OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Adolphe Duparc

An aotrou Adolphe Yves Marie Duparc, ganet en Oriant d'ar 5 a viz C'hwevrer 1857 ha marvet e Kemper d'an 8 a viz Mae 1946, a oa un eskob katolik, eskob Kemper ha Leon adalek 1908 betek e varv.

## Buhez

Beleget e voe en eskopti Gwened d'an 20 a viz C'hwevrer 1880, goude bezañ bet o studiañ e kloerdi bihan Santez-Anna-Gwened ha kloerdi bras Gwened, ha person e voe en Oriant adalek 1895 betek 1908. Neuze e voe anvet da eskob Kemper ha Leon ha kensakret d'ar 25 a viz C'hwevrer 1908 gant an aotrou Henri Gouraud, eskob Gwened. Kemer a reas lec'h an aotrou François-Virgile Dubillard e Kemper. Chom a reas war sez eskopti Kemper e-pad 38 vloaz ha n'heller ket nac'hañ e bouez war ur boblañs a oa levezonet bras gant ar gristeniezh c'hoazh. Meulet e veze e helarvarded dispar, pa gustume sevel prezegennoù hir dirak arvesterien liesseurt, interamantoù, lidoù evit ar soudarded varv, pirc'hirinajoù,…

## Eskob e Penn ar Bed

Adolphe Duparc a oa un den a Iliz start en e vennozhioù : stourm a reas a-enep disparti an Iliz hag ar Stad e deroù an XX$^{vet}$ kantved, a-enep ar skolioù Stad, a-enep ar boeson, a-enep ar vroadelouriezh vreton. Difenn a reas ouzh beleien an eskopti kemer perzh el luskad broadelour, eskumunuget e voe izili Strollad Broadel Breizh dre ul lizher embannet e-barzh La Semaine Religieuse de Quimper et de Léon d’an 12 a viz Gouere 1940, ha prezeg a rae ur garantez-vro a-du gant Bro-C’hall hag a-du gant Pétain, da vare an Eil Brezel-bed. Daoust ma oa enebet-groñs ouzh an disrannerien e roas urzh da gelenn yezh hag istor Breizh er skolioù katolik hag aotre da dud « Breuriez ar brezoneg er skoliou » d’ober o abostolerezh enno. E-pad an amzer ma voe eskob e voe digoret kalz skolioù kristen nevez e Penn-ar-Bed : 110 skol kentañ-derez hag 8 skol deknikel.
Mervel a reas d’an 8 a viz Mae 1946, d’an oad a 89 bloaz. Beziet e voe en Iliz-veur Sant-Kaourintin e Kemper, ma c’haller gwelet e vez kizellet en arem gant François Bazin.

## Levrlennadur

* René Cardaliaguet, Mgr Duparc,évêque de Quimper et Léon (1857-1946), Quimper, Imprimerie cornouaillaise, circa 1950, 35 p.
* Yvon Tranvouez : Les catholiques et la question bretonne (1940-1944), e-barzh Bretagne et identités régionales pendant la Seconde Guerre Mondiale, CRBC, Presses Universitaires de Rennes, 2002 (ISBN 978-2-901737-53-7)
* [books.openedition.org/pur/164069 Yvon Tranvouez, La puissance et l'effacement], chabistr 4. La Grande guerre de l'évêque de Quimper, Roazhon, Presses universitaires de Rennes, 2022. (ISBN 2753587441).

## Notennoù

* ↑ Yvon Tranvouez : un prélat dont la réputation tient précisément à son éloquence, certifiée par un académicien français, son illustre confrère du Mans, Mgr Grente, qui l’a gratifié d’un de ces éloges funèbres dont il est rare que l’on honore le défunt titulaire d’un évêché périphérique.E-barzh La puissance et l'effacement, chabistr 4. La Grande guerre de l'évêque de Quimper
* 1 2 3 Yvon Tranvouez, op.cit., pp. 290-292.
* ↑ Eñvorennoù Yeun ar Gow, Al Liamm, niv. 180, p. 17.
# Adolphe Lavée

