OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hermione Granger

Hermione Granger zo unan eus harozed romantoù Harry Potter, skrivet gant J. K. Rowling.
Hermione Jane Granger eo hec'h anv klok. Skolajiadez eo e Hogwarts, e koskoriad Gryffindor. Ganet eo d'an 19 a viz Gwengolo 1979. Setu ez eo dek miz koshoc'h evit Harry.
Gwellañ mignonez Harry ha Ron eo Hermione.

### Liammoù diavaez

* (fr) Lec'hienn J.K. Rowling
* (fr) Lec'hienn ofisiel gall (Warner Bros.)
* Hermione Granger e L'Encyclopédie Harry Potter
# Herodez Filipos

Herodez Filipos a zo anv daou vab d'ar roue Herodez Veur, pe Herodez Kentañ.
* Herodez Filipos Iañ a oa mab da Mariamne, trede gwreg ar roue. Kentañ pried Herodiada e voe, ha tad Salome.
* Herodez Filipos II a oa mab da bempvet gwreg ar roue, Kleopatra Jeruzalem. Kentañ pried Salome e voe.
Kemmesk a vez alies etre an daou zen-se. En Aviel e vez graet Filipos anezho o-daou.

## Pennadoù kar

* Herodez
* Lignez an Herodezien
# ISO 639-3

Trede rann ISO 639 eo ISO 639-3. War ar stern emañ c'hoazh. Labourat e e vez warnañ evit ledanaat ISO 639-2 evit ma vefe ur c'hod unvan evit holl yezhoù ar bed.
Lakaet eo bet e pleustr dijañ ar brouilhed e 15vet embannadur Ethnologue.
Renablet e vez e ISO 639-3 an holl yezhoù bet renablet dija e ISO 639-1 hag ISO 639-2 oc'h implijout kodoù T ISO 639-2 kentoc'h evit kodoù B seul wezh ma c'heller.
Skouerioù:
| Yezh | 639-1 | 639-2 (B/T) | renkadur | 639-3 |
| Saozneg | en | eng | hiniennel | eng |
| Alamaneg | de | ger/deu | hiniennel | deu |
| Arabeg | ar | ara | makro | arb + meur a hini all |
| Minnan | (zh-min-nan) | | hiniennel | nan |
D'an 30 a viz Mezheven 2005 e oa bet renablet er brouilhed 7602 yezh.
Implijet e vez teir mammenn evit ar yezhoù da vezañ renablet: diazezet e vez ar roll war ar yezhoù renablet e ISO, bet ledanaat dre ouzhpennañ ar yezhoù a-vremañ e 15vet embannadur Ethnologue 15th edition mui hen yezhoù ha hen rannyezhoù ha yezhoù savet a-ratozh tennet diwar Linguist List.
Graet e vez ISO/FDIS 639-3 eus ar brouilhed diwezhañ-holl bet votet diwar e benn e miz Eost 2006 evit ma vo lakaet e pleustr da vat a-raok fin ar bloaz.

## Makroyezhoù

Kavet a reer e ISO 639-2 56 yezh ma vez graet "makroyezhoù" oute gant SIL .
Lod eus ar makroyezhoù-mañ ne oa ket bet renablet evel yezhoù en o-unan e ISO 639-2, d.s. 'ara'. Lod all, avat, a veze renablet ar yezhoù enne unan hag unan dija e 639-2, d.s. 'nno'~'nob'.
Yezhoù zo (d.s. 'arb'), bet renablet evel rannyezhoù ur yezh all (d.s. 'ara') e ISO 639-2 a c'hell bezañ lakaet da yezhoù en o-unan ma vez ezhomm hervez ISO 639-3 evit gallout ober war-dro yezhoù e stadoù diglosek.
Listenn glok ar makroyezhoù..

## Kodoù a-stroll

Dave a ra kodoù zo da sammoù yezhoù peurheñvel kentoc'h evit yezhoù resis. Yezhoù a-stroll avez graet eus ar re-mañ ha ne vezont ket renablet e e ISO 639-3.

