# Landreger

Landreger :
| Porzh ar gêr gozh. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Tréguier |
| Bro istorel | Bro-Dreger |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Lannuon |
| Kanton | Landreger |
| Kod kumun | 22362 |
| Kod post | 22220 |
| Maer Amzer gefridi | Gireg Arhant 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Lannuon-Treger Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Treger ha Goueloù |
| Lec'hienn Web | (fr) ville-treguier.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 411 ann. (2020) |
| Stankter | 1 586 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 47′ 09″ Norzh 3° 13′ 52″ Kornôg / 48.785833333, -3.231111111 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 66 m |
| Gorread | 1,52 km² |
| Landreger ||
| kemmañ |
Ur gumun e departamant Aodoù-an-Arvor eo Landreger. Kêr-benn istorel Bro-Dreger ha pennlec'h Kanton Landreger eo.

## Douaroniezh

E kember ar Yeodi hag ar Gindi emañ Landreger. Stêr Landreger a reer eus al lodenn etre ar c'hember ha Mor Breizh.

### Kumunioù amezek
## Anv
### Stummoù skrivet

Bernard Tanguy (1992) : Monasterium S. Tutuali Pabut, ~1050 ; S. Pabu-Tual', 1086 ; 'Saint Pabu', dibenn an XII$^{vet}$ kantved ; Seintpabu, 1230 ; Lantreguer, 1267 ; Lantriguier, 1296 ; Landreguer, 1330 ; Landriguier, 1376 ; Lantreguier, Treguier, 1394 ; Lantreguer, 1441, 1468 ; Ploelantreguer, 1437, 1486 ; Ploelantreguier, 1543 ; Ploulan-Treguier, 1663.

### Breutadenn diwar orin an anv

* Benjamin Jollivet (1859) : Traoun-Trecor, trefoedadur diwar 'Traoan tri cornu, traon an tri c'horn. Gwelet e vez, a-dal da Landreger, tri spes beg-douar o klotañ gant teir digoridigezh e stumm kornioù, war-zu kêr. Kement e talv anvioù-a-vremañ Lantreguer (lan tre guer) ha Tréguier.
* Bernard Tanguy (1992) ː Vallis Trecor e vefe troidigezh an anv latin Nant Trecor.
* Embanndurioù Flohic (1998) ː tri guer, rak an teir stêr a gember eno : ar Yeodi, ar Gindi hag aber stêr Landreger.
* Hervé Abalain (2000) ː Tricorio, tri pe trivet strollad (ar bobl, an arme).
* Diwar traezh gwir, un touell tennet eus Saint-Yves de Vérité.
* Tostaet e vez ivez an anv "Treger" ouzh Pagus Tricurius, ur vro en-dro da Dintagel e Kernev-Veur.

## Ardamezioù

* En glazur e deir flourdilizenn en aour, pep hini treset gant teir zañvoezenn en aour (Guy Le Borgne, 1667 ; cf. Louis Mahé)
* En glazur e lestr e ouelioù dispak en argant (Pol Potier de Courcy, 1696 ; cf Louis Mahé)
* En glazur e lestr en argant e ouelioù dispak, mordoant war ur mor kevliv, eilet ouzh kab ouzh dehoù gant ur skoedig en glazur e deir flourdilizenn en aour, 2, 1  ; ouzh kleiz gant ur skoedig en erminig.
* Ardamezioù livet ouzh lein skalier meur an ti-kêr.
* Eilpennet eo lec'hioù ar skoedoùigoù.

## Istor
### XV$^{vet}$ kantved

* E Landreger e voe embannet e voe ar geriadur Catholicon e 1499. Geriadur latin, gallek ha brezhonek kentañ er bed eo. Peurskrivet e oa bet e 1464 gant Jehan Lagadeuc.

### XVII$^{vet}$ kantved

* 1649 : ur c’hloerdi a voe krouet e Landreger gant Balthazar Grangier, eskob Treger ha chaloni an iliz-veur, Michel Thépault. Etre 1654 ha 1678 e voe savet ar savadurioù.

