OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Vilanòva

Vilanòva (pe Vilanava pe Vilanuèva) zo un anv-lec'h okitanek ha hini meur a gumun c'hall, anavezet evel Villeneuve e galleg, yezh ofisiel nemeti.

### Vilanava

* Vilanava de Rions, e Gironde
* Vilanava d'Ornon, e Gironde
* Vilanava, e Landes
* Vilanava de Marsan, e Landes

### Vilanòva

* Vilanòva, en Alpes-de-Haute-Provence
* Vilanòva (Avairon), en Aveyron
* Vilanòva d'Avinhon, e Gard
* Vilanòva de Besièrs, en Hérault
* Vilanòva de Magalona, en Hérault
* Vilanòva de Menerbés en Aude
* Vilanòva de Vera e Tarn
* Vilanòva la Comptal, en Aude
* Vilanòva Tolosana, en Haute-Garonne

### Vilanuèva

* Vilanuèva d'Òlt, e Lot.

## Pennadoù kar

* Vilanova
* Villanova
* Villanueva
* Villeneuve
* Kernevez
* Newtown
# Aloubadeg Polonia

Koulzad brezel Polonia, pe Kampagn Gwengolo pe c'hoazh Brezel difenn 1939 eus kostez Polonia (Kampania wrześniowa pe Wojna obronna 1939). Kampagn Polonia (alamaneg : Polenfeldzug) pe Fall Weiss (Tro wenn) e-kostez Alamagn, a oa un oberiadur brezel sevenet gant Alamagn an Trede Reich, kêr dieub Dantzig, Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel hag ur savadeg eus Slovakia hag a voe mammenn d'an Eil Brezel-bed. Padet e oa eus ar 1 añ a viz Gwengolo betek ar 6 a viz Here 1939
An dagadenn alaman a voe lañset d'ar 1añ a viz Gwengolo 1939, ur sizhun goude ma vije bet sinet an Emglev Molotov–Ribbentrop (feur-emglev jerman-soviedel). An URSS a dagas Polonia d'ar 17 a viz Gwengolo 1939 dres goude an emglev Molotov-Tōgō, disoc'h freuz ar 6vet lu Impalaeriel japanat en emgannoù Khalkhin Gol, hag a roe un harz d'an emgannoù etre Japan hag an URSS war an dachenn reter d'ar 16 a viz Gwengolo.
Ar c'hampagn a voe echuet d'ar 6 a viz Here, pa voe rannet hag aloubet Polonia gant Alamagn hag URSS, hervez feur-emglev an harzoù alaman-soviedel.
Nerzhioù an Trede Reich o devoa taget Polonia adal an norzh, ar su hag ar c'hornôg d'ar mintin goude Gwalldaol Gleiwitz. Gant ma oa ar Wehrmacht o vont war-raok bliv e voe rediet nerzhioù lu Polonia da gilañ adal o lec'hioù difenn tost ouzh an harzoù poloniat-alaman evit mont etrezek ar reter ha klask sevel linennoù difenn eno.
Goude koll meur emgann Bzura gant Polonia, an Alamanted a c'hounezas ul lañs kadoniel anat. An nerzhioù polonat a gilas c'hoazh evit mont war-zu gevred ar vro gant ar soñj sevel eno un difenn hir ha taer er pennlec'h difenn romanian (Przedmoście rumuńskie). Ar pal a oa da gas eno an holl nerzhioù difenn posubl evit gounnez amzer en ur c'hortoz ar sikourioù Gall ha Saoz. Un taol-kleze en dour e voe dre ma ne voe ket kaset sikourioù ebet d'al lu polonat en desped d'an emglevioù etre an tri vro, kement hag un diskleriadur brezel d'an 3 a viz Gwengolo 1939.
Tagadenn Polonia gant an Arme Ruz dre reter ar vro d'ar 17 a viz Gwengolo 1939 a lakaas planioù difenn al lu polonat da vezañ didalvoud . An emglev kuzh etre an Trede Reich hag an URSS a rannas muioc'h c'hoazh nerzhioù difenn ar vro.
Ar c'holloù a voe :
* Evit Polonia : 66 000 lazhet, 133 700 gloazet, 660 000–690 000 prizoniet, 132 dank ha karr hobregon distrujet, 327 karr-nij distrujet. Un hollad a 859 700 – 889 700 koll.
* Alamagn : 16 343 lazhet, 3 500 steuziet, 30 300 gloazet, 236 tank distrujet, 800 karrbed distrujet, 246 karr-nij distrujet
* Slovakia : 37 lazhet,11 steuziet, 114 gloazet, 2 garr-nij distrujet
* URSS : 1 475 lazhet pe steuziet, 2383 gloazet, pe: 5327 lazhet, kollet pe gloazet, 43 tank distrujet.
# Skol varc’hegerezh Saumur