Adolphe-Jules Lavée, berraet en Adolphe Lavée, bet ganet d'an 3 a viz Even 1840 e Montroulez hag aet d’an Anaon e 1904, a oa ur c’hizeller ha medalennour breizhat.
# Adolphe Beaufrère

Adolphe Marie Timothée Beaufrère, bet ganet d’ar 24 a viz Meurzh 1876 e Kemperle hag aet d'an Anaon d’ar 16 a viz C’hwevrer 1960 en Arvor, a oa ul livour-engravour breizhat. Deskard da c’h Gustave Moreau e voe e Skol an Arzoù-Kaer e Pariz ha mignon d’an engravour gwenedat Jean Frélaut. Taolennet en deus maezioù, kouerien ha hentoù Breizh, ar mor, an tourioù-tan hag ar martoloded ivez.

## Gwelet ivez

* Othon Friesz
* Albert Marquet
* Henri Matisse
* Roll al livourien e Breizh en XXvet kantved
# Adolphe Julien Fouéré

Adolphe Julien Fouéré, lesanvet an tad Fouré, ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1839 e Sant-Tual hag aet d'an Anaon d'an 10 a viz C'hwevrer 1910 e Rosteneg (Sant-Maloù), a oa ur beleg breizhat ha kizeller an arz garv.
Brudet eo dreist-holl abalamour d'e gerreg kizellet (ouzhpenn 300 e Rosteneg) ha d'e zelwennoù koad.
# Adolphe Le Goaziou

Adolphe Yves Marie Le Goaziou, ganet d’ar 16 a viz Ebrel 1887 e Montroulez ha marvet d’an 18 a viz Gwengolo 1953 e Kemper, a oa levrier hag embanner e Kemper.

## E vuhez

Eus ur familh levrierien hag embannerien e oa Adolphoe Le Goaziou. E dad, Alexandre-Jacques, a oa levrier, embanner ha mouller e Montroulez. E eontr, Pierre, hag e dad-kozh, Alexandre-Marie, o doa graet ar vicher e Gwengamp. Adolphe a reas e studi e Kastell-Paol ha goude-se er Sorbonne ma tapas un aotreegezh prederouriezh. Ur wech distro da Vreizh e voe unan eus ar re a grouas ar gevelouri labour-douar « La Bretonne », e Kastell-Paol, da vodañ gounideien avaloù-douar. Kemer a reas perzh er Brezel-bed Kentañ ha gloazet e voe e 1916.
E 1919 en em stalias e Kemper, oc’h adprenañ stal al levrier hag embanner Salaun. Troet e oa ar Goaziou gant ar gatoligiezh (kemer a rae perzh en Erv, luskad politikel katolik Marc Sangnier ; bez’ e voe ivez prezidant Sindikad al levrdioù relijiel) ha gant traoù Breizh (evel e dad hag en doa savet ar Bobl gant Frañsez Jaffrennou). Embann a rae neuze levrioù brezhonek ha levrioù diwar-benn Breizh. Met ma oa troet gant Breizh hag ar brezhoneg, e tiskouezas abred ne save ket a-du gant ar vroadelourien daerañ. Da vare an Eil Brezel-bed e savas a-enep ar gazetenn L'Heure bretonne, kazetenn ar PNB. Sevel a reas ivez a-enep krouidigezh Ensavadur Keltiek Breizh e miz Here 1941
Mont a reas e-barzh ar Rezistañs ; harzet e voe gant ar Gestapo e miz Here e 1943, met lezet e voe da vont e miz Ebrel 1944. D’ar mare-se ivez e voe anvet e penn Komite dieubidigezh Penn-ar-Bed. Ur wech echu ar brezel e kemeras perzh e savidigezh ar gazetenn Ouest-France, a gemere lec’h L'Ouest-Éclair berzet abalamour ma oa deuet er-maez dindan alouberezh an Alamaned.
E 1947 e voe savet gantañ an Nouvelle Revue de Bretagne, a zeuas er-maez betek e varv e 1953. Goude e varv e chomas digor e stal-levrioù, dalc’het gant e verc’h Yvonne, betek 1995.

