OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kren-douar ha tsunami 2004 er Meurvor Indian

D'ar 26 a viz Kerzu 2004, da 07:58:53 eur lec'hel (UTC+7), ur c'hren-douar ramzel gant ur magnitud 9.2–9.3 a oa bet e Meurvor Indez, ar c'hreiz o vezañ e kornôg arvorioù norzh Sumatra, en Indonezia. Ar c'hren-douar dindan vor a zo bet anvet gant ar skiantourien Kren-douar Sumatra–Andaman.
Un tsunami gant gwagennoù ken uhel a 30 metr, anvet Boxing Day Tsunami goude ar Boxing Day holiday, pe an Tsunami Aziat a oa bet drastus evit ar c'humuniezhoù tud o vevañ en arvorioù tro-dro ar Meurvor Indian. Lazhet e oa bet e-tro 227 898 den e 14 bro, ar pezh a ra eus ar gwallreuz naturel-se unan eus ar re washañ en istor Mab-Den. An disoc'h ouzhpenn an distrujoù hag ar c'holloù denel ramzel a oa bet torr pe labez an dezougen, ar c'henwerzh kement hag izeladur al live bevañ er rannvroioù bet tizhet, evel en Aceh (Indonezia), Sri Lanka, Tamil Nadu (India) ha Khao Lak (Thailand). E Banda Aceh e oa e bet ar muiañ a dud lazhet. Ar gwallreuz naturel marvusañ eo en XXI$^{vet}$ kantved, hag ar gwashañ tsunami en istor Mab-den. Ar gwashañ gwallreuz naturel eo en istor Indonezia, Sri Lanka ha Thailand.
Ar c'hren-douar kreñvañ e oa bet en istor Azia, ar gwashañ kren-douar e oa bet ivez en XXI$^{vet}$ kantved, hag an trede kreñvañ bet enrollet en istor abaoe krouidigezh ar simograf e 1900.
# 7,65 × 17 mm Browning

Ar 7,65 × 17 mm Browning, anvet ivez .32 ACP, .32 Automatic, 7,65 mm Browning Short pe 7,65 × 17 mm SR hervez ar C.I.P., zo ur munision armoù-dorn ijinet gant ar stadunanat John Browning ha produet adalek 1899 evit ar bistolenn FN M1900.
Unan eus ar c'hartouchennoù poblekañ evit ar pistolennoù e chom betek hiziv.

## Un nebeud armoù kambret e .32 ACP

* Astra A-60
* Beretta M1915
* CZ 27 (Vz. 27)
* FN/Browning M1900
* FN/Browning Model 1910
* MAB Modèle D
* Mauser Modele 1914/1934
* Star Izarra
* Star Model 1914/1919
* Walther PP
* Walther PPK

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
# Proviñs Sondrio

Proviñs Sondrio zo ur broviñs e hanternoz Italia, stok ouzh Suis, e rannvro Lombardia, ha Sondrio eo he c'hêr-benn.

## Kumunioù pennañ ar broviñs

* Andon : (it) Istat, 30/06/2024
| Renk | Kumun | Annezidi | Gorread (km²) | Stankter (ann/km²) | Uhelder (m) |
| 1° | Sondrio | 21 348 | 20,88 | 1 022 | 307 |
| 2° | Morbegno | 12 267 | 14,82 | 828 | 262 |
| 3° | Tirano | 8 798 | 32,37 | 272 | 441 |
| 4° | Chiavenna | 7 333 | 10,77 | 681 | 326 |
| 5° | Livigno | 6 801 | 227,3 | 30 | 1 816 |
| 6° | Cosio Valtellino | 5 549 | 23,99 | 231 | 231 |
| 7° | Talamona | 4 605 | 21,05 | 219 | 285 |
| 8° | Teglio | 4 436 | 115,32 | 38 | 851 |
| 9° | Grosio | 4 292 | 126,92 | 34 | 656 |
| 10° | Sondalo | 3 860 | 95,45 | 40 | 940 |
# One Direction

Ur strollad sonerezh saoz-iwerzhonat e oa One Direction, oberiant etre 2010 ha 2016. Kaset e oa war-raok gant Niall Horan, Zayn Malik, Liam Payne, Harry Styles, ha Louis Tomlinson. Kemeret o doa perzh er c'henstrivadeg skinwel X Factor ha sinet ur gevrat gant Syco Records. A-drugarez da sikour galloud ar rouedadoù sokial o doa graet berzh gant pevar bladenn : Up All Night (2011), Take Me Home (2012), Midnight Memories (2013) ha Four (2014). Merket en deus ar strollad donedigezh un doare boys band nevez hag ur British Invasion nevez er Stadoù-Unanet. Zayn Malik en deus kuitaet ar strollad d'ar 25 a viz Meurzh 2015.

