OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Izelvroeg

An izelvroeg, pe nederlandeg (diwar an anv izelvroek nederlands), pe hollandeg (diwar an anv galleg) eo yezh ofisiel an Izelvroioù ha hini un toulladig Stadoù bet en o dalc'h, evel Surinam, an Antilhez Nederlandat, Aruba. Ur yezh ofisiel eo ivez e Belgia, hag unan eus yezhoù ofisiel Unaniezh Europa.
Komzet e vez ivez e norzh Frañs, er vro anvet Flandrez an Arvor pe Westhoek.

## Gerdarzh

Savet eo an anv izelvroeg diwar anv an Izelvroioù, ha nederlandeg diwar anv Nederland, a zo anv izelvroek an Izelvroioù. E brezhoneg e c’heller kavout ivez hollandeg, abalamour d'ar c'hemmesk graet e galleg etre ar vro a-bezh, an Izelvroioù, hag ur broviñs anezhi, proviñs Holland (gwelout Rouantelezh Holland, krouet gant Napoleon evit e vreur). Un anv all a gaver c’hoazh, e skridoù brezhonek gwechall, evit ar yezh-se a-wechoù : flamancqaich, flamankeg pe flamanteg pe flamantach ; war skouer ar pezh a veze lavaret e galleg gwechall (flamand).

## Yezh ar sinoù

* Ar re vouzar a ra gant Yezh ar Sinoù Izelvroek.
* ↑ izelvroeg /izɛlˈvroːek/ h.g. S.o. nederlandeg, Geriadur brezhoneg An Here, 2001, pajenn 649b.
* ↑ E Geriadur Hemon-Huon e 1993 hag e Geriadur Al Liamm, 2014.
* ↑ Termofis ; nederlandeg eo ivez e roll brezhonek ar yezhoù e Wikipedia.
* ↑ E Geriadur Vallée, p. 362. E Geriadur Hemon-Huon e 1993. Diwar an anv gallek hollandais, implijet dre fazi.
* ↑ Geriadur Gregor, p. 561.
* ↑ Geriadur Vallée, p. 307.
# Lauw (Elzas)

Lauw zo ur gumun eus Elzas, e Kanton Masevaux, en arondisamant Thann-Gebweiler, e Haut-Rhin.

## Gerdarzh

Dont a ra an anv Lauw eus « auw », « die Au » (pe « Auw » en alemaneg), ar « prad ». Deuet eo ar ger-mell gallek d'en em stagañ ouzh an anv, evel a zo c'hoarvezet en anvioù brezhonek zo.

## Stêr

* an Doller a dremen e-kichenik ar gêriadenn.

## Iliz

Un iliz zo da sant Eligius, sant Alar e brezhoneg.
* tu kornôk
* diabarzh
* tu kreisteiz
# Timbroù Pounch

Edo Stad-priñselezh Pounch e Kachmir, en Indez Breizh-Veur. Gwarezet e oa gant ar Rouantelezh-Unanet. Ul lodenn eus proviñs Jammu ha Kachmir a vez danvez un tabut etre India ha Pakistan.
Un toullad timbroù-post a voe embannet etre 1876 ha 1888 gant ar velestradurezh. N’int ket bet implijet goude 1894.
# Pellskriverezh

Ar pellskriverezh, en un ster hollek, a denn da dreuzkas war bellhent ar c'hemennadoù dre godoù arouezennoù enno, ma anavez ar c'hemennadour anezho hep eskemm fetis na treuzdougen gant un draezenn bennak. Diouzh-se e c'heller lakaat ar c'hehentiñ dre ar bannieloù hag an arhentoù semaforek e rummad ar pellskriverezh pa n’eo ket posubl evit ar c'hehentiñ dre dubeed beajour. Gwezhall-gozh ne n'helle ket ar c'hehentiñ dre arhentoù, evel ar re a voe ijinet gant Hensinaiz, treuzkas testennoù diforzh ha ne vijent ket bet rakwelet ha savelet.

## Pellskriver Chappe dre arhentoù

Ur pellskriver gwir, ar pellskriver Chappe, hag an hini kentañ implijet war un astenn bras, a voe ar mekanik arhentoù ijinet gant Claude Chappe e diwezh an XVIII$^{vet}$ kantved. Astennet e voe ar peulioù arhentañ e Bro-C'hall hag e pep tiriad a voe aloubet gant Bro-C'hall pa voe Napoleon Iañ o ren.

