# Gwidel

Gwidel :
| Gwidel e genoù al Laeta. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Guidel |
| Bro istorel | Bro-Gwened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | an Oriant |
| Kanton | Gwidel (pennlec'h) |
| Kod kumun | 56078 |
| Kod post | 56620 |
| Maer Amzer gefridi | Jo Daniel 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | An Oriant tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro an Oriant |
| Lec'hienn Web | (fr)www.guidel.com |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 12 236 ann. (2022) |
| Stankter | 234 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 47′ 29″ Norzh 3° 29′ 14″ Kornôg / 47.7913888889, -3.48722222222 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 39 m bihanañ 0 m — brasañ 70 m |
| Gorread | 52,29 km² |
| Gwidel ||
| kemmañ |
Gwidel a zo ur gumun eus Breizh, pennlec'h kanton Gwidel e departamant ar Mor-Bihan.

## Douaroniezh

* Beg al Laeta er Pouldu.
* Ar stêr Laeta a ra ar vevenn etre Kloar-Karnoed ha Gwidel (a-gleiz).
* War aod ar Meurvor Atlantel ha war lez ar stêr Laeta emañ Gwidel.

## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː Guidul, 1114; Guidel, 1323, 1380, 1387; Guydel, 1453

## Ardamezioù

Palefarzhet; ouzh 1 en glazur e chapel Itron-Varia Druez en aour difoupant diouzh al lodennadur, ouzh 2 en gul e nav mailhenn en aour, 3, 3 , 3; ouzh 3, treustellet etre argant ha gul a seizh pezh; ouzh 4 en glazur e lestr en sabel greet en argant, ar c'houel karget gant teir brizenn erminig en sabel, o verdeiñ war un driadenn kommek en argant.

## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg

* D’ar 27 a viz Meurzh 2007 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

### Deskadurezh

* Skolioù divyezhek a zo eno abaoe 1991.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 146 skoliad er c'hlasoù divyezhek (13,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: krouet e voe kumun Gwidel e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Gwidel da benn ur c'hanton, hini Gwidel; teir c'humun a oa ennañ: Gwidel (pennlec'h), Kewenn ha Plañvour, e Bann Henbont. Diskaret e voe Kanton Gwidel gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Lakaet e voe kumun Gwidel e Kanton Pont-Skorf e 1801 gant an hevelep lezenn. Lakaet e oa bet en Arondisamant an Oriant krouet e 1800.
* Feulster e 1793: skrapet e voe daou ofisour kumunel, ne voent ket adkavet, drouklazhet e voe ar barnour a beoc'h.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 168 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, eleze 3,88 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Monumant ar soudarded c'hall bet lazhet en Emgann ar Pemp-Hent
* D'ar 21añ a viz Mezheven 1940, er Pemp-Hent, e oa bet eus un emgann etre ar soudarded c'hall hag ur golonenn alaman o tont eus tu Kemper evit mont etrezek an Oriant; ar gêr-mañ a ranke bout difennet diwar urzh ar gouarnamant gall daoust d'an arsav-brezel da zont, dre ma oa ur porzh-brezel; padout a reas teir euriad, tri ofisour gall ha tri soudard eus ar 111vet Rejimant Kanolierezh Trevadennel hag eizh milour (daou is-ofisour ha pevar soudard) alaman o vezañ lazhet.
* Pevar c'harr-nij Typhoon Ib eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) a gouezhas e Gwidel e penn-kentañ 1944, unan d'ar 31añ a viz Genver, daou d'ar 15 a viz C'hwevrer hag unan d'an 22 a viz C'hwevrer; lazhet e voe an nijourion, tri anezhe a voe beziet e bered ar gumun, ne voe ket kavet korf an hini diwezhañ;
* D'ar 7 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij (Spitfire LFIX marilhet MJ554 ha kodet AU-?) eus ar Royal Air Force nepell eus Gwidel; mervel a reas e nijour ha douaret e voe e Bayeux War Cemetery;
* D'an 13 a viz Even 1944 e kouezhas un nijerez B-24 eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e Gwidel; lazhet e voe eizh nijour eus he faread, an daou nijour all a voe tapet gant an Alamaned.
* D'ar 27 a viz Gouere 1944 e kouezhas un nijerez (Mosquito NF XIII marilhet MM450 ha kodet DZ-?) eus ar Royal Air Force e Gwidel; an daou nijour a varvas.
* Mervel a reas 46 den abalamour d'ar brezel;
* E Sankenn an Oriant edo ar gumun; dieubet e voe Gwidel d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas eizh milour.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas tri milour.

