OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Epanalepsenn

An epanalepsenn (diwar ar ger henc'hresianek ἐπανάληψις / epanálêpsis « adlavar ») zo un doare lavar diazezet war ur ger hag a gaver e dibenn ul lavarenn hag a vez adimplijet e penn kentañ eil rann ar frazenn. An epanalepsenn a c'haller skeudenniñ evel-hen: A, A ______ .
# Flemmadenn

Ar flemmadenn, pe sarkasm (eus ar ger latin sarcasmus, deuet eus ar ger henc'hresianek σαρκασμός / sarkasmos, diwar σαρκάζειν / sarkázein hag a dalv kement ha drailhañ kig) zo ur c'hoapadenn flemmus taolet d'un den d'e c'hodisat. Alies e vez c'hwerv hag aozet d'ober droug. Ne vez ket fentus atav, met ne vez ket dous na dizrouk morse.
A-wechoù e vez enebet flemmadenn, drouk eta, ouzh goapaerezh, pe godiserezh, dre ma ne vijent ket drouk.
E 1732 e kaver ar verb flemmañ e Geriadur Gregor evit lavarout ober droug.

## E yezhoù all

* E 1579, e kaver e saozneg, e The Shepheardes Calender gant Edmund Spenser:
    Tom piper, an ironicall Sarcasmus, spoken in derision of these rude wits, whych ...
* Evit ar ger sarcastic, a gaver diwezhatoc'h, adal 1695.

## Komzoù

* «"Sarcasm is the lowest form of wit, but the highest form of intelligence."» Oscar Wilde.

## Pennadoù kar

* flemmgan
* flemmskrid

## Lennadur

* Taylor, Charlotte (2017). "Women are bitchy but men are sarcastic? Investigating gender and sarcasm". Gender and Language. 11 (3): 415–445. doi:10.1558/genl.27906

## Liammoù diavaez

* (en) http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4384734.stm
# Georgia (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Georgia zo un anv-bro hag un anv-badez.

## Lec'hanvadurezh
### Broioù

Teir bro zo anvet Georgia
* Ur vro eus ar C'haokaz, Georgia pe Jorjia.
** Meur a vartezeadenn zo diwar-benn ar gerdarzh: pe ar sant Jorj, pe ar ger henc'hresianek georgos, labour-douar (orin anv ar sant ivez)
* Ur stad eus gevred ar Stadoù-Unanet : Georgia,
** diwar anv ar roue saoz George II
* Un enezenn e Meurvor ar Su : Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su
** diwar anv ar roue saoz George III.

### Lec'hioù all

* Ur strizh-mor e Kanada: Strizh-mor Georgia
* Ur bae e Kanada: Bae Georgia
* Ur gêr er Stadoù-Unanet : Georgia, Vermont
* Georgia-Nevez unan eus Inizi Salomon

## Tud

Un anv-bihan saoznek eo Georgia.
* Georgia (anv-badez)

## Pennadoù kar

* Giorgia
# Gousperoù

Ar gousperoù zo un ofis relijiel kristen, evel an oferenn, nemet a eil renk.

## Gerdarzh

Dont a ra eus ar ger latin « vespera » : an abardaez. Dont a ra ar ger latin eus ur ger henc'hresianek a dalv « kuzh-heol » (gwelout Hesperidezed).
# Herpes

An herpes (eus ar ger henc'hresianek ἕρπης - herpes), pe herpes simplex, zo ur c'hleñved hag a laka tanijenn er c'hroc'hen deuet diwar ar viruz Herpes simplex. Dre vras ez eus daou seurt herpes:
* herpes ar weuz, a vez lavaret beulbez anezhañ ivez, a gaver ivez war an dremm, war ar fri, eo ar stumm ordinal, met gallout a ra tizhout an daoulagad
* herpes ar c'haol, pe ar reizh, a c'hoarvez war groc'hen kourzh ar merc'hed, pe war kalc'h ar baotred.
Lavaret e vez ar memes anv eus ar c'hleñved hag eus ar viruz peurvuiañ, met diaesoc'h eo an traoù da ziluziañ, ha daou viruz eo a zo.

## Barradoù

Skeiñ a ra an herpes a varradoù, a bad pell pe belloc'h hervez an dud, hervez pegen yac'h pe skuizh e vezont a-hend-all, etre 2 hag 21 deiz: pa vez skoet daou zen en un tiegezh e c'hall an eil bout pareet (distanet kentoc'h, rak n'eus pare ebet) dindan tri devezh, hag egile chom tapet e-pad teir sizhun. Goude ar barrad kentañ ec'h a ar viruz da repuiñ en nervennoù ha ne guita ket ar c'horf a-hed-buhez ken. C'hoarvezout a ra ar barradoù bep an amzer, diasur e vez ar penaos hag ar perag, met gouzout a reer petra a aesa d'ar viruz skeiñ: kenstok daou gorf, goulioù, skuizhder, heol.

## Pare

Louzoù zo ouzh an herpes, met pare ebet n'eus outañ c'hoazh. Da virout ouzh an herpes e vije ret chom hep stekiñ ouzh tud klañv. Met kuzh eo ar c'hleñved etre ar barradoù: bihanaat ar riskl a c'haller, mirout outañ n'haller ket. Ouzhpenn-se, goude ur pennad, ne deu ket barradoù ken da lod tud, ken e kredont int pare, pa n'int ket.
Louzoù a vez roet gant medisined hag a c'hall skañvaat ar boan ha berraat ar barradoù, netra ken: traet a zo da lakaat war ar goulioù, ne vezont ket ken efedus war an holl, ha kachedoù zo ivez. Ar vaksinoù a vezer oc'h arnodiñ n'int ket efedus evit poent.
Sed al louzoù enepviruz a vez roet: aciclovir (acyclovir), valaciclovir (valacyclovir), famciclovir, ha penciclovir. Aciclovir eo al louzoù koshañ, a zo jenerik ivez bremañ.

## Ar viruzoù

Viruz an herpes simplex a zo daou zoare dezhañ, hag a vez graet HSV-1 ha HSV-2 anezho.

## Levrlennadur

* R. H. Kampmeier: Herpes genitalis: a clinical puzzle for two centuries. Sex. Trans. Dis. (1984) 11: S. 41

## Liammoù diavaez

* (en) Herpes Simplex
* (es) ¿Qué es herpes genital?
# Hierofant

Ur hierofant a oa ur beleg en Hellaz kozh, ha dreist-holl an hini a gase en-dro lidoù kevrinoù Eleusis hag a gelenne an deskidi.

## Gerdarzh

Eus ar ger henc'hresianek ἱερός / hierós, « sakr », ha φαίνω / phaínô, « dizoloiñ»)
# Kallaiked

Kallaiked, pe Gallaeked, diwar an anv latin Gallaeci pe Callaeci, eus ar ger henc'hresianek Καλλαϊκοί, a oa ur bodad pobloù kelt pe keltekaet e gwalarn Ledenez Iberia (Galiza hag Asturiez), dre ma oa kelt o sevenadur pe o yezh, - met kenemglev entre ar glaskerien n'eus ket - e gwalarn ledenez Iberia, a-raok an Impalaeriezh roman. Ar gerioù gallaecus/gallaeco ivez, adal diwezh an impalaeriezh, betek ar Grennamzer, a veze graet ouzh tud Gallaecia ha Galicia, gerioù deuet da vout galego hiriv.

## Levrlennadur

* Coutinhas, José Manuel - Aproximação à identidade etno-cultural dos Callaeci Bracari, Porto, 2006.
* Guerra, Amílcar - Nomes pré-romanos de povos e lugares do Ocidente Peninsular, Lisboa, 1998.
* Kruta, Venceslas - Les Celtes. Histoire et Dictionnaire, Pariz, 2000.
* Queiroga, Francisco - War and Castros, Oxford, 1992.
* Silva, Armando Coelho Ferreira da - A Cultura Castreja no Noroeste de Portugal, Paços de Ferreira, 1986.
* Tranoy, Alain - La Galice Romaine, Pariz, 1981.

