OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emsav ar Bengaleg

Emsav ar Bengaleg (pe Bengali Language Movement), anavezet ivez evel Emsav ar Yezh (pe Language Movement) (ভাষা আন্দোলন}}; Bhasha Andolon e bengaleg), a oa ur strivadeg politikel e Bangladesh (anvet neuze Pakistan ar Reter), evit anaoudegezh ofisiel ar Bengaleg evel yezh ofisiel e Pakistan. Gant an anaoudegezh-se e c'hallje bezañ kelennet er skolioù hag implijet er gouarnamant.

## Istor

Pa voe savet stad Pakistan e 1947 e oa div rann enni: Pakistan ar Reter (pe Bengal ar Reter) ha Pakistan ar C'hornaoueg, pell an eil diouzh eben, dre an douaroniezh, dre ar yezhoù, ha dre o sevenadurioù.
E 1948 e voe embannet gant Pakistan e oa an urdu a oa ar yezh vroadel nemeti, ma savas trouz e-touez bengalegerien Pakistan ar Reter. O welet bec'h hag enebiezh o sevel abalamour d'al lezenn nevez e voe berzet bodadegoù bras gant ar gouarnamant. Aozet e voe un dibunadeg vras gant studierien skol-veur Dhaka a-benn an 21 a viz C'hwevrer 1952. War washaat ez eas an tabut pa voe lazhet studierien gant ar boliserien en deiz-se. E penn an enebiezh e oa an Awami Muslim League, anvet diwezhatoc'h Awami League.

## Trec'h

A-benn un toullad bloavezhioù e rankas ar gouarnamant plegañ ha reiñ statud ofisiel d'ar bengaleg e 1956. E 1999 e voe diskleriet an 21 a viz C'hwevrer evel Deiz Etrebroadel ar Yezhoù Mamm gant an UNESCO, en anaoudegezh da stourm Emsav ar Bengaleg hag en enor da wirioù yezhel ar pobloù er bed a-bezh. Gant Emsav ar Bengaleg e voe kreñvaet ar vroadelezh vengali e stad Pakistan, hag e vugale eo ar c'hostezennoù broadel deuet diwezhatoc'h, evel ar 6-point movement, hag ivez Brezel-Dieubiñ Bangladesh e 1971. Ur gouel broadel eo an 21 a viz C'hwevrer, Deiz Emsav ar Yezh, e Bangladesh. Savet e voe monumant ar Shaheed Minar damdost da skol-veur medisinerezh Dhaka da eñvoriñ e stourm.

## Istor

Ar broioù a zo anvet Pakistan ha Bangladesh hiriv ne oant nemet rannoù eus India en amzer an trevadennerezh saoz. Adalek an XIXvet kantved e oa bet embannet gant ar renerien bolitikel ha relijiel e oa Urdu an hini e oa lingua franca ar Vuzulmiz en India. E-touez an dud-se e oa Sir Syed Ahmed Khan, Nawab Viqar-ul-Mulk ha Maulvi Abdul Haq.$^,$ Urdu zo ur yezh indezarianek eus skourr ar yezhoù indeziranek, e tiegezh ar yezhoù indezeuropek. Levezonet eo bet gant ar perseg, an arabeg, hag an turkeg.
Pa'n em lede an Urdu e-touez Muzulmiz hanternoz India, ne voe da gentañ nemet Bengaleg gant re Bengal, ur proviñs e reter trevadenn India.

## Gwelet ivez

* Devezh etrebroadel ar yezh vamm
* Shohid Minar

## Liammoù diavaez

* Bangla language movement
* Language movement at BSS
* History of Bangladesh
* Language movement at Virtual Bangladesh

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Upadhyay, R (May 1 2003). Urdu Controversy - is dividing the nation further.. Papers. South Asia Analysis Group. Kavet : 2008-02-20.
* ↑ Rahman, Tariq (1997). "The Medium of Instruction Controversy in Pakistan" (PDF). Journal of Multilingual and Multicultural Development 18 (2): 145–154. ISSN 0143-4632. Kavet 2007-06-21
# Kanol heol

Kanol heol pe heliobeam a oa un arm kelc'htroel, hag a vije oc'h implij melezourioù kengreizennus dafaret war ul loarell. Ar pal a vije da greizenniñ skinoù-heol war-zu ur spas bihanoc'h war ar blanedenn Zouar, o lazhañ ar boudoù-bev dre an tommder ha distrujañ ar savadurioù war ar memes tro.

