OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gj (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Gj, gj implijet gant an albaneg evit skrivañ ar son kensonennel [ɟ].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Għ (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Għ, għ (anvet għajn), implijet e malteg evit merkañ e ranker distagañ hir ur vogalenn ha distagañ [ħ] e diwezh ur ger.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Hounzibeg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù didoek eo ar hounzibeg (gunzib) komzet gant 600 den e Dagestan

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek
# Jorjieg

Ur yezh kartvelek ar jorjieg pe georgeg (ქართული ენა kartuli ena) komzet gant tro-dro da 4.1 milion a dud e Jorjia (83% eus ar boblañs), Iran, Azerbaidjan, Turkia ha Rusia.
Evel an holl yezhoù kaokazek ez eo ar jorjieg ur yezh ergativel ha daspegel. Luziet-tre eo fonologiezh ar jorjieg ivez dre ma ra gant meur a gensonenn a c'hell mont da heul an eil war-lerc'h eben hep vogalenn ebet kenetreze.
Talvezout a ra ar jorjieg da yezh dre skrid evit an holl bobloù a ra gant yezhoù kaokazeg dre gomz evel ar svaneg, ar megreleg pe al lazeg.
Ul istor lennegel hir en deus ar jorjieg.
Setu rannyezhoù pennañ ar jorjieg:
* Imereteg (imeretian)
* Racheg-letchc'houmeg (racha-lechkhum)
* Goureg (gurian)
* Adjareg (ajarian)
* Imerc'heveg (imerkhev) : Turkia.
* Kartleg (kartlian)
* Kac'heteg (kakhetian)
* Ingileg (ingilo)
* Toucheg (tush)
* C'hevsureg (khevsur)
* Moc'heveg (mokhev)
* Pchaveg (pshav)
* Mtiouleg (mtiul)
* Ferdjeideg (ferjeidan) : Iran
* Mesc'heteg (meskhetian)
Skrivet e vez ar jorjieg gant ur skritur ispisial, al lizherenneg c'heorgek.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek
* Lizherennegoù ar georgeg

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn diwar-benn Georgia
* Yezhadur georgeg
# Jö (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Jö, jö implijet gant ar serieg evit skrivañ ar son kensonennel [xʷ]
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Karateg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar karateg (karata) komzet gant 5.000 den e Dagestan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek
# Kh (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Kh, kh implijet gant ar vietnameg evit skrivañ ar son kensonennel [x].
Implijet e vez ivez alies evit treuzskrivañ ar sonioù [x] / [χ] pe c'hoazh [kh] hervez ar yezhoù.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Lh (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Lh, lh implijet gant ar portugaleg diwar levezon istorel an okitaneg evit skrivañ ar son kensonennel [ʎ].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Mh (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo Mh, mh implijet gant an iwerzhoneg evit skrivañ ar son kensonennel [w] dirak ar vogalennoù a, o pe u (distagadur ledan) e deroù ur silabenn, da skouer lámha /la:wə/ “daouarn” ha /v/ e diwezh ur silabenn, da skouer léamh /lʲe:v/ “o lenn” ha /vʲ/, dirak ar vogalennoù e hag i (distagadur moan), da skouer nimh /nʲivʲ/ “pesk”.
Implijet e vez ivez a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [mh] e yezhoù all, evel da skouer ar sañskriteg.

## Gwelet ivez

* Divc'hrafenn
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Ngh

Un deirgrafenn latin eo Ngh, ngh implijet
* gant ar vietnameg
* hag ivez gant ar c'hembraeg evit skrivañ kemmadur dre fri ar gensonenn c, da skouer ci > fy nghi (“ma c'hi”)
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Ob

Ar stêr Ob (rusianeg: Обь) a zo ur stêr veur eus Sibiria (Rusia). Eus an teir stêr vras a red eus ar su d’ar Meurvor Arktek eo an hini a zo ar muiañ er c'hornaoueg (an div all eo ar Yenisey hag al Lena). Ar seizhvet hirañ stêr er bed eo an Ob (2 962 km) hag hec'h aber, anvet Pleg-Mor an Ob, eo an hini vrasañ er bed.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Keleier hag ur gartenn eus diazad an Ob
# Rd (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Rd, rd implijet gant yezhoù Aborijined Aostralia evit skrivañ ar son kensonennel /ɖ/, distaget a-wechoù ivez [ʈ] pe [ɽ].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Roll rouaned Pontos

Amañ e kavor roll rouaned Pontus pe Pontos, ur rouantelezh kozh en Anatolia.

