OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fortune de France

Fortune de France eo levr kentañ an heuliad istorel diwar-benn ar brezelioù relijiel e Bro-C'hall, embannet e 1977 ha skrivet gant Robert Merle.

## Diverradenn

Kregiñ a ra ar romant e 1547, bloaz a-raok marv Frañsez Iañ Bro-C'hall hag echu eo e 1565.
Kontañ a ra istor Pierre de Siorac, mab Jean de Siorac, un den noblet goude brezelioù, "breuret" gant Jean de Sauveterre, protestanted o daou, a annez e-kichen Sarlat e Perigòrd, Jean de Siorac o timeziñ gant un dimezell gatolik a gan daou vab, an daneveller Pierre de Siorac a zo unan. O falvezañ da vedisin a vev Pierre troioù-kaer gant e vreur avoultr Samson hag e waz Miroul, o achap d'ur vosenn. En ur gontañ istor Pierre de Siorac hag e diegezh a gont ar skrivagner istor ar brotestanted e Bro-C'hall a-raok ur mare teñval-tre evito.
# Forua

Forua zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
# Forza Italia

Forza Italia a zo un aozadur politikel italian. Krouet eo bet d'an 18 a viz Genver 1994. Silvio Berlusconi eo e gadoriad abaoe e grouidigezh.
# Forêts

Forêts zo anv unan eus an departamantoù gall a oa bet krouet gant ar Republik c'hall nevez, war-lerc'h an Dispac'h Gall, e 1795, e Belgia hag en Izelvroioù.
A-raok bezañ aloubet gant an armeoù gall e oa an douaroù-se e dalc'h Dugelezh Luksembourg ha dugelezh Bouillon.
Luksembourg a oa ar pennlec'h. Tri ispennlec'h a oa e Bitburg, Diekirch ha Neufchâteau.
Distroadet e voe an departamant-se e 1814 pa voe trec'het Napoléon Bonaparte gant an armeoù unanet eus meur a stad en Europa. Rannet e voe departamant ar Forêts etre Rouantelezhioù an Izelvroioù ha Prusia. Hiziv an deiz eo rannet an douaroù-se etre an Izelvroioù, Belgia, Luksembourg hag Alamagn.

## Pennad liammet

* Arondisamant Neufchâteau

## Levr

* Lefort, Alfred: Histoire du Département des Forêts. (Le Duché de Luxembourg de 1795 à 1814), Tome I, Luxembourg, Imprimerie P. Worré-Mertens, 1905.
# Fortunatus (levr)

Fortunatus zo ur gontadenn diwar-benn buhez un haroz ha roue mojennel eus ar Grennamzer hag a voe brudet e droioù en Europa ar XV$^{vet}$ kantved hag ar XVI$^{vet}$ kantved. Ar c'hentañ levr diwar e benn a voe embannet en Augsburg, en Impalaeriezh santel roman german, e 1509.

## Mammennoù

Hervez Michael Haldane, troer al levr e saozneg, e oa embannet Fortunatus en Augsburg e 1509 ha moullet gant Johann Otmar. Gwerzhet e veze e kêr e ti an apotiker Johannes Heybler. Roud a gaver ennañ eus meur a skrid all :
* an Itinerarius gant Johannes von Montevilla (John de Mandeville), 1355 ; troet en alamaneg e 1480, moullet en Augsburg (1481 ha 1482) ;
* istor Wlad III Drakul, aotrou Wallachia (Vlad an Impalaer), embannet e Nürnberg (1488), Bamberg (1491) hag Augsburg (1494) ;
* Gesta Romanorum, embannet en Augsburg e 1473 ;
* Purgator Sant Padrig moullet en Augsburg en 1489.

## Ar romant

Fortunatus zo ur paotr yaouank genidik eus Famagusta e Kiprenez hag en em gav un deiz gant an doueez Fortuna en ur c'hoad e Breizh. Ha hi da reiñ ur yalc'h dezhañ hag a vez adleuniet kenkent ha ma vez tennet un dra bennak anezhi. Neuze e veaj dre meur a vro, hag e Kaero e vev e ti ar sultan, a ziskouez dezhañ e deñzorioù. En o zouez ez eus ur c'hozh tog hag a c'hall kas an den dindanañ da gement lec'h a gar. Dont a ra a-benn da laerezh an tog ha distreiñ gantañ da Giprenez.

