OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kleñved an Togn

Kleñved an Togn zo titl ur pezh-c'hoari fentus gant Jarl Priel bet embannet en niverenn 30 (Genver - C'hwevrer 1952) eus ar gelaouenn Al Liamm - Tir na n-og.
Dindan stumm ul levrig ur bajenn ha tregont dezhañ e voe moulet an oberenn, e 1952 ivez, e Ti ar Skrev er Baol evit Al Liamm - Tir na n-og. Ma fizier er pezh a oa bet skrivet gant an oberour e-unan e oa bet peurechuet e bezh-c'hoari gantañ d'ar 25 a viz Meurzh 1951 (Sul ar Beuz 1951) e Priel (Aodoù-an-Hanternoz).

## An tudennoù

* Gwilh Krec'hiou : ur pesketaer diouzh e vicher hag a vez graet an Togn anezhañ,
* Marc'harid : gwreg Gwilh Krec'hiou,
* Fañchig : mab ar c'houblad ; ur c'hrennard "en oad d' ober e bask kentañ" eo,
* Koneri gozh : ur martolod kozh a zaouzek vloaz ha tri-ugent,
* An Intañvez : ur "vaouez a beadra", oadet a bemp bloaz ha tregont,
* An itron Leskoualc'h : medisinez eo diouzh he micher,
* Mari-Von ar Moal : stammerez eo diouzh he micher ; "e tu-hont da hanter kant vloaz" eo.

## Ar pezh-c'hoari

E-ti Gwilh ha Marc'harid Krec'hiou, war-dro dek eur diouzh ar beure, e-pad an hañv. N'emañ ket an ozhac'h en e vleud, na pell ac'hano : ken klañv eo ma n'eo ket bet o pesketa. Ha den ne oar, na kerent nag amezeien, eus pelec'h e teu an droug evit gwir. Padal, Merc'h ar Moal a oar-hi ar pezh a zo krog en Togn ha dont a raio a-benn da yac'haat e gleñved.
# Va Buhez e Rusia

Va Buhez e Rusia zo titl ul levr gant Jarl Priel, embannet gant Al Liamm e 1955. An eil levrenn eus eñvorennoù ar skrivagner an hini eo, da-heul Va Zammig Buhez, embannet er bloaz a-raok, e dibenn 1954.

## Istor

Ar pennad amzer a dremenas ar skrivagner tregeriat e Rusia eo a zo taolennet a-hed an darn vrasañ eus al levrenn-mañ, kinniget d'e bried, Janed Branchereau, kelennerez war ar galleg diouzh he micher. E Brest e kejas Jarl Priel outi, p'edo oc'h gant e amzer martolod. Graet en devoa e soñj da vont da Voskov d'hec'h adkavout ; eno e timezas ganti d'an 23 a viz Ebrel 1911, e teskas rusianeg hag ez eas da gelenner war ar galleg. Ne voe ket evit chom e-pad pell er vro pa darzhas ar Brezel-bed kentañ. Ret e voe dezhañ distreiñ e-unan-penn da Vro-C'hall, ma touaras e Marselha d'an 22 a viz Eost 1914.

### Brezel-bed kentañ

E-lec'h distreiñ d'ar gêr da Briel ez eas Jarl Priel d'e gazarn da Vrest. Eno e klevas anv eus Emgann Rossignol (22 a viz Eost 1914) ma voe distrujet e rejimant kozh. Er bajenn 168 e lenner : Ger ebet ne rannas ar c'hazetennoù eus ar gwall-daol-se, ha den ne glevas komz eus Rossignol.

## Heuliad

E 1957 e voe embannet levrenn diwezhañ eñvorennoù Jarl Priel, Amañ hag Ahont.
# Va Zammig Buhez

