OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# La Bazoque (Calvados)

La Bazoque :
| Ar c'hastell. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Bayeux |
| Kanton | Trévières |
| Kod kumun | 14050 |
| Kod post | 14490 |
| Maer Amzer gefridi | Francis Corbeaux 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Isigny-Omaha Intercom |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 185 ann. (2020) |
| Stankter | 18 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 57 m — brasañ 142 m |
| Gorread | 10,14 km² |
| kemmañ |
La Bazoque zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Drôme emañ La Bazoque.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pemp den nann soudard abalamour d'ar brezel e La Bazoque.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin, luc'hskeudennoù.
* Kastell "Carrière".

## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Clochers de France
# Sallen

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Sallen |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Sallen en Arondisamant Bayeux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Bayeux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Isigny-Omaha Intercom |
| Kanton | Trévières |
| Kod INSEE | 14664 |
| Kod post | 14240 |
| Maer | Jean Colasse |
| Amzer-gefridi | Kerzu 2021-2026 |
| Gorread | 11,21 km² |
| Led | 49° 06' 53" Norzh |
| Hed | 00° 49' 39" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 75 m |
| Uhelder brasañ | 189 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 318 (2021) |
| Stankter | 28 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Sallen zo ur gumun e Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Drôme, bevenn gant departamant Manche, emañ Sallen.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe Sallen gant ar 1añ Rannlu Troadegiezh ("Big Red One") SUAat en emgannoù ouzh an 2vet Panzer-Division alaman d'an 12 a viz Even; mervel a reas un den nann-soudard e Sallen abalamour d'ar brezel.

### Gwallzarvoud

* E miz Mae 1971 e varvas 13 den bodet e sal ar gouelioù evit un eured pa gouezhas ar plañchod en e boull.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Saint Mathieu, adsavet e 1794, luc'hskeudennoù.

## Armerzh

* Park rodoù-avel bet savet e 2008.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

Niver a annezidi

## Tud

* Adèle Lecoq (1891 e Sallen, 1955 e Pariz), sindikalourez er PTT, rezistantez, bet kaset da kamp-bac'h Ravensbrück en Alamagn.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Normandie la mémoire
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)« 40 ans après, la douleur d'un village », La Manche libre, d'ar 14 a viz Mae 2011, p. 7
* ↑ (fr)Skeudennoù - Clochers de France
# Picus awokera

Picus awokera :
| Picus awokera. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Picus |
| Anv skiantel ||
| Picus awokera Temminck, 1836 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Picus awokera a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ e Japan :
* Picus awokera awokera, e Honshū (kreiz ar vro),
* P. a. horii, e Kyūshū, Shikoku (kreisteiz ar vro),
* P. a. takatsukasae, e Tanegashima, Yakushima (kreisteiz ar vro).

## Liammoù diavaez

* (en) Picus awokera war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Picus awokera war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Picus awokera.
# Attert

Attert :
| Arlon ||
| Banniel | |
| Skoed | |
| Lec’hiadur en Arondisamant Arlon | |
| Riez | Belgia |
| Kumuniezh | Kumuniezh c'hall |
| Rannvro | Wallonia |
| Proviñs | Luksembourg |
| Arondisamant | Arlon |
| ins | 81003 |
| Kumunioù-Kod post | 6717 6717 6717 6717 6717 |
| Kumunioù strollet | Attert Nobressart Nothomb Thiaumont Tontelange |
| Kod pellgomz | 063 |
| Maer | Luc Quirynen |
| Gorread | 70,94 km² |
| Hed | 05° 47' .." Reter |
| Led | 49° 45' .." Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 4 656 (01.01.2006) ... |
| Stankter | 66 a./km² |
| Lec'hienn | www.attert.be |
Attert (e luksembourgeg : Atert, e walloneg : Ater) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# SOHR

Ar Syrian Observatory for Human Rights berraet en SOHR (arabeg: المرصد السوري لحقوق الإنسان, brezhoneg: Arsellva sirian gwirioù mab-den), krouet e Mae 2006, zo ur strollad diazezet er Rouantelezh-Unanet a glask dielfennañ an torfedoù a-enep gwirioù Mab-den e Siria. Abaoe ar bloavezh 2011 eo bet dreist-holl o labourat war Brezel diabarzh Siria. Alies eo bet meneget evel mammenn gant ar mediaioù bras abaoe deroù ar brezel diabarzh. Klask a ra kaout ur gont eus an niver a dud lazhet bemdez er brezel e kement tu a zo er stourm. Derc'hel a ra, ar spisañ posubl, ar gont eus an niver a drevourien lazhet, evel ar re lazhetet gant ar bombezadegoù pe implij armoù difennet. An SOHR zo bet kavet abeg ennañ gant lod, evel un aozadur "tuet gant an enebadur" hag a-enep Assad, met en desped d'an dra-se e tiskuilh ingal an torfedoù brezel graet gant an holl gostezennoù er brezel.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
# Abu Bakr al-Baghdadi

