OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ardbeg

Ardbeg zo ur wiski single malt aozet ha savet en ur strilherezh en arvor kreisteiz Ìle, unan eus Inizi Gall, e Bro-Skos. ‎Ar re all, Laphroaig ha Lagavulin, zo brudetoc'h marteze. Tud Ardbeg a lavar e reont an taouarc'hekañ wiski en enezenn, hag e reont gant heiz kellidet eus stal Port Ellen, e dalc'h ar gompagnunezh veur Diageo. Rener ar strilherezh e oa an aotrou Stuart Thomson eus 1997 betek 2006. D'an 12 a viz meurzh 2007 eo deuet Michael "Mickey" Heads, rener Jura, da gemer war e lerc'h
Brudet eo blaz Ardbeg, blaz an taouarc'h hag ar moged. Daoust d'ar c'hwezh kreñv, d'ar blaz pinvidik, da nerzh an alkool, eo c'hwek da dañva, ha pell e pad ar saour er genoù.

## Istor

Krouet eo bet strilherezh Ardbeg en 1815, but was mothballed in 1981 pa voe ehanet ganti. Adkroget e voe goustad e 1989, ha kendalc'het well-wazh betek dibenn 1996. Prenet hag addigoret e voe e 1997 gant Glenmorangie Plc, hag adkrog d'ober wiski e dibenn Mezheven 1997, ha dreist-holl adalek 1998.

## Meuleudi

E-barzh ar Whisky Bible 2008 eo bet lakaet da World Whisky of the Year.

## Notennoù

* ↑ Island whisky wins top accolade. Kavet : 18-11-2007.

## Liammoù

* Ardbeg
* Meuleudi da Ardbeg
# Boissa e Panchòt

Boissa e Panchòt :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Boisse-Penchot |
| Bro | Okitania Roergue |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Okitania |
| Departamant | Aveyron |
| Arondisamant | Vilafranca de Roergue |
| Kanton | Òlt e Dordon |
| Kod kumun | 12028 |
| Kod post | 12300 |
| Maer Amzer gefridi | Francis Cayron 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Comunautat de comunas de La Sala Comunautat |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 515 ann. (2022) |
| Stankter | 111 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 200 m bihanañ 172 m — brasañ 463 m |
| Gorread | 4,64 km² |
| kemmañ |
Boissa e Panchòt zo ur gumun er Roergue (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.

## Douaroniezh

* Ar greizenn dre zour.
* War lez ar stêr Lot emañ ar gumun.

## Dezougen

* Ar porzh-houarn er bloavezhioù 1900.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Aubinh , e Distrig Aubinh hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Lakaet e voe e Kanton Decazeville e 1881.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 42 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv, eleze 3,91 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pevar den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Jozeb, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Sokotra

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Sokotra (arabeg : سقطرى Suquṭra) zo un enezeg e Republik Demokratel ha Poblel Yemen, e Meurvor Indez a-vaez da aod Somalia hag ur 189 milmor bennak (350 km) er su da ledenez Arabia.
Sokotra end-eeun eo anv an enezenn vrasañ a-bell ; peder enezenn vihanoc'h zo ivez, ha meur a enezennig.

## Istor

Goude bet un enezenn gristen e voe kemeret Sokotra gant muzulmiz arab er bloaz 639. Eno e rae moraerien Ledenez Arabia un ehan a-raok hedañ aod reter Afrika.
E 1505 e voe kemeret gant Portugaliz.
E 1886 e voe etre daouarn ar Rouantelezh-Unanet ha staget ouzh o zrevadenn en Aden betek 1967 pa voe krouet Republik Demokratel ha Poblel Yemen.
* Ur wadi (stêr vareadek)
* Dixam
* Qlinsia
* Nawjad
* Daou spesad gwez brosezat
* "Gwezenn-aerouant" (Dracaena cinnabari)
* "Gwezenn-gokombrez" (Dendrosicyos socotrana)

## Lennegezh

E Sokotra an XIIvet kantved e c'hoarvez troioù-kaer ar vorlaerez Amina al-Sirafi :
* (en) Chakraborty, Shannon. The Adventures of Amina al-Sirafi. London : HarperVoyager, 2023 (ISBN 978-0-00-838134-9)

## Levrlennadur

* (fr) Müller, Quentin. L'arbre dragon témoin d'un passé interdit à Socotra. In : Le Monde diplomatique niv. 850, Genver 2025, pp. 14-15.
# Stizoptera