## Pladennoù

* Up All Night (2011)
* Take Me Home (2012)
* Midnight Memories (2013)
* Four (2014)
* Made in the A.M. (2015)
# Maxim (mindrailherez)

Ar vindrailherez Maxim (Maxim gun) a oa bet ijinet gant ar saoz-stadunanat Hiram Maxim e 1884. Graet e oa bet anezhi "arm diazez an emled trevadennel saoz", hag implijet e voe alies gant broioù all o doa trevadennoù etre 1886–1914. Awen diazez eo bet da vindrailherezoù all evel ar Vickers, ar PM1910 rusian pe c'hoazh ar Maschinengewehr 08 alaman, hag a voe holl implijet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.
* Henry Morton Stanley gant e vindrailherez Maxim
* Mindrailherez Maxim da vare Eil Brezel ar Voeren (1899-1902)
* Mindrailherez rusian PM M1910 e 1930

## Daveennoù

* ↑ (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 239
* ↑ (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 242
# Élodie Frégé

Élodie Frégé, zo ur sonaozerez, kanerez hag aktourez c'hall, ganet eo d'ar 15 a viz C'hwevrer 1982 e Cosne-Cours-sur-Loire, e departamant an Nièvre.
Yaouank e oa pa grogas da zeskiñ ar sonerezh (gitar klasel) hag an dañs. Buan ez eas gant hent arzoù an arvestadenn. E 2003, e teuas war-wel pa voe trec'h e-pad trede koulzad Star Academy. Goude-se e embannas pevar albom ha dont a reas da vezañ aktourez fent er film Potiche, gant François Ozon.

## Buhez personel

Alies eo bet o poziñ noazh evel evit ar gazetenn Lui. E 2017 e oa e koublad gant Cyril Mokaiesh, ur soner ha c'hoarier tennis a-gozh. Gwelet int bet e-pad Roland Garros

## Liammoù diavaez

* Instagram Élodie Frégé

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/photos_-_qui_est_cyril_mokaiesh_le_nouveau_compagnon_d_elodie_frege_396237
# Chris Marques

Jean-Christophe Marques, anavezetoc'h evel Chris Marques, ganet d'ar 16 a viz Even 1978 e Kolmar (Haut-Rhin), zo ur c'horoller ha korollorour gall-portugalat, arbennikaet a-fed kenstrivadegoù dañsoù latinas gant e genlabourerez Jaclyn Spencer, deuet da vezañ e wreg. Teir gwech diouzh renk eo bet enoret gant priz kampion ar salsa, e 2004, 2005 ha 2006. Brudet-mat eo evit bezañ kemeret perzh e abadennoù skinwel evel coach pe varner, dreist-holl Danse avec les stars, war TF1.
# Choke

Ur choke, diwar ar saozneg choke-bore, zo ur pezh metal kranennek a viñser e beg kanol ur arm-tan flour e ganol (ur fuzuilh-chase peurliesañ) evit ledanaat pe strishaat ar goumoulenn vannadelloù a zeu er-maez eus an arm, hervez ar spesadoù loened chaseet hag o fellder. An holl chokes gwerzhet hiziv an deiz a zo azasaet evit ar c'hanetennoù dir implijet e plas ar plomoù gant muioc'h-mui a chaseerien.

