OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kannati

Ar savadur m'emañ ar c'hannadour o chom ennañ eo ar c'hannati (liester : kannatioù). Eus kannad+ti e teu ar ger. Staliet e vez peurvuiañ en ur riez estren evit ma vo sevenet darempredoù ez-ofisiel gantañ. Un eskemm eo pa vez kustum staliet ar c'hannatioù en daou riez em memes mare dre ur feur-emglev diplomatek. Meur a savadur a c'hell bezañ implijet evit ar c'hannati : annez ar c'hannadour, sez ar gwazadurioù hag all hag e ra an termen dave d'an holl aozadur a zo anvet en ur doare hollekañ ar "gefridi diplomatek" ivez. E sezioù an ABU e vez kaoz eus kefridioù padus renet gant dileuridi padus. Dre Feur-emglev Vienna (1961) war an darempredoù diplomatek eo bet kadarnaet gwirioù dibar a ya gant ar gannadourien, o c'hannatioù hag o wazadurioù. Ur statud eztiriadel a vez gant ar c'hannatioù ken ne c'hell ket dileuridi ha nerzhioù ar riez ostiz mont e-barzh o savadurioù nemet ma vefent pedet gant ar c'hannadour.

## Roll ar c'hannati evel ur gefridi

Kadarnaat darempredoù gant ar riez ostiz eo roll ar c'hannati ken e vez gwarezet mad ar vro ostizet hag hini e geodedourien o chom er vro ostiz. Ober hanterouriezh ha degas titouroù da bennoù e riez eo roll ar c'hannadour ivez. Koulskoude e vez reoliet roll ar gefridioù diplomatek gant al lezennoù etrebroadel termenet er feur-emglevioù diplomatek. Dre ne c'hell ket al lezennoù lec'hel bezañ doujet outo dindan mogerioù ar c'hannati e c'hoarvez aliesik a-walc'h ma ya e-barzh repuidi ha tud heskinet. Kudennoù darempredoù a sav etre ar riezoù en degouezhioù-se ken e pad an afer un nebeut amzer a-raok ma vo kavet an diskoulm.

## Aozadur ar c'hannati

Ar c'hañsellerdi a vez graet eus lodenn ar gwazadurioù, an hini a ra war-dro ar an diplomatiezh hag ar bolitikerezh. Ar gwazadurioù all a vez rannet peurvuiañ e kevrennoù arbennig o tennañ d'an armerzh ha d'ar c'henwerzh, d'ar gwask, d'an aferioù publik ha d'an aferioù milourel. Enkorfet er gefridi diplomatek e vez ar c'honsuldi, renet gant ar c'hoñsul, evit ober war-dro melestradur an hiniennoù, pe annezidi deuet eus ar riez ostizet (stadoù personel) pe keodederien ar riez ostiz o klask mont d'ar riez ostizet (dereiñ ar vizaoù).

## Sell ivez

* Diplomatiezh
* Eztiriadelezh
* Kannadour
# Kanton Alaer

Kanton Alaer :
| Lec'hiadur kanton Alaer e departamant Mor-Bihan ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Gwened |
| Kod kanton | 56 01 |
| Pennlec'h | Alaer |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Yvette Année 2008-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 16 049 ann. (2012) |
| Gorread | 188,42 km² |
| Stankter | 85 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 9 |
| kemmañ |
Kanton Alaer a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Mor-Bihan hag e rannvro Breizh.

## Kumunioù

Kanton Alaer a yae 9 c'humun d'ober anezhañ :
* Alaer ;
* Begaon ;
* Paolieg ;
* Reoz ;
* Sant-Kogo ;
* Sant-Pereg ;
* Sant-Visant-an-Oud ;
* Sant-Yagu-ar-Bineg ;
* Sant-Yann-ar-Wern.