Stizoptera :
| S. bichenovii, luc'hskeudennet e Tiriad an Norzh (Aostralia). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Stizoptera Oberholser, 1899 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Stizoptera a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Stizoptera bichenovii, daou isspesad — S. b. annulosa ha bichenovii — dezhañ, brosezat e takadoù 'zo (norzh ha reter) eus Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Stizoptera (lennet e-barzh d'an 30 a viz Genver 2025).
# Bathilda

Bathilda :
| Bathilda ruficauda, ouzh un timbr Ouzbekistan (2023). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Bathilda Reichenbach, 1862 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Bathilda a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Bathilda ruficauda, tri isspesad — B. r. clarescens, ruficauda ha subclarescens — dezhañ, brosezat e takadoù 'zo eus Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Bathilda (lennet e-barzh d'an 30 a viz Genver 2025).
# Broualan

Broualan :
| An ti-kêr. ||
| Anv gallaouek | Beróalan |
| Anv gallek (ofisiel) | Broualan |
| Bro istorel | Bro-Zol |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Sant-Maloù |
| Kanton | Dol |
| Kod kumun | 35044 |
| Kod post | 35120 |
| Maer Amzer gefridi | André Davy 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Bae Menez-Mikael |
| Bro velestradurel | Bro Sant-Maloù |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 411 ann. (2022) |
| Stankter | 32 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 28′ 25″ Norzh 1° 39′ 01″ Kornôg / 48.473718, -1.650202 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 105 m bihanañ 60 m — brasañ 116 m |
| Gorread | 12,76 km² |
| Broualan ||
| kemmañ |
Broualan a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh

* War ar stêr Guyoult ha richer Landal emañ Broualan.

## Anv
### Stummoù skrivet

* Jean-Yves Le Moing (1990) : "Brouellan, 1460 BO/DB; Brualen 1609 CO".

### Gerdarzh

* Dauzat & Rostaing (1963-1978) : "bret. bro, pays, et Alan, nom de personne Alain".
* Embannadurioù Flohic : "marteze diouzh brezhoneg *bro, hag anv-den Alan, Alain Iñ, Aotrou kastell Landal."

## Ardamezioù

"en aour, e greskenn brizhet; e gab en gul karget gant peder gwerzhidenn en argant"
Ardamezioù familhoù Maure / Anast (XIIIt) (ar greskenn), ha Montsorel (XIIt), ar werzhidennoù

## Istor

* Broualan e oa ul lodenn eus parrez Labouzeg, en eskopti Dol. Staget eo bet ouzh hini Roazhon e-kerzh an Dispac'h gall.

### XIX$^{vet}$ kantved

* D'an 2 a viz Ebrel 1887 e voe savet kumun Broualan diwar ul lodenn eus tiriad Labouseg.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 36 gwaz ag ar gumun gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,14% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Brudet eo ar gumun abalamour d'he strouezheg, bet taget ha distrujet gant ar Milis d'ar 7 a viz Gouhere 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell.
* Kastell Landal.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Intron-Varia, 1483.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, dioueliet e voe d’ar 17 a viz Gouhere 1921 luc’hskeudennoù$^,$.
* Monumant ar Rezistanted bet lazhet d’ar 7 a viz Gouhere 1944 gant ar Milis, luc’hskeudennoù$^,$$^,$.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Tud
### Ardamezeg

* Maure / Anast
* Montsorel

## Levrlennadur

* Michel Froger & Michel Pressensé ː Armorial des communes des Côtes-d'Armor & d'Ille-et-Vilaine. 2008
* Jean-Yves Le Moing ː Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne. Coop Breizh. 1990
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr) Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Canterbury

    Evit implijoù all, gwelet Canterbury (disheñvelout).
Canterbury (Caergaint e kembraeg, Kêrgent e brezhoneg a-wechoù) zo ur gêr e gevred Bro-Saoz, e kontelezh Kent, war lez ar stêr Stour. Un iliz-veur brudet zo enni, ha skrin sant Thomas Becket miret en he ser. Emañ kêr war roll Glad ar Bed an UNESCO hag ur gêr touristel-kenañ eo. Arc'heskob Canterbury eo primad Iliz Bro-Saoz hag anglikaned ar bed a-bezh.

