OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Teskanv

Un teskanv a zo ur berradur eus un anvadur savet gant un hollad lizherennoù-tal hag a ya d'ober ur ger. Da skouer :
* JFK evit John Fitzgerald Kennedy,
* KEAV evit Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion,
* KEBK evit Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek,
* SUA evit Stadoù-Unanet Amerika,
* TGO evit Taos war ar Gwerzh Ouzhpennet.
A-wechoù e vez lennet lizherenn-ha-lizherenn : SAE : "es-sa-e", URSS : "u-er-es-es" ; a-wechoù all e c'haller lenn ar ger evel pa vije ur gwir c'her : NASA : "na-sa", UNESCO : "unesko"... Evit ar re ziwezhañ-mañ e vez graet gant ar ger gwreskanv.
Er bed a-vremañ e vez ur bern teskanvioù. Evit embregerezhioù, aozadurioù politikel ha sevenadurel, melestradurioù, an teknikoù nevez (LCD, DVD, PDF, JPG...), met ivez evit tud gant anvioù hirik un tamm, evel DSK (Dominique Strauss-Kahn), NKM (Nathalie Kosciusko-Morizet), PPDA (Patrick Poivre d'Arvor), hag all.

## Gwelet ivez

* Gwreskanv
# Tesoeg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar reter eo an tesoeg (teso, iteso pe ateso) komzet gant tro-dro da 1 milion a dud en Ouganda ha gant 279 000 den all e Kenya.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Tesero

Tesero zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
# Tesfaye

Tesfaye (skritur etiopek: ተስፋዬ) zo un anv-den amharek ha tigrignek a sinifi Ma spi.

## Tud

* Tesfaye Bramble, melldroader saoz
* Tesfaye Dinka, politikour etiopian, bet kentañ ministr
* Tesfaye Eticha, reder etiopian
* Tesfaye Gebre Kidan, politikour etiopian, bet prezidant
* Tesfaye Gebreab, politikour eritrean
* Tesfaye Jifar, reder etiopian
* Tesfaye Tola, reder etiopian
# Teskad

Meur a ster zo d'ar ger 'teskad.

## Gounezerezh

Teskad a reer eus ar pezhioù ed a zo chomet goude tremen an eosterien ha lakaet en ur bern pa 'z int bet klasket er parkoù. Pa ne vez mui a-bouez teskata evel ma rae ar beorien gwechall en deus miret ar ger teskad ar ster dre skeudennadur a roe dezhañ dija oberour Geriadur an Armerie e kreiz ar XVIIvet kantved evit skridoù disheñvel lakaet da embann.

## Levrioù

Implijet e vez teskad evit skridoù lakaet asambles evit bezañ moullet ken eo an teskad ur seurt levr, ennañ meur a destenn ha n'eus ket liammoù diabarzh etrezo evel kaout an hevelep danvez en un heuliad amzer. Gant un oberour pe meur a oberour e c'hellont bezañ bet savet. N'eus ket da veskañ un teskad testennoù gant un torkad, ennañ testennoù dibabet diwar ur yoc'h a oberennoù lennegel. Un doare lennegel dibar eo.

### Teskadoù dre gennadoù lennegel

* Teskad barzhonegoù
* Teskad danevelloù
* Teskad istorioù fentus
* Teskad kantikoù
* Teskad lizhiri
* Teskad partitaoù
* Teskad pezhioù-c'hoari
* Teskad sonioù ; teskad kanaouennoù
Kavet e vez ivez ar ger dastumad gant an hevelep ster, met implijet e vez peurliesañ evit un heuliadenn levrioù heñvel a-walc'h dre o stumm pe dre o gennadoù lennegel.