Skol varc'hegerezh Saumur (galleg : École de cavalerie de Saumur) bet Skol bleustrek arm ar marc'hegerezh hobregonet (École d'application de l'arme blindée cavalerie, berraet en EAABC) a zo ur skol-uhel evit stummadur an tirlu gall, bet krouet e 1771 e Saumur (Maine-et-Loire) evit bezañ annez ur vrigadenn eus Rejimant roueel ar Garabinerien. Pa chom ar skol gant un anv a denn d'ar marc'hegerezh e stumm e gwirionez an ofiserien hag an isofiserien da vestroniañ ar c'harbedoù hobregonet, ha mirout a ra un aozadur arbennik diabarzh evit deskadurezh ar marc'hegerezh, Cadre Noir (Framm du) e anv.
# Vòrs e Bar

Vòrs e Bar :
| Ar maerdi. ||
| Anv okitanek | Vòrs e Bar |
| Anv gallek (ofisiel) | Bor-et-Bar |
| Bro | Okitania Roergue |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Okitania |
| Departamant | Aveyron |
| Arondisamant | Vilafranca de Roergue |
| Kanton | Avairon e Tarn |
| Kod kumun | 12029 |
| Kod post | 12200 |
| Maer Amzer gefridi | Dominique Guy 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Oèst Avairon Comunautat |
| Lec'hienn web | http://www.boretbar.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 198 ann. (2022) |
| Stankter | 15 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 290 m bihanañ 172 m — brasañ 528 m |
| Gorread | 12,92 km² |
| kemmañ |
Vòrs e Bar zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved
### Dispac'h gall

* Krouet e voe kumun Vòrs e 1790 diwar ar barrez katolik. Kendeuzet e voe gant kumun Bars. Lakaet e voe e Kanton Najac, e Distrig Vilafranca hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ
## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c’hastell, rivinet.
* Iliz katolik Intron-Varia e Bar.
* Iliz katolik Sant Pêr e Vòrs.
* Ar gouent.

## Tud

* Ferran Delèris, skrivagner gallek hag okitanek, ganet ha douaret er gumun.

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
# Ivan Tyulenev

Ivan Vladimirovitch Tyulenev (rusianeg : Ива́н Влади́мирович Тюле́нев), bet ganet d'an 28 a viz Genver 1892 ha marvet d'ar 15 a viz Eost 1978, a oa un ofiser uhel soviedat, unan eus ar re gentañ a voe lakaet da jeneral el Lu Ruz e 1940.

## Buhez

Tyulenev a oa bet ganet en ur familh soudarded e trevadenn Chatrachany e Gouarnelezh Simbirsk (Oblast Oulyanovsk hiziv). Labouret en devoa e labouradegoù hag evel pesketaer war ar mor Kaspian a-raok bezañ enrollet e Lu Impalaeriezh Rusia er bloaz 1913.
E-pad ar C'hentañ Brezel-bed e oa soudard er rejimant dragoned Kargopolsky e Polonia ar C'hendalc'h. Enoret e voe gant medalenn Urzh Sant Jorj evit e varregezh hag e galon en emgann.
Tyulenvev a emezelas el Lu Ruz dres goude ar Reveulzi, e-kerzh Brezel diabarzh Rusia, er 1añ lu marc'hegiezh. Kemeret en devoa perzh ivez e flastradenn Emsavadeg Kronstadt ha goude-se er Brezel Poloniat-ha-Soviedat
E 1939 e oa penn 12vet arme URSS e-pad aloubadeg Polonia gant an nerzhioù milourel soviedel. E 1940 e voe deroet ar renk a jeneral dezhañ.
E deroù ar Brezel Alaman-Soviedel e 1941 e oa karget gant Distrikt Milourel Moskva. E-pad tri miz kentañ ar brezel, Tyulenev a oa penn uhel Talbenn ar Su.
* Ivan Tyulenev enoret war un timbr soviedat e 1979.
* Kartenn-bost soviedat e 1984.
# Ivan Bella

An egoraer klasker slovak kentañ eo Ivan Bella, bet ganet e Brezno d'ar 25 a viz Mae 1964.

