# Rostrenenn

Rostrenenn :
| Ti-kêr Rostrenenn. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Rostrenen |
| Bro istorel | Bro-Gerne |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Gwengamp |
| Kanton | Rostrenenn |
| Kod kumun | 22266 |
| Kod post | 22110 |
| Maer Amzer gefridi | Guillaume Robic 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Kreiz Breizh |
| Lec'hienn Web | (fr) Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 282 ann. (2022) |
| Stankter | 102 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 14′ 08″ Norzh 3° 19′ 05″ Kornôg / 48.235436, -3.318134 |
| Uhelderioù | bihanañ 152 m — brasañ 262 m |
| Gorread | 32,17 km² |
| Rostrenenn ||
| kemmañ |
Rostrenenn (distaget ha er vro) zo ur gumun e departamant Aodoù-an-Arvor hag unan eus kêrioù brasañ Kreiz Breizh, 3 132 a dud enni e 2020. Ur barrez eus Eskopti kozh Kernev a-raok 1790 ha kêr-benn ar Vro Fisel eo.

## Anv

* Bernard Tanguy (1992) ː Rostrenen, 1248 ; Rostraenen, 1254 ; Rostrenen,1262, 1267, 1269 ; Rostraenen, 1270, 1285 ; Rostrenein, 1294 ; Rostrenen, 1296 ; Rostrainen, 1317 ; Rostraenein, c. 1330 ; Rosdrenen, 1368 ; Rostrenen, 1535-1536.
* Rostraenen e oa en XIII$^{vet}$ kantved.
* Erwan Vallerie (1995) ː Rostrenen, 1267 ; Rostroenen, 1270 ; Rostrenein, 1294 ; Rostrenan, 1306 ; Rotrelen, Rotrelan, 1320 ; Rostrenen, 1328 ; Rostrenan, 1352 ; Rostrenen, 1354, 1368 ; Rosdrenen, 1368 ; Castro de Rostrelehen ? ; Rostraenen, 1371 ; Rostrenan, 1379 ; Rosternen, 1536 ; Rostrenan, 1593 ; Rosternan, Rosternen, 1636 ; Rosternen, 1731.

## Douaroniezh
### Dezougen

* War al linenn hent-houarn Karaez Loudieg, serret, emañ Rostrenenn.

## Ardamezioù

* En erminoù e deir zreustell en gul
* Sturienn : Oultre ("Uheloc'h bepred"), tiegezh Rostrenenn.

## Istor
### Deroù

E-pad ar prantad galian-ha-roman eo deuet Rostrenenn da vezañ ur c'hroashent asambles gant Karaez (Vorgium) abalamour d'ar marc'had dreist-holl. Dont a ra da vezañ ur gêriadenn da vat pa vez savet ur c'hastellig e koad-prenn e-kichen ur stank. An ti-kêr a vez kavet bremañ er plas-se. Ar c'hastellig-se a oa bet savet gant ur baron er VII$^{vet}$ kantved goude Jezuz-Krist.

### Baronelezh ha kastell

En XI$^{vet}$ kantved e voe savet un tour-meur e plas ar c'hastellig. Galloudus e teuas baronelezh Rostrenenn da vezañ d'ar mare-se pa oa e varon (Riwalon aet da senesal Breizh e 1068). En em ledañ a rae levezon baronelezh Rostrenenn war pevar c'hanton betek an Dispac'h gall e 1789. Ar c'hastell a oa kelc'hiet gant mogerioù-difenn uhel hag gant ar stank bepred. Lod eus baroned Rostrenenn o deus bet ur pouez bras en istor: Jafrez Rostrenenn e-pad an Eizhvet kroaziadeg (en XIII$^{vet}$ kantved), ar baron Pêr VI hag a vrezele gant Beltram Gwesklin (e 1370) hag ar baron Pêr VIII, letanant an armeoù gall, ivez, a skarzhas ar Saozon eus Frañs kuit gant Janed Ark.
E 1581, Toussaint de Beaumanoir, mestr-kamp armeoù ar Roue ha baron Rostrenenn a greñvaas an tour-meur. E 1592, e-pad 3 bloavezh e talc'has ar c'hastell ouzh an enebourien. Met en trede bloavezh e kouezhas ar c'hastell en e boull ha distrujet e voe evit na c'hellje ket bezañ implijet ken. Distrujet e oe da vat diwar urzh ar roue gall Herri IV e 1601, dindan Elena Rostrenn, merc'h Toussaint. Ur c'hastell nevez evit an annez a voe savet gant un embregour o chom e Kemper diwar c'houlenn an dugez Elbeuf, baronez Rostrenenn en XVIII$^{vet}$ kantved. Ar varoned ziwezhañ a chomas er c'hastell-se betek an Dispac'h gall. Un toull-bac'h a voe graet gantañ (evel Kampostal), ti an archerien a vo staliet e-barzh da c'houde. Tudjentil ar vro a voe toullbac'het er c'hastell e-pad an Dispac'h.
E-pad labourioù kanol Naoned-Brest e servije ar c'hastell da bareañ ar brizonidi bolitikel, un ospital e oa d'ar mare-se. Implijet eo bet ivez evel skol ar merc'hed betek 1935, skoliatet e voent goude en ur savadur nevez: ar skol Édouard Herriot. Ar c'hastell en deus servijet evit bezañ skol an holl vugale e-pad an Eil brezel-bed, dre ma oa ar c'hkommandantur e skol ar merc'hed. Ar peurrest eus ar c'hastell a zo bet distrujet evit sevel an ti-post.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 109 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,55 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a voe lazhet e Bellefontaine e Belgia d'an 22 a viz Eost Eost 1914 hag unan all e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915.

#### Eil Brezel-bed

* Yuzevion a gavas repu e Rostrenenn e-pad ar brezel; unan anezhe, dimezet gant ur plac'h eus ar vro, a voe flatret ha serret, mervel a reas en Auschwitz; ur vamm hag he div blac'hig a c'hellas chom kuzhet betek an Dieubidigezh.
* Kemeret e voe 36 000 Lur en ti-post ha 100 000 Lur er Banque populaire, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 25 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun er Viêtnam.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun.

##### Tchad

* Oberiadenn Tacaud: un adjudant eus ar gumun a varvas d’an 29 a viz Genver 1978 e Faya Largeau.

#### Bonen

* E 1970 e voe staget kumun Bonen ouzh hini Rostrenenn.

### Diorroadur

En em ledet eo ar gêr tro-dro d'ar c'hastell, dreist-holl war dorgenn ar Minioù (263 metrad uhelder). A-raok an Dispac'h gall e veze korvoet ar c'hoadeier a oa tro-war-dro, diorroet eo ar gêr dre-se. 900 annezad a oa da vare an Dispac'h gall. E 1790 e teu Rostrenenn da vezañ ur gumun. Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Rostrenenn da benn ur bann. Krouet voe neuze un takad evit labourat an douar, Rostrenenn o vezañ e-kreiz. A-drugarez da ziorroadur ar c'hