OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Prys-Iorwerth

Prys-Iorwerth zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangristiolus, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 210.9 km eus Kerdiz.

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* Kêriadennoù Enez Von
* Aberffraw • Amlwch • Benllech • Bethel • Biwmares • Bodedern • Bodewryd • Bodffordd • Bryngwran • Brynrefail • Brynsiencyn • Brynteg • Caergeiliog • Caergybi • Capel Coch • Capel Gwyn • Carmel • Carreglefn • Cemaes • Cerrigceinwen • Dwyran • Y Fali • Gaerwen • Glyn Garth • Gwalchmai • Heneglwys • Hermon • Llanallgo • Llanbabo • Llanbedrgoch • Llandegfan • Llandyfrydog • Llanddaniel Fab • Llanddeusant • Llanddona• Llanddyfnan • Llanedwen • Llaneilian • Llanfachraeth • Llanfaelog • Llanfaethlu • Llanfairpwllgwyngyll • Llanfair-yn-Neubwll • Llanfair-yng-Nghornwy • Llan-faes • Llanfechell • Llanfihangel-yn-Nhywyn • Llanfwrog • Llangadwaladr • Llangaffo • Llangefni • Llangeinwen • Llangoed • Llangristiolus • Llangwyllog • Llaniestyn • Llannerch-y-medd • Llanrhuddlad • Llansadwrn • Llantrisant • Llanynghenedl • Maenaddwyn • Malltraeth • Marianglas • Moelfre • Nebo • Niwbwrch • Pencarnisiog • Pengorffwysfa • Penmynydd • Pentraeth • Pentre Berw • Pentrefelin • Penysarn • Pontrhydybont • Porthaethwy • Porth Llechog • Rhoscolyn • Rhosmeirch • Rhosneigr • Rhostrehwfa • Rhosybol • Rhydwyn • Talwrn • Trearddur • Trefor • Tregele
# Spiazzo

Spiazzo zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
# Spice Girls

Ar Spice Girls zo ur strollad sonerezh pop savet 1994. Izili ar strollad eo Melanie Brown, lesanvet Mel B ("Scary Spice"), Melanie Chisholm, lesanvet Mel C ("Sporty Spice"), Emma Bunton ("Baby Spice"), Geri Halliwell ("Ginger Spice"), ha Victoria Beckham ("Posh Spice"). Sinet o deus gant al label Virgin Records hag embannet o deus bet ar c'hentañ single "Wannabe" e 1996; deuet eo da vezañ ar ganaouenn niverenn 1 e 37 bro disheñvel.
# Sphyrapicus

Sphyrapicus :
| Ur speg marellek. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Anv skiantel ||
| Sphyrapicus Baird, 1858 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sphyrapicus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù speged, krouet e 1858 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* ar speg kilpenn ruz (Sphyrapicus nuchalis),
* ar speg jave ruz (Sphyrapicus ruber)
** S. r. daggetti ha S. r. ruber,
* ar speg Williamson (Sphyrapicus thyroideus)
** S. t. nataliae ha S. t. thyroideus,
* ar speg marellek (Sphyrapicus varius).
Pevar (4) isspesad en holl : o c'havout a reer holl e Norzhamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Picidae/Sphyrapicus (lennet e-barzh d'ar 17 a viz Mezheven 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Spheniscus demersus

Spheniscus demersus :
| Spheniscus demersus. En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Sphenisciformes |
| Kerentiad : | Spheniscidae |
| Genad : | Spheniscus |
| Anv skiantel ||
| Spheniscus demersus (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Spheniscus demersus a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Spheniscidae.
Anvet e voe Diomedea demersa da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.

## Boued

Bevañ a ra diwar besked ha stivell dreist-holl.

## Annez

Bevañ a ra ar spesad war aodoù hag inizi er-maez da Namibia ha Suafrika.

## Liammoù diavaez

* (en) Spheniscus demersus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Spheniscus demersus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ Spheniscus demersus war al lec'hienn Avibase.
# Sphiggurus

Sphiggurus :
| Sphiggurus mexicanus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Erethizontidae |
| Genad : | Sphiggurus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sphiggurus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù

10 spesad hoc'hed-dreinek amerikan a zo er genad-mañ:
* Sphiggurus ichillus
* Sphiggurus insidiosus
* Sphiggurus melanurus
* Sphiggurus mexicanus
* Sphiggurus pallidus, aet da get
* Sphiggurus pruinosus
* Sphiggurus roosmalenorum
* Sphiggurus spinosus
* Sphiggurus vestitus
* Sphiggurus villosus
# Sphenodontia

Sphenodontia :
| Sphenodon punctatus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Sphenodontia |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sphenodontia, pe Rhynchocephalia, a zo unan eus ar pevar urzhiad a ya d'ober ar stlejviled, ennañ an tuataraed.