## Levrioù embannet gantañ

E-touez al levrioù embannet pe adembannet gantañ e c’haller menegiñ :
* Fañch al Lae, Bilzig, 1925.
* Léon Palaux, Un barde breton. Jean-Pierre Calloc'h - Bleimor. Sa vie et ses œuvres inédites, 1888-1917, 1926.
* Erwan ar Moal, Pipi Gonto, trede embannadur, « Mouladur neve reizet », 1925.
* Lan Inizan, Toull al Lakez, adembannadur, Brest-Kemper. 1930.
* Fañch an Uhel, Kontadennou ar Bobl e Breiz-Izel, 1939.
* Joseph Le Jollec, Un Siècle de vie cachée et de labeur fécond en Breiz-Izel (Préface de Monseigneur Adolphe Duparc, illustrations de Marc Choisnard), 1939.
* Joseph Ollivier, Catalogue bibliographique de la chanson populaire bretonne sur feuilles volantes (Léon - Tréguier - Cornouaille) (rakskrid gant Pêr ar Rouz, pennad-digeriñ gant Charles Chassé), 1942.
* Armand Rébillon, Manuel d'histoire de Bretagne (Enseignement du second degré), kenembannet gant Plihon e Roazhon. (1946).
* Louis Ogès, L'Agriculture dans le Finistère au milieu du XIXe siècle, 1949.

## Notennoù

* ↑ La correspondance Armand Keravel – Adolphe Le Goaziou (1941-1942)

## Liamm diavaez

* (fr) Lec’hienn Ar Brezel, pennad gant Erwan ar Gall
* (fr) Le Maitron
# .50-90 Sharps

An .50-90 Sharps, anvet ivez .50-2½" Sharps ha lesanvet Big .50 e saozneg, zo ur munision armoù-skoaz ijinet e 1872 gant an embregerezh stadunanat Sharps Rifle Manufacturing Company. Karget e oa gant poultr du. Ur boled ledan a zo gantañ, peogwir e oa bet savet a ratozh-kaer evit chaseal ar bizoned e Norzhamerika. Implijet e voe er fuzuilhoù Sharps Model 1874 dreist-holl. Ur gartouchenn diamzeriet eo hiziv-an-deiz, ha ne vez ket produet gant an embregerezhioù munisionoù bras.

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
* ↑ (en) HAWKS Chuck, Buffalo Cartridges of the American Frontier, war lec'hienn ar skrivagner (lennet d'ar 05/10/2024)
# .az

.az zo un anv domani a live kentañ war an Internet evit Azerbaidjan.
Krouet e oa bet an anv domani .az e 1993.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel .az
# .br

.br eo an anv domani evit Brazil er Genrouedad. Unan eus ar gerioù-alc'hwez eo.
En 2011 eo unan eus an 10 anv-domani implijetañ er bed, gant 2 vilion a chomlec'hioù.
# .44 Russian

Ar .44 Russian, anvet ivez .44 S&W Russian, zo ur munision armoù-dorn ennañ poultr du savet gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson e 1870. Ijinet e voe diwar c'houlenn Alexander Gorloff, ur c'hannad rusian er Stadoù-Unanet, a varc'hatae evit sinañ ur gevrat da bourvezañ arme Impalaeriezh Rusia gant revolverioù Smith & Wesson Model 3, hep bezañ kendrec'het gant perzhioù teknikel 'zo eus ar gartouchenn .44 S&W orin a gaved en arm koulskoude. Ur wech kemmet ar gartouchenn ha krouet ar .44 Russian e voe gwerzhet 131.000 skouerenn eus ar revolver da Rusia. Betek donedigezh ar .44 Special deveret anezhi e 1907 e oa ar gartouchenn c'halloudus prizietañ evit an armoù-dorn er Stadoù-Unanet.

## Daveennoù

* ↑ (en) Tuolumne Lawman, Smith & Wesson's #3, Colt's Biggest Rival in the Old West, diellet (lennet d'ar 24/08/2024)
* ↑ (en) MUSHIAL Gregory J., 44 S&W Russian (lennet d'ar 24/08/2024)
* taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
# .44 Special

Ar .44 Special, anvet ivez .44 Smith & Wesson Special, .44 S&W Special pe 10,9 × 29 mm R, zo ur munision armoù-dorn kinniget e 1907 gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson evit e revolver New Century. Ur stumm hiraet eus ar c'hartouchennoù .44 Russian eo. Ur gartouchenn resis war hedoù-tenn berr eo. Gellet a ra bezañ implijet e armoù kambret e .44 Magnum, met n'eo ket gwir ar c'hontrol.

