OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 7 Gouere

← Gouere → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1534 : en em gavout a ra Jakez Karter gant Amerindianed evit ar wech kentañ.
* 1815 : dont a ra Valais da vezañ 20vet kanton Suis.
* 1892 : krouet eo Katipunan, ur gevredigezh kuzh evit stourm a-enep an drevadennerien spagnol e Filipinez.
* 1944 : argadet eo strouezh Broualan (35) gant an Alamaned hag o skoazellerien c'hall.
* 1978 : dont a ra an Inizi Salomon da vezañ dizalc'h.

## Sportoù

* 1932 : 2$^l$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Naoned ; trec'h eo Kurt Stöpel (Alamagn).
* 1938 : 3$^{de}$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Brieg ha Naoned ; trec'h eo Gerrit Schulte (Izelvroioù).
* 1983 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kastellbriant ha Naoned (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Bert Oosterbosch (Izelvroioù).
* 1984 : loc'hañ a ra 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Bourdel (Gironde).
* 1989 : loc'hañ a ra 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du park tematek Futuroscope (Vienne).
* 1993 : loc'hañ a ra 4$^{re}$ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Dinarzh war-du Avranches (Manche) (a-benn d'an eur dre skipailh).
* 2006 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Lisieux ha Gwitreg ; trec'h eo Robbie McEwen (Aostralia).
* 2008 : 3$^{de}$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Samuel Dumoulin.
* 2011 : loc'hañ a ra 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Dinan war-du Lisieux (Calvados).

## Ganedigezhioù

| Kervarker | Gustav Mahler e 1909 | Marc Chagall e 1941 |
* 1752 : Joseph-Marie Jacquard, ijiner gall.
* 1815 : Teodor Kervarker (Théodore Hersart de La Villemarqué), dastumer gwerzioù ha lenneg.
* 1833 : Félicien Rops, engravour, livour ha tresour belgiat.
* 1860 : Gustav Mahler, sonaozer aostrian.
* 1880 : Elsie Naumburg, evnoniourez stadunanat.
* 1887 : Marc Chagall, livour gall genidik eus Rusia.
* 1901 : Vittorio de Sica, filmaozer hag aktour italian.
* 1940 : Ringo Starr, soner, ezel eus ar strollad The Beatles.

## Marvioù

* sir Arthur Conan Doyle
* 1307 : Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz.
* 1883 : Auguste Boissonneau, amailher-gwerer, evnoniour ha naturour gall.
* 1922 : Cathal Brugha, dispac'hour iwerzhonat.
* 1930 : Sir Arthur Conan Doyle, skrivagner skosat hag ijiner Sherlock Holmes.
* 1988 : Paul Mesnier, aktour ha filmaozer gall.
* 1995 : Léon Le Calvez, reder war varc'h-houarn breizhat.
* 2006 : Syd Barrett, arzour saoz, unan eus pevar c'hrouer ar strollad Pink Floyd.
* 2014 : Alfredo Di Stéfano, melldroader etrebroadel ha gourdoner spagnol a orin arc'hantinat.

## Lidoù

* Deiz bedel ar swahileg (Broadoù Unanet).
# Ar Sonerien Du (mojenn)

Ar Sonerien Du a veze graet eus ur c'houblad sonerien, paour-razh anezhe ha dilhad du en-dro dezhe bepred, hag a gustume seniñ en euredoù ha pardonioù ar Vro-Vigoudenn a-bezh. Istor pe vojenn, eus anv an daou soner du eo deuet anv gant ar strollad sonerien vreizhat Sonerien Du, krouet e 1971.