## Notennoù

* ↑ Povos Pré-Romanos da Penónsula Ibérica
* ↑ Atlas ar bed keltiek, M. Bodlore-Penlaez, E. Chartier-Le Floc'h, D. Kervella, Coop Breizh, 2014, p. 33
# Kaneforenn

Ur ganeforenn (diwar ar ger henc'hresianek κανηφόρος, "a zoug paneroù") a oa ur plac'h yaouank, etre unnek ha pemzek vloaz, eus ur familh uhel, e servij an doueez Atena, hag a zouge paneradoù profoù war he fenn e-pad ar prosesionoù relijiel en Aten en Henamzer. Kinklet e veze paneradoù ar c'haneforenned gant bleunioù ha garlantezioù, karget e vezent gant traezoù a servije d'an azeulerezh, evel kontilli ha boued ...
Ar merc'hed kenedusañ a veze lakaet da ganeforenned, da hoalañ an doueed, ar briñsed, hag a deue da bokat dezho.

## Lennegezh

Er gomedienn Lisístrata , gant Aristofanes, e lavar un itron e oa bet "kaneforenn hag e touge ur c'holierad fiez" (Lisístrata, 641-647).

## Skeudennoù

* Delwenn ur ganeforenn e Lyon.
* Kaneforenn , e kastell Maisons.
# Katoligiezh

Ar Gatoligiezh, pe relijion gatolik, a zo ur rann eus ar Gristeniezh roet da welet gant an Iliz katolik ha savadurioù anezhi. He dogmoù hag he fennsturiennoù a zo diazezet war An Testamant Kozh hag An Testamant Nevez. O vezañ ma 'z eo ar Gatoligiezh ur relijion gristen e vez diazezet war buhez ha kelennadurezh Jezuz-Krist. Un iliz eukaristik an hini eo ha krediñ a ra hec'h izili e bezañs Jezuz-Krist e Sakramant an Aoter. Diwar kelennadurezh Tadoù an Iliz hag ar senedoù-Iliz evel hini Trento (1545-1563), hini Vatikan I (1870) pe hini Vatikan II (1962-1965) e vez sturiet an Iliz-se. Evit ar Gatoliked, ar Skritur Santel hag an Hengoun a vez red kelenn ha kehelañ anezho.
Perzh pouezusañ an Iliz Katolik a vez anaoudegezh vat graet da aotrouniezh ar Pab, an aotrou 'n Eskob a Rom, warlerc'hiad Sant Per. Bodet e vez er Gatoligiezh Iliz Katolik ar C'hornog hervez al liderezh latin hag ilizoù katolik ar Reter.
Diouzh ar sifroù roet gant Rom hag embannet bep bloaz er Britannica Book of the Year, bez e vefe 1 131 milion a dud badezet en Iliz katolik. En o mesk, ouzhpenn 600 milion a dud en Amerika ha 275 milion en Europa. Er re-se ziwezhañ e vez kontet an 10 milion bennak a dud a zo katolik hervez liderezh ar Reter.
Da gentañ ne oa kaoz nemet eus kristeniezh, met adalek marevezh ar brotestantiezh, er XVIvet kantved e komzer eus katoliked, ha n'eo ket eus kristenien hepken. Evel ma weler mat e-barzh ar C'hredo, an Iliz a zo katolik evit tud an Ortodoksiezh, ivez.
Un diforc'h a vez red ober etre ar Gatoligiezh hag an Iliz Katolik. Ar ger-mañ a denn d'ar savadurioù ha d'an dud.

