# Eugène Sue

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Marie-Joseph Sue, alias Eugène Sue (Pariz, 26 a viz Genver 1804 – Annecy-le-Vieux, Rouantelezh Sardigna, 3 a viz Eost 1857) a oa ur skrivagner gall. Puilh eo e oberennoù : 21 pezh-c'hoari, 43 romant ha 7 skrid politikel. Brudet eo e zaou romant meur, Les Mystères de Paris ha Le Juif errant.

## Buhez

D'ar VII pluviôse an XII de la République (26 a viz Genver 1804) e voe ganet Marie-Joseph "Eugène" Sue e Pariz 1añ arondisamant, mab da Jean-Joseph Sue, surjian, ha d'e wreg Sophie Derilly. D'e 12 vloaz, e 1816, ez eas d'ar skolaj Bourbon (al lise Concorcet hiziv) ; pevar bloaz goude e varvas e vamm, d'ar 14 a viz C'hwevrer 1820. Ned echuas ket Marie-Joseph e studioù ; gwell e voe dezhañ kuitaat ar skolaj e 1821 ha mont da surjian en ospital Maison du Roi dindan urzhioù e dad.
D'an 2 a viz Mezheven 1823 ez erruas E. Sue e Baiona, ma voe surjian-soudard. En hevelep bloaz e kemeras perzh en Emgann an Trocadero. D'ar 24 a viz Genver 1824 e voe anvet en ospital Cádiz, ma chomas e-pad ur bloavezh rik ; e dibenn miz Genver 1825 e voe distro e Pariz, a guitaas e miz Meurzh goude bezañ bet anvet da surjian en ospital milourel Toulon. Er gêr-se e voe diskouezet e bezh-c'hoari kentañ, À-propos dramatique sur le sacre de Charles X (Mae 1825). E miz Du e tilezas e garg hag e tistroas da Bariz.
E miz Genver 1826 e krogas da skrivañ evit ar gazetenn La Nouveauté, hag e kendalc'has d'ober betek ma paouezas an embann e miz Genver 1827. E miz C'hwevrer 1826 e voe surjian war bourzh ar gorvetenn Rhôn war-du morioù ar Su. D'ar 7 a viz Ebrel 1827 e voe distro, ha d'an deiz-se end-eeunn e lestras war ar Foudroyant war-du an Antilhez betek ar 1añ a viz Mezheven. Miz goude an distro e lestras adarre, e Brest, da vont d'ar Reter-Nesañ war bourzh ar Breslaw. Goude Emgann Navarino (Pylos, 20 a viz Here 1827) e tistroas da Bariz etre Nedeleg ha kala-Genver.
E 1828 e krogas Eugène Sue da zeskiñ al livouriezh e stal-labour al livour P. Gudin. P'edo o veajiñ en Antilhez er bloaz-se e klañvaas diwar an derzhienn velen, hag a-drugarez d'ur vaouez eus ar vro e chomas bev. Bloaz goude, e Pariz, e voe krouet ar gazetenn La Mode e miz Du ; diouzhtu e skrivas E. Sue enni. E 1830 e paouezas gant al livouriezh ; er bloaz-se e voe embannet e zaou romant kentañ, Kernok le Pirate hag El Gitano.
Kenderc'hel da skrivañ ha da embann a reas Eugène Sue, ha meulet e labour gant skrivagnerien veur evel Honoré de Balzac ; e miz Mezheven 1834 e voe krouet ar Jockey Club de Paris, ur gevredad brientined ma voe degemeret ar skrivagner yaouank.
E miz Du 1835 e teuas er gouloù levrenn gentañ e Histoire de la marine française ; eizh levrenn a voe en holl, hag un adembannadur reizhet e 4 levrenn e 1844 ha 1845. Bloaz goude e voe krouet div gazetenn nevez : La Presse ha Le Siècle ; pouezus e voent e resped Eugène Sue peogwir e oant mennet da embann romantoù a-bennadoù. A-c'houde embannadur e romant istorel Latréaumont e 1837 ma tiskoueze sevel a-du gant ar Republikaned e voe broc'het brientined Pariz ouzh an aozer ; e deroù 1838, rivinet an tamm anezhañ, en em dennas E. Sue e Souesmes (Loir-et-Cher) evit skrivañ. E dibenn ar bloaz e tistroas da Bariz.
