OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Torano Castello

Torano Castello a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Tora e Piccilli

Tora e Piccilli zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
# Valle de Sedano

Valle de Sedano zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Valle de Tobalina

Valle de Tobalina zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Valle de Oca

Valle de Oca zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Valle de Santa Ana

Valle de Santa Ana zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura, e Spagn.
# Valle de Santibáñez

Valle de Santibáñez zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Uaigh

Uaigh (Owey e saozneg) zo un enezenn war aod kontelezh Dún na nGall, en Iwerzhon. 1,2 km² eo he gorread ha 102 m eo uhelder an dorgenn vrasañ.
Annezet e oa Uaigh betek ar bloavezhioù 1970. Bremañ eo didud, nemet en hañv : neuze e vez tud o tont da vakañsiñ e-barzh tiez hag a oa d'o hendadoù alies hag a zo bet adkempennet ganto.

## Notennoù

* ↑ logainm.ie

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Owey e welovedonegal.com (en)
# Uachtar Ard

Uachtar Ard (Oughterard e saozneg) a zo ur gêr eus kornaoueg Iwerzhon, e kontelezh Gaillimh.

## Darempredoù etrebroadel
### Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Breizh | Plagad | 1992 |
# Uamueg

Ur yezh direnk komzet e Pernambuco e oa an Uamueg. Erlec'hiet e oa bet gant ar portugaleg.

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
# Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil

Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil (anvet ivez 18 Konikl) a oa 13vet roue Copan (Xukpi e mayeg klasel), kêr-riez vaya, brudet he rivinoù, hiziv e Honduras. Ren a reas eus an 2 a viz Genver 695 betek 738.
Ne ouzer ket nemeur a dra diwar-benn e vuhez met d'an 3 a viz Mae 738 e voe faezhet Xukpi gant riez Quiriguá. Gant rener ar geoded-se, Cauac Sky, e voe dibennet Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil ha kemeret e voe e lec'h gant ur rener arall, "Marmouz a Voged" e anv.
# US Konk-Kerne

An Unvaniezh ar sportoù Konk-Kerne (US Konk-Kerne), Union sportive concarnoise (US Concarneau, USC) ent-ofisiel e galleg, zo ur c'hlub mell-droad bet krouet d'an 11 Meurzh 1911. Jakez Piriou eo e brezidant ha gant ar C'hFA 2 (D5) emañ.

## Titloù

* Kampion DH Breizh : 1969, 2000

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
* Lec'hienn nann-ofisiel
# UVB-76

UVB-76, lesanvet "the Buzzer" (ul lesanv roet gant selaouerien ar radio), zo ur radio a skign abadennoù war skignoù berr war ar frekañs 4625 kHz. Embannet e vez gant ar radio-se ur son berr hag hirvoudus. Adembannet e vez ar son iskis war-dro 25 gwech bep munutenn, bemdez, a-hed an deiz.
A-wechoù ar son a vez troc'het gant mouezhioù e rusianeg. Ar c'hentañ gwech ma voe kaoz eus embann ar sonioù-se war ar frekañs a voe e 1973. Sklaer eo e teu an embann sonioù eus Rusia. Evit ar perak eus an embann ar son n'eus ket bet displegadenn sklaer ebet betek-henn. Biken n'eo bet anzavet na displeget gant gouarnamant Rusia implij ar skignadurioù-se.
# Ubangi

An Ubangi, pe Oubangui, zo unan eus adstêrioù pennañ stêr Kongo, e kreiz Afrika.
Kregiñ a ra an Ubangi pa gej an div stêr Mbomou ha Uele. Redek a ra war-zu ar c'hornôg da gentañ a-raok mont war-zu ar su, treuziñ Bangui, kêrbenn Republik Kreizafrika ha kenderc'hel betek ar C'hongo. Un harz naturel eo etre Republik Kreizafrika ha Republik Demokratel Kongo hag etre an RDK ha Republik Kongo. War-dro 1 060 km eo he hed.

