OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Perissocephalus

Perissocephalus :
| Perissocephalus tricolor, tresadenn (1801). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Cotingidae |
| Anv skiantel ||
| Perissocephalus Oberholser, 1899 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Perissocephalus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Perissocephalus tricolor, brosezat e biz Amazonia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cotingidae/Perissocephalus (lennet e-barzh d'ar 7 a viz Meurzh 2025).
# Anorrhinus

Anorrhinus :
| Anorrhinus galeritus, tresadenn gant Daniel Giraud Elliot. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Bucerotiformes |
| Kerentiad : | Bucerotidae |
| Anv skiantel ||
| Anorrhinus Reichenbach, 1849 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Anorrhinus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kalaoed, krouet e 1849 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879)

## Spesadoù

Tri spesad kalaoed a ya d'ober ar genad :
* Anorrhinus austeni,
* Anorrhinus galeritus,
* ar c'halao Tickell (Anorrhinus tickelli).
O c'havout a reer e koadegi Azia ar Gevred

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucerotidae/Anorrhinus (lennet e-barzh d'ar 7 a viz Meurzh 2025).
# Ludwig Reichenbach

Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach, bet ganet d'an 8 a viz Genver 1793 e Leipzig (Saks, en Alamagn a-vremañ) ha marvet d'ar 17 a viz Meurzh 1879 e Dresden (Saks), a oa ul loenoniour ha louzawour alaman.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Tad e oa d'ul louzawour alaman all, Heinrich Gustav Reichenbach (1824-1889).

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Kerentiadoù

* A : Aegithalidae.

### Iskerentiadoù

* L : Lesbiinae,
* P : Polytminae.

### Genadoù

* A : Aburria, Agamia, Aidemosyne, Amaurornis, Anairetes, Anisognathus, Anorrhinus, Anthracoceros, Antigone, Antilophia, Archilochus, Ardenna, Asthenes, Atthis, Automolus, Avocettula,
* B : Bathilda, Boissonneaua, Brunhilda,
* C : Callacanthis, Caryothraustes, Chalcomitra, Chalcostigma, Chalybura, Chloebia, Chlorestes, Chlorophanes, Chlorornis, Cichlocolaptes, Coccopygia, Conopophila, Coscoroba, Cranioleuca, Cyanomitra, Cyanophaia, Cyclopsitta,
* D : Diuca, Doricha,
* E : Eriocnemis, Euodice, Eutoxeres,
* F : Foudia, Foulehaio,
* G : Gymnomystax,
* H : Heliobletus, Hypargos, Hypogramma, Hypotaenidia,
* I : Ilicura,
* K : Klais,
* L : Lacedo, Lamprolaima, Lepidocolaptes, Lepidopyga, Lepidopygia, Leptasthenura, Leucochloris, Linurgus, Lobotos, Lophodytes, Lophotibis, Lophotis,
* M : Margaroperdix, Margarornis, Marmaronetta, Melanopareia, Melozone, Myiophobus, Myiotheretes, Myrtis,
* N : Nipponia,
* O : Oceanodroma, Ortygornis,
* P : Padda, Patagioenas, Pelagodroma, Penelopides, Penelopina, Periporphyrus, Phacellodomus, Pheucticus, Phlegopsis, Phoebastria, Phoebetria, Pilherodius, Polystictus, Pseudocolaptes, Pseudoseisura, Ptyonoprogne,
* Q : Quelea,
* R : Radjah, Rhabdornis, Rhodopis, Rhyticeros, Rhytipterna,
* S : Sappho, Schistochlamys, Siptornis, Stagonopleura, Stictonetta, Stomiopera, Syndactyla,
* T : Tachybaptus, Taeniopygia, Thalassarche, Tilmatura,
* V : Volatinia,
* X : Xanthotis.

### Spesadoù

* A
    Anthracothorax veraguensis (mango Panamá), Asthenes dorbignyi,
* C
    Celeus loricatus, Cranioleuca obsoleta ha semicinerea,
* L : Leptasthenura platensis,
* M : Microptilotis analogus,
* P : Pseudoseisura lophotes.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Reichenbach e metoù al loenoniezh ha gant hini Rchb. e metoù al louzawouriezh.
# Selbstschutzpolizei

Ar Selbstschutzpolizei a oa bet savet e 1943 ha 1944 evel nerzh skoazeller d'al lu alaman a-ziwar youlidi eus Bro-C'hall.