## Anvidigezhioù

Ar ger « katoligiezh » a zeu eus ar ger henc'hresianek καθολικός / katholikós, a dalvez "hollek" pe "hollvedel", da lavarout eo hollvedelezh kemenn ar C'hrist.
Ilizoù ar milved kentañ a rae ortodoksel ha katolik diouto abalamour ma vezent oc'h heuliañ pizh ar "C'hredennoù Reizh" (doxa ortho) hag o sentiñ pizh ouzh hollvedelezh kemenn Jezuz-Krist, pere a veze bodet er savadur nemetañ, Iliz kristen ar C'hornog hag ar Reter. Hervez ar gatoliked, ar ger "katolik" a sinifi meur a dra hag a glot an eil ouzh egile : "hollvedel", "bout unanet er C'hrist" ha "doujañ ar feiz reizh ha klok a venn an Aotrou Doue".
War a hañval, ar wezh kentañ ar ger-se da vezañ implijet a oa tro-dro d'ar bloavezh 112 gant Ignas Antioch en e "Lizher d'ar Smirniotiz".
Sened-iliz kentañ Konstantinopl (381) a implij ar ger evit sevel ar C'hredo : « Krediñ a reomp en Iliz santel, katolik hag abostolig ».
Er yezh voutin e vez anv eus ar "Relijion gatolik", hogen, e gwirionez e vefe ret komz kentoc'h eus ar gredenn gatolik, a zo resisoc'h, rak eus ar relijion gristen eo ez eus anv e gwirionez.
# Kurunenn

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ur gurunenn, ger brezhonek deuet eus an anv latin corona, deuet eus ar ger henc'hresianek korôné, zo un anv boutin roet da veur a dra.

## Pennwisk

Ur pennwisk, arouez ar rouaned eo. Gwelout: Kurunenn (pennwisk).

## Istor

* Kurunenn Aragon
* Kurunenn Bro-C'hall
* Kurunenn Kastilha

## Kêraozouriezh

* Kurunenn drogêrel

## Moneiz

Meur a voneiz en Europa an hanternoz zo bet anvet kurunenn.

## Pennadoù kar

* Couronne
* Corona
* Coruña

## Notennoù

* ↑ E henc'hresianek e talvez κορώνη (korônê) kement ha « kavan », nemet, dre hevelebekaat gant stumm pigos an evn, en deus servijet da envel meur a dra, kromm pe gamm, hag en o zouez ar gurunenn (gwelout Pierre Chantraine, Dictionnaire étymologique de la langue grecque, histoire des mots, vol. 1 (1970), p. 570). Kement-se a gomprener aesoc'h pa soñjer da gentañ er gurunenn lore, ha goude nemetken er gurunenn vetalek kelc'hiek.
# Mandeegezh

Ar vandeegezh zo ur relijion gnostek eus Irak, ma azeuler Adam, Abel, Seth, Enos, Noe, Shem, Aram ha Yann ar Badezour. Disteurel a reer Abraham, Moizez ha Jezuz. Dont a ra an anv manda eus ur ger arameek hag a dalv kement hag anaout, evel ar ger henc'hresianek gnosis.

## Istor

Hervez hengoun ar Vandeegerien (rak n'eo ket koshoc'h o dornskridoù eget ar XVIvet kantved) e vefe bet savet o c'humuniezh en-dro da Yann ar Badezour en II$^{vet}$ kantved. Hervez ar skiantourien e oant aet eu kreisteiz Palestina da Mezopotamia er c'hantvedoù kentañ goude JK. Semited int, ha komz a reont mandeeg, ur rannyezh arameek.
A-raok 2003 ha deroù brezel Irak e oa 65 000 mandeeger en Irak, a-hed lezioù ar stêrioù Tigr hag Eufrat ha war-dro ar Chatt-el-Arab, war-lerc'h kember an Tigr hag an Eufrat, ha darn anezho en Iran hag e Khuzestan.
Strewet eo an darn vuiañ bremañ, aet da Iran dreist-holl, hag ivez da Siria, Jordania, ha broioù europat. En Irak eo koazhet o niver ken ez int aet da get koulz lavarout.