## Kerentiadoù

3 c'herentiad a zo ennañ:
* Gephyrosauridae, aet da get
* Pleurosauridae, aet da get
* Sphenodontidae
# Sphenodontidae

Sphenodontidae :
| Sphenodon punctatus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Sphenodontia |
| Kerentiad : | Sphenodontidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sphenodontidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ an tuataraed.
Chom a ra ur genad hepken gant spesadoù bev ennañ: Sphenodon.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Spheniscus

Spheniscus :
| Manked Humboldt. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Sphenisciformes |
| Kerentiad : | Spheniscidae |
| Anv skiantel ||
| Spheniscus Brisson, 1760 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Spheniscus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
Unan eus ar c'hwec'h genad — Aptenodytes, Eudyptula, Eudyptes, Megadyptes ha Pygoscelis ar re all — a ya d'ober ar c'herentiad Spheniscidae (hini ar manked) eo.

## Spesadoù

Pevar spesad manked a zo er genad-mañ :
* Spheniscus demersus,
* ar mank Humboldt (Spheniscus humboldti),
* ar mank Magalhães (Spheniscus magellanicus),
* ar mank Galápagos (Spheniscus mendiculus).
Ha pevar spesad karrekaet a zo bet kavet evit poent :
* † Spheniscus chilensis,
* † Spheniscus megaramphus,
* † Spheniscus muizoni,
* † Spheniscus urbinai.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Spheniscidae/Spheniscus (lennet e-barzh d'an 12 a viz C'hwevrer 2016).
# Santa Maria a Monte

Santa Maria a Monte zo ur gumun hag ur gêr en Italia, e proviñs Pisa, e Toskana.
# Santa Maria a Vico

Santa Maria a Vico zo ur gumun e proviñs Caserta, e Campania.
# Santa Maria d'Oló

Santa Maria d'Oló zo ur gumun e proviñs Barcelona, e Katalonia.
# Santa Maria de Palautordera

Santa Maria de Palautordera, anavezet ivez evel Palautordera, zo ur gumun e proviñs Barcelona, er Vallès Oriental, e Katalonia.
# Santa Maria Nuova (Marche)

Santa Maria Nuova zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.
# Santa Maria de Besora

Santa Maria de Besora zo ur gumun e proviñs Barcelona e Katalonia.
# Santa Maria de Martorelles

Santa Maria de Martorelles zo ur gumun e proviñs Barcelona e Katalonia.
# Santa Maria de Merlès

Santa Maria de Merlès zo ur gumun e proviñs Barcelona e Katalonia.
# Santa Maria degli Angeli e dei Martiri

Santa Maria degli Angeli e dei Martiri zo ur benniliz e Roma.
# Santa Maria de Miralles

Santa Maria de Miralles zo ur gumun e proviñs Barcelona e Katalonia.
# Rouantelezh Jeruzalem

Rouantelezh Jeruzalem a oa ur rouantelezh bet krouet gant kristenion Kornôg Europa e 1099 er Reter Tostañ.
# Rouantelezh Jaén (Kurunenn Kastilha)

Rouantelezh Jaén (reino de Jaén e spagnoleg) a oa ur rouantelezh hag a oa dindan Kurunenn Kastilha abaoe ma voe kemeret kêr Jaén diwar-goust Taifa Jaén goude ur seziz en XIIIvet kantved, da vare ar Reconquista, betek ar bloaz 1833 pa voe aozet proviñsoù Spagn.
En-dro dezhi e oa Rouantelezh Murcia, er reter, rouantelezh Granada (Kurunenn Kastilha) er c'hreisteiz.
| 1590 | 1750–54 | Peder rouantelezh Andalouzia |
# Rouantelezh Kongo