## Istor

Roll ar guzulierien veur :
| Deiziad an dilennadeg | Anv | Strollad | Kalite |
| Meurzh 2004 - Meurzh 2015 | Yvette Année | Tu-dehoù, distrollad | Kelennerez - Maerez Sant-Visant-an-Oud |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù ar Mor-Bihan, 2007

## Gwelet ivez

Kantonioù ar Mor-Bihan | Kumunioù ar Mor-Bihan
# Kanton Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler-Leon

Kanton Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler :
| Lec'hiadur kanton Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler e departamant Penn-ar-Bed ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Brest |
| Kod kanton | 29 44 |
| Pennlec'h | Brest |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Pascale Mahé 2008-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 18 880 ann. (2012) |
| Gorread | km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 3 |
| kemmañ |
Kanton Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler-Leon a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù

Kanton Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler-Leon a yae 2 gumun a-bezh hag ul lodenn eus unan all d'ober anezhañ :
* Boc'harzh
* Brest (darn)
* Gwiler-Leon

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Amzer gefridi | Anv | Strollad | Kalite |
| Meurzh 2004-Meurzh 2015 | Pascale Mahé | Strollad Sokialour Gall | |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez

* Roll kantonioù Penn-ar-Bed
# Kanton Brest-Kreiz

Kanton Brest-Kreiz :
| Lec'hiadur kanton Brest-Kreiz e departamant Penn-ar-Bed ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Brest |
| Kod kanton | 29 05 |
| Pennlec'h | Brest |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Reza Salami 2008-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 20 128 ann. (2012) |
| Gorread | km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 1 |
| kemmañ |
Kanton Brest-Kreiz a oa anezhañ betek 2015 ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù

Kanton Brest-Kreiz a yae ul lodenn eus kumun Brest d'ober anezhañ.

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Amzer gefridi | Anv | Strollad |
| 2008-2015 | Reza Salami | Strollad Sokialour Gall |
| 1988-2008 | Yannick Marzin | (UMP) |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez

* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
# Kanton Plouziri

Kanton Plouziri :
| Lec'hiadur kanton Plouziri e departamant Penn-ar-Bed ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Brest |
| Kod kanton | 29 28 |
| Pennlec'h | Plouziri |
| Kuzulierien Amzer gefridi | François Marc 2008-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 4 945 ann. (2012) |
| Gorread | 103,82 km² |
| Stankter | 48 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 7 |
| kemmañ |
Kanton Plouziri a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù

Kanton Plouziri a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
* Lanneured ;
* Logeginer-Plouziri ;
* Ar Merzher-Salaun ;
* Plouziri ;
* Ar Roc'h-Morvan ;
* Trelevenez ;
* An Treoù-Leon.

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Amzer gefridi | Anv | Strollad | Kalite |
| 1988-2015 | François Marc | Strollad Sokialour Gall | Senedour (abaoe 1998) Maer ar Roc'h-Morvan (1998-2001) |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez

* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
# Kardinal

    Evit implijoù all, gwelet Kardinal (disheñvelout).
Kardinal zo un titl roet gant ar pab d'un den a iliz, hag a dalv kement ha “kuzulier”. Ar “Skolaj sakr” pe “Kevredad sakr” a vez graet eus an holl gardinaled. Pa vezont kouviet gant ar pab da zivizout diwar-benn aferioù an Iliz katolik roman ha war he c'hredennoù e vez anvet ar vodadeg ar C'hoñsistor (e latin consistorium). Arabat kemmeskañ Koñsistor ha Sened-Meur, a lavaret eo ur bodad hollvedel an Iliz, gant holl eskibien an Iliz katolik.
Pa varv ur pab e vez dilennet unan all gant an holl gardinaled dindan 80 vloaz, hag ar re-se ne c'hellont ket mont kuit eus al lec'h er Vatikan a-raok disoc'h an dilennadeg. Ar sened-kardinaled e vez graet eus ar bodad-se (e latin conclave, da lavaret eo prennet war alc'hwez). Gwisket e vez ar gardinaled evit al lidoù meur gant ur soutanenn, ur roked hag un tog ruz.