## Gwelet ivez

* Oubangui-Chari
# UTC

P'eo bet karget ar bajenn-mañ e oa 2024-10-11 T 03:51 in UTC. (gwelet W3C Date and Time Formats)
Amzer Hollvedel Kenurzhiet, AHK pe UTC, anavezet ivez dindan an anv a amzer sivil. Merkañ a ra an takad eur dave ma jeder diwarnañ an holl eurioù a zegouezh gant an takadoù eur all er bed. Kemeret eo bet gant an UTC al lec'h c'hoariet gwechall gant ar GMT (Greenwich Mean Time: Amzer Greiz arsellva Greenwich, e Londrez) daoust ma vez kendalc'het a-wechoù war ar pemdez c'hoazh d'ober GMT eus an UTC. Krouet e oa bet an anvadur nevez-mañ kuit d'ober anv eus ul lec'h resis en ur standard etrebroadel hag evit diazezañ muzul an amzer war ar standardoù atomek kentoc'h eget war korfoù egor.
Termenet e oa ar GMT dre an heol pe dre ar strered. AN UTC zo muzuliet gant eurieroù atomek. Tra ma c'horreka troadur an Douar, e tap hemañ dale e-keñver an amzer atomek. Goubredet eo an UTC gant an deiz hag an noz UT1, hag ouzhpenner pe dennet e vez eilennoù lamm (leap seconds) e dibenn pep Mezheven ha Kerzu. E karg emañ ar Servij Etrebroadel war Troadur an Douar da dermeniñ an eilennoù lamm diouzh ar muzulioù stadet war troadur an Douar.

## Eur ar Genrouedad

Kalz standardoù war ar Genrouedad hag ar Worl Wide Web a ra gant an UTC. Servijer Wikipedia e-unan a implij an UTC da ziazez evit e listenn hizivaat ar pennadoù.
Ar re-mañ eo an tiriadoù ma klot o eur gant hini an UTC : Aod an Olifant, Burkina Faso, Gambia, Ghana, Ginea, Ginea-Bissau, Island, Liberia, Mali, Maouritania, Maroko, Saint Helena, São Tomé ha Príncipe, Senegal, Sierra Leone, Togo, Inizi Faero (Danmark), Inizi Kanariez (Spagn), Iwerzhon, Portugal ha Breizh-Veur.

## Gwelet ivez

* Eur
* Gwerzhid eur
# Rakig Swinhoe

Rakig Swinhoe :
| Tresadenn ur rakig Swinhoe. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Coturnicops |
| Anv skiantel ||
| Coturnicops exquisitus Swinhoe, 1873 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig Swinhoe a zo un evn, Coturnicops exquisitus an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous e reter Azia (Japan, Mongolia, Norzhkorea, Rusia, Sina ha Sukorea).
# Rakig Wetmore

Rakig Wetmore :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rallus |
| Anv skiantel ||
| Rallus wetmorei Zimmer & Phelps, 1944 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rakig Wetmore (Rallus wetmorei) a zo un evn brosezat e Venezuela.
# Rakig beg hir

Rakig beg hir :
| Ur rakig beg hir. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rallus |
| Anv skiantel ||
| Rallus longirostris Boddaert, 1783 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig beg hir a zo un evn, Rallus longirostris an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous war aodoù Suamerika.
# Rakig Patagonia

Rakig Patagonia :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rallus |
| Anv skiantel ||
| Rallus antarcticus King, 1828 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rakig Patagonia (Rallus antarcticus) zo un evn hag a vev en Arc'hantina ha Chile.

## Daveennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
# Rakig Platen

Rakig Platen :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Aramidopsis |
| Anv skiantel ||
| Aramidopsis plateni Blasius, 1886 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rakig Platen (Aramidopsis plateni) zo un evn brosezat e Sulawesi (Indonezia). Ar spesad nemetañ eo er genad Aramidopsis.
# Rakig Preden-Nevez

Rakig Preden-Nevez :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Gallirallus |
| Anv skiantel ||
| Gallirallus insignis P.L.Sclater, 1880 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rakig Preden-Nevez (Gallirallus insignis) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Rallidae. Brosezat eo e Preden-Nevez. Tost en arvar emañ.
# Rakig Rouget

Rakig Rouget :
| Ur rakig Rouget. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rougetius |
| Anv skiantel ||
| Rougetius rougetii (Guérin-Méneville, 1843) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig Rouget a zo un evn, Rougetius rougetii an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Rougetius.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Eritrea hag Etiopia.