Va Zammig Buhez zo titl ul levr bet embannet gant Al Liamm e 1954 (hag adembannet e 1975). Kentañ levrenn eñvorennoù Jarl Priel (1885-1965) an hini eo, broudet ma oa bet ar skrivagner tregeriat d'o skrivañ gant renerien Al Liamm, Pêr Denez ha Ronan Huon d'an ampoent. Kroget e-barzh e Krec'h Eliez, d'an 18 a viz Ebrel 1954, en devoa peurechuet an oberenn-mañ d'an 10 a viz Here 1954. Adalek an 23 a viz Ebrel 1885, an deiziad ma oa bet ganet Charles Tremel e Priel, betek an 22 a viz C'hwevrer 1911 e kont d'e lennerien al lodenn gentañ eus e vuhez, hag eñ war e studi e kloerdi bihan Landreger a-raok mont da vartolod e bourzh listri-brezel ar morlu gall.
Kant trizek pajenn ha pevar-ugent a ya d'ober an oberenn-se a zo rannet etre c'hwec'h lodenn ; ul listenn "Gerioù tregeriat rik" (eus Alanig Kof-Ruz da dturlutat) a gloz anezhañ.
An div levrenn all eus e eñvorennoù – Va Buhez e Rusia hag Amañ hag Ahont – a oa bet embannet e 1955 ha 1957.

## Yezh

E-kichen ar gerioù tregeriek e kaver leonekadurioù pe degaset gant an embanner pe dibabet gant ar skrivagner e-unan. An hini heverkañ anezhe eo implij va e-lec'h ma, evel e titl al levr.
# 1503

Diwar-benn bloavezh 1503 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Marvioù 1503

* 18 a viz Eost : marv ar pab Alesant VI, tad Cesare Borgia.
# Al lanv rousdu

Al lanv rousdu zo un danevell gant Fañch Jestin a gaver e dibenn al levr Marv eo Fañch !, embannet gant Skol Vreizh e miz Here 2006.
Krouet e oa bet diwar an danevell Matin Brun a oa bet savet gant ar romantour gall Franck Pavloff hag embannet gant an Éditions Cheyne e miz Kerzu 1998.
Troet e oa bet danevell Pavloff e brezhoneg gant Envel Kervoas e 2012 dindan an titl Mintin gell ha skignet da-geñver 5vet Saloñs al Levrioù e Gwened e miz Mezheven 2012 gant ar stal levrioù Cheminant.

## An danevell

En ur c'houlzad diresis : emeur en ur vro faltaziek ma'z eus un urzh nevez o ren abaoe m'eo erruet ar Parti Broadel e penn ar jeu. Er gêr m'emañ Reun ha Ronan o chom ez eo ret anzav ez a gwelloc'h ha suroc'h an traoù gant ar baotred o rochedoù rousdu o tiwall straedoù kreiz-kêr. Boas eo an daou vignon da vont da darlipat ur banne bier d'an davarn Ar Pevar Avel ha n'int ket bet re chalet pa'z int bet aliet d'evañ ar bier rousdu nevez-flamm kentoc'h. Gwir eo ez eus traoù dister 'zo o cheñch tamm-ha-tamm betek liv pennad-blev ar goantenn a varaerez aet a veleganez da zuardez !
Un deiz e skign ar Radio Vroadel ez eo gwelloc'h kaout kizhier rousdu en abeg ma oa bet prouet e oa ur ouenn start ha yac'h anezhe, hervez ar c'hKomite Skiantel. Bihan e galon e ra Reun e soñj d'en em zizober diouzh Pilhaouer, lazhet ar paourkaezh targazh abalamour m'he devoa roet an Natur ur vlevenn vrizh dezhañ. Evel-just en deus klasket Ronan frealziñ e galamad kozh a-raok bezañ rediet, eñ ivez, da lazhañ Pochtrot e gi Labrador...du. Daoust ma kav d'an daou baotr ez a al Lezenn re bell ganti, kement-se ne vir ket oute a gavout ur c'hazh hag ur c'hi nevez...rousdu al liv anezhe.
Diwezhatoc'hik e kemenn Reun da Ronan n'eus ken eus Kazetenn Ar Vro, bet erlec'hiet gant ar c'hKeleier Rousdu. Ingal eo dezhe o vezañ ma c'hellont kavout er gazetenn nevez peadra da c'hoari tierse, na petra 'ta.
Mont a ra pelloc'h c'hoazh al Lezenn pa gemenn ez eo kablus ivez ar re (koulz hag o c'herent hag amezeien) o devoa bet ul loen ha ne oa ket rousdu kent : paeañ ker a ra an daou baotr o digasted kement hag o laoskentez ha kaset eo Ronan gant ar C'harr-Kañv rousdu o lezel Reun da c'hortoz e dro, e-unan-penn.
# Kañfarded Milin ar Wern

Kañfarded Milin ar Wern zo ul levrig (nav fajenn ha pevar-ugent ennañ) gant ar skrivagner tregeriat Fañch Peru, embannet gant Skol Vreizh ha deuet er-maez d'an 13 a viz Du 2008.
Skeudennaouet e oa bet an oberenn-mañ gant Uriell Ollivier.
Ur geriadurig a ya da glozañ al levr.