### Deskrivadur reolataet

El levraouegoù e vez renablet an teskadoù skridoù dindan anv an oberour, ma 'z eus unan hepken pe dindan hini an den en deus klasket bodañ an testennoù, hemañ ar rener-embann, met n'eo ket renket ar rener-embann e live an oberourien.
Niverennet e c'hell bezañ pezhioù an dastumad hag un titl a c'hell bezañ roet dezhañ. An titl dastumad, an titl isdastumad, an niverenn a dle bezañ meneget e deskrivadurioù al levrioù hag an enrolladennoù.

## Matematik

E matematik e termener teskadoù (niverennoù, kevreizhennoù, perzhioù, hag all) pa ouezer mat pe elfennoù a zo e-barzh.
Diwar-benn an teskadoù ez eo bet ijinet damkaniezh an teskadoù.
# Zonotrichia querula

Zonotrichia querula :
| Zonotrichia querula, luc'hskeudennet e Lenn Ennadai (Nunavut, Kanada). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Passerellidae |
| Genad : | Zonotrichia |
| Anv skiantel ||
| Zonotrichia querula (Nuttall, 1840) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Zonotrichia querula a zo ur spesad golvaneged bras eus ar c'herentiad Passerellidae.
Anvet e voe Fringilla querula (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant al loenoniour saoz Thomas Nuttall (1786-1859).

## Boued

Bevañ a ra diwar zivellkeineged peurvuiañ ha diwar frouezh, greun ha had e-pad ar goañv.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika, e hanternoz-kreiz ha kreiz Kanada.

## Liammoù diavaez

* (en) Zonotrichia querula war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Zonotrichia querula war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Zonotrichia querula el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Zonotrichia querula.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Zoonavena

Zoonavena :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Anv skiantel ||
| Zoonavena Mathews, 1918 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Zoonavena a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1918 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* Zoonavena grandidieri
** Z. g. grandidieri ha mariae,
* Zoonavena sylvatica,
* Zoonavena thomensis.
Daou (2) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Apodidae/Zoonavena (lennet e-barzh d'an 13 a viz Mezheven 2019).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Zoopraksiskop

Ar zoopraksiskop a voe unan eus an ardivinkoù kentañ bet ijinet a-benn diskouez tresadennoù-bev. Gant al luc'hskeudenner saoz Eadweard Muybridge (1830-1904) e voe krouet e 1879.
Eus ar gerioù henc'hresianek ζῷον zoion "loen", πραξι- praksi- "obererezh" ha σκοπεῖν skopein "arselliñ" e teu an anv "zoopraksiskop", a dalvezfe kement hag "arselliñ obererezh ul loen" neuze.

## Arc'hwelerezh

Treset e veze un heuliad skeudennoù war ur gantenn wer a lakaed da dreiñ dirak ul luc'hvanner. Pa oa mat an tizh ne weled nemet ur skeudenn a hañvale fiñval war ar skramm, abalamour da anadenn dreistpad al luc'hsae. Peogwir e veze distummet ar skeudennoù dre goazhadur abalamour d'an tizh en ardivinkoù kentañ e voe kemeret ar boaz da astenn pep skeudenn evit ma vije mentet reizh a-hed an abadenn. Eus 1892 betek 1894 e voe moullet luc'hskeudennoù war ar c'hantennoù, ha livet da c'houde. Lod heuliadoù a oa kemplezh-kenañ, pa gemmeskent fiñvoù loened ha fiñvoù tud.

## Hêrezh

* Er bloavezh 2004 e chome 71 zoopraksiskop, a zo bet luc'hskeudennet evit ul levr diwar-benn Eadweard Muybridge.

## Notennoù

* ↑ Kingston Museum (en)
* ↑ Stephen Herbert (2004), Eadweard Muybridge – The Kingston Museum Bequest, The Projection Box, ISBN 978-1-903000-07-6 (en)

## Levrlennadur

* Georges Sadoul (9$^{vet}$ emb., 1999), Histoire du cinéma mondial des origines à nos jours, Flammarion, ISBN 978-2080602169 (fr)

## Liammoù diavaez

* The History of the Discovery of Cinematography (en)
* Dastumad Eadweard Muybridge e Skol-veur Pennsylvania (en)

## Pennadoù kar

* Tomatrop (1824)
* Zoetrop(1834)
* Fenakistoskop (1841)
* Folioskop (1868)
* Praksinoskop (1877)
* Elektrotakiskop (1887)
* Mutoskop (1894)
# Zoppola

Zoppola zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
# Zora

Zora zo un anv-badez slavek, anavezet en Serbia, Kroatia, Makedonia, Tchekia. A-wechoù e vez droukvesket gant Zorah ha Zohra.