## Istor

Nevezamzer 1943, an Obergruppenführer Karl Oberg, penn polis hag eus an SS e Pariz gant ar Standartenführer Hermann Bickler o devoa savet ur strollad youlidi, ar Selbstschutzpolizei. Ar pal a oa stourm a-enep strolladoù Rezistañs Bro-C'hall. An izili eus an nerzh a ranke bezañ a orin gall, gant ar c'hoant (hag a c'helle) bezañ degemeret er strouezheg aozet gant strolladoù rezistanted. An darn eus ar youlidi a oa tud yaouank ezel pe tost eus ar strolladoù kenlabourerien evel ar Rassemblement national populaire, Parti populaire français, ar Mouvement social révolutionnaire.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) cheminsdememoire.gouv.fr.
# Ar Gelveneg

Ar Gelveneg :
| Ar vag Ar Gwenodenn e porzh ar Gelveneg ||
| Anv gallek (ofisiel) | (Le) Guilvinec |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Kemper |
| Kanton | Ar Gelveneg (betek 2015) Pont-'n-Abad (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29072 |
| Kod post | 29730 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Luc Tanneau 2012-2026 |
| Etrekumuniezh | Su ar Vro Vigoudenn |
| Bro velestradurel | Bro Gerne |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 677 ann. (2022) |
| Stankter | 1 088 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 47′ 46″ Norzh 4° 16′ 57″ Kornôg / 47.796111, -4.2825 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 17 m |
| Gorread | 2,46 km² |
| Ar Gelveneg ||
| kemmañ |
Ar Gelveneg zo ur gumun er Vro Vigoudenn e kanton Pont-'n-Abad, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.

## Ardamezioù

* Benet : ouzh 1 en aour e grank en gul dehaouiet gant ur c'havr-vor gevliv ; ouzh 2 en gul e vag-pesketa en aour ; e sourin gommek etre argant ha glazur balirant.

## Istor

* Krouet eo bet ar gumun er bloaz 1880, ha chomet eo ar C'huzul en tu kleiz betek 1995. Da gentañ ar strollad "radikal" a zo bet e penn etre 1880 ha 1935 ; war-lerc'h eo deuet ar gomunourien betek ar bloaz 1977 ha goude-se eo bet dilennet ar Strollad Sokialour Gall, chomet e penn an ti-kêr betek 1995. Evel-just etre an hañv 1940 ha hini 1944 e oa bet aloubet ar gumun gant an Trede Reich, ha lakaet ur maer a-du ganto er penn.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 161 gwaz eus ar gumun, eleze 3,64% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil brezel-bed

* Merval a reas 32 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz Ebrel 1953 en Haiphong en Tonkin er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Maner kergozh ; porzh-mor ; mirdi ar peskerezh ; beg Men-Meur ; an aod-wenn ; tachenn-kampiñ ; Goudor ar Vartoloded ; Centre des Loisirs et de la Culture; kreizenn liesvedia.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 1 (Royal Air Force) |
| Hollad | 1 |
Karrnijour er Royal Air Force e oa an Eil Letanant J. C. S. Hendry ; mervel a reas d'ar 6 a viz Gouere 1918 e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.

## Emdroadur ar boblañs

Niver a annezidi

## Brezhoneg

D'ar 4 a viz C'hwevrer 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Gevelliñ

* Sévrier, Savoia

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) Lec'hienn ar gumun
* (br) ar Gelveneg war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) 424467 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (en) Commonwealth War Graves Commission
# Pariser Kanone