## Gwelit ivez

* ISO 639
* Listenn glok kodoù ISO 639-3
# Iliz Itron Varia Týn

Iliz Itron Varia Týn (tchekeg : Chrám Panny Marie před Týnem) a zo un iliz c'hotek a zo er Republik Tchek, e Praha, e plasenn ar gêr gozh (tchekeg : Staroměstské náměstí), e karter Staré Město. 80 metrad uhelder eo kloc'hdi an iliz. Livadurioù gant Karel Škréta a zo enni. Meur a wech eo bet kempennet diavaez an iliz : e 1876-1895 hag ivez etre 1973 ha 1995.
Savet eo bet e 1380 diwar ur steuñv gant an arkitektour gall Mazhev Arras gant sikour peter Parler, e lec'h ma oa un iliz roman eus ar IV$^{re}$ kantved, hag a voe anezhi betek 1256.
Yann Rokycan a voe dilennet arc'heskob Iliz Hus enni e 1427.
Echuet e voe sevel an doenn e-tro 1450, da vare ren Jord Bohemia. An tourioù a voe echu e 1511 gant an arkitektour tchek Matěj Rejsek. E 1436 e voe savet an talbenn.
Ouzh ar pignon e weler ur c'halir aour. Un arouez eus an husourien eo.
E 1626, da-heul emgann ar Menez Gwenn, e voe tapet an iliz gant ar gatoliked. Kizelladurioù Jord Podebrady hag ar c'halir a voe tennet, en o flas e voe lakaet ur skeudenn eus an Itron Varia.
E 1619 e voe distrujet ar volz gant ar gurun, ha kempennet e voe en doare barok. Hiziv an deiz ez eo barok diabarzh an iliz.

### Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jadwiga

Jadwiga pe Jadzia zo un anv-badez polonek, deuet eus an anv germanek Hedwig, pe Hedvig, (savet diwar hadu, "emgann", ha wig, "stourm").
* Jadwiga Anjev, pe Jadwiga Pologn (1374-1399), rouanez Pologn, anvet diwar santez Hedwig Silezia
* Jadwiga Jagiellon, anv meur a briñsez polonat.
* Hedwig von Kalisch, anavezet ivez evel Jadwiga Kaliska, rouanez Pologn, mamm da Kazimir III
* he merc'h-kaer, Jadwiga of Żagań, rouanez Pologn, pried da Kazimir III
* Jadwiga Maria Potocka‎ (1899-1963), kontez polonat

## Pennadoù kar

* Hedwig
* Hadewijch
* Edwige
* Baba Yaga
# Jorj Iañ

Jorj Iañ, pe Jord Iañ, zo bet anv meur a zen, roue pe briñs :

## XI$^{vet}$ kantved

* Jorj Iañ Jorjia (1014–1027), roue Jorjia

## XII$^{vet}$ kantved

* Jorj Iañ Rusia, (c. 1099–1157)

## XIII$^{vet}$ kantved

* Jorj Iañ Bulgaria (1280–1292)
* Jorj Iañ Halych (c. 1252–1308)

## XV$^{vet}$ kantved

* Jorj Iañ Baden (1433-1484), margrav Baden hag eskob Metz

## XVI$^{vet}$ kantved

* Jorj Iañ Brandenburg-Ansbach (1484-1543), lesanvet an Deol, markgrav Brandenburg-Ansbach, markgrav Brandenburg-Bayreuth ( 1536 -1543).
* Jorj Iañ Wurtemberg (1498-1558), kont Montbéliard ( 1514 - 1558).
* Jorge I de Pomerania (1523–1531)
* Jorj Iañ, Landgrav Hessen-Darmstadt (1547–1596)