D'an 19 a viz Mezheven 1842 e voe embannet er gazetenn Journal des Débats pennad kentañ Les Mystères de Paris ; d'ar 15 a viz Here 1843 e voe lennet ar 140vet ha diwezhañ pennad ; tamm-ha-tamm e voe moullet ar romant e 10 levrenn. E 1844 e voe c'hoariet Les Mystères de Paris war leurenn ar c'hoariva Théâtre de la Porte Saint-Martin e Pariz, e-pad seizh eurvezh. Diouzhtu e voulc'has Eugène Sue ur romant hir all, Le juif errant, a voe embannet a-bennadoù (170 anezho) e Le Constitutionnel e 1844–45 ha moullet e 10 levrenn ivez.
E 1847 e voe ezrollet E. Sue eus ar Jockey Club abalamour d'e vennozhioù politikel – e miz C'hwevrer 1848 e voe embannet Manifest der Kommunistischen Partei Karl Marx ha Friedrich Engels, hag en hevelep miz, d'ar 24, e voe disklêriet an Eil Republik c'hall. E 1848 bepred ez embannas E. Sue Le Berger de Kravan, ur flemmskrid sokialour enep emginnig Louis-Napoléon Bonaparte da brezidant ar Repubik nevez ; d'an 10 a viz Kerzu avat e voe dilennet hennezh. Dilennet ivez e voe Eugène Sue e 1850 goude bezañ en em ginniget da gannad sokialour departamant ar Seine, ar pezh a lakaas skoilhoù en e red-micher : an dilennad roueelour Henri-Léon Camusat de Riancey, un enebour touet d'ar skrivagner, a embannas ul lezenn da lakaat telloù war ar c'hazetennoù hag a embanne romantoù ; ar gazetenn Le Constitutionnel ma skrive E. Sue Les Sept péchés capitaux abaoe 1847 a nac'has embann an div rann diwezhañ.
E 1851, p'edo Eugène Sue gant embannadur a-bennadoù Ferdinand Duplessis ou les Mémoires d’un mari e La Presse, e c'hoarvezas taol-Stad an 2 a viz Kerzu kaset gant Louis-Napoléeon Bonaparte ; harzet e voe ar skrivagner. Goude bezañ bet lakaet en e frankiz d'an 9 a viz Genver 1852 e klaskas repu en Annecy-le-Vieux, a oa e Rouantelezh Sardigna d'ar mare-se. Eno e skrivas La marquise Cornélia d’Alfi, ur romant awenet gant e vuhez nevez, a lakaas embann a-bennadoù e La Presse goude bezañ bet 40 000 lur gall digant Le Constitutionnel en digoll eus ar gevrat torr. E 1853 ez embannas E. Sue ar flemmskrid sokialour Jeanne et Louise, ou les Familles des transportés – abalamour da gement-se e voe berzet dezhañ distreiñ da Vro-C'hall.
Les Fils de famille, ar romant diwezhañ gant Eugène Sue hag a voe embannet a-bennadoù pa oa bev c'hoazh an aozer, a voe lennet adalek miz Meurzh betek miz Gouere 1856 ; er bloaz-se ez eas E. Sue da veajiñ en Alamagn, en Izelvroioù hag e Bro-Saoz kent distreiñ da Annecy.
Kenderc'hel da skrivañ a reas Eugène Sue, hogen da impalaer an Eil Impalaeriezh c'hall e oa aet Louis-Napoléon Bonaparte d'an 2 a viz Kerzu 1852 : berzet gant ar Stad e voe ar flemmskrid La France sous l'Empire e 1857 ; e miz Mezheven an hevelep bloaz e teuas er-maez levrenn diwezhañ ar romant Les Mystères du peuple, ha berzet e voe ar romant a-bezh (20 levrenn). Klañvaat a reas Eugène Sue diwar kement-se holl e miz Gouere, ha d'an 3 a viz Eost e varvas en Annecy. Gant aon na vije prezegennoù ha manifestadegoù e voe ampellet an obidoù betek an 9 gant gouarnamant Savoia.