## Sellet ivez

* Roll ar senedoù-meur anavezet gant an Iliz katolik roman
# Kelvin

Troidigezh ar c'helvin war-du unanennoù arall :
| Conversion from | to | FormulaÈ |
| Kelvin | Celsius | °C = K - 273.15 |
| Celsius | Kelvin | K = °C + 273.15 |
| Kelvin | Fahrenheit | °F = K × 1.8 − 459.67 |
| Fahrenheit | Kelvin | K = (°F + 459.67) / 1.8 |
| Kelvin | electronvolts | K / 11,604.5 = eV |
| electronvolts | Kelvin | eV × 11,604.5 = K |
| Treiñ an unanennoù an eil d'eben : ConvertWorld (fr) |||
Ar c'helvin (simbol K, diwar anv Lord Kelvin) eo unanenn SI an temperadur termodinamikel. Diwar ziviz ez eus anvioù divoutin eus anvioù an unanennoù ha skrivet e vezont gant lizherennoù bihan (« kelvin » ha n'eo ket « Kelvin »).
Ar c'helvin eo ar gevrenn 1/273,16 eus temperadur termodinamikel poent tric'hement an dour (H$_2$O), hag ur variadenn 1 K a zo kevatal gant gant ur variadenn 1 °C. Er c'hontrol d'an derez Celsius avat ez eo ar c'helvin un unanenn absolut eus an temperadur a zo bet degaset a drugarez da drede pennreolenn an termodinamik. Kevatal eo an temperadur 0 K gant -273,15 °C ha klotañ a ra gant ar zero absolut (poent tric'hement an dour a zo da +0,01 °C).
Dre ma n'eo ket ur muzul relativel ne vez ket lakaet ar ger « derez » nag ar simbol « ° » a-raok ar c'helvin, er c'hontrol d'ar pezh a vez graet gant ar derezioù Celsius pe Fahrenheit. Er penn kentañ e 1954 (10vet CGPM, disentez 3, CR 79) e veze graet « derez Kelvin » eus ar c'helvin, ha skrivet e veze neuze °K. Tennet e voe an « derez » da geñver an 13vet CGPM e 1967 (disentez 3, CR 104) ha dont a reas e simbol da vezañ K.
# Kenemglev ar metr

Kenemglev ar metr zo ur skrid-emglev etrebroadel skrivet e galleg (Convention du Mètre) ha sinet d'an 20 a viz Mae 1875 gant 17 riez hag en deus da bal unaniñ ar pouezioù hag ar muzulioù war an dachenn etrebroadel. Adrenket e voe e 1921 gant ar 6vet CGPM. E 1960 e voe adanvet ar sistem unanennoù bet diazezet gantañ Système international d'unités (SI) ("Sistem unanennoù etrebroadel").
Tri aozadur a zo bet krouet gant ar C'henemglev :
* BIPM (Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù ; Bureau international des poids et mesures) - ur greizenn etrebroadel diwar-benn ar vetrologiezh e Sèvres e-kichen Pariz ;
* CGPM (Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù; Conférence générale des poids et mesures) - ur vodadeg dalc'het bep pevar pe c'hwec'h vloaz gant dilennidi eus an holl vroioù ezel ;
* CIPM (Kuzuliadeg Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù ; Comité international des poids et mesures) - ur guzuliadeg velestradurel en em vod bep bloaz er BIPM.
En o c'hichen ez eus dek "kuzuliadeg aliañ" ("CC"), da skouer : "Comité consultatif d'électricité et magnétisme (CCEM)".