### XVIII$^{vet}$ kantved

* 1790 : Eskopti Treger ac'h eas da get peogwir e tivizas al Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien ne vije nemet un eskopti e pep departamant. Bloaz goude e teuas savadurioù ar c'hloerdi da vezañ kazarn ar boliserien hag un toull-bac’h evit ar seurezed o doa nac’het ober an douadenn ha sentiñ ouzh ar Vonreizh, -araok bezañ gwerzhet e 1799 evel madoù broadel.
* 1794 : drastet e voe savadurioù relijiel Landreger ha bez Erwan Helouri gant batailhon Étampes, ur strollad soudarded an Dispac'h Gall.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 96 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou anezhe e Belgiae penn- kentañ ar brezel : d’an 21 a viz Eost 1914, e Tamines e voe lazhet ul letanant eus an 71vet Rujumant Troadegiezh hag e Maissinez eas diwar wel ur soudard eus an 19vet Rujumant Troadegiezh; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet ur serjant eus an 71vet Rujumant Troadegiezh e Boezinge e Flandrez Belgia.

#### Eil brezel-bed

* Ul laeradenn a voe en ti-post, gant daou ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 20 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Lazhet e voe un is-letanant eus ar gumun d’an 8 a viz Here 1949 en Haiphong en Tonkin er Viêtnam.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas daou vilour.

## Monumantoù ha traoù heverk
### An iliz-veur
#### Diavaez

* Tour an Diaoul
Tour iliz-veur Sant Tugdual zo palaret meur a wezh. Ne voe ket aes e adsavadur. Adsavadur an tour diwezhañ ne oa echuet nemet e 1785. Adsavet e oa bet gant maen dantelezhet ha pevar sin c'hoari kartoù : pikez, keur, karo ha treflez en enor da Loeiz XVI en doa arc'hantouet anezhañ gant taosoù merzhet dre lotirioù. Gwalleurioù an tour-mañ o doa krouet ur vojenn dastumet gant Anatol ar Braz ; ar veleien, bezivet dre fontadeg retolz, o deus sinet ur pakt gant an diaoul. En eskemm eneoù ar re aet da anaon bep Sul etre oferenn ha gousperoù, e-pad ur bloavezh, e troe kein an diaoul d'e strobinell. Met ar person oc'h oferenniñ en doa gallet touellañ an diaoul o chadennañ gousperoù goude un oferenn.
* Tresadenn gant Robida
* Iliz-veur. Kartenn-bost, fin an XIX$^{vet}$ kantved
* An iliz-veur

#### Diabarzh

* Nev an iliz-veur
* Delwenn sant Tual en iliz-veur
* Delwenn sant Erwan en iliz-veur
* Bez sant Erwan en iliz-veur
* Bez sant Erwan. Bleuñv. 19.05.2002
* Delwenn en e c'hourvez an dug Yann V
* Poltredoù an eskibien

### Ar c'hloastr

* Kloastr iliz-veur Sant-Tudwal

### Delwenn Ernest Renan

* Monumant Ernest Renan. Kartenn-bost Levy-Neurdein
* Renan kozh, gant e wreg
* Kein ar monumant da Ernest Renan
* Talbenn monumant Ernest Renan hag an doueez Athena, mestrez war ar skiant.
* Ernest Renan en e soñj

### Monumant an Enebadur

* Kalvar an Enebadur e traoñ plas-kêr. Tresadenn pluenn
* Kalvar an Enebadur, war lez ar Yeodi. 1907
* Kalvar an Enebadur. Kartenn-bost. Hamonic
* 2020
* Enskrivadur latin-brezhoneg (yezh Treger)-galleg.
Enskrivadur e brezhoneg yezh Treger ː "EN GWIRIONEZ AN DEN ZE E OA MAB DOUE"

### Peulvan Anatol Ar Braz (e Koad ar Barzh, war lez ar Gindi)

* Peulvan 1
* Peulvan 3 (gant skrabadennoù)
* Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz-veur, luc’hskeudenn.

## Tud
### Tud liammet ouzh istor kêr

* Sant Tual.
* Sant Erwan.
* Jehan Lagadeuc.