## Istor

E 1929, ar fizikour alaman Hermann Oberth en doa savet planioù evit ur savlec'h egorel gant ur melezour kengreizennus 100 metrad tro-hed hag a vije bet implijet evit krezenniñ ar skinoù-heol war-zu ar blanedenn Zouar..
Goude-se, e-kerzh an Eil Brezel-bed, ur strollad skinatourien alaman o labourat e kamp arnodiñ ar c'hanolierezh lu en Hillersleben a oa bet o labourat adalek mennozh Oberth gant ar c'hoant krouiñ un dreistarm a c'hellje implij skinoù an heol. An arm a oa ebt lesanvet "fuzuilh heol" (Sonnengewehr) hag a vije bet ul lodenn eus un arsav egorel lec'hiet da 8200 km diouzh an Douar. Ar skiantourien a oa bet o jediñ e oa ezhomm eus un dameuzher bras, savet gant sodium metalek ha gant ur gorread a 9 kilometrad karrez. Gant un ostilh evel-se e vije tu kreizenniñ skinoù-heoliek o krouiñ a-walc'h a dommder evit lakaat ur meurvor da verviñ pe da zeviñ kêrioù. After being questioned by American officers, the Germans claimed that the sun gun could be completed within 50 or 100 years. Prouennoù a zo e oa bet klasket gant Impalaeriezh Japan sevel un doare skin marvus.
Dre krouidigezh hag implij steredegoù loarell, ez eo bet soñjet ne vije ket mui ezhomm eus ur melezour nemetken met e vije tu implij kalz anezho war ar memes-tro ur wech kensturiet anezho war-zu ur memes poent.

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 3 (9 a viz Gouhere 1945) "Science: Sun Gun". Time Magazine
* ↑ Burke, Myles (February 3, 2025). 'It could illuminate an area the size of a football stadium': How Russia launched a giant space mirror in 1993.
* ↑ (23 a viz Gouhere 1945) "The German Space Mirror". Life Magazine
* ↑ "Japanese Had 'Death Ray' In Stage of Development" (in en-US), The New York Times (1945-10-07).
* ↑ Fanning, William J. (2010). "The Historical Death Ray and Science Fiction in the 1920s and 1930s". Science Fiction Studies 37 (2): 253–274. ISSN 0091-7729
* ↑ Grunden, Walter E. (2005). Secret weapons and World War II: Japan in the shadow of big science, Modern war studies. Lawrence, Kan : University Press of Kansas. 110-116 p. ISBN 978-0-7006-1383-0.
* ↑ Shiga, David. Space mirrors could create Earth-like haven on Mars (en-US).
# Bellevue (Brest)

Distrig Bellevue ' zo un karter eus kêr Vrest . En distrig ez eus un ti-kêr, ur poull-neuial hag ur skol-veur publik (Joséphine Baker) (Ex-Kerhallet), ur rink-skorn ( Stad Rïnkla ), skolioù-mamm e pep is - karter hag ur greizenn gant kenwerzh gant plasenn Napoléon III (Bellevue-Centre). 9 230 a dud 'zo o chom e lojeizoù sokial, 8 500 a dud e lojeizoù prevez (1 200 e tiez hiniennel), 9 ti diwar 10 a zo e savadurioù annezidi.
Rannet eo an karter e is - karteriou : Bellevue-centre, Le Bergot, Kerbernier, Kerhallet, Quizac, Kergoat, Lanrédec ha Le Bouguen .

## Dafar ha kenwerzh an is- karterioù
### Kreizenn Bellevue

* Ti-kêr ar garter
* Kreizenn genwerzh B2 ( Carrefour Market )
* Marc'had Bellevue Placen Napoleon III d'ar Yaou a 8 h 30
* Kreizenn servij : mision lec’hel, CPAM Penn-ar-Bed an Norzh, kreizenn gumuniezh Bellevue, kreizenn sokial Bellevue, magouri stroll kumun, mediaoueg, komiserdi, sal-c’hoariva, ti-post.
* Rink-skorn Stad Rïnkla, e-lec'h a c'hoari skipailh an Albatros .

### Ar Bergot

* Madeleine Porquet Nursery
* ESAB (Skol arzoù)
* Kreizenn genwerzh Bahamas (adkempennet 2017-2021)
* Kreizenn sportoù Provañs
* ar " SHOM "

### Kerbernier

* Strollad skol Bellevue
* Lec'h kenwerzhel Langevin
* Netto Kerbernier
* Brest Metropole Habitat Kerbernier antenn (is -distrigou Kerbernier ha Kergoat)

### Kerhallet

* Servij publik | : 7 straed Vendée ( batimant melestradurel) (Ex-EDF)
* Strollad skolioù Joséphine Baker ha skolaj publik " ZEP"
* Poull-neuial kumun Kerhallet |
* Patronerezh laik Bergot

### Quizac

* Strollad skol Quizac
* Strollad skolioù prevez e Daufin
* Kreizenn genwerzh Quizac (Distrujet eo bet ar adalek miz Kerzu 2024, evit lezel plas d'an eil linenn tram)
* Brest Metropole Habitat Dauphiné (Kerhallet, Quizac, Penfeld, Bergot sectors)

### Kergoat

* Strollad skol Auguste Dupouy
* IME Jean Perrin
* Kreizenn genwerzh Kergoat
* Preti kêr ha skol-veur

### Lanredec

* Strollad skol Langevin ( ZEP )
* Skol Céléstin Freinet ( kartenn skol ebet )
* INSPE
* Ta kenwerzh Langevin
* Sal-c'hoariva Traon-Quizac

### Ar Bouguen

* Skol-veur Breizh ar C'hornôg |

### Treuzdougen

Al linennoù bus 1, 4, 5, 12, 13, div linenn skol 42 ha 46 ha linennoù bus ar rouedad brezgo a servij an distrig. Al linenn tramgarr eil lodenn da zont a servijo ivez d'an distrig.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ brest.fr. Le quartier de Bellevue (fr). Kavet : 2020-03-23.
* ↑ Brest (fr). Kavet : 2023-10-28.
# Philippe Leclerc de Hauteclocque

Philippe François Marie Leclerc de Hauteclocque, ganet d'an 22 a viz Du 1902 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Du 1947, a oa ur jeneral eus ar Frañs dieub e-kerzh an Eil Brezel-bed. Lakaet e oa bet da Marechal Bro-C'hall e 1952 goude e varv, hag e Bro-C'hall hiziv-an-deiz e vez graet alies anezhañ le maréchal Leclerc pe Leclerc.
Mab ur familh aristokrated, Hauteclocque a oa bet o studiañ en École spéciale militaire de Saint-Cyr, akademiezh c'hall al lu, e 1924. Goude e servij e-kerzh dalc'herezh ar Ruhr hag e Maroko, distroet e oa da Saint-Cyr evel kelenner. Enoret e oa bet gant ar croix de guerre des théâtres d'opérations extérieures evit bezañ bet e penn ur bagad goumier e-kerzh tagadenn kavioù ha ravinennoù e Bou Amdoun d'an 11 a viz Eost 1933.
E-kerzh an Eil Brezel-bed e oa bet o stourm en Emgann Bro-C'hall. Bet e oa bet unan eus ar re gentañ da emsevel a-enep an arsav-brezel gant ar gouarnamant c'hall ha bet e oa bet o terc'hout e Bro-Saoz evit kenderc'hel ar stourm gant ar C'hallaoued Dieub renet gant ar jeneral Charles de Gaulle, oc'h implij an nom de guerre Leclerc evit ma chomje e surentez e familh kenkas ma vije e anv gwirion da vezañ lennet er paperioù. Kaset e oa bet en Afrika ar C'heheder C'hall, eno e oa deuet a-benn da gendrec'hiñ ar pennoù lec'hel da vont gant tu ar C'hallaoued Dieub. E penn an nerzhioù lu e Gabon, enebet ouzh ar pennoù a chome leal da c'houarnamant Vichy. Eus an Tchad e oa bet o sevel argadennoù war Libia italian. Goude ma vije bet aloubet Koufra gant e nerzhioù lu, en doa lakaet e soudarded da douiñ ar pezh a zo brudet hiziv evel Touadenn Koufra, ha touet o devoa kenderc'hel gant ar stourm betek ma vije savet o banniel war Iliz-veur Strasbourg. An nerzhioù renet gantañ, anvet L Force, o devoa stourmet e Libia e 1943, o devoa harpet Eizhvet lu pa oa o vont war-raok e Tunizia, ha kemeret o devoa perzh en dagadenn war al linenn Mareth. An nerzhioù L a oa bet troet goude-se en 2e Division Blindée, met an anv implijet a oa ar muiañ a oa An Divizion Leclerc. Stourmet eo bet ganto en Emgann Normandi, ha kemeret perzh e dieubidigezh Pariz ha Strasbourg.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ganet Philippe François Marie de Hauteclocque, aotreet e voe ouzhpennañ e lesanv brezel Leclerc d'e anv gwirion goude ar brezel.
* ↑ Gouarnamant ar Republik C'hall (17 a viz Du 1945). Dekred war kemm un anv (fr).
# Exmes

Exmes :
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan |
| Kod kumun | 61157 |
| Kod post | 61310 |
| Maer Amzer gefridi | Fernand Binet (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2022) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 145 m — brasañ 268 m |
| Gorread | 10,43 km² |
| kemmañ |
Exmes a oa ur gumun e Bro-C'hall, er rannvro Normandi, e departamant Orne, en arondisamant Argentan.