## Embannadurioù

* Kentañ embannadur ar skrid alamanek a voe graet e 1509 en Augsburg, ha hennezh e vije ar stumm orin, adembannet gant Karl Simrock en Deutsche Volksbücher (3 levrenn, Frankfurt am Main, 1846).
* E 1530 e voe embannet Fortunatus von seinem Seckel und Wunschhütlein.
* Doareoù all zo bet e galleg, italianeg, izelvroeg ha saozneg.
* Andrew Lang The Grey Fairy Book, "Fortunatus and his Purse".

## Levrlennadur

* Friedrich Wilhelm Valentin Schmidt, Fortunatus und seine Söhne, eine Zauber-Tragödie, von Thomas Decker, mit einem Anhang (Berlin, 1819)
* Johann Joseph von Görres, Die deutschen Volksbücher (1807)

## Notennoù

* ↑ (en) The American Cyclopædia (1879)
# Forum

Ar forum a oa, en Henroma, ul leurgêr m'en em vode ar geodedourien roman evit renkañ o aferioù a-fet ar c'henwerzh, ar politikerezh, ar barnerezh pe ar relijion, evel ma oa an agora en Henc'hres.
Pa voe astennet o domani gant ar Romaned e voe savet kêrioù heñvel ouzh Roma er broioù all hag enno savadurioù heñvel. Evel-se e voe pep a forum er c'hêrioù-se.

## Gerdarzh. Talvoudegezh.

Forum a dalv kement ha marc'hallac'h, foarlec'h.

## Fora / Marc'hallac'hioù kêr Roma.

- ar forum kentañ ː e-kichen kreiz kêr Roma, etre ar menez Quirinal hag ar menez Kapitol.
Dilezet e voe e-pad pell goude diskar Roma, hag aet e oa d'ul lec'h evit ar loened da beuriñ, hag anvet abalamour da se Campo Vaccino ("Park ar baotred-saout").
- Forum Julii : forum Iulius Kezar;
- Forum Augusti : Forum Aogust;
- Forum Nervii : Forum Nerva;
- Forum Traiani : Forum Trajan.
- Forum Boarium : marc'hallac'h an oc'hen.
- Forum Piscarium : marc'hallac'h ar pesked.

## Anvioù lec'hioù

- Forum Allieni : e Ferrara, en Italia.
- Forum Appiii : Borgo-Longo, en Ombria.
- Forum Augustanum : Tarraconnensis : ???
- Forum Aurelii / Aurelium : war ar Via Aurelia
- Forum Brentanum : Ombria
- Forum Claudii : Galia Cispadana
- Forum Claudii : Alpoùː Centron.
- Forum Cornelii : Galia Cispadana ː Imola.
- Forum Decii : Emilia ː ???
- Forum Diuguntorum : Galia Transpadana ː Crema.
- Forum Domitii : Galia Narbonensis ː Frontignan, pe Frontignac.
- Forum Flaminii : Ombria: ???
- Forum Fulvii Valentinorum : e Liguria ː Valenza.
- Forum Gallorum : Galia Cispadana ː San Donino, pe Castel-Franco, e-kichen Modena.
- Forum Gallorum : Euskari : Gurrea, proviñs Huesca, en Aragon, e Spagn;
- Forum Gigurnium : La Rua St. Esteban, Orense, e bro Spagn
- Forum Hadriani : Germania II : Voorburg.
- Forum Julii : Galia Narbonensis : Fréfus
- Forum Julii : Venetia ː Cividale-di-Friuli.
- Forum Jutuntorum : sellout Forum Diuguntorum.
- Forum Livii : Galia Cispadana ː e Forli.
- Forum Neronis : Galia Narbonensis 2 ː Forcalquier pe Mornas.
- Forum Novum : Galia Cispadana ː Fornoue.
- Forum Novum : Picenum ː
- Forum Popilii : Galia Cispadana ː Forlimpopoli.
- Forum Segusiavorum : ville de Lugdunensis Iñ : Feurs, e-kichen Lyon.
- Forum Semproni : Ombria ː Fossombrione.
- Forum Tiberii : Maxima Sequanensis ː Kaisersthul.
- Forum Trajani : e Sardigna ː Fordongiano.
- Forum Truentinorum : Galia Cispadana ː ???
- Forum Vetus : e Fourvières, e Lyon.
- Forum Vibii : Galia Transpadana ː ???
- Forum Voconii : e Galia Transalpina ː Gonfaron, pe Le Canet.
- Forum Vulcani : e Campania, e Solfatarre.
# Forza d'Agrò