## XVII$^{vet}$ kantved

* Jorj Iañ Rákóczi (1591–1648), priñs Transilvania

## XVIII$^{vet}$ kantved

* Jorj Iañ Breizh-Veur (1660–1727), Dilenner Hannover, roue Breizh-Veur (1714–1727);
* Jorj Iañ Waldeck-Pyrmont (1747–1813).
* Jorj Iañ Saksen-Meiningen (1761–1803);
* Jorj Iañ Gwilherm Schaumburg-Lippe (1784–1860);
* Jorj Iañ Saksen-Altenburg (1796–1853);

## XIX$^{vet}$ kantved

* George Tupou Iañ (war-dro 1797–1893), roue Tonga
* Jorj Iañ Breizh-Veur, 1816 - 1860
* Jorj Iañ Saks (1845–1904)
* Jorj Iañ Gres (1845–1913)

## Pennadoù kar

* Jorj
* Jorj II
* Georg
* George
# Kirsten

Kirsten zo un anv-badez danek. Un adstumm d'an anv Kristin eo.

## Yezhoù all

* Kerstin, e svedeg.

## Tud

* Kirsten Auken (1913 – 1968) , politikourez danat
* Kirsten Böttner, politikourez alaman
* Kirsten Dunst , aktourez stadunanat
* Kirsten Flagstad (1895-1962), c'hoariganerez norvegat
* Kirsten Hammann, skrivagnerez danat
* Kirsten Heiberg, aktourez norvegat
* Kirsten Holst, skrivagnerez danat
* Kirsten Munk (pe "Christina Munk") (1598 – 1658) priñsez danat hag eil pried ar roue Christian IV Danmark, mamm da zaouzek bugel.
* Kirsten Norholt, aktourez danat
* Kirsten Olesen, aktourez danat
* Kirsten Passer, aktourez danat
* Kirsten Peüliche, aktourez danat
* Kirsten Price, aktourez stadunanat
* Kirsten Rolffes, aktourez danat.
* Kirsten Rosenberg kanerez stadunanat gant The Iron Maidens.
* Kirsten Siggaard, aktourez ha kanerez danat .
* Kirsten Søberg, aktourez danat
* Kirsten Thorup, skrivagnerez danat
* Kirsten Vaupel, kanerez danat
* Kirsten Walther, aktourez danat

### Anv-tiegezh

Un anv tiegezh alamanek eo Kirsten.
* Dorothy Kirsten (1910–1992), c'hoariganerez stadunanat
* Ernst Kirsten (1911–1987), istorour alaman (Henamzer)
# Kraou

Ur c'hraou (krevier el liester) zo ur savadur gant un doenn, ma vez lakaet al loened en un ti-feurm. Krevier a bep seurt zo.

## Krevier

* Ar c'hraou-gevr
* Ar c'hraou-moc'h
* Ar c'hraou-saout
* Ar marchosi, pe kraou ar c'hezeg,
* Ar c'houldri, kraou ar c'houlmed

## Kraou Nedeleg

* Kraou Nedeleg a vez graet en ilizoù, hag en tiez kristen, da vare Nedeleg er broioù katolik

## Troioù-lavar

* Eus un ti pe ur gambr lous e vez lavaret eo lous evel ur c'hraou-moc'h.
# Konted Tusculum

Konted Tusculum a oa un tiegezh uhel ha galloudek e Latium, e trowardroioù kêr Tusculum ha Roma, etre an Xvet hag an XIIvet kanved. Ren a rejont war ar bibien, eus 904 da 963 (marevezh ar bornokratiezh), gant tiegezhioù an dTeofilakted, un tiegezh a senedourien roman, hag ar Grescentii. Da get ez eas ar gonted pa voe laosket e vadoù gant Raino, marvet war-dro 1179, war-dro dibenn an XIIvet kantved. Ur pennadik goude, en 1191, e voe peurzistrujet Tusculum gant arme kêr Roma.
Int-i a lakaas envel meur a bab :
* Sergius III : (904-911)
* Anastaz III : (911-913)
* Landon : (913-914)
* Yann X : (914-928), bac'het ha lazhet gant Marozia.
* Leon VI : (928-929)
* Stefan VII : (929-931)
* Yann XI : (931-935), mab d'ar pab Sergius III ha Marozia.
* Leon VII : (936-939)
* Stefan VIII : (939-942)
* Marin II : (942-946)
* Agapet II : (946-955)
* Yann XII : (955-963), mab da Alberig II, pab da driwec'h vloaz.
# Klik staon