Ar Pariser Kanone a oa un doare kanol hir e hed-tenn implijet gant an Deutsches Heer e dibenn ar Brezel-bed Kentañ evit tennañ war bPariz. Ijinet ha produet e voe gant an embregerezh Krupp (en Essen), ha skouerennoù a voe produet ivez e Plzeň (Tchekia, neuze en Impalaeriezh Aostria-Hungaria).
Fiziet e voe ar Pariser Kanonen er morlu alaman, abalamour e oa kustum d'ober gant pezhioù-kanolierezh bras. E 1918 e voent implijet e-pad tri frantad (eus an 23 a viz Meurzh betek an 3 a viz Mae ; eus ar 27 a viz Mae betek an 11 a viz Even ; ha deus ar 15 a viz Gouere betek war-dro ar 15 a viz Eost) evit tennañ 367 obuz en holl war Bariz hag he rannvro. Hervez ar bilañs ofisiel e varvas 256 den hag e voe gloazet 620 anezho eno gant tennoù ar Pariser Kanonen. Ar vombezadeg varvusañ a c'hoarvezas d'an 29 a viz Meurzh, pa gouezhas un obuz war an iliz Sant Jerveiz da zeiz Gwener-ar-Groaz en ur lazhañ 91 den hag en ur c'hloazañ 68 anezho. Ar gelaouenn L'Illustration he deus embannet e 1919 kartenn al lec'hioù tizhet gant obuzioù.
Un elfenn eus ar brezel psikologel e voe dreist-holl, pa ne c'halle ket bizañ resis sibloù strategel. An arme alaman a glaske kentoc'h lakaat ar Barizianed da bennfolliñ evit ma redijent o gouarnamant da blegañ dirak youl ar c'hKaiser. Kement-mañ a c'hoarvezas ouzhpenn da vare Argadenn an Nevezhañv, pa dostaas an Alamaned tost-tre ouzh ar gêr-benn c'hall.

## Perzhioù teknikel

Kambret e oa ar Pariser Kanonen evit obuzioù 125 kg d'ar muiañ ha 210 mm o c'halibr. Abalamour d'an tennoù uzañ ar c'hanolioù buan e oa ret cheñch o zuellennoù (div anezhe staget d'ober ur c'hanol 34 metr) goude 65 tenn hepken. Ar c'hanolioù o-unan a oa e div lodenn soutenet gant un obant. Rankout a rae ar pezh-kanolierezh bezañ diblaset war hentoù-houarn. Ar sistem entanañ a yae en-dro gant tredan. An obuzioù a veze ouzhpennet gourizoù metal dezhe a-feur ma veze tennet, evit azasaat o c'halibr da ledander brasoc'h-bras ar c'hanol oc'h uzañ.

## Anvioù

Anvet e voe an arm Pariser Kanone pe Pariser Geschütz gant an Alamaned. Lesanvet e voe Grosse Bertha ("Bertha dev") gant ar C'hallaoued ; koulskoude e oa an Dicke Bertha ur pezh-kanolierezh all eus an arme alaman, kalz brasoc'h e galibr (420 mm), implijet evit tennañ war lec'hioù-kreñv war-hed 14 km d'ar muiañ.

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 3 4 (fr) HUYON Alain, La Grosse Bertha des Parisiens, Historique d'une arme de légende, Revue Historique des Armées n°253, 2008, pp. 111-125 (lennet d'an 11/02/2025)
* 1 2 (fr) LE GALL Erwan, Resituer le bombardement de l’église Saint-Gervais dans le temps long de la Grande Guerre, En Eñvor (lennet d'an 11/02/2025)
* ↑ Niverenn ar 4 a viz Genver 1919.
# Jean-Michel Huon de Kermadec

Jean-Michel Huon de Kermadec (Yann-Vikael Huon Kermadeg e brezhoneg ; Boc'harzh, 12 a viz Gwengolo 1748 – Balade, Kaledonia-Nevez, 6 a viz Mae 1793) a oa un ofiser a vor breizhat e servij Rouantelezh Bro-C'hall en XVIII$^{vet}$ kantved.
E miz Gwengolo 1791 e oa kabiten war bourzh an teirgwern Espérance, unan eus listri ar besamiral Antoine Bruny d'Entrecasteaux (1737-1793) karget gant ar roue gall Loeiz XVI da gavout Jean-François de Lapérouse.
Klask-diglask a voe graet war aod Aostralia, hag er Meurvor Habask.
Kalz anvioù zo deuet diwar anv ar moraer breizhat :
* un enezennig Huon
* an inizi Kermadeg ;
* Huonville ;
* traoñienn Huon ;
* ar stêr Huon ;
* al ledenez Huon
* ar pleg-mor Huon e Papoua Ginea-Nevez ;
* ar genad Kermadecia eus ar Proteaceae e Kaledonia-Nevez ;
* ar pin Huon ;
* ar gwez Metrosideros kermadecensis en inizi Kermadeg.
* Recherche hag Espérance
* Ar pin Huon e Tasmania zo anvet diwar Huon Kermadeg
# Golo (departamant)