## Al levr

Emañ an daou genderv-kompez Jakez ar Bihan hag Erwanig ar Bras o chom e parrez Kervurlu, nepell eus Roc'h al Lern (e-lec'h ma c'heller klevet un tamm mat a dunodo), en eil lodenn eus an ugentvet kantved. Dre zaouzek istor berr e vez taolennet, en un doare fentus ha bev-buhezek, troioù-kaer an daou « êrêmist » n'int ket gwall zouget da labourat a-lazh-korf, na tost.

## Ar pennadoù

Setu an daouzek pennad :
* Jakez ar Bihan hag Erwanig ar Bras
* Pa c'heller tremen hep tennañ un tenn fuzuilh
* Ar pichoned a oar an hent d'ar gêr
* Chistr, gwinardant ha dour vineraer
* E ti Maria Gadiou
* Bec'h d'an traoù kozh
* E marc'had al laou
* E ti Maria Gadiou adarre
* E ostaleri an Torr-sec'hed
* Un dieurenn en draonienn
* Nevezentioù er bourk
* Western e Roc'h al Lern
# 24 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1862 : Bukarest zo lakaet da gêr-benn Roumania.
* 1908 : gant Robert Baden-Powell eo krouet emsav ar Skouted.
* 1924 : dont a ra Petrograd (Sankt Peterbourg bremañ), da vezañ anvet Leningrad.
* 1945 : gant soudarded eus an Unaniezh Soviedel eo dieubet kamp-bac'h Auschwitz-Birkenau, e Polonia.
* 1976 : peñse an eoullestr Olympic Bravery en Eusa. Lanv du miz hanter war-lerc'h.
* 1992 : kondaonet eo an embregerezh Amoco Corp. da baeañ 1 045 milion a lurioù d'ar Stad c'hall ha 212 milion a lurioù d'ar Sindikad kemmesk.

## Ganedigezhioù

* 76 : Hadrianus (Publius Aelius Traianus Hadrianus), impalaer roman.
* 1712 : Frederig II pe Frederig Veur, roue Prusia adalek 1740 betek e varv.
* 1739 : Jean Nicolas Houchard, milour ha jeneral gall.
* 1746 : Gustav III, roue Sveden.
* 1776 : E.T.A. Hoffmann, skrivagner ha sonaozer alaman.
* 1787 : Christian Ludwig Brehm, pastor hag evnoniour alaman.
* 1815 : Thomas Gee, mouller ha saver ar gelaouenn gembraek Y Faner.
* 1899 : Louis L'Hévéder, kelennour matematik, politikour sokialour, kuzulier aondisamant (Pont-Skorf), kuzulier-departamant er Mor-Bihan, kannad eus ar Mor-Bihan, anvet er C'huzul Boadel gant Renad Vichy e miz Genver 1941, er Vinic'hi.
* 1916 : Rafael Caldera, prezidant Venezuela.
* 1917 : Ernest Borgnine, aktour amerikan.
* 1928 : Michel Serrault, aktor gall.
* 1940 : Joachim Gauck, prezidant Alamagn.
* 1941 : Neil Diamond, kaner-sonaozer stadunanat.
* 1950 : Daniel Auteuil, aktor gall.
* 1959 : Michel Preud'homme, melldroader etrebroadel ha gourdoner belgiat.
* 1961 : Nastassja Kinski, aktourez alaman ha merc'h Klaus Kinski.

## Marvioù

| Caligula | Winston Churchill |
* 41 : Caligula (Gaius Iulius Caesar Germanicus), trede impalaer roman etre 37 ha 41.
* 817 : Stefan IV, pab.
* 847 : Serj II, pab.
* 1920 : Amedeo Modigliani, livour ha kizeller italian.
* 1965 : Winston Churchill, politikour saoz, Kentañ Ministr ar Rouantelezh Unanet.
* 2004 : Leônidas, melldroader etrebroadel ha gourdoner brazilian.