## Doareoù
### Ment

Pemp ment standart a gaver :
* flour pe digor : ledan e vo e goumoulenn blomoù. Implijet e vez evit ar jiboes tost (war-dro 15 metr) ;
* 1/4 : evit ul loen betek war-dro 20 metr ;
* 1/2 : evit ul loen betek war-dro 25 metr ;
* 3/4 : evit ul loen betek war-dro 30 metr ;
* choke leun (full-choke) : stank-tre e vo ar goumoulenn blomoù. Implijet e vez evit tennañ war lapoused uhel a-walc'h en oabl, war-dro 35 metr diouzh an tenner.
Kochoù zo war ar chokes evit gwelet pe vent int hep bezañ rediet da zivontañ anezhe. Pemp koch a ziskouez da skouer eo digor ar choke, ha tri c'hoch a ziskouez eo un 1/2 choke. War ar fuzuilhoù daou ganol e c'hall bezañ montet chokes disheñvel evit azasaat daou denn eus renk ouzh ar jiboes o tostaat pe o pellaat. Difiñv e c'hall bezañ ar choke war fuzuilhoù zo.

### Stumm

Stummoù disheñvel a gaver hervez stumm ar goumoulenn a glasker.

## Daveennoù

* ↑ (fr) À quoi sert un choke ? war Chassons.com, 03/02/2016 (lennet d'ar 07/05/2024)
* ↑ (fr) RORIVE Olivier, Chokes pour fusils : quoi, quand, comment ? war lec'hienn Browning, 01/03/2016 (lennet d'ar 07/05/2024)
# Lunedenn (arm-tan)

Ul lunedenn a zo ur benveg a vez montet war fuzuilhoù pe karabinennoù evit gwelet ar sibl a-bell. Implijet e vez er sportoù tennañ, en armeoù hag evit chaseal.

## Istor

Goude taolioù-esae adalek ar XVIIvet kantved e voe ijinet al lunedenn vodern kentañ evit ar fuzuilhoù etre 1835 ha 1840 e Stadoù-Unanet Amerika. Deskrivet e oa el levr The Improved American Rifle, skrivet e 1844. Savet e oa bet gant Morgan James, un armeurer eus Utica (stad New York), diwar soñj hag alioù un ijinour saoz hag amerikan, John R. Chapman.
E 1855 e krogas al lunedour William Malcolm eus Syracuse (stad New York) da broduiñ e lunedennoù en ur lakaat warne ostilhoù da reoliañ anezhe. E lunedennoù ha reoù graet gant ar bravigour L. M. Amidon (Vermont) a zeuas da vezañ lunedennoù standart ar sniperien gentañ e-pad Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.

## Mont en-dro

Sifroù a vez implijet da zeskrivañ he ferzhioù nesañ : ul lunedenn 6-24x50 a sinifi e c'hall brasaat an traoù etre 6 ha 24 gwech hag eo 50 mm treuzkiz he gwerenn. Nozelennoù reoliñ a gaver war ul lunedenn :
* nozelenn reoliñ an driv, a-zehou alies ;
* nozelenn reoliñ an uhelder, a-us alies ;
* a-wechoù e kaver war al lunedennoù resisañ un nozelenn reoliñ evit an oleeunad, war an tu kleiz peurliesañ.
An nozelennoù reoliñ evit an driv hag an uhelder a zo meur a gclick dezhe. Pep click a dalv e vez diblaset ar stok war ar sibl eus ur serten hirder, eztaolet e milimetroù evit al lunedennoù MRAD (a ra gant ar sistem metrek) pe e meutadoù evit ar re MOA (a ra gant ar sistem imperial). Ul lunedenn a ranker reoliñ he "foent zero" a-raok implijout anezhi, da lavaret eo ober e doare ma vefe tennet war ar poent bizet pa lakaer kreiz ar c'hroazlin warnañ.

## Kroazlin

Ur c'hroazlin a zo ur stumm a weler pa seller dre al lunedenn. Ur groaz a c'hall bezañ evit al lunedennoù simplañ. War ar re luzietañ e vez dereziet ar c'hroazlin. Talvoudus eo da chaseourien zo pe d'ar soudarded evit gouzout pegen pell emañ ar pezh a welont.

## Daveennoù

* ↑ (en) The 1860's Target Rifle, Jones Jones, 2000
* ↑ (fr) Tout savoir sur les lunettes (pevar rann) war chadenn un ijinour ispisializet war an armoù-tan, Les armes et la science by Jérémy, 2021
# Stanker-kulasenn

Ar stanker-kulasenn eo ar pezh fiñv a stank e-unan kulasenn un arm-tan damaotomatek pe aotomatek war an a-dreñv pa vez goullo e garger a-drugarez d'ur c'hoch war ar riklerez. War ar braz eus ar pistolennoù damaotomatek modern e c'hall bezañ implijet ar stanker-kulasenn gant an dorn.