## Anv-badez

* Zora Cross (1890 – 1964) , barzhez aostralian
* Zora Neale Hurston, skrivagnerez stadunanat
* Zora Young, kanerez blues

## Arzoù

* Die rote Zora und ihre Bande romant alamanek gant Kurt Held
** un heuliad filmoù skinwel tennet eus ar romant
* Zora sourit, kanaouenn gant Céline Dion

## Lec'hanvadurezh

* Zora (Pennsylvania), e SUA
* un enezenn e Pleg-mor Persia

## Pennadoù kar

* Zorah
* Zohra
* Zoa
# Zooey

Zooey zo un anv saoznek hag a gaver en SUA :
* evel un eil doare d'an anv Zoe, roet d'ar merc'hed ;
* evel berranv, evit ar baotred anvet "Zachary" pe "Zechariah".

## Tud

* Zooey Deschanel, aktourez ha kanerez stadunanat, a vije bet anvet abalamour d'ar romant Franny and Zooey gant Jerome David Salinger e 1961.

## Lennegezh

* Zooey, berranv Zachary Martin "Zooey" Glass en eil danevell Franny and Zooey gant J. D. Salinger.

## Skinwel

* Zoey 101, un heuliad filmoù skinwel stadunanat evit ar grennarded.

## Pennad kar

* Zoe
# Zoo

Ur zoo, pe liorzh-loened, a zo ul lec'h gant loened n'omp ket boas da welet er vro el lec'h m'emañ ar zoo. Paeet e vez evit mont tre ha sellet e vez ouzh al loened.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Zoologischer Garten Berlin

Ar Zoologischer Garten Berlin eo ar zoo koshañ ha brudetañ en Alamagn. Digoret e oa bet e 1844 hag en em ledañ a ra war 35 hektar. Emañ e Berlin, e karter Tiergarten. Gant war-dro 1500 spesad disheñvel hag 20 500 aneval dalc'het, ez eo ar zoo en deus an dastumadenn ledanañ a spesadoù dre ar bed-holl.
Ar zoo gant e lennoù-pesked a zesach bep bloaz 3 milion a weladennerien. Bez' eo ar zoo gweladennet ar muiañ en Europa hag an hini brudetañ er bed.
# Zoothera

Zoothera :
| Z. lunulata, luc'hskeudennet e Park broadel Southwest (Tasmania, Aostralia). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Turdidae |
| Anv skiantel ||
| Zoothera Vigors, 1832 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Zoothera a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù kar d'an driski, krouet e 1832 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840). An darn vrasañ anezhe a zo rummataet er genad Geokichla bremañ.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Ugent spesad golvaneged, bev c'hoazh hiziv an deiz, a ya d'ober ar genad :
* Zoothera andromedae,
* Zoothera aurea
** Z. a. aurea ha toratugumi,
* Zoothera dauma (drask aour)
** Z. d. dauma, horsfieldi hag iriomotensis,
* Zoothera dixoni,
* Zoothera everetti,
* Zoothera griseiceps,
* Zoothera heinei
** Z. h. choiseuli, eichhorni, heinei ha papuensis,
* Zoothera heinrichi,
* Zoothera imbricata,
* Zoothera lunulata
** Z. l. cuneata, halmaturina ha lunulata,
* Zoothera machiki,
* Zoothera major,
* Zoothera margaretae,
* Zoothera marginata,
* Zoothera mollissima
** Z. m. mollissima ha whiteheadi,
* Zoothera monticola
** Z. m. atrata ha monticola,
* Zoothera neilgherriensis,
* Zoothera salimalii,
* Zoothera talaseae
** Z. t. atrigena ha talaseae,
* (†) Zoothera terrestris (aet da get),
* Zoothera turipavae.
Triwec'h (18) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Turdidae/Zoothera (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Eost 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Zoppè di Cadore

Zoppè di Cadore a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
# Vallet

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Vallet zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh gallek.