## Sinerien

Gant 17 siner e voe roet lañs d'ar skrid-emglev e penn kentañ. Kresket e voe o niver betek 21 e 1900, 32 e 1950, 44 e 1975, 48 e 1997 ha 49 e 2001. E miz Here 2005 ez eus 51 siner :
* Alamagn
* Arc'hantina
* Aostralia
* Aostria
* Belgia
* Brazil
* Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon
* Bulgaria
* Chile
* Danmark
* Republik Dominikan
* Egipt
* Finland
* Frañs
* Gres
* Hungaria
* India
* Indonezia
* Iran
* Israel
* Italia
* Iwerzhon
* An Izelvroioù
* Japan
* Kameroun
* Kanada
* Republik demokratel ha poblel Korea
* Republik Korea
* Malaysia
* Mec'hiko
* Norvegia
* Pakistan
* Polonia
* Portugal
* Roumania
* Kevredad Rusia
* Serbia-ha-Tchernagora
* Sina
* Singapour
* Slovakia
* Spagn
* Stadoù-Unanet Amerika (a ra c'hoazh gant standardoù SUA)
* Suafrika
* Suis
* Sveden
* Republik Tchek
* Thailand
* Turkia
* Uruguay
* Venezuela
* Zeland-Nevez
Seitek riez all a zo kevredet gant ar C'henemglev :
* Belarus
* Costa Rica
* Ecuador
* Estonia
* Filipinez
* Hong Kong
* Jamaika
* Kenya
* Kuba
* Latvia
* Lituania
* Malta
* Panamá
* Slovenia
* Taiwan
* Ukraina
* Viêt Nam

## Liammoù diavaez

* Kenemglev ar metr war lec'hienn BIPM
* http://www.bipm.fr/enus/1_Convention/foreword.html
# Kuzuliadeg Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù

Kuzuliadeg Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CIPM evit an anv ofisiel Comité international des poids et mesures) a zo unan eus an tri aozadur savet evit delc'her ar sistem unanennoù etrebroadel (SI) evel ma oa bet termenet gant Kenemglev ar metr. C'hoarvezout a ra eus triwec'h den a zeu eus Stadoù ezel eus Kenemglev ar metr. He c'harg pennañ eo diogeliñ peurunvanidigezh an unanennoù muzuliañ, ha seveniñ a ra ar garg-se gant he labour dezhi hec'h-unan pe gant he c'hinnigoù a ro da lenn da Gendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù.
En em vodañ a ra ar CIPM bep bloaz e Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù (BIPM, Bureau international des poids et mesures), ha breutaat a ra an dezrevelloù kinniget dezhi gant he C'huzuliadegoù Aliañ. Embann a ra un dezrevell bloaziek diwar-benn stad melestradurel ha arc'hantel ar BIPM evit gouarnamantoù ar Stadoù ezel eus Kenemglev ar metr.
Nevez 'zo he deus lakaet ar CIPM ar pouez war savidigezh ar Mutual Recognition Arrangement (MRA : Renkamant Anavezout Kenetre), anezhañ ur framm evit ma c'hello ar Stadoù ezel eus Kenemglev ar Metr degemer kenetrezo ar muzulioù kaset da benn en o labourvaoù broadel ketep.

## Liammoù diavaez

Diwar-benn MRA ar CIPM :
* http://www1.bipm.org/fr/convention/mra/ (e galleg)
* http://www1.bipm.org/en/convention/mra/ (e saozneg)
# Lignezouriezh

Studi an dud a zo bet hendadoù (pe diagentidi) un hinienn pe a zo bet diskennidi dezhañ eo al lignezouriezh, houmañ pleustret gant al lignezourien, amatourien pe dud a vicher. Ur skiant harp d'an istor eo. Evit kavout roudoù an hiniennoù e vez furchet e meur a seurt skridoù : renabloù, dielloù an noterien, enskrivadurioù war vaen hag all. Evit dispak disoc'hoù an enklaskoù ha liammoù kerentiad etre an hiniennoù e vez savet taolenn-lignez. Hollad an diagentidi d'un hinienn eo al lignez.