Abou Bakr al-Baghdadi (Arabeg:أبو بكر البغدادي‎‎), pe Ibrahim Awad Ibrahim al-Badri (Arabeg:إبراهيم عواد إبراهيم علي محمد البدري السامرائي) e anv gwir, ganet d'an 28 a viz Gouhere 1971, a zo e penn aozadur ar Stad Islamek hag en em ziskleriet e oa Kalif. Lesanvet eo an tasmant.
D'ar 4 a viz Here 2011, ar gouarnamant amerikan a ouzhpennas al-Baghdadi war listenn ar sponterien klasket war o lerc'h ar muiañ gant ur sammad a US$10 milion evit pep keloù a c'hellfe degas e harz pe e varv. N'eus nemet penn al-Qaeda, Ayman al-Zawahiri, o kaout ur sammad arc'hant uheloc'h evit e harz pe e varv US$25 milion. Gouarnamant SUA a ziskler eo kiriek al-Baghdadi da skraperezh mac'hiaded, lakaat da sklav, palforzhañ ha muntrañ ur geodedourez amerikan a voe lazhet war-lerc'h. Meur a wech eo bet diskleriet e oa bet lazhet pe d'an nebeutañ gloazet-bras met betek-henn n'eo ket bet prouet anat. Marvet eo emlazhet e-kerzh an Oberiadur-brezel Kayla Mueller d'ar 27 a viz Here 2019, pa lakas da darzhañ ur gouriz-tarz a-raok bezañ prizoniet gant nerzhioù ispisial SUA.

## Marv, gloazet don pe harzet

Meur a wech eo bet embannet e oa bet lazhet, gloazet don pe prizoniet penn ar Stad Islamek. En gwirionez betek e varv e 2019 ne oa ket bet gwir.
* 23 a viz Eost 2018: Al-Furqan, ur media eus ar stad Islamek, a embanne un enroladenn aodio eus ar c'halif al-Baghdadi evit vakañsoù muzulman an Eid al-Adha (gouel an aberzh). En enroladenn-se e vez klevet penn an aozadur, Abu Bakr al-Baghdadi, ar pezh a ziskoueze ne oa ket marvet nag harzet.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.la-croix.com/Monde/Fin-califat-groupe-Etat-islamique-Syrie-pas-influence-2019-03-24-1301010877
# Vanitas vanitatum et omnia vanitas

Hevel Havelim, hakol havel zo ur frazenn hebreek, tennet eus an Eklesiastes (1:2), unan eus levrioù an Testamant Kozh, met anavezetoc'h en he stumm latin Vanitas vanitatum et omnia vanitas.
Ar stumm Vanitas vanitatum omnia vanitas, hep et ha tostoc'h d'ar bomm hebreek, zo ivez.

## Troidigezhioù

Troet e c'hallje bezañ "Avel an avelioù, pep tra zo avel", diwar an hebreeg, pe "fouge ar fougeoù, pep tra zo fouge" diwar al latin.
Troet eo bet e meur a zoare:
* Gant Gwilh ar C'hoad:
Avel an aveloù, pep tra a zo avel.
* Gant Maodez Glanndour e-barzh Koheleth (1953):
Avel an avelioù! Avel eo pep tra!
* E troidigezh an Tour-Tan, e kaver
Moged, moged, kement tra a zo moged!
Un doare all a vije c'hoazh: Goulloder ar goulloderioù, goulloder eo pep tra.

