# Henbont

Henbont :
| An tourioù "Bro-Ereg". ||
| Anv gallek (ofisiel) | Hennebont |
| Bro istorel | Bro-Gwened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | an Oriant |
| Kanton | Henbont |
| Kod kumun | 56083 |
| Kod post | 56700 |
| Maer Amzer gefridi | Michèle Dollé 2021-2026 |
| Etrekumuniezh | Kab an Oriant tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro an Oriant |
| Lec'hienn Web | (fr)www.ville-hennebont.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 15 831 ann. (2022) |
| Stankter | 853 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 39′ 30″ Norzh 3° 11′ 58″ Kornôg / 47.6583333333, -3.19944444444 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 5 m bihanañ 0 m — brasañ 82 m |
| Gorread | 18,57 km² |
| Henbont ||
| kemmañ |
Henbont a zo ur gumun hag ur gêr eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h Kanton Henbont eo.

## Douaroniezh

* Ar Blavezh en Henbont.
* War lez ar stêr Blavezh emañ Henbont.

## Anv

* Erwan Vallerie (1995) : Henpont, XIIè; Henbunt, 1114; Henbont, 1200, 1235; Hennebond, 1260; Heinbont, Hennbont, 1264; Hembont, Haenbunt, 1264; Henbont, 1265, 1270; Hembont, 1270, 1274; Sancto Caradoco de Henbont,1278; Hembont, 1280; Henbont, 1280, 1281; Hembont, 1288; Henebont, 1301; Hennebont, Henbont, 1304; Hambont, Hannebon, 1311; S. Caradouc pres Hembont, 1332; Henebont, Saint Karadec, 1334; Henebont, 1343, 1345; Hembont, 1349, 1354; Henbont, 1363; Hannebont, 1371; Henbon, Hembon, Hennebon, Hennebont, 1371; Henebont, 1380; Hembont, 1411; Henbont, 1412, 1420; Henbond, 1420; Hennebond, 1423; Hennebon, 1450; Henbont, 1486; Henebon, 1488; Henbons, Henbond, Henbourd, 1516; Hennebond, 1576, 1591; Henbont, Hennebont, 1591; Henebont, Henebond, 1596; Henbont, 1630; Ennebont, 1636; Hennebon, 1779;

## Ardamezioù

En glazur e lestr en sabel war ur mor en argant, e ouelioù en argant karget en erminoù, ha spararoueziet en gul.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

### Ya d'ar brezhoneg

* Ur blakenn-straed gallek-brezhonek
* Ur banell-henchañ gallek-brezhonek
* D'an 22 a viz Here 2009 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 27 a viz Mezheven 2013 e oa bet votet live 3 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 4 viz Here 2013 e oa bet roet label 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg da gumun Henbont.

### Deskadurezh

* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 1997.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 210 skoliad er c'hlasoù divyezhek (10,7% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Istor
### Henamzer

* An hentoù roman eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria-Kemper hag eus Vorgium (Karaez bremañ) da v-Blabia (Porzh-Loeiz bremañ) a dreuze ar Blavezh en Henbont. Ur c'hastrum a voe savet gant ar Romaned war lez dehou ar Blavezh da ziwall an hentoù.

### VI$^{vet}$ kantved

* Guntiern, manac'h ha sant brezhon, a zeuas a Gemperle betek Lokouiarn.

### XIV$^{vet}$ kantved

* Lakaet ar seziz war Henbont gant lu Charlez Bleaz, Chroniques de Jean Froissart.
* Ar seziz, Chroniques de Jean Froissart.
* Gwerenn-livet Janed ar Flamm hag he mab e penn-iliz an Henbont.
* Degemeret ar Saozon gant Janed ar Flamm, Chroniques de Jean Froissart.
* Brezel hêrezh dugelezh Breizh: lakaet oa bet seziz war Henbont gant arme Charlez Bleaz e 1342, e-lec'h ma oa bet kavet repu gant Janed Flandrez. Un nozvezh, d'ar 6 a viz Even 1342, e penn ur strollad soudarded, ez eas e-maez ar gêr da c'hwezhañ tan e teltennoù an enebourien. O tennañ splet eus an darvoud e teuas-hi a-benn da dizhout An Alre a c'hellas-hi degas 500-600 marc’heg d'he heul betek an Henbont pemp devezh diwezhatoc'h. Da-heul an taol-ouesk-se e voe graet Janed ar Flamm anezhi. Dont a reas bigi ha soudarded saoz gant Wauthier de Masny ha Robert d'Artois da zieubiñ an Henbont e miz Even 1342.

### XVI$^{vet}$ kantved

* 1588: trubuilhoù, drailhet dorioù kouent Karmez ha gloazet ur manac'h da varv d'ar 14 a viz C'hwevrer; ar vosenn oc'h ober he reuz e kêr.