## Dave

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Rakig Virjinia

Rakig Virjinia :
| Ur rakig Virjinia. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rallus |
| Anv skiantel ||
| Rallus limicola Vieillot, 1819 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig Virjinia a zo un evn, Rallus limicola an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous dreist-holl e Norzhamerika.

## Rummatadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Rakig Wolf

Rakig Wolf :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Aramides |
| Anv skiantel ||
| Aramides wolfi Berlepsch & Taczanowski, 1884 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rakig Wolf (Aramides wolfi) zo un evn a vev e Suamerika (Ecuador, Kolombia ha, marteze, Perou).
# Rakig Madagaskar

Rakig Madagaskar :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rallus |
| Anv skiantel ||
| Rallus madagascariensis Verreaux, 1833 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rakig Madagaskar (Rallus madagascariensis) a zo un evn brosezat e reter Madagaskar.
# Villanueva Mesía

Villanueva Mesía zo ur gumun e Spagn e Proviñs Granada.
# Villanueva de Alcorón

Villanueva de Alcorón zo ur gumun e proviñs Guadalajara, e Kastilha-La Mancha.
# Villanueva de Algaidas

Villanueva de Algaidas zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Málaga.
# Villanovaforru

Villanovaforru zo ur gumun eus Sardigna e Proviñs Medio Campidano.
# Villanovafranca

Villanovafranca zo ur gumun eus Sardigna e Proviñs Medio Campidano.
# Villanterio

Villanterio zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rannvro Lombardia.

## Istor

Dont a ra an anv eus hini perc'henn ur villa, anvet Lanterio.
# Villanubla

Villanubla zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
# Villanueva d'Ozcos

Villanueva de Oscos e spagnoleg, Vilanova d'Ozcos en eonaviegeg, zo ur gumun e kornôg Asturiez, e Spagn.
# Villanueva de Alcardete

Villanueva de Alcardete zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Toledo, e kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
# Rakig Aostralia

Rakig Aostralia :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Porzana |
| Anv skiantel ||
| Porzana fluminea Gould, 1843 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rakig Aostralia (Porzana fluminea) a zo un evn brosezat en Aostralia.

## Dave

* ↑ Fichenn Birdlife
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rakc'hwezhadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen rakc'hwezhadur (saoz.: preaspiration) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur ur prantadig divouezh pe ur prantadig c'hwezhadur a-raok fazenn serradur ur gensonenn dre serriñ.
Peurliesañ e vez klevet ur seurt [h] jsut a-raok ar gensonenn, treuzskrivet [ʰ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel. Distaget e meur a doare resis all a c'hell bezañ ar c'hwezhadur avat, alies hervez lec'h distagañ ar gensonenn a vez distaget dirazi pe ar vogalenn gent, da skouer [ç] da heul ur vogalenn serr, pe c'hoazh [x] pe zoken [f] (kv. distagadur "c'hwi" > [fi] e rannyezhoù brezhonek zo).
Ral a wezh e vez implijet ar rakc'hwezhañ gant yezhoù ar bed ha peurliesañ ne dalvez nemet da alofonenn kensonennoù lenis pe fortis da heul ur vogalenn peurliesañ warni an taol-mouezh pennañ.
Brudet eo ar yezhoù skandinavek abalamour ma vez kavet enne kensonennoù rakc'hwezhet, dreist-holl en islandeg, er faroeg hag er rannyezhoù norvegek ha svedek. Kavet e vez ivez ar rakc'hwezhañ e gouezeleg Skos, er mongoleg, e yezhoù samiek zo hag en un nebeud yezhoù komzet en Amerikaoù, en o zouez rannyezhoù kreek, an ojibweg, ar meskwakieg hag an hopieg.
Setu un nebeud skouerioù diwar an islandeg ma na c'hell bezañ rakc'hwezhet ur gensonenn nemet da heul ur vogalenn warni an taol-mouezh:
* kappi [ˈkʰaʰpi], "haroz"
* hattur [ˈhaʰtʏr], "tog"
* þakka [ˈθaʰka], "trugarez"
Er yezhoù mazatekek hepken, marteze, e c'hell bezañ implijet ar rakc'hwezhañ e penn-kentañ ur ger, da skouer:
* [ʰti] - "pesk"
* [ʰtse] - "ur gouli"
* [ʰtʃi] - "bihan"
* [ʰka] - "barv munut"

## Gwelit ivez:

* C'hwezhadur
* Doare distagañ
* Kensonenn
# Rakig Bogotá

Rakig Bogotá :
| Ur rakig Bogotá. En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rallus |
| Anv skiantel ||
| Rallus semiplumbeus P.L.Sclater, 1856 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig Bogotá a zo un evn, Rallus semiplumbeus an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Brosezat eo al labous e Kolombia ma vev e geotegi uhel, lennoù ha gwernioù tost da vBogotá.