## Ar vojenn

Un noz, gant o hent distro eus un eured bennak, e oant chomet sac'het en un douflez war hent Kemper hag i mezv-dall evel just. Lakaet e oa bet harz warne gant gwarded a oa o kas daou laer d'ar groug da bPont-'n-Abad. Goude bezañ graet marc'had gant al laeron e oant bet laosket da vont ha krouget e oa bet an daou soner en o lec'h.
Laouen e oa bet holl vourc'hizien ha tud-iliz ar c'horn-bro dre ma vagent kasoni ouzh al lamponed-se, arouez daonet lezigerezh ha mezventi ar Vretoned. Ne voe ket ar memes oferenn gant tudigoù ar vro a savas from bras enno abalamour ma oa ar Sonerien Du mil vrudet ha karet eno, evite da vezañ gwir vezvierien. Douaret e voent e-barzh ur c'hleuz e kêriadenn Ar Justisoù e-lec'h ma oant bet boureviet ha laosket da zisec'hañ : dont a reas o bez da vezañ ul lec'h pirc'hirinaj d'an holl o devoa o anavezet ha tu zo da welet ar maen-baez c'hoazh a-dreñv... archerdi a-vremañ Pont-'n-Abad. Diwar neuze, pa veze torret asiedoù gant ar Bigoudenned o devoa tapet ar boas da vont da stlepel o fezhioù di dre ma veze sañset degas eurvad (hervez ar vrud e vije bet diwallet diouzh ar vosenn tud 'zo o devoa stoket e korf-marv an daou soner merzheriet). Graet e veze bravigoù eus an tammoù feilhans-se.
Graet e oa bet danevell eus an istor-se e 1894 el levr Les Bigoudens de Pont-l'Abbé et les pêcheurs de Penmarc'h et de la baie d'Audierne gant Gabriel Puig de Ritalongi, bigouter anezhañ en desped d'e anv blaz Okitania gantañ. Mard eo gwir pep tra e oa c'hoarvezet e-tro ar XVII pe XVIII$^{vet}$ kantved dre ma veze graet gant ar c'hrouglec'hioù ingal d'an ampoent.
D'an 23 a viz Gwengolo 1996 e oa dioueliet ar maen-sonn bet gourc'hemennet gant ti-kêr Pont-'n-Abad d'ar c'hizellour breizhat Padrig ar Goarnig evit derc'hel koun eus an darvoud reuzus-se. Bez' ez eus eus ur Straed ar Soner Du er gêr-mañ ivez.
War ar bladenn-arc'hant Steïr e kaver ur ganaouenn, Les Justices he zitl, bet savet d'an 19 a viz Mezheven 1998 gant ar strollad Sonerien Du da enoriñ an daou soner du.
Etre Pont-'n-Abad ha Kemper (2 wech) A zo bet tapet daou laer : kentañ gerioù ur ganaouenn, Ar Sonerien Du he zitl, bet savet gant Denez Prigent evit e bladenn-arc'hant Holl A-Gevret bet enrollet en Emvod ar Gelted en Oriant 2001 hag embannet d'an 19 a viz Meurzh 2002.

## Liamm diavaez

* Gouelioù Kerne 2005-Ar Sonerien Du gant Denez Prigent
# Lundy

Lundy pe Lundy Island (e saozneg), pe Ynys Wair (e kembraeg), eo brasañ enezenn Mor Havren, etre douar Kembre en hanternoz, ha kontelezh Devon, hag emañ an enezenn stag outañ, a zo 19 km er c'hreisteiz. 4,5 km hed zo dezhi hag 1 km led.
Un tour-tan kozh zo warni. 18 a dud a oa o chom eno e 2006, hag an darn vrasañ er gêriadennig zo er c’hreisteiz.