## Daveennoù

* 1 2 (en) HAWKS Chuck, The .44 S&W Special, war ChuckHawks.com (lennet d'ar 24/08/2024)
* taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
# .44 Magnum

An .44 Magnum anvet ivez .44 Remington Magnum pe 10,9 × 33 mm R zo un doare kartouchenn c'halloudus savet evit ar revolverioù hag implijet ivez er fuzuilhoù hag er c'harabinennoù.

## Istor hag implij

Deveret eo bet eus an .44 Special er bloavezhioù 1950 gant ar skrivagner stadunanat Elmer Keith. Hemañ a zeuas a-benn da gendrec'hiñ an embregrezhioù Smith & Wesson ha Remington da broduiñ ar munisionoù-mañ hag an armoù kambret evite. An hini kentañ anezhe e voe ar revolver Smith & Wesson Model 29. Berzh a reas an .44 Magnum war ar marc'had, dreist-holl pa voe brudet etre daouarn Clint Eastwood er film Dirty Harry (1971). E-pad pell e chomas ar gartouchenn armoù-dorn galloudusañ er bed.

### Un nebeud armoù kambret e .44 Magnum
#### Revolverioù

* Smith & Wesson Model 29 ha Model 629
* Colt Anaconda
* Taurus Raging Bull
* Ruger Super Redhawk

#### Pistolennoù

* Desert Eagle

#### Karabinennoù ha fuzuilhoù

* Winchester Model 1894
* Marlin Model 1894
* Rossi Puma

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
# .700 Nitro Express

Ar .700 Nitro Express, anvet ivez .700 Holland & Holland Nitro Express, .700 H&H Nitro Exp. (hervez ar CIP) pe 17,8 × 89 mm R (anv metrek) zo unan eus ar munisionoù armoù-tan hiniennel galloudusañ. Ijinet eo bet gant Jim Feld ha William Feldstein e 1988, ha savet en deus an embregerezh breizhveurat Holland & Holland ur fuzuilh gouest da dennañ ar munision. Ponner eo e voled (1.000 greunenn, da lavaret eo 65 gram, da geñveriañ gant ur boled .22 Long Rifle standart hag a ra 40 greunnen / 2,6 gram da skouer). Implijet e vez evit chaseal jiboez bras-kenañ Afrika evel an olifanted pe ar bualed. Nebeut-produet eo ar gartouchenn, ha ker-tre eo, evel an armoù kambret eviti.

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
* ↑ (en) HAWKS Chuck, Big Bore Nitro Express Rifle Cartridges (Includes .450 NE, .450 #2 NE, .470 NE, .500 NE, .577 NE, .600 NE and .700 NE) (lennet d'an 03/09/2024)
# Albalat dels Sorells

Albalat dels Sorells zo ur gumun eus Proviñs València e Kumuniezh València .
# Albalate de Cinca

Albalate de Cinca zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
# Alban

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Alban zo un anv-badez brezhonek hag a gaver e meur a yezh all (galleg, saozneg, okitaneg), hag el lec'hanvadurezh. Deuet eo diwar an anv latin Albanus.

## Yezhoù

* Albán e spagnoleg.
* Albano, en italianeg

## Tud
### Sent

* Alban Verulamium, merzher en Enez Vreizh,
* Alban Mainz, merzher e Germania,
* Alban Roe, beleg saoz ha merzher.

### Tud all

* Alban Berg, sonaouzour aostrian,
* Henri Alban-Fournier, anavezetoc'h evel Alain-Fournier, skrivagner gallek,
* Dr. Alban, soner svedat ha nigerian,
* Alban Lafont, melldroader gall ha burkinabe.

## Lec'hioù

An anv Alban a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro.

### Kanada

* Alban, en Ontario

### Okitania

* Alban, e Tarn, Albanh en okitaneg;
* Alban, anv okitanek Alba-la-Romaine.