## Buhez

Dimezet ha daou vugel gantañ. Choazet eo bet e-giz egoraer d'an 23 a viz Meurzh 1998.

## Nij

Nijet en deus war Soyouz TM-29 evel egoraer klasker etre an 20 hag an 28 a viz C'hwevrer 1999.

## Liammoù diavaez

* (en) hollad e veajoù
# Morilhon (evn)

Morilhoned :
| Ur morilhon louet (par). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Aythya |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar morilhoned eo an evned palvezek, kar d'an houidi, a ya d'ober ar genad Aythya.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

* ar morilhon bihan (Aythya affinis),
* ar morilhon Amerika (Aythya americana),
* ar morilhon Aostralia (Aythya australis),
* ar morilhon Baer (Aythya baeri),
* ar morilhon gwalenn-veg (Aythya collaris),
* ar morilhon penn ruz (Aythya ferina),
* ar morilhon kabellek (Aythya fuligula),
* ar morilhon Madagaskar (Aythya innotata),
* ar morilhon louet (Aythya marila)
** A. m. marila ha nearctica,
* ar morilhon Zeland Nevez, (Aythya novaeseelandiae),
* ar morilhon gellruz (Aythya nyroca),
* ar morilhon kein gwenn (Aythya valisineria).
# Giovanni Antonio Boltraffio

Giovanni Antonio Boltraffio pe Beltraffio (1466 pe 1467 - 1516) a oa ul livour italian eus mare an Azginivelezh a orin eus Lombardia, hag a labouras gant Leonardo da Vinci. Boltraffio ha Bernardino Luini e oa an arzourien wellañ -touez holl zeskarded Leonardo. Hervez Giorgio Vasari e oa un noblañs, hag a vije bet ganet e Milano.
An Dasorc'hidigezh eo e daolenn bennañ, livet er bloavezhioù 1490 (livet asambles gant Marco d'Oggiono hag a o ivez deskard gant da Vinci, war ziskouez hiziv an deiz e Gemäldegalerie Berlin).
E Bologna edo e 1500-1502 hag eno e voe sikouret gant ar familh Casio. Poltredoù izili ar familh a livas, hag ivez Pala Casio (e Mirdi al Louvre hiziv an deiz); ma tiskouez an Itron Varia hag ar mabig Jezuz gant Yann-Vadezour ha Sant Vastian hag daou roour war o daoulin, Giacomo Marchione de' Pandolfi da Casio hag e vab, ar barzh Girolamo Casio, hag a venegas Boltraffio e sonedennoù skrivet gantañ. Poltred Girolamo Casio livet gant Boltraffio a zo war ziskouez e Pinacoteca di Brera, Milano.

## Oberennoù pennañ

* Pala della Madonna, e-tro 1505, National Gallery, Londrez
* Pala della Madonna col Bambino, i santi e il poeta Girolamo Casio, Mirdi al Louvre, Pariz
* Pala di Lodi, Mirdi an Arzoù-kaer, Budapest
* Ritratto di una signora come santa Lucia Mirdi Thyssen-Bornemisza, Madrid
* Uomo di profilo, National Gallery, Londrez
* Madonna col Bambino, Mirdi an Arzoù-kaer, Budapest
* Madonna col Bambino, Mirdi Poldi Pezzoli, Milano

## Oberennoù a vez roet dezhañ

* Madonna Litta, Mirdi ar Peniti, Sankt Peterbourg, marteze livet gant Marco d´Oggiono
* Familh santel, Diskouezva Broadel Praha, kopiet marteze a-walc'h, livadur orin dianavezet
* Gwerc'hez gant he bugel, Roma, Sant´Onofrio, Museo del Tasso, lakaet war-gont Cesare da Sesto a-wechoù
* Fine Arts Museums San Francisco : Poltred un den Man, marteze gant Ambrogio de Predis

## Notennoù

* ↑ war a lenner war e vez e oa 49 bloaz pa varvas e 1516.
* ↑ Leonardo a c'hopraas un den anvet "Gian Antonio" en e stal-labour e 1491.
* ↑ Girolamo Casio (1464-1533)