## Kumunioù

* Vallet anv gallek Gwaled, kumun eus Breizh, e kreisteiz Bro-Naoned,
* Vallet : kumun gozh e departamant ar Charente-Maritime, bremañ e kumun Montendre

## Tud

* Auguste Vallet, 1815-1868 : istorour gall.
* Bernard Vallet : marc'hhouarner gall.
* Odon Vallet : istorour gall

## Pennadoù kar a bell

* Valletta
# Valli del Pasubio

Valli del Pasubio zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Vallio Terme

Vallio Terme zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Vallières

Vallières zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
### Bro-C'hall

* Vallières, en Aube
* Vallières, kumun gwechall en Indre-et-Loire, hiriv e Fondettes
* Vallières, en Haute-Savoie
* Vallières-les-Grandes, en Loir-et-Cher
* Vallières ha goude Vallières-lès-Metz, hiriv Vallières-Les Bordes nemet karter eus Metz, en Moselle
* Les Vallières, e Besançon

### Haiti

* Vallières

## Pennadoù kar

* Vallière
* Valière
# Valletta

Valletta eo kêr-benn Malta daoust ma n’eo ket an hini bobletañ (5 827a annezidi e 2019). Savet eo bet er XVI$^{vet}$ kantved.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Vallo

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Vallo zo un anv-lec'h italianek, ha hini meur a gumun.

## Lec'hioù

* Vallo della Lucania e proviñs Salerno, e rannvro Campania.
* Vallo di Nera e proviñs Perugia, e rannvro Umbria.
* Vallo Torinese e meurgêr Torino, e rannvro Piemonte.
* Valloriate e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.

## Tud

* Ambra Vallo, korollerez

## Pennadoù kar

* Val
* Valle
# Vallo Torinese

Vallo Torinese zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Vallière

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Vallière zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
### Kumunioù

* Vallière, e Creuse
* Château-la-Vallière, en Indre-et-Loire
* Gwelout: Vallières

### Kastilli

* Kastell Vallière, e Mortefontaine (Oise)

## Stêr

* Ar Vallière (stêr), zo ur stêr eus reter Bro-C'hall, adstêr d'ar Solnan;

## Tud

* Louise-Françoise de La Baume Le Blanc (1644-1710), dugez La Vallière, serc'h d'ar roue gall Loeiz XIV .
# Valleve

Valleve zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Vallinfreda

Vallinfreda zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Yezhoù grasek rik

Un is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù grasek rik, ennañ peder yezh:
* Kamboteg
* Aioneg
* Adjoraeg
* Gorovoueg

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
# Yezhoù goulek

Ur skourr eus ar yezhoù bouek e familh yezh ar yezhoù adamawek eo ar yezhoù goulek komzet e su Tchad.
Setu penaos e vez isrenket ar yezhoù er skourr-mañ:
* Koulaleg (kulaal pe gula iro)
* Gouleg zanek (zan gula)
* Gouleg bonek (bon gula)

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù gourek

Ur skourr eus ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù gourek, ennañ tro-dro da 85 yezh komzet e norzh Aod an Olifant, gevred Mali, Burkina Faso, norzh Ghana, norzh Togo ha Benin hag e gwalarn Nijeria.
Implijet e vez gant an holl yezhoù gourek lostgerioù evit merkañ klas an anvioù-kadarn, ha div donenn o devez peurliesañ ivez.
Graet e vez un diforc'h etre daou vloc'had yezh pennañ:
* Yezhoù gourek ar c'hreiz
* Yezhoù senoufoek