## Istor
### Henamzer

Un oppidum keltiek meur a oa e Bigbury. Tapet e voe gant ar Romaned e-kerzh argadoù Julius Caesar, e 55 kent J.-K., ha Klaod, e 43 goude J.-K.. Ar Romaned o deus kavet gwelloc'h dilezel ar c'hreñvlec'h-se evit sevel ur gêr nevez, digor, a-dreuz gwernioù ar Stour, izeloc'h (gwelout gerdarzh : Durovernum). Durovernum zo bet kelc'hiet goude gant mogerioù war-dro 270.
* Mogerioù roman.

### Krennamzer
## Anv
### Durovernum

* Hervez Ekwall :
- Ptolemeus : 'Darovernon, c 150 ;
- I.A 4 : Durovernon ;
- Durovernia 605 BCS 5 ;
- Durouernis c. 730 Bede ;
- Durobernia c. 894 Asser.
Displegadenn : * duro = kreñvlec'h; *verno = gwernioù
* Hervez Rivet & Smith :
- Ptolemy II,3,12 : Darouernon (= Darvernum), a polis of the Cantiacii ; var. Darouenon'(Darvenum).
- A.I 472$_5$ (Iter II) : 'Duroruerno
- A.I 473$_4$ (Iter III) : Durarueno
- A.I 473$_9$ (Iter IV) : Duraruenno
- Ravenna 106$_{36}$ R&C 72) : Duroaverno Cantiacorum
- T.P : Duroaverus

### Canterbury

Nennius :
- Cair Ceint (de Civitatibus Brittanniae, n° 13)
Skrivet Kaerreint gant Lewis Thorpe (ii,9).
E. Ekwall :
- Cantwaraburg, 754, Contwaraburg 851 ASC
- Cant-, Contwaraburg c 890 OEBede
- Canterburie 1086 KInq
displegadenn : Bourg (kreñvlec'h pe kêr) ar Cantware "pobl Kent
A.D. Mills :
- Cantuarabyrg, 805-10;
- Cantwaraburg c. 900;
- Canterburie 1086 DB

## Ardamezioù

* En argant e deir moualc'h en sabel pigoset hag iziliet en gul, e gab en gul karget gant ul leonparzh en aour teodet ha krabanet en glazur. Ardamezioù Thomas Becket († 1170), bet merzheriet Arc'heskop Canterbury, gant kab Plantagenet.

## Lennegezh

* Canterbury Tales

## Levrlennadur

* Eilert Ekwall : The Concise Oxford Dictionary of English Place-names. Clarendon Press. Oxford. Fourth edition. reprint 1980.
* Ordnance Survey : Map of Roman Britain. 1956; 1965
* Lewis Thorpe : Geoffrey of Monmouth. The history of the kings of Britain. Penguin Books. 1966
* G.N. Garmonsway : The Anglo-Saxon Chronicle. Everyman's Library. 1972
* Ordnance Survey : Map of Britain in the Dark Ages. second edition, 1966, reprinted with corrections 1974
* Frank W. Jessup : A History of Kent. Phillimore & Co. Ltd. Chichester, Sussex, England. 1974, 1978. ISBN : 0 85033 184 6
* A.L.F Rivet & C. Smith : The Place names of Roman Britain. Faber & Faber
* John Morris : Nennius. British History and The Welsh Annals. Phillimore & Co. Ltd. 1980
* Stephen Scoffham : The Romans in East Kent. North Kent Books. 1982
* Philip Morgan & Veronika Sankaran : Domesday Book. 1 : Kent. Phillimore & Co. Ltd. Chichester, Sussex, England. 1983.
* A.D. Mills : Oxford Dictionary of British Place Names. Oxford University Press. 1991 / 2003
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Duanenn

Duanenned :
| Un duanenn vailh (M. perspicillata). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Melanitta |
| Anv skiantel ||
| Melanitta Boie, 1822 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
An duanenned eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad Melanitta, krouet e 1822 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù

C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* an duanenn beg melen (Melanitta americana),
* an duanenn eskell gwenn (Melanitta deglandi),
* an duanenn vras (Melanitta fusca),
* an duanenn voutin (Melanitta nigra),
* an duanenn vailh (Melanitta perspicillata),
* Melanitta stejnegeri.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Melanitta (lennet e-barzh d'an 29 a viz genver 2025).
# Duanenn vailh

Duanenn vailh :
| Un duanenn vailh (par). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Melanitta |
| Anv skiantel ||
| Melanitta perspicillata (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An duanenn vailh a zo un evn palvezek, Melanitta perspicillata an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous e Kanada hag Alaska.

## Daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, Anvioù laboused Europa - pennad 2. Eus an Ardeidæ betek an Anatidæ, HOR YEZH, niv. 193, miz Meurzh 1993, p. 14.
* ↑ (en) Melanitta perspicillata war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Duanenn vras

Duanenn vras :
| Un duanenn vras. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Melanitta |
| Anv skiantel ||
| Melanitta fusca (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An duanenn vras a zo ur spesad evned palvezek, Melanitta fusca an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous en hanternoz Eurazia (eus Skandinavia da gornôg Siberia).

## Liammoù diavaez

* (en) Melanitta fusca war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Melanitta fusca war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, Anvioù laboused Europa - pennad 2. Eus an Ardeidæ betek an Anatidæ, HOR YEZH, niv. 193, miz Meurzh 1993, p. 14.
* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis ar Brezhoneg.
* ↑ (en) Melanitta fusca war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Duanenn voutin

Duanenn voutin :
| Arundel (Kornôg Sussex) Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Melanitta |
| Anv skiantel ||
| Melanitta nigra (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An duanenn voutin a zo ur spesad houidi palvezek, Melanitta nigra an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra ar spesad en hanternoz Eurazia ; goañviñ a ra war aodoù hanternoz ha kornôg Europa ha gwalarn Afrika

## Liammoù diavaez

* (en) Melanitta nigra el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Melanitta nigra e lec'hienn The IUCN Red List of Threatened Species.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, Anvioù laboused Europa - pennad 2. Eus an Ardeidæ betek an Anatidæ, HOR YEZH, niv. 193, miz Meurzh 1993, p. 14.
* ↑ (en) Melanitta nigra war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lepidopygia

Lepidopygia :
| Lepidopygia nana. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Lepidopygia Reichenbach, 1862 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lepidopygia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Lepidopygia nana, brosezat e Madagaskar.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Lepidopygia (lennet e-barzh d'an 30 a viz Genver 2025).
# Padda

Padda :
| Padda oryzivora, treset (1927) gant G. A. Levett-Yeats. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Padda Reichenbach, 1850 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Padda a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Padda fuscata,
* Padda oryzivora.
O c'havout a reer en Indonezia.

## Rummatadur

Renket e veze an daou sepsad er genad Lonchura a-raok.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Padda (lennet e-barzh d'an 30 a viz Genver 2025).
# Euodice

Euodice :
| Euodice malabarica. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Euodice Reichenbach, 1862 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Euodice a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Euodice cantans
** E. c. cantans hag orientalis,
* ar c'habusin beg plom (Euodice malabarica).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Euodice (lennet e-barzh d'an 30 a viz Genver 2025).
# Lophodytes

Lophodytes :
| Ur barez Lophodytes cucullatus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Lophodytes Reichenbach, 1853 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lophodytes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad houidi er genad-mañ : Lophodytes cucullatus, anv skiantel an heskenneg kabellek.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Lophodytes (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Genver 2025).
# Muenn-zour

Muenn-zour :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Cricetidae |
| Genad : | Arvicola |
| Anv skiantel ||
| Arvicola sapidus Miller, 1908 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vuenn-zour (Arvicola sapidus) zo ur c'hrigner dour a vev e Bro-C'hall, Spagn ha Portugal.

## Rummatadur

Ar vuenn-zour a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad Muridae.
# Arsav-brezel

Un arsav-brezel zo un emglev dre skrid a laka an holl armeoù da baouez d'en em gannañ evit ur prantad e-kerzh ur brezel. N'echu ket ar brezel evit kelo-se, en un doare ofisiel d'an nebeutañ. Gallout a ra an emgannoù kregiñ en-dro. Koulskoude e vez implijet a-wezhioù gant unan eus ar c'hostezioù evit kenstrollañ ar bagadoù soudarded. Sinaet e vez arsavioù-brezel gant an aotrouniezhoù sivil, gant dileuriadoù ar pennoù-Stad eus pep Stad perzhiad, pa ya e-barzh ar jeu pennnadurezhioù al luioù, kenkaz ma ve sinaet kodianidigezh al lu trec'het.