## Lidoù

* Sent an deiz :
** sant Mornod, diskibl da sant Herve (VI$^{vet}$ kantved)
** sant Denwal, diskibl da sant Padrig (V$^{vet}$ kantved)
** sant Kado

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Annik Le Guen, Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy, Miz Kerzu 1993
# Pikoù mab e dad

Pikoù mab e dad zo titl ul levr bet embannet gant Mouladurioù Hor Yezh e 1983.
Da gentañ-penn e oa bet savet al levr-mañ e galleg gant Edouarzh Ollivro hag embannet gant an ti-embann Plon e 1954 (adembannet e oa bet e 1972), Picou fils de son père an titl anezhañ.
Lakaet e oa bet e brezhoneg gant Jakez Konan : taolennet e vez, gant mousfent ha berv Bro-Dreger, troioù-kaer ha kamm Erwan bPennc'hoad, Pikoù diouzh e lesanv, mab da dTa ha Ma Bennc'hoad, Louanegiz an holl anezhe ; ret eo d'ar c'hrennard mont d'ar skolaj da Lannuon e-lec'h ma kejo gant al Landregeriad ar Floc'h a yelo da vignon dezhañ ha da...bilgos war un dro.
# 2 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 876 : savet chapel ar palez e kêr Compiègne gant Karl Voal diwar skouer chapel ar palez e Aachen.
* 1492 : Granada aloubet gant ar Spagnoled : dibenn ar Reconquista.
* 1871 : Emgann Bapaume er brezel etre Bro-C'hall ha Prusia.
* 1905 : Port-Arthur dindan dalc'h ar Japaniz.
* 1932 : krouet Republik Mandchoukouo.
* 1942 : Manila dindan dalc'h ar Japaniz.
* 1969 : penn-kentañ filmañ enrolladenn Let It Be (gant The Beatles) gant ar filmaozer amerikan Michael Lindsay-Hogg e studioioù Twickenham.
* 1973 : kentañ treizhadenn etre Rosko ha Plymouth gant al lestr-treizh evit kirri-samm, Kerisnel e anv.
* 2001 : dourioù-beuz e Kastellin, Kemper, Kemperle ha Redon.

## Ganedigezhioù

* 1462 : Piero di Cosimo, livour italian.
* 1642 : Mehmet IV, naontekvet sultan an impalaeriezh otoman.
* 1699 : Osman III, sultan an impalaeriezh otoman.
* 1873 : Tereza Lisieux, leanez c'hall ha santez.
* 1920 Isaac Asimov, skrivagner ha skiantour stadunanat genidik eus Rusia.
* 1950 : Rémi Chauvet, Myrdhin e anv-leurenn, kaner ha telenner.
* 1976 : Paz Vega, aktorez spagnol.

## Marvioù

* 1819 : Maria Luisa Carlotta di Borbone-Parma, rouanez Spagn.
* 1861 : Frederig Gwilherm IV Prusia.
* 1893 : Yann ar Moal, geriadurour, e Brest.
* 1904 : James Longstreet, jeneral en arme Stadoù Kengevreet Amerika.
* 1950 : Emil Jannings, aktour alaman.
* 1960 : Fausto Coppi, marc'hhouarner italian.
* 1973 : Henri-François Buffet, istorour ha diellour, e Porzh-Loeiz.
* 1985 : Jacques de Lacretelle, skrivagner gall.
* 1992 : Ginette Leclerc, aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.
* 1997 : Joan Coromines, yezhour katalan.
* 1999 : Sebastian Haffner, skrivagner ha kazetenner alaman.