| LFE – niverenn | 179 |
| LFE – unicode | ǂ |
| LFE – skeudenn | |
| X-SAMPA | =\ |
| Selaou ||
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar c'hlik kevig-staon pe peurliesañ staon treuzskrivet [ǂ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 179. Betek 1989 e veze skrivet.
Ur familh klikoù eo ar c'hlikoù dent implijet evel fonemoù en un nebeud familhoù yezh komzet en Afrika. Kavet e vez stank klikoù kevig a-gostez er yezhoù koiek-sanek dreist-holl.
Kendistaget e e vez ar c'hlik-mañ atav evel-hen, da skouer:
* pe: klik drekstaon-(kevig)-staon divouezh (gallout a ra bezañ c'hwezhet, dre strakal, dre fic'hal, h.a.)
* pe: klik drekstaon-(kevig)-staon mouezhiet (gallout a ra bezañ c'hwezhet, sourrus, dre fic'hal, h.a.)
* pe: klik drekstaon-(kevig)-staon dre fri (gallout a ra bezañ c'hwezhet, divouezhiet, h.a.)
* pe: klik huged-(kevig)-staon divouezh
* pe: klik huged-(kevig)-staon mouezhiet (alies rakfriet)
* pe: klik huged-(kevig)-staon dre fri

## Gwelit ivez:

* Kensonenn
* Klik
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn staon
* Kensonenn kevig-staon
# Kunigunde

Kunigunde zo un anv-badez alamanek.

## Yezhoù all

* Cunégonde, e galleg
* Cunegonda, en italianeg
* Cunegunda, e spagnoleg
* Kinga, e poloneg

## Tud

* Cunigunda Laon, pried Bernez Italia (797-818)
* Cunigunde Swabia (marvet e 918), pried Konrad Iañ Frankia ar Reter,
* Kunigunde von Rapperswil,
* Kunigunde (Enkelin Ludwigs des Stammlers), pried da Wigerich ha da Richwin von Verdun
* Kunigunde von Luxemburg (980–1033),
* Kunigunde von Altdorf (* war-dro 1020; † 1054),

### XIIIvet kantved-XIVvet kantved

* Kunigunde von Staufen, pe Kunigunde von Schwaben (e tchekeg Kunhuta Štaufská pe Kunhuta Švábská)(1200–1248), Rouanez Bohemia, pried Wenzel Iañ
* Kunigunde von Halitsch (1246–1285), rouanez Bohemia,

### XVvet kantved-XVIvet kantved

* Kunigunde von Sternberg (pe Kunhuta ze Šternberka e tchekeg) (1425-1449), pried kentañ Georg von Podiebrad.
* Kunigunde von Österreich (1465–1520), dugez Bavaria
* Kunigunde von Brandenburg-Kulmbach (1524–1558), Margravez Baden
* Kunigunde Jakobäa von der Pfalz (1556–1586), kontez von Nassau-Dillenburg

## XVIIvet kantved- XVIIIvet kantved

* Teresa Kunegunda Sobieska (1676 – 1730), priñsez a Bologn, Dilennerez Bavaria ha Pfalz .
* Maria Kunigunde von Sachsen (1749–1826), priñsez-abadez.
# Lise (skol)

Ul lise zo ur skol eil derez hag a deu goude ar skolaj. Dont a ra ar ger eus ar ger gallek lycée, deuet eus al latin lycaeum.

