OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Porrastell

Ur porrastell zo un nor vras evit mont d'un domani, ur park, ul liorzh-kêr, pe c'hoazh da borzh ur savadur bras (da skouer ur maner, ur skol, un ostel prevez, amañ eo tost ar porrastell d'un nor-borzh).
Ur porrastell a c'hall bezañ digoret emgefre pe gant an dorn. Gallout a ra bezañ kinklet.
Arabat droukveskañ ar porrastell gant :
* dor-dal un ti, e nor vras evit mont tre,
* an nor-dalbenn a gaver er savadurioù relijiel.

## Skeudennaoueg

* Ur porrastell gant melloù postoù.
* Ur porrastell bihan war ar maez.
* Porrastell ul labouradeg dilhad e Tampere e Finland.
* Porrastell bras Skol-veur Varsovia e Pologn.
* Porrastell un atant e Namibia (2017)
* Porrastell kannati Sukorea e Moskov, korean e stil.
* Porrastell houarn "Osgoode Hall" e Toronto, lec'h m'emañ lez-varn veur Ontario.
* Ur porrastell evit mont d'un draezhenn.

## Pennadoù kar

* Dor-dalbenn
* Dor-borzh
# Prenndenn

Ar prenndenn eo ar pezh a rank c'hoarvezout hep na c'hallfed mirout outañ, ha klotañ a ra gant ar fatum latin.

## Lennegezh

Stag eo ar prenndenn ouzh ar marv el lennegezh. E Romeo ha Julieta, gant Shakespeare, ez eus kaoz, er prolog, eus daou enebour prenndennus.
# Rannvroioù emren Italia

Pemp rannvro emren zo en Italia, hervez mellad 116 Bonreizh Italia, ha setu int:
* Sikilia
* Sardinia (lezenn vonreizhel n° 3, eus ar 26 a viz C'hwevrer 1948)
* Trentino-Alto Adige
* Friuli-Venezia Giulia
* Valle d'Aosta
Displeget eo statud pep hini eus ar rannvroioù dre lezenn.
# Reizhskrivadur untonel

Ar reizhskrivadur untonel a zo anv doare-skrivañ ar gresianeg a-vremañ bet lakaet e pleustr evel doare-skrivañ ofisiel ar yezh e 1982 pa gemeras plas ar reizhskrivadur liestonel.
Kalz eeunoc'h hag aesoc'h da deskiñ ha da implijout eo ar sistem untonel evit an hini liestonel rak tostoc'h kalz eo diouzh doare-distagañ ar yezh a-vremañ ha dre ma vez implijet ur tired lemm nemetken evit diskouez lec'h an taol-mouezh kentoc'h evit an holl diakritikoù a veze implijet gwechall
Daoust na na veze ket implijet ar sistem liestonel e gresianeg klasel, ne voe ket degemeret mat ar sistem eeunoc'h nevez gant tud zo, ha dreist-holl gant Iliz Ortodoksel Gres, hag a gave dezhe difenn hengoun ar yezh dre chom hep implijour ar reizhskrivadur untonel.

## Gwelet ivez

* Reizhskrivadur liestonel
* Lizherenneg c'hresianeg
* Gresianeg
* Katharevousa
* Dhimotiki
# Rema (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen rema (saoz.: rheme pe comment) evit ober dave d'an prezegad deskrivet kentoc'h evit an elfenn ma komzet diwar he fenn anvet an tema, da skouer:
    "Da vamm-gozh a zo o fardañ gwestelli"
       Tem: "da vamm-gozh"
       Rem: "a zo o fradañ gwestell"
Daoust ha ma c'hell klotaat gantañ n'eo ket dre ret an tema rener ar frazenn atav, da skouer:
       "Da vamm-gozh, hec'h anaout a ran mat"
Amañ eo "da vamm-gozh" tem ar frazenn atav, met n'eo ket rener ar frazenn met ar renaden eeun (pe resisoc'h ar gouzañver)