Rouantelezh Kongo (e kongoeg: Kongo dya Ntotila pe Wene wa Kongo; e portugaleg: Reino do Congo) a oa ur rouantelezh e kornaoueg kreiz Afrika, el lec'h m'emañ bremañ norzh Angola, kornaoueg Republik Demokratel Kongo, Republik Kongo ha su Gabon.
Pa voe ar rouantelezh en he brasañ en em astenne eus ar Mor Atlantel er gornaoueg betek ar stêr Kwango er reter, hag eus ar stêr Kongo en norzh betek ar stêr Kwanza er su. Renet e oa gant ar Manikongo, pe Mwene Kongo ("aotrou rouantelezh Kongo"), ur roue hag en doa levezon ivez war rouantelezhioù bihanoc'h tro-dro, evel Ngoyo, Kakongo, Loango, Ndongo ha Matamba.
Etre war-dro 1390 ha 1857 e oa ur rouantelezh dizalc'h. Eus 1857 da 1914 ez eas en-dro evel ur Stad suj da rouantelezh Portugal E 1914, goude ma oa bet mouget un emsavadeg kongo gant nerzhioù Portugal, e voe lakaet fin d'ar rouantelezh. Mont a reas he douaroù d'ober trevadenn Angola ha bro warezet Kabinda. Ul luskad politikel ha relijiel, Bundu dia Kongo, zo bremañ hag a glask adsevel ur vro hag a vefe distag diouzh stadoù Angola, Republik Kongo, Republik Demokratel Kongo ha Gabon..

## Notennoù

* ↑ Hervez Traditional Polities, gant B. Schemmel, 2008
* ↑ Thornton, John (2007). Central Africans, Atlantic Creoles, and the Foundation of the Americas, 1585–1660. New York : Cambridge University Press. 57 p. ISBN 978-0-521-77065-1.
* ↑ Thornton, John (1977). "Demography and History in the Kingdom of Kongo, 1550–1750". The Journal of African History 18 (4). DOI:10.1017/s0021853700015693
* ↑ Leander (2016-05-18). Kingdom of Kongo 1390 – 1914.
* ↑ Bundu dia Kongo. Global Security.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rouantelezh Land

Rouantelezh Land a oa unan eus rouantelezhioù Norge er Grennamzer, hiriv un distrig en Oppland, e Norge, hag enni kumunioù Nordre Land ha Søndre Land.
Land a oa ur formannskapsdistrikt adal 1837, rannet etre Nordre Land ha Søndre Land en 1847, hag er bloaz-se e oa 9 199 a dud o chom enni.
# Rouantelezh Kastilha

Kastilha zo bet ur rouantelezh er Grennamzer e hanternoz Spagn. Da gentañ, en IXvet kantved, ne oa nemet ur gontelezh e Rouantelezh León. Dont a ra hec'h anv eus an niver bras a gastilli enni.
E diwezh ar Grennamzer, e rene rouaned Kastilha eus pleg-mor Gwaskogn en norzh betek Andalouzia er su ha war al lodenn vrasañ eus kreiz al ledenez.
Kregiñ a reas ar Reconquista, en istor Bro-Spagn, gant stourm rouantelezh vihan Asturiez a ziazezas goude Kastilha diwar ar marzoù gounezet diwar-goust o enebour, bro zivent Al-Andalus, eizh vloaz goude aloubadeg an Arabed e 711.
Kastilha a oa da gentañ ur gontelezh dindan rouantelezh León, eus 850 da 1037, ur vro anvet Kastilha gozh bremañ. Chom a reas Kastilha dindan aotrouniezh rouaned Asturiez ha León etre an VIII$^{vet}$ kantved ha 1037, pa oa savet Rouantelezh unanet Kastilha ha León gant Ferdinando Iañ. E 1058 a loc'has un heuliad brezelioù a-enep ar Vaoured, hag e kemeras ar pezh a zeufe da vezañ Kastilha nevez (emgann Alarcos hag emgann la Navas de Tolosa).
Brasaat a reas ar rouantelezh dindan ren Alfoñs VI (1065-1109) hag Alfoñs VII (1126-1157). Dindan Alfoñs X e tiorroas buhez sevenadurel ar rouantelezh met ur prantad hir a stourmoù diabarzh a zeuas war-lerc'h. E 1469 e teraouas unvanidigezh rouantelezhioù Aragon ha Kastilha, ha da c'houde hini ledenez Bro-Spagn, gant eured Ferdinant II Aragon (roue Kastilha, Ferdinando V) hag Izabel Iañ, rouanez Kastilha.