### XXIañ kantved

* E miz Here 2018 ez eus bet kaoz eus babigoù Gwidel ganet dizorn pe divrec'h.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv.
* Iliz katolik Sant Pêr ha Sant Paol, XIX$^{vet}$ kantved.
* Chapel Ar Vadalen, XIX$^{vet}$ kantved.
* Chapel Sant Laorañs, XVI$^{vet}$ kantved.
* Chapel Sant Mikael, 1897, kloc'hdi eus 1774.
* Monumant ar re varv er vourc’h, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost
$^,$. Dioueliet e voe d’an 2 a viz Du 1921.
* An iliz katolik.
* Chapelioù.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered Gwidel

* Bezioù ar C'hommonwealth e bered kumun Gwidel
| Bro | Niver a soudarded |
| Aostralia | 7 |
| Kanada | 14 |
| Polonia | 1 |
| Rouantelezh-Unanet | 79 |
| Zeland-Nevez | 2 |
| Dianav (kontet e niver o bro dija) | 11 |
| Hollad | 103 |
Karrnijourion e oant holl, nemet daou vartolod eus Morlu ar Rouantelezh-Unanet. Marvet int e-pad an Eil Brezel Bed.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2020 | → bremañ | Jo Daniel | | |
| 1995 | 2020 | François Aubertin | Bodadeg evit ar Republik da gentañ, Unvaniezh evit ul Luskad Poblel war-lerc'h ha MoDem bremañ | |
| 1983 | 1995 | André Kerihuel | CDS | |
| ? | 1983 | Louis Le Montagner | CNIP | Kannad, Senedour |
| ? | ? | Jean de Polignac | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Alamagn | Pulheim | 1969 |
| Iwerzhon | Carraig Uí Leighin | 1987 |
| Roumania | Negrești-Oaș | 1996 |

## Tud
### Tud bet marvet eno

* Jean de Polignac
* Jean de Polignac, bet maer ar gumun.
* Jean Jaffré, den-a-iliz ha politikour gall, d'an 11 a viz Ebrel 1896.

### Ardamezeg ar familhoù

| de Bénerven / Bennerven Aotrounez Tredieg | En argant e wezenn derv c'heotet, meziet en aour; e c'houezoc'h en gul tremenant war troad ar c'hef. |
| de La Pierre Aotrounez Talhouët | En aour e ziv dreustell en gul |

## Levrlennadur

* (fr)Pol Potier de Courcy ː Nobiliaire et Armorial de Bretagne. Adembannet gant Editions des Régionalismes. 2012-2015
* (br)Erwan Vallerie ː Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Gwidel war lec'hienn Geobreizh

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (br)Distro-skol ar c’helenn divyezhek
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 128
* ↑ (fr)Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Gwidel - Fichenn ar gumun
* ↑ (fr)Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 275
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Roger Leroux, Le Morbihan en guerre 1939-1945, Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajennoù 22-27
* ↑ (fr)Pertes RAF Morbihan
* ↑ (fr)Pertes RAF Morbihan
* ↑ (fr)Pertes USAAF
* ↑ (fr)Pertes RAF Morbihan
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Roger Leroux, Le Morbihan en guerre 1939-1945, Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajennoù 606 ha 607
* ↑ (fr)Roger Leroux, Le Morbihan en guerre 1939-1945, Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 622
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Ouest-France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ Aerlu:77 (9 anezhe chomet dianav) Morlu: 2 (1 anezhe chomet dianav)
* ↑ Milourien eus broioù arall ag ar C'hommonwealth en Aerlu eus ar Rouantelezh-Unanet: Afrika ar Su: 1 Aostralia: 1 Rodezia ar Su: 2
* ↑ (en)Commonwealth War Graves Commission
* ↑ (fr)Cassini hag EBSSA