Golo a oa un departamant gall e Korsika, eus 1793 betek 1811, lakaet dezhañ anv ar stêr Golo, a red e hanternoz an enezenn hag en em daol e Mor Tirrenia.
Bastia e oa ar gêr-benn.
Krouet e voe diwar departamant Korsika e 1793, rannet etre Golo, en hanternoz, ha Liamone, er c'hreisteiz. Adsavet e voe departamant Korsika e 1811, dre adunaniñ an daou zepartamant Liamone ha Golo, hag un departamant unvan e chomas betek ar 1añ a viz Genver 1976. Neuze e voe rannet adarre ha krouet daou zepartamant, hini Corse-du-Sud ha hini Haute-Corse a glot tre-ha-tre gant ar Golo kozh, gant korn-bro Niolu, e-kreiz an enezenn, ouzhpenn, tra ma oa e Liamone gwechall.
# Griko

Ar griko pe grekaneg (saoz. Grecanic) a zo ur rannyezh c'hresianek komzet er rannvro Magna Graecia bet o'n em astenn e kreisteiz Italia ha Sikilia e-pad an Henamzer. Div gumuniezh zo en Italia ma vez komzet griko: unan e Kalabria hag eben e Puglia.
En Italia e reer Griko (skrivet ivez Grico a-wezhoù) eus ar yezh-mañ, tra ma reer κατωιταλιώτικα (katoitaliótika; "su italianeg") anezhi e Gres peurliesañ.
Diorren a reas ar griko diwar ar ar gresianeg dorek ha neuze ez eo diheñvel a-walc'h diouzh ar gresianeg a-vremañ komzet e Gres bet deveret diwar ar gresianeg hellenek. Met daoust da se e c'hell komzerion an div yezh dont a-benn d'en em gompren tamm pe damm.
Anavezout a reas Breujoù Italia kumuniezh griko Salento dindan an anv "Minoranze linguistiche Grike dell'Etnia Griko-Salentina".

## Testenn skouer
### Griko

Εβώ πάντα σε σένα πενσέω, γιατί σένα φσυχή μου 'γαπώ, τσαι που πάω, που σύρνω, που στέω στην καρδιά μου πάντα σένα βαστώ.
Ebow panta se sena pensèow, ghiatì sena phsikhèy mou gapòw, Tsai pou paow, pou syrnow, pou steow steyn kardià mou panta sena bastòw.

### Gresianeg a-vremañ

Εγώ πάντα εσένα σκέφτομαι, γιατί εσένα ψυχή μου αγαπώ, και όπου πάω, όπου σέρνομαι, όπου στέκομαι, στην καρδιά μου πάντα εσένα βαστώ.

### Brezhoneg

Soñjal ennout a ran atav rak da garout a ran, ma ene, ha n'eus forzh da belec'h ez afen, n'eus forzh pelec'h e chomfen a-sav, Em c'halon e vi-te atav.

## Gwelit ivez:

* Gresianeg Calabria

## Liammoù diavaez:

* Grika milume! Kumuniezh griko war-linenn
* Geriaoueg griko-saozneg en linenn
# Bered Polson

Bered Polson zo ur vered vihan met brudet lec'hiet e Delaware County e Stad Oklahoma, e Stadoù-Unanet Amerika.
Hec'h anv a zo deuet diwar hini an doktor William Davis Polson (1830-1893), ha goude-se evit an holl re Bolson all hag an dud kar dezho hag a zo bet douaret eno. Eno eo bet beziet ar brigadennour kengevreet Stand Watie. Darn eus an dud bet beziet eno a zo liammet dre ar gwad ouzh ar boblad Cherokee.

## Istor

Ar c'hentañ korf bet douaret eno eo hini John Ridge, ur c'henderv da Stand Watie, e 1839. Ar brigadennour Stand Watie a oa marvet pa oa o labourat en e di, ha dre ma oa dour-beuz ne oa ket bet gallet kas ar c'horf betek an douaroù familh da vezañ douaret. Ar vered kozh war douaroù ar familh Watie a oa bet dilec'hiet e 1960 dre ma oa dilezet, ha kaset e oa bet a-benn neuze an holl gorfoù ha mein-koun da vered Polson.
* Dor degemer Watie
* Maen-koun evit Stand Watie (Degataga Oo-Watee)