## Roll rouaned Pontos

* Mithridates I Ktistes 302 - 266 kent J.-K.
* Ariobarzanes 266 - war-dro 250 kent J.-K.
* Mithridates II war-dro 250 - war-dro 220 kent J.-K.
* Mithridates III war-dro 220 - war-dro 185 kent J.-K.
* Farnakes I war-dro 185 - war-dro 170 kent J.-K.
* Mithridates IV Philopator Philadephos war-dro 170 - war-dro 150 kent J.-K.
* Mithridates V Euergetes war-dro 150 - 120 kent J.-K.
* Mithridates VI Eupator 120 - 63 kent J-K, brudet e stourm ouzh ar Romaned,
* Farnakes II 63 - 47 kent J.-K.
* Darius Pontos 39-37 kent J.-K.
* Polemon I 37-8 kent J.-K.
* Pythodorida 8 kent J.-K.-23
* Polemon II 38-64
# Sh (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Sh, sh implijet gant ar saozneg hag an albaneg evit skrivañ ar son kensonennel [ʃ].
Implijet e evz ivez gant meur a sistem romanekadur evit ar sinaeg, en o zouez ar pinyin, evit treuzskrivañ ar son [ʂ].
Hervez sistem romanekadur Hepburn evit treuzskrivañ ar japaneg gant lizherennoù latin e talvez evit ober diouzh ar son [ɕ].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Tr (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Tr, tr implijet gant ar vietnameg evit skrivañ ar son kensonennel [ʈ].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Ts (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Ts, ts implijet gant an euskareg evit skrivañ ar son kensonennel /t̺s̺/.
Implijet e vez ivez gant ar haosaeg (hausa) evit ober diouzh ar son distaget /sʼ/ pe /tsʼ/ hervez ar rannyezhoù.

## Gwelet ivez

* Tz
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Tx (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Tx, tx implijet gant an euskareg hag ar c'hatalaneg evit skrivañ ar son kensonennel /tʃ/.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Ty (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Ty, ty implijet gant an hungareg evit skrivañ ar son kensonennel [c].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Tz (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Tz, tz implijet gant an euskareg evit skrivañ ar son kensonennel /t̻s̻/ pe gant ar c'hatalaneg evit ar soniadoù /dz/ pe /ts/ (hervez ar rannyezhoù).

## Gwelet ivez

* Ts
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Xh (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Xh, xh implijet gant an albaneg evit skrivañ ar son kensonennel [dʒ]. Talvezout al lizherenn x er yezh-se evit ober doiouzh ar son [dz].
Implijet e vez ivez evit skrivañ ar son [th] e vietnameg hag evit treuzskrivañ ar son dre c'hwezhañ-se e meur a yezh all, da skouer an taieg.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Xö (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Xö, xö implijet gant ar serieg evit skrivañ ar son kensonennel /χʷ/.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Yezhoù andiek

Un skourr eus yezhoù kaokazek ar biz eo ar yezhoù andiek komzet e Dagestan.
Tost-tre eo ar yezhoù didoek d'ar yezhoù didoek.
Setu rol ar yezhoù andiek:
* Andieg (komzet gant 9,000 den)
* Botlic'heg (komzet gant 3,000 den)
* Godobereg (ghodoberi: komzet gant 2,500 den)
* Karateg (komzet gant 5,000 den)
* Ac'hvac'heg (komzet gant 5,000 den)
* Bagvalaleg (komzet gant 4,000 den)
* Tindieg (komzet gant 5,000 den)
* Tchamalaleg (komzet gant 4,000 den)
* Gigatleg