## Istor
### Familh Marisco

E 1235, William de Marisco en doa kemeret perzh e muntr Henry Clement, ur c'hannad eus ar roue Herri III. Tri bloaz war-lerc'h e oa bet klasket lazhañ ar roue Herri III gant un den en doa kofesaet bezañ un ajant eus ar familh Marisco. William de Marisco a oa bet o kuzhat war Lundy, hag eno e oa bet o vevañ evel ur roue. Lakaet en doa sevel ur c'hreñvlec'h lesanvet hiziv Bulls' Paradise gant mogerioù kreñv.
E 1242, Herri III en doa kaset bagadoù soudarded war an enezenn. Pignet e oant dre an tornadoù ha deuet e oant a-benn da brizoniañ William de Marisco ha 16 eus e "sujidi". Herri III en doa lakaet da sevel ur c'hastell (lesanvet a-wechoù Kastell Marisco) evit klask lakaat da dalvezout e lezenn war an enezenn hag an trowardroioù mor. E 1275, an enezenn a voe enrollet evel perzh eus aotrouniezh ar roue Edward I$^{añ}$, met e 1322 e oa renet gant Thomas, eil kont Lancaster, hag e oa e-touez an inizi niverus aloubet gant Edward II goude lazhadenn Lancaster evit bezañ emsavet a-enep ar roue . Mare pe vare en XIII$^{vet}$ kantved, menec'h an urzh sistersian eus abati Cleeve a oa mistri war an enezenn.

## Liammoù diavaez

* (en) Lundy
* (en) Lundy

## Daveennoù

* ↑ Maitland, F. W. (April 1895). "The Murder of Henry Clement". The English Historical Review 10 (38): 294–297. DOI:10.1093/ehr/X.XXXVIII.294
* ↑ Patrom:NHLE
* ↑ Calendarium Inquisitionum Post Mortem Edward I, Anno. 3 (1275), entry 54, p.56, https://www.familysearch.org/library/books/records/item/27355-redirection
* ↑ Inquisitions Post Mortem Edward II, (1322), No. 49, p.307, https://www.familysearch.org/library/books/records/item/27355-redirection
* ↑ Harrison, Stuart A. (2000). Cleeve Abbey. English Heritage. 26 p. ISBN 978-1-85074-760-4.
# Breizh Cup

Breizh Cup zo anv ur gevezadeg kaiak-polo hag a vez dalc'het bep bloaz war diazva-dour Egineg, ur gumun er reter da Roazhon damdost ouzh Saozon-Sevigneg.
Bep hañv, abaoe 1997, e vez degemeret eno gant ar c'hleub lec'hel un toullad mat a skipailhoù, paotred ha merc'hed ivez, o tont eus Breizh hag eus Bro-C'hall a-bezh kenkoulz hag eus broioù europat e-lec'h ma vez c'hoariet ar sport-se ingal.

## Breizh Cup 2012

Dalc'het e oa bet ar 16vet doare d'ar 1añ ha d'an 2 a viz Gwengolo, o reiñ an disoc'hoù da-heul :

#### Rummad I Paotred (12 skipailh)

* Egineg I
* Avranches I (Manche)
* Kastell-Tepaod (Liger-Atlantel)

#### Merc'hed (5 skipailh)

* Avranches I
* Egineg
* Sant-Nazer I (Liger-Atlantel)

#### Rummad II Paotred (20 skipailh)

* Avranches II
* VB Team

## Breizh Cup 2013

Dalc'het e oa bet ar 17vet doare d'an 31 a viz Eost ha d'ar 1añ a viz Gwengolo, o reiñ an disoc'hoù da-heul :

#### Rummad I Paotred (12 skipailh)

* Egineg 2006
* Zinzag-Lokrist I
* Avranches I

#### Merc'hed (6 skipailh)

* Avranches I
* Egineg Sant-Gregor BZH
* Cestas I (Gironde)

#### Rummad II Paotred (29 skipailh)

* Caen United Legendary (Calvados)
* Pont-d'Ouilly 2000 (Calvados)
* Gwern-ar-Sec'h I
# SAV (kelaouenn)