## Pennadoù kar

* Mandeeg
# Moneta

Moneta a oa, da gentañ, an anv latin (Monēta e latin) roet e Roma da Mnemosyne, doueez an eñvor e mojennoù Hellaz. Tamm-ha-tamm, war a seblant, ez eus bet kemmesk etre an doueez-se ha Junon, c'hoar ha pried an doue meur Yaou, a veze graet Iūno Monēta anezhi e latin.
Eus an anv Monēta e teu ar gerioù brezhonek "moneiz", ha "minter", evel ma teu meur a c'her all c'hoazh e meur a yezh :
* e saozneg : money "arc'hant", ha mint (al lec'h ma vez skoet moneiz gant ur minter),
* er yezhoù romanek : monnaie e galleg, moneta en italianeg, moeda e portugaleg, monedă e roumaneg, moneda e spagnoleg,
* e yezhoù arall c'hoazh, evel Монета (distaget "moneta") e ruseg pe c'hoazh Münze en alamaneg pe mynt e svedeg.

## An doueez Moneta

Pa greskas levezon relijion Hellaz e Roma e voe azeulet an doueez Moneta, kevatalez d'an doueez hellazat Mnemosyne ("Μνημοσύνη"), doueez an eñver ha mamm Merc'hed an Awen. Diwar hec'h anv e teu ar verb latin monēre (a dalvez kement ha "degas da soñj", "kemenn".) Meneg anezhi zo en ur skrid gant Livius Andronicus (Latin Odyssey) : Nam diva Monetas filia docuit (" o vezañ ma'z eo kelennet gant merc'h doueel Moneta ...", darnskrid 21 Büchner), a c'hall bezañ ar c'hevatal da Od. 8,480-1 pe da 488.
An anv, pe anv-gwan, Moneta, roet da Juno a deu kentoc'h eus ar ger henc'hresianek "moneres" ("μονήρης"), kar d'ar ger "monos", unan, hag a dalv kement ha "digenvez, dispar". En amzer Andronicus e voe kemmesk etre anvioù an div zoueez.

## Junon Moneta

E Roma e oa un templ anvet Templum Iunonis Monetæ war ar Menez Capitolinus, a-us d'ar Forum. Eno e veze mintet ar pezhioù moneiz, en amzer ma veze liammet an temploù hag ar mintañ moneiz.

## Lennegezh

Moneta zo un dudenn a bouez er varzhoneg "The Fall of Hyperion: A Dream" gant ar barzh saoz John Keats (1796-1821).

## Daveoù

* ↑ (en) John Keats (1818), Skrid ar varzhoneg.
# Pedro

Pedro zo un anv-badez galizek, spagnolek ha portugalek, roet d'ar baotred; klotañ a ra gant Pêr e brezhoneg.

## Gerdarzh

Dont a ra eus an anv latin Petrus, hini an abostol a voe pab kentañ an Iliz. Dont a ra eus ar ger latin "petra" (maen), deuet eus ar ger henc'hresianek "η πετρα", hag a dalvez "maen, roc'h". Troidigezh an anv arameek Kephas, pe Cephas n'eo ken, ur ger hag a dalvez "maen".

## Adstummoù

* Pêro, henstumm
* Perico, stumm-bihanaat e spagnoleg.

## Yezhoù all

* Gwelout er pennad Pêr.

## Tud
### Rouaned

* Pedro Iañ
* Pedro II
* Pedro III
* Pedro IV
* Pedro V
* Pedro de Aragón, anv meur a roue
* Pedro de Castilla, anv meur a roue
* Pedro de Portugal, anv meur a roue

### Tud all

E-leizh a dud zo bet anvet Pedro, en o zouez:
* Pedro Almodóvar, filmaozer spagnol
* Pedro Calderón de la Barca (1600-1681)
* Pedro Delgado, marc'hhouarner spagnol
* Pedro Infante, kaner mec'hikan.

