OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Duged Mantova

Dugelezh Mantova, anezhi ur stad vihan e ledenez Italia, a voe un aotrouniezh adalek 1276, savet da markizelezh en 1433, ha dugelezh adalek 1530.
En 1708 e voe staget Dugelezh Mantova ouzh Dugelezh Milano goude aloubadeg armeoù an Impalaer Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel, e-pad brezel-hêrezh Spagn .

## Aotrouien Mantova
### Tiegezh Bonacolsi (1276-1328)

* 1276-1291 : Pinamonte
* 1291-1299 : e vab Bardellone,
* 1299-1309 : Guido, niz da Vardellone
* 1309-1328 : Rinaldo, il Passerino, breur dezhañ

### Kabitened ar Bobl

| 1328-1360 | Luigi Gonzaga | (1268-1360) |
| 1360-1369 | Guido Gonzaga | (1290-1369) |
| 1369-1382 | e vab Ludovico II Gonzaga | (1334-1382) |
| 1382-1407 | Francesco Iañ Gonzaga, mab da Ludovico II | (1366-1407) |
| 1407-1433 | Gian Francesco Gonzaga markiz Mantova adal 1433 (1395-1444), mab da Francesco |

## Markizien Mantova
### Tiegezh Gonzaga (1433-1530)

| 1433-1444 | Gianfrancesco Iañ Gonzaga a oa bet aotrou Mantova betek 1433 | (1395-1444) |
| 1444-1478 | Ludovico II Gonzaga, mab da Gianfrancesco | (1412-1478) |
| 1478-1484 | Federico Iañ Gonzaga, lesanvet "an Tort, mab da Ludovico III | (1441-1484) |
| 1484-1519 | Francesco II Gonzaga, mab da Federico Iañ | (1466-1519) |
| 1519-1530 | Federico II Gonzaga dal 1530, mab da Francesco II | (1500-1540) |

## Duged Mantova

Dont a reas Duged Mantova da vout Markizien Montferrato adalek 1536, gant eured Federico II Gonzaga, ha Duged Montferrato adalek 1574.

### Tiegezh Gonzaga (1530-1627)

| 1530-1540 | Federico II Gonzaga a oa bet markiz Mantova betek 1530 | (1500-1540) |
| 1540-1550 | Francesco III Gonzaga, mab da Federico II | (1533-1550) |
| 1550-1587 | Guglielmo Gonzaga, breur da Francesco III | (1538-1587) |
| 1587-1612 | Vincenzo Iañ Gonzaga, mab da Guglielmo | (1562-1612) |
| 1612 | Francesco IV Gonzaga, mab da Vincenzo Iañ | (1586-1612) |
| 1612-1626 | Ferdinando Gonzaga, breur da Francesco | (1587-1626) |
| 1626-1627 | Vincenzo II Gonzaga, breur da Ferdinando | (1594-1627) |
En 1627 e tibabas Vincenzo II envel Carlo Iañ da bennhêr, met adal 1627 betek 1631 e voe aloubet an dugelezh gant Savoia.

### Tiegezh Gonzaga-Nevers (1627-1708)

* 1627-1637 : Carlo Iañ Mantova (1580-1637), mab-bihan da Federico II Gonzaga
* 1637-1665 : Carlo II (1629-1665), mab-bihan da Carlo Iañ.
* 1665-1708 : Carlo III Ferdinand (1652-1708), mab da Carlo II.
En 1708 e voe staget dugelezh Mantova ouzh dugelezh Milano.

## Poltredoù

* Federico II gant Tizian, 1525
* Eleonora di Mantova, merc'h da Francesco II Gonzaga gant Tizian, 1538
* Palez Duged Mantova

## Liammmoù diavaez

* (it) Digilander.libero.it : I Gonzaga di Mantova
# Bridgeport

Bridgeport zo un anv-lec'h saoznek e Kanada ha SUA.