SAV a oa ur gelc'hgelaouenn drimiziek brezhonek hag a oa bet krouet gant Strollad Ar Vrezhonegerien, tud Kelc'h Keltiek Pariz.
Moullet e oa bet an niverenn gentañ (Goanv 1936) gant Ronan Kaouisin e Pleiber-Krist : “Savet eo ar gelaouenn-man gant Breiziz harluet, evit Breiziz evelto pell diouz ar vro” eo kentañ gerioù ar rakskrid “D'al lennerien” a gaver enni, hag hi deuet er-maez e miz Genver 1936. Tud a bep seurt a skrive er gelaouenn-mañ a veze embannet peder gwech ar bloaz : niverennoù Goañv, Never-amzer, Hañv ha Diskar-amzer. N'eus nemet e 1940 ma teuas er-maez div niverenn hepken : seitek (Nevez-Amzer ha Hanv) ha triwec'h (Diskar-amzer 1940 ha Goañv 1941).
Kroget gant dek lur ar bloaz e oa aet ar c'houmanant
    da ugent lur adalek an niverenn seitek,
    da dregont lur adalek an niverenn ugent (Hanv 1941),
    da zaou-ugent lur adalek an niverenn c'hwec'h warn-ugent (Goañv 1943)
    ha da hanter-kant lur adalek an niverenn nav warn-ugent (Diskar-amzer 1943),
bep ma kreske priz ar paper-moullañ abalamour d'an diouer anezhañ e-pad dalc'hidigezh Bro-C'hall gant al lu alaman.
Ar c'hentañ niverenn ha tregont (Nevez-amzer 1944) a voe an hini diwezhañ bet embannet.

## Tud

E-touez an dud a skrivas e-barzh e oa :
* Yeun ar Gow : en niverenn 19 (Nevez-Amzer 1941) e kaver un hir a gontadenn (peder fajenn ha tregont), Enezenn Iz goueledet er mor, sinet gant Y. an Diberder ha Y. ar Go, gant un istitl ha n'eo ket dinoaz penn-da-benn : "Danevell aozet ha kempennet hervez skridou brezonek an Amzer goz ha kredennou beo tud Kerne" ; da-heul ec'h embannont Gwerz ar Roue Gralon ha Kêr-Iz, "heñvel-mil ouz an hini a veze gwerzet gwechall e pardoniou Kerne, e kreiz ar Meneziou Du" ; pelloc'h c'hoazh e kaver un notenn digant Yeun ar Gow diwar-benn Geriou brezoneg beo nebeut anavezet gant ar Skrivagnerien, gerioù eus bro-Bleiben ha tro-war-dro peurvuiañ.
* Youenn Drezen
* Frañsez Falc'hun
* Meven Mordiern
* Jarl Priel, en niverennoù pemp warn-ugent (An Dakenn dour, Diskar-Amzer 1942), c'hwec'h warn-ugent (Ar Baleer-Bro, Goañv 1943) ha nav warn-ugent (Ar Vatez vihan, Diskar-amzer 1943) nemetken
* Frañsez Vallée

## Levrlennadur

* Lukian Raoul, studiadenn diwar-benn ar gelaouenn "Sav" e-barzh Al Lanv.
* Herve Konan, An dastumadenn SAV, gant ur roll eus ar pennadoù embannet er gelaouenn, Al Liamm niv. 38 pp. 46-59.
# 15 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1381 : sinet Eil feur-emglev Gwenrann.
* 1790 : Breizh rannet e pemp departamant.
* 2004 : peñse ar vag-pesketa Bugaled Breizh (5 den kollet).

## Ganedigezhioù

| Molière | Martin Luther King |
* 1622 : Jean-Baptiste Poquelin lesanvet Molière, aozer pezhoù c'hoari gall.
* 1807 : Hermann Burmeister, naturour arc'hantinat a orin prusian.
* 1809 : Pierre-Joseph Proudhon skrivianier anveliour gall ha pennziazezer ar preder kenwarezel.
* 1833 : Louis Paulsen, mestrc'hoarier echedoù alaman.
* 1834 : Frederick DuCane Godman, skiantour saoz.
* 1880 : Marcel Vallée, aktour (c'hoariva ha sinema) gall.
* 1898 : Dante Pasqua, mestrc'hoarier ha skrivanier echedoù italian.
* 1899 : Louis Guilloux, skrivagner breizhat.
* 1928 : René Vautier, filmaozer breizhat.
* 1929 : Martin Luther King, pastor ha politikour stadunanat.
* 1934 : Maurice Noguès, nijer a orin breizhat.
* 1949 : Dan ar Braz, soner, sonaozer ha kaner breizhat.
* 1950 : Marius Trésor, melldroader gall.
* 1963 : Aleksandr Wojtkiewicz, mestrc'hoarier ha kelennour echedoù poloniat-lituaniat .