### Stadoù-Unanet

* Alban, e Wisconsin

### En anvioù kenaozet

* Montalban
* Saint-Alban
* St Albans, e meur a vro

## Pennadoù kar

* Alba
* Albán
* Albany
* Albania
* Albanian
* Albion
* Montauban
# Albalat de la Ribera

Albalat de la Ribera zo ur gumun eus Proviñs València e Kumuniezh València .
# Albalate de Zorita

Albalate de Zorita zo ur gumun e proviñs Guadalajara, e Kastilha-La Mancha.
# Albalá

Albalá a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
# Albalat dels Tarongers

Albalat dels Tarongers zo ur gumun eus Proviñs València e Kumuniezh València .
# Albalate del Arzobispo

Albalate del Arzobispo zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 1 955 (2023).
# Albalate de las Nogueras

Albalate de las Nogueras zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
# Albalatillo

Albalatillo zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
# Accadia

Accadia zo ur gumun italian eus Proviñs Foggia e Puglia.
# Acanthorhynchus superciliosus

Acanthorhynchus superciliosus :
| Acanthorhynchus superciliosus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Meliphagidae |
| Genad : | Acanthorhynchus |
| Anv skiantel ||
| Acanthorhynchus superciliosus Gould, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Acanthorhynchus superciliosus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Meliphagidae.
Dont a ra anv e anv eus ar ger latin sŭpercĭlĭum a dalvez kement hag abrant e brezhoneg.

## Annezva

Kavout a reer ar spesad e mervent stad Aostralia ar C'hornôg.

## Liammoù diavaez

* (en) Acanthorhynchus superciliosus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Acanthorhynchus superciliosus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (fr) Grand Dictionnaire Latin Olivetti.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Acanthorhynchus superciliosus.
# Acate

Acate a zo ur gêr eus Sikilia, e proviñs Ragusa.
# Acanthorhynchus tenuirostris

Acanthorhynchus tenuirostris :
| Acanthorhynchus tenuirostris. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Meliphagidae |
| Genad : | Acanthorhynchus |
| Anv skiantel ||
| Acanthorhynchus tenuirostris (Latham, 1801) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Acanthorhynchus tenuirostris a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Meliphagidae.
Anvet e voe Certhia tenuirostris (kentanv) da gentañ-penn (e 1801) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Annezva hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e reter, gevred Aostralia ha Tasmania :
* Acanthorhynchus tenuirostris cairnsensis, e gevred Kab York, biz stad Queensland (biz Aostralia),
* A. t. dubius, e Tasmania ha strizh-mor Bass,
* A. t. halmaturinus, e gevred stad Aostralia ar Su hag Enez Kangourou,
* A. t. tenuirostris, eus reter-kreiz stad Queensland da c'hevred Aostralia ar Su.

## Liammoù diavaez

* (en) Acanthorhynchus tenuirostris el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Acanthorhynchus tenuirostris e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Acanthorhynchus tenuirostris.
# Acceglio

Acceglio a zo ur gumun eus Italia, e Traoñienn Maira, e Proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 156 a dud a oa enni o chom e 2019.
# Acantopsis

Acantopsis :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Cypriniformes |
| Kerentiad : | Cobitidae |
| Genad : | Acantopsis |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ur genad a besked eus familh ar C'hobitidae eo an Acantopsis. Enderc'hel a ra 5 spesad.
* Acantopsis arenae (Lin, 1934)
* Acantopsis choirorhynchos (Bleeker, 1854)
* Acantopsis dialuzona (van Hasselt, 1823)
* Acantopsis octoactinotos (Siebert, 1991)
* Acantopsis thiemmedhi (Sontirat, 1999)
# Acapulco

Acapulco pe Acapulco de Juárez eo kêr vrasañ stad Guerrero e kreisteiz Mec'hiko, lec'hiet war ribl ar Meurvor Habask, 304 km eus Kêr Vec'hiko. Poblet e oa gant war-dro 688 000 a dud e 2012. Kêr vrasañ stad Guerrero eo, brasoc'h eta eget ar gêr-benn, Chilpancingo de los Bravo. Bras eo pouez an douristelezh .
# Acaster Malbis

Acaster Malbis zo ur gêriadenn e biz Bro-Saoz, e-kichenik kêr York, 8 km er c'hreisteiz dezhi, war lez ar stêr Ouse.