### XVII$^{vet}$ kantved

* Emsavadeg ar Bonedoù ruz, miz Eost 1675: daou zen a voe barnet d'ar marv gant Prezidial an Henbont, Marc Lemoigne d'ar 17 hag ur skoedour, Christophle du Quellenec d'ar 21 evit bout bet kemeret perzh en emsavadeg.
* Kalvar Bosenn Henbont, bet savet e 1899.
* Mervel a reas ur bern tud en Henbont hag er vro e 1699 gant ar vosenn. Gouestlet e voe gant Henbontiz lakaat d'ober un delwenn argant d'an Intron-Varia evit bout diwallet ouzh ar c'hleñved.

### XVIII$^{vet}$ kantved

* 1783: en Henbont e voe krouet ar 6vet Rejimant Husarded. Kaset e voe da Lauterbourg en Elzas. E goronal-perc'henn a oa Armand Louis de Gontaut-Biron, dug Lauzun.

### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: krouet e voe kumun Henbont e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Henbont da benn ur c'hanton, hini Henbont, ha da benn ur bann, Bann Henbont, nav c'hanton ennañ: an Oriant, Bubri, Gwidel, Henbont, Kervignag, Langedig, Ploue, Pont-Skorf ha Porzh-Loeiz. Henbont hag an Oriant a faote dezhe kaout daou sez ar bann, an hini melestradurel hag an hini lezvarnel. Hervez an dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel e miz Eost 1790 e voe krouet al lez-varn a vann en Oriant. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton). Brasaet e voe Kanton Henbont e 1801 gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Lakaet e oa bet en Arondisamant an Oriant krouet e 1800.

### XIX$^{vet}$ kantved

* An ti-gar.
* Pont an hent-houarn a-us d'ar Blavezh.
* 1862: erruet an hent-houarn (linenn Landerne Savenneg) en Henbont.

### XX$^{vet}$ kantved

* Monumant ar re varv.
* Bez daou vilour soviedat marvet e 1944.
* Anv A. Le Chenadec, un den eus an Henbont, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz.

#### Brezel-bed kentañ

* Ur c'hamp-bac'h a voe digoret er gumun e 1914 evit derc'hel enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh Bro-C'hall ennañ$^,$$^,$.
* Mervel a reas 342 vilour ag ar gumun, da lavaret eo 3,97 % eus he foblañs e 1911.

#### Brezel diabarzh Rusia

* Mervel a reas ur Zouav eus ar gumun en Odessa d'an 29 a viz Kerzu 1918.

#### Eil brezel-bed

* Daou frontstalag a oa bet gigoret en Henbont e 1940, an Nn 183 b hag an Nn 182, hemañ a voe treuzkaset da Savenneg d'an 18 a viz Kerzu 1940.
* 1941: Camille-Horace Herwegh, maer ar gumun, a zilezas e garg, e eil-maer kentañ, Le Borgne, a voe digefridiet d'an 8 a viz Meurzh.
* Digoret e voe ur fouzhlec'h gant an Alamaned e-tal an ti-gar.
* D'ar 6 a viz Eost 1944 e krogas emgannoù an dieubidigezh en Henbont; d'ar 7 a viz Eost: tro ugent a dud a voe lazhet ha tro 180 den all a zo gloazet gant ar melloù-dir tennet gant an Alamaned; distrujoù bras a voe e kêr ivez; an emgannoù a badas betek an 11 a viz Eost; un hollad a 39 den nann-soudard, 4 soudard "FFI" ha 150 soudard alaman a oa marvet abaoe an 6 a viz Eost.
* D'an 11 a viz Eost 1944: dek den nann-soudard a voe jahinet ha fuzuilhet gant an Alamaned.
* D'an 22 a viz Eost 1944: seizh soudard eus an 10vet kaderv (Rangers) "FFI" a zo lazhet e "Toull-Douar" gant tennoù alaman.
* D'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korfoù marv daou zen eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu alaman.

#### Brezelioù didrevadenniñ

* Mervel a reas eizh milour eus ar gumun e-pad Brezel Indez-Sina ha c'hwec'h arall en Afrika an Hanternoz.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar mogerioù-kreñv.
* Ar mogerioù-kreñv hag an Tourioù Bro-Ereg.
* An tourioù Bro-Ereg.
* Puñs e kreiz-kêr.
* Iliz katolik Intron-Varia.
* Mogerioù-kreñv ha tourioù.
* Puñs e kreiz-kêr.
* Penn-iliz Intron-Varia ar Baradoez, 1513-tro 1530; ur chapel e oa da gentañ e parrez SantJili, ar barrez orin; savet e voe da iliz-parrez e 1570; dre ma voe prometet gant Henbontiz lakaat d'ober un delwenn argant d'an Intron-Varia evit bout diwallet ouzh ar vosenn e 1699 e raer ivez Intron-Varia ar Ro (Levr Oferenn Priellec 1927 p. 832) anezhi; e 1913 e voet savet da benniliz.
* Iliz katolik Sant Jili.
* Iliz katolik Sant Karadeg, XVIII$^{vet}$ kantved.
* Chapel Sant Guntiern, e Lokouiarn.
* Porrastell ha porzh.
* Un azen er stal-roñseed.
* Ar stal-roñseed stad, bet krouet e 1857.
* Monumant ar re varv dirak ar maerdi, luc’hskeudenn ha kartennoù-post. Dioueliet e voe d’ar 4 a viz Gwengolo 1921.
* Monumant ar re varv e karter "Sant Jili", e bered ar c'harter, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha Brezel diabarzh Rusia) en iliz katolik Intron-Varia ar Baradoez, luc’hskeudenn.