## Gwelit ivez

* Tema
# Renadenn dieeun

Ar verboù daoudranzitivel (saoz. ditransitive) o devez div renadenn, anvet ar gouzañver (saoz. patient) hag ar resever (saoz. recipient).
E meur a yezh e vez merket gouzañver ur verb daoudranzitivel en ur mod heñvel-mik ouzh an doare ma vez merket renadenn nemeti ur verb undranzitivel. Neuze e vez graet renadenn eeun diouti.
Merket e vez resever ur verb daoudranzitivel en un doare disheñvel hag e vez graet renadenn dieeun outi.
Peurliesañ, gant ar yezhoù a implij troadoù yezhadurel evel al latin, e vez merket ar renadenn eeun hervez reolennoù morfologel an akuzativel keit ha ma vez merket ar renadenn dieeun en un doare disheñvel hervez reolennoù an dativel.
E yezhoù all evel ar saozneg, avat, e vez merket perzh pep renadenn hervez al lec'h ma vezont kavet er frazenn.
E brezhoneg e vez merket seurt perzhioù gant ar rannigoù-verb 'a' hag 'e' hag o c'hemmadurioù.

## Gwelet ivez

* Renadenn verb
* Renadenn eeun
# Roll ar Pennoù Stad e 2668 Kt J-K

Pennoù Stad ar bloaz 2667 Kt J-K - Darvoudoù ar bloaz 2668 Kt J-K - Pennoù Stad ar bloaz 2669 Kt J-K - Pennoù Stad dre vloaz

## Afrika

** Henegipt'- Sanakhte, Faraon (ca. 2686 Kt J-K-2668 Kt J-K)
** Henegipt'- Djoser, Faraon (ca. 2668 Kt J-K-2649 Kt J-K)
# Roll ar Pennoù Stad e 2685 Kt J-K

Pennoù Stad ar bloaz 2686 Kt J-K - Darvoudoù ar bloaz 2685 Kt J-K - Pennoù Stad ar bloaz 2684 Kt J-K - Pennoù Stad dre vloaz

## Afrika

** Henegipt'- Sanakhte, Faraon (ca. 2686 Kt J-K-2668 Kt J-K)
# Roll izili A-Next

A-Next (pe Avengers Next) a zo ur skipailh Avengers bet savet pell goude ma vefe bet divodet ar skipailh orin er c'homic books MC2 embannet gant Marvel Comics.
| Tudenn | Anv gwir | Ezel abaoe |
| Diazezerien ||||
| J2 | Zane Yama | A-Next #1 |
| Mainframe | | A-Next #1 |
| Stinger | Cassandra Lang | A-Next #1 |
| Thunderstrike | Kevin Masterson | A-Next #1 |
| Engouestlidi Dream Team ||||
| American Dream | Shannon Carter | A-Next #4 |
| Freebooter | Brandon Cross | A-Next #4 |
| Crimson Curse | Aerika Harkness | A-Next #4 |
| Bluestreak | Blue Kelso | A-Next #4 |
| Engouestlidi an dazont ||||
| Energizer | Katie Power | Avengers Next #2 |
| Adarmeidi ||||
| Spider-Girl | May "Mayday" Parker | Spider-Girl #13 |
# Rose-Marie

Rose-Marie zo un anv-badez kevrennek, gallek hag alamanek, savet diwar gevrenniñ an anvioù Rose ha Marie .

## Adstummoù

* Marie-Rose

## Yezhoù all

* Rosemarie, en alamaneg
* Rosemary, e saozneg

## Tud

* Rose Marie Pinon (1794 -1832) , pried an douaroniour gall Louis Claude de Saulces de Freycinet
* Rose Marie, aktourez stadunanat
* Rosemarie Magdalena Albach (1938–1982), gwir anv Romy Schneider, aktourez alaman
* Rose-Marie (kanerez) (1956-), kanerez norzhiwerzhonat.

## Filmoù

* Rose Marie (film e 1928), film digomz ma weler Joan Crawford
* Rose Marie (film e 1936), renet gant W.S. Van Dyke ;
* Rose Marie (film e 1954), renet gant Mervyn LeRoy
# Saison

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Saison zo un anv gallek, boutin ha divoutin
* ar ger a glot gant koulz-bloaz e brezhoneg, pe gant koulzad
* anv ar stêr Uhaitzandi e Zuberoa. Dont a rafe an anv-se eus ur meskaj etre an anv boutin gallek hag an anv euskarek kozh Gaison, diwar ugaitz, adstumm d'ar ger uhaitz.