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek
# Yezhoù didoek

Ur skourr eus yezhoù kaokazek ar biz eo ar yezhoù didoek pe yezhoù tsezek komzet e Dagestan.
Tost-tre eo ar yezhoù didoek d'ar yezhoù andiek.
Setu rol ar yezhoù didoek:
* Tsezeg (dido) (komzet gant 7,000 den)
* C'hvarcheg (khvarsh: komzet gant 1,000 den)
* Hinouc'heg (ginukh: komzet gant 200 den)
* Bejteg (bezhti pe kapuch: komzet gant 2,500 den)
* Hounzibeg (gunzib: komzet gant 600 den)

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek
# Yezhoù kaokazek

An droienn yezhoù kaokazek a ra meneg eus ur strollad ledan a yezhoù liesseurt komzet gant ouzhpenn seizh milion a dud er C'haokaz, rannved etre ar mor Du hag ar mor Kaspia. E meur a gerentiad-yezhoù e vez rummataet ar yezhoù-se.

## Renkadur ar yezhoù kaokazek

Isrannet e vez ar yezhoù kaokazek e peder skourr:
* Yezhoù kartvelek (anvet ivez yezhoù kaokazek ar su or Yezhoù georgek) :
** Georgeg (yezh ofisiel Jorjia: komzet gant 7 500 000 den)
** Svaneg (komzet gant 43 000 den)
** Yezhoù zanek
*** Lazeg (komzet gant 50 000 den)
*** Megreleg (komzet gant 360 000 den)
* Yezhoù kaokazek ar gwalarn (anvet ivez yezhoù abc'hazek-adigek pe Yezhoù pontek) :
** Yezhoù abc'hazek-abazek
*** Abazeg (komzet gant 24 449 den)
*** Abc'hazeg (komzet gant 79 385 den)
** Yezhoù kirkasek
*** Adigeg (kirkaseg pe tcherkeseg: komzet gant 96 331 den)
*** Kabardeg (komzet gant 311 078 den)
** Oubic'heg (twaχəbza : Yezh varv)
* Yezhoù kaokazek an norzh-kreiz (anvet ivez yezhoù nac'hek) :
** Batseg (batsba motjiti: komzet gant 3000 den)
** Yezhoù veinac'hek
*** Tchetcheneg (noc'htchin: komzet gant 604 655 den)
*** Ingoucheg (ghalgay: komzet gant 153 483 den)
* Yezhoù kaokazek ar biz (anvet ivez Yezhoù dagestanek) :
** Avareg (komzet gant 385 043 den)
** Yezhoù andiek-didoek:
*** Yezhoù andiek:
**** Andieg (komzet gant 9000 den)
**** Botlic'heg (komzet gant 3000 den)
**** Godobereg (ghodoberi: komzet gant 2,500 den)
**** Karateg (komzet gant 5000 den)
**** Ac'hvac'heg (komzet gant 5000 den)
**** Bagvalaleg (komzet gant 4000 den)
**** Tindieg (komzet gant 5000 den)
**** Tchamalaleg (komzet gant 4000 den)
***** Gigatleg
*** Yezhoù didoek (pe Yezhoù tsezek)
**** Tsezeg (dido) (komzet gant 7,000 den)
**** C'hvarcheg (khvarsh: komzet gant 1000 den)
**** Hinouc'heg (ginukh: komzet gant 200 den)
**** Bejteg (bezhti pe kapuch: komzet gant 2500 den)
**** Hounzibeg (gunzib: komzet gant 600 den)
** Lakeg (komzet gant 82,010 den)
** Dargweg (dargva: komzet gant 227 302 den)
*** Kaytakeg (kajtak)
*** Koubatcheg (kubachi)
** C'hinalugeg (khinalugh: komzet gant 1000 den)
** Yezhoù lezgiek
*** Artcheg (archi: komzet gant 1000 den)
*** Tabasareg (komzet gant 54,574 den)
*** Agouleg (aghul: komzet gant 8782 den)
*** Routouleg (rutul: komzet gant 11 933 den)
*** Tsac'houreg (tsakhur: komzet gant 10 719 den)
*** Boudouc'heg (budukh: komzet gant 1000 den)
*** Oudieg (udi: komzet gant 4000 den)
*** Lezgieg (lezgi: komzet gant 304 087 den)
*** Kritseg (kryz: komzet gant 6000 den)