## Pennadoù kar

* Kontelezh Kastilha
* Rouaned Kastilha
# Rouantelezh Kentañ ar Vurgonded

Rouantelezh kentañ ar Vurgonded a voe krouet e 411 pa stalias ar roue Gundahar Jovinus war dron an Impalaeriezh Roman gant skoazell Goar, roue an Alaned. En ur implijout aotrouniezh ar skraper en em staljont war ribl an tu-kleiz eus ar Roen, war-dro Worms, Speyer ha Strasbourg. An impalaer a anavezas o aotrouniezh war an dachenn-se goude e drec'h war Jovinus.
Daoust d'o vezañ foederati e kendalc'has ar Vurgonded da breizhañ reter Gallia hag e 436 e c'halvas ar jeneral roman Aetius goprsoudarded Hunnat a zistrujo ar rouantelezh e 437. Lazhet e voe Gundahar en emgann war a seblant.
Distrujadur Worms ha rouantelezh ar Vurgoned a yeas da abeg mojennoù harozel diwezhatoc'h ha d'un darn eus an Nibelungenlied e yejont. Ennañ ar roue Gunther hag ar rouanez Brünhild o-doa o lez e Worms.
# Rouantelezh Korsika

Rouantelezh Korsika a badas en enezenn adal 1736 betek 1740.
# Rouantelezh Jaén

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Rouantelezh Jaén a lavarer a-wechoù eus daou dra disheñvel-mat:
* Taifa Jaén, rouantelezh andalous en XI$^{vet}$ kantved;
* Rouantelezh Jaén (kurunenn Kastilla), dindan kurunenn Kastilha etre an XIII$^{vet}$ kantved hag ar bloaz 1833.
# Stêr Teifi

Ar stêr Teifi (Afon Teifi e kembraeg) zo ur stêr eus Kembre, e kreiz ar vro. Redek a ra eus Llyn Teifi, e hanternoz Ceredigion, d’en em deurel er mor e Bae Ceredigion e-kichen Aberteifi. Gant he naoz e vez merket ar vevenn etre kontelezhioù Ceredigion ha Sir Benfro.
Tremen a ra an Teifi dre gêrioù Pontrhydfendigaid, Tregaron, Llanddewi Brefi, Llanbedr Pont Steffan, Llanybydder, Llandysul, Castell Newydd Emlyn ha Cenarth a-raok en em gavout e-kichen Aberteifi. A-raok Pontrhydfendigaid e tremen ar stêr hebiou rivinoù abati Ystrad Fflur. A-raok Tregaron e tremen dre un tolead geunioù anvet Cors Caron pe Cors Goch Glan Teifi. E kornad Cenarth e vez stank an eoged er stêr.
# Stêr Tâf

An Afon Tâf (pe Afon Taf a-wechoù ) zo ur stêr e mervent Kembre.
Eieniñ a ra e-kichen Crymych e Sir Benfro. Aberiñ a ra e Bae Caerfyrddin e-kichen Talacharn.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Stêr Velen

An eil stêr e-keñver an hirder eo ar Stêr Velen e Sina (黄河 Huang He e sinaeg), ar c'hwec'hvet er bed a-bezh, dezhi 5 464 km hed.

## Liammoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Stêr Zaraitzu

Ar stêr Zaraitzu (pe Salazar e spagnoleg) zo ur stêr 34 km hed a ziskenn eus Pireneoù Nafarroa, hag a red dre Traonienn Zaraitzu hag a zo un adstêr d'an Irati‎ .
C'hoarvezout a ra Stêr Zaraitzu eus kember an div stêr Anduña ha Zatoia er c'hreisteiz da Otsagabia . Berr eo he red, strizh he naoz, maget gant ar glaveier hag an erc'h. . Hec'h adstêrioù : Zaldaña ha Jabrós.
Tremen a ra dre Ezkaroze, Orontze, Espartza-Zaraitzu, Ibiltzieta, Sartze, Gorza, Galoze ( hag Uskartze), Ustés, Nabaskoze, Foz Arbaiun, ur seurt cañon en ardremez Nabaskoze, ha Foz Irunberri e-kichenik Irunberri.
Dluzheta a vez graet enni.

## Skeudennoù

* Ar Zaraitzu e Foz Arbaiun
* Ar Zaraitzu
# Stêr Taf

Ar stêr Taf (Taff e saozneg) a dremen dre Merthyr Tudful ha Kerdiz, kêr-benn Kembre a-raok aberiñ er Mor Havren.
# Stêr Xallas

Ar stêr Xallas zo ur stêr eus kornôg Galiza, e proviñs A Coruña. Ul lamm-dour eo an aber anezhi.
# Stêr Torola

