# Ottomar Anschütz

Ottomar Anschütz (16 a viz Mae 1846 e Leszno, proviñs Poznań e Prusia - 30 a viz Mae 1907 e Berlin-Friedenau) a oa unan eus al luc'hskeudennerion gentañ. Ne oa ket ur skiantour ; un arzour e oa, a veze bepred o klask kenderc'hañ labour eus an dibab dre wellaat dizehan perzhded dreist e luc'hskeudennoù. Peogwir en devoa dibabet en ober dre arwellaat e vinvioù e troas da unan eus ijinadennerien bouezusañ en Istor ar luc'hskeudennerezh pa ijinas al luc'hskeudenniñ prim ha, pelloc'h, en hini ar sinema abalamour d'e elektrotakiskop.
Mab d'ul liver-kinkler a laboure e tiez ha kastilli e gorn-bro e oa Ottomar Anschütz. Abred e voe dedennet gant arz al luc'hskeudennerezh, ur gambr zu a stalias e ti e dud evit e studiañ. D'an oad a 18 vloaz, e 1864 ha betek 1868, e voe stummet gant al luc'hskeudennerion Ferdinand Beyrich e Berlin, Franz Hanfstaengl e München ha Ludwig Angerer e Wien. Goude-se e warlerc'hias e dad en ur genderc'hel gant e enklaskoù war al luc'hskeudennerezh.

## Al luc'hskeudennerezh prim

Adalek 1882 e voe brudet evel luc'hskeudenner, a rae gant ur c'hamera en devoa aveet gant ur stanker dre stignoù a roe tu da verraat ar c'hizvezh, ha gant ur wikefre dre dredan da reizhañ al luc'hwezañ. Daouzek benveg a reas da gentañ, gant harp e amezeg Schneider a oa un oberour ograou, ha 24 diwezhatoc'h.
E 1883 e luc'hskeudennas kezeg gant e venveg, hag e 1884 e reas ur rummad luc'hskeudennoù eus c'hwiboned war nij a zo brudet hiziv c'hoazh peogwir ez awenjont an nijer Otto Lilenthal pa oa oc'h ober enklaskoù war e blaverezioù Luc'hskeudennoù all a gemeras e Liorzh loened Breslau hag e lec'hioù all.
E 1884 ivez e voe goulennet digantañ luc'hskeudenniñ pleustradegoù brezel ar marc'hegerezh impalaerel e Wrocław ; div luc'hskeudenn a voe moullet er gazetenn Illustrirten Zeitung e Leipzig dre Autotypie, un argerzh nevez bet breouet daou vloaz abretoc'h gant George Meis Bach e München. E 1886 e labouras evit Maodiernezh prusian ar Brezel en Hannover, ma luc'hskeudennas pleustradegoù ar marc'hegerezh adarre.
D'ar 27 a viz Du 1888 e vreouas ur c'hamera nevez a oa aveet gant ur stanker a oa staliet a-serzh e-tal ar blakenn-luc'hskeudenniñ. Gouest e oa ar benveg-se da serriñ e stanker en 1/1000 eilenn, ar pezh a voulc'has an hent d'al luc'hskeudenniñ prim. Gwellaet e voe an ijinadenn a-feur ma voe fardet ha gwerzhet gant an ti Goerz eus 1890 betek 1927.

## Al luc'hskeudennerezh a-steudadoù

* Pennad pennañ : Elektrotakiskop.
| Un elektrotakiskop | D'an hevelep mare e oa Ottomar Anschütz o labourat war ur benveg deveret diouzh zoetrop William George Horner (1834). En e venveg a anvas Wundertrommel ("taboulin marzhus") da gentañ, Schnellseher ("Primweler") da c'houde, e stage steudadoù luc'hskeudennoù prim ouzh ur granenn-dro ; dre faoutoù e c'halled gweled ar skeudennoù blivet. E 1887 e vreouas an elekrotakiskop, hag e 1891 un doare nevez anezhañ, buanoc'h ha kaset dre dredan, a anvas Elektrische Schnellseher. D'ar 6 a viz Du 1894 e voe breouet un deveradenn arall eus e venveg, a oa un elektrotakiskop-tredan a oa gouest da vannañ ar skeudennoù war ur skramm ; abadennoù reoliek a aozas betek dibenn miz Meurzh 1895, kent ma vije ijinet ar ger sinema, dirak saliadoù tud o devoa paeet evit o gwelet e Berlin. Ar wezh diwezhañ eo ma voe gwelet an elekrotakiskop o vont en-dro. |

## Diwezh

Adal 1895 e voe anvet O. Anschütz da guzulier an impalaer Wilhelm II a-zivout al luc'hskeudennerezh ; gant an impalaer hag e diegezh e veajas da Balestina e 1899. D'an hevelep mare en devoa digoret ur stal da werzhañ rikoù evit ar vicher e Berlin, ha skrivet ul levr anvet Die Photographie im Hause ("Al luc'hskeudennerezh er gêr") a voe embannet e 1901 hag a vroudas kalz yaouankizoù da fardañ binvioù-luc'hskeudenniñ kent mont war ar vicher. Etre 1894 ha 1907 e tapas Ottomar Anschütz 36 breou evit rikoù evel stankerioù, reizhoù-diskuliañ, benioù, skrammoù hag all.
Betek e varv e chomas feal Ottomar Anschütz da berzhded ar skeudennoù : pa veze e luc'hskeudennoù war ziskouez koulz er Stadoù-Unanet hag en Europa abalamour d'o ferzhded dreist en em gavas dic'houest da labourat gant ar filmoù gweñv bet lakaet war marc'had Europa gant an ti amerikan Eastman-Kodak, rak ne oant ket ken kizidik ha solius evel ar rikoù e oa boas da embreger.

## Notennoù

* ↑ Wikipedia polonek
* ↑ Deac Rossell, op. cit
* ↑ Lilienthal Museum (de) (en)
* ↑ Breou niv. 49919 (de)

## Levrlennadur

* Deac Rossell (1997), Ottomar Anschütz and his Electrical Wonder, Projection Box, ISBN 978-0-9523941-8-1 (en)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn diwar-benn Ottomar Anschütz (de)

## Pennadoù kar

* Tomatrop (1824)
* Zoetrop (1834)
* Fenakistoskop (1841)
* Folioskop (1868)
* Praksinoskop (1877)
* Zoopraksiskop (1879)
* Elektrotakiskop (1887)
* Mutoskop (1894)
a vo kavet e Wikimedia Commons.