## Orin gresianek ar ger hag ar brederouriezh c'hresian

En Aten, er 5vet kantved kent JK, e-kichen templ Apollon Lukaios (Apollon eus Likia) e kustume diskibled Aristoteles en em vodañ evit selaou e gentelioù. Aozet e oe ur skol brederouriezh wir gant Theophrastos, unan eus an diskibled. Dindan ar furm latin Lycaeum eo aet an anv latin pe azazaet d'ar yezhoù lec'hel d'ober anv an ensavadurioù deskadurezh evit ar grennarded.

## Ensavadurioù deskadurezh

E Bro-C'hall e vez anvet lise an ensavadur deskadurezh digor d'ar grennarded, eus an eilvet klas d'ar c'hlas diwezhañ. Ar ger gallek a zo aet e brezhoneg dindan ar furm azazaet "lise" hag ul lisead eo anv ar c'hrennar a ya d'ober e studi e-barzh. Deskadurezh an eil derez aaambles gant deskadurezh ar skolajoù eo e-keñver deskadurezh ar c'hentañ derez roet er skolioù evit ar vugale etre 6 ha 12 bloaz.
# Listenn ar rouaned lombard

Setu amañ listenn ar rouaned lombard.
* ???-??? : Agelmund
* ???-??? : Lamissio
* ???-??? : ar vreudeur Ibor hag Agio
* ???-??? : Lethuoc
* ???-??? : Hilduoc
* ???-??? : Goduoc
* ???- war-dro 490 : Claffo
* war-dro 490 - war-dro 510 : Tatto
* war-dro 510 - war-dro 539 : Waccho
* war-dro 539 - war-dro 547 : Waltari
* war-dro 539 - war-dro 561 : Alduin

## Rouaned lombard Italia

* 561 - 572 : Alboïn (muntret)
* 572 - 574 : Cleph (muntret war-lerc'h 18 miz o ren)
* 574 - 584 : diskar ar roueelezh ; anarkiezh
* 584 - 590 : Authari (arianat ; adsav ar roueelezh)
* 590 - 616 : Agilulf (katolik e 603)
* 616 - 626 : Adaloald (badezet e 603 ; distroadet, harluet ha muntret {?})
* 626 - 636 : Arioald (arianat)
* 636 - 652 : Rothari (arianat)
* 652 - 653 : Rodoald (arianat ; muntret)
* 653 - 661 : Aripert (katolik)
* 661 - 662 : Pertharite (katolik ; distroadet ha harluet) ha Godepert (arianat ; muntret)
* 662 - 671 : Grimoald (laeret ar galloud gantañ ; arianat {?})
* 671 - 671 : Garibald (arianat ; harluet ha/pe muntret goude ur ren 3 miz)
* 671 - 688 : Pertharite (adlakaet; katoligiezh, relijion ofisiel ar rouantelezh lombard e 671 ; muntret)
* 688 - 700 : Cunipert (kenroue abaoe 678)
* 700 - 700 : Liutpert
* 700 - 701 : Raghinpert
* 701 - 701 : Aripert II
* 701 - 702 : Liutpert (eil ren; muntret dre veuziñ)
* 703 - 712 : Aripert II (eil ren; marvet beuzet goude bout faezhet)
* 712 - 712 : Ansprand
* 712 - 744 : Liutprand
* 744 - 744 : Hildeprand (6 miz hepken; kenroue abaoe 737)
* 744 - 749 : Ratchis (a zilez ar gurunenn ; a ya da chom gant e diegezh da vanati Monte-Cassino)
* 749 - 756 : Aistolf (pe Aistulf)
* 756 - 757 : Ratchis (eil ren)
* 757 - 774 : Dider, serret en ur manati
* 759 : Adalgis (kenroue)
* 774 : Karl Iañ (« Karl Veur »), roue ar Franked hag al Lombarded
# Loa

    Evit implijoù all, gwelet Loa (disheñvelout).
Ul loa zo ur benveg a dalv da zebriñ pe da evañ, pe da servij, boued tanav ha dourek.
Er penn anezhi emañ ar seurt lestr bihan ma lakaer ur banne, er penn all emañ an troad, hir pe hiroc'h, da zerc'hel en dorn.