## Lidoù
### Deiziadur kristen

* Quarto Nonas Januarii (IV kent Nonae Genver)
* sant Bazil Veur, eskob Kaezareia-Kappadokea ha sant Gregor Nazianza, eskob Sazimes, doktored an Iliz
* sant Izidor, merzher en Antakya
* sent Arge, Narsis ha Marsellin, breudeur eus Tomis, e bro ar Pont. Merzheriet dindan Licinus
* sant Marsilian eus Milano, eskob
* sant Siridion, eskob
* sant Makarius Aleksandrin, eus bro Thebai, beleg hag abad
* sant Klar

#### e Breizh

* santez Koupaia : mamm sant Tudal, c'hoar da sant Luner ha sant Sev (VI$^{vet}$ kantved)
* sant Louheñvel : manac’h-beleg, priol Redon, diskibl da sant Konwoion (847)

### Deiziadurioù broadel hag etrevroadel

* Manav : Devezh Illiam Dhone, penn emsaver er XVII$^{vet}$ kantved.
# 6 Mae

← Mae → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* Ar Penny Black
* 1527 : Arigrap Roma, gant armeoù an impalaer Karl V.
* 1536 : urzh a ro ar roue Herri VIII a Vro-Saoz da gaout Bibloù troet e saozneg e pep iliz.
* 1840 : an timbr kentañ da begañ war al lizhiri (Penny Black) er Rouantelezh Unanet.
* 1877 : ar penn indian Crazy Horse a rank kodianañ gant soudarded ar Stadoù Unanet e Nebraska.
* 1994 : digoradur ofisiel Tunnel Mor Breizh gant ar rouanez Elizabeth II hag ar prezidant François Mitterrand.
* 2012 : dilennet eo François Hollande da Brezidant ar Republik C'hall, tapet 51,62% eus ar mouezhioù gantañ.

## Ganedigezhioù

* 1717 : Marion ar Faoued, bet e penn ur vandennad laeron e Kernev hag e Bro-Wened.
* 1758 : Maximilien Robespierre, politikour ha dispac'hour gall.
* 1856 :
** Sigmund Freud, nervoniour aostrian.
** Robert Peary, ergerzher stadunanat.
* 1868 : Nikolaz II Rusia, impalaer diwezhañ Rusia (1894-1917).
* 1871 : Victor Grignard, kimiour gall, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1912.
* 1895 : Rudolph Valentino, aktour italian.
* 1906 : Job Jaffre, kelaouenner ha kazetenner breizhat.
* 1916 : Povilas Tautvaišas, mestrc'hoarier echedoù lituanian, keodedad eus SUA.
* 1937 : Rubin Carter, bokser stadunanat.
* 1953 : Tony Blair, Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet (1997-2007).
* 1961 : George Clooney, aktor stadunanat.
* 1986 : Emily Armstrong, kanerez stadunanat (Linkin Park).

## Marvioù

* 1795 : Pieter Boddaert, mezeg hag evnoniour izelvroat.
* 1859 : Alexander von Humboldt, skiantour hag ergerzher alaman).
* 1862 : Henry David Thoreau, skrivagner stadunanat.
* 1889 : Heinrich Gustav Reichenbach, louzawour alaman.
* 1895 : Severin From, mestrc'hoarier echedoù danat.
* 1910 : Edouarzh VII, roue Bro-Saoz eus 1901 betek e varv.
* 1917 : Alfred John North, evnoniour aostralian.
* 1975 : Germaine Kerjean, aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.
* 1992 : Marlene Dietrich, aktourez ha kanerez alaman.
* 2002 : Pim Fortuyn, politiker izelvroat.
* 2013 : Giulio Andreotti, politiker italian, bet kentañ ministr Italia.
* 2019 : Fañch Morvannou, kelenner brezhoneg e skol-veur Breizh-Izel.
* 2021 : Yannig Audran, skolaer, soner ha skrivagner brezhonek.

## Lidoù

* Gouel sant Jord (pe Jorj), lidet gant an Ortodoksed e Bulgaria ha Serbia
# 8 Eost

← Eost → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1786 : evit ar wech kentañ e teu daou zen a-benn da grapat betek penn uhelañ ar Menez Gwenn en Alpoù : Jacques Balmat ha Michel-Gabriel Paccard.
* 1940 : krog kirri-nij Alamagn da dagañ ar Rouantelezh-Unanet.
* 1942 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev Bambi e Londrez (Bro-Saoz).
* 1944 : dieubet eo Douarnenez, Kemper, Montroulez gant ar Gevredidi.
* 1945 : disklêriañ a ra an Unaniezh Soviedel ar brezel da Japan hag aloubiñ a ra Manchouria.
* 1949 : dont a ra Bhoutan da vezañ dizalc’h.
* 1966 : embannadur Revolver er Stadoù-Unanet, seizhvet albom gant ar strollad The Beatles.
* 1967 : ganidigezh Kevredigezh Broadoù Gevred Azia.
* 1969 : gant Iain MacMillan eo tennet al luc'hskeudenn mil vrudet a yelo d'ober golo Abbey Road gant The Beatles.
* 2008 : digoradur an XXIX$^{vet}$ C'hoarioù Olimpek hañv e Beijing gant Hu Jintao, prezidant Sina.

## Ganedigezhioù

* 1732 : Johann Christoph Adelung, geriadurour alamaneg.
* 1748 : Johann Friedrich Gmelin, kimiour ha naturour alaman.
* 1759 : Jean Marion, beleg katolik breizhat, person Edig, skrivagner brezhonek.
* 1839 : Otto Finsch, ergerzher, naturour ha tudouriour alaman.
* 1879 : Emiliano Zapata, penn Dispac'h Mec'hiko.
* 1919 : Jean Fréour, kizellour breizhat.
* 1932 : Zito, melldroader etrebroadel brazilian.
* 1937 : Dustin Hoffman, aktour amerikan.
* 1952 : Jostein Gaarder, skrivagner norvegek.

## Marvioù

* James Irwin war al loar
* 117 : Trajan, Impalaer roman.
* 1533 : Lucas van Leyden, livour hag engraver izelvroat.
* 1879 : Immanuel Hermann Fichte, prederour alaman.
* 1985 : Louise Brooks, aktourez amerikan.
* 1991 : James Irwin, astraer amerikan.
* 1998 : László Szabó, mestrc'hoarier echedoù hungarat.
* 2001 : Jean Dorst, bevoniour gall.
* 2021 : Jaan Kaplinski, skrivagner eus Estonia.

## Lidoù

* Katoligiezh:
** Sant an deiz : Sant Elid.
# Lucien Rault

Lucien Rault :
| Ganet | 30 a viz Meurzh 1936 Plougonwaz |
| kemmañ |
Lucien Rault a oa un atleter breizhat ar redadegoù hir e ziskiblezh dezhañ, bet ganet d'an 30 a viz Meurzh 1936 e Plougonwaz. Rannet e voe e vicher a-bezh etre ar c'henstrivadegoù dalc'het war roudennoù atleterezh an hañv-pad hag ar re redet e-maez ar stadoù (redek a-dreuz maezioù) er goañv.
Kroget e oa gant an atleterezh d'e 15 vloaz o sinañ e gentañ aotreadur e Gward A-raok Rostrenenn e 1951. 24 bloaz anezhañ, e 1960 eta, en devoa lakaet e anv e kleub Janed Ark Plougonwaz pa oa bet krouet ur rann redek a-dreuz maezioù ennañ. Ha bloaz goude e oa aet ar maout gantañ e kampionadoù redek a-dreuz maezioù Breizh (henad), un titl hag a vo tapet 15 gwech diouzh renk gantañ, eus 1961 (e Saozon-Sevigneg) betek 1975 (e Landerne). Krez melen ha glas ar Janed Ark en-dro dezhañ en devoa kemeret perzh en 28 kampionad redek a-dreuz maezioù Breizh, an hini diwezhañ e Gentieg e 1982…46 vloaz anezhañ ha renket da 4$^{re}$ memestra !
Sed amañ dindan e ditloù evit ar pezh a sell ouzh ar redek a-dreuz maezioù :
* 15 gwech kampion Breizh etre 1961 ha 1975,
* 8 gwech kampion etrerannvroel,
* 2 wech kampion Kevread-sport Bro-C'hall (FSF e galleg) e 1960 ha 1962,
* kampion Bro-C'hall e 1974 e Le Touquet-Paris-Plage (Pas-de-Calais),
* 3 gwech bes-kampion Bro-C'hall (2 wech evel henaour) e 1971, 1983 ha 1984,
* kampion er bed dre skipailh e 1978 e Glasc'ho (Skos) a-gevret gant Radhouane Bouster, Alexandre Gonzalez, Pierre Levisse, Jean-Luc Paugam ha Thierry Watrice.
Tapet e voe gantañ un nebeud titloù er redadegoù war roudenn ivez :
* 3 gwech kampion Bro-C'hall, en 10 000 metr e 1973 hag en 20 000 metr e 1973 ha 1974,
* 2 wech bes-kampion Bro-C'hall an 10 000 metr e 1971 ha 1972.
