant Renad Vichy. Ur polis politikel e oa, hag ober a rae war-dro an urzh-vat ivez.
E penn ar Milice edo Pierre Laval, penn ar gouarnamant, met Joseph Darnand, ar pennsekretour, an hini a oa karget eus an oberiadoù
O c'han e oa ar Chant des cohortes. En holl e oa bet etre 25 000 ha 30 000 ezel d'an aozadur.

## Istor
### Penn kentañ

Joseph Darnand, ez-soudard eus ar C'hentañ Brezel-bed 1914-1918, soudard emezelet e-pad an Eil Brezel-bed, stourmer broadelour gall eus an tu dehoù pellañ, a oa en em gavet e-penn al Légion française des combattants en Alpes-Maritimes. Ur wech digoret an aozadur da stourmerien yaouank Renad Vichy met na oant ket bet soudarded, en devoa savet e miz Eost 1941, en e zepartamant, ar Service d'ordre légionnaire. « Merzhet gant ar vinistred Darlan ha Pucheu pa oa e penn al Légion française des combattants eus Nisa, Darnand a voe harpet ganto evit ledanaat e aozadur damsoudardel, ar Service d’ordre légionnaire (SOL). Hendad ar Milice eo ar SOL ha buan en em led war ar zonenn Su gant ur 15 000 ezel, darn anezho o vezañ a orin eus an tu dehou pellañ. »

## Pennadoù kar

* Geheime Feldpolizei
* Carlingue

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Max Lagarrigue, 99 questions... La France sous l'occupation, CNDP, Montpellier, 2007, p. 120.
# Ai'ta!

Ai'ta! a zo ur strollad bet savet e Bro-Dreger er bloavezhioù 2000 a-benn difenn ar brezhoneg gant tud aet skuizh gant stad ar brezhoneg en deiz-ha-herie. Liseidi, implijidi, kelennerien, studierien, micherourien, ha skolaerien int ha n'eo ket Ai'ta! stag diouzh strollad politikel ebet.

## Palioù

* kelaouiñ ha reiñ da c'houzout d'ar Vretoned penaos emañ kont gant o yezh.
* Diskwel d'an dud zo eus ur yezh e Breizh hag a vez komzet bemdez gant tud, yaouank evit un darn anezhe.
* Goulenn groñs ur wir divyezhegezh digant ar reoù a zo ar galloud ganto e Bro-Dreger evit ma vefe ar brezhoneg bezañ gwelet ha klevet er vuhez foran.
Anfeuls eo o doareoù stourm, diwar skouer Gandhi, Greenpeace hag Euskariz ar strollad Demo.
Evit sachañ evezh an dud war stad ar brezhoneg e vez graet ganto manifestadegoù, c'hoariva er straedoù, kentelioù brezhoneg n'eus forzh pelec'h. Mont a reont ivez da welet an tier-post, an tier-gar, an tier-kêr, ha kement 'zo, evit goulenn groñs e vefe kinniget hag implijet ar brezhoneg el lec'hioù-se.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar strollad Ai'ta !
* Roazhon
* Naoned
* (fr) Télé publique bilingue : ITV de Kilian Gastinger, porte-parole d'Aï'ta
# Ar Falz

Ar Falz a oa da gentañ ur gelaouenn savet gant Yann Sohier e 1932 evit skoazellañ kelenn ar brezhoneg en Deskadurezh-Stad c'hall.
Anvet e oa bet Ar Falz abalamour ma veze implijet ar falz gant ar gomunourien da aroueziañ ar gouerien.
Goude ar brezel e teuas da vezañ un aozadur renet gant Armand Keravel.
Gant Ar Falz e oa bet savet ti-embann Skol Vreizh.
E 2011 he devoa kinniget Ar Falz kemm an doare-skrivañ peurunvan.
# Dihun

Kevredigezh ar gerent o deus bugale e klasoù divyezhek brezhoneg-galleg ar skolioù kristen e Breizh e oa Dihun. 4 971 skoliad a oa enne e miz Gwengolo 2013. E 2020 eo bet krouet Divaskell Breizh war he lerc’h.

## Istor

E 1989 e oa krog ar seurez Anna-Vari Arzur e bro Leon ha Yannig Baron e bro Gwened da glask digeriñ ar skolioù kristen d'ar gelennadurezh divyezhek brezhoneg-galleg. Diwar o labour pennek e voe digoret ur c'hlas divyezhek e skol Sant-Gwenn e Gwened gant 29 bugel hag ur c'hlas divyezhek all e Gwiseni d'an distro-skol 1990. D'ar 26 a viz Here e voe fiziet dezvadoù Dihun-56 e prefeti ar Mor-Bihan. E miz C'hwevrer 1993 e teuas Dihun Penn-ar-Bed da vezañ ur gevredigezh kerent hag e miz Mezheven 1993 e voe krouet Dihun-Breizh.

## Yun

E 2006 en deus ranket ar prezidant Yannig Baron ober yun evit diskouez pegen drouklaouen e oa ar gevredigezh gant enebiezh renerezh ar skolioù katolik ouzh mont war-raok ar c'helenn brezhoneg. War a seblant e vije deuet a-benn da lakaat ar renerien da blediñ da vat gant ur c'helenn ne oant ket gwall nec'het gantañ a-raok. Da vihanañ eo evel-se eo bet kinniget an danevelloù embannet e dibenn ar yun.

## Liammoù diavaez

Diell lec'hienn ofisiel Dihun-Breizh

## Daveoù

* ↑ (fr) Isabelle Jégouzo (Du 2022). Le nombre d’élèves n’est pas assez important pour sauver la langue bretonne affirme Divaskell Breizh. Ouest France.
# Divaskell Breizh

Divaskell Breizh eo Kevredigezh ar gerent o deus bugale e klasoù divyezh ar skolioù kristen e Breizh. Krouet e oa bet e 2020 war-lerc’h Dihun.

## Liammoù diavaez

* (br) Lec’hienn ofisiel Divaskell Breizh

## Daveoù

* ↑ (fr) Isabelle Jégouzo (Du 2022). Le nombre d’élèves n’est pas assez important pour sauver la langue bretonne affirme Divaskell Breizh. Ouest France.