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù gongaek ar su

Un isskourr eus ar yezhoù gongaek eo yezhoù gongaek ar su, ennañ 2 yezh komzet en Etiopia:
* Kafitchoeg
* Chakatchoeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù omotek an norzh
* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù gouezelek

Ar yezhoù gouezelek a ya d’ober unan eus an daou skourr a zo e-touez ar yezhoù keltiek. Bremañ e kaozeer teir yezh ouezelek kar hogen disheñvel en inizi Breizh-Veur, Iwerzhon ha Manav :
* An iwerzhoneg, komzet en Iwerzhon.
* Ar skoseg, pe Gouezeleg Skos, komzet e Bro-Skos.
* Ar manaveg, a zo bet darbet dezhañ mont da get hag a gomzer en-dro war Enez Vanav.
Deveret eo ar yezhoù gouezelek eus an henouezeleg a veze komzet en Iwerzhon, hag a voe skrivet adalek an 8vet kantved d’an nebeutañ. Gant Gouezeled Iwerzhon e voe taget aodoù ar vro a oa e-kichen o hini ha goude se en em ziazezjont da vat e mervent Bro-Skos. Gounit tachenn a reas o yezh (ar gouezeleg) alese ha dont a reas da vezañ komzet en darn vrasañ eus Skos betek ar 17vet kantved.
En em ledañ a reas ar gouezeleg ivez en Enez Vanav, ha daoust ma varvas ar manaveger a-vihanik diwezhañ en ugentvet kantved, ez eus tud c’hoazh a ra gant ar yezh-se eno hag un doare adsav zo.
Daoust d’ar gerentiezh zo etre an teir yezh-se, ez int yezhoù disheñvel. Splann a-walc’h eo ar c’hemmoù er skritur, dreist-holl etre ar manaveg a zo levezonet e zoare-skrivañ gant hini ar saozneg hag an div yezh all. Abaoe ma’z eus bet degaset kemmoù e doare-skrivañ gouezeleg Iwerzhon, en ugentvet kantved, eo deuet da vezañ disheñveloc’h diouzh gouezeleg Skos. Setu an anvioù a roer da bep yezh en he bro :
* Gaeilge evit gouezeleg Iwerzhon (pe iwerzhoneg)
* Gàidhlig evit gouezeleg Skos (pe skoseg)
* Gaelg evit gouezeleg Manav (pe manaveg)
Yezhoù predenek a reer eus an teir yezh keltiek all.

## Levrlennadur

* Arzel Even, Istor ar yezhoù keltiek, Hor Yezh
# Yezhoù grasek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù grasek, ennañ ur yezh nemetken:

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
# Yezhoù grousiek

Un is-skourr eus ar yezhoù gourek eo ar yezhoù grousiek, ennañ ugent yezh komzet e Ghana, Burkina Faso ha Togo.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù gwantchek

Ur isskourr eus ar yezhoù berberek eo ar yezhoù gwantchek, ennañ ur yezh komzet gwechall en Inizi Kanariez e Spagn:

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
* Yezhoù berberek
# Yezhoù goumouzek

Un is-skourr eus ar yezhoù komouzek eo ar yezhoù goumouzek.
Ar goumouzeg eo ar yezh c'houmouzek pennañ.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
# Tinos

Tinos (gresianeg: Τήνος) zo un enezenn e Mor Egea, etre Andros ha Mykonos.
# Tintagel

Tintagel zo ur gêriadenn war aod gwalarn kontelezh Kerne-Veur, 1 782 annezad enni hervez niveridigezh 2011. Trevena, eus ar c’herneveureg Tre war Venydh, e oa he anv betek 1850.
Savadur livusañ ar gêriadenn eo an ti-post kozh, un ti eus ar XIV$^{vet}$ kantved bet lakaet da di-post en XIX$^{vet}$ kantved hag a zo bremañ d’an National Trust, un aozadur prevez evit gwareziñ ar glad. E-kichen ar gêriadenn, war bord an aod, ez eus dismantroù anvet « kastell ar roue Arzhur ». E-pad ar c'hwerc'hved kandved e oa tintagel ur gêr anavezet evit e kenwerzh. E bigi kenwerzh a zae betek kêr "Constantinople".