## Liammoù diavaez

* E vuhez e lec'hienn National Gallery of Art
* Boltraffio e lec'hienn Artcyclopedia
* Pala Casio e Mirdi al Louvre
* An Itron Varia hag ar mabig Jezuz Child(1495) e lec'hienn Mirdi Poldi Pezzoli, Milano
* Itron Varia hag ar mabig Jezuz e lec'hienn Mirdi Arzoù-kaer Budapest
* Poltred Girolamo Casio (1500-1502) e Pinacoteca di Brera, Milan
* Poltred un den yaouank e lec'hienn National Gallery of Art, Washington DC
* (Timken Museum of Art, San Diego, CA) Den yaouank o terc'hel ur bir
* Web Gallery of Art oberennoù Boltraffio
* Art Database: Luc'hskeudennoù eus oberennoù Boltraffio.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mattress (banner-roketennoù)

Mattress e oa ar ger implijet evit ober anv eus ar banner-roketennoù lies saoz e-kerzh an Eil Brezel-bed. Keñveriet gant ar re alaman pe soviedel (ar banneroù-roketennoù lies Nebelwerfer ha Katioucha), Kevredidi ar C'hornôg o devoa kroget da implij an doare armoù-se e fin an Eil Brezel-bed nemetken. En desped da-se e oant bet efedus evel harp kanolierezh pa oa bet treuzet ar stêrioù Roen ha Schelde.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# FGM-148 Javelin

An FGM-148 Javelin zo ur banner-misiloù hezoug enep-tankoù produet abaoe 1996 gant an embregerezh Lockheed Martin. An arm kentañ eo a ra gant ar sistem Fire and Forget a aotre an tenner da vont da guzhat diouhtu goude bezañ tennet, hep gortoz e vefe bet tizhet e sibl. Savet eo evit tarzhañ a-us d'an tankoù, a zo peurliesañ unan eus lec'hioù gwan ar c'harbedoù-mañ. Implijet e vez gant arme ar Stadoù-Unanet ha reoù all er bed. Un nebeud miliadoù anezhe a voe kaset da arme Ukraina a-raok eil aloubadeg ar vro gant Rusia e 2022, ha sikour a rejont da herzel an argadennoù rusian e mizioù kentañ an emgannoù.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ "Tenn ha disoñj"
* ↑ (en) Javelin Weapon System war lec'hienn Lockheed Martin (lennet d'ar 07/12/2024)
* ↑ (fr) LAGNEAU Laurent, La Roumanie a l’intention de se procurer 263 missiles antichars FGM-148F Javelin auprès des États-Unis, Opex360, 15/12/2023 (lennet d'ar 07/12/2024)
# Katyoucha (banner-roketennoù)

    Gant ar ger Katyoucha e tegouezher amañ. Evit sterioù all ar ger, gwelit Katyoucha (disheñvelout).
Ar c'hKatyoucha (rusianeg: Катю́ша) zo ur familh bannerioù-roketennoù lies savet hag implijet da gentañ gant an Unvaniezh soviedel e-kerzh an Eil Brezel-bed. Pal ar bannerioù roketennoù lies e oa flastrañ un dachenn bal gant tarzhadennoù niverusoc'h evit na c'helle bezañ graet gant kanolioù diazez ar c'hanolierezh. Daoust d'ar splet-se ne oa ket resis tamm ebet an arm hag hir e oa evit e adkargañ. Bresk-tre e oant e-keñver kanolioù standart, met marc'had-mat e oant, aes da broduiñ, implijus war tost an holl diazezoù karbedoù.
Ar C'hatyoucha eus an Eil Brezel-bed, ar c'hentañ kanolierezh emluskek e oant bet o vezañ produet a-vras gant an Unvaniezh Soviedel. Alies e oant lakaet war diazezoù kamionoù boas. Ar fiñvusted-se a oa ur redi evit gellout chom hep bezañ tizhet gant tennoù an enep-kanolierezh ha dre ma oa bresk an arm. Ouzhpenn-se, ar fiñvusted a roe an tu da vadaouiñ an enebourien en ul lec'h ha goude-se e lec'h all, pe badaouiñ an enebourien en ul lec'h hag harpañ un dagadenn wirion en ul lec'h all.

## Daveennoù

* ↑ (en) ZALOGA Steven J, GRANDSEN James, Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two, London: Arms and Armour Press, 1984, p. 150, ISBN 0-85368-606-8
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Katyoucha (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Katyoucha (ruseg : Катюша) eo furm-vihanaat an anv-badez rusek Iekaterina pe Yekaterina, stumm rusek Katelin pe Katell. Sterioù all zo d'an anv-se.