## Kanaouennoù

* Vanita di Vanita, kanaouenn gant Angelo Branduardi :

## Notennoù

* ↑ (la) Eklesiastes, 1:2.
# Stadoù-Meur (1789)

Stadoù-Meur 1789 (Les États généraux de 1789) a voe un emvod meur gant kannaded teir urzh ar gevredigezh eus rouantelezh Bro-C'hall a voe galvet gant Roue Bro-C'hall ha Navarra, Loeiz XVI, d'ar 24 a viz Genver 1789.
1139 kannad a voe dilennet eus ar broioù dilenn, hervez reolenn hollek ar 24 a viz Genver 1789 gant an taolennoù ouzhpennadur, hag er broioù stad hervez o reolennoù dibar.
Goude ma voe doublet an niver a gadorioù evit kannaded an Trede-urzh, lakaet da dalvezout adal ar 27 a viz Kerzu 1788 dre lezenn, ha goude ma voe nac'het gant kannaded an noblañs eus Breizh da vont di, deputeed an Trede-urzh a voe ar re niverusañ.

## Galv miz Genver

Lizher galvadenn d'ar Stadoù-Meur e Versailhez
    « En anv ar Roue,
    Ker karet ha leal.
    Nous avons besoin du concours de nos fidèles sujets pour Nous aider à surmonter toutes les difficultés où Nous Nous trouvons relativement à l'état de Nos finances, et pour établir, suivant nos vœux, un ordre constant et invariable dans toutes les parties du gouvernement qui intéressent le bonheur de nos sujets et la prospérité de Notre royaume. Ces grands motifs Nous ont déterminé à convoquer l'Assemblée des États de toutes les provinces de notre obéissance, tant pour Nous conseiller et Nous assister dans toutes les choses qui seront mises sous nos yeux, que pour Nous faire connaître les souhaits et doléances de nos peuples, de manière que par une mutuelle confiance et par un amour réciproque entre le souverain et ses sujets, il soit apporté le plus promptement possible un remède efficace aux maux de l'État, que les abus de tous genre soient réformés et prévenus par de bons et solides moyens qui assurent la félicité publique et qui nous rendent à Nous particulièrement, le calme et la tranquillité dont Nous sommes privés depuis si longtemps.
    Roet da Versailhez, d'ar 24 a viz Genver 1789. »
Digoret e voe an emvod d'ar 5 a viz Mae 1789, dre un abadenn tonius aozet gant mestr-meur al lidoù eus Bro-C'hall Henri-Évrard marquis de Dreux-Brézé, en ur sal da c'hortoz a oa bet savet buan-ha-buan gant an tisavour Pierre-Adrien Pâris. Lec'hiet e oa ar sal a-dreñv ar savadur hôtel des Menus-Plaisirs bali de Paris.
An deiz a-raok, ar 4 a viz Mae, an deputeed a oa erruet dija e Versailles o devoa kemeret perzh en ul lidambroug lesanvet hini ar sakramant santel, eus Iliz-veur Notre-Dame betek Iliz Sant-Loeiz.

## Pennadoù kar

* Touadenn ar c'hoari bolod
# Renad Kozh

Ar Renad Kozh a vez graet eus ar marevezh eus Istor Bro-C'hall en em astenn adalek an Azginivelezh er XVI$^{vet}$ kantved betek an Dispac'h gall (1789, pe 1792 mar dibaber mont betek disklêriadur ar C'hentañ Republik c'hall).
E Suis e lavarer renad kozh eus ar marevezh etre aloubidigezh Kanton Vaud gant Bern en 1536 hag an aloubidigezh c'hall e 1798 pa voe savet ar Republik Helvetek.

## Orin

Un anv anavezet e oa deuet da vezañ, pa voe brudet an droienn c'hallek Ancien Régime en arnodskrid L'Ancien Régime et la Révolution, savet gant Alexis de Tocqueville hag embannet e 1856.
Darn eus istorourien an XIX$^{vet}$ kantved a lakaas da gregiñ maread ar Renad Kozh gant ren an tiegezh Bourbon e Bro-C'hall ha donedigezh Herri IV da roue e 1589.
Implij ar ger kozh zo bet graet evit lakaat war wel an troc'h degaset gant an Dispac'h gall ha mennozh un doare ren nevez evit ar vro ha ne oa ket hini an unpenniezh hollveliek.
Eus ar « renad politikel » ez eus kaoz en droienn, da lavarout eo eus ar Stad hag eus an ensavadurioù anezhi, eus an doare gouarnamant, eleze eus an unpenniezh amañ.

