# Saig ar Go

Saig ar Go (Jean François Marie Le Goff er marilhoù-kêr), bet ganet d’ar 1añ a viz C’hwevrer 1893 e Plouider ha marvet d’an 19 a viz C’hwevrer 1956 e Plouneour-Traezh, a oa ur beleg katolik, ur person hag ur skrivagner brezhonek. Un emsaver breizhek e voe, pa 'c'h eas da sekretour ha besprezidant Unvaniez Yaouankiz Vreiz. Sevel a reas meur a varzhoneg, pezh-c'hoari ha pennad brezhonek.

## Buhez

Hag eñ emzivad ec'h eas da Gloerdi Bihan Kastell-Paol, hag e c’hellas mont war e studi e Ensavadur Itron Varia ar C’hreiz-kêr, er memes kêr. E Kloerdi Bras Kemper e krogas gant ar stummadur war ar velegiezh, met galvet e voe da soudard e 1914. Da rez is-letanant e pignas en 19vet rejimant troadegiezh p'en em ganne war talbennoù Maissin ha Charleroi, hag eñ gloazet eno. Roet e voe Kroaz ar Brezel ha Medalenn ar Soudarded dezhañ.
   Kerkent ha pare e teu en-dro war an talbenn, d'ar Gwener ? a viz Ebrel 1916, e Verdun, ur wech muioc'h eo meneget war rolloù a enor an 19vet. Kaset eo neuze da skol-ofisourien Issoudun, hag adarre e tistro d’an 19vet.
   – Per Denez : « Kanaouennoù war follennoù distag (a-douez paperioù Saig ar Go) », Hor Yezh niv. 229, Meurzh 2002.
Ur wezh disoudardet ec'h adkrogas gant e studi beleg e Kemper e 1919, hag, er bloaz-se, e roas e anv d’ar strollad emsaverien nevez, Unvaniez Yaouankiz Vreiz ; prezidant kentañ anezhi e voe da gentañ, besprezidant da c'houde. D’ar Sul 15 a viz Gouere 1923 e voe beleget gant an Aotrou Duparc. Da gure parrez Douarnenez e voe anvet e dibenn ar bloaz da vare emsavadeg ar pennoù-sardin. Eno e tiorroas oberoù parrez evel digeriñ ur patronaj nevez, krouiñ klub mell-droad Stella Maris ha Yaouankiz kristen ar mor. Broudañ a reas ar yaouankizoù war-zu ar feiz breizhek dre ur c'helc'h keltiek, An Erminig e anv ha gwelet e voe oc'h ober abadennoù e gouelioù ar Bleun-Brug. Gantañ e voe aozet gouel ar Bleun-Brug lidet e 1929 e Douarnenez. Hervez Per Denez e voe lamet e garg digantañ pa gave d'an eskob e oa re dost d'ar Bleun-Brug, met diwar ar mortuaj embannet gant an eskopti e komprener e c'hellas hegaziñ an eskopti gant e engouestl er Yaouankiz kristen labourer, ken e voe kaset da Skolaj Sant-Frañsez evel kelenner, e Lesneven, e 1934.
Enluet el lu gall en-dro e 1940 e voe prizoniet e Bro-Friz (Izelvroioù) ha kaset da gamp endrediñ an ofiserien, an Oflag IIIA, e Lückenwalde, 50 kilometr eus Berlin. Eno e voe strollet ar brizonidi vrezhon a-raok ma voe kinniget dezho distreiñ d'ar vro. E-pad ar mizioù bac'hañ ec'h aozas obererezhioù e brezhoneg. Goude bezañ bet kure-skoazeller e Mêlwenn ez eas da berson Kernevel e Mezheven 1942 en ur barrez ma oa kalz a dud digredenn. E 1951 e voe anvet da berson Plouneour-Traezh, nepell diouzh e lec'h ganedigezh ha poblet gant boazerien niverus an iliz-parrez. Krouiñ a reas kelaouennig ar barrez, Kannadig Plouneour-Traezh. Pa oa tomm ar soñj eus Mikael an Noblez eno e lakaas anezhañ evel ur patrom hag e soñje sevel ur pezh-c'hoari diwar-benn e vuhez. E dibenn 1955 e voe tizhet gant ur c'hleñved grevus hag e penn-kentañ C'hwevrer 1956 e c'houlennas ma vefe roet an nouenn dezhañ ha person-kanton Lesneven asambles gant personed all a zeuas d'e skoazellañ d'an 8 a viz C'hwevrer. Mervel a reas d'ar sul penn-sizhun, met etretant en doa-eñ kaset ur c'henavo d'an holl dre gannadig ar barrez.