Forza d'Agrò (Forza d'Agrò e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Fortuneo-Oscaro

Ur skipailh marc'hhouarnerezh eo Arkéa-Samsic da heul ur cheñchamant sponsor, a oa Fortuneo-Samsic a-raok. Ar skipailh zo deuet da vezañ Continental Pro e 2011 : renket eo en eil rummad ha nevez zo UCI WorldTeam : kentan rummad. Aet e oa ar maout gant ar skipailh breizhat e miz Mezheven 2009 : e varc'hhouarner Dimitri Champion en devoa gounezet kampionad Bro-C'hall war hent bet dalc'het e Breizh (e Sant-Brieg).
Kendelc'her a ra ar skipailh gant e gwrizioù breizhat dre m'eo Arkéa liammed d'ar Crédit Mutuel Arkéa (Bretagne,...) . Diazezet eo e Loudieg.
Rannvro Breizh a zo bet paeron ar skipailh.

## Skipailh
### 2016

notenn: Jean-Marc Bideau

### 2015

| Reder | Bloavezh genel |
| Jean-Marc Bideau | 1984 |
| Matthieu Boulo | 1989 |
| Frédéric Brun | 1988 |
| Maxime Cam | 1992 |
| Anthony Delaplace | 1989 |
| Pierrick Fédrigo | 1978 |
| Brice Feuillu | 1985 |
| Romain Feuillu | 1984 |
| Armindo Fonseca | 1989 |
| Arnaud Gérard | 1984 |
| Florian Guillou | 1982 |
| Jonathan Hivert | 1985 |
| Yauheni Hutarovich | 1983 |
| Benoît Jarrier | 1989 |
| Christophe Laborie | 1986 |
| Kevin Ledanois | 1993 |
| Daniel McLay | 1992 |
| Pierre-Luc Périchon | 1987 |
| Eduardo Sepúlveda | 1991 |
| Florian Vachon | 1985 |

### 2011

* Eric Berthou
* Jean-Marc Bideau
* Guillaume Blot
* Stéphane Bonsergent
* Sylvain Calzati
* Jean-Luc Delpech
* Renaud Dion
* Sébastien Duret
* Armindo Fonseca
* Florian Guillou
* Mathieu Halleguen
* Romain Hardy
* Johan Le Bon
* Gaël Malacarne
* Laurent Pichon
* Florian Vachon

### 2010

* Jean-Marc Bideau
* Stéphane Bonsergent
* Jean-Luc Delpech
* Sébastien Duret
* Eduardo Gonzalo
* Florian Guillou
* Mathieu Halleguen
* Romain Hardy
* Lilian Jégou
* Nicolas Jouanno
* Johan le Bon
* Noan Lelarge
* Gael Malacarne
* Laurent Pichon
* Florian Vachon

### 2009

* Jean-Marc Bideau
* Stéphane Bonsergent
* Dimitri Champion
* Antoine Dalibard
* Jean-Luc Delpech
* Sébastien Duret
* Nicolas Hartmann
* Lilian Jégou
* Nicolas Jouanno
* Johan le Bon
* Romain Lebreton
* Noan Lelarge
* Gael Malacarne
* Cyrille Monnerais
* Yann Pivois
* Yann Rault

# Roll loreidi

* Tro Breizh 2005 (Stéphane Pétilleau)
* Tro Ain 2005 (Carl Naibo)
* GP Pluveleg2006 (Cédric Hervé)
* Paris-Troyes 2008 (Jean-Luc Delpech)
* Tro Normandi 2008 (Antoine Dalibard)
* Tro Penn-ar-Bed 2008 (David Le Lay)
* Tro Breizh 2008 (Benoît Poilvet)
* Trophée des Grimpeurs 2008 (David Le Lay)
* Tro Penn-ar-Bed 2009 (Dimitri Champion)
* Circuit des Ardennes 2009 (Dimitri Champion)
* Kampionad marc'h-houarn Frañs 2009 (Dimitri Champion)
* Kreiz Breizh Elites 2009 (Antoine Dalibard)
* Tro Penn-ar-Bed 2010 (Florian Vachon)
* Boucles de l'Aulne 2010 (Jean-Luc Delpech)
* Kreiz Breizh Elites 2010 (Johan Le Bon)
* Mi-Août bretonne 2010 (Jean-Luc Delpech)
* Route Adélie 2011 (Renaud Dion)
* Classic Loire-Atlantique 2017 (Laurent Pichon)
* Tour de France
** 9 perzhiadur (2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022)
** 0 trec'h prantad
** Renkadur gwellan : 6$^{vet}$ e 2022 (Nairo Quintana)