## Pellskriver tredanel

Er Rouantelezh-Unanet e voe ijinet ur pellskriver tredanel gant Cooke ha Wheatstone evit kehentiñ a-hed al linennoù-tren evit o merañ. War-dro 1840 e teuas war wel ar reizhiad kehentiñ diazezet war ar c'hod treuzskrivadur ijinet gant Samuel Morse er Stadoù-Unanet. Dale zo bet evit staliañ ar mod nevez e Bro-C'hall pa veze arveret un niver bras a beulioù Chappe, ken e voe kroget gant ober gant ar pellskriver tredanel goude bezañ bet kavet un doare levit o lakaat da gehentiñ etrezo. E 1865 e voe divizet ma voe implijet ar reizhiad kodiñ Morse er bed a-bezh, met hervez chañchamentoù ijinet en Alamagn.
# Yann Moñforzh

Meur a Yann zo e lignez tiegezh Moñforzh.
* Yann Iañ, kont Moñforzh (-1249).
* Yann Moñforzh, bet dug Breizh (1294-1345), unan eus daou enebour Brezel hêrezh dugelezh Breizh.
* Yann Moñforzh (marv e 1283), aotrou Tir ha Toron.
* Yann Moñforzh (marvet war-dro 1300), kont Squillace (Rouantelezh Naplez), mab Fulub II Moñforzh, aotrou Castres ha Jeanne de Lévis-Mirepoix
# Rex (strollad politikel)

Talbenn Poblek Rex (galleg: Front populaire de Rex), pe Strollad Reksist, berraet en Rex, a oa ur strollad politikel katolik eus an tu dehoù pellañ, aotrouniek ha korfuniadour oberiant e Belgia, eus 1935 betek 1945. Krouet e voe gant ar c'hazetenner Léon Degrelle. Difenn a rae ur vroadelouriezh velgiat hag ar roueelouriezh. Da gentañ holl, ar strollad a glaske keveziñ e Flandrez ha Wallonia, met biskoazh n'en doaa graet berzh er-maez eus takad gallek Wallonia ha Brusel. An anv a oa deuet diwar ar gazetenn hag embanner katolik roman Christus Rex (Latin evit Krist ar Roue).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Tournant des élections de 1936.
* ↑ Cook, Bernard A. (2005). Belgium: A History (3rd ed.). Peter Lang. p. 118.
* ↑ The rexist movement in Belgium, PhD tezenn Martin Conway, 1989, Skol-veur Oxford
# Bagad Plougastell

Bagad Plougastell zo ur strollad sonerezh breizhek lec'hiet e Plougastell-Daoulaz e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet e oa bet e 1973. Liammet eo bagad Plougastell ouzh bagad Gwipavaz peogwir e son an daou vagad asambles evit ar gevredigezh "Ribl an Elorn".
# Jules Verreaux

Jules Pierre Verreaux, bet ganet d'ar 24 a viz Eost 1807 hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Gwengolo 1873, a oa un evnoniour hag ul louzawour gall.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* A : Ampelioides,
* C : Cholornis,
* M : Megabyas,
* P : Pyrgilauda,
* R : Rhynochetos,
* T : Tricholaema.

### Spesadoù

* C
    Calyptocichla serina (bulbul aour), Circaetus beaudouini (skoulerer Beaudouin), Circus maillardi (skoul ar Reünion),
* D : Dendropicos gabonensis,
* G : Glareola ocularis (glareell Madagaskar),
* H
    Halcyon badia (diredig kein gell), Hapaloptila castanea, Hylopsar purpureiceps,
* M : Moupinia poecilotis,
* O : Oriolus nigripennis (glazaour eskell du),
* P : Psilopogon lagrandieri,
* R : Rallus madagascariensis (rakig Madagaskar), Rhynochetos jubatus (kagou),
* S : Sasia africana,
* T : Trachyphonus purpuratus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Verreaux e metoù al loenoniezh.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A-gevret gant e vreur Édouard.
* 1 2 3 A-gevret gant Marc-Athanase-Parfait-Œillet Des Murs.
# Édouard Verreaux

Jean Baptiste Édouard Verreaux, bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1810 e Pariz (Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Meurzh 1868 er memes kêr, a oa un dastumer, naturour hag evnoniour gall.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* M : Megabyas,
* T : Tricholaema.