## Liammoù diavaez

* (en) Listenn an dud beziet eno

## Daveennoù

* ↑ (en) Find A Grave
# Kaiserliche Marine

Morlu Impalaeriezh Alamagn (alamaneg : Kaiserliche Marine, "Morlu Impalaerel") a oa ur morlu krouet gant an Impalaeriezh alaman. Padet e oa etre 1871 ha 1919, ganet diwar ar Morlu prusian dister (adalek 1867, anvet Norddeutsche Bundesmarine), hag a oa bet savet da gentañ evel ur flodad difenn an arvor. An impalaer Wilhelm II en doa diorroet kalz ar morlu hag e gefridioù. Penn diazez ar morlu impalaerel alaman a oa an amiral Alfred von Tirpitz, en doa gwellaet ha brasaet anezhañ. Ouzhpenn-se en devoa adimplijet mennozhioù ha strategiezhioù ar prederour brezel stadunanat Alfred Thayer Mahan.
An disoc'h a oa bet ur redadeg d'an armoù etre ar morlu alaman hag ar Royal Navy saoz, pa oa hini an Alamanted o tont da vezañ un nerzh milourel kreñv. Deuet e oa a-benn da vezañ an eil morlu er bed, just a-dreñv ar Royal Navy. E-pad ar C'hentañ Brezel-bed e oa bet riñset ar morlu alaman war c'horre ; e-pad an emgann meur nemetañ, Emgann Jutland, ne oa bet trec'her anat ebet. En desped da se, ar flodad listri-spluj hag a oa bet diwanet kalz e-pad ar brezel a oa bet efedus-tre hag a blante bec'h war linennoù pourveziañ Breizh-Veur. E 1919, listri-brezel ar Morlu impalaerel alaman a oa bet roet d'ar Gevredidi, met a oa bet kaset d'ar strad e Scapa Flow gant ar vartoloded alaman o-unan.
An holl vigi brezel eus ar C'haiserliche Marine a oa deroù o anv gant an teir lizherenn SMS, evit Seiner Majestät Schiff.

## Torfedoù brezel

    Pennad pennañ: Torfedoù brezel Alamagn e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bedMorlu Impalaeriezh Alamagn a zo bet kablus eus torfedoù brezel kaset e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed. E-touez ar re-se ar re brudetañ emañ :
* Argadenn war Scarborough, Hartlepool ha Whitby e 1914, e-lec'h ma oa bet bombezet meur a borzh saoz ha lazhet 112 trevour.
* Kampagn an U-Boot. Lezennoù ar preizhañ a redie ar preizherien genwerzhel da gelaouiñ o sibloù a-raok tagañ evit ma vije amzer gant ar bourzhidi da dec'hout kuit, ar pezh na voe ket graet, ha bigi kenwerzh a voe kaset d'ar strad hep ober diforc'h etre broadelezh, lestr-karg, pal o beaj... Goude 1915, pa voe kaset an RMS Lusitania d'ar strad, e voe paouezet, met adkroget a-benn ar fin e miz C'hwevrer 1917. Kerseet e oa bet poblañs Stadoù-Unanet Amerika, ar pezh a lakaas SUA da gemer perzh er brezel-bed e tu ar Gevredidi.
* Lazhadenn ar c'habiten trevour Charles Fryatt, pa oa e penn ar vag dezougen-tud SS Brussels, hag en doa klasket stekiñ ouzh al lestr-spluj U-boot SM U-33
* Kaset d'ar strad ar bigi ospital HMHS Llandovery Castle, HS Koningin Regentes hag HMHS Dover Castle.

## Bannieloù

* Banniel ha skoed ardamez Morlu Impalaeriezh Alamagn
* Banniel Morlu Impalaeriezh Alamagn (1892–1903)
* Banniel Morlu Impalaeriezh Alamagn (1903-1919)

## Daveennoù

* ↑ (en) The Shelling of Scarborough in 1914, English Heritage
* ↑ [Amos|2017|p=1
* ↑ [Ben-Yehuda 2013 p=82]
# Omaha Beach

Omaha Beach a voe anv kod unan eus 5 traezhenn Dilestradeg ar 6 a viz Even 1944. Eno e tilestras soudarded Stadoù Unanet Amerika an 29th Infantry Division hag ar 1st Infantry Division en holl 34 250. E-tal e oa an 352. Volksgrenadier Division hag ar 716. Infanterie-Division, en holl 2 000 soudard. Omaha Beach a zo lec'hiet e kumunioù Colleville-sur-Mer, Saint-Laurent-sur-Mer, Sainte-Honorine-des-Pertes ha Vierville-sur-Mer e departamant Calvados e Bro-C'hall. Lesanvet eo bet "Bloody Omaha" dre an niver uhel a soudarded a voe lazhet e-touezh ar Gevredidi o tilestrañ.