## Liammoù diavaez

* Kartennoù ar yezhoù kaokazek
* Kartennoù ar pobloù kaokazek (CIA)
# Yezhoù kaokazek ar gwalarn

Ur familh-yezhoù eo yezhoù kaokazek ar gwalarn (anvet ivez yezhoù pontek pe yezhoù kirkasek) komzet e Kaokaz Rusia, Turkia, Jordania, Kabardino-Balkaria hag Abc'hazia

## Yezhoù kirkasek
### Adigeg

Adigeg (kirkaseg pe tcherkeseg),

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez

* CIA linguistic map of the Caucasus
# Piklost Aostralia

Piklost Aostralia :
| Ur piklost Aostralia. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Oxyura |
| Anv skiantel ||
| Oxyura australis Gould, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar piklost Aostralia a zo ur spesad evned palvezek, Oxyura australis an anv skiantel anezhañ.

## Boued

Bevañ a ra an houad splujer-mañ diwar amprevaned, blotviled, kresteneged ha plant dour.

## Annez

Emañ brosezat ar spesad e gevred ha mervent Aostralia (Tasmania enni).

## Liammoù diavaez

* (en) Oxyura australis el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Oxyura australis e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Oxyura australis el lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Oxyura ferruginea

Oxyura ferruginea :
| Oxyura ferruginea. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Oxyura |
| Anv skiantel ||
| Oxyura ferruginea (Eyton, 1838) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Oxyura ferruginea a zo ur spesad evned palvezek eus kerentiad an Anatidae.
Anvet e voe Erismatura ferruginea da gentañ-penn (e 1838) gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).

## Annez

Kavout a reer ar spesad eus Andoù kreisteiz Kolombia da greisteiz Arc'hantina ha kreisteiz Chile.

## Liammoù diavaez

* (en) Oxyura ferruginea el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Oxyura ferruginea e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Oxyura ferruginea el lec'hienn Avibase.
# Piklost rous

Piklost rous :
| Ur piklost rous, luc'hskeudennet en Illinois (Stadoù-Unanet Amerika). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Oxyura |
| Anv skiantel ||
| Oxyura jamaicensis (Gmelin, 1789) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar piklost rous (liester : piklosted rous) a zo ur spesad evned palvezek, Oxyura jamaicensis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Anas jamaicensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned-dour, kresteneged ha plant-dour peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Oxyura jamaicensis andina, e lennoù ha geunioù kreiz ha reter Andoù Kolombia,
* O. j. jamaicensis, e diabarzh gwalarn Norzhamerika (eus mervent Kanada da vMec'hiko).

## Liammoù diavaez

* (en) Oxyura jamaicensis el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Oxyura jamaicensis e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Oxyura jamaicensis el lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ar Chapel-Nevez

Ar Chapel-Nevez pe ar Chapel Nevez zo anv :
* ur gumun eus Bro-Dreger, gwelit ar Chapel-Nevez (Aodoù-an-Arvor)
* ur gumun eus Bro-Gwened, gwelit ar Chapel-Nevez (Mor-Bihan)
# Auguste Vermorel
## Auguste Vermorel (1841-1871) ezel ar Gomun