### Spesadoù

* B : bulbul aour (Calyptocichla serina),
* D
    Dendropicos gabonensis, diredig kein gell (Halcyon badia),
* G : glazaour eskell du (Oriolus nigripennis),
* H : Hylopsar purpureiceps,
* S : Sasia africana,
* T : Trachyphonus purpuratus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Verreaux e metoù al loenoniezh.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A-gevret gant e vreur Jules.
# Megabyas

Megabyas :
| Ur par Megabyas flammulatus (plouzet). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Vangidae |
| Anv skiantel ||
| Megabyas Verreaux & Verreaux, 1855 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Megabyas a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant an daou skiantour gall Jules Verreaux (1807-1873) hag Édouard Verreaux (1810-1868).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Megabyas flammulatus, daou isspesad — M. f. aequatorialis ha flammulatus — dezhañ, brosezat e kornôg ha kreiz Afrika.

## Rummatadur

Renket e veze ar genad er c'herentiad Platysteiridae a-raok.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Vangidae/Megabyas (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Meurzh 2025).
# Tank stourm diazez

Tank stourm diazez (TSD), pe Tank stourm a vez graet eus un tank savet evit an emgann met gant ur roll ledan, ur c'hemmesk eo etre tank etre ha tank ponner. Talvezout a ra ez eus gant an doare tankoù-se ur roll kanol-fiñv a-dost hag a-eeun gant un hobregon e darn eus an armeoù a-vremañ. E-kerzh ar Brezel Yen e oa bet ijinet kefluskerioù galloudusoc'h, kiberoù gwelloc'h ha hobregonoù kompozit a roe an tu da sevel tankoù a oa armet gant nerzh tagañ tankoù dreist-ponner, hobregon an tankoù ponner, ha gant fiñvusted bliv an tankoù skañv, en ur c'harbed pouez un tank etre dezhañ.
Ar c'hentañ tank stourm diazez a oa bet savet gant Breizh-Veur hag a oa an tank Chieftain, a oa bet diorroet er bloavezhioù 1950. Er bloavezhioù 1960 ha 1970, an TSD a oa bet o kemer lec'h an holl dankoù all, ne chome nemet un nebeud doareoù tankoù all met arbennikaet ha skañvoc'h, ha karbedoù stourm hobregonet ha na oant ket tankoù.
An tankoù stourm diazez zo deuet da vezañ kreiz a-fet an armeoù a-vremañ. Un TSD a c'hell bezañ implijet e-unan, met dre ret e vez ambrouget gant troadeien, ar re-se a c'hell ambrougañ an tankoù e karbedoù dezougen hobregonet troadegiezh. Alies e vez gwarezet an tankoù TSD ivez gant karbedoù-nij evezhiañ pe gant karbedoù-nij tagañ douar. A-fet pouez ez eo disheñvel an tankoù stourm diazez a vro da vro. Brasoc'h evit reoù Rusia ha Sina eo pouez keitat an TSD kornôgel.
# Boeing B-17 Flying Fortress

Ar Boeing B-17 Flying Fortress, lesanvet «Kastell-nij» e brezhoneg, a oa ur c'harr-nij bombezer ponner stadunanat implijet kenañ e-kerzh an Eil Brezel-bed. E nijadenn gentañ a voe e 1935 hag implijet e voe adalek 1938 gant an United States Army Air Force. Gant ar re-se e voe bombezet kenañ kêrioù Europa, koulz en Alamagn evel Dresden, kêrioù ar Ruhr ha kêrioù e dalc'h an Alamaned evel porzhioù Brest, an Oriant ha Sant-Nazer.