## Marvioù

* 1899 : Serafino Dubois, mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.
* 1919 : Rosa Luxemburg, dispac'hourez alaman.
* 1927 : David Janowsky, mestrc'hoarier echedoù gall, poloniat a orin.
* 1988 : Sean MacBride, avokad iwerzhonat, Priz Nobel ar Peoc'h, krouer Amnesty International.
* 1991 : Roparzh Broudig, skrivagner brezhonek.
* 1994 : Harry Nilsson III, arzour stadunanat.
* 2006 : Jaber Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, emir Koweit.

## Lidoù

* Deiziadur henroman : XVIII ante calendas Februarias / Carmentalia 2 = XVIII deiz kent kentañ C'hwevrer. Goustelet ga gCarmenta, evit an eil gwech.
* Devezh Martin Luther King e SUA.
* Devezh Wikipedia.
* Katoligiezh:
* Sent an deiz :
** Íte ingen Chinn Fhalad, leanez iwerzhonat
** E Breizh:
*** santez Aouregan.
# 8 Here

← Here → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1221 : ar vosenn e Naoned.
* 1517 : diazezet eo An Havr-Nevez gant Frañsez Iañ (Bro-C'hall).
* 1600 : gant San Marino ez eus degemeret ur vonreizh skrivet.
* 1871 : penn-kentañ Tan-gwall bras Chicago.
* 1912 : deroù Brezel Kentañ ar Balkanioù.
* 1970 : Priz Nobel al Lennegezh roet da Aleksandr Soljenitsyn.
* 1982 : berzet eo Solidarność e Polonia.
* 1991 : embann a ra parlamant Kroatia ez eo dizalc'h ar vro diouzh Yougoslavia.

## Ganedigezhioù

* 1850 : Henry Louis Le Chatelier, kimiour gall.
* 1883 : Otto Heinrich Warburg, bevgimiour, fiziologour ha medisin alaman, Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh e 1931.
* 1895 : Juan Perón, jeneral, 29vet ha 41añ prezidant Arc'hantina.
* 1903 : René Guillou, sonaozer breizhat.
* 1910 : Paulette Dubost, aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.
* 1919 : Kiichi Miyazawa, politikour japanat.
* 1920 : Frank Herbert, skrivagner skiant-faltazi stadunanat.
* 1928 : Didi, melldroader etrebroadel ha gourdoner brazilian.
* 1934 : Ennio Contedini, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1945 : Ray Royer, soner gitar saoz, unan eus pemp krouer ar strollad Procol Harum.
* 1972 : Hicham Hamdouchi, meurc'hoarier echedoù marokan.

## Marvioù

* 1286 : Yann Iañ (Yann ar Rouz e lesanv), Dug Breizh eus 1237 betek e varv.
* 1834 : François-Adrien Boieldieu, sonaozer gall.
* 1838 : Prosper Garnot, naturour ha surjian-mor breizhat.
* 1856 : Théodore Chassériau, livour gall.
* 1869 : Franklin Pierce, prezidant Stadoù Unanet Amerika.
* 1929 : Yann Mari Ewan Heneu, skrivagner brezhonek, kenlabourer er gelaouenn Dihunamb.
* 1967 : Clement Attlee, kentañ ministr ar Rouantelezh-Unanet.
* 1970 : Jean Giono, skrivagner gallek.
* 1992 : Willy Brandt, kañseller alaman ha Priz Nobel ar Peoc'h e 1971.

## Lidoù

* Deiz an Dizalc'hidigezh, e Kroatia.
* Katoliked:
** Sant an deiz : Santez Morgan.
# An ti Satanazet

An Ti satanazet zo ur romantig brezhoneg gant Jakez Riou, savet etre 1930 ha 1931 hag embannet en ul levr e 1944 gant Skridoù Breizh.