## Mojenn arzhuriek

E mojenn Arzhur, hervez Historia Regum Britanniae Jafrez Menoe, ec'h eo Tintagel al lec’h ma voe engehentet ar roue Arzhur. Evit gwir e kaver, war arvor ar gêriadenn, dismantroù hag a sav marteze d’ar V$^{vet}$ kantved, anvet King Arthur's Castle. Furchadegoù graet er bloavezhioù 1930 gant Ralegh Radford a ziskouezas e oa ur manati keltiek hag ur c’hontouer marc’hadourezh eus ar V$^{vet}$ hag ar VI$^{vet}$ kantved tro-dro d’ur c’hastell eus an XII$^{vet}$ kantved. Soñjal a reer e oa al lec’h ur greizenn eskemm pouezus gant ar bed kreizdouarel rik goude diskar an Impalaeriezh roman. Gant furchadegoù nevesoc’h e voe dizoloet “Maen Artognou” e 1998.

## Trowardroioù

Mein-glas eus an Devonian a ya d'ober arvor tolead Tintagel. Un daou gilometr bennak er su da Dintagel, war-du Treknow, mein-glas an aod a oa bet implijet stank evit aozañ toennoù tiez peogwir e talc'h mat an dafar-se ouzh an uz. Mein-glas rannoùigoù kouevr zo e traezh an aod ivez, ar pezh a ro ul liv glas-turkez d'ar mor pa vez tomm an amzer.

## Arzoù

* Meneget eo Tintagel gant Alfred Lord Tennyson en e varzhoneg Idylls of the King ("Karantezigoù ar Roue").
* Tintagel eo titl ur varzhoneg orkestrel aozet gant Sir Arnold Bax.

## Notennoù

* ↑ (en) Tintagel Excavations 1998
# Tintigny

Tintigny ( Tintnîe walloneg hag e loreneg) zo ur gumun e Belgia e proviñs Luksembourg.

## Istor

* Brezel bed kentañ : fuzuilhet e voe 93 den nannsoudard ha distrujet 183 zi d’an 22 a viz Eost 1914 gant 38vet ha 51vet Rejimant Troadeion al Lu alaman, goude emgann Rossignol.
# Tinvaal

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ard-whaiyl Tinvaal e manaveg, High Court of Tynwald e saozneg, eo parlamant Enez Vanav. Div lodenn zo ennañ, hag a vez o sezañ pep hini diouzh he zu pe a-gevret a-wechoù : Kiare as Feed ("pevar warn-ugent", anvet House of Keys, "Ti an Alc’hwezioù" e saozneg), gant izili dilennet war-eeun, hag Yn Choonseil Slattyssagh (ar c’huzul lezenniñ, Legislative Council e saozneg). Kontet eo an Tinvaal da vezañ ar vodadenn lezenniñ goshañ er bed, dre ma vije bet savet tremen mil bloaz zo.
Sezañ a ra an div gambr asambles ur wech ar bloaz da zeiz an Tinvaal (Laa Tinvaal) e Balley Keeill Eoin (St John's), er-maez ; da-geñver degouezhioù all e vezont bodet asambles ivez, en ur savadur e Doolish (Douglas), kêr-benn ar vro, da blediñ gant politikerezhioù ar gouarnamant. A-hend-all e vezont o labourat disparti, gant Kiare as Feed o studiañ ar c’hinnigoù lezennoù hag ar C’huzul lezenniñ oc'h adwelet anezho.
An anv Tinvaal, evel ar ger islandek Þingvellir, a zeu eus ar ger norsek Þingvǫllr a dalvez kement ha "lec’h ar vodadenn", diwar vǫllr, park, ha thing (bodadenn).