## Pare

* Betek miz Mezheven 1944 e veze ur bare 10 den e bourzh pep B17:
** ofiserien:
*** sturier
*** adsturier
*** loman (merdeer) (a c'halle bezañ mindrailher ivez)
*** bombezer (a c'halle bezañ mindrailher ivez)
** isofiserien pe tud a renk
*** ijinour nij (a oa ivez mindrailher en douribell gein)
*** oberer radio (a c'halle bezañ mindrailher ivez)
*** mindrailher an douribell gof
*** mindrailher an douribell kostez kleiz
*** mindrailher an douribell kostez dehou
*** mindrailher a-dreñv
A-wechoù e c'halle bezañ tud ouzhpenn, evel ul luc'hskeudenner da skouer.
* Adalek miz Mezheven 1944 e veze ur bare 9 den (tremenet e veze hep unan eus an daou vindrailher touribell gostez)
* Adalek miz C'hwevrer 1945 e veze ur bare 8 den (mindrailher touribell gostez ebet ken)

## Liammoù diavaez

* video eus ur gefridi vombeziñ war military.com

## Daveennoù ha notennoù

* ↑ F. Favereau, Geriadur ar brezhoneg a-vremañ, p. 384b.
* ↑ (en)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Schnellbomber

Ur Schnellbomber ( "bombezer prim") a vez graet eus ur c'harr-nij bombezer prim. Deuet e oa ar seurt kirri-nij war-wel er bloavezhioù 1930 en Alamagn pa oa bet soñjet e c'hallfe ur bombezer prim-kenañ mont buanoc'h eget nijerezioù an enebourien. Lamet e oa bet darn eus an armoù difenn evit gounit nerzh stlejañ (touribell ebet, kanol difenn ebet) ha pouez (arm ebet, bolod ebet, an nebeutañ a nijerien ar gwellañ) ha gallout mont buanoc'h.
# 38 cm SK C/34

Ar c'hanol morlu 38 sm SK C/34, a oa ur c'hanol alaman savet e fin ar bloavezhioù 1930. Staliet e oa war ar bigi brezel klasad Bismarck ha sañset e oa da vezañ armamant diazez ar c'hlasad bigi brezel O-class, ar c'hlasad bigi brezel Scharnhorst adarmet. C'hwech kanol doubl a oa bet gwerzhet d'an URSS ha bez e oant da vezañ implijet war ar c'hlasad bigi brezel Kronshtadt. Biken ne voent kaset d'an URSS. Implijet e oant bet evel difennerezh Moger an Atlantel ur wech ma voe kollet ar galloud war vor gant an Trede Reich. E Danmark, Norvegia ha Bro-C'hall e oant bet staliet. Unan eus ar pezhioù kanol a c'haller gwelet hiziv-an-deiz c'hoazh e Mirdi kanolioù Kristiansand nepell diouzh Kristiansand.

## Berrdresoù

* Selloù war an touribell
* Sell a-gostez war an douribell A
* Sell a-gostez war an douribell B, C, D
* Sell eus a-us war an douribell A
* Sell eus a-us war an douribell B, C, D
# Flakpanzer Coelian

An 3.7 cm Flakzwilling auf Panther Fahrgestell, berraet en Flakpanzer 341, a oa da vezañ un arm enep kirri-nij emluskek alaman savet gant Rheinmetall e-kerzh an Eil Brezel-bed. Da vezañ dafaret e oa gant daou ganol 3.7 cm Flak 341 en un douribell serr hag a dro. An douribell a oa da vezañ lakaet war diaz ur Panther D. A-benn ar fin ne oa bet savet nemet ur vaketenn eus an douribell.

## Istor

En desped d'an arnodoù lies e oa bet gwelet ne oa ket diazoù tankoù a-niver, d'an nebeutañ a-walc'h anezho evit an tankoù Flakpanzer. Kement-se dre ma oa bet an Dilestradeg Kevredet en Normandi dreist-holl, ouzhpenn an aergelc'h war fallaat war Talbenn ar Reter ha bombezadegoù efedusoc'h-efedusañ ar Gevredidi war lec'hioù greanterezh an Trede Reich. Kendalc'het e voe al labour war ar Flakpanzer 341 e-pad ar bloavezh 1944, met paouezet e voent e miz Genver 1945 dre ma oa bet gwelet ar c'hanolioù 3.7 cm evel direizh.