## Istor al lignezouriezh

A-gozh e klask an dud uhel mirout roudoù o lignez, dreist-holl lignez an tadoù. Gwechall (hag hiziv e kornioù'zo ar bed) e veze miret koun al lignez dre ar c'homz ha dre ar c'han ken e veze savet meurganoù gant danevelloù war lignezoù enno. En o zouez ez eus oberennoù Homeros, an Ilias hag an Odysseia. Er Bibl (en Testamant kentañ) ez eus rolloù diagentidi an dud pennañ (Noe, Abraham, Mose, Jezus, da skouer).
# Kanton Gwitalmeze

Kanton Gwitalmeze :
| Lec'hiadur kanton Gwitalmeze e departamant Penn-ar-Bed ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Brest |
| Kod kanton | 29 27 |
| Pennlec'h | Gwitalmeze |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Antoine Corolleur 2011-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 17 821 ann. (2012) |
| Gorread | 146,98 km² |
| Stankter | 121 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 10 |
| kemmañ |
Kanton Gwitalmeze a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù

Kanton Gwitalmeze a yae nav c'humun d'ober anezhañ :
* Brelez ;
* Lambaol-Gwitalmeze ;
* Landunvez ;
* Lannildud ;
* Gwitalmeze ;
* Plougin ;
* Plourin-Gwitalmeze ;
* Porspoder ;
* Sant-Pabu ;
* Treouergad.

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Amzer gefridi | Anv | Strollad | Kalite |
| 1945-1967 | M. Pellé | MRP a-raok CD | |
| 1967-1985 | Alphonse Arzel | CD a-raok UDF-CDS | Maer Gwitalmeze Senedour (1980-1988) |
| 1985-1992 | Edouard Talarmin | RPR | |
| 1992-2015 | Antoine Corolleur | Emglev evit Penn-ar-Bed (UMP) a-raok DVD | Maer Plourin |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez

* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Notennoù

* ↑ "Alliance pour le Finistère" ez ofisiel.
# Komenad kehentiñ

An dafar diazez implijet evit ar c'hehentiñ a zo frammet tro-dro da drevnadoù a ro al lank da dreuzkas elfennoù daouredel eus ur poent d'un all. Koulskoude e tenn arver an dafar-se ouzh ar gouleviñ (pe ar programmiñ) e daoured : un hentenn pounner ha nann hebleustr.
Da sikour ar c'houleverien (ar brogrammourien) e vez an urzhiataerioù kenereet ouzh ur rouedad oc'h implijañ ur meziant lieselfennek a bourchas un etrefas hebleustr a live uhel evit an arloadoù. Merañ a ra ar meziant-se ent emgefreek al lodenn vrasañ eus munudoù ar c'hehentiñ hag eus ar c'hudennoù, pezh a ro an tu d'an arloadoù da gehentiñ aes. Neuze lodenn vrasañ an arloadoù rouedad arver da gehentiñ ur meziant rouedad ha n'etrewezhiadont ket rag-eeun gant ar periant rouedad.
An holl gevelerien ampleget er c'hehentiñ a rank bezañ en emglev gant un dastum reolennoù e-pad an eskemm kannadoù (peseurt areg (pe lavar stlennegel) arverañ ha peur e rankint bezañ kaset). Er bed diplomatel e vez anvet reizh-lez pe komenad ur seurt emglev. An dermen-se a vez arveret ivez evit ar c'hehentiñ etre urzhiataerioù : un dastum reolennoù e vez dezpiset gante mentrezh ar c'hannadoù hag ar gwezhiadurioù rekis evit pep hini anezhe e vez graet komenad rouedad anezhañ (pe komenad kehentiñ stlenneg). Ar meziant a laka da dalvezout hevelep reolennoù a vez graet anezhañ meziant komenad.
Didres e c'hell bezañ ur c'homenad kehentiñ (da skouer an emglev d'ober gant ar boneg ASCII da dreuzkas restroù testenn) pe kemplezh (da skouer an emglev war implij ur gevreizhenn ziaes d'enbonegañ ar roadennoù).
Un hollad reolennoù kehentiñ o tespizañ ar mentrezh e vo treuzkaset ar roadennoù hervezi gant ar rouedad eo ar c'homenad.
Ijinennoù a zo estreget an urzhiataerioù hag a vez oc'h arverañ ur c'homenad da gehentiñ, evel ar pelleilerioù a vez oc'h ober gant ar c'homenad T30 da skouer.