## Liamm diavaez

* Rallus semiplumbeus war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Rakger

Er yezhoniezh e vez implijet an termen rakger (saoz: prefix) evit komz eus ur vorfemenn stag implijet evel kenger staget ouzh deroù ur vorfemenn bennañ, anvet ar wrizienn, da skouer:
    "klev-" > "heklev"
    "ger" > "rakger"
Bez e c'hellont bezañ implijet war un dro gant lostgerioù, da skouer:
    "gall" > "galleg" > "gallekaat" > "dic'hallekaat"
Peurliesañ e vez kavet rakgerioù ha lostgerioù en darn vrasañ eus yezhoù ar bed, met raloc'h e vez implijet rakgerioù evit lostgerioù dre vras ha gant yezhoù zo, evel da kouer an [[turkeg] e vez implijet nebeudig-tre a rakgerioù daoust ha ma c'hell bezañ berniet er yezh daspegel-se meur a lostger an eil war-lerc'h egile.
Klotaat a ra ivez dre vras ar fed ma vez implijet rakgerioù pe get gant perzhioù yezhoniel all, dreist-holl urzh ar frazennoù ma vez kavet stankoc'h ar rakgerioù er yezhoù gante an urzh verb-renadenn (VO) ha liammet eo o implij ivez gant ar fed ma vez implijet gant ur yezh bnnak araogennoù kentoc'h evit lerc'hennoù.
Er yezhoù indezeuropek, ar brezhoneg en o zouez, e vez implijet ar rakgerioù evit krouiñ gerioù kevrennek nevez dre gemmañ ster ar wrizienn keit ha ma talvez al lostgerioù evit an deveradurezh yezhadurel, keñveriit da skouer:
       Deveradur: lostger
          "klev-" > "klevet"
       Ger kevrennek: rakger
          "klev-" > "heklev"

## Rakgerioù brezhonek

Setu amañ ul listenn eus ar rakgerioù brezhonek, gant pennadoù diwar-benn pep hini.

## Gwelit ivez

* Kenger
* Lostger
# Rakig-dour

Rakig-dour :
| Ur rakig-dour. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rallus |
| Anv skiantel ||
| Rallus aquaticus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig-dour a zo un evn hag a vev el lec'hioù gleb, Rallus aquaticus an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous dreist-holl en Europa.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Rakig-Karolina

Rakig Karolina :
| Ur rakig-Karolina Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Porzana |
| Anv skiantel ||
| Porzana carolina Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig Karolina a zo un evn hag a vev el lec'hioù gleb. Porzana carolina eo e anv skiantel.
# Rakig-melchon

Rakig-melchon :
| Ur rakig-melchon. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Crex |
| Anv skiantel ||
| Crex crex (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig-melchon (liester : rakiged-melchon) a zo ur spesad evned, Crex crex an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Rallus Crex (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Europa da greiz Sibiria ha gwalarn Sina.
Deuet eo ar rakig-melchon da vezañ ral-bras un tamm dre-holl, ha muioc'h c'hoazh e Breizh ma veze anavezet mat e vouezh gwechall. Bremañ ne vez kavet ken nemet a-hed al Liger. Plijout a ra kalz dezhañ bevañ nepell diouzh al lec'hioù gleb peurvuiañ.

## Rummatadur

Ur spesad all — Crex egregia — a yae d'ober ar genad kent ; diblaset e oa bet evit krouiñ ar genad Crecopsis.