## Pennadoù kar

* Wunderwaffe
# T-28 (tank)

An T-28 a oa un tank etre soviedel gant meur a douribell. Ar pimpatrom a oa bet echuet e 1931, ha kroget ar broduerezh e fin 1932. Pal pennañ an tank-se a oa bezañ un harp tan d'an droadegiezh evit treuziñ linennoù difenn kreñvaet an enebourien. Tres an T-28 a oa bet soñjet evel klokadur an T-35 ponner (gant meur a douribell ivez). An doare tankoù-se ne oant ket bet un araokadenn anat en emgannoù, met ur bazenn bouezus e voent evit an ijinourien soviedel a-fed tresoù an tankoù a voe savet goude-se. Un heuliad mennozhioù ha diskoulmoù nevez hag a oa bet arnodet war an T-28 a voe adkemeret ha gwellaet evit an tankoù nevez.
* Uzin sevel an tank etre soviedel T-28
* Distruj un T-28 e Kaunas Talbenn ar Reter
# Tank dreist-ponner

Un tank dreist-ponner a vez graet eus un tank hag a zo a-us an holl rummatadoù tankoù memes ar re tankoù ponner kement a-fed ment pe pouez.
Steuñvioù lies a zo bet evit sevel tankoù fiziet eno ar pal da derriñ un talbenn hep bezañ chalet betek-re da vezañ distrujet er stourm. N'eus nemet un nebeut anezho hag a zo bet betek bezañ savet hag alies gant un niver izel anezho. Nebeut prouennoù a zo e vijent bet implijet da vat en emgann. Kroget eo bet da soñjal ha sevel anezho e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed hag an Eil, ha gant un nebeut ouzhpenn e-kerzh ar Brezel Yen.

## Listenn hervez ar broioù
### URSS

* T-42 (Tank Grote pe TG-V): 100 tonenn gant ur c'hanol diazez 107mm ha peder douribell ouzhpenn. Savet ez eus bet tresadennoù ha maketennoù met biken ne voe savet unan doare pimpatrom.
* KV-4: Steuñv eus 1941. Un hollad dizagnoù evit sevel un tak gant ur c'hanol diazez 107 mm hag un eil 45 mm pe 76 mm . Meur a dizagn a oa bet raksoñjet, An hini skañvañ a vije bet 82,5 tonenn hag an hini ponnerañ 107 tonenn. Ne voe ket kaset da benn an arnodoù ha pimpatrom ebet na voe savet biken.
* KV-5: Un tank all eus an heuliad tankoù Kliment Voroshilov da bouezañ 100 tonenn. Armet gant ur c'hanol diazez 107 mm, gant un douribell evel hini ar KV-2 ha div douribell ouzhpenn armet gant mindrailherezioù 12.7 (unan dirak hag unan a-us d'an douribell diazez); keflusket gant daou keflusker V2 diesel dre ar c'hudennoù dafariñ gant ar rbezel. Ar steuñv a voe paouezet dre Seziz Leningrad ha nullet goude-se hep na vije savet netra fetis.

### Stadoù-Unanet Amerika

* T28 tank dreist-ponner: Lesanvet ivez T95, savet evit tagañ kreñvlec'hioù tev. 86.2 tonenn; 2 pimpatrom savet dres goude an Eil Brezel-bed; savet o kopiañ ar c'hanol emlusked saoz Tortoise. An tu a zo da welet unan anezho e Fort Moore, Georgia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Design history..

## Pennadoù kar

* Tankoù skañv
* Tankoù etre
* Tank ponner
* Tank stourm diazez
# Panzerkampfwagen V Panther

An tank etre Panzerkampfwagen V Panther pe SdKfz 171 a oa un tank etre Alaman implijet e-pad an Eil Brezel-bed kement war Talbenn ar Reter ha Talbenn ar C'hornôg en Europa.
Lakaet e oa bet e renkadur an tankoù etre, en gwirionez dre e pouez, e oa tostik-tost diouzh hini an tankoù onner. Pouez ar Panzerkampfwagen V Panther 44,8 tonenn a laka anezhañ e memes renkadur evit an tankoù ponner stadunanat M26 Pershing (41,7 tonenn), an hini saoz Churchill (40,7 tonenn) pe an hini soviedat IS-2 (46 tonenn). Kreñv spontus e oa keflusker an tank ar pezh a roe an tu dezhañ da fiñval bliv en desped d'ar pouez uhel hollek. Ar pouez a oa ivez ur gudenn evit ar c'heflusker hag ar fed ne oa ket tu treuziñ an holl pontoù gant an tank Panther.

## Bourzhidi

Ar Panther en devoa 5 bourzhiad en holl: ar c'homandant, an tenner, ar c'harger, ar blenier ha den ar radio. Ar c'homandant, karger ha tenner a oa en douribell. Ar blenier hag ar radio a oa e kouc'h an tank.