## Oberennoù

* Renket int hervez red an amzer.
| Oberenn | Doare | Kelaouenn, rannoù, bloaz | Levr, embanner, bloaz |
| À-propos dramatique sur le sacre de Charles X | C'hoariva | | 1825 |
| Le Jeu, le vin et les femmes | C'hoariva | | 1825 |
| Monsieur le Marquis, esquisses de 1815 | C'hoariva | | 1829 |
| Monsieur Crinet | C'hoariva | | 1830 |
| Le Fils de l'homme, souvenirs de 1824 | C'hoariva | | 1830 |
| Kernok le Pirate | Romant-mor | La Mode, 3, 1830 | Plik et Plok, Renduel, 1831 |
| El gitano | Romant-mor | La Mode, 4, 1830 | Plik et Plok, Renduel, 1831 |
| Le Secret d'État | C'hoariva | Barba, 1831 |
| Plik et Plok | Romantoù-mor | | Plik et Plok & El Gitano, Renduel, 1831 |
| Atar-Gull | Romant-mor | La Mode, arroudoù, 1831 | Vilmont et Rendel, 1831 |
| La Coucaratcha | Romant-mor | La Mode, arroudoù, 1830 L'Europe littéraire, arroudoù, 1833 | Canel & Guyot, 1832 (I & II), 1834 (III & IV) • Adembannadur reizhet : Gosselin, 1842 (2 levrenn) |
| La Salamandre | Romant-mor | La Revue de Paris, arroudoù, 1832 | Rendel, 1832 (2 levrenn) |
| La Vigie de Koat-Vën | Romant-mor | La France littéraire, Les Causeries du monde, L'Europe littéraire, La Revue de Paris, arroudoù, 1833 | Dianav, 1833 (4 levrenn) |
| Cécile ou Une femme heureuse | Romant | | Urbain Canel et Guyot, 1835 |
| Histoire de la marine française | Istor | | Bonnaire, 1835–37 (8 levrenn) • Adembannadur reizhet, Pariz : Imprimerie de Béthune, 1844–45 (4 levrenn) |
| Latréaumont | Romant istorel | | Gosselin, 1837 (2 levrenn) |
| Rita l'Espagnole | C'hoariva | | Marchant, 1838 |
| Arthur, journal d’un inconnu | Romant | La Presse, 9 e 1837, 11 e 1838 ha 12 e 1839 | Gosselin, 1838 (I & II), 1839 (III & IV) |
| Le Juge | C'hoariva | La Revue de Paris, 1, 1838 | |
| Un législateur | C'hoariva | La Presse, 7, 1838 | |
| Arabian Godolphin | Romant | La Presse, 12, 1838 | Gosselin, 1839 |
| Kardiki | Romant | La Presse, 8, 1839 | Gosselin, 1839 |
| Délaytar | Dastumad | | Gosselin, 1839 (2 levrenn) |
| L'art de plaire | Romant | Le Journal des Débats, 10, 1839 | Le marquis de Létorière, Gosselin, 1839 |
| L’Archiprêtre des Cévennes | Romant | La Revue de Paris, 6, 1839 | Gosselin, 1840 |
| Latréaumont | C'hoariva | | C. Tresse, 1840 |
| La belle Isabeau | Romant | La Revue de Paris, 10, 1840 | Gosselin, 1840 |
| Jean Cavalier ou les fanatiques des Cévennes | Dastumad | | Gosselin, 1840 (4 levrenn) |
| Les aventures d’Hercule Hardi ou la Guyane en 1792 | Romant istorel | La Presse, 19, 1840 | |
| Le Colonel de Surville, histoire du temps des empires | Romant istorel | Le Constitutionnel, 19, 1840 |
| Deux histoires | Romantoù | | Gosselin, 1840 (2 levrenn) |
| Mathilde, mémoires d’une jeune femme | Romant | La Presse, 70, 1840-41 | Gosselin & Pétion, 1841, 1844, 1845 (6 levrenn) |
| Histoire de la marine militaire de tous les peuples depuis l’antiquité jusqu’à nos jours : Marine des peuples anciens – Marine ottomane | Istor | | H. L. Delloye, 1841 |
| La Prétendante | C'hoariva | | J. A. Lelong, 1841 |
| Les Pontons | C'hoariva | | 1841 |
| L’aventurier ou La Barbe-bleue | Romant | La Patrie, 40, 1841-42 | Gosselin, 1842 (I) & 1845 (II) |
| Pierre le noir, ou Les chauffeurs | C'hoariva | | C.Tresse, 1842 |
| Mathilde | C'hoariva | | 1842 |
| Thérèse Dunoyer | Romant | La Revue de Paris, 10, 1842 | Gosselin & Pétion, 1842 (I), 1845 (II) |
| Paula Monti ou l’hôtel Lambert | Romant | La Presse, 31, 1842 | Gosselin, Gosselin & Pétion, 1842 (I), 1845 (II) |
| Les Mystères de Paris | Romant | Le Journal des Débats, 140, 1842-43 | Gosselin, 1842 (I & II), 1843 (III–X) |