## Sevenadur

* Katyoucha, ur ganaouenn-vrezel rusek diwar-benn ur plac'h hag he amourouz.
* Kanaouenn Katyoucha (japaneg : カチューシャの唄, Kachūsha no Uta), ur ganaouenn-bobl japanek.

## Armeoù

* Katyoucha BM-13 : ur banner-rokedennoù lies soviedel implijet e-kerzh an Eil Brezel-bed, anvet diwar ar ganaouenn.
* Lestr-spluj klasad K, lesanvet Katyoucha.
* Katyoucha (monumant), monumant en enor d'ar soudarded soviedel a servije er c'hanolierzh e korn-bro Leningrad.

## Loened

* Katyoucha, lesanv ar genad balafenned-noz Lygephila er c'herentiad Erebidae.

## Sportoù

* Katyoucha, skipailh rus marc'hhouarnerezh.
* Team Katyoucha, skipailh suis marc'hhouarnerezh.

## Arzoù

* Katyoucha Demidova, ur gorollerez rusian.
* Katyoucha, un dudenn anvet diwar ar ganaouenn er frañchiz anime japanek Girls und Panzer (2012).

## Steredoniezh

* 1900 Katyoucha, un asteroidenn bet anvet en enor da Iekaterina Ivanovna Zelenko (1916-1941), a oa ul levierez bombezerioù skañv (Сухой Cy-2 Souc'hoï Su-2).

## Media

* Katyoucha, ur chadenn skingomz e Sankt-Peterbourg.
* Katyoucha zo anv ur stirad skinwel renet gant Ilya Kazankov (2023).
# Personal defense weapon

Ar personal defense weapon (Arm emzifenn), berraet e PDW, zo ur meizad ganet er bloavezhioù 1990 evit envel un arm-tan bihan, gouest da vezañ implijet gant un dorn hepken en ur dennañ en ur mod aotomatek, ha resis betek 150 pe 200 metr, da lavaret eo pelloc'h evit ur bistolenn-vindrailher. Rankout a ra ivez bannadelloù ur PDW bezañ galloudus a-walc'h evit treuziñ ur jiletenn enep-boledoù.
Ar PDW a oa sañset un arm a gorde gant ezhommoù soudarded an eil pe an trede linenn, pe soudarded e-bourzh karbedoù evel an tankoù. Abalamour d'an tu a zo gant armeoù ar bed da izelaat an niver a armoù disheñvel a implijont, evit aesaat ar pourveziañ hag izelaat an dispignoù, eo bet dilezet ar meizad gante. Implijet e vez ar PDW gant servijoù-gwareziñ pennoù-meur 'zo dreist-holl, evel ar Brügger & Thomet MP9 etre daouarn izili ar GSPR gall.

## Skouerioù Personal Defense Weapons

Armoù 'zo savet adalek an Eil Brezel-bed evel an M1 Carbine a oa tost a-walc'h ouzh ur PDW, met ne oant ket aotomatek. N'eo nemet adalek dibenn an XXvet kantved e voe gouest an embregerezhioù armoù-tan da broduiñ Personal Defense Weapons gwir.
* ČZW-438 ( Tchekia)
* FN P90 ( Belgia)
* SIG MCX Rattler ( Suis)
* Heckler & Koch MP7 ( Alamagn)
* PP-2000 ( Rusia)
* Colt MARS ( Stadoù-Unanet Amerika)
* Brügger & Thomet MP9 ( Suis)

## Daveennoù

* ↑ (fr) VALANCE Régis, Le SIG MCX Rattler, e Cibles n°652, miz Here 2024, pp. 48-52
* ↑ (en) POTD: French Secret Service Protect President with B&T MP9 machine pistols (diellet), The Firearm Blog, 20/11/2015 (lennet d'ar 05/10/2024)
# Wonder Nine

Wonder Nine (Nav [milimetr] marvailhus) zo un droienn saoznek evit ober anv eus ar pistolennoù damaotomatek kambret e 9 mm Parabellum, pourvezet gant ur c'harger e kolonenn ha dezhe ur blatinenn daou-ober evit an tenn kentañ da nebeutañ, lakaet war ar marc'had adalek ar bloavezhioù 1970 ha 1980 evit ar braz anezhe.