## Disheñvelout
### Anv-badez hag anv-tiegezh

| Pedro Álvarez Pedro Álvarez de Toledo* Pedro Aparicio* Pedro Araya* Pedro Blanco* Pedro Castro* Pedro Cevallos* Pedro Díaz* Pedro Enríquez* Pedro Fernández Pedro Flores* Pedro García Pedro González Pedro García Conde* | Pedro Gil* Pedro Godoy* Pedro Guerrero* Pedro Henríquez* Pedro Hernández Pedro Jiménez Pedro López Pedro Luján Pedro Manrique* Pedro Manrique de Lara* Pedro Martínez Pedro Medina Pedro Molina* Pedro Morales* | Pedro Moreno* Pedro Muñiz* Pedro Muñoz Pedro Núñez Pedro Ortega Pedro Páez Pedro Pérez Pedro Pérez Fernández* Pedro Porcel* Pedro Portocarrero* Pedro Ramírez Pedro Ramos Pedro Reyes* Pedro Rodríguez | Pedro Romero Pedro Ruiz Pedro Sainz de Baranda* Pedro Sánchez Pedro Santana Pedro Soto* Pedro Suárez Pedro Teixeira* Pedro Téllez-Girón* Pedro Torres Pedro Urraca* Pedro Valdivia* |

## Lec'hioù

* Pedro, kêriadenn e kumun Montejo de Tiermes, en proviñs Soria, e Spagn;
* Point Pedro, Sri Lanka

## Pennadoù kar

* San Pedro
* São Pedro
# Sofia (anv-badez)

Sofia, pe Sophia, zo un anv-badez a gaver e meur a yezh.

## Orin

Dont a ra eus ar ger henc'hresianek Sofia, hag a dalv kement ha furnez.

## Yezhoù all

* Sofia, en italianeg ha svedeg,
* Sofía e spagnoleg
* Sofie pe Sofia e svedeg
* Sophia, e saozneg
* Sophie en alamaneg ha galleg
* Zofia e poloneg

## Tud
### Rouanezed ha priñsezed

* Sofia Minsk (1140-1198)
* Anna Sofia Danmark (1647-1717)
* Sofia Romanova (1657-1704), rejantez Rusia
* Sofia Magdalena Danmark (1746-1813), rouanez Sveden ;
* Sofia Sveden, anv meur a briñsez
* Sofia Albertina Sveden, priñsez svedat
* Sofia Bernadotte, priñsez svedat

### Tud all
#### XVIvet kantved

* Sofia Johansdotter Gyllenhielm (1556/59 – 1583), bastardez da roue Sveden

#### XVIIvet kantved

* Sofia Alekseyevna (1657 – 1704), rejantez Rusia

#### XVIIIvet kantved

* Sophia Baddeley (1745–1786), aktourez ha kourtizanez saoz
* Sophia Lee (1750 – 1824), romantourez saoz

#### XIXvet kantved

* Sophia Karp (1861–1904), akourez rouman yidek
* Sofia Kovalevskaya (1850-1891), matematikourez rus
* Sophia Peabody Hawthorne (1809–1871), livourez stadunanat

#### XXvet kantved

* Sofia Berntson, kanerez svedat
* Sofia Coppola, filmaozerez stadunanat
* Sofia Gubaidulina (1931-), sonaozourez rus-tatar
* Sofia Källgren, kanerez svedat
* Sophia Loren, aktorez italian
* Sofia Milos, aktourez italian-gresian
* Sofia Polgar, echedourez hungarat
* Sofia Rotaru, kanerez moldav

## Sofie

* Sofie Sager, skrivagnerez svedek

## Pennadoù kar

* Sofia Karlsson, anv meur a vaouez.
# Tiranoktoned

An Diranoktoned eo an anv a reer eus daou zen, Harmodios (war-dro 530-514 kent JK) hag Aristogeion (war-dro 550-514 kent JK),, a lazhas Hipparc'hos, tirant Aten, er bloavezh 514 kent JK, hag a voe lazhet tost kerkent. An "dieuberien" a vez graet anezhe ivez.
Dont a rejont da vezañ harozed eus Aten abalamour do ferzh e diskar an diranted. Bet int ar c'hentañ Gresianed a voe kavet dellezek gant o c'henvroidi da gaout un delwenn savet dezhe.
An div vammenn bennañ diwar-benn drouklazh an tirant eo hini Toukidides (VI, 56-59) ha Bonreizh Aten (XVIII) gant Aristoteles.