## Lec'hioù
### Kanada

* Bridgeport, Nova Scotia

### Stadoù-Unanet

* Bridgeport, Alabama
* Bridgeport, California, in Mono County
* Bridgeport, Mariposa County, California
* Bridgeport, Nevada County, California
* Bridgeport (Connecticut),
* Bridgeport, Illinois
* Bridgeport Township, Lawrence County, Illinois
* Bridgeport, Kansas
* Bridgeport, Kentucky
* Bridgeport, Michigan
* Bridgeport Charter Township, Michigan
* Bridgeport, Nebraska
* Bridgeport, New Jersey
* Bridgeport, New York
* Bridgeport, Ohio
* Bridgeport, Union County, Ohio
* Bridgeport, Oklahoma
* Bridgeport, Pennsylvania
* Bridgeport, Texas
* Bridgeport, Utah
* Bridgeport, Washington
* Bridgeport, West Virginia
* Bridgeport, Wisconsin

## Pennad kar

* Bridport
# Las Cruces

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Las Cruces zo un anv-lec'h spagnolek, hag a dalv kement hag ar c'hroazioù.

## Lec'hioù
### Chile

* Las Cruces (Chile) e Rannvro Valparaíso

### Costa Rica

* Jardín Botánico Wilson y Estación Biológica Las Cruces, liorzh plantoù e proviñs Puntarenas

### Guatemala

* Las Cruces e departamant Petén

### Spagn

* Villanueva de las Cruces e proviñs Huelva
* Paraje de Las Cruces, e Villena, e proviñs Alicante,
* Dolmen del Prado de las Cruces, e proviñs Ávila

### Stadoù-Unanet

* Las Cruces (Kalifornia)
* Las Cruces (New Mexico), eil kêr vrasañ stad New Mexico

## Traoù all

* Fiesta de las Cruces, pe Cruz de Mayo, gouel er broioù spagnolek d'an 3 a viz Mae.
* Emgann Monte de las Cruces, un emgann entre Mec'hiko ha Spagn e 1810.
* Las cruces sobre el agua, romant gant ar skrivagner ekwadorat Joaquín Gallegos Lara.

## Pennadoù kar

* Cruces
* Cruz
# Rock City Guards

Ar Rock City Guards a oa ur batailhon bezen savet e Nashville, Tennessee e 1860 a-raok ma voe kroget Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. 327 den a oa emezelet a youl vat en aozadur; en o zouez e oa George Maney, hag a voe kabiten. Bez e oa ivez an alvokad Thomas H. Malone, a voe letanant; Charles Todd Quintard, evel aluzener.

## Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika

E Mae 1861 an unvez, savet gant teir gompagnunezh, a oa bet lakaet e servij Lu Stadoù Kengevreet Amerika. Ul lodenn e oa deuet da vezañ ar 1st Tennessee Infantry Regiment hag ul lodenn all an 27th Tennessee Infantry. George Maney a oa bet lakaet da goronal. Ar rejimant en devoe servijet a-hed ar brezel diabarzh stadunanat. Unan eus ar bannieloù brezel implijet gant ar vezen Rock City Guards a gaver hiziv-an-deiz en Tennessee State Museum.

## Gwelet ivez

* 1st Tennessee Infantry Regiment

## Liammoù diavez

* (en) Istor ar Rock City Guards
# Sankenn Sant-Nazer

* Plakenn ar re varv, milourion ha tud nann-soudard, eus Talbenn ar Gwilen, e Marzhan.
* Monumant kodianidigezh an Alamaned e Bolvronn.
Sankenn Sant-Nazer, pe enserradenn Sant-Nazer, pe Chakod Sant-Nazer, a oa un dachenn bet dalc'het gant armeoù Alamagn betek diwezh an Eil Brezel-bed, en-dro da gêr Sant-Nazer. Dalc'het e oa bet gant an Alamaned evit gallout mirout an diazlec'h listri-spluj. Da un eur goude merenn d'an 8 a viz Mae 1945, e ti Francis Moisan e Les Sables e Kordevez, e oa bet sinet kodianañ an Alamaned a oa o terc'hel Sankenn Sant-Nazer. En em rentañ a rejont e Bolvronn d'an 11 a viz Mae.

## Post

* Derc'hel a reas ar post gall da labourat er sankenn.

## Gwelet ivez

* Sankenn Brest
* Sankenn an Oriant

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, 2012
* ↑ Pêr Drezen, GeriaouEGI, TES, 2007
* ↑ Istor Breizh, L. Elegoet, TES, 1998
# Aix

    Evit implijoù all, gwelet Aix (disheñvelout).
Aix :
| Aix galericulata, tresadenn (1919) gant C. G. Finch-Davies. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Aix Boie, 1828 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Aix a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ houidi, krouet e 1828 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù

Daou spesad houidi a ya d'ober ar genad :
* an houad mandarin (Aix galericulata),
* an houad Carolina (Aix sponsa).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Aix (lennet e-barzh d'an 20 a viz C'hwevrer 2025).
# Heinkel He 113

An Heinkel He 113 a oa ur c'harr-nij emgann faltazius alaman eus an Eil Brezel-bed. Ijinet hag implijet e oa bet evit ar propaganda ha marteze ivez evel obererezh digelaouiñ.