# Liamm

* (fr) (en) Lec'hienn ofisiel Arkea-Samsic
# Fosa

Fosa :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Eupleridae |
| Iskerentiad : | Euplerinae |
| Genad : | Cryptoprocta |
| Anv skiantel ||
| Cryptoprocta ferox Bennett, 1833 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar fosa (Cryptoprocta ferox) zo ur bronneg kigdebrer na vev nemet e Madagaskar. Kigdebrer brasañ an enezenn eo. Heñvel eo ouzh ur meskaj etre ur c'hi hag ur c'hazh met ur c'har d'ar vibinell eo.

## Deskrivadur

Muzuliañ a ra ar pared etre 75 ha 80 cm gant ul lost 70 - 90 cm. Pouezañ a reont etre 6 ha 10 kg. Bihanoc'h eo ar parezed (65 - 70 cm evit 5-7 kg).
Un aneval gwevn-tre eo ar fosa. Gallout a ra lammat eus ur wezenn d'eben evel ur gwiñver. Keñveriet e vez alies ouzh al loupard koumoulek, ur c'hazh heñvel e vent a vev e gevred Azia.

## Emzalc'h

Krediñ a raed gwechall e oa ar fosa un aneval-noz met war a seblant eo oberiant diouzh an deiz ivez. Bevañ a ra e koadegoù klouar Madagaskar. Al lec'h gwellañ evit gwelet unan eo ar goadeg Kirindi, 70 km eus Morondava.
Da bevar bloaz e tizh ar fosa e oad-gour ha gallout a ra bevañ ugent vloaz er mirlec'hioù.
Debriñ a ra pesked hag evned met e breizh pennañ eo al lemured. Unan eus ar preizherien pennañ eus Madagaskar eo met ne chase ket ar saout nag an dud er c'hontrol eus ar pezh a lâr ar mojennoù lec'hel.
Bez' e oa gwechall ur spesad brasoc'h (Cryptoprocta spelea) a oa a-vent gant un oselo. Krediñ a reer e hemolc'he al lemured bras a veve en enezenn kent donedigezh an dud.

## Mirerezh

E Madagaskar hepken e kaver fosaed. Ne vanfe nemet 2.500 anezho ha war zigresk eo aet o niver abalamour da zistruj o annez.

## Liammoù diavaez

Ar fosa war Lioncrusher
Ar fosa war Animal Diversity Web
# Gwareg

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ur wareg a zo un anv a vez graet ouzh un dra a zo dezhañ ur stumm kamm. Eus meur a dra e vez graet ur wareg eta.

## Traoù

* Ur wareg zo un arm graet gant ur walenn gromm, pe gentoc'h krommet gant ur gordenn stignet etre an daou benn; gwaregañ ha gwaregata a vez graet gant gwaregerien :
** Sellout ouzh gwareg (arm).
* Ur wareg zo ur walennig dezhi stumm an arm hag ur strobad reun ouzh e stignañ a dalv da seniñ biolin, rebed, pe binvioù-kerdin all :
** Sellout ouzh gwareg (kammell) ivez.
* Er savouriezh e vez savet lodennoù savadurioù gant danvezioù fetis (mein peurvuiañ) dre lakaat anezho war un hantergelc'h :
** Sellout ouzh gwareg (savouriezh) ha bolzwareg.
* Liammet eo gwareg an disavourien ouzh ar gwaregenn-gelc'h, a zo un tamm eus ur c'helc'h
* Ar wareg-abrant eo al lodenn eus ar penn goloet gant ar c'hroc'hen ha blev an abrantoù,
* gwareg-ar-glav, pe kanevedenn

## Kumunioù

* Gwareg, ur gumun e Breizh, en Aodoù-an-Arvor.
* Leskoed-Gwareg, ur gumun nes.

## Pennad kar

* Arco
# Gwareg (geometriezh)

E geometriezh e vez graet gwareg eus segmantoù serr eus ur grommenn er plaen div-vent.

## Gwareg-kelc'h

Ur wareg-kelc'h zo ul lodenn eus ur c'helc'h.