## Istor

Er gazetenn bemdeziek Le Courrier du Finistère, e 1930 ha 1931, an hini eo e oa bet embannet, da gentañ-penn, an ugent pennad a ya d'ober troioù-kaer an daou genderv-kompez Job ha Lom.

## Adembannadurioù

Adembannet e voe ar skrid e stumm ul levrig, kant teir fajenn ha tregont ennañ, – An ti Satanazet an titl anezhañ – gant Skridoù Breizh e 1944 ; skeudennaouet e oa bet gant Pierre Péron. Adembannet e oa bet al levr e miz Gwengolo 1999 gant Brud Nevez hag e miz Gwengolo 2012 gant An Alarc'h embannadurioù.

## Ar romant

Emañ Job ha Lom o chom e kêr Lanurgad ha krediñ a ra dezhe eo beuzet Herri, o eontr. Ha diwar neuze ne bado ket an daou istrogell gant ar c'hoant lakaat o c'hrabanoù war an hêrezh... evit d'o moereb bezañ bev c'hoazh ha yac'h-pesk.

## Ar pennadoù

Setu an ugent pennad :
* Raklavar
* Daou istrogell
* Meû-eûh !
* O ! moereb, moereb muiañ-karet...
* Evel e rimadell ar gazeg wenn
* Falz an dic'harzher
* Teñzor burzhudus Beg-ar-C'hraneg
* Al loar he sklerijenn gamm
* Litanioù an diaoul
* Ar c'hazh gouez
* An daou gilhog-raden
* An Anken e kalon ar baotred
* Ar spont a ren
* Satanazet !... Ar c'hleñved dañjerus !...
* Un afer fall
* Un afer falloc'h c'hoazh
* Daou besketaer eus an dibab
* Bodadeg vras e Landremel hag en hent war-du Karreg-al-Louarn
* An emgann etre ar marichal ha Satanaz
* D'ar Gwener c'hoarzhadeg, d'ar sadorn leñvadeg

## Liamm diavaez

* Le Trésor du breton écrit, B. Rouz, 06/11/2022
* Sellet er Wikimammenn : An ti Satanazet.
# 13 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1935 : poblvouezhiadeg e Saarland.
* 1950 : krouidigezh an Ofis kreiz (Office central des associations agricoles du Finistère et des Côtes-du-Nord).
* 1951 : embannet eo e Kazetenn Ofisiel Republik Frañs al Lezenn Deixonne (N° 51-46) a aotre da gelenn brezhoneg, okitaneg, euskareg ha katalaneg er skolioù, evel danvez diret.
* 1969 : embannadur Yellow Submarine er Stadoù-Unanet, dekvet albom gant ar strollad The Beatles.

## Ganedigezhioù

* 1764 : François Lemême, kourser.
* 1908 : Enrico Paoli, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1938 : Richard Anthony, kaner gall.
* 1960 : Paol ar Meur, skrivagner brezhonek.
* 1988 : Tatev Abrahamyan, mestrc'hoarierez echedoù armenian.

## Marvioù

* 1590 : Bertrand d'Argentré, gwiraour hag istorour breizhat.
* 1790 : Luc-Urbain du Bouëxic de Guichen.
* 1827 : Jean-Denis Lanjuinais, gwiraour ha politikour.
* 1874 : Victor Baltard, savour tiez.
* 1877 : Jakez Perrot : skrivagner relijiel breizhat.
* 1895 : Jacques Pucheran, loenoniour hag evnoniour gall.
* 1941 : James Joyce, skrivagner iwerzhonat.
* 1943 : Adrien de Carné, skrivagner brezhonek.
* 1982 : Marcel Camus, skrivagner gall.
* 1992 : Henri Queffélec, skrivagner romantoù gallek.
* 1991 : Frañsez Falc'hun, yezhoniour brezhonek.
* 1993 : René Pleven, politikour breizhat.