## Orin

Dont a ra anv anv eus an anv latin Val-Caester, eus vallum, moger, ha castra kreñvlec'h. Goude aet kuit ar Romaned e teuas ar Saksoned, hag unan anezho, anvet Aca, a roas e anv da Acaster. Malbis eo anv ar berc'henned norman a deuas diwezhatoc'h.
# Acca Larentia

Acca Larentia zo un doueez, pe ur vaouez, displann ar mojennoù diwarni pe diwarne, e mojennoù Roma gozh.
# Alan Alexander Milne

Alan Alexander Milne (1882–1956) zo ur skrivagner saoznek, brudet e levrioù gant ar benndudenn Winnie-the-Pooh, hag e varzhonegoù. Pezhioù-c'hoari a save a-raok berzh bras Winnie. Soudard e voe er Brezel-bed Kentañ, ha kabiten er British Home Guard e-kerzh an Eil Brezel-bed.
# Alan Breizh

Alan Breizh (ganet goude 981, marvet e 990), mab da Gwereg Breizh hag Aremburge Ankiniz, a oa kont Naoned da 7 vloaz, eus 988 betek e varv e 990. Neuze pa zeuas keloù e varv da Roazhon e voe aloubet kontelezh Naoned gant Konan an Tort, kont Roazhon, a voe anvet dug Breizh.
Hervez tud zo e oa bet dug Breizh.

## Liammoù

* Kronikenn Naoned => Gallica http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k55624v
# Alan Dipode

Alan Dipode, bet ganet d'an 13 a viz Meurzh 1955 e Pariz, a zo un treser, skrivagner ha troer brezhonek. E 1980, d'an oad a 25 bloaz, ez erruas e Montroulez da chom. Diwar atiz Bernez Rouz e krogas da zeskiñ brezhoneg dre Skol Ober e 1983, digant Jean-Claude Miossec en deroù ha digant Ivetig an Dred-Kervella adalek an eil live betek penn. E 1986, echuet gantañ ar pemp live, e voe difazier d'e dro betek 2000.
Kenlabouret en deus dreist-holl gant Embannadurioù an Here m'en deus difaziet, maketennet ha skeudennaouet meur a levr evito ; tresadennoù, bannoù-treset hag istorioù evit ar vugale en deus graet er gelaouenn Cholori ; rener ar gazetenn Talabao e oa, m'en deus treset ha savet pennadoù. Meur a zanevell, a studi hag a varzhoneg diwar e bluenn zo bet embannet er gelaouenn lennegel Al Liamm.
E Brieg emañ o chom bremañ, ha tad eo da Voran Dipode. Koulz Moran, e vreur Riwal hag e c'hoar Nollaig zo bet desavet e brezhoneg ha skoliataet e Skolioù Diwan betek o bachelouriezh.

## Troidigezhioù

* Roparz Hemon, "Yezhadur istorel ar brezhoneg" (e saozneg : A Historical Morphology and Syntax of Breton), 2000, Hor Yezh, Plañvour, (ISBN 978-2-910699-36-6)
* J. R. R. Tolkien, "An Hobbit, pe eno ha distro" (e saozneg : The Hobbit, or There and Back Again), 2001, A.R.D.A., Argenteuil, Bro-C'hall, (ISBN 978-2-911979-03-3)
** An Hobbit, eil embannadur adwelet gant Alan Dipode ha Joshua Tyra, skeudennoù orin gant J. R. R. Tolkien ; Dùn Dèagh : Evertype, 2020 (ISBN 978-1-78201-269-6 golo kalet & ISBN 978-1-78201-268-9 golo gweñv)
* Khalil Gibran, "Ar Profed" (e saozneg : The Prophet), skeudennoù orin gant K. Gibran, Evertype, 2021 (ISBN 978-1-78201-293-1)

## Notennoù

* ↑ Al Liamm
# Alan Dumoulin

Alan Dumoulin (1748-1811), genidik eus Lañveog, a oa ur beleg breizhat, ha person an Erge-Vras. Skrivet en deus ur yezhadur eus ar brezhoneg e latin, hag un Hent ar Barados.