## Liammoù diavaez

* (en) Crex crex el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Crex crex e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, "Anvioù laboused Europa, Pennad 4, eus an Tetraonidae betek an Otididae", hor YEZH, 1993, niv. 196, pajenn 66.
* ↑ Dictionnaire français-breton (Martial Ménard), Éditions Palantines, 2012, page 1122b.
* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : rakig-melchon | m. | rakiged-melchon | râle de genêts | Crex crex (étudié).
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Crex crex.
* ↑ Les oiseaux nicheurs de Bretagne (1980-1985), Groupe ornithologique breton, p.98.
* ↑ (en) IOC Version 10.2 (July 25, 2020) / Hizivadurioù rummouriel.
# Rakig Afrika

Rakig Afrika :
| Ur rakig Afrika. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Genad : | Rallus |
| Anv skiantel ||
| Rallus caerulescens Gmelin, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rakig Afrika a zo un evn, Rallus caerulescens an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.
# Ordes

Ordes zo ur gumun eus gwalarn Galiza, e proviñs A Coruña.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ordona

Ordona a zo ur gumun eus Italia e proviñs Foggia, e Puglia.
# Ordizia

Ordizia (Ordicia e spagnoleg) zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
# Order of the British Empire

Order of the British Empire (brezhoneg: Urzh an Impalaeriezh Vreizhveurat) eus e anv leun The Most Excellent Order of the British Empire, zo anv un urzh marc'hegiezh saoz, da enoriñ degasadennoù evit an arzoù hag ar skiantoù, labourioù gant aozadurioù a garitez, ha servijoù foran. Savet e oa bet d'ar 4 a viz Even 1917 gant ar roue George V. Pemp klasad zo, kement evit an drevourien hag evit ar soudarded ; an daou skourr pouezusañ en urzh a laka an dougerien da vezañ pe marc'heg evit ar baotred pe itron evit ar merc'hed.
# Orderic Vitalis

Orderic Vitalis (1075 - 1143) a oa ur c’hronikour saoz eus ar Grennamzer. Sellout a reer ouzh e levr latin Historiae Ecclesiasticae evel unan eus ar mammennoù pouezusañ evit studiañ istor an Normaned e Bro-Saoz hag e Bro-C'hall.

## E vuhez

Diwar-benn e vuhez e ouzer ar pezh a gont e-unan e levr 4 e Historiae Ecclesiasticae. Ganet e oa bet e 1075, ha badezet Orderic (pe Ordericus), e keriadenn Atcham, e-kichen Shrewsbury, e kornôg Bro-Saoz, nepell diouzh Kembre. Gall e oa e dad Odelerius, ur beleg e servij Roger Montgomery, 1añ kont Shrewsbury, ha Saozez e oa e vamm moarvat. Bevañ a reas e Shropshire betek an oad a 11 vloaz ha neuze e voe kaset da vout kloareg da vanati Saint-Evroul-en-Ouche, ur manati Beneadiz e Normandi. Gant ar venec’h eno e voe adanvet Vitalis (pa oa anvet Orderic hepmuiken a-raok), rak diaes e kavent distagañ e anv-badez saoznek. Diwezhatoc’h e sino e skridoù gant an daou anv, Ordericus ha Vitalis, hag ouzhpennañ a rae ivez an anv Angligena, da lavaret eo « genidik a Vro-Saoz ».
Beleget e voe e 1107. Meur a wech ez eas kuit diouzh manati Saint-Evroul-en-Ouche ha kontañ a ra e veajoù da Croyland, Worcester (e Bro-Saoz), Cambrai ha Cluny (war douar-bras Europa) en e skridoù.
Tamm-ha-tamm en em lakaas da adskrivañ dornskridoù, rak troet e oa gant al lenn hag ar skrivañ. Goulennet e voe outañ gant an abad skrivañ istor manati Saint-Evroul.
E Saint-Evroul e savas e Historiae Ecclesiasticae etre ar bloavezhioù 1123 ha 1141, hag oberenn veur e vuhez e voe. Kontañ a ra er skrid-se istor broioù kornôg Europa, abaoe o c’hristenidigezh betek an XII$^{vet}$ kantved, met eus istor an Normaned ez eus anv dreist pep tra, goude aloubidigezh Bro-Saoz gant Gwilherm an Alouber dreist-holl. Dre ma oa genidik eus Shropshire, tost da Gembre, e ro kalz a lec’h en e skrid da istor Marzoù Kembre ha d’an darempred etre Saozon ha Kembreiz da neuze.
Ur skrid gwall dalvoudus eo e Historiae ecclesiasticae evit studiañ istor dugelezh Normandi hag istor Bro-Saoz d’ar mare-se. Ouzhpenn kontañ darvoudoù ha reiñ deiziadoù a ra ; diskrivañ a ra aketus boazioù ar gevredigezh ha sevenadur an amzer-hont.