## Marevezh istorel

Kemer ar galloud a reas Peisistratus e 561. Un tirant a vez graet anezhañ, met ar ger henc'hresianek tyrannos ne dalvez ket e oa un den kriz, nemet eo dre nerzh eo e kemeras ar galloud. Peisistratus a blije d'ar bobl peogwir e reas pinvidigezh ha galloud Aten, goude ma veze kasoni outañ e tiegezhioù an noblaénsed kozh o doa kollet ar galloud.
Pa varvas Peisistratus e 527/528 e renas e zaou vab Hippias hag Hipparc'hos war e lerc'h. Kenderc'hel a rejont hervez an hent diskouezet dezho gant o zad, met displijet e voe an dud pa grogas Hipparc'hos da c'hoari gant e c'halloud.

## Ar muntr

Kement-se a c'hoarveze er bloavezh 514 a-raok JK eta. Un atenad eus ar renkad etre e oa Aristogiton, hervez Thucydides, war-dro 35 bloaz dezhañ. Hervez Lukian Samosata avat, en e ziviz flemmus Ar C'horbiner (48), e oa Aristogiton « un den eus ar werin hag ur paour».</ref>.
Harmodios, ur paotr yaouank eus noblañs kêr, e "bleuñv kened e yaouankiz" hervez an istorour, a oa e vuiañ-karet, e eromenos.
Hervez Toukidides, en doa bet Hipparc'hos, hag eñ unan eus ar Bisistratided (gourvibien an tirant kozh Pisistratos), ur gabestrenn digant Harmodios. Evit reiñ un distro lous e klaskas un doare a-feson.
Pediñ a eure c'hoar ar paotr yaouank da vezañ kaneforos (dougerez ar baner) e lidambroug ar Panathénées. Kement-se a oa un enor ha ne veze kinniget nemet da verc'hed uhelañ tiegezhioù Aten. Goude-se, dirak an holl, e kasas anezhi kuit war-zigarez ne verite ket an enor-se.
Hervez Aristoteles, e oa Thessalos, mab da serc'h Peisistratus, ur vaouez a oa genidik a Argos anezhi, un den a oa hanter-vreur da Hipparc'hos neuze, hag en doa bet ar gabestrenn digant Harmodios hag a viras ouzh e c'hoar a vezañ kaneforos. Ne vern penaos eo war-lerc'h an darvoud-se e c'hoantaas Harmodios hag Aristogiton klask kaout an dizober eus Hipparc'hos, a reas ar vezhekadenn, hag ivez eus e vreur Hippias, a oa ar galloud etre e zaouarn e gwirionez.

## Liammoù diavaez

* Istor Harmodius hag Aristogiton Projet Androphile - Ar garantez etre paotred en istor ar bed

## Notennoù

* ↑ Eus an henc'hresianeg τύραννος, túrannos, « tirant » ha κτείνω, kteínô, « lazhañ »
* ↑ W.E.H. Lecky History of European Morals, (embannadur 1898), II, 274-95
* ↑ Toukidides Brezel Peloponnesos (VI, 54, 2).
* ↑ Brezel Peloponnesos (VI, 56, 1).
* ↑ Patrom:AriCon (XVIII, 2).
# Kimera

Kimera pe C'himera (Χίμαιρα Khímaira, latinekaet e Chimaera) zo un euzhvil e mojennoù Hellaz kozh. Peurvuiañ e vez kontet da gaout penn ul leon, korf ur c'havr (a-wechoù penn ur c'havr ouzhpenn) ha lost un aerouant. Lazhet e voe gant Bellerofon.