## Arbennerien

Arbennerien zo bet da gevredigezh an teir urzh evel ma tiskouez komediennoù ha barzhonegoù skrivagnerien a bep seurt evel Jean de La Fontaine, Nicolas Boileau, Jean de la Bruyère ha pezhioù-c'hoari Molière. Le Bourgeois gentilhomme a ra goap eus ar bourc'hiz Jourdain hag a glask mont da-heul an noblañs.
* Bro-C'hall e 1477

## Levrlennadur

* Alexis de Tocqueville (1866) : L’ancien régime et la révolution
* Jean Bouvier, Henry Germain-Martin : Finance et financiers de l'ancien régime, Presses Universitaires de France, 1964
* Arno Mayer : La persistance de l'ancien régime - L'Europe de 1848 à la Grande Guerre, Aubier, 2010 (ISBN 978-2-7007-0408-2)

## Notennoù

* ↑ Geriadur Ménard p. 1149-a / régime.
# La Vacquerie

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | La Vacquerie |
| Skoed | |
| Lec'hiadur La Vacquerie en Arondisamant Bayeux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Bayeux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Pré-Bocage Intercom |
| Kanton | Monts d'Aunay |
| Kod INSEE | 14722 |
| Kod post | 14240 |
| Maer | Michel Genneviève (digostezenn, dileuriet) |
| Amzer-gefridi | 2020-2026 |
| Gorread | 10,18 km² |
| Led | 49° 05' 35" Norzh |
| Hed | 00° 51' 25" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 80 m |
| Uhelder brasañ | 200 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 310 (2021) |
| Stankter | 30 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
La Vacquerie a oa ur gumun e Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi. Bodet e voe d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant div gumun all d'ober ur gumun nevez: Caumont-sur-Aure.

## Douaroniezh

* An Drôme etre La Vacquerie (a-gleiz) ha Vidouville.
* War lez ar stêr Drôme emañ La Vacquerie.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed, 1944

* Emgann Normandi: dieubet e voe La Vacquerie gant ar 1añ Rannlu Troadegiezh ("Big Red One") SUAat en emgannoù ouzh an Alamaned (12 - 14 a viz Even 1944); dek soudard SUAat a voe lazhet; mervel a reas daou zen nann soudard e La Vacquerie abalamour d'ar brezel, unan anezhe, ur paotr yaouank 21 bloaz, a voe fuzuilhet d'an Alamaned e miz Even.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Saint Sulpice, prantad romanek ha XVIII$^{vet}$ kantved, luc'hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2018

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (en)USA War Brides
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Clochers de France
# Dampierre (Calvados)

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Dampierre |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Dampierre en Arondisamant Vire | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Vire |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Pré-Bocage Intercom |
| Kanton | Monts d'Aunay |
| Kod INSEE | 14217 |
| Kod post | 14350 |
| Maer | Pierre Fabien (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2016 |
| Gorread | 5,26 km² |
| Led | 49° 02' 38" Norzh |
| Hed | 00° 52' 05" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 97 m |
| Uhelder brasañ | 181 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 154 (2021) |
| Stankter | 22 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Dampierre a oa ur gumun e Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi. Bodet e voe d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant teir c'humun all d'ober ur gumun nevez: Val-de-Drôme.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Drôme emañ Dampierre.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas daou zen nann-soudard e Dampierre e miz Du 1944 abalamour d'ar brezel, unan anezhe a voe lazhet gant ur vinenn.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell.
* An iliz katolik.
* Ar chapel-kañv.
* Ar monumant.
* Ar c'hastell, XVII$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Saint Pierre, XVI$^{vet}$ kantved.
* Chapel-kañv an tiegezh Longaunay, er vered, XIX$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
# Saint-Jean-des-Essartiers

Saint-Jean-des-Essartiers :
| Iliz katolik Sant Yann. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Lisieux |
| Kanton | Monts d'Aunay |
| Kod kumun | 14596 |
| Kod post | 14350 |
| Maer Amzer gefridi | |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Pré-Bocage Intercom |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 212 ann. (2021) |
| Stankter | 26 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 109 m — brasañ 202 m |
| Gorread | 8,27 km² |
| kemmañ |
Saint-Jean-des-Essartiers a oa ur gumun e Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi. Bodet e voe d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant teir c'humun all d'ober ur gumun nevez: Val-de-Drôme.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Drôme emañ Saint-Jean.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas dek den nann soudard e Saint-Jean abalamour d'ar brezel e mizioù Even hag Eost e-pad Emgann Normandi, eizh anezhe a voe lazhet gant ar bombezadegoù hag unan all gant tennoù kanol.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar monumant.
* Iliz katolik Sant Yann, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2018

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Skeudennoù - Clochers de France
# Bourc'hizelezh