## Lennegezh

* Une saison en enfer, dastumad barzhonegoù gallek e komz-plaen gant Arthur Rimbaud e 1873,
* Les Saisons, romant gallek gant Maurice Pons e 1965.
# Sardin

Sardin :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Clupeiformes |
| Kerentiad : | Clupeidae |
| Genad : | Sardina |
| Anv skiantel ||
| Sardina pilchardus Walbaum, 1792 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar sardin (Sardina pilchardus) a zo ur pesk mor bihan kar d'an harink.
# Skalier (frenom)

Un doare toullgorferezh eo skalier ar frenom, anvet ivez Skalier Jakob, ma vez toullet ul lodenn eus ardivink-genel ar baotred ma vez toullet frenom ar c'hlac'h meur a wezh renk-ouzh-renk didan ar c'halc'h eus ar penna anezhañ o vont war-du pe betek ar goursac'h.
Pareañ a ra buan a-walc'h, dindan 2-5 sizhunvezh.
A-wezhoù e vez kavet war un dro gant ur skalier hafadaoù pe c'hoazh gant ur skalier guichoù. Raloc'h eo ar skalier lorumoù.

## Gwelit ivez:

* Priñs Albert
# Skritur ar c'hozheuropeg

Meizad ar c'hultur heneuropat ha skritur an heneuropeg a zo bet embannet gant an arkeologourez Marija Gimbutas diwar-benn kavadennoù deiziatet eus 7000 betek 4000 kent Jezuz-Krist. E Serbia, Hungaria ha Kroatia ez int bet graet. War meur a dra (pladennoù, pouezioù-gwiad, delwennigoù-pri) ez eus bet gwelet arouezioù ul lizherenneg dianav. Lod eus an hendraourien o deus klasket liammañ anezhi d'an etruskeg pe d'ar fenikianeg. Skritur Vinča e vez graet ivez eus ar skritur-mañ p'eo bet kavet meur a skouer er gêr-se e-kichen Beograd. E kêriadenn Jela nepell diouzh Beograd eo bet graet meur a gavadenn gant enskrivadurioù ivez. Forzh penaos eo bet skritur Vinča kalz koshoc'h eget hini ar Sumeridi hag hini an Henegiptiz koshañ.

## Ur vartezeadenn nevez

An arkeologour amerikan, Toby Griffen, hag en deus kelennet e Skol-Veur Su-Illinois a-raok mont war e leve, en deus embannet ur vartezeadenn leun a ijin, met ne vez ket degemeret gant an holl arbennigourien. Hervezañ e vije posupl disifrañ eur frazenn kavet war daou bouez-gwiad. Treiñ a ra teir arouezenn evel tresoù pe hieroglifoù. Unan a vefe tres un arzh, unan all hini ur c'hourzh (a dalveze evit un doueez) hag un trede hini ul labous. P'en deus kavet div wech an heuliad : arzh doueez labous doueez arzh doueez en deus soñjet e c'hellfe bezañ gwelet evel ar frazenn : an doueez-arzh hag an doueez-labous, (ar re-se) an doueez-arzh. Un doare da zispakañ eo an div zoueez un doueez hepken. Hervez Griffen ez eus kaoz amañ eus an doueez gresian Artemis he doa perzhioù liammet ouzh al laboused koulz hag ouzh an arzhed. Eus arktos (ger gresianeg evit arzh) e teu hec'h anv ha patrom ar vaouez-labous eo ivez.

## Daveoù

* Gimbutas, Marija. 1974. The Gods and Goddesses of Old Europe 7000 - 3500 BC, Mythos, Legends and Cult Images
* Griffen, Toby D., Deciphering the Vinca Script , 2007.
* Pešić, Radivoje, The Vincha Script (ISBN 86-7540-006-3)
* Pešić, Radivoje, "On the Scent of Slavic Autochthony in the Balkans," Macedonian Review 19, nos. 2-3 (1989), 115-116
* Winn, Milton McChesney. 1973. The signs of the Vinča Culture : an internal analysis : their role, chronology and independence from Mesopotamia
* Winn, Shan M.M. 1981. Pre-writing in Southeastern Europe: the sign system of the Vinča culture, ca. 4000 BC

## Liammoù diavaez

* Vinca symbols at omniglot.com, including a font
* The Number System of the Old European Script - Eric Lewin Altschuler
* The Old European Script: Further evidence - Shan M. M. Winn
# Smilodon fatalis