Ar stêr Torola (Río Torola e spagnoleg) zo ur stêr eus El Salvador, 100,3 km dezhi, adstêr d'al Lempa.
C'hoarvezout a ra e kumun Lislique, en departamant La Unión, eus kember ar Río Lajitas gant quebrada Manzucupagua. Redek a ra a reter da gornôg, hag ul lodenn anezhi etre El Salvador ha Honduras. Treuziñ a ra kumunioù Corinto, Cacaopera, Delicias de Concepción, Osicala, Meanguera, Gualococti, El Rosario, San Simón, San Isidro, ha Torola, en departamant Morazán; ha San Antonio del Mosco, Carolina, San Luis de la Reina, San Gerardo, ha Nuevo Edén de San Juan, en departamant San Miguel.
# Stêr Vaupés

Ar stêr Vaupés (Vaupés e spagnoleg, Uaupés e portugaleg) zo ur stêr eus Suamerika, adstêr d'ar Rio Negro. Eieniñ a ra e departamant Guaviare e Kolombia ha redek war-zu ar reter dre zepartamantoù Guaviare ha Vaupés. Goude-se e tremen dre stad Amazonas e Brazil. Er vro-se eo anvet ar stêr Uaupés. Redek a ra ar stêr pelloc'h war-zu ar reter betek São Joaquim (Amazonas), ma kember gant ar Rio Negro.
# Stêr Wanez

Ar Stêr Wanez, 23,6 km hed dezhi, a zo ur stêr e Kornôg Breizh hag un adstêr d'an Aon.
Treuziñ a ra pemp kumun e Bro Gerne hag e departamant Penn-ar-Bed: Kastell-Nevez-ar-Faou, Kloastr-Pleiben, Lennon, Lokeored, Plonevez-ar-Faou.
# Stêr Wisła

Ar stêr Wisła e poloneg (ˈvʲiswa selaou ), Weichsel en alamaneg ha Vistula e latin, eo stêr vras Polonia.
Redek a ra a-hed 1 047 km adalek he mammenn e Barania Góra, 1 106 m uhel e Karpatoù ar C'hornôg kent treuziñ Krakow, Tarnobrzeg, Sandomierz, Warsaw, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz, Malbork ha Gdańsk hag aberiñ er Mor Baltel.

## Adstêrioù

Kalz adstêrioù a ya da vagañ ar Wisła : 38 war he zu kleiz ha 43 war he zu dehou, 81 en holl.
* Eus ar vammenn d'ar genoù emañ listennet an adstêrioù ; etre krommelloù emañ ar gêr dostañ d'ar c'hember.
| Glann kleiz Knajka (Strumień) Pszczynka Gostynia Przemsza (Chełmek) Chech Rudno Sanka—Kraków Rudawa (Kraków) Prądnik (Kraków) Dłubnia (Kraków) Roporek (Nowe Brzesko) Szreniawa Nidzica Nida (Nowy Korczyn) Strumień Czarna (Połaniec) Koprzywianka (Sandomierz) Opatówka Kamienna Krępianka (Solec nad Wisłą) Iłżanka Zwoleńka Plewka (Janowiec Zagożdzonka (Kozienice) Radomka Pilica (Warka) Czarna (Góra Kalwaria) Jeziorka (Konstancin-Jeziorna) Bzura (Wyszogród) Skrwa Lewa] (Płock) Zgłowiączka (Włocławek) Tążyna Zielona Brda (Bydgoszcz) Wda (Świecie) Wierzyca (Gniew) Motława (Gdańsk) Radunia (Gdańsk) | Glann dehou Brennica (Skoczów) Iłownica Biała (Czechowice-Dziedzice) Soła Skawa (Zator) Skawinka (Skawina) Wilga (Kraków) Drwinka Raba Gróbka Uszwica Kisielina Dunajec Breń Brnik Wisłoka Babulówka (Baranów Sandomierski) Trześniówka (Sandomierz) Łęg (Sandomierz San Sanna (Annopol) Wyżnica (Józefów) Chodelka Bystra (Bochotnica) Kurówka (Puławy) Wieprz (Dęblin) Okrzejka Promnik Wilga (Wilga) Świder (Otwock ha Józefów) Kanał Żerański (Warsaw) Narew (Nowy Dwór Mazowiecki) Mołtawa Słupianka (Płock) Rosica (Płock) Brzeźnica (Płock) Skrwa Prawa (Płoc) Mień (Nieszawa) Drwęca (Toruń) Bacha (Toruń) Struga Osa (Grudziądz) Liwa |
# Saoudan