## Komenadoù rouedad stlennegel

Galloud a reer amañ menegiñ un nebeud komenadoù rouedad e-touez ar re bennañ :
* TCP/IP a vez dre orin ur c'homenad, pe gentoc'h un heuliad komenadoù, danzeet evit ar reizhiad korvoiñ UNIX. Arveret e vez bremañ gant war-vetek forzh peseurt reizhiad rouedad.
* IPX/SPX a oa bet danzeet gant Novell evit e reizhiad korvoiñ Netware. Tamm ha tamm e teu da vezañ diamzeret pa vez Novell bremañ oc'h ober gant TCP/IP.
* NetBIOS danzeet gant IBM hag arveret bremañ gant Microsoft dindan stumm NetBEUI.
* Apple Talk danzeet gant Apple Computer e 1983 evit e handelv kentañ.
* SLIP (Serial Line IP) arveret evit ar c'hennaskañ poent ouzh poent a vez o labourat war live alvezel ar patrom OSI.
* PPP (Point to Point Protocol) a zo un arwelladur eus SLIP.
* ATM (Asynchronous Transfert Mode) a zo komenadoù implijet gant ar rouedadoù uhel o c'has. Galloud a reer arverañ anezhe war ar rouedad pellgomz kement ha war rouedad stlennegel kennasket gant funioù re wedennet pe luc'hedañv.
# Mas atomek
## Mas atomek an izotopoù

Mas atomek un izotop bennak eo mas relativel un atom eus an izotop-se e-keñver ar c'harbon 12 a zo 12 e vas atomek dre dermenadur. Un niver hep ment eo. Tost a-walc'h eo ar mas atomek ouzh an niver a nukleonoù a zo e nukleüs an atom. N'eus nemet ar c'harbon-12 a zo kevatal e vas atomek d'e niver mas.

## Mas atomek an elfennoù

Mas atomek un elfenn gimiek bennak eo mas atomek keidennek holl izotopoù an elfenn-se. Pouezet e vez ar geidenn-se gant frekañsoù an izotopoù a vez kavet en un endro bennak. Peurvuiañ e vez roet ar masoù atomek en daolenn beriodek diouzh kreunenn hag aergelc'h an Douar. Evit an elfennoù artifisiel e vez roet niver mas an izotop stabilañ etre krochedoù.

## An daveoù mas a-hed an istor

* 1805 : John Dalton a laka mas atomek an hidrogen kevatal da 1.
* 1865 : Jean Stas a laka mas atomek an oksigen 16 kevatal da 16.
* 1961 : Unaniezh Etrevroadel ar Gimiezh Pur hag Arveret a ro dre ziviz termenadur a-vremañ ar mas atomek.

## Gwelet ivez

* Unanenn mas atomek
* Izotop
* Mas molekulel

## Liammoù diavaez

* Tolz atomek an holl izotopoù
# Metanlestr

Ar metanlistri a zo listri a dalvez da dreuzdougen gaz naturel dourennekaet en o beolioù. Graet e vez LNG (Liquefied natural gas) pe LPG carriers (liquified petroleum gas) anezho ivez.

## Ar gaz naturel

Bezant eo ar gaz naturel e-barzh gweleadoù isdouar evel an tireoul a zo memes orin gantañ. C'hoarvezout a ra eus metan (90% anezhañ), propan, butan ha nitrogen.