Ar vourc'hizelezh zo ur rummad sokial stag en deroù ouzh ar c'hêrioù ha da c'houde d'ar goñversanted ha d'an artizaned.
Dont a ra ar ger-mañ eus ar ger « bourc'hiz » (annezad ar vourc'h) anavet adalek 1538 gant ar ster « hollad annezidi ar vourc'h ». Diwanet e oa kent 1240 dindan ar stumm « bourgesie » e galleg, ar pezh a glot gant al latin burgensia a gaver en dielloù, er ster "perzh annezidi ar bourc'hioù", ur ster hag a zo chomet bev e Suis da skouer. An italianeg borghesia, evel borghese, zo bet amprestet digant ar galleg « bourgeoisie ».
Renkad ar vourc'hizelezh zo diwanet en Italia hag e broioù an Hansa er XIV$^{vet}$ kantved, goude ar vosenn vras.

## Notennoù

* ↑ Robert, Dictionnaire historique de la langue française
* ↑ Zangarelli, Dictionnaire de la langue italienne, Zanichelli ed.)
# Gladdalc'helezh

Ar c'hladdalc'helezh — pe feodelezh — zo ur reizhad politikel ma'z eo gwan ar galloud uhelañ, hini ar roue da skouer, ha kreñvoc'h galloud an aotrouien, konted pe baroned, a zalc'h ar glad, pe an douar, hag a zo dindan ar roue.
Ar c'hladdalc'helezh zo ur meiziad hag ur ger savet gant an dud desket er XVII$^{vet}$ kantved. Dont a ra eus ar ger dalc'h. Dindan stumm latin ar ger, fevum, an hini ofisiel nemetañ neuze, ez eo anavezet an dalc'hoù abaoe an X$^{vet}$ kantved. Ar reizhiad deskrivet gant ar ger gladdalc'helezh avat ne oa ket gwelet evel ur reizhiad politikel splann evit an dud a oa o vevañ er Grennamzer.
Hervez e dermenadur klasel gant François-Louis Ganshof (1944), ar c'hladdalc'helezh a oa un hollad ensavadurioù a groue hag a vere dleadoù ha servijoù, er brezel dreist-holl, a-berzh un den dieub, anvet "gwaz", en eskemm ouzh madoù peurliesañ, anvet un "dalc'h", roet gant an aotrou.
Aozadur e teir urzh ar gevredigezh a oa bet kroget en IXvet kantved gant an Iliz a-benn reizhekaat doareoù bevañ an noblañs da geñver ar re munut, ha da geñver ar brezeligoù dibaouez etre an aotrouien.

## An Iliz hag ar feodelezh

Adal an IXvet kantved e oa kroget an Iliz da glask reizhekaat al liammoù dalc'h a oa er gevredigezh. An oatrouien a oa aet gant hent ar feulster dibaouez etrezo o chom a-benn neuze hep ober o lod deverioù da geñver poblañsoù o domanioù. Kevredigezh an dalc'h a oa deuet da vezañ unan feuls ha droul dreist-holl da geñver an dud munut.
Unan eus ar prederourien pouezhusañ d'ar mennozh reizhekadur ret d'ar gevredigezh gladdalc'hel a voe Adalbéron de Laon, brudet eo chomet e destenn skrivet da Robert II an Deol o tisplegañ dezhañ penaos e oa ret adaozañ ar gevredigezh e tri urzh gant liammoù sklaer dleadoù ha servijoù ret pep ezel d'ar gevredigezh:
« la cité de Dieu que l’on croit une est donc divisée en trois : certain prient, d’autres combattent et d’autre, enfin, travaillent. Ces trois ordres qui coexistent ne souffriraient pas d’être séparés ; les services rendus par l’un permettent les travaux des deux autres, chacun à son tour se charge de soulager l’ensemble. Tant que cette loi a pu triompher, le monde à joui de la paix. Aujourd’hui les lois s’affaiblissent et déjà toute paix à disparu. Les mœurs des hommes changent comme change aussi la division de la société. »
Kaoz a vez ul luskad ar Pax et treuga Dei hag a gemenne sklaer e oa ret paouezh gant ar brezelioù dibaouez hag izelaat ar feulster deuet adal gwanded ar c'hladdalc'helezh.