Auguste Vermorel a zo bet ganet e Denicé e departamant ar Rhône e 1841. Kazetenner eo bet, krouiñ a ra La Jeune France e 1831. Dont a ra da vezañ pennkazetenner Le Courrier Français, kenlabourat a ra ivez evit ar gazetenn La Réforme. E gazetennoù a oa holl troet war-zu ar sokialouriezh. Bewech ma krouas ur gazetenn e voe difennet anezhi, hag harzet ha toullbac'het Vermorel. Dre ma ne zeuas ket a-benn ar renad da ziskar anezhañ dre an doare-se, e voe implijet al lañchenn. Lavaret a rejont e oa eñ spier an Impalaeriezh. Skrivagner, embann a reas Les hommes de 1848 e 1868, Les hommes de 1851 e 1869 ha Le Parti socialiste e 1870, tri levr a-bouez d'ar poent-se. En toull e oa pa voe disklêriet ar Republik ha dieubet e voe un nebeut amzer goude. Kemer a ra perzh e emsavadeg an 31 a viz Here ha toullbac'het adarre. Ur wech dieubet, digalonekaet, divizout a ra kuitaat Pariz. D'an 18 a viz Meurzh e tistro da Bariz; d'ar 26 eo dilennet kannad ar Gomun en XVIIIvet karter. Embann a ra e-doug ur miz L'ordre ha L'Ami du Peuple : ne vo embannet nemet peder skouerenn anezhe. Kemer a raio perzh er Bodad Oberiant hag e Kuzul ar Surentez. Lissagaray a lavaras dioutañ : « Il se livra à corps perdu. Plus actif et laborieux qu'aucun; il ne sortait du Conseil que pour aller aux avant-postes. » A-enep ar muiañ-niver e voe, a-enep he zuioù jakobinour, he frazennoù divlaz. Evel-just e sinas manifesto ar bihan-niver. E-pad ar Sizhunvezh Gwadek ez eas war ar bardelloù da sikour ar stourmerien. D'ar 25 a viz Mae, goude merenn, war bardell ar C'hastell-Dour e voe gloazet-mat, d'an ampoent ma varvas Delescluze. Harzet antronoz e voe kaset da Versailhez e-lec'h ma varvas tamm-ha-tamm dre ziouer a bareañ.
# Arris (Aljeria)

Arris a zo ur gêr ag Aljeria.

## Tud dibar

* Mostefa Ben Boulaid, brogarour aljerian, a zo bet ganet en Arris.
# Bloavezhioù 190
### Tud dibar

* Septimius Severus, Impalaer Roman
# Bloavezhioù 200
### Tud dibar

* Septimius Severus, Impalaer Roma
# Bloavezhioù 210
### Tud dibar

* Caracalla, Impalaer Roma
# Bloavezhioù 220
### Darvoudoù

* Aloubiñ a ra ar c'hoted an Impalaeriezh Roman evit ar wech gentañ
* Lezel a ra Han Xiandi e dron da Cao Pi, ar pezh a verk fin an dierniezh Han ha deroù maread an Teir Rouantelezh e Sina

### Tud dibar

* Alexander Severus, impalaer roman
# Bloavezhioù 230
### Darvoudoù

* Alexander Severus a zo lazhet en un emzispac'h renet gant Maximinus Thrax. Kement-mañ a lak un diwezh da Tiernezh ar re Severus, hag a verk deroù eus pezh a reer Enkadenn an Trede Kantved anezhañ.
# Bloavezhioù 240
### Tud dibar

* Gordian III, impalaer roman
# Bloavezhioù 250
### Tud dibar

* Decius, Impalaer Roman
* Trebonianus Gallus, Impalaer Roman
* Valerian, Impalaer Roman
# Bloavezhioù 260
### Tud dibar

* Gallienus, Impalaer Roman
* Claudius II, Impalaer Roman
# Bloavezhioù 270
### Tud dibar

* Aurelian, Impalaer Roman
* Marcus Claudius Tacitus, Impalaer Roman
* Probus, Impalaer Roman
# Bloavezhioù 280
### Tud dibar

* Diocletian, Impalaer Roman
* Maximian, Impalaer Roman
# Bloavezhioù 290
### Tud dibar

* Diocletian, Impalaer Roman
* Maximian, Impalaer Roman