## Selloù war hent ur beleg brezhoneger, helavar, gouiziek ha sokial

Er mortuaj embannet gant an eskopti e kaver daou goun eus e dremen e Kloerdi Bras Kemper : an den a veze kaset gant ar gloer da hanterouriñ gant an tad superior (rener ar c'hloerdi) hag ar studier difaezhus, ezel Kenvreuriez ar Brezoneg, da-heul Yann-Vari Perrot, a oa bet oberiant e-barzh ivez. Goude bezañ meulet e helavarded, e ouiziegezh war Breizh, e granded, e varregezh evit komz ouzh pep hini e klask saver ar mortuaj ; - ur F. G. bennak, e anv an eskob - ; displegañ perak e oa bet diskarget a-daol trumm eus e vikelded e 1934.
   Ar re baour e oa e lod. Pa oa gouest da sevel ur vouezh lemm er saloñsoù e voe techet da zaremprediñ al labourerien hag ar voraerien, gant ur galon gizidik ouzh ar re duet gant ar vizer... Sevel a reas raktresoù meurdezus. Ha war un ton re vras e klaske seveniñ e oberoù ? Pa ne veze ket nec'het gant muzuliañ an arc'hant morse, daoust hag-eñ e trese muioc'h a arlakadennoù eget traoù a c'helle mont da wir ?… Pe ken a-raok e amzer e voe an den ?
F. G., La Semaine religieuse de Quimper et Léon, 1956, p. p. 459‐461;474‐477. Pouezañ a ra ar c'hanmeuler war an abegoù o tennañ d'ar c'hudennoù sokial dre ma vije bet Saig ar Go re dost ouzh an dud vunut, hag a-hend-all e ra meneg eus e emzalc'h vreizhek. Per Denez, a rae anv eus "e galvidigezh vreizhek" (vocation bretonne) hag a c'houlakae e oa bet tennet eus an dra-se an abeg da zilec'hiañ anezhañ. Bezet pe vezet, gant Adolphe Duparc e voe roet ar c'hastiz nebeut amzer goude ma voe kaset Yann-Vari Perrot da berson ar barrez digristenañ en eskopti, Skrigneg. Hag ar memes eskob a fizias e Saig ar Go personiezh Kernevel, ur barrez na brasoc'h, na troet muioc'h ouzh ar feiz kennebeut. Goude marv Adolphe Duparc e 1946 e voe aesoc'h da Saig ar Go sevel darempredoù gant ar Bleun-Brug, pa roas div destenn vrezhonek d'ar c'helaouennoù Kroaz Breiz ha Bleun-Brug.

## Filmañ Salaun ar Foll e 1953

E 1953 e skoazellas ar vreudeur Kaouisin da gavout 300 ledc'hoarier, pa oant o filmañ Mister ar Folgoad er Folgoad ha tro-war-dro.

## Embannadennoù
### Levrioù

* Bokedig Sant Telo, Kemper, 1950. Barzhonegoù
* An ed e bleuñv, Kemper. Pezh-c'hoari
* Sant Herve. Pezh-c'hoari savet da-geñver Gouel ar Bleun-Brug Lokournan, e 1954.
* Mervel da vevañ
* Pedomp, teskad kantikoù evit Yaouankiz kristen ar maezioù.

### Pennadoù

* "Istor bleiz Sant Herve". E-barzh Kroaz Breiz, niv. 23-24, 1950.
* "Kalon S. Erwan". E-barzh Bleun-Brug, niv. 45, 1952.

### Troidigezh

* François Cornou, Etre dent ar rod, troidigezh eus L'engrenage.

### Dalif

* "Un torkad barzhonegoù". E-barzh Al Liamm, niv. 73, 1959.
* "Diskuiz". E-barzh Lizeriou Breuriez ar Feiz, niv. 684, 1987. Barzhoneg.

## Enorioù

* Kroaz-brezel gant tri meneg
* Marc'heg al Lejion a enor (1921)

## Levrlennadur

* Mortuaj Jean-François Le Goff. E-barzh Semaine religieuse de Quimper et Léon, 1956, p. 157 (lakaet enlinenn gant[Levraoueg Eskopti Kemper ha Leon. Brassellet d'ar 16 a viz Kerzu 2024).
* Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien, Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad : Le Goff, (Jean) François, Marie.
* Per Denez, « Kanaouennoù war follennoù distag (a-douez paperioù Saig ar Go) ». E-barzh Hor Yezh, niv. 229, Meuzh 2002. Digoret ar pennad gant buhezskrid Saig ar Go.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Jeunesse maritime chrétienne.
* ↑ Er pennad meneget e skriv e oa deuet Saig ar Go betek Treboull evit lidañ dimeziñ anezhañ gant ur plac'h eus Douarnenez.
* ↑ [https://www.ouest-france.fr/bretagne/landerneau-29800/le-folgoet-le-film-qui-mobilise-la-population-locale-5158417 "Le Folgoët : le film qui a mobilisé la population locale". E-barzh Ouest-France, 27 Gouere 2017. Brassellet d'an 15 a viz Kerzu 2024.