## An treuzdougerezh gaz

Evit ar wezh en deus bet ezhomm mab-den da dreuzdougen materioù krai evit e labourioù. Evit gwir ne vez ket atav an danvezioù e-kichen al lec'h m'o deus an dud ezhomm anezho.
Heñvel dra gant ar gaz naturel : e-pad pell eo bet treuzdouget dre sanioù-gaz. Met hiziv-an-deiz e vez pelloc'h-pellañ an takadoù eztennañ diouzh an takadoù uzañs. Ret eo treuziñ pellderioù bras ha meurvorioù.
# Metr kub

Ar metr kub (simbol m³) eo an unanenn volum deveret eus an SI. Bezañ ez eo volum ur c'hub dezhañ kerioù ur metrad hirder.

## Troidigezhioù

Gwelet ar pennad pennañ Troidigezhioù unanennoù
1 metr kub a zo kevatal gant :
* 1 000 litr
* ~35,3 troatad kub (nesaet). 1 troatad kub a zo 0,028 316 846 592 m³ (rik)
* ~1,31 yard kub (nesaet). 1 yard kub a zo 0,764 554 857 984 m³ (rik)
* ~6,29 barilh (nesaet). 1 varilh a zo 0,158 987 294 928 m³ (rik)
Ur metrad kub dour pur d'an temperadur a 3,98 °C (derez Celsius) ha dindan ar gwask atmosferek standart (101,325 kPa) a zo 999,972 kg e vas (war-dro un donenn).
A-wezhioù e vez berraet m3 pe m^3 pa n'heller ket ober gant an arouezennoù eksponant.

## Lieskementoù ha ranngementoù

Gwelet ar pennad pennañ Rakgerioù ar sistem unanennoù etrebroadel
* Un desimetr kub (simbol dm³) a zo volum ur c'hub dezhañ kerioù 1 desimetrad (0,1 metr) hirder.
** 1 desimetr kub a zo kevatal bremañ gant 1 litr.
*** Etre 1901 ha 1964 e veze termenet al litr evel volum 1 c'hilogramad dour pur da 4 derez Celcius ha dindan ur gwask a 760 milimetrad merkur. E-pad ar mare-se e voe al litr tost ouzh 1,000028 dm³. E 1964 e voe adlakaet an termenadur kozh da dalvezour en-dro.
* Ur santimetr kub (cm³) a zo kevatal gant volum ur c'hub dezhañ kerioù 1 santimetrad hirder. Unanenn volum diazez ar sistem CGS e oa, hag un unanenn SI lezennel eo. Kevatal eo gant ur mililitr (mL).
* Ur milimetr kub (mm³) eo ar volum kevatal gant hini ur c'hub dezhañ kerioù 1 milimetrad hirder.
* Ur c'hilometr kub (km³) eo ar volum kevatal gant hini ur c'hub dezhañ kerioù 1 c'hilometrad hirder.

## Gwelet ivez

* Troidigezhioù unanennoù
* Rakgerioù an SI
# Mol

Ar mol (simbol : mol) a zo un unanenn ziazez eus ar sistem etrebroadel a vez graet ganti war dachennoù ar fizik hag ar gimiezh dreist-holl. Ar mol eo kementad danvez ar sistemoù a zo enno kement a hamboudoù elfennel hag ez eus a atomoù e-barzh 0,012 kilogramad karbon 12. Graet e vez niver Avogadro eus an niver-se a hamboudoù a dalvez war-dro 6,0221353 × 10$^{23}$.
Pa vez kaoz eus moloù ez eo a-bouez bras lavaret ivez peseurt hamboudoù a vez kontet. Gallout a reont bezañ :
* atomoù
* molekulennoù
* ionoù
* elektronoù
* partikulennoù all
* strolladoù partikulennoù

## Gwelet ivez

* Kementad danvez
* Paoter molel
* Pouez molekulel