## Diorroadur

E 1940, Ministr ar Propaganda Nazi, Joseph Goebbels, en doa graet brud war ur c'harr-nij chase nevez a oa erruet e servij al Luftwaffe. Ar steuñv a oa bet tennañ poltredoù eus an Heinkel He 100 D-1s war meur a bazenn nij dre Alamagn, bewech gant livadurioù disheñvel evit ober evel ma vije meur a skouadrenn-nij oc'h implij ar c'hirri-nij faltazius.
Ar skeudennoù a oa bet embannet er c'heleier gant an anv He 113, a-wechoù embannet evel bezañ ur c'harr-nij stourm noz (en desped da vezañ dafaret memes gant gouleier pradañ).
# Brezelioù amerindian

Ar Brezelioù amerindian (saozneg: American Indian Wars) anvet ivez Brezel an harzoù amerikan (saozneg: American Frontier Wars) pe simplaet e Brezelioù indian (saozneg: Indian Wars), a oa bet un hollad stourmoù kaset e Norzhamerika e dibenn an XVIIIvet kantved hag en XIXvet kantved etre trevadennerien Europa da gentañ ha stadoù savet gante goude (Stadoù-Unanet Amerika dreist-holl, hag un tamm gant Stadoù Kengevreet Amerika ha Republik Texas) a-enep pobloù Amerindianed.

## Istor

Ar brezelioù lies-se a zo bet meur a abeg dezho. An hini diazez e oa c'hoant an drevadennerien pe ar gouarnamantoù da aloubiñ douaroù pobloù amerindian. Ar galloudoù europat, harpet gant an trevadennoù lec'hel, o doa klasket sikour meuriadoù amerindian, pe evit stourm a-enep meuriadoù all, pe evit stourm a-enep trevadennerien europat all. Goude an Dispac'h amerikan, meur a stourm lec'hel a oa bet e stadoù pe rannvroioù, ha darn anezhe a oa awenet gant sinkan war perc'henniñ an douar-mañ-douar ha penaos o implij. Ul lodenn anezho a oa bet ivez kelc'hioù feulster gant digolloù.
Gant ma oa an drevadennerien amerikan oc'h en em ledañ e kornôg an Trizek trevadenn, ha goude-se Stadoù-Unanet Amerika goude 1780, stourmoù armet a greskas a-fed niver a dud engouestlet, padelezh, ha feulster etre an difraosterien hag ar meuriadoù amerindian. Ar gwashañ mare a oa bet e-kerzh ha goude brezel 1812, pa oa bet daou gengevread Amerindianed er Midwest ha Su ar Stadoù-Unanet o stourm a-enep ar Stadunaniz hag o koll. Sioulaet e oa bet ar stourmoù etre trevadennerien hag Amerindianed, ha klasket e oa bet marc'hata ha sinañ skrid-emglevioù etre ar gouarnamant kevredadel ha meuriadoù resis. En gwirionez, an disoc'h a oa tost ar memes hini bepred : rediet e oa an Ameridianed da werzhañ pe da reiñ douaroù d'ar Stadoù-Unanet. Ouzhpenn-se e oa ral ma vije doujet ouzh ar skridemglevioù, hag alies e vezent freuzet hep kelaouiñ an Amerindianed.

### Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika

A bep tu e oa bet Amerindianed o stourm e-kerzh ar brezel-diabarzh. Ar muiañ niver a oa bet o stourm e tu ar C'hengevread dre ma oa bet prometet dezho ur Stad amerindian dieub kevredet. Stand Watie en doa tizhet ar renk a jeneral brigadenn er Su.