### Hirder ar wareg-kelc'h

Hirder ur wareg-kelc'h, $r\,\!$ he skin, hag a is-stegn ur c'horn $\theta \,\!$ (muzuliet e radian) gant kreizenn ar c'helc'h (eleze ar c'horn war greizenn) zo kevatal gant $\theta r\,\!$.
    $L=\theta r.\,\!$
Ur c'horn a $\alpha \,\!$ derez a zo kevatal e vuzul e radian gant
    $\theta ={\frac {\alpha }{180}}\pi ,\,\!$
ha dre se ez eo kevatal hirder ar wareg-kelc'h gant
    $L={\frac {\alpha \pi r}{180}}.\,\!$
Evit didermenañ hirder ur wareg-kelc'h en un doare pleustrek e treser an daou skin etre pennoù ar wareg-kelc'h hag he c'hreizenn, muzuliañ a reer $\alpha \,\!$, ar c'horn e derez etre an daou skin-se, ha goude se jeder an hirder $L\,\!$ gant ar formulenn gent.
Da skouer, gant ur wareg-kelc'h 60 derez he c'horn ha 5 cm he skin :
    $L={\frac {60\pi \times r}{180}}\approx 5,3~cm.\,\!$

## Gwelet ivez

* Hirder ur wareg
* Kornad

## Liammoù diavaez

* (en) Termenadur ha perzhioù ur wareg-kelc'h
* (en) Ur dastumad pejennoù gant termenadurioù ar gwaregoù hag o ferzhioù
# Gwareg kompoz

Ur wareg kevanaozet pe gwareg kompoz ( lat. compositio, "kenaozañ“) zo ur wareg savet gant meur a zanvez evit gwellaat he galloud hag he hirhoal. Pep danvez a vez staget ouzh ar pezh koad kentañ. Ar pezhioù-se a c'hall bezañ korn, metal, stirennoù pe koad eus ur spesad arall.
# Gward-chase

Ur gward-chase zo un den hag a labour en ur c'hornad-bro da ziwall al loened diouzh ar chaseourien estren evit chaseourien eus ar vro. Dezhañ eo d'ober ma vo loened a-walc'h evit ar chaseourien hag ar besketaerien, ha ma vo yac'h al loened. Alies e vez paeet gant ur perc'henn bras

## Lennegezh

* Ar gward-chase, e Lady Chatterley's Lover, gant D. H. Lawrence e 1928.
# Gwareg (sonerezh)

Ur wareg zo ur benveg a dalvez da seniñ benvegoù seniñ dre gerdin rimiet : ar violin, an arvoud, ar gaolbiolin, ar viol ha kement zo... Anvet eo bet evel se abalamour d'e stumm heñvel ouzh hini ur wareg. Savet e vez he framm gant ur wialenn e koad (koad pernambouk), pe e neudenn karbon, a vez stignet warnañ reunennoù a rimier ouzh ar c'herdin. Giovanni Battista Viotti, soner biolin hag sonaozour, savet gantañ ur bern pezhioù evit ar violin a laka ar pouez war c'hoari ar wareg, en dije bet lavaret : « Ar wareg eo ar violin ».

## Daveennoù

* Menuhin, Yehudi. La légende du violon
* Harnoncourt, Nikolaus. Baroque music today: music as speech. Amadeus Press, c1988.
* McKean, James N. (1996) Commonsense Instrument Care. San Anselmo, California: String Letter Publishing. ISBN-13: 978-0962608193
* Saint-George, Henry. The Bow (London, 1896; 2: 1909).
* Seletsky, Robert E. New Light on the Old Bow. Part 1: Early Music 5/2004, p. 286-96; Part 2: Early Music 8/2004, p.415-26.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gward pretorian

Ar gward pretorian a oa ur c'horf-arme en Henroma karget da wareziñ an impalaer hag e diegezh. Dont a ra ar gward-se eus an dornad soudarded a veze da-heul ar gargidi republikan, anvet pretored, hag o anv eus teltenn jeneral al lejion a oa anvet prætorium e latin. A-wechoù e veze lakaet ar warded da gemer perzh e dibenn an emgannoù er brezelioù. Ar warded a oa Italianed anezho da gentañ, gourdonet-kenañ. Adal Septimius Severus e voent lejionidi eus harzoù Germania pe ar Reter dreist-holl. Berroc'h e oa o amzer-servij eget hini al lejionidi ha gwelloc'h e vezent gopret.
Goude ur pennad e klaskjont envel an impalaer. Er IV$^e$ kantved e voent trec'het ha divodet gant an impalaer Constantinus Iañ.
# Enez Sesambre