| Les Mystères de Paris | C'hoariva | | Tresse, 1844 |
| Le Juif errant | Romant | Le Constitutionnel, 170, 1844–45 | Paulin, 1844–45 (10 levrenn) |
| Comédies sociales et scènes dialoguées | C'hoariva | | Paulin, 1846 |
| Martin l’enfant trouvé, ou Les mémoires d’un valet de chambre | Romant | Le Constitutionnel, 125, 1846–47 | Pétion, 1847 (12 levrenn) |
| Martin et Bamboche, ou Les amis d’enfance | C'hoariva | | Imprimerie de Madame Dondey-Dupré, 1847 |
| Les Sept péchés capitaux (1/7) : L’orgueil - La duchesse | Romant | Le Constitutionnel, 70, 1847 | Pétion, 1847 (6 levrenn) |
| Le Trésor du pauvre | C'hoariva | | Michel Lévy frères, 1848 |
| Le Morne-au-diable | C'hoariva | | Michel Lévy frères, 1848 |
| Les Sept péchés capitaux (2/7) : L’envie - Frédérik Bastien | Romant | Le Constitutionnel, 41, 1848 | Pétion, 1848 (4 levrenn) |
| Les Sept péchés capitaux (3/7) : La colère - Tison d’enfer | Romant | Le Constitutionnel, 22, 1848 | Pétion, 1849 (2 levrenn) |
| Les Sept péchés capitaux (4/7) : La luxure - Madeleine | Romant | Le Constitutionnel, 24, 1848 | Pétion, 1849 (2 levrenn) |
| Le Républicain des campagnes | Politikerezh | | G. Gratiot, 1848 |
| Le Berger de Kravan, ou, Entretiens socialistes et démocratiques sur la république, les prétendants et la prochaine présidence | Politikerezh | | Librairie phalanstérienne, 1848 |
| Les Sept péchés capitaux (5/7) : La paresse - Le cousin Michel | Romant | Le Constitutionnel, 15, 1849 | Pétion, 1849 |
| Les Mystères du peuple, ou Histoire d’une famille de prolétaires à travers les âges | Romant | | Imprimerie de Madame Dondey-Dupré, 1849-1857 (20 levrenn) |
| De quoi vous plaignez-vous ? | Politikerezh | | Dianav, 1849 |
| Sur les petits livres de MM. de l'Académie des sciences morales et politiques et sur les élections | Politikerezh | | Librairie sociétaire, 1849 |
| Le Juif errant | C'hoariva | | Beck & Tresse, 1849 |
| Eugène Sue aux démocrates socialistes du département de la Seine | Politikerezh | | Kraflevr, 15 Ebrel 1850 |
| Les Enfants de l’amour | Romant | Le Siècle, 38, 1850 | Cadot, 1850 (4 levrenn) |
| Trois Pères | C'hoariva | Le Siècle, 1, 1851 | |
| La Bonne aventure | Romant | Le Siècle, 58, 1850–51 | Michel Lévy, 1851 (6 levrenn) |
| Les Sept péchés capitaux (6/7) : L’avarice - Les millionnaires | Romant | Le Siècle, 20, 1851 | Michel Lévy, 1854 |
| Le Tousse-Diable | Romant | La Semaine, dianav, 1851 | Permain, 1852 (2levrenn) |
| Miss Mary ou l’Institutrice | Romant | Le Siècle, 27, 1851 | Cadot, 1851 (4 levrenn) |
| Les Misères des enfants trouvés | Romant | | Dianav, 1851 (4 levrenn) |
| Ferdinand Duplessis ou les Mémoires d’un mari | Romant | La Presse, 67, 1851-53 | Dianav |
| Gilbert et Gilberte | Romant | La Presse, dianav, 1851–53 | Cadot, 1851–53 (7 levrenn) |
| Les Sept péchés capitaux (7/7) : La gourmandise - Le docteur Gasterini | Romant | Dianav | Michel Lévy, 1852 |
| Jeanne et Louise, ou les Familles des transportés | Politikerezh | | Dianav, 1853 |
| La Marquise Cornélia d’Alfi | Romant | La Presse, dianav, 1852-53 | Cadot, 1853 (2 levrenn) |
| La Famille Jouffroy - Mémoire d’une jeune fille | Romant | Le Siècle, 69, 1853–54 |
| Le Diable médecin | Romant | La Presse, dianav, 1854–56 | Louis Chappe, 1854–57 (7 levrenn) |
| Les Fils de famille | Romant | Le Siècle, dianav, 1856 | Cadot, 1856 (9 levrenn) |
| Les Secrets de l’oreiller | Romant | Le Siècle, dianav, 1857–58 | Cadot, 1857–58 (7 levrenn) |
| Lettres sur la réaction catholique | Politikerezh | | Dianav, 1857 |