## Darvoudoù

* Brezel Pontiac (1763-1766)
* Lazhadeg Sand Creek (1864)
* Brezel Red Cloud (1866-1868)
* Emgann Little Big Horn (1876)

## Tud
### Amerindianed

* Tecumseh
* Pontiac
* Cochise
* Red Cloud
* Crazy Horse
* Sitting Bull
* Geronimo

### Trevadennerien ha Stadunaniz

* George Crook
* George Armstrong Custer
* Charles B. Gatewood

## Filmoù ha stiradoù

* Soldier blue (1970)
* Dances with Wolves (1990)
* The last of the Mohicans (1992)
* Geronimo (1993)
* American Primeval (2025)

## Levrlennadur

* (fr) THEVENIN René, COZE Paul, Moeurs et histoire des Indiens d'Amérique du Nord, Payot, 1928
* (fr) WILSON James, La terre pleurera, Une histoire de l'Amérique indienne, Albin Michel, 2002, 521 p., ISBN 2226134069
* (fr) VILLERBU Soazig, Nouvelle histoire de l'Ouest, Canada, États-Unis, Mexique, Passés/composés, 2023, 414 p. ISBN 9782379338083
# Red Cloud

Red Cloud, pe e lakotaeg Maȟpíya Lúta (Koumoulenn Ruz), ganet e 1822 e trowardroioù kêr North Platte a-vremañ (Nebraska, Stadoù-Unanet Amerika) ha marvet d'an 10 a viz Kerzu 1909 e mirva Pine Ridge (South Dakota), a oa ur penn Oglala, unan eus seizh meuriad ar bobl Siou Lakota. Kemer a reas penn un emglev etre Sioued, Cheyened hag Arapahoed adalek 1866 evit kas ur brezel a-enep arme ar Stadoù-Unanet. Echuiñ a reas gant eil feur-emglev Fort Laramie e 1868, hag a anaveze e oa ar Sioued mistri war un dachenn vras, enni ar Black Hills.

## Pennad kar

* Brezelioù amerindian
# Klasoù azasadus

Meizad pedagogel ar « c'hlasoù azasadus» zo bet savet e Bro-C'hall abaoe 2017. E Norzh Amerika e oa bet ganet. Ar c'hlasoù gwevn-se a aesa al labour stroll, an emrended hag ar c'henlabour etre ar skolidi.
Gallout a ra ar skolidi dibab e pelec'h e fell dezhe labourat er c'hlas. Ar skolidi a c'hall choaz ivez o labour. Ar c'helenner a sav ur steuñv labour ennañ jedoniezh, Istor pe galleg da skouer, hag a vez heuliet gant ar skolidi bemdez.
Ar re o deus echuet da gentañ a c'hall deraouiñ da reizhañ o labour gant gourizoù liveoù. Ar c'helenner a chom e-kichen ar skolidi evit sikour dezhe pe respont d'o goulennoù. Ar c'hlas a vez aozet evit kinnig traoù disheñvel da zeskiñ. An annez labour a vez azasaet ouzh pep skoliad.
Ar pep pouezusañ eo lakaat ar sal-glas de vezañ degemerusoc'h evito.

## Daveoù

* (fr) Académie de Normandie, fiche connaissance : "les classes flexibles".
# Jericho 941

Ar Jericho 941 zo ur bistolenn damaotomatek produet adalek 1990 gant Israel Military Industries (bremañ Israel Weapon Industries) en Israel. Dont a ra hec'h anv eus an daou vunision implijet e stummoù kentañ an arm, an 9 mm Parabellum hag an .41 AE. Ijinet e voe evit ezhommoù Tsahal, a felle dezhi kaout un arm-dorn standart hepken e plas ar re lies implijet betek-neuze, CZ 75, Tanfoglio T95 pe Colt M1911 en o zouez. Produet e vez en Israel, hag e uzin IWI US e Middletown (Pennsylvania) abaoe 2018.
Implijet e vez gant armeoù meur a vro evel India, Jorjia ha Su Korea. Gwerzhet eo bet war ar marc'had sivil dindan meur a anv, er Stadoù-Unanet dreist-holl, en o zouez Baby Eagle, Baby Desert Eagle, pe Desert Eagle, pa glaske he froduer tennañ gounid eus brud an Desert Eagle er vro-se, daoust d'an div bistolenn bezañ disheñvel.

## Deskrivadur

Awenet eo ar Jericho 941 gant an Tanfoglio T95 italian, a oa deveret hec'h-unan eus ar CZ 75 tchek. Ur bistolenn dezhi ur blatinenn un-ober ha daou-ober eo, gant ur sistemm tennata dre argil berr. E dir e oa he stummoù kentañ, met hiziv e kaver reoù savet e polimer ivez. Ul loc'henn-dizarmiñ a zo war stummoù zo. Gellet a ra an arm bezañ kambret evit ar .45 ACP hag an .40 S&W bremañ, ha dilezet eo bet an .41 AE gant ar broduerien. Pourvezet eo gant kargerioù fiñv dezhe div golonenn, disheñvel o endalc'hoù diouzh kalibr ar munisionoù. Disheñvel eo ar stummoù produet hiziv diouzh o danvez (dir pe polimer), o c'halibr, hag o sistem surentez.