Enez Sesambre Isla Sesambre :
| Enez Sesambre, stok ouzh Enez Terhalten, er biz d'an Inizi Wollaston. ||
| Anv(ioù) all | Islote Sesambre (Enezennig Sesambre) |
| Geografiezh ||
| Enezeg | Enezeg Douar an Tan |
| Lec'hiadur | Strizh-mor Magalhães (Atlantik / Habask) |
| Daveennoù lec'hiañ | 55° 27′ 40″ S, 67° 01′ 51″ K |
| Gorread | 11,05 ha |
| Lein uhelañ | 42 m |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Stad | Chile |
| Rannvro | Magallanes hag Antarktika Chile |
| Proviñs | Antarktika Chile |
| Kumunioù | Cabo de Hornos |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| kemmañ |
Enez Sesambre (isla Sesambre pe islote Sesambre e spagnoleg) zo un enezennig e su Chile, er gevred da Enez Veur Douar an Tan, ha da Enez Navarino, e beg Suamerika, etre Enez Terhalten hag Enez Evout.
Er mervent dezhi emañ an Inizi Wollaston.
Bec'h a oa bet etre Chile hag Arc'hantina diwar he fenn, pegen dister bennak ma oa, betek emglev 1984, da heul Tabut ar Beagle.
# Enez Southampton

Enez Southampton (Shugliaq en inuktitut) zo un enezenn vras e Kanada. Emañ e digor bae Hudson, e tiriad Nunavut.
He gorread a dap 41 214 km², ar pezh a ra anezhi 9vet enezenn vrasañ Kanada, hag ar 34vet enezenn vrasañ er bed. Al lec'h nemetañ gant annezidi eo Coral Harbour (Salliq en inuktitut), gant 1035 a dud e 2021, e kreisteiz an enezenn.
Ar wech kentañ da dud eus Europa dont da enez Southampton a voe e 1613 pa erruas an ergerzher [[kembre]at Thomas Button.
# Enez Santiago (Kab Glas)

Enez Santiago (Ilha de Santiago e portugaleg) eo enezenn vrasañ Kab Glas, 991 km² eo he gorread. Etre an inizi Fogo ha Maio emañ, er Meurvor Atlantel. Ouzhpenn an hanter eus poblañs ar vro zo o chom e Santiago (war-dro 240 000 den).

## Istor

Dizoloet e voe e 1460 ha savet e voe ur gêr, Ribeira Grande (Cidade Velha hiziv), hag a zeuas da vezañ unan eus pinvidikañ kêrioù rouantelezh Portugal abalamour da genwerzh ar sklaved. E 1770 e voe lakaet Praia da gêr-benn an enezeg.

## Skeudennoù

* Órgãos
* Stankell Poilão
* Parkeier en Achada Falcão
* Straed e São Domingos
# Enez Santo Antón (Redondela)

Illa de San Antón, pe Enez Sant Anton, zo un enezenn e Galiza, e Redondela, e proviñs Pontevedra.
Stag eo ouzh Enez San Simón gant ur pont.
An hini vihanañ eus div enezenn enezeg San Simón eo. Unanet int gant ur pont. En holl d'an holl e vuzuliont 250 metr hed ha 84 led.
# Enez Sezon

Enez Sezon :
| Kreñvlec'h Sezon, e 2015 ||
| Anv(ioù) all | Sezon |
| Anv gallek | Île Cézon |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Mor Breizh (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 36′ 23″ N, 4° 35′ 10″ K |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Leon |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Kumunioù | Landeda |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Sezon pe Enez Sezon (distaget Sezoun, Chezoun, Chehoun er vro) zo un enezenn didud e kumun Landeda, e genoù an Aber-Ac'h, e Penn-ar-Bed hag e Bro-Leon. Moaien zo da vont di pa vez izel ar mor. An anv Sezon a zeufe deus ar ger Saozon.
Warni ez eus ur c'hreñvlec'h a oa bet savet gant Vauban e 1694. En amzer-se e veze graet kalzik a genwerzh dre borzh bihan an Aber-Ac'h. Evit difenn ar porzh e oa bet divizet gant Vauban ober labourioù a voe kaset da benn buan etre 1694 ha 1695. Kabitendi an Aber-Ac'h a voe staliet er c'hreñvlec'h, gant un toullad soudarded ha kanolioù. Betek an XIX$^{vet}$ kantved e voe pouezus ar c'hreñvlec'h evit difenn al lodenn-se eus an aod. Dilezet e voe e 1889. Adimplijet e voe e-pad an Eil brezel-bed, gant an Alamaned, a savas bunker-ioù war mogerioù ar c'hreñvlec'h. A-hervez e oa ur c'hreñvlec'h war an enezenn en Henamzer dija, da vare ar Gelted.