## Levrlennadur
### Gant Eugène Sue (diglok)

* Kernok le pirate (1830), CSIPP, 2016 (ISBN 978-1-5350-8345-4)
* La Salamandre (1832), CSIPP, 2016 (ISBN 978-1-5351-4429-2)
* Kardiki (1832), Les Éditions Ovadia, 2017 (ISBN 978-2-36392-256-4)
* Jean Cavalier ou Les fanatiques des Cévennes (1840), Hachette / BnF, 2013 (ISBN 978-2-01-217923-3)
* Mathilde, mémoires d’une jeune femme (1841–1845), CSIPP, 2013 (ISBN 978-1-4841-0307-4)
* Les Mystères de Paris (1842-43), Robert Laffont / Bouquins, 2012 (ISBN 978-2-221-13450-4)
* Le Morne-au-Diable (1842-45),CSIPP, 2016 (ISBN 978-1-5350-4573-5)
* Le Juif errant (1844-45), Robert Laffont / Bouquins, 2010 (ISBN 978-2-221-11422-3)
* Les sept péchés capitaux (1847–1852), Nabu Press, 2012 (ISBN 978-1-275-21475-0)
* Les Mystères du peuple ou Histoire d'une famille de prolétaires à travers les âges (1849-57), Robert Laffont / Bouquins, 2003 (ISBN 978-2-221-10016-5)
* Miss Mary, ou l'Institutrice (1851), Hachette / BnF, 2013 (ISBN 978-2-01-186435-2)
* Jeanne et Louise, ou les Familles des transportés (1853), CSIPP, 2016 (ISBN 978-1-5390-7712-1)
* Atar-Gull (Emb. 1863), Hachette / BnF, 2013 (ISBN 978-2-01-185374-5)

### Diwar-benn Eugène Sue

* BORY, Jean-Louis : Eugène Sue – Dandy mais socialiste, Mémoire du Livre, 2000 (ISBN 978-2-913867-09-3)
* DE MIRECOURT, Eugène : Eugène Sue, Forgotten Books, 2018 (ISBN 978-0-260-09763-7)
* WINOCK, Michel : Les Voix de la liberté – Les écrivains engagés au XIXe siècle, Points, 2010 (ISBN 978-2-7578-2034-6)

## Notennoù

* ↑ Savet diwar ar romant-mor La Vigie de Koat-Vën (1833).
* ↑ E Délaytar (1839)
* ↑ Dastumad : Arabian Godolphin, Le Juge, Le législateur ha Kardiki.
* 1 2 E Jean Cavalier ou les fanatiques des Cévennes (1840).
* ↑ Dastumad : Les aventures d’Hercule Hardi ou la Guyane en 1792 • Le Colonel de Surville, histoire du temps des empires • L’idiot • Les récifs de Saint-Mandry • L’embuscade • Billet d’amour • Le cadeau • L’aveugle de Tullins • Gandrini le Noir.
* ↑ Dindan an titl :Le Morne-au-diable, ou L’aventurier.
* ↑ E 1843 ivez e voe un adembannadur adwelet gant an aozer, 4 levrenn, skeudennaouet gant engravadurioù war dir ha war koad.
* ↑ Hervez Martin ou l'enfant trouvé, 1846–47.
* ↑ Eil levrenn Le Berger de Kravan.
* ↑ Dindan an titl : L'Amiral Levacher.