## Daveennoù

* ↑ (en) SEARSON Mike, The IMI Jericho 941, Gun Mag Warehouse, 28/08/2023 (lennet d'an 22/01/2024)
* ↑ (en) SAGI Guy J., IWI's Jericho 941: Alive And Well, American Rifleman, 09/03/2022 (lennet d'an 22/01/2025)
* ↑ (en) POPENKER Maxim, Jericho 941, Modern Firearms (lennet d'an 22/01/2025)
* ↑ (en) IWI Jericho war lec'hienn an embregerezh (lennet d'an 22/01/2025)
# 5,8 × 42 mm

Ar 5,8 × 42 mm zo ur munision savet er bloavezhioù 1980 e Republik Pobl Sina ha deuet da vezañ kartouchenn standart armoù-skoaz arme ar vro abaoe kreiz ar bloavezhioù 1990.

## Istor

Goude brezel Viêt Nam e voe choazet kalibroù armoù-skoaz bihanoc'h evit na oant a-raok, gant broioù AFNA (5,56 × 45 mm) ha Pakt Varsovia (5,45 × 39 mm M74). Arme Sina a aozas e 1971 e Beijing un emvod anvet Kendiviz 713 evit boulc'hañ al labour war ur munision etre nevez. Ret e voe gortoz dibenn an Dispac'h Sevenadurel da vat evit ma vije asantet e 1979 kalibr (5,8 mm) ha hirder douilhez (42 mm) ar gartouchenn nevez. E 1987 e voe kaset ar programm-sevel da benn ha produet ar munision dindan an anv DBP-87.
Implijet e voe da gentañ en arme er fuzuilh-arsailh QBZ-87 adkambret. Adalek 1995 e voe lakaet e servij ar rummad fuzuilhoù bullpup QBZ-95 savet da vat evit ar gartouchenn nevez. Ar rummad armoù-skoaz QBZ-191 implijet abaoe 2019 a ra gant ar memes munision, en ur stumm gwellaet hervez gouarnamant ar vro.
Stummoù disheñvel eus ar munision zo bet kinniget, hervez e implij. Ar stumm DBP-10 (2010) a oa unan hollvedel tonket da gemer plas an holl re all. E stumm diwezhañ, an DBP-191, zo bet savet evit ar rummad fuzuilhoù-arsailh nevez QBZ-191. Hervez amprouennoù eo uhel a-walc'h e c'halloud-toullañ, met izeloc'h kalite e vannouriezh dibenn evit ar munisionoù eus ar memes doare implijet e armeoù AFNA pe Rusia.

## Daveennoù

* 1 2 3 (en) FORTIER David, DBP87 5.8x42mm: China's High-Velocity Cartridge, Guns & Ammo, 29/11/2017 (lennet d'an 22/01/2025)
* ↑ (en) POPENKER Maxim, 5.8×42 DAP-87 DPB-10, Modern Firearms (lennet d'an 22/01/2025)
* ↑ (es) 5,8 x 42 Chinese Assault rifle, Municion.org (lennet d'an 22/01/2025)
# Delaware County (Oklahoma)

Kontelezh Delaware (saozneg: Delaware County) zo ur gontelezh lec'hiet e Stad stadunanat Oklahoma. E 2020 e oa istimet e oa 40 397 den o vevañ eno. Sez ar gontelezh a zo e Jay. Ar gontelezh a zo anvet diwar an Amerindianed Delaware, o doa savet ur gêriadenn eno a-raok ma vije rediet ar Cherokeed d'ober o annez en un Tiriad Indian er bloavezhioù 1830. Delaware County a zo bet krouet en ur mod ofisiel e 1907. A-raok bezañ Kontelezh Delaware, ul lodenn vras eus an tiriad a oa anvet Delaware District of the Cherokee Nation. Hiziv, kontelezh Delaware a gendalc'h da vezañ anvet Distrig Delaware gant an Nasion Cherokee.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Delaware County, Oklahoma. United States Census Bureau.
* ↑ Find a County. National Association of Counties.
# Norinco