## Istor

Savet e voe an droienn gant ar skrivagner stadunanat Robert Shimek a oa arbennik war an armoù-tan, ha dont a reas da vezañ implijet-kenañ er c'helaouennoù war an danvez er bloavezhioù 1980 ha 1990. Merkañ a ra emdroadur an armoù-dorn er mare-se : a-raok e veze implijet revolverioù kambret e .38 Special pe .357 Magnum, izel o endalc'h, pe pistolennoù damaotomatek un-ober izel o dalc'had ivez evel ar Colt M1911 (7 kartouchenn en he c'harger). Er bloavezhioù 1970 e tegouezhas war ar marc'had pistolennoù damaotomatek daou-ober uheloc'h o dalc'had ha kambret e 9 × 19 mm. Priziet e voent muioc'h-mui gant an nerzhioù polis a-dreuz ar bed. Lesanvet e voent marvailhus abalamour d'o c'haliteoù nevez e-keñver armoù ar rummad kent.
Betek re a-wechoù ez eo bet implijet an droienn Wonder Nine e bruderezh ar saverien armoù-dorn, hag implijet e vez a-wechoù d'ober goap ouzh an embregerezhioù a implij gerioù pompadus evit deskrivañ armoù ha n'eo ket cheñchet don o mont en-dro abaoe deroù an XIXvet kantved. Dizemglev zo war ar mod da renkañ ar pistolennoù savet o framm e polimer evel ar Glock 17 hag e adstummoù : troiennoù evel Plastic fantastics pe Polymer Wonders zo bet ijinet evite.

## Skouerioù

E-touez ar Wonder Nines e c'haller menegiñ an Heckler & Koch VP70 (1970), ar Smith & Wesson Model 59 (1971), ar CZ-75 (1975), ar Star Model 28 (1975), ar Beretta 92 (1976), ar Steyr GB (1981), ar Glock 17 (1982), an FN HP DA (1982), ar SIG Sauer P226 (1984), ar Ruger P85 (1985), ar Walther P88 (1988), ar Jericho 941 (1990), ar Vektor SP1 (1992), an Heckler & Koch USP (1993), ar Bersa Thunder 9 (1994), ar Walther P99 (1997) pe ar Steyr M (1999).

## Gwelet ivez

* Geriaoueg an armoù-tan

## Daveennoù

* ↑ (en) PRITCHETT Neal, The Wonder nine invasion war ar blog NotPurfect (lennet d'an 20/01/2025)
* ↑ (en) SODOFSKY Christopher, The Rise of the Wonder Nine, Shooting Illustrated, 20/03/2023 (lennet d'an 22/01/2025)
# Nebelwerfer

An Nebelwerfer ("Morter mogeder") a oa ur rummad armoù implijet gant an Alamanted e-pad an Eil Brezel-bed. Savet e oant bet hag implijet da gentañ gant ar Wehrmacht evit ar "soudarded mogeder" (Nebeltruppen). Anv an arm-se a zeu diwar ar c'hoant da dromplañ ensellerien Kevredigezh ar Broadoù, hag a ziwalle ouzh torroù Feur-emglev Versailhez. Ar re-se a soñje dezho ne oa nemet un arm evit kas moged dirak ar soudarded o vont war-raok. En gwirionez ouzhpenn kas obuzennoù moged e oa bet soñjet kas obuzennoù gas. A-benn ar fin e voe savet obuzennoù gant danvez-tarzh evit an Nebelwerfer kerkent ha ma krogas an arm da vezañ produet.
Da gentañ e oa bet kaset daou zoare morter war an tachennoù emgann a-raok ober gant doareoù banner-roketennoù disheñvel e-leizh gant mentoù obuzennoù a bep seurt, eus 15 betek 32 gantimetr. Korfoù fin-tre roketennoù an Nebelwerfer a roe an tu da ouzhpennañ kalz muioc'h a c'hazoù moged, pe a zanvez-tarzh evit ma oa tu gant obuzennoù ar c'hanolierezh a vent gante. Ouzhpenn-se, an niver uhel a dennoù diouzh renk a roe an tu dennañ buan evit badaouiñ an enebour. Adalek kampagn ar Balkanioù, an Nebelwerfer a voe bet implijet en holl gampagnoù brezel eus arme an Trede Reich e-pad an Eil Brezel-bed.
Meur a stumm a voe roet d'an Nebelwerfer da glask reiñ d'an armoù-se rolloù niverusoc'h-niverusañ betek un doare gant roketennoù 21 santimetr implijet evel arm enep-kirri-nij.