## Liamm diavaez

* Lec’hienn ofisiel an Tynwald

## Notennoù

* ↑ (en) Tynwald
# Tione degli Abruzzi

Tione degli Abruzzi zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Tinto Brass

Giovanni Bass, lesanvet Tinto Brass, ganet d'ar 26 a viz Meurzh 1933, zo ur sevener filmoù italian. Er bloavezhioù 1960 ha 1970, e sevenas filmoù a voe degemeret mat, filmoù taolioù-arnod doareoù disheñvel dezho. Hiziv-an-deiz ez eo brudet dreist-holl evit e filmoù erotek, ar re vrudetañ o vezañ Caligula, Così fan tutte (embannet gant an titl saoznek All Ladies Do It), Paprika, Monella (Frivolous Lola) ha Trasgredire.

## Filmoù

* In capo al mondo pe Chi lavora è perduto (1963)
* Ça ira - Il fiume della rivolta (1964)
* La mia signora (1964)
* Il disco volante (1964)
* Yankee (1966)
* Col cuore in gola (1967)
* L'urlo (1968)
* Nerosubianco (1968)
* Dropout (1970)
* La vacanza (1971)
* Salon Kitty (1976)
* Caligula (1979)
* Action (1980)
* La Chiave, pe La Cle, pe The Key (1983)
* Miranda, pe The Mistress of the Inn (1985)
* Capriccio (1987)
* Snack Bar Budapest (1988)
* Paprika (1991)
* Così fan tutte, pe All Ladies Do It (1992)
* L'uomo che guarda, pe The Voyeur (1994)
* Fermo posta Tinto Brass (1995)
* Monella (1998)
* Trasgredire (2000)
* Senso '45 (2002)
* Fallo! (aka Do It!) (2003)
* Monamour (2006)
* Kick the Cock (film berr, 2008)
* Hotel Courbet (film berr, 2009)
* Chi ha ucciso Caligola (o vezañ produet)

## Aktour

* Ultimo metrò - (1999)
* Impotenti esistenziali - (2009)
# Tiobraid Árann

Tiobraid Árann (Tipperary e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e kreisteiz an enezenn. Roet he deus hec'h anv d'ur gontelezh, Kontelezh Tiobraid Árann. E 2006 e oa poblet gant tost da 5 000 a dud.
Emañ Tiobraid Árann war ribl ar stêr Ára. Ar Vikinged a oa en em staliet war un enezennig er stêr-se. En XII$^{vet}$ kantved e oa bet savet ur c'hastell eno gant ar roue saoz Yann Iañ, met ne chom roud ebet eus ar c'hastell-se bremañ.
Ur c'hreñvlec'h saoz e oa Tiobrad Árann en XIX$^{vet}$ kantved hag e deroù an XX$^{vet}$. Betek 10 000 soudard a oa eno e-pad ar Brezel-bed Kentañ, o vezañ gourdonet a-raok mont d'an talbenn e Bro-C'hall.

## Kêrioù gevellet

* Parthenay (Bro-C'hall) abaoe 1994

## Gwelet ivez

* It's a Long Way to Tipperary, ur ganaouenn eus mare ar Brezel-bed Kentañ.

## Notennoù

* ↑ logainm.ie Bunachar Logainmneacha na hÉireann
* ↑ https://web.archive.org/web/20131208183135/http://www.tipp.ie/townsandvillages/tipperary/tipperary.htm
* ↑ http://homepage.eircom.net/~tipperaryfame/barracks.htm
# Ī

Ul lizherenn latin ispisial eo Ī, ī, da lâret eo i gant ur makron warnañ, implijet gant al latveg evit skrivañ ar son vogalennek [i:].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# İrfan

İrfan zo un anv-den turkek a dalv "gouiziegezh", diwar an arabeg عرفان

## Gwelet ivez

* Irfan