# Gwitalmeze

Gwitalmeze :
| An vourc'h. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Ploudalmézeau |
| Bro istorel | Bro-Leon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Arondisamant Brest |
| Kanton | Gwitalmeze (betek 2015) Plabenneg (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29178 |
| Kod post | 29830 |
| Maer Amzer gefridi | Marguerite Lamour 2008-2026 |
| Etrekumuniezh | KK Bro an Hirwazh |
| Bro velestradurel | Bro Brest |
| Lec'hienn Web | (e galleg) |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 6 333 ann. (2020) |
| Stankter | 273 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 32′ Norzh 4° 39′ Kornôg / 48.53, -4.65 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 84 m |
| Gorread | 23,18 km² |
| Gwitalmeze ||
| kemmañ |
Gwitalmeze zo ur gumun e Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Betek 2015 e oa penn Kanton Gwitalmeze.

## Anv

* Bernard Tanguy ː Plebs Telmedovia, 884 ; Ploedalmezeu, c. 1330, 1467 ; Ploedalmezeau, Guytalmezeau, 1544.
* Erwan Vallerie ː Plebs Telmedovia, 884 ; Ploedalmezeu, c. 1330 ; Ploedalmezen, 1516 ; Guytalmezeau, 1544 ; Ploutalmezauff, 1629 ; Ploudanmezeau, 1630 ; Guytalmeseau, 1636.
* Gerdarzh diasur .

## Ardamezioù

* Rannet : ouzh 1 en erminoù ; ouzh 2 troc'het en glazur e bemp grizilhon lammellet en argant ha treustellet etre aour ha gul.
* Diwar ur mennozh gant an Ao. & It. Caraes
* Diviz kuzul-kêr: Miz Du 1978

### Sturienn

* « Mar kar Doue, da vat ez ay »
* Savet eo diwar euredenn div familh eus ar c'horn-bro, ar familh Du Chatel hag ar familh Kerlec'h ; ger-stur ar familh Du Chatel e oa Mar car doue, tra ma oa Da vat ez ay hini ar re Gerlec'h.

## Istor
### Orin

* Gwitalmeze zo ur barrez kozh a oa savet diwar Gwitalmeze, Sant-Pabu ha Lambaol-Gwitalmeze a-vremañ.
* Ar bourk kozh a oa lec'hiet e kêriadenn Gwitalmeze-Gozh hag a oa dindan Eskopti Leon.

### Dispac'h Gall

* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Jean Goret e anv, hag an tri c'hure, Joseph Pondaven, François Pelleteur ha Laurent Crenn.
* E-kerzh ar Dispac'h Gall eo bet dibennet maer Gwitalmeze (an Ao. Barbier) e Brest d'ar 17 a viz Ebrel 1793.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 145 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,89% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas 46 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 30 a viz Kerzu 1942 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-10-BO (anvet "Short Snorter", marilhet 41-24449 ha kodet LL-B) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (United States Army Air Forces) e Porsal e Gwitalmeze gant dek den en e vourzh ; daou anezhe a voe lazhet, ne voe ket adkavet ar c'horfoù all.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 20 a viz Gwengolo 1956 e Guelma (departamant Annaba).

#### Amoco Cadiz

* D'ar 16 a viz Meurzh 1978 ez eo aet al lestr Amoco Cadiz d'ar strad e-tal Porsal, gantañ 232 182 donenn a betrol.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

### Deskadurezh

* Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1977. An hini gentañ e oa eus ar rouedad.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 94 skoliad (14,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Monumantoù ha traoù heverk

* Dolmen Guilliguy, e Portsall
* Krugell-vein Enez Karn
* Peulven bolzek Sandrione
* Peulven plasenn ar Gezeg
* Iliz sant Pêr (XVIII$^{vet}$-XIX$^{vet}$)
* Iliz Itron-Varia ar Skapular (1895-1921-1956)
* Chapel sant Elar, e Kerdanou (XIX$^{vet}$)
* Maner Kereunou (XV$^{vet}$)
* Maer Lestremeur (XV$^{vet}$-XIX$^{vet}$)
* War ar porzh e kaver eor ar vag gwallvrudet Amoco Cadiz, a oa aet d'ar strad d'ar 16 a viz Meurzh 1978 e-tal Porsal.
* E kumun Gwitalmeze emañ Enez Karn.

### Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun

| Bro | Niver a soudarded |
| Kanada | 1 (Tirlu), dianav |
| Kanada | 3 (Aerlu) |
| Rouantelezh-Unanet | 4 (Aerlu) |
| Hollad | 8 |
Ar 7 karrnijour a varvas e-pad an Eil Brezel Bed, hini an tirlu a voe kavet er mor e miz Gwengolo 1918, e-pad ar Brezel-bed kentañ.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 27 Du 1791 | 16 Meurzh 1793 | François Barbier | | Noter |
| 16 Meurzh 1793 | 23 C'hwevrer 1794 | Gilbert-Jean Carof | | |
| 23 C'hwevrer 1794 | 8 Kerzu 1795 | Pierre Jaouen de Lestrémeur | | |
| 8 Kerzu 1795 | 1800 | Guillaume Balc’h | | Noter |
| 1800 | 1807 | Yves Guéguen | | |
| 1807 | 1815 | Jacques Riou | | |
| 1815 | 1817 | Joseph Le Balc’h | | Noter |
| 1817 | 1828 | Maurice Rosec-Maisonneuve | | Medisin |
| 1828 | 1835 | Jean-Vincent Colin | | |
| 1835 | 1840 | Maurice Rosec-Maisonneuve | | |
| 1840 | 1864 | Alexis Julien | | Noter |
| 1864 | 1898 | Bénoni Guillard | | Noter. Kuzulier-arondisamant |
| 1898 | 1942 | Jules Fortin | | Alvokad, mab-kaer ar maer a-raok. Senedour etre 1908 ha 1921 |
| 1942 | 1944 | Jean Carof | | |
| 1944 | 29 Ebrel 1945 | François Kerleroux | | Prezidant an Dileurierezh Ispisial |
| 29 Ebrel 1945 | 1956 | Jean Caraës | | Medisin |
| 1956 | 19 Mae 1961 | François Squiban | | |
| 19 Mae 1961 | 18 Meurzh 2001 | Alphonse Arzel | UDF | Labourer-douar. Senedour (1980-1998) ha kuzulier-meur (1967-1985) |
| 18 Meurzh 2001 | e-kerzh | Marguerite Lamour | UMP/LR | Kannadez (2002-2012) ha kuzulierez-departamant adalek 2015 |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Tud

* Alphonse Arzel (1927-2014), politikour bet maer eus Gwitalmeze etre 1961 ha 2001, ha senedour.

### Ardamezeg ar familhoù

* Barbier / Bar Ver
* Aotrounez Kernatoux
* En argant e ziv dreustell en sabel
* Mathezou
* Aotrounez Keruznou
* En argant e sourin en sabel karget gant teir steredenn en argant

## Gevelliñ

* Bro-Saoz : Cullompton (Devon), 1977.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) (fr) lec’hienn ar gumun
* (br) Gwitalmeze war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Embannadurioù Flohic : Le Patrimoine des communes du Finistère. 1998
* Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne
* Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Pertes USAAF Finistère
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ Distro-skol ar c’helenn divyezhek
* ↑ Commonwealth War Graves Commission