Smilodon fatalis :
| Klopenn Smilodon fatalis ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Vertebrata |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Felidae |
| Genad : | Smilodon |
| Anv skiantel ||
| Smilodon fatalis (Leidy, 1869) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Smilodon fatalis (henc'hresianeg : σμίλη / smílē, « kizell » + ὀδούς / odoús, "dant", a zo ὀδόντος / odóntos pa zoare un anv-kadarn, ha latin fatalis, "marvus") eo an tigr dent sabrenn anavezetañ.
Dont a reas war wel 1,6 milion a vloavezhioù zo e Norzhamerika. En em astenn a reas e annez betek Perou goude-se. Mont a reas da get war-dro 16 000 bloaz zo.
Etre 130 ha 200 kg a bouez a oa ennañ, hag etre 100 ha 120 cm e oa e hirder.

## Gwelet ivez

* Smilodon gracilis
* Smilodon populator
# Smilodon populator

Smilodon populator :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Vertebrata |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Felidae |
| Genad : | Smilodon |
| Anv skiantel ||
| Smilodon populator Lund, 1842 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Smilodon populator a zo un tigr dent sabrenn hag a zo deuet war-wel en Amerika an norzh war-dro ur milion a vloavezhioù 'zo. Aet eo da get 10 000 a vloavezhioù'zo. Kalz brasoc'h eo eget e gendirvi, ar Smilodon fatalis hag ar Smilodon gracilis. Un uhelder a 120 cm en deus hag ag an hevelep ment hag ul leon bras eo. Etre 200 ha 300 kg eo e bouez.
Pa gejas Amerika ar Su gant Amerika an norzh e c'hounezas kigdebrerien an norzh tachennad an evned ramz a oa ar prezherien pennañ er su. Ur c'hevezerezh a zo bet kenetrezo ha da get eo aet an evned. Aloudabeg ar smilondon a gasas da get al leon godellek ivez. Dent sabrenn en doa hemañ ivez hag unan eus ar prezherien brasañ en Amerika ar Su e oa.
Aet eo ar Smilodon populator da get pa'z eo deuet e breizhoù da re brim evit ma ve gouest d'o zapout. Gant felidaeed all, gwevnoc'h ha buanoc'h, e voe kemeret e blas.

## Gwelet ivez

* Smilodon fatalis
* Smilodon gracilis
* Tigr dent sabrenn
# Spesad en arvar

Ar spesadoù en arvar zo seurtoù loened pe blant zo en arvar da vont da get. Kement-se a c'hallfe c'hoarvezout abalamour ma cheñch o endro bevañ, abalamour ma vezont lazhet a-vras gant an dud pe gant preizherien all, pe ma chom re nebeud anezho evit ma c'hallfent gouennañ... Gant an Unaniezh Etrebroadel evit Gwareziñ an Natur (International Union for the Conservation of Nature, IUCN) ez eus bet savet ur roll eus ar spesadoù en arvar, a yafe d'ober 40% eus an holl spesadoù bev.
Feurioù-emglev etrebroadel ha lezennoù, e kalz broioù, zo bet embannet evit difenn spesadoù en arvar. Gant an testennoù-se e c'haller saveteiñ ar spesadoù loened pe blant zo en arvar war-bouez berzañ ar chase pe grouiñ parkoù natur pe mirvaoù evit mirout digemm o endro bevañ. N'eo nemet ul lodenn eus ar spesadoù zo en arvar, avat, a vez gwarezet gant an testennoù-se.
E-touez ar spesadoù loened zo en arvar emañ ar re-mañ :
* Balum glas
* Panda bras
* Loupard an erc'h
* Ki gouez Afrika
* Tigr
* Albatroz

## Pennad kar

* Statud mirerezh

## Notennoù

* ↑ IUCN Red-list statistics (2006)
# Superstrat

Ar c'hontrol diouzh ar substrat eo ar superstrat. Pa zeu ur yezh da gemer plas unan all e reer superstrat eus an hini a ya ar maout ganti ha substrat eus an hini a ya da get. Da skouer, ur yezh substrat eo ar galianeg dre leuskel e blas d'ar galleg (da lavaret eo, ar galleg a zeu diwar al latin, ha tremenet dre ar romaneg met levezon en deus c'hoazh ar galianeg war ar yezh (geriaoueg, furmoù 'zo, evel quatre vingt e-skoaz "octante"), ar superstrat.