## Buhez

Da vare an Dispac'h Gall ez eas d'an harlu da Braha, e Bohemia.
E 1804 e tistroas da Vreizh, ma voe anvet e parrez Kraozon.
E 1806 e voe anvet da vikel-vras ha da berson en iliz-veur kêr Gemper, ma varvas seizh vloaz goude.

## Yezhadur

P'edo e Praha e skrivas e latin ur yezhadur eus ar brezhoneg, ma lenner :
   Quin imo, longe ante ante Julii Caesaris seculum, in Britannia minori vigebat celtica lingua ; cum enim Julius Caesar quamdam urbem Britanniae minoris nomine Venetensem (gallice Vannes) obsidione teneret, saepe seaudivisse testatur Celtarem clamorem istum : torr e Benn da Cesar ; quae verba significant : frange Caesaris caput ; ea de re ipse Julius Caesar in libro suo de bello gallico sic scribit : quam terribiles sunt Britones, quando dicunt : "torr e Benn da Cesar". Inde Celticam linguam ex Germania in Angliam, ex Anglia in Britanniam minorem, migrasse ante Julii Caesaris seculum, concludere pronum est. "Evit gwir, pell kent mare Julius Caesar e vleunias ar yezh keltiek e Breizh-Vihan ; rak p'edo Julius Caesar o sezizañ ur gêr vihan anvet Venezia (Vannes e galleg), ez eo testeniekaet e klevas alies ar youc'hadeg-mañ : torr e benn da Gaesar , ar pezh a dalv torr e benn da Gaesar ; Julius Caesar e-unan a skriv diwar-benn kement-se en e levr a-zivout ar brezelioù e Galia : "spontus eo ar Vretoned pa lavaront torr e benn da Gaesar . Alese ez omp techet da lavaret ez eo deuet ar yezh keltiek eus Germania, eus Breizh-Veur da Vreizh-Vihan, kent amzer Julius Caesar."
Brudet eo bet Alan Dumoulin goude ar frazenn-se, dispaket evel-hen : Terribiles sunt Britones quando dicunt "Torr e benn" ! , lavaret dre fent a-wechoù.

## Oberennoù

* Grammatica latino-Celtica doctis acscientiarum appetentibus viris composita - ab Alano Dumoulin presbyterio, Encomii regni Bohemioe authore - Pragae Bohemorum - anv reparato e salutis 1800, in 8°, Praha, 1800.
* Hent ar Barados, embannet e 1805, adembannet e 1821 hag e 1834 e Kemper.

## Notennoù

* ↑ Pennad diwar e benn e Le Grand Terrier.
* ↑ Diwar-benn e yezhadur
# Alan E. ar Berr

Alan E. ar Berr, ganet d'an 20 Even 1937 e Pouldregad ha marvet d'ar 6 Gouhere 2019 en Issy-les-Moulineaux, a oa c'hoarier-pezhioù, troour ha geriadurour.

## Oberennoù

* 2004 : Geriadur ar Verdeadurezh (a-gevret gant Gab Cherel), Preder.

## Troidigezhioù
### e brezhoneg

* 1971 : Friedrich Hölderlin, Huperion Thalia - Fragment, e-barzh Al Liamm niv. 144, pp. 41-61.
* 1978 : Karl Marx ha Friedrich Engels, Manifesto ar strollad komunour (1847), Preder.

### e galleg

* 1981 : Roparz Hemon, La Marie-Morgane (diwar Mari Vorgan), Presses d'Aujourd'hui (kendroet gant Goulven Pennaod).
* 1989 : Guy Étienne, La pierre du oui (diwar Maen ar ya), Éd. de la Différence.
* 1990 : Sheridan Le Fanu, Le Baron hanté (diwar The Haunted Baronet), Hatier.
* 1994 : Flann O'Brien, Le pleure-misère ou La triste histoire d'une vie de chien (diwar An béal bocht, no an milléanach), Ombres (kendroet gant André Verrier).
* 2000 : Caroline Norton, La dame de La Garaye (diwar The lady of La Garaye), Éd. régionales de l'Ouest.

## Liammoù

* (fr) Ur pennad diwar e benn, gant ur poltred anezhañ