## Levrlennadur

* Marjorie Chibnall (dindan renerezh), The Ecclesiastical History of Orderic Vitalis, 6 levrenn, Oxford Medieval Texts, 1968-1980, ISBN 0-19-820220-2
* Christopher Tyerman, « Orderic Vitalis », p. 109-110 e-barzh Who's Who in Early Medieval England, 1066-1272, Shepheard-Walwyn, 1996, ISBN 0856831328
* François Neveux, La Normandie des ducs aux rois. Xe-XIIe siècle, Roazhon, Ouest-France, 1998

## Notennoù

* ↑ David Walker, The Norman Conquerors (Abertawe, 1977), p. 23.
# Orco Feglino

Orco Feglino zo ur gumun en Italia, e proviñs Savona ha rannvro Liguria.
# Ordinalia

An Ordinalia zo tri fezh-c'hoari krennamzerel e kerneveureg skrivet war-dro dibenn ar XIV$^{vet}$ kantved.

## An tri fezh

* Origo Mundi ("Orin ar bed" ; Gwryans an Bys e kerneveureg)
* Passio Christi ("Pasion Jezuz-Krist" ; Passhyon Krist)
* Resurrexio Domini ("Dasorc'hidigezh an Aotrou" ; Dasserghyans agan Arloedh)

## Pennadoù kar

* Beunans Meriasek
* Beunans Ke
# Sébastien Roch (romant)

Ur romant droukrañsus, hag emvuhezel tamm-pe-damm, eo Sébastien Roch, bet skrivet gant Octave Mirbeau, skrivagner gall (1848-1917), hag embannet er gazetenn L'Écho de Paris da gentañ, hag e 1890 e ti Charpentier. Ne reas ket berzh evit doare.

## Ar romant

C'hoarvezout a ra an darvoudoù e skolaj ar Jezuisted, Sant-Frañsez-Zavier, e Gwened, ma'z eo taolennet penaos e voe muntret ene ur bugel gant ur jezuist lemm e spered, an Tad de Kern, ul lorber avat, hag ur gwaller anezhañ.
Kuitaat ar skolaj a reas Mirbeau e 1863, ur miz bennak hepken a-raok fin ar bloavezh-skol, evit abegoù amsklaer : notennoù fall, doareoù disuj... Daoust ha palforset e vije bet e-unan gant e vestr-studi ? Daoust ha treuzwiskañ e vuhezad dindan stumm ur romant ne raje ken, e kreizig-kreiz ar sach-blev etre an tu gwenn hag an tu lik, kement ha divrudañ gwelloc’h ar Jezuisted, anezho, e Bro-C’hall e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved, ur stroll-pouezañ, doujet e levezon, na oa ket splann nag e dech d'ar vodernouriezh nag e asant d’ur republik a oa bresk c’hoazh ?
En danevell profedus-mañ e spurmanter emsavadenn un danvez-anarkour ouzh ur gevredigezh troet da lazhañ an hiniennoù, ouzh ar familh hag ar skol da gentañ-penn.
Gant kêr Wened hag he skolaj Jezuisted Sant-Frañsez-Zavier e voe Octave Mirbeau louc’het-don e spered, ha gloazet dibare marteze a-walc’h, evit brasañ gloar... al lennegezh.

## Adembannadurioù

* E 2011, gant Pierre Michel, e ti L'Âge d'Homme e Lausanne (ISBN 978-2-8251-4127-4)
* E 2017, e ti Bleu autour (ISBN 978-2-35848-088-8)

## Liammoù diavaez

* (fr) Sébastien Roch, Éditions du Boucher.
* Laurent Ferron, « Le Viol de Sébastien Roch : l'Église devant les violences sexuelles », Cahiers Octave Mirbeau, n° 8, 2001, 287-297.
* Pierre Michel, « Sébastien Roch, ou le meurtre d'une âme d'enfant », Rakskrid.