## Gwelet ivez

* Geriaoueg an armoù-tan
# John Dillinger

John Herbert Dillinger, ganet d'an 22 a viz Even 1903 en Indianapolis hag aet da Anaon d'an 22 a viz Gouhere 1934, a oa ur gangster stadunanat brudet e 1933-1934, e-pad marevezh an Enkadenn Veur e Stadoù-Unanet Amerika. Kas a rae da benn e obererezhioù torfedouriezh gant ur strollad tud lesanvet an Dillinger Gang pe an Terror Gang, hag a voe lakaet da gablus evit laeroñsi 24 zi-bank, pevar c'homiserdi, hag evit torfedoù niverus all. Div wech eo tec'het kuit Dillinger eus an toull-bac'h.
Dillinger a oa bet an torfedour brudetañ er Stadoù-Unanet e-pad marevezh an Enkadenn Veur, o vezañ lakaet war-wel muioc'h c'hoazh evit an dorfedourien Baby Face Nelson, Pretty Boy Floyd pe Bonnie ha Clyde. Ur brouenn anat e voe embannadur al levr meur diwar-benn torfedourien ar marevezh-se bloavezhioù war-lerc'h, a voe titlet The Dillinger Days (Ar mare Dillinger).
Trubardet e voe gant Ana Cumpănaş, a oa perc'hennez war ur fouzhlec'h ma oa bet kavet goudor gant Dillinger, hag adkavet e voe gant an FBI. Lazhet e voe pa oa o vont er-maez eus ur sinema (arBiograph Theater) e Chicago, d'an 22 a viz Gouhere 1934, gant un ezel eus an FBI anvet Melvin Purvis, hag e skipailh. Peder gwech e voe tennet warnañ pa glaskas tapout ur bistolenn en unan eus e c'hodelloù.

## Istor

Kroget e oa gant an torfederezh da ugent vloaz, pa laeras un oto e Mooresville, Indiana hag ez eas gant ur veaj glepaj dre Indianapolis. Talet gant an archerien ha gloazet don ganto e voe rediet da emezeliñ en Navy evit chom hep bezañ bac'het. Chom a reas un nebeud mizvezhioù war vourzh ar vag Utah. Ken dichek e veze gant an ofiserien ma tremene e amzer en toull. Pa eorias ar vag e Boston e tec'has John Dillinger eus an Navy.

## Er sevenadur

Er film Public Enemies (2009) sevenet gant Michael Mann e vez kontet penaos eo bet lakaet klask war John Dillinger ha lazhet anezhañ gant Melvin Purvis ha gwazed all an FBI. C'hoariet eo Dillinger gant Johnny Depp.

## Daveennoù

* ↑ (en) Fichenn ar film war IMDb (lennet d'ar 15/10/2024)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ledantalad

Al ledantalad (pe ledantalañ) zo ul lunienn stil dezhi ar pal eztaoliñ, dre gomz pe dre skrid, an hollad gant ul lodenn anezhañ, pe, er c’hontrol, al lodenn gant an hollad. Tost eo d'al ledanvad (pe ledanviñ), nemet e tegas un alberz a gementad, pa vez kaoz eus ar galite el ledanvad.
Implijet e vez kalz pa dalvez da vezañ komprenet buanoc’h, pe evit herzel ouzh adlavaret ar memes ger.
Hollad evit al lodenn :
Lodenn evit an hollad :