## Gwelet ivez:

* substrat
* adstrat
# Surentez

Ar surentez a zo ar stad m'emañ an dud pe an traoù pa ne c'hellont ket bezañ lakaet en arvar e-keñver pep a savboent en ur chom er-maez eus hep dañjer fizikel pe speredel pe war an arc'hant pe bolitikel pe trivliadel pe bsikologel pe war an deskadurezh pe warezet ouzh n'eus forzh peseurt abeg da gouezhañ dindan disoc'h ur fazi, ur c'hwitadenn, ur gaou, un droug, un dagadenn ha kement degouezh displijus e ve. Evit he dapout eo ret bezañ gwarezet ouzh abeg an dañjer pe gwarezet ouzh an arvariñ.
Pa vez klasket diarvariñ e c'heller degas d'un den, d'un aozadur ha d'o madoù ur c'hred pe un asurañs (kretadur) ken e chomo sur hag azazaet mat d'o c'hargoù traezennoù hag aozadurioù zo

## Surentezioù dre seurt

E tachennoù zo ez eus bet termenet ha lakaet war ur skeul derezioù ar surentez. Da skouer e vez implijet gant arbennigourien ha labourerien ar gourhentoù ar skeul-mañ :
Surentez reolataet a zo pa vez tizhet gant traoù ha rakweladennoù ar reoladoù ustum Surentez fetis a zo pa vez roll an degouezhioù a zo troet mat e-keñver ar surentez, tizhet ar reoladoù pe get
Surentez merzet mat a vez termenet diwar santadoù blenierien ar gourhentoù e-keñver live o aezamantoù. Da skouer e vez gwelet gouloù-hent evel traoù a surentez ha pa vezont abegoù gwalldarvoudoù er c'hoazhentoù ur wech an amzer. Gwelet e vez ar c'hroazhentoù-tro evel mat e-keñver ar surentez, met e vezont santet diaes da dreuziñ gant meur a vlenier.
# Suzanna

Suzanna zo unan eus doareoù saoznek an anv-badez a zo Suzana e brezhonek, a orin hebreek o-daou.

## Tud

* Suzanna Hamilton, aktourez saoz
* Suzanna Leigh, aktourez saoz
* Suzanna Love, mondianez hag aktourez stadunanat

## Pennadoù kar

* Suzana
* Susana, Susanna, Susannah
# Sybil

Sybil, pe Sibyl a-wechoù, zo un anv-badez saoznek.

## Yezhoù all

* Sybille pe Sybilla en alamaneg.

## Gerdarzh

Dont a ra an anv eus ar ger henc'hresianek Σίβυλλα (Sĭbylla pe Sibulla e latin), an anv a veze graet eus ar velegez diouganerez en Hellaz kozh. Meur a sibilla zo bet brudet.

## Tud

* Sybil Ludington (1761 - 1839), harozez stadunanat
* Sybil Fenton Newall (1854 – 1929), anavezet evel Queenie Newall, gwaregerez saoz 53 bloaz ha medalenn aour er C'hoarioù Olumpek e 1908 e London.
* Sybil Thorndike (1882 –1976) aktourez saoz.
* Sybil Leek (1917 - 1982), gwrac'h saoz
* Sybil Gräfin Schönfeldt (1927-), skrivagnerez aostrian-alaman
* Sybil Lynch, kanerez stadunanat
* Cybill Shepherd, aktourez stadunanat
* Sybil Dorsett, kuzhanv Shirley Ardell Mason, ur vaouez dizurzh en he fersonelezh hag a zo bet kontet he buhez en ul levr ha daou film:
** Sybil (book), gant Flora Rheta Schreiber
** Sybil (1976 film), film e 1976 gant Sally Field
** Sybil (2007 film), a 2007 remake starring Tammy Blanchard and Jessica Lange

## Sonerezh

* Sybil, anv saoznek an operetta Szibill gant Victor Jacobi.