Norinco, pe en ur mod ofisiel e saozneg China North Industries Group Corporation Limited, anavezet e Sina dindan an anv 中国兵器工业集团有限公司 (China Ordnance Industries Group Corporation Limited) zo un embregerezh-stad sinaat krouet e 1980 dindan aotrouniezh Kuzul-stad Republik Pobl Sina, dezhañ e bal sevel ha produiñ madoù evit arme ar vro, war tachennoù liesseurt evel an armoù-tan, ar gimiezh, an ijinerezh elektronek pe an aveadurioù ponner. An eil strollad brasañ eo e Sina en industriezh an difenn hag an armerezh.
E 2002 e oa e fredoù tost da 520 miliard a yuanoù, hag implijout a rae 220.000 den en un 50 skourr bennak. Er 146vet plas eus ar Global Top 500 Enterprises e oa, ennañ renket embregerezhioù ar bed hervez o c'hengreadur.

## Daveennoù

* ↑ (en) Brief of NORINCO GROUP war lec'hienn Norinco (lennet d'an 22/01/2025)
# Jean-François Kahn

Jean-François Kahn, ganet d'an 12 a viz Even 1938 e Viroflay (Seine-et-Oise) hag aet d'an Anaon d'an 23 a viz Genver 2025, a oa ur c'hazetenner hag ur skridarnodour gall.
Krouet en doa e 1984 L'Événement du jeudi hag e 1997 ar sizhunieg kelaouiñ Marianne, hag ar rener anezhi e oa bet betek 2007.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Le Point
# Batailhon Osage

Ar Batailhon Osage (saozneg: Osage Battalion) a oa un unvez amerindian eus Lu Stadoù Kengevreet Amerika. Tutaet e oant bet er bobl Osage, memes ma oa bet rannet e daou ar meuriad etre an Unvaniezh hag ar C'hengevread. Biken ne oa bet tizhet ar 500 den evit sevel un unvez leun. E penn-kentañ 1863, peder c'hompagnunezh, 200 den en holl, a oa o servij dindan urzhioù ar jeneral brigadenn Douglas H. Cooper en Departamant Trans-Mississippi. E 1864 e oa bet kaset an unvez d'ar 1añ Brigadenn marc'hegiezh indian renet gant ar jeneral brigadenn Stand Watie, ha stourmet e oa bet ganto dindan e urzhioù en Eil emgann Cabin Creek d'an 19 a viz Gwengolo 1864. Ar batailhon a oa kodianet gant nerzhioù an Unvaniezh d'an 23 a viz Even 1865, ar pezh a ra anezhañ unan eus an nerzhioù Kengevreet diwezhañ o kodianañ.
# Army of the Trans-Mississippi

Lu an Treuz-Mississippi a oa bet unan eus an armeoù Kengevreet eus Departamant an Treuz-Mississippi e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Bet e oa an armead Kengevreet diwezhañ o kodianañ, ar pezh a oa bet graet d'ar 26 a viz Mae 1865, dres ur miz goude hini ar jeneral Johnston hag a oa bet o kodianañ e reter ar Stadoù-Unanet.

## Aozadur

* Trans-Mississippi Army, I Corps (lec'h penn en Shreveport, Departamant Louisiana)
       Korfad aozet dindan urzh Simon Bolivar Buckner
* Trans-Mississippi Army, II Corps (Departamant Arkansas ha Missouri)
       Korfad aozet d'ar 4 a viz Eost 1864, dindan urzhioù John B. Magruder.
* Trans-Mississippi Army, III Corps (lec'h penn e Galveston, Departamant Texas)
       Korfad aozet d'ar 4 a viz Eost 1864, dindan urzhioù John George Walker.
* Trans-Mississippi Army, Cavalry Corps
       Korfad aozet d'ar 4 a viz Eost 1864, dindan urzhioù Sterling Price.
* Trans-Mississippi Army, Reserve Corps
       Korfad adarmead savet d'an 10 a viz Gwengolo 1864, evel harp da lu an Trans-Mississippi.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (1992) Joseph E. Johnston: A Civil War Biography. New York : W. W. Norton. ISBN 9780393311303.
# Simon Bolivar Buckner, Sr.