## Liammoù diavaez

* « Fort Cézon à la fin du XVIIIème siècle » war Wiki Brest
* Dossiers de l'inventaire du patrimoine Ile Cézon, Landéda, Fort
* Association Cézon (fr)

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) "Un lieu d'histoire" war lec'hienn ar gevredigezh Enez Sezon - Île Cézon
# Enez Santo Antón (A Coruña)

Illa de Santo Antón, pe Enez Sant Anton, zo un enezenn e Galiza, e porzh kozh kêr A Coruña, e proviñs A Coruña. N'eus nemet daou zevezh-arat dindani ha gronnet eo gant mogerioù kreñv. Ur pont zo bet savet e 1940 d'he stagañ ouzh an douar-bras.

## Istor

War-dro dibenn ar grennamzer
# Enez Severniy

Enez Severniy (rusianeg : Се́верный о́стров, "Enez an Norzh") zo un enezenn e Meurvor Arktika, e hanternoz Rusia. Lodenn hanternoz enezeg Novaya Zemlya eo.
Gwechall e oa anvet "Douar Lütke", diwar an ergerzher alaman-ha-rusian Friedrich Benjamin von Lütke.
Emañ war-dro 400 km en norzh da zouar-bras Rusia. En em astenn a ra war 48 904 km², ar pezh a ra anezhi an 30vet enezenn vrasañ er bed. Daou-ugent dre gant eus he gorread zo goloet gant skorn. Dispartiet eo diouzh Enez Youjniy ("enez ar su") gant strizh-mor Matochkin.
# Enez Stewart (Chile)

An Enez Stewart zo un enezennig e beg su Chile, er su d'an Tierra del Fuego. E penn kornôg Kanol Beagle emañ, e-tal arvor an inizi Isla Grande de Tierra del Fuego hag Enez O'Brien, Enez Gordon hag Enez Londonderry, e proviñs an Antártica Chilena, er Rannvro Magallanes.
242,1 km² zo dindani. Hin an toundra a ren enni, glaveier bras hag avelioù kreñv eus ar c'hornôg.

## Pennad kar

* Inizi Chile
# Enez Stoltenhoff

Enez Stoltenhoff (Stoltenhoff Island e saozneg) zo un enezenn vihan didud e Meurvor Atlantel ar su, unan eus Inizi an Eostig.
Ar vihanañ anezho eo, hag er gwalarn da Enez an Eostig en-eeun emañ. Emañ an inizi-hont en enezeg Tristan da Cunha.

## An anv

Dont a ra an anv eus an daou vreur Gustav ha Friedrich Stoltenhoff a glaskas mont da chom war Inaccessible Island. Met goude klask e-pad daou vloaz e voe ret dezho dilezel an enez.

## Liammoù diavaez

* Skeudenn eus Enez Stoltenhoff
# GJ 1061

GJ 1061 a zo ur gorrez ruz lec'hiet 12.08 bloavezh-goulou diouzh an Douar. Daoust ma'z eo unant eus ar steredennoù tostañ eo re wan da vezañ gwelet gant an daoulagad noazh. 11,3% eus mas an Heol e pouez, war a seblant ha 'he-deus nemet 0.1% e sked.

## Gwelet ivez

Roll ar steredennoù tostañ

## Liammoù diavaez

* SolStation.com: GJ 1061
# GJ 388

Ur gorrez ruz eo GJ 388. Lec'hiet emañ tost a-walc'h ouzh an Heol (15.94 bloavezh-goulou) met re wan eo da vezañ gwelet gant an daoulagad noazh.

## Gwelet ivez

Roll ar stered tostañ
# GJ 832

GJ 832 (Gl 832 pe GJ 832) a zo ur gorrez ruz lec'hiet e steredeg an Indian, 16.1 bloavezh-goulou diouzh an Heol.

## Gwelet ivez

Roll ar stered tostañ