## Lennegezh

* Sybil (romant) pe The Two Nations, ur romant saoznek gant Benjamin Disraeli e 1845;
* The Sybil, anv saoznek ar romant svedek " Sibyllan ", gant Par Fabian Lagerkvist ;
** Sybil (1921 film), un doare fimet eus ar romant, e 1921 ;
* Sybil (Auchincloss), romant gant Louis Auchincloss e 1952;
* Sybil Birling, er pezh An Inspector Calls gant J. B. Priestley;
* Sybill Trelawney, e romantoù Harry Potter.

## Filmoù

* Sybil, ur film e 1921 diwar ar romant svedek " Sibyllan ", gant Par Fabian Lagerkvist.

## Pennadoù kar

* Sybilla
* Sibyl
# Sí

Sí zo ur ger spagnolek, par da si en italianeg ha da sim e portugaleg, hag a dalv kement ha ya e brezhoneg.

## Lennegezh

* El sí de las niñas (Ya ar merc'hed), pezh-c'hoari gant Leandro Fernández de Moratín e 1806 en Madrid.

## Sonerezh

Sí a zo trede pladenn Julieta Venegas.
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Sybilla

Sybilla zo un anv-badez alamanek. D'an 9 a viz Here emañ ar Gouel.

## Orin

Dont a ra an anv eus ar sibilla, anv henc'hresianek ur velegez hag un diouganerez en Henamzer. Meur a hini zo bet brudet.

## Stummoù all

* Sybille, Sybilla, ha Sibille, Sibilla, Sibylla, Sybel, Sybill, en alamaneg.

## Yezhoù all

* Sybil e saozneg
* Sibila, e portugaleg ha spagnoleg.
* Sibilla, en italianeg ha katalaneg.
* Sibyl e saozneg
* Sibylle e galleg

## Tud
### Sybilla

* Sybilla Normandi (1092 – 1122) rouanez kenseurtez Bro-Skos, pried da Alesant Iañ.

### Sibylla

* Gwelout Sibylla.

### Sibille

* Sibille Hartmann (1890–1973), politikourez.

### Sibylle
## Sibila, Sibilla

* Sibila de Fortiá, kontez katalan
* Sibilla Bourgogn, pried da Ruggero II Sikilia
* Sibilla Aleramo, anv-pluenn Rina Faccio (1876 – 1960), barzhez italianek.
* Sibilla Sormella, serc'h da roue Sikilia en XIIIvet kantved
* Sibilla di Medania, pe Sibilla di Acerra (Acerra, 1153 – 1205), rouanez kenseurtez Sikilia adal 1189 betek 1194 gant ar roue Tancredi, ha rejanteze 1194 en anv he mab Guglielmo.
* Sibillina Biscossi, leanez italian, gwenvidigez

## Pennad kar

* Magdalena Sibylla
# Sērā fuku

Sērā fuku pe Sailor fuku (dilhad martolod) eo anv ul lifre skol voutin (japaneg : セーラー服 sērā-fuku) gwisket gant skoliadezed ar c'hentañ hag an eil derez e Japan. Degaset eo bet da Japan e 1921 gant Elizabeth Lee, anezhi renerez skol-veur Fukuoka Jo Gakuin (福岡女学院). Kemer a ra da batrom al lifre a veze implijet gant ar Morlu (Royal Navy) Breizhveuriat d'an ampoent. Tro he doa bet Elizabeth Lee da wiskañ al lifre-mañ hec'h-unan e-kerzh un eskemm etre studierien er Rouantelezh Unanet.

## Perzhioù

Tre evel lifre ar baotred (ar gakuran) eo heñvel a-walc'h ar Sērā fuku ouzh lifreoù milourel ar morlu. Peurliesañ ez a d'e ober un hiviz stag outi ur pezh dilhad chouk giz martolod (襟 eri), hag ur vrozh. Meur a stumm zo hervez ar c'houlz eus ar bloaz, ma kemm hirder ar milginoù ha danvez an dilhad. Skoulmet e vez ur seizenn war ar bruched dre ul lagadenn stag ouzh an hiviz. Meur a seurt seizenn zo, en o zouez seurtoù kravatennoù, pe lienennoù. Al livioù pennañ eo ar glaz martolod, ar gwenn, ar griz hag an du
A-wechoù e seller ouzh al loeroù hag ar botoù evel ouzh tammoù eus al lifre met ket atav. Gwenn pe glas martolod eo al loeroù peurliesañ tra m'eo du pe gell ar botoù. Ha pa ne vefent ket erbedet gant al lifre e vez implijet loeroù floj gant ar merc'hed diouzh ar c'hiz alies.