## Implij evit an emgannoù

An tankoù Panther a voe dafaret evit sevel ar Panzer Abteilung 51 (Batailhon tank 51) d'an 9 a viz Genver, ha goude-se d'ar Panzer Abteilung 52 d'ar 6 a viz C'hwevrer 1943.

## Doareoù disheñvel
#### Wunderwaffe

* Klasket e oa bet sevel ar Flakpanzer 341 Coelian – oc'h implij diaz ur Panther D- un arm enep kirri-nij emluskek, ur vaketenn eus an douribell a oa bet savet nemetken.
# USS Monitor

An USS Monitor a oa ur vag-brezel hobregonet dre aezhenn. Savet e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, bez e voe ar c'hentañ lestr-hobregonet brezel lakaet e servij an Union Navy. Ar Monitor a oa bet brudet mat dre bezañ ar vag pennañ e-pad emgann Hampton Roads d'an 9 a viz Meurzh 1862. Dindan urzhioù al letanant John Worden, e stourmas a-enep al lestr-hobregonet kengevreet CSS Virginia (savet a-ziwar relegennoù an USS Merrimack). Ar c'hentañ emgann e voe etre bigi-hobregonet.
Tresoù nevez ar vag, gant un douribell hedro savet gant an ijinour stadunanat Theodore Timby, a voe adkemeret hag a voe diaz d'an holl bigi-brezel doare monitor.
# Emgann Tassafaronga

Emgann Tassafaronga (Battle of Tassafaronga e saozneg, hag ivez, met raloc'h the Fourth Battle of Savo Island, pe evit Japaniz Emgann Lunga Point, ルンガ沖夜戦), a voe un emgann war vor diouzh noz a oa c'hoarvezet d'an 30 a viz Du 1942. Ur c'hrogad a oa bet etre an United States Navy ha Morlu Impalaeriezh Japan e-pad Kampagn Guadalcanal.
C'hoarvezet e oa an emgann en Ironbottom Sound, nepell diouzh zonenn Tassafaronga war enez Guadalcanal. Ur c'holl strategel e oa bet evit Stadoù-Unanet Amerika met en desped da-se an emgann na voe ket unan pouezus evit Kampagn Guadalcanal. Ar Japaniz ne oant ket deuet a-benn da dennañ gounid eus an trec'h evit pourveziñ o soudarded war an enezenn, pe sikour anezho da adkemer an enezenn da vat digant ar Gevredidi.

## An emgann

Herbert Brown, ur martolod war vourzh an USS New Orleans en devoa skrivet ar pezh en doa gwelet:I had to see. I walked alongside the silent turret two and was stopped by a lifeline stretched from the outboard port lifeline to the side of the turret. Thank God it was there, for one more step and I would have pitched head first into the dark water thirty feet below. The bow was gone. One hundred and twenty five feet of ship and number one main battery turret with three 8 inch guns were gone. Eighteen hundred tons of ship were gone. Oh my God, all those guys I went through boot camp with – all gone
# Sturmgeschütz III

Ar Sturmgeschütz III, berraet e StuG III, a oa ur c'hanol argadiñ alaman hag a oa an eil karbed stourm produet ar muiañ e-pad an Eil Brezel-bed goude an SdKfz 251. Savet e oa bet war ziazez an tank Panzer III, kemmet e oa bet an douribell gant ur voest hobregonet gant ur c'hanol galloudusoc'h. Normalamant e oa bet soñjet evit bezañ ur c'hanol argadiñ da reiñ harp d'an droadegiezh war an talbenn, met ar StuG III a oa bet kemmet kalz a-hed an amzer. Evel ar Jagdpanzer diwezhatoc'h e voe implijet kalz muioc'h evel un distrujer tankoù.