## Pennadoù nes

* Ledanvad
* Lunienn stil
# Roll al luniennoù stil

Er yezh komzet hag er yezh skrivet e kaver doareoù eztaoliñ o deus perzhioù a anver al luniennoù stil. D’al lennegezh ha d’ar retorik eo aparchant an trozennoù-se, met darn anezho a vez studiet gant ar yezhourien pa vezont renket er yezhadur ivez. N’eus renabl brezhonek ebet eus al luniennoù stil ha ne vezont ket gwelet kalz er geriadurioù paotañ.
* Adammeg
* Ampukad
* Anadiplozenn
* Anaforenn
* Antimeria
* Arsav
* Arunderc’had
* Damarresoniezh
* Damveneg
* Daspugnadur
* Diac’hinad
* Dic'harvad
* Distoniezh
* Dre eilpenn ster
* Dremmegañ
* Emdourtad
* Emskoevañ
* Epanadiplozenn
* Epanalepsenn
* Erloezad
* Ezrevelladur
* Ginadur
* Goudaolad
* Gourzhanvad
* Gourzhdod
* Gourzhebiezh
* Gourleizhad
* Gourzaolad
* Gweltre
* Hendiatris
* Ironiezh
* Kengan
* Kenganez
* Kensturded
* Keñveriadur
* Kevelc'heriad
* Ledantalad
* Ledanvad
* Nebantiz
* Parabolenn
* Personadur
* Relavar
* Stagennad
* Trerezad
* Troadell

## Levrlennadur

* Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, An Alarc’h, 2012. (ISBN 9782381900049).
* KIS-359 - Gl. figures, tropes, métaboles, Lavar 09, pp. 75-122, Preder, 1996.

## Pennadoù nes

* Lunienn stil
* Retorik
* Steroniezh
* Stilouriezh
* Trozenn
* Yezhadur

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Penngerioù gallek a gaver er geriadur-mañ.
# Timbroù Bohemia ha Moravia

Pa voe aloubet Tchekoslovakia gant armeoù an Trede Reich e 1939 e voe rannet ar vro e daou damm : diouzh un tu e voe diazezet Bohemia ha Moravia, ur Stad-suj dindan dalc’h Alamagn, diouzh an tu all Slovakia, ur Stad emren ken tost all ouzh politikerezh Berlin.
D'ar 15 a viz Meurzh 1939 e voe embannet gant Adolf Hitler krouidigezh ar gwarez-stad anvet Protektorat Böhmen und Mähren en alamaneg.
Ar bloaz-se e teuas er-maez timbroù Tchekoslovakia dreistmoullet en alamaneg hag e tchekeg BÖHMEN u. MÄHREN ČECHY a MORAVA.
Diwezhatoc’h e voe embannet ur rummad o kinnig delioù tilh, savadurioù meur Bohemia ha Moravia : ilizoù-meur Praha ha Brno, kestell, ul labouradeg botoù… Ur dornad timbroù-lidañ a roas enor da sonerien vrudet da geñver deiz-ha-bloaz o marv : re Tchekia evel Bedřich Smetana hag Anton Dvorak, pe Mozart, Richard Wagner.
Un dismegañs ouzhpenn ouzh ar boblañs eo bet embann e 1943 an timbr-post gant penn an torfedour Reinhard Heydrich, gouarnour Bohemia ha Moravia e anv Alamagn, lazhet gant emsaverien tchek ar Rezistañs.
Gant ar memes pal da verkañ kontroll ar vro gant Alamagn e voe moullet un heuliad timbroù-boutin gant poltred Hitler. E zeiz-ha-bloaz o vezañ danvez un timbr bep bloaz, eus 1942 da 1944. Adalek 1942 e veze merket « Deutsches Reich » ha « Grossdeutsches Reich » (e 1944) war bep timbr, a-us da anv ar warezvro.
120 timbr a voe embannet (mui timbroù evit ar c’hazetennoù, timbroù-taos, timbroù-servij) betek 1944. E fin ar brezel e voe dismantret framm Stad Bohemia ha Moravia, hag adsavet Tchekoslovakia.

## Pennadoù kar

* Timbroù Slovakia
* Timbroù Tchekoslovakia
# Pierrefonds

Pierrefonds :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Kod kumun | 60491 |
| Kod post | 60350 |
| Maer Amzer gefridi | |
| Lec'hienn web | http://www.mairie-pierrefonds.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 877 ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ m — brasañ m |
| Gorread | km² |
| kemmañ |
Pierrefonds a zo ur gumun c'hall e departamant ar Oise, e rannvro Hauts-de-France .
Lec'hiet war lez kornôg koadeier Compiègne, brudet eo dreist-holl evit e gastell Pierrefonds, adkempennet gant Viollet-le-Duc.

## Notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Le Hommet-d'Arthenay

Le Hommet-d'Arthenay :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Saint-Lô |
| Kanton | Pont-Hébert |
| Kod kumun | 50248 |
| Kod post | 50620 |
| Maer Amzer gefridi | |
| Lec'hienn web | (fr)www.mairie-lehommetdarthenay.com |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 54 m |
| Gorread | 14,85 km² |
| kemmañ |
Le Hommet-d'Arthenay a oa ur gumun e Normandi, e departamant Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* An Terrette en Hommet.
* War lez ar stêr Terrette emañ Le Hommet-d'Arthenay.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* E 1831 eo bet kendeuzet kumunioù Le Hommet ha Saint-Pierre-d'Arthenay d’ober ur gumun nevez anvet Le Hommet-d'Arthenay.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 21 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,77% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun e miz Mae 1940 ha nav den nann-soudard, eizh anezhe e-kerzh Emgann Normandi e 1944.

#### Kumun nevez

D'ar 1añ a viz Genver 2018 eo bet bodet gant kumun gozh Pont-Hébert d'ober ur gumun nevez anvet Pont-Hébert.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Pêr.
* Monumant foran ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.
* Monumant ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Pennadoù kar

* Le Hommet
* Pont-Hébert, kumun nevez
* Pont-Hébert, kumun gozh
* Saint-Pierre-d'Arthenay

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Marion ar Faoued

Marion ar Faoued pe Marionig ar Faoued (Marie Louise Tromel er marilh), ganet d'ar 6 a viz Mae 1717 er Faoued (Kernev), ha marvet ouzh ar groug e Kemper d'an 2 a viz Eost 1755, a oa e penn ur vandennad laeron hag a rae he reuz e Kernev hag e Bro-Wened en hanterenn gentañ an XVIII$^{vet}$ kantved. Manet eo bev hec'h eñvor, lakaet da vezañ ur seurt Robin Hood, pa ne laere ket ar re baour a-hervez, ha barrek da ziflipañ kuit a-dre krabanoù an archerien.

## Bandennad

E dibenn miz Mae 1748, François Mahé hag Yves Bulze, daou waz eus he bandenn, lakaet da varv e Gwened, a voe skourret ouzh ur wezenn-derv ha lezet da vreinañ en ur c'hroashent eus an hent roueel kozh a gas eus Kemperle da C'hourin, un nebeud kantadoù a vetradoù en hanternoz da gêriadenn Sant-Urloù e trev Lannejenn.
* Germain David-Nillet : Ti Marion ar Faoued (war-dro 1913, eoullivadur, Mirdi ar Faoued).
* An Hôtel des Trois-Piliers er Faoued (distrujet en 1878), m'en em vode bandenn ar Finefont.
* An Tour du Chatel, rann eus al leurgêr Sant-Kaourintin, e Kemper, ma voe lakaet Marion d'ar marv.

## Levrlennadur

* Corinne ar Mero, Marion ar Faoued, Rummad "C'hwiled", TES, 2010
* Agnès Audibert: Marion du Faouët, Gisserot.

## Liamm diavaez

* Deux héros de Bretagne. Le marquis de Pontcallec et Marion du Faouët – histoire et mémoires.
* (br) Nikolaz Graignic, Marion ar Faoued - An Istor Livet, Brezhoweb, 10 a viz Here 2024 (pe war YouTube)

## Notennoù ha dave

* ↑ Lice Nédellec ha Jean Rieux, Marion du Faouet et ses brigands, Embannadurioù Artra, 1976
* ↑ Pennadoù eus al levr :
# Jordanes

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Jordanes pe Jornandes a oa un istorour eus ar VI$^{vet}$ kantved a skrive e latin. Ostrogot e oa a orin, ha deuet e oa da vout arianour. N'ouzer ket kalz a dra diwar e benn.

## E vuhez

Ur pennad e voe noter e ti ur priñs dianav dimp, ha marteze e teuas da vout eskob Crotone e Calabria. E 551 e voe ur pennad o chom e Kergustentin, gant ar pab Vigilius, hag e Ravenna, a oa kêrbenn Rouantelezh ostrogotek Italia da neuze, ha goude kêrbenn da vare Italia vizantat.
Test e voe eus ar brezelioù gotek a zegasas faezhidigezh an Ostrogoted, e genvroiz, a voe diouennet er bloavezhioù 550.