Simon Bolivar Buckner, ganet d'ar 1añ a viz Ebrel 1823 hag aet da Anaon d'an 8 a viz Genver 1914, a oa ur soudard stadunanat hag ur politikour a stourmas en United States Army e-pad ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet hag e Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad ar Brezel diabarzh stadunanat. Tregontvet gouarnour Kentucky e voe ivez.
# Harz-tennañ

A harz-tennañ, harz-tennadeg pe treverz a c’hell degas un arsav amzeriat d'ur brezel gant ma'z eus bet savet un emglev etre an div gostezenn evit ma vo lakaet a-ispilh oberoù argadiñ, hag e c’hell bezañ staliet, koulz etre oberourien a-berzh Stad hag etre tud hep kefridi ofisiel.

## Amveziadoù hollek

Ne c’hell ket an harz-tennañ c’hoarvezout hep m’o defe an emgannerien kavet tu da sevel etredivizoù, pe war-eeun, pe dre hanterouriezh tud a vez gwelet evel neptu. Gwezhall e veze tud a relijion o kinnig an hanterouriezh peurvuiañ, hag e kinnigent azeulvaoù evit eskemm war amveziadoù an harz-tennañ. Aozadurioù dreiststadel, evel an Aozadur ar Broadoù Unanet pe ar Groaz Ruz, pe stadoù neptuek, a c’hell kinnig ur bod evit an divizoù hiziv. Bez ez eus harzoù-tennañ amzeriat gant un termen rakjedet ha reoù all didermen, koulskoude pa'z eo an harz-tennañ un arsav d’an emgann, n’eo ket ken solut hag un arsav-brezel a ya da embann ez eo echu ar brezel ent-furmel.
Depant a ra padusted an harz-tennañ eus an disentezioù aprouet : daoust hag-eñ e saver un takad disoudard, emdennadenn ar bagadoù soudarded, gwarantoù un trede perzh, ezezhiadur an arsav gant arsellerien, treugennadoù evit herzel ouzh droukdegouezhioù diratozh.

## Notennoù

* ↑ Dre astenn-ster e vez implijet treverz evit ehanoù e-kreiz taladurioù a-bep seurt.
# Smith & Wesson SW22 Victory

Ar Smith & Wesson SW22 Victory zo ur bistolenn damaotomatek e dir disvergl, kambret e .22 Long Rifle, ha produet gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson abaoe 2015. Ur blatinenn un-ober zo dezhi, ha mont a ra en-dro gant ur sistem argil berr. Pourveziet eo gant ur c'harger 10 kartouchenn. He c'houch a zo reoliek. Gwerzhet e vez gant kanolioù 5,5 pe 6 meutad. Savet eo bet evit ar sportoù tennañ dudi pe ar plinking. Un arm marc'hadmat eo, savet evit keveziñ ouzh ar Browning Buck Mark pe ar Ruger Standard.
Dave a ra hec'h anv d'ar revolver Smith & Wesson Model 10, a voe produet dindan an anv Victory Model e-pad an Eil Brezel-bed.

## Daveennoù

* ↑ (en) SW22 Victory Target Model, an affordable target shooting pistol, All4Shooters, 17/04/2018 (lennet d'an 23/01/2025)
* ↑ (en) Pajenn an SW22 Victory war lec'hienn Smith & Wesson (lennet d'an 23/01/2025)
# Copperheads

Er bloavezhioù 1860, ar Copperheads, lesanvet ivez Demokrated peoc'hus (saozneg: Peace Democrats,) a oa ul luskad eus ar Strollad Demokratel war tiriad an Unvaniezh a oa enebet ouzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika ha goulenn a raent un emvod peoc'h diouzhtu gant ar re Kengevreet.
Ar Republikaned a oa kroget d'ober "Copperheads" (sarpant penn kouevr) eus an Demokrated enebet ouzh ar brezel, diwar anv an Agkistrodon contortrix, ur spesad naered binimus ha dañjerus. An Demokrated-se o doa kroget da implij al lesanv "head" evel un arouez a frankiz. En tu all an Demokrated a oa a-du gant ar brezel a veze graet War Democrats anezho. Ar Copperheads o devoa daou ezel eus ar C'hongress eus Ohio: Clement L. Vallandigham hag Alexander Long. Ar Republikaned a dage anezho oc'h implij an abeg a dreitouriezh betek barnañ lod e 1864.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Weber, Jennifer L. (2006). Copperheads: The Rise and Fall of Lincoln's Opponents in the North. Oxford : Oxford University Press. 1 p. ISBN 1429420448. OCLC 76960635.
* ↑ Benjamin P. Thomas, Abraham Lincoln: A Biography (1952) p. 377.
* ↑ Wertheim, (1989).