## Disoc'h

En desped d'un difenn kreñv ha da kolloù uhel ar Gevredidi e voe beuzet an Alamanted ha gant an niver ha gant an diforc'h dafariñ milourel. Ar c'hirri-nij met dreist-holl kanolierezhioù ar morlu a flastras an Alamanted e-pad ma dage an troadegiezh. Ar c'holloù a oa bet ken uhel e Omaha Beach gant ar re Gevredet ma voe soñjet nullañ an Dilestradeg a-bezh.

### Ar c'holloù

Ar c'holloù a voe ar re uhelañ e-touezh an nerzhioù kevredet, 1000 marvet ha 2000 gloazet pe steuziet. Evit an Alamanted e vank sifroù da geñver ar 716. Infanterie-Division met kolloù uhel ha 200 marvet, 500 gloazet ha 500 steuziet evit ar 352. Volksgrenadier Division.
* Monumant war an traezh (Saint-Laurent-sur-Mer)
* Monunant da enoriñ an National Guard amerikan (Vierville-sur-Mer)

## Liammoù diabarzh
### Tachennoù dilestrañ all

* Gold Beach
* Juno Beach
* Sword Beach
* Utah Beach

### Kumunioù tachenn Omaha Beach

* Colleville-sur-Mer
* Sainte-Honorine-des-Pertes
* Saint-Laurent-sur-Mer
* Vierville-sur-Mer

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Omaha Beach Memorial
* 29th Infantry Division Historical Society
* Omaha Beachhead Danevell Ofisiel an Arme
* American D-Day: Omaha Beach, Utah Beach & Pointe du Hoc
* 352nd Infantrie Division History
* D-Day : renabl : Omaha Beach
* Skeudennoù eus Omaha Beach hag ar vered amerikan, ha testennoù gant Ernie Pyle hag ar prezidant Bill Clinton
* Lec'hienn ha daveoù diwar-benn dilestradeg an D-Day en Omaha Beach er yezhoù-mañ IT/EN/FR/DE languages
* IX Engineer Command
* pennad diwar-benn Omaha Beach e 'Battlefields Europe'
# Cecilia Gonzaga (1426 - 1451)

Cecilia Gonzaga (1426 - 1451) a oa merc'h da Gianfrancesco Iañ Gonzaga, kentañ markiz Mantova ha da Paola Malatesta.
# Anv ar rozenn (film)

Anv ar rozenn a zo ur film istorel kenbroduet etre Bro-C'hall, Italia ha Bro Alamagn, sevenet gant Jean-Jacques Annaud, deuet er-maez e 1986. Azasaet eo bet ar film diwar ar romant skrivet gant Umberto Eco e 1960, kontañ a ra istor ur manac'h, Guillaume de Baskerville, o kas da benn un enklask e-barzh ur manati evit kompren abalamour da betra ez eus menec'h o vervel.
Ar film en deus gounezet Cesar ar gwellañ film estren e 1987, ha resevet ez eus bet gantañ meur a briz e festivalioù all : gwellañ aktour (Sean Connery) er Deutscher Filmpreis e 1987 hag er BAFTA Awards e 1988, gwellañ pintañ ha kinklañ, gwellañ skeudenn ha gwellañ renañ arzel.

## Istor

E 1327, en un abati ‘mod sant Benead, ez eus menec’h o vont diwar wel. Guillaume de Baskerville, ur Frañsezad, gant skoazell Adso von Melk, a zo war an enklask.

## Evezhiadennoù

Advouezhiet e oa bet ar film e brezhoneg e 2024 gant Dizale ha skignet war Brezhoweb gant istitloù e brezhoneg hag e galleg.