## Amveziadoù boas

Pa n’eo ket diwezh ar brezel ez-furmel e vez intentet da herzel tamm-pe-damm ma vo kollet e anv-mat gant ar c’hostez faezhet, met, evit gwir, e c’heller kavout amveziadoù tuet da izelakaat ar c’hostez gwanoc’h e saviadur ken e vez termenet dre an emglev m’eo ret dezhañ, pe dilezel tiriadoù, pe paeañ dic’haouadurioù evit ar gwastoù brezel. Kemeret e vez deiziad ar feur-emglev peoc’h da zeiz kentañ distro ar peoc'h hag alies e vez graet anezhañ ur gouel broadel er broioù trec'h.

## Lezennoù etrebroadel

Hervez Gwir ar brezel pe lezennoù etrebroadel ar brezel e c’heller termeniñ an arsav-brezel evel un emglev, peurvuiañ enskrivet war ur skrid, evit lakaat un termen da emgannoù etre « perzhioù beller ». E-doug Bodadenn Den Haag 1899 e voe sinaet tri feur-emglev ha tri disklêriadur. E-barzh an "Emglev evit ma vo doujet ouzh Lezennoù ha Boazioù ar Brezelioù » eo bet embannet kement-mañ (Mennad 36) : « Ma n’eus termen ebet d’an arsav-brezel, e c’hell ar c’hostezioù dont d’an emgann en-dro gant ma’z eus bet kaset rebuzadurioù azas. E kenkaz ma'z eus emgannoù nevez.hontrol, m’eo bet asantet da rakjediñ padelezh an arsav, n’eus ket tu da gavout abeg ma ‘z eus emgannoù nevez.

## Arsavioù-brezel heverk

* D'an 28 a viz Genver 1871 : Gantañ e echuas brezel gall-hag-alaman 1870
* D'an 11 a viz Du 1918, un arsav-brezel etre ar Gevredidi hag Impalaeriezh alaman a lakaas un termen da emgannoù ar Brezel-bed kentañ. Sinet eo evit 36 devezh hag e vo adkaset betek ma vo sinet ar feur-emglev peoc’h d'an 28 a viz Mezheven 1919
* D'an 22 a viz Mezheven 1940 : Arsav-brezel an 22 a viz Mezheven 1940 etre Bro-C'hall sinet gant Pétain hag Adolf Hitler, kañseller Alamagn e Rethondes er wagon e lec'h ma oa en em gavet ar Marechal Foch hag an dileuridi alaman evit arsav-brezel an 11 a viz Du 1918.
* D'ar 27 a viz Mezheven 1953 : arsav-brezel Pan Mun Jon etre Korea an Norzh ha Korea ar Su
* 20 a viz Gouere 1954 : arsav-brezel etre Bro-C'hall ha Viêt Nam.

## Pennadoù nes

* Harz-tennañ
* Kodianidigezh
* Feur-emglev peoc’h

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hague Convention of 1899 ent-resis, Lezennoù ar brezel Lezennoù ha boazioù ar brezel douarel (Hague II) 29 Gouere 1899; Chapter V.
# Nesocharis shelleyi

Nesocharis shelleyi :
| Nesocharis shelleyi. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Genad : | Nesocharis |
| Anv skiantel ||
| Nesocharis shelleyi (Alexander, 1903) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Nesocharis shelleyi a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Estrildidae.
Dougen a ra anv ar c'habiten saoz George Ernest Shelley (1840-1910) hag a oa ivez evnoniour ha geologour.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned bihan, greun ha had.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* Nesocharis shelleyi bansoensis, e gevred Nigeria ha mervent Kameroun,
* N. s. shelleyi, (Alexander, 1903), e Menez Kameroun (mervent Kameroun), Bioko.

## Liammoù diavaez

* (en) Nesocharis shelleyi el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Nesocharis shelleyi e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Nesocharis shelleyi el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Nesocharis shelleyi.
# U-Boot

U-Boot (distaget [ˈuːboːt] en alamaneg) eo anv al listri-spluj implijet gant Alamagn dreist-holl hag e-kerzh ar C'hentañ hag an Eil Brezel-bed. Ar ger klok a oa Unterseeboot (bag dindan-vor, el liester Unterseeboote, berraet e U-Boote), hag implijet e veze en alamaneg evit ober anv eus n'eus forzh peseurt lestr-spluj. Al listri-spluj implijet gant Aostria-Hungaria a oa anvet ivez U-Boot. Dreistbrudet int bet e-kerzh kampagnoù tagañ amheuliadoù bigi kevredet o tont eus Kanada ha Stadoù-Unanet Amerika war-zu Europa e-kerzh Emgann ar Meurvor Atlantel (1939-1945).