### Tud bet ganet eno

* Steven-Jozef-Mari Cillart a Gernevez, bet ganet e Landreger an 12t Here [:Restr:///C:/Mes sites Web/1021 webmaster/almanach18/1755.htm 1755] ; divroet ; en eus kemeret perzh e dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen e 1795, evel eil-letanant e du Dresnay. Bet tapet, eo bet kondaonet e Gwened ar 16 thermidor AN III / lun 3t Eost 1795, da heul e vreur.
* Amand-Mazhe-Mari Cillart a Gernevez, skoliad ar vorlu ; bet ganet e Landreger ar 26t Gwengolo 1766 ; divroet ; en eus kemeret perzh e dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen e 1795, evel eil-letanant e du Dresnay. Bet tapet, eo bet kondaonet e Gwened ar 16 thermidor AN III / lun 3t Eost 1795, da heul e vreur.
* Ernest Renan, skrivagner ha prederour gall, 28 a viz C'hwevrer 1823.
* Henri Pollès, skrivagner gallek, romantour, barzh ha saver arnodskridoù, 13 a viz Gouere 1909.
* Erwan Kervella, treser ha skrivagner, 15 a viz Eost 1949.
* Herve Bihan, daneveller, kelenner brezhoneg e Skol-veur Breizh-Uhel ha rener ar gelaouenn Hor Yezh, 14 a viz Gouere 1956.

### Tud bet marvet eno

* 1794 : Ursule Thierrier, dibennet dre m'he devoa sikouret kuzhat beleien.
* 1804 : Jacques Le Brigant, brizhkeltiegour, d'an 3 a viz C'hwevrer.
* 1852 : Alain Durand, barzh brezhonek.
* 1888 ː Eugène-Ange-Marie Bouché, eskob Sant-Brieg ha Landreger.
* 1984 : Paol ar Flemm, sonaozer breton, 31 a viz Gouere.

### Tud beziet eno

* Anatol ar Braz, skrivagner.

### Ardamezeg ar familhoù

* ? Olivier
* Senesal Landreger , kannad ouzh ar Breujoù e 1717
* En argant e groaz divouedet en sabel

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

### Deskadurezh

* Ur skol zivyezhek (Itron-Varia) a zo eno abaoe 1997.
* E distro-skol 2024 e oa 23 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (8,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Gevelliñ

* Iwerzhon : Mala (1989)
* Galiza : Mondoñedo (1997)

## Levrlennadur

* (fr)Ogée : Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne, 1780
* (fr)Louis Mahé : Monsieur Saint Yves. Armand Prud'homm embanner. Sant Brieg. 1949
* (fr)A. Marteville & P. Varin : kendalc'herien ha reizherien Ogée. Molliex, Libraire-Editeur, rue royale, Rennes, 1843. Adembannet gant Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* (fr)Adolphe Guillou : Essai historique sur Tréguier par un Trécorrois'. Moulerezh Francisque Guyon, Sant-Brieg 1913. Adembannet Laffitte Reprints. Marseille. 1979
* (en)Ordnance Survey : Map of Britain in the Dark Ages'. Southampton. 1966
* (fr)Pierre Barbier : Le Trégor historique et monumental. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
* (fr)Bernard TANGUY : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes-d'Armor. ArMen-Chasse-Marée. 1992.
* (fr)Jean Balcou : Renan de Tréguier. Christian Pirot Embanner. 1999

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) "ville-treguier.fr", lec'hienn ofisiel an ti-kêr.
* (br) Landreger war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Benjamin Jollivet (1859) : Les Côtes-du-Nord.
* ↑ (fr)Bernard Tanguy, 1992 ; Jean Huchet (2007).
* ↑ (fr)Embannadurioù Flohic (1998).
* ↑ (fr)Bernard Tanguy (1992) ; Hervé Abalain (2000).
* ↑ (fr)Bernard Tanguy (1992).
* ↑ D'Hozier, 1696 ; kemmet e 1809 ; karget gant skoedoù Breizh ha Frañs e 1885.
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, p. 199, Dastumadenn Guerres et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011.
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ Aotrounez Kerthomas e Lannolon ; Kervegan ?
* ↑ (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ (br)Ofis Publik ar Brezhoneg