## Gerdarzh

Ur ger kozh eo, deuet eus an henvrezhoneg (a-raok ar bloavezh 1000), ha kar d'ar ger kembraek llwy.

## Loaioù

A bep seurt loaioù zo, hervez ar pezh a reer gante. Dre vras ez eus re vras ha re vihan.
* loaioù bihan
** al loa d'evañ kafe
** al loa da zibriñ gwastilli
** al loa da gemer holen, a zo ur seurt loa-bod bihan, met re a bep seurt ment zo
** al loa da zebriñ kaviar, e koad-roz pe e korn, rak arabat dinaturiñ ar blaz gant metal
** al loa da servij an hualenn, plaen ha toull-didoull, ma vez lakaet un tamm sukr warni
* al loa da doullañ, a servij d'ober boulloù bihan gant patatez ha sukrin,
* al loa hir, da lakaat er gwer hir, pa vez ezhomm da veskañ un evaj,
* loaioù bras
* al loa da zebriñ soubenn
* al loa da servij skorn, tev ha don
* al loa-bod, brasoc'h c'hoazh, a vez laret eus ar gloge, met meur a loa-bod zo
** al loa gaotigell, evit kemer kaotigell eus podadoù bras, gant un draen ouzh an troad hir
** al loa-sukrañ, un toull enni evit lezel ar sukr da dremen

## Istor

Er ragistor e veze implijet kregen evel loaioù.
Eus oadvezh ar maen hon eus loaioù graet en eskern hag en koad.
En Hellaz kozh e veze debret vioù gant loaioù.
E Roma gozh e oa anavezet al loa vras hag al loa vihan. E latin e veze lavaret cochlearium, ger deuet eus cochlea, "maligorn", met n'ouzer ket ha kregen maligorned implijet evel loaioù e oant pe loaioù da zebriñ maligorned.
E Breizh war ar maez e veze lakaet al loaioù, en koad, en ur pezh arrebeuri anvet marc'h-al-loaioù.

## Troiennoù

* Lipat/lonkañ e loa : mervel, mont da Anaon
* Na c'houzout eus pe goad ober loaioù : na c'houzout petra ober ken,
* Sevel e loaioù da unan bennak : reiñ ur gentel da unan bennak.

## Loa hir

Un droienn zo: Evit debriñ/koaniañ gant an diaoul eo ret kemer/kaout ul loa hir. He c'havout a reer el lennegezh saoznek:
* dindan pluenn Chaucer, e Canterbury Tales
** e The Squire’s Tale : “Therfore bihooeth hire ful loong spoon/That shall ete with a feend.”'
* dindan pluenn Shakespeare, e The comedy of Errors:
** Marry, he must have a long spoon that must eat with the devil.

## Kembre

E Kembre e veze kinniget ul llwy cariad (loa karantez), d'ar plac'h karet .
Adalek ar XVII$^{vet}$ kantved eo e vo lakaet loaioù war an daol d'an dud da zebriñ, rak a-raok ne servije nemet da veskañ ha servij ar boued dourek.

## Sina

E Sina e vez graet loaioù gant pri-gwenn.

## Pennadoù kar

* fourchetez
* kontell
* kloge pe loa-bod
* loa-sil
# Loeiz II

Loeiz II a c'hall bezañ:
* Loeiz II (impalaer ar C'hornôg) (825-875), impalaer eus 855 da 875
* Loeiz II (roue ar Franked) (846-879), roue Frankia ar C'hornôg eus 877 da 879
* Loeiz Germania (war-dro 806-876), roue Frankia ar Reter eus 843 da 876
* Ludwig II Bavaria pe Loeiz II Bavaria (1845-1886), roue Bavaria eus 1864 da 1886
* Napoléon Louis Bonaparte (1804-1831), roue Holland e 1810 gant an anv Lodewijk II pe Loeiz II Holland
* Loeiz II Anjev (1377 - 1417), dug Anjev, kont Provañs ha roue Naplez ha Sikilia
# Lotaringia