## Ar vojenn

Merc'h e oa da Tyfon ha da Ec'hidna. Freuz a reuz a rae e Lykia, en Azia Vihanañ, pa voe roet urzh da Vellerofon, gant ar roue Iobates, d'he lazhañ. Dont a-benn a reas an haroz gant e varc'h askellek Pegasos.

## Gerdarzh

Dont a ra hec'h anv eus ar ger henc'hresianek Χίμαιρα/Khímaira, an anv a veze graet eus ur c'havr yaouank he deveze tremenet ur goañvezh (χεῖμα / kheîma). Tremenet eo ar ger e latin, Chĭmæra, hag adkavet e vez en holl yezhoù latin hag en un toullad re all c'hoazh.

## Notennoù

* ↑ Geriadur Ménard p. 246.

## Pennadoù kar

* Bellerofon
* Pegasos

## Levrlennadur

* Károly Kerényi, The Heroes of the Greeks, 1959, Londres et New York: Thames and Hudson
* Harry Thurston Peck, Harpers Dictionary of Classical Antiquities : Chimaera, 1898 ((en)
* Lec'hienn Perseus
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alegorienn

Un alegorienn (diwar ar gerioù henc'hresianek ἄλλον / állon, « tra all », hag ἀγορεύειν / agoreúein, « komz dirak an holl ») zo un doare skeudenniñ ameeun hag a implij un dra (den pe ober) evel arouez un dra all, meizad difetis peurvuiañ, pe kentel a vuhezegezh diaes da aroueziañ war-eeun.

## Yezh

E Geriadur Vallée e kinnig an oberour ar gerioù parabolenn ha dammeg, diwar ar ger kembraek dameg, a dalvez kement ha parabolenn. Alegori hag alegorienn a gaver e Geriadur Favereau. Geriadur Ménard a ginnig ur ger adammeg, kenorin gant ar ger dammeg meneget dija. Allegorienn a gaver en implij gant Diwan.

## Lennegezh

El lennegezh ec'h implijer an alegorienn evel un hir a vetaforenn, evel en Alegorienn ar vougev, gant Platon.

## Pennad kar

* Alegorienn al liverezh
* Alegorienn ar sonerezh
* Alegorienn ar vougev

## Notennoù

* ↑ Dameg, displeget evel "stori i ddysgu gwers neu wirionedd, chwedl" e-barzh Y Geiriadur Mawr ; meneget eo ar gerioù aralladur, ha gourmojenn ivez e Geriadur Vallée.
* ↑ Brezhoneg21 - Lennegezh
# Gladveli

Ar c'hladveli, pe gladveliezh, eo galloud ar binvidien, an dud a beadra. Ur ger all a implijer a-wechoù ivez, ploutokratiezh, savet diwar ar gerioù henc'hresianek ploutos, pinvidigezh, ha kratos, beli, galloud.
# Kleñved an anaoud

Kleñved an anaoud, pe anozognoziezh zo ur c'hleñved a lam digant an den an ananaoudegezh eus e nammoù. Anozognoziezh a deu eus ar gerioù henc'hresianek nosos, " kleñved ", ha gnosis, " anaoudegezh ", hag an- pe a- evel rakger. Savet e voe an anv gant an neurologour Joseph Babinski, en 1914. C'hoarvezout a ra kleñved an anaoud eus freuz e kornioù zo eus an empenn .

## Tud brudet skoet gant ar c'hleñved

* Jacques Chirac
# Urofiliezh

An urofiliezh, pe urolagniezh, pe staotkarouriezh, zo unan eus doareoù tud zo da gavout o flijadur reizhel.

## Gerdarzh

Dont a ra ar ger urolagniezh eus ar gerioù henc'hresianek ouron, troazh, ha lagneia, c'hoant.

## Plijadur

Dont a ra plijadur da dud zo dre evañ troazh, pe dre lakaat unan all d'ober, dre skuilhañ troazh war o c'horf, pe hini tud all. Tud zo a gav o flijadur o staotat en o dilhad, dreist-holl a-wel d'an holl.
a vo kavet e Wikimedia Commons.