### Kumunioù amezek
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Melestradurezh

* André Hartereau.
* Gérard Perron.
Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| 2021 | → bremañ | Michèle Dollé | digostezenn |
| Ebrel 2014 | 2021 | André Hartereau | digostezenn |
| Meurzh 1997 | Ebrel 2014 | Gérard Perron | Strollad Komunour Gall |
| Meurzh 1979 | Meurzh 1997 | Jean Le Borgne | Strollad Komunour Gall |
| Meurzh 1959 | Meurzh 1979 | Eugène Crépeau | Strollad Komunour Gall |
| 1945 | Meurzh 1959 | Ferdinand Thomas | |
| 1925 | 1940 | Camille-Horace Herwegh | |
| 1893 | ? | Gibaud | |
| 1888 | 1893 | Jules Trottier | |
| 1878 | 1888 | Emile Trottier | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Post

* An ti-post.

## Tud brudet

* Loeiz Herrieu, bet o terc'hel tachenn e Sant-Karadeg.
* Yann Moñforzh, dug Breizh, bet ganet (war-dro 1294) ha marvet eno (26 a viz Gwengolo 1345).
* Benito Mussolini, dispac'hour italian.

### Tud bet ganet eno

* Vincent Huby, jezuist misioner, ganet e Henbont e 1608, marvet e Gwened e 1693
* Youenn Pezron, Sistersian, breutadegour; devarnour; en deus kenlabouret war Mémoires de Trévoux. 1640-1706
* Jakez-Mari-Josef Boutiez a Gerorguen / Jacques-Marie-Joseph du Boutiez de Kerorguen; bet ganet en Henbont an 31vet a viz Eost 1756, kuzulier ouzh Breujoù Beizh. Divroad, kemeret perzh gantañ d'an dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen, e 1795. Lazhet eo bet an 20 nivôse AN IV / Sul 10vet a viz Genver 1796, war-dro Gregam.
* Gweltaz ar Fur (1950).

### Tud bet marvet eno

* Guntiern, manac'h e Lokouiarn.
* Herri Kaouisin, embanner, skrivagner, skeudennaouer ha filmaozer, 12 a viz C'hwevrer 2003.
* 2009: Frañsez ar C'hemener, beleg, person Bretoned Pariz

### Ardamezeg ar familhoù

* Jérôme d'Arradon, kabiten ar Re-Unanet
* En sabel e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1
* Baillet,
* Aotrounez Kerandreff (Kerandré) e Sant-Karadeg-Henbont.
* En argant e deir askolenn geotet bleuniet en gul
* ??? Beaujouan; senesal Henbont e 1597.
* Geotet e femp c'hregilhenn en argant, 2, 2, 1

## Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Alamagn | Kronach | 1990 |
| Mali | Mourdiah | 1990 |
| Kembre | Y Mwmbwls | 2004 |
| Palestina | Halhul | 2010 |

## Liammoù diavaez

* (br) Henbont war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ (br)Distro-skol ar c’helenn divyezhek
* ↑ (fr)Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé, e ti an aozer, 1939, (e galleg), pajenn 16
* ↑ (fr)Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé (pajenn 24), e ti an aozer, 1939
* ↑ (fr)La vie des Carmes d'Hennebont en 1588
* ↑ (fr)Yvon Garlan ha Claude Nières, Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges, Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e galleg), pajennoù 156 ha 157
* ↑ (fr)infobretagne.com
* ↑ (fr)Cavaliers-Blindés
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 134
* ↑ (fr)Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36
* ↑ (fr)Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Henbont - Fichenn ar gumun
* ↑ diwar ar raktres bet graet gant ar gouarnamant gall e 1913,(fr) Jean-Claude Farcy, Les camps de concentration français de la première guerre mondiale (1914-1920), Pariz, Anthropos Economica, 1995
* ↑ kalz anezhe a oa fichennaouet er c'harnedoù "A" (dilezet e oa bet hemañ e 1909), pe "B"
* ↑ (fr)1914 - 1918 - Des champs aux tranchées, Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 135
* ↑ (fr)Monumant ar re varv
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p.139
* ↑ (fr)Annik Le Guen, Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy, Miz Kerzu 1993
* ↑ (fr)Roger Leroux, Le Morbihan en guerre 1939-1945 , Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 259
* ↑ (fr)Lorient dans la guerre
* ↑ (fr)René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajenn 228
* ↑ (fr)René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajenn 231
* ↑ (fr)René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajennoù 315-316
* ↑ (fr)Monumant ar re varv
* ↑ (fr)infobretagne.com
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Le Télégramme