Lotaringia (diwar an anv latin Lotharii Regnum, a zo Lotharingen en alamaneg), eo anv ar rouantelezh krouet etre Frankia ar C'hornôg ha Frankia ar Reter gant an Impalaer Lotar Iañ evit e vab Lotar II.
Savet e voe en 855. Goude marv Lotar II e savas bec'h etre Frankia ar C'hornôg ha Frankia ar Reter evit he diframmañ ke na voe staget ouzh Germania en 880.
Un dugelezh e teuas da vezañ e deroù an Xvet kantved. En eil hanterenn an Xvet kantved e voe rannet an dugelezh etre div zugelezh: hini Lotaringia Izel ha hini Lotaringia Uhel, ha honnezh eo a deuio da vezañ Bro-Loren.

## Ganidigezh Lotaringia

En 855, un tamm a-raok marv an impalaer Lotar Iañ, e voe rannet e impalaeriezh, Frankia greiz, etre e dri mab, gant feur-emglev Prüm (855) :
* ar mab henañ, Loeiz II (†875), en devoe ar gurunenn impalaerel ha rouantelezh Italia ;
* an eil, Lotar II Lotaringia (†869), hanternoz Frankia greiz, eus Frizia betek ar Vojoù, hep Elzas avat ;
* an trede, Charles (†863), rouantelezh Bourgogn, enni Provañs ha Bourgogn.

## Pennadoù kar

* Rouaned ha Duged Lotarignia
* Dugelezh Loren

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Eus an anv Lotaringia eo deuet an anv gallek Lorraine, a zo Loren e brezhoneg pe Bro Lozharin.
# Medousa (toullgorferezh)

Toullañ ar gweuz uhelañ e-kreizg-kreiz a un doare toullgorferezh. Toullet e vez a du da du c'hroc'hen ar weuz uhelañ diouzh e-kreiz ar philtrum evit gallout staliañ ur bravig ennañ, peurliesañ ur varennig ispisial anvet "labret stud" en degouezh-mañ, daoust ha ma c'heller implijout bravigoù all..
E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...).
Ar riskl brasañ a denn d'ar fed ma c'hell penn a-dreñv ar bravig stekiñ gwezh ha gwezhall ouzh an dent hag ouzh askorn ar c'hig-dent, hag ur wezh pareet da vat e c'heller lakaat bravigoù dezhe barrennoù teflon evit klask mont e-bioù d'ar riskl-se.

## Pennadoù kar:

* Labret
* Monroe

## Liammoù diavaez:

BME Encyclopedia
# Monroe (toullgorferezh)

Toullañ ar weuz uhelañ en un doare digreizennet a zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez a du da du c'hroc'hen ar weuz uhelañ diouzh un tu evit gallout staliañ ur bravig ennañ, peurliesañ ur varennig ispisial anvet "labret stud" en degouezh-mañ, daoust ha ma c'heller implijout bravigoù all..
Alies e vez graet "ur monroe" pe "ur madonna" eus an doare toullkorferezh-mañ oc'h ober dave da Marilyn Monroe, Madonna.
Ar bep aliesañ n'eo ket hemañ un doare toullkorferezh poanius da gas da benn abalamour ma n'int ket stank an nervennoù el lodenn-mañ eus ar weuz, en ur c'houzout e c'hell koeñviñ an diweuz da heul an toulladur. Berr a-walc'h eo ar maread pareañ ivez, tro-dro da 8-12 sizhun peurliesañ, met alies e paree kalz buanoc'h evit toullkorfadurioù e lec'hioù all, etre 3 ha 6 sizhun nemtken. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...).
Ar riskl brasañ a denn d'ar fed ma c'hell penn a-dreñv ar bravig stekiñ gwezh ha gwezhall ouzh an dent hag ouzh askorn ar c'hig-dent, hag ur wezh pareet da vat e c'heller lakaat bravigoù dezhe barrennoù teflon evit klask mont e-bioù d'ar riskl-se.
Un doare toullgorferezh a-vremañ eo hemañ.