## Nebelwerfer 35 10 sm

Ment korf roketennoù pe obuzioù ur morter a c'hell bezañ kalz tanavoc'h evit re ar c'hanolierezh ha kas muioc'h a zanvez-tarzh pe a c'hazoù. Skourr an arme amerikan evit an armoù kimiek (US Army's Chemical Warfare Service) a ziorroas ur morter kimiek 4,2 meudad gant ar memes soñj. Kentañ arm soudarded an Nebeltruppen a voe ivez ur morter, an Nebelwerfer 35, a voe savet er bloavezh 1934.

## Nebelwerfer 40 10 sm

Tost adal ar penn kentañ, al lu alaman a c'houlennas ur morter, dezhañ un hed-tenn brasoc'h evit hini an Nebelwefer 35 hag a oa 3 000 metrad, a-raok ma vefe bet implijet an arm war un dachenn emgann. Ret e voe gortoz miz Mae 1940 avat evit gwelet ar c'hentañ amprouadennoù war un dachenn emgann. Hini eus ar c'hentañ armoù ne zeree met implijet e voe o gwellañ perzhioù da sevel an Nebelwerfer 40, 10 sm. Evit ar marevezh e oa bet krouet un arm karget dre ar gulasenn mordern-tre gant ur wikefre enepkiladenn hag ur c'harr da fiñval anezhañ. A-benn ar fin e c'helle tennañ 2 wech pelloc'h evit an Nebelwerfer 35, met 8 gwech brasoc'h e oa ha koust a rae tost da zek gwech muioc'h : 1 500 Reichsmark evit 14 000 RM.
# Hotchkiss M1922

An Hotchkiss Modèle 1922 zo ur fuzuilh-vindrailher ijinet gant an embregerezh gall Hotchkiss ha gwerzhet adalek 1922 d'un nebeud broioù en Europa.

## Deskrivadur

Evel ar vindrailherez Hotchkiss Modèle 1914 eo diazezet ar fuzuilh-vindrailher M1922 war ur sistem tennata dre amprest gazoù a-drugarez d'ur piston. Ur mod aotomatek a oa dezhi hepken, ha kambret e voe evit kartouchennoù a bep seurt, hervez c'hoant he frenerien, evel ar 6,5 mm Mannlicher-Schönauer, ar 7 × 57 mm Mauser pe ar 7,92 × 57 mm Mauser. Un nebeud skouerennoù a voe kambret e .303 British pe e 8 mm Lebel evit amprouennoù er British Army hag en arme c'hall. Pourveziet e oa gant bandennoù kartouchennoù reut, met kargerioù fiñv a zo bet implijet evit skouerennoù gwerzhet er Rouantelezh-Unanet pe e Spagn.
Kinnig a reas Hotchkiss an arm gant meur a opsion : kanol standart pe ponner, kalibroù disheñvel pe dornell dezougen da skouer. Anvet e voe M1924 hag M1926 ivez hervez ar stummoù.

## Implij

Ne voe ket implijet da vat en arme c'hall, pa choazas homañ ar MAC 24 e deroù ar bloavezhioù 1920. Amprouet e voe er British Army, ha gwerzhet e voe skouerennoù d'un nebeud broioù all evel Gres (e 6,5 mm Schönauer hag 8 mm Mauser), Sina, Tchekoslovakia ha Turkia (e 8 mm Mauser). War-dro 2.000 skouerenn e 7 mm Mauser a voe prenet gant arme Spagn, ha servijout a reas ar fuzuilh-vindrailher e brezel Spagn. Implijet e voe ivez er brezel etre Italia ha Gres, e deroù an Eil Brezel-bed.

## Liammoù diavaez

* (fr) Mod-implij an Hotchkiss Modèle 1922 war Forgotten Weapons (pellgarget d'an 03/02/2025)

## Daveennoù

* 1 2 (en) POPENKER Maxim, Hotchkiss M1922, Modern Firearms (lennet d'an 03/02/2025)
* 1 2 3 (en) McCOLLUM Ian, Hotchkiss M1922/24/26, Forgotten Weapons (lennet d'an 03/02/2025)
* ↑ (en) HEINZ Leonard R., Small arms of the Spain Civil War, 10/12/2016 (pellgarget d'an 03/02/2025)