## Skeudennoù

* StuG war Talbenn ar Reter e 1941.
* StuG e Latvia e-pad an Oberiadur-brezel Baltek.
* Emgann Stalingrad: Troadegiezh kuzhet a-dreñv ur StuG o vont-tre kreizh ar gêr.
* Ur StuG III distrujet en Normandi dre un darzhadenn eus an obuzennoù e 1944.
* StuG III, Ausf. G, Gwengolo 1944
* StuG III Ausf. G eus lu Finland
* Sturmhaubitze 42
* StuG alaman e Finland
# Admiral Graf Spee

An Admiral Graf Spee zo ul lestr brezel klasad Deutschland "Panzerschiff" (hobregonet), lesanvet "pocket battleship" gant ar Saozon, a voe e servij ar Kriegsmarine hag an Alamagn nazi e-pad an Eil Brezel-bed. Div vag damheñvel eus ar memes klasad, an Deutschland hag an Admiral Scheer, a voe kemmet o urzhiad ha lakaet da dalvezout evel bigi hobregonet ponner er bloavezh 1940.
Anv ar vag a oa deuet diwar hini an Amiral Maximilian von Spee, penn skouadrenn reter Azia a stourmas en Coronel hag en enezeier Maloù. Lazhet e oa bet an amiral er stourm, e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Kroget e oa bet da sevel ar vag er chanter sevel bigi Reichsmarinewerft e Wilhelmshaven e miz Here 1932 hag echuet e oa bet e miz Genver 1936.
Raktreset e oa ar vag da vezañ 10 000 tonenn evit chom hep mont dreist difennoù Feur-emglev Versailhez a-fed bigi brezel. A-benn ar fin ur wech prest da vont er mor (leun gant tennoù...), ar vag a oa 16 020 tonenn enni. Kalz muioc'h evit ar pezh a oa aotreet ha bet rakwelet. Armet gant c'hwec'h kanol 28 cm gant div douribell tri c'hanol war pep hini, an Admiral Graf Spee hag ar bigi all eus ar c'hlasad Deutschland a oa bet savet evit gellout distrujañ ar bigi a c'hellfe adpakañ anezho. An tizh uhelañ ganto a oa 28 skoulm (52 km/eur ; 32 mph) ; nebeut-tre a vigi saoz pe gall a c'helle adpakañ anezho, ha nebeutoc'h c'hoazh a c'helle o distrujañ.
Ar vag he doa graet troioù spiañ (pemp anezho) e-pad Brezel Spagn etre 1936 ha 1938. Kemeret he doa perzh ivez en dibunadeg e-pad Kurunadenn George VI e Mae 1937. An Admiral Graf Spee a oa bet kaset e su ar meurvor Atlantel un nebeud sizhunioù a-raok penn-kentañ an Eil Brezel-bed. Kaset e oa bet di evit chaseal ar bigi kenwerzh pa grogfe ar brezel. Etre Gwengolo ha Kerzu 1939, ar vag he doa kaset 9 bag all d'ar strad, en holl 50 089 tonenn, a-raok en em gavout gant teir bag hobregonet saoz e-pad Emgann ar Rio de la Plata d'an 13 a viz Kerzu 1939.
# Bias (genad)

Bias :
| Bias musicus, treset (1870) gant Hartlaub & Finsch. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Vangidae |
| Anv skiantel ||
| Bias Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Bias a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Bias musicus, tri isspesad — B. m. changamwensis, clarens ha musicus — dezhañ, brosezat e biz, kornôg ha kreiz Afrika.

## Rummatadur

Renket e veze ar genad er c'herentiad Platysteiridae a-raok.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Vangidae/Bias (lennet e-barzh d'an 11 a viz Meurzh 2025).
# Touribell (armamant)

Un douribell arm (pe simploc'h touribell) a vez graet eus un arm dafaret war un diaz hag a ro an tu d'an armoù da vezañ gwarezet, da welet ha da dreiñ war-zu ar pal da dizhout. An touribelloù a-vremañ a zo dre vras reoù hedro gant ar bourzhidi kuzhet.
# M3 Lee

An M3 Lee, eus e anv ofisiel Medium Tank, M3, a oa un tank etre stadunanat implijet e-kerzh an Eil Brezel-bed. An douribell a oa produet hervez daou stumm disheñvel, unan evit implij SUA hag unan hervez c'hoantoù implij Breizh-Veur, evit kaout ar radioer nepell diouzh penn-rener an tank. Evit Impalaeriezh Breizh-Veur ha Kenglad ar Broadoù, an tank a oa anvet gant daou anv : ar re e doare stadunanat gant touribelloù a oa anvet "Lee", a-ziwar anv ar jeneral kengevreet Robert E. Lee, padal ar re doare saoz a oa anvet "Grant", a-ziwar anv ar jeneral eus an Unvaniezh Ulysses S. Grant.