## Pennadoù kar:

* Labret
* Medousa
# Mouezh (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen mouezh (saoz.: voice pe voicing) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus unan eus an tri ferzh pennañ hervez fonetik an distagañ implijet a-gevret gant an doare distagañ hag al lec'h distagañ evit renkañ ur sonenn.
Dre vras e reer un diforc'h etre sonennoù mouezhiet ma vez lakaet kerden ar vouezh da froumal (d.s. [b, d, g, z]) ha sonennoù divouezh (d.s. [p, t, k, s]) ma ne froum ket kerden ar vouezh. Liveoù mouezh etre a c'hell bezañ avat, da skouer fri [friː] > ar fri [ar.v̥riː] e rannyezhoù brezhonek zo.
Peurliesañ e vez mouezhiet ur vogalenn daoust ha ma vez implijet ivez vogalennoù divouezh e yezhoù zo, keit ha ma c'hall ur gensonenn bezañ mouezhiet pe divouezh.
Setu parioù fonemennoù kensonennel mouezhiet ha divouezh skouer implijet gant ar brezhoneg m'en devez an diforc'h-se un arc'hwel yezhadurel (gw. « kemmadur »):
| Kensonenn divouezh | Kensonenn mouezhiet |
| [p] ar penn | [b̥] e benn |
| [t] an tad | [d̥] e dad |
| [k] ho kig | [ɡ̊] da gig |
| [f] fulenn | [v̥] ur fulenn (rannyezhoù zo) |
| [s] sailh | [z] ur sailh (rannyezhoù zo) |
| [ʃ] chupenn | [ʒ] ur chupenn (rannyezhoù zo) |

## Gwelit ivez:

* Fonadur
* Kensonenn
* Vogalenn
* Lec'h distagañ
* Doare distagañ
# Muzelloù bras

Ar muzelloù bras pe muzelloù diavaez zo ur rann eus ar c'hourzh, lodenn diavaez ardivink-genel ar maouezed. Daou bleg kroc'henek int, a c'holo ar c'hourzh hag a dap adalek ar voudenn betek ar perine.

## Pennad kar

* Muzelloù bihan
* Toullañ muzelloù ar c'hourzh
# OE Kara-Kirgizia

Oblast Emren Kara-Kirgizia (ruseg: Кара-Киргизская АО) a oa bet krouet d'ar 14 a viz Here 1924 evel ur rann euz RSKS Rusia diwar an takadoù eus RSSE Turkestan ma veze kavet enne ar muiañ-niver Kazac'hed ha Kirgized.
D'ar 15 a viz Mae 1925 e voe adanvet Oblast Emren (OE) Kirgizia, ha d'an 11 a viz C'hwevrer 1926 e teuas da vezañ Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Kirgizia.
A-benn ar fin, d'ar 5 a viz Kerzu 1936 e teuas da vezañ RSS Kirgizia, unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel.
# Orakl

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Un orakl a zo
* ur respont, pe diougan, graet gant ur beleg pe belegez, d'ur goulenn savet ouzh un doue,
* ar beleg diouganer a gemenne orakl an doue, a lavare gwelout an amzer da zont hag a ziskulie d'an dud petra a oa da zont en o buhez, dre gemennoù kevrinus a oa ret d'an dud kompren
* al lec'h ma oa ar beleg-se, an diouganlec'h.

## Orakloù

* Brudet e oa orakl Delfi e templ an doue Apollon, e kêr Delfi.
* Orakl Nechung a oa orakl ofisiel Stad Tibet.

## Pennad kar

* Oracle