Saoudan :
| An iliz katolik. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Soudan |
| Bro istorel | Bro-Vez, Bro-Naoned |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Arondisamant | Kastell-Briant-Ankiniz |
| Kanton | Kastell-Briant |
| Kod kumun | 44199 |
| Kod post | 44110 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Claude Desgués 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Kastell-Briant - Derwal |
| Bro velestradurel | Bro Kastell-Briant |
| Lec'hienn Web | cc-castelbriantais.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 996 ann. (2020) |
| Stankter | 37 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 44′ 12″ Norzh 1° 18′ 22″ Kornôg / 47.7366, -1.3060 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 74 m bihanañ 57 m — brasañ 111 m |
| Gorread | 53,82 km² |
| Saoudan ||
| kemmañ |
Saoudan a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Kastell-Briant, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.

## Douaroniezh

Eieniñ a ra ar stêrioù Kaer ha Verzée e Saoudan.

### Kumunioù amezek
## Anv

* Erwan Vallerie ː Solzen, 1062; Solzon, XIt

## Ardamezioù

* Geotet e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant daou aval hag ouzh beg gant ur milin-avel, an holl en aour ; e gab en gul karget gant ur groaz en argant dreistkarget gant ur vrizhenn erminig en sabel, ur c'housourin gommek en argant war al lodennadur.
* Savet gant Eujen Charron ha Robert Loeiz d'ar 27 a viz Here 1959.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe kumun Saoudan e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Saoudan hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. Lakaet e voe e Kanton Kastell-Briant e 1801 pa voe dilamet Kanton Saoudan.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 106 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, d.l.e. 4,17% eus he foblañs e 1911.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv.
* An iliz katolik.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud

* Jacques-René-Félix le Lièvre du Sauzay, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1748

### Ardamezeg familhoù

* D'Andigné Aotrounez la Marche, Hallay, la Bouëxière En argant e zri ererig en gul, pigoset hag iziliet en glazur
* Du Boullay Aotrounez la Guibrelière En argant e groaz dentek en sabel, heuliet ouzh pep konk gant ur greskenn en gul
* Le Lièvre
* Aotrounez Sauzay
* En gul e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant div steredenn en argant, hag ouzh beg gant ur penn gad en gwirion
* Le Pigeon Aotrounez Grandchamps En glazur e zeir c'hudon en argant

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie ː Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Saoudan
* ↑ Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv
# Saoz

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar ger saoz a gaver e brezhoneg evel anv-kadarn, boutin pe divoutin, hag evel anv-gwan.

## Anv-kadarn

* Evit komz eus un den eus Bro-Saoz : ur Saoz (liester : Saozon), ha, dre verrdro ha dre fazi, evit komz eus un den eus Breizh-Veur ; ur Saozez eo aar stumm benel.
* Evit komz eus Bro-Saoz met ral a wech : bezañ en Saoz.
* Evel anv-tiegezh brezhonek : ar Saoz (Le Saux e galleg peurvuiañ), a glot gant an anv-tiegezh gallek Langlais pe Langlet (evel en anv Xavier de Langlais, war a seblant) ; kement ha "gak" e talvez ivez, ar pezh a glot gant ar stumm gallekaet Le Gac, evel en anv Graeme Le Saux (Graeme ar Saoz), ur melldroader eus Jerzenez.

## Anv-gwan

* Evit komz eus tud pe eus traoù a orin eus Bro-Saoz, ha, dre fazi, a orin eus Breizh-Veur : bier saoz, te saoz, ur paotr saoz.
* Evit komz eus tud a vesteod pe a c'hag e vez lavaret int saoz: saozañ a reont.
* En anv-lec'h Kersaoz, skrivet Kersauce e galleg.

### Loened ha plant

Implijet e vez ar ger saoz da spizer en un nebeud anvioù.

#### Loend

* Kresteneged evel ar c'hranked-saoz (Cancer pagurus)
* gGrilhed-saoz (Scyllarus arctus)
* Podoù-saoz a vez graet eus an teureuged a-wezhioù

#### Plant

* Marjol-saoz a vez graet a-wezhioù eus an tin
* Irvin-saoz a vez graet eus plant eus ar genad Brassica a vez debret o gwrizioù.

## Gerioù kar

* Saozneg a vez graet eus yezh Bro-Saoz, a gomzer e meur a vro all ; saoznaj a vez lavaret ivez.
* Saoznegañ a ra an dud a gomz ar yezh-se : saoznegerien int.
* Saozkar ha saozkarourien eo ar re a gar ar Saozon.

## Notennoù

* ↑ Devri