## E oberennoù

Div oberenn zo anavezet: :

### De origine actibusque Getarum

Honnezh zo ur gronikenn eus istor ar C'hoted : achuet war-dro 552/53, n'eo nemet un adskrivadenn eus ul levr heñvelanvet savet gant Cassiodorus, un ugent vloaz a-raok.
Jordanes a voe goulennet outañ, gant ur mignon, sevel al levr-se evel un diverrañ eus un istor ar C'hoted skrivet e meur a levrenn un 20 vloaz a-raok gant Cassiodorus, ha kollet abaoe. Dibabet e oa bet Jordanes abalamour ma oa troet gant an istor (krog e oa da sevel e Istor Roma), ma oa ampart da skrivañ en un doare fraezh, ha ma anaveze ar C'hoted.
Troet eo a-du gant ar C'hoted kentoc'h. Kontañ a ra istor ar bobl, adalek hec'h orin war aod ar Mor Baltel, betek e amzer.

### Romana

Honnezh zo un Istor roman, a ya betek ar bloaz 552, hag a gemer danvez digant oberourien koshoc'h (Yerom a Stridon en o zouez).
Skrivañ a ra Jordanes n'eo ket desket-bras: koulskoude e skriv latin mat hag e kompren gresianeg.

## Levrioù

* Iordanis, De origine actibusque Getarum, GIUNTA, Francesco, GRILLONE, Antonino, éd., coll. Fonti per la Storia d'Italia, Istituto storico italiano per il medio evo, Rome, 1991.
* Olivier Devillers : Jordanès, Histoire des Goths, dastumad La Roue à Livres, Les Belles Lettres, Paris, 1995.

## Daveoù

* Mierow, Charles Christopher, The Gothic History of Jordanes: In English with an Introduction and a Commentary, 1915. Reprinted 2006. Evolution Publishing, ISBN 978-1-889758-77-0.

## Liammoù diavaez

* (la) (fr) Jornandès, Histoire de Goths
* Jordanes, The Origins and Deeds of the Goths, translated by Charles C. Mierow. alternative.
* Oberennoù gant Jordanes e Project Gutenberg
* James J. O'Donell (1982), "The Aims of Jordanes", Historia 31: p. 223-240, <http://ccat.sas.upenn.edu/newjod/html/texts/jordanes.html>
* The Origins and Deeds of the Goths
* Notice sur Jordanès, G. Fournier de Moujan.
# Azorez

An inizi Azorez pe Asorez (e portugaleg Os Açores distaget [ɐˈsoɾɨʃ] pe [ɐˈsoɾʃ]) zo un enezeg portugalat e-kreiz ar Meurvor Atlantel, war-hed 1 500 km diouzh Lisbon ha 3 900 km diouzh Norzhamerika. Strewet eo an inizi (9 enezenn vras hag 8 enezenn vihanoc’h, ar Formigas) war-hed 600 km. En-dro d’an enezeg ez eus un dachennad vor ec’hon zo da Bortugal (1,1 milion a gilometradoù-karrez). Menezioù-tan eo o deus krouet an inizi : an hini zo war Enez Pico a dap 2.351 m uhelder ha gant se ez eo menez uhelañ Portugal. E gwirionez e c’haller lavarout ez eo an inizi Azorez menezioù uhel, eus ar re uhelañ zo war hor planedenn, pa vezont muzuliet adal strad ar mor betek o c’hribennoù. Mont a reont d’ober, abaoe 1976, Rannvro Emren an Azorez, unan eus an div rannvro emren zo e Portugal (gant Madeira). 241 763 a annezidi a oa en enezeg e 2001. Ponta Delgada eo kêr-benn ar rannvro.

## An inizi

Sed amañ anvioù an inizi :
* inizi ar reter : Enez São Miguel, Enez Santa Maria hag an inizi Formigas
* an inizi kreiz : Enez Terceira, Enez Graciosa, Enez São Jorge, Enez Pico hag Enez Faial
* inizi ar c’hornôg : Enez Flores hag Enez Corvo
Amgelc’hwidenn an Azorez eo a gas amzer gaer da gornôg Europa.

## Gwelet ivez

* Madeira