## Anv
### Stummoù skrivet

* Uxuma, Uxuno, Civitas Uxoma (sened-iliz 511)
* Uxominsis (Fortunatus, Vita St. Germani, 150, MGH, AA IV, 2)

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Exmes, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Trun e 1801.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Staget e voe kumunioù Chaufour ha Saint-Arnoult ouzh kumun Exmes e 1811.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas ugent gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,31 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas tri den eus ar gumun e 1940.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell.
* An iliz katolik.
* Ar chapel.
* Ar c'hastell.
* Iliz katolik Saint André.
* Chapel Saint Godegrand et Sainte Opportune.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost$^,$.

## Tud

An eskob kentañ a zo anvet Litardus (sened iliz Orlañs 511).

## Levrlennadur

* (fr)Nancy Gauthier ː Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. IX. Province ecclésiastique de Rouen (Lugdunensis Secunda). De Boccard. 1996

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Fel (Orne)

Fel :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Kod kumun | 61161 |
| Kod post | 61160 |
| Maer Amzer gefridi | Emmanuel Beltoise (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2022) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 98 m — brasañ 143 m |
| Gorread | 7,02 km² |
| kemmañ |
Fel a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Chambois, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Exmes e 1801.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas c'hwezek gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 7,17 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Lazhet e voe ur Rezistant er gumun gant an SSed d'an 3 a viz Mae 1944; mervel a reas ur gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Les Remises.
* Iliz katolik Saint Médard, luc’hskeudenn.,
* Lojeiz Les Remises.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gouffern en Auge

Gouffern en Auge :
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan |
| Kod kumun | 61474 |
| Kod post | 61310 |
| Maer Amzer gefridi | Philippe Toussaint 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Lec'hienn web | https://www.gouffernenauge.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 644 ann. (2022) |
| Stankter | 22 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ m — brasañ m |
| Gorread | 165,79 km² |
| kemmañ |
Gouffern en Auge zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e Kanton Argentan, en Arondisamant Argentan.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Orne emañ Gouffern en Auge.

## Istor
### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Armia Ludowa

Lu ar Bobl (poloneg: Armia Ludowa, berraet en AL) a oa un nerzh lu komunour partizan eus Strollad Polonat al Labourerien hag a oa oberiant e Polonia dalc'het e-kerzh an Eil Brezel-bed etre miz Genver ha miz Gouhere 1944. Krouet e oa bet war urzh ar C'huzul Stad Broadel (poloneg: Krajowa Rada Narodowa) soviedat evit stourm a-enep an Alamagn Nazi ha reiñ harp d'al Lu Ruz a-enep nerzhioù lu Alamagn e Polonia dalc'het.
An Armia Ludowa a oa bet savet diwar ar Gwardia Ludowa ("Gwarda ar Bobl") evit harpañ savidigezh ur gouarnamant komunour polonat tuet gant an URSS, ha gant an Nerzhioù Lu Broadel e oa bet o nac'hañ bezañ suj d'ar Gouarnamant Kuzh Polonat ha d'al Lu diabarzh (poloneg: Armia Krajowa). Kemeret en doa perzh e meur a emsavadeg ha roet en doa bet harp d'an argadennoù soviedel dre Bolonia a-bezh. An Armia Ludowa a oa deuet da vezañ ul lodenn eus al lu nevez-savet, Lu Poblek Polonia, eus Nerzhioù lu Polonia er Reter soviedel goude seizh miz oberiantiz.
An Armia Ludowa a oa bet roet dezhi ur statud harozel gant Republik Pobl Polonia en ur c'hwezhañ uhel an niver a stourmerien kement ha dreistelezh an obererezhioù sevenet gant ar strollad er propaganda e Polonia gomunour.
Abaoe kouezhadenn ar gomunouriezh e Polonia, an Armia Ludowa a seller outi evel ul luskad partizaned soviedat e-lec'h bezañ ul lodenn eus ar Rezistañs polonat dre ma oa suj d'an Unvaniezh soviedel a oa mestr war ar strollad de facto kement ha war e ziagentidi.
# Horizocerus

Horizocerus :
| Horizocerus hartlaubi, tresadenn gant Daniel Giraud Elliot. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Bucerotiformes |
| Kerentiad : | Bucerotidae |
| Anv skiantel ||
| Horizocerus Oberholser, 1899 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Horizocerus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963), ennañ kalaoed.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad kalaoed a ya d'ober ar genad :
* ar c'halao kabell gwenn (Horizocerus albocristatus)
** H. a. albocristatus ha macrourus,
* Horizocerus cassini,
* Horizocerus granti,
* Horizocerus hartlaubi.
O c'havout a reer en Afrika ar C'hornaoueg, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur

Bez' e oa ar spesad albocristatus er genad Tropicranus ha hartlaubi e hini Tockus kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucerotidae/Horizocerus (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Meurzh 2025).
* ↑ Juan-Carlos T. Gonzalez, Ben C. Sheldon, Nigel J. Collar & Joseph A. Tobias, A comprehensive molecular phylogeny for the hornbills (Aves: Bucerotidae), Molecular Phylogenetics and Evolution, miz C'hwevrer 2013, 67: 468–483.
# Gouarnamant Kuzh Polonat

Ar Gouarnamant Danzouar Polonat (poloneg: Polskie Państwo Podziemne), brudet ivez evel Gouarnamant Kuzh Polonat) a oa un aozadur politikel ha milourel savet gant unvaniezh an aozadurioù rezistañs e Polonia dalc'het hag a oa leal da c'houarnamant Republik Polonia e Londrez. Kentañ aozadurioù ar Stad danzouar a oa bet savet e devezhioù diwezhañ aloubadeg alaman ha soviedat Polonia, e fin miz Gwengolo 1939. Ar Stad kuzh a oa gwelet gant e harperien evel kendalc'h lezennel Republik Polonia (hag e ensavadurioù) a oa bet o stourm a-enep nerzhioù dalc'hidigezh ar vro: Alamagn Nazi hag an Unvaniezh Soviedel. Ar gouarnamant danzouar ne oa ket hepken o ren ar rezistañs armet, bez e oa ivez unan a rene ensavadurioù trevour, ar justis, an deskadurezh, ar sevenadur ha servijoù sokial.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://warsawinstitute.org/phenomenon-polish-underground-state/
# Kalao kabell gwenn

Kalao kabell gwenn :
| Horizocerus albocristatus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Bucerotiformes |
| Kerentiad : | Bucerotidae |
| Genad : | Horizocerus |
| Anv skiantel ||
| Horizocerus albocristatus (Cassin, 1848) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'halao kabell gwenn a zo ur spesad kalaoed, Horizocerus albocristatus (Tropicranus albocristatus kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Buceros albo-cristatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1848) gant an naturour stadunanat John Cassin (1813-1869).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika ar C'hornaoueg :
* Horizocerus albocristatus albocristatus : eus koadegi gleb Ginea da gornôg Aod an Olifant,
* H. a. macrourus : e reter Aod an Olifant ha Ghana.

## Liammoù diavaez

* (en) Horizocerus albocristatus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Horizocerus albocristatus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Horizocerus albocristatuss el lec'hienn Avibase.
# Horizocerus hartlaubi

Horizocerus hartlaubi :
| Horizocerus hartlaubi, treset gant Elliot. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Bucerotiformes |
| Kerentiad : | Bucerotidae |
| Genad : | Horizocerus |
| Anv skiantel ||
| Horizocerus hartlaubi (Gould, 1861) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Horizocerus hartlaubi (Tockus hartlaubi kent) a zo ur spesad kalaoed eus ar c'herentiad Bucerotidae.
Anvet e voe Toccus [sic] hartlaubi (kentanv) da gentañ-penn (e 1861) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881) : dougen a ra anv an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).

## Annez

Brosezat eo ar spesad en Afrika ar C'heheder.

## Liammoù diavaez

* (en) Horizocerus hartlaubi el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Horizocerus hartlaubi e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Heliactin

Heliactin :
| Timbr o tiskouez Heliactin bilophus, embannet gant Brazil e 1981. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Polytminae |
| Anv skiantel ||
| Heliactin Boie, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Heliactin a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## An anv

Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek ἥλῐος (hḗlĭos = heol e brezhoneg) hag ἀκτῑ́ν (aktī́n = bann e brezhoneg).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad evned-kelien er genad-mañ : Heliactin bilophus, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez The Helm Dictionary of Scientific Birds Names gant James A. Jobling.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochilidae/Heliactin (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Meurzh 2025).
# Nymphicus

Nymphicus :
| Nymphicus hollandicus, tresadenn gant Edward Lear. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Anv skiantel ||
| Nymphicus Wagler, 1832 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Nymphicus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaketoued, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad kaketoued er genad-mañ : Nymphicus hollandicus, brosezat en darn vrasañ eus Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cacatuidae/Nymphicus (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Meurzh 2025).
* ↑ War-bouez Tasmania