## Talvoudegezh sevenadurel

Ur sell melkonius a daol ar studierien gozh war o Sērā fuku peurliesañ. Degas a ra da soñj dezho eus amzerioù didrubuilh a-walc'h o yaouankiz peurgetket. Stank e c'haller gwelet dilhad treuzwikañ mod Sērā fuku gant an dud da-geñver gouelioù a bep seurt pe evit Kala-goañv. Gwerzhet e vez ar Sērā fuku er stalioù dilhad penn-da-benn Japan.
Dre ma vez sellet ouzh ar Sērā fuku evel ouzh ur fetich e vez marc'hatet dilhad eildorn da werzhañ dre stalioù underground anvet burusera. Diaesoc'h eo en ober bremañ abalamour d'ur c'hemm zo bet el lezenn war ar poent-se.
Evit pennoù yaouank zo ez eo lifre-se arouez ar sentiñ ha klask a reont degas kemmoù ennañ a-benn gallout ezteurel o hiniennelezh. Evit se e c'haller berraat pe hiraat ar vrozh, troñsañ ar milginoù, kuzhat takonoù pe badjoù dindan an dilhad chouk, hag all. En dekvedoù tremenet ez eus bet degemeret stummoù dilhad Sērā fuku livek-kenañ gant yaouankizoù zo ha gant bagadoù feuls marc'houarnerien Bousouzoku
C'hoari a ra ar Sērā fuku a-gevret gant lifreoù skol all ur roll a bouez er sevenadur otaku hag e patrom revel faltaziet Japaniz evel m'en diskouez an niver bras-kenañ a dudennoù en o lifre en tresadennoù-bev, er mangaoù hag en dōjinshioù. Setu aze un nebeud skouerioù :
* An dresadenn-vev vrudet Sailor Moon, m'eo gwisket an holl dudennoù gant ul lifre Sērā fuku p'en em dreuzfurmont e gouronezed.
* "Sailor Fuku o Nugasanaide" a oa ur ganaouenn gant Onyanko Club he doa graet berzh er bloavezhioù 1980.
* An heuliadoù skinwel ha sinema brudet Sukeban Deka a laka war wel fellerezed yaouank.
* Kagome Higurashi, c'hoarierez InuYasha, gwisket peurliesañ gant Sērā fuku.

## Gwelet ivez

* Gakuran
* Lifre skol Japanat
# Tangcheweg

Ur yezh iranek eo an tangcheweg komzet gant tro-dro da 10.000 den (1994) en Afganistan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù iranek
# Taravadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen taravadur (saoz.: spirantization) war tachennoù ar fonologiezh hag ar vorfologiezh evit komz eus un doare blotadur, da lâret eo ur c'hemmadur kensonennel, ma vez "taravaet" ur gensonenn, da lâret eo e teu ur gensonenn dre serriñ pe ur gensonenn dre fic'hal da vezañ ur gensonenn dre daravat, da skouer [b] → [v].
An taravadur a c'hell talvezout da berzh yezhadurel ur yezh bennak, evel da skouer ar c'hemmadurioù er yezhoù keltiek, pe talvezout a c'hell da displegañ ur c'hemm a-hed ar wezh, da skouer alofonennoù ar c'hensonnenoù dre serriñ etrevogalennek distaget dre daravat: [g] → [ɣ]

## Gwelit ivez:

* Dereziadur kensonennel
* Apofoniezh
* Kemmadur
* Yezhoù keltiek
* Blotadur
# Tchirikahoueg

Ur yezh atabaskek eo ar tchirikahoueg (chiricahua) komzet gant 279 den eus ur bobl-orin apacheek, an Tchirikahoued, e Oklahoma ha Mec'hiko Nevez. Tost-tre eo an tchirikahoueg d'ar meskleroeg hag ul liamm pelloc'h a zo ivez gant an navac'hoeg hag apacheeg ar c'hornôg.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn diwar-benn an tchirikahoueg
* Ethnologue

## Gwelet ivez

* Yezhoù atabaskek ar su
* Meskleroeg