E vicher etrebroadel ne oa ket bet nebeutoc'h pinvidik dre ma oa bet dibabet 12 gwech e skipailh redek a-dreuz maezioù Bro-C'hall ha 27 gwech e skipailh atleterezh Bro-C'hall, oc'h ober dezhañ kemer perzh e Kampionadoù Europa 1971 (e Helsinki (Finland)) ha C'hoarioù olimpek hañv 1976 (e Montreal (Kebek)).
Meur a rekord a oa bet dalc'het gant Lucien Rault, en o zouez :
* hini Bro-C'hall an 20 000 metr (59'11") hag an eur (20,350 km),
* talvoudek eo c'hoazh e rekord ar bed (henaour) ar 5 000 metr (14'23"6), bet redet d'an 19 a viz Mezheven 1982 e Gwened.
# 29 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1616 : ar voraerien izelvroat Jacob Le Maire ha Willem Cornelisz Schouten a dremen hebiou Kab Horn da vont d’ar Meurvor Habask.
* 1819 : ar c’habiten saoz Thomas Stamford Raffles a daol an eorioù e bae Singapour ha sevel a ra un drevadenn eno hec'h anv Kompagnunezh saoz Indez ar reter.
* 1848 : Chile a zegemer ar sistem metrek.
* 1933 : anvet eo Adolf Hitler da gañseller Alamagn, gant ar prezidant Paul von Hindenburg.
* 1943 : bombezet eo Montroulez gant an aerlu saoz war greiz an deiz ; lazhet eo 80 den, bugale an hanter anezhe.
* 1996 : ar prezidant gall Jacques Chirac a embann e vo paouezet gant an "taolioù-arnod nukleel" e Polinezia.
* 2004 : pellgontrollet eo tour-tan Kereon eus tour-tan Ar C'hreac'h ; mont a ra kuit an daou ward diwezhañ, Brian O'Rorke ha Yann-Fulup Rocher, eus Kereon da vat.

## Sportoù

* 2017 : mont a ra skipailh mell-dorn (paotred) Bro-C'hall da gampion ar bed evit ar c'hwec'hvet gwech, e Pariz.

## Ganedigezhioù

* Anton Tchec'hov e bloaz 1898
* 1737 : Thomas Paine, dispac'hour ha skrivagner stadunanat.
* 1843 : William McKinley, prezidant Stadoù Unanet Amerika.
* 1852 : Louis Harel de la Noë, ijinour breizhat, saver hentoù-houarn e Breizh.
* 1860 : Anton Tchec'hov, (Антон Павлович Чехов) skrivagner rusian.
* 1866 : Romain Rolland, skrivagner gall Priz Nobel al Lennegezh e 1915.
* 1878 : Carl Eduard Hellmayr, evnoniour ha mirour mirdi aostrian.
* 1913 : Victor Mature (Victor Joseph Maturi e anv gwir), aktour stadunanat.
* 1926 : Abdus Salam, fizikour eus Pakistan, tapet gantañ Priz Nobel ar Fizik.
* 1966 : Romário, melldroader etrebroadel brazilian.

## Marvioù

* 1763 : Louis Racine, mab da Jean Racine ha barzh gall.
* 1820 : George III, roue Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon (1801-1820).
* 1829 : Paul Barras, politikour gall.
* 1859 : William Cranch Bond, steredoniour stadunanat.
* 1884 : Louis-Théophile Rozenzweig, diellour eus ar Mor-Bihan.
* 1930 : Carlo Salvioli, mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù ha teoriennour an dibennoù-partiennoù italian.
* 1934 : Fritz Haber, kimiour alaman, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1918.

## Lidoù

* Sent an deiz :
** sant Gweltaz, lesanvet ar Fur (VI$^{vet}$ kantved).
** sant Gwizian, tiern eus Kernev-Veur (VI$^{vet}$ kantved)
** sant Frañsez a Sal (XVII$^{vet}$ kantved)