## Fichenn deknikel

* Sevener : Jean-Jacques Annaud
* Skrid-aozañ : Gérard Brach, Alain Godard, Andrew Birkin hag Howard Franklin, diazezet war romant Umberto Eco
* Ti-produiñ : Les Films Ariane, FR3 Films Production, Cristaldifilm, Neue Constantin
* Kevredad dasparzhañ : Acteurs Auteurs Associés, 20th Century Fox, Constantin Film
* Sonerezh : James Horner,
* Komedianed vrudetañ : Sean Connery, Christian Slater, Helmut Qualtinger, Elya Baskin, Michael Lonsdale
* Padelezh : 131 munutenn,
* Yezhoù orin : saozneg, latin, italianeg
* Deiziad dont er-maez : 17 a viz Kerzu 1986.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Florent Grouin, Deiziataer sevenadurel miz Genver 2025 : Film Anv ar Rozenn, Brezhoweb, d'an 3 a viz Genver 2025
* ↑ Yann Boishardy, Abadenn Avel Em Fenn, Radio Bro Gwened, d'ar 6 a viz Genver 2025
* ↑ (fr) Vous avez déjà entendu Sean Connery parler breton ? Découvrez Le Nom de la Rose doublé dans cette langue !, AlloCiné, d'ar 1añ a viz Genver 2025

## Liammoù diavaez

* (en) Anv ar rozenn war IMDb
# Manufacture d'Armes de Tulle

Ar Manufacture d'Armes de Tulle (Labouradeg Armoù Tulle), anvet alies MAT, a zo bet e-touez al labouradegoù-Stad armoù pouezusañ e Bro-C'hall betek dibenn an XXvet kantved, asambles gant reoù Saint-Étienne ha Châtellerault. Diazezet e oa e Tulle (departamant ar Corrèze).

## Istor

E 1690 e voe treuzfurmet unan eus milinoù Tulle en un atalier evit sevel kanolioù fuzuilhoù. Peadra da sevel armoù a gaved nepell diouzh Tulle : dour evit lakaat ar mekanikerezhioù da vont en-dro, koad evit lammoù ha fustoù an armoù-tan, ha dir e mengleuzioù en Dordogne a-vremañ. Tamm-ha-tamm e kreskas an niver a atalieroù armoù er barrez. E 1777 e voent bodet diwar urzh Loeiz XVI hag anavezet evel ul Labouradeg Roueel.
En he barr e voe al labouradeg da vare ar Brezel-bed Kentañ, pa laboure 4.600 micherour etre he mogerioù. Al labouradeg a oa c'hoazh implijerez kentañ al Limousin pa voe serret e 1990 abalamour da adaozadur industriezh an armoù e Frañs. Ur mirdi war an armoù a voe savet e 1979 e Tulle. Ennañ e vez kinniget armoù a bep seurt, savet er gêr pe get. Lod anezhe a vez prestet gant Mirdi an Arme e Pariz. Pezh koshañ ar mirdi zo ur blatinenn-gailhastr savet e 1693 e Tulle, bet adkavet e-kichen New-York (Stadoù-Unanet).

## Armoù bet produet er MAT

N'eo ket klok ar roll-mañ. Kinniget eo an armoù produet en urzh kronologel.
* pistolennoù doare Ki-mor
* pistolennoù Morlu Stumm 1779
* fuzuilhoù Chassepot
* fuzuilhoù Gras
* fuzuilhoù Lebel
* fuzuilhoù ha karabinennoù Berthier
* Fusil Automatique M1917
* pezhioù evit ar fuzuilhoù-mindrailher FM 24/29
* pistolennoù damaotomatek PA 35S (kanolioù ha riklerezioù)
* pistolennoù-mindrailher MAT 49
* fuzuilhoù-chase

## Gwelet ivez

* Manufacture d'Armes de Saint-Étienne
* Manufacture d'Armes de Châtellerault
* Manufacture d'Armes de Bayonne

## Levrlennadur

* CAYRE Yves, Histoire de la Manufacture d’armes de Tulle de 1690 à 1970, Tulle, MAT, 1973, 273 p.

## Daveennoù

* 1 2 (fr) GIOVANNI Mathilde, Le musée des Armes de Tulle, war Détours en Limousin, 03/06/2016 (lennet d'an 18/09/2024)
* ↑ (fr) PHILIPPE Olivier, L’ancienne Manufacture d’armes de Tulle reste le garant de l’histoire ouvrière de la ville, e La Montagne, 22/07/2013 (lennet d'an 18/09/2024)
* ↑ (fr) Informations touristiques sur le musée des armes de Tulle, Annuaire Tourisme France (lennet d'an 18/09/2024)
* 1 2 (fr) À la découverte des collections du musée des armes, levrig da bellgargañ, 2017 (lennet d'an 18/09/2024)