## Lidoù

* Deiziadur henroman : Idibus Januariis / Feriae Jovis = Idus miz Genver / Gouestlet da Yaou (Jupiter = Jovis Pater = Doue an Tad)
* Iliz katolik roman.
** Sant Hiler (Sant Hilarius), eskob Poitiers ha doktor an Iliz (368).
** Sant Enogad pe Tenogad, manac'h iwerzhonat deuet da abati Sant-Meven ha deuet da vezañ eskob Aled, enoret e Pluvaelgad hag e Sant-Enogad (7vet kantved).
** sant Eliant, en deus roet e anv da Eliant e Kernev.
** sant Kendiern, diskibl da sant Servan (VIvet kantved).
** Sant Gumesind ha sant Servijer-Doue (Abd-Allah), merzheriet e Cordoba (Spagn) e 852.
# Jean-François Prigent

Yann-Fañch Prigent (Jean-François Prigent evit ar c'hallegerien) a oa ur c'hoarier mell-droad, bet ganet d'ar 26 a viz Mae 1944 e Sant-Kleve ( e kanton Pontrev) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Gwengolo 2009 e Sant-Maloù.

## E vicher

Kroget e oa gant ar vell-droad e kleub lec'hel Pontrev kent mont da c'hoari gant Stad Roazhon UC adalek 1961.
Nemet seitek vloaz ne oa pa gemeras perzh e 9 c'hrogad e-kerzh e gentañ koulzad er c'hleub-mañ, ma c'hoarie evel askeller dehoù. Aet da c'hoarier a-vicher ken abred ha 1962 en devoa plantet 7 pal da geñver 34 c'hrogad 1añ Rummad, 2 grogad Kib vell-droad Bro-C'hall ha 2 grogad Kib Charles Drago er c'houlzad 1962-63. A drugarez d'e vent – 1,68 m ha 65 kg – e plije d'e c'hourdoner Jean Prouff ober dezhañ c'hoari evel kreizer pa veze ezhomm. D'ar mare-se e oa bet dibabet e skipailh Bro-C'hall B. Aet d'ober e goñje ne gemeras perzh nemet e 18 krogad e 1963-64. Ar c'houlzad 1964-65 a oa bet eus an dibab evitañ : estreget plantañ 8 pal en holl en devoa gounezet kentañ Kib vell-droad Bro-C'hall ar c'hleub roazhonat d'ar 26 a viz Mae 1965. Donedigezh ar C'hastellpaolad Loeiz Floc'h da Roazhon e 1965-66 he devoa degaset ur c'hevezerezh hag en redias da vont da c'hoari da Rouan (Seine-Maritime), bet prestet 6 miz-pad (miz Kerzu 1965-miz Mezheven 1966) eno. Ar c'houlzad 1966-67 a oa bet an hini diwezhañ e Roazhon, ar pezh na viras ket outañ a gemer perzh e 24 c'hrogad nag a blantañ 3 fal c'hoazh.
E 1967 e oa bet treuzkaset da FK Metz (Moselle) kent mont da c'hoari e 1968 en Angoulême (Charente) e-lec'h ma teuas da vezañ bez-kampion an eil Rummad e 1969 gant KS Angoulême. Eno e oa chomet betek 1971 ha paouezet gant e vicher e SO Châtellerault (Vienne) e 1972 a-barzh fin ar gont.
Derc'hel ostaleri en devoa graet war gaeoù Landreger ma oa aet da c'hourdoner ar re c'hlasruz e-pad un nebeud mizioù.
# An teirgwern Pembroke

An teirgwern Pembroke a zo ur romant brezhonek gant Jarl Priel, anezhañ ur romant mor, ur rumm romantoù dibaot e brezhoneg.