## Notennoù

* ↑ Roparz Hemon, Ronan Huon, Dictionnaire Français-Breton, 1997, p 1083
* ↑ Kreizenn ar geriaouiñ, Geriaoueg Istor geografiezh ekonomiezh
* ↑ Jean-François Lemarignier, La France médiévale - Institutions et société, Armand Colin, 2005, p. 100.
* ↑ François-Louis Ganshof, Qu'est-ce-que la féodalité ?, Tallandier : Paris, 1982, (ISBN 2-235-01299-X), p. 13.
# Boulig ha Billig

Boulig ha Billig (Boule et Bill e galleg) zo un heuliad bannoù-treset belgiat fentus. An daou haroz eo Boulig ar paotrig ha Billig ar c'hocker. Krouet e oa e 1959 gant Jean Roba, ha kendalc'het gant Laurent Verron abaoe 2003.

## Tudennoù
### Boulig

Boulig zo ur paotrig, mestr ha mignon Billig, e gi. Bepred e vez gwisket gant ur frag glas hag un tee-shirt melen.

### Billig

Billig zo c'hocker saoz an tiegezh. N'hall ket komz d'an dud met dont a ra a-benn da vezañ komprenet ganto. Galllout a ra avat kaozeal gant al loened all, en o zouez e vignonez wellañ Caroline, ur vaot c'hlas.

### Tud Boulig

An tad hag ar vamm.

### Caroline

Caroline eo baot an tiegezh.

### Pouf

Pouf eo mignon Boulig. Ne soñj nemet e c'hoari an Indianed.

## Albomoù

Embannet int bet e galleg da gentañ, gant an embannadurioù Dupuis, hag adalek 1988 gant an embannadurioù Dargaud.
Gwerzhet ez eus bet ouzhpenn 25 milion a levrennoù ha troet int bet en ur pemzek yezh bennak, ar brezhoneg en o zouez.

### Embannadurioù Dupuis

* 0 : Trésors des minis récits : Boule contre les minis requins, 1985
* 1 : 60 gags de Boule et Bill, 1962
* 2 : 60 gags de Boule et Bill, 1962
* 3 : 60 gags de Boule et Bill, 1964
* 4 : 60 gags de Boule et Bill, 1967
* 5 : 60 gags de Boule et Bill, 1969
* 6 : 60 gags de Boule et Bill, 1970
* 7 : Des gags de Boule et Bill, (ISBN 2-8001-0036-2), 1971
* 8 : Papa, maman, Boule et… moi, 1972
* 9 : Une vie de chien !, 1973
* 10 : Attention chien marrant !, 1974
* 11 : Jeux de Bill, 1975
* 12 : Ce coquin de cocker, 1976
* 13 : Carnet de Bill, octobre 1976
* 14 : Ras le Bill !, juin 1977 (ISBN 2-8001-0556-9)
* 15 : Bill, nom d'un chien, 1978
* 16 : Souvenirs de famille, 1979
* 17 : Tu te rappelles Bill ?, 1980
* 18 : Bill est maboul !, 1980
* 19 : Globe-trotters, 1982
* 20 : Strip Cocker, 1984
* 21 : Billets de Bill 1987

### Embannadurioù Dargaud

* 22 : Vl'à Boule et Bill, 1988
* 23 : Faut rigoler !, 1991
* 24 : Bwouf allo Bill ?, 1995
* 25 : Les v'la! (originellement V'la Boule et Bill), 1999
* 26 : Faut rigoler !, 1999
* 27 : Bwouf allo Bill?, 1999
* 28 : Les quatre saisons, 2001
* 29 : Quel Cirque! (VERRON), 2003
* 30 : La bande à Bill (VERRON), 2005
* 31 : Graine de cocker (VERRON), 2007

### Best Of

* Plumes poils et compagnie, 2003
* En vadrouille, 2004
* Jeux d'hiver, 2004
* Home sweet home, 2004

### er-maez eus an dastumad

* L'album de famille de Boule & Bill, 1987
* Boule & Bill en famille, 1997
* Boule & Bill font la fête (40e anniversaire), 1999
* Boule & Bill S.O.S planète, 2008

## Levrennoù e brezhoneg

Embannet int bet gant Bannoù-Heol :
* 25 : Sell 'ta!
* 26 : C'hoarzh c'hoarzh!
* 27 : Waou, Allo Billig?
* 28 : Ar pevar amzer
* 29 : Na pebezh cholori!
* 30 : Bagadig Billig
* 31 : Gwad ur c'hocker

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn paz ofisiel diwar-benn bed Jean Roba
* E Brusel e kaver ur straed Boulig ha Billig
* E Brusel e c'haller ivez gwelout ar freskenn-voger dediet dezho.