## Istor

E miz Genver 1931 e oa bet embannet gant an Editions des Portiques ul levr bet savet e galleg gant Jarl Priel, Le Trois-Mâts Errant an titl anezhañ, kentañ romant ar skrivagner e oa. Troet e oa bet e brezhoneg gant ar skrivagner tregeriat, hag e 1959 e oa bet embannet An teirgwern Pembroke gant Al Liamm, nav skeudenn gant Yvonne Jean-Haffen ennañ (koustet en devoa embannadur al levr 376.705 lur ar mare).
Rannet eo an daou c'hant pemzek pajennad anezhañ etre seizh adskrid warn-ugent. E dibenn an oberenn e kinnig an aozer ur ROLL AR GERIOU MICHER IMPLIJET EL LEVR-MAÑ.

## Adembannadurioù

Adembannet e oa bet al levr e 2002 gant An Here-Al Liamm.

## Ar romant

Da-geñver un dalc'h igromañserezh, e miz C'hwevrer 1902, ez a un nebeud Landregeriz, bodet en-dro d'an daol, e darempred gant spered ur martolod eus Langoad, Yann-Vari al Ledan e anv, bet kollet e vuhez gantañ war bourzh ar Pembroke... un teirgwern saoz hag a oa bet kavet, d'ar bevar a viz Eost 1876, gant al lestr-karg spagnol Habana, dilezet er mor Atlantel hep akipaj. Setu ma klaskont kompren petra a oa c'hoarvezet o selaou danevell kement den a oa e bourzh, dre hanterouriezh ar gemenerez Soazig Kerambrun, ur mediom hep he far...

## Skridoù brezhonek gant an hevelep doare-skrivañ

* Roparz Hemon, Mari Vorgan, Embannadurioù Al Liamm, 1962.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Jean Cormerais, Jarl Priel. An teir gwern Pembroke, Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest, 1959, Levrenn 66-4, p. 455
* ↑ Ma fizier e skridoù Jarl Priel en devoa peurechuet e oberenn d'ar 6 a viz Ebrel 1953.
* ↑ Al Liamm, niverenn 90, Genver-C'hwevrer 1962, pajenn 68.
# Ar spontailh

Ar spontailh zo titl ur pezh-c'hoari e tri arvest bet savet gant Jarl Priel hag echuet gantañ d'an 2 a Vezheven 1948 (evel ma oa bet skrivet war bajennad diwezhañ al levr gant ar skrivagner tregeriat).
Moulet e oa bet al levr (kant seizh pajennad ha tri-ugent ennañ) gant Ti ar Skrev er Baol hag embannet gant Al Liamm-Tír na nÓg e 1950.

## Ar pezh-c'hoari

Emañ ar Wionvarc'hed o telc'her ur vereuri en ur barrez vihan nepell diouzh Landreger. Da zeiz gouel an Hollsent emañ an tad, HERRI, o choukañ ar spontailh kozh gant pell ha plouz er marchosi. An deiz-mañ dres eo bet dibabet gant ANNA, merc'h an tiegezh, distreiñ d'ar gêr, hag hi dilezet he micher a vatezh e ti un noter, e Gwengamp. Goude bezañ degemeret gant he mamm, GOD, ez eo ret d'ar plac'h yaouank anzav outi ez eo bet lorbet eno gant ur paotr hag emañ o tougen e vab. Doujañ a ra he zad ha penaos e vo degemeret ar c'heloù-mañ gantañ ken m'he devoa soñjet en em lazhañ gant ar vezh. Ne oa ket faziet ha mont a ra HERRI en egar betek bezañ war-nes he c'hontellañ...pa glever unan bennak o skeiñ ouzh an nor. Roet eo digor d'un AOTROU KOZH, gwall iskis e zoareoù, hag a ginnig ur marc'had gwall arvarus d'ar vamm : kavout a raio-eñ ur gwaz d'he merc'h en eskemm ouzh ene GOD kement hag he salvidigezh peurbadel...
Tudennoù all a zo er pezh-c'hoari :
* FAÑCH, mab an tiegezh, hag eñ o labourat er vereuri
* JOBIG, poupig ANNA
* an AOTROU SALAÜN, mezeg ar barrez
* YANN AN TREMENER...a vezo ret da lenner ar pennad-mañ mont da lenn ar pezh-c'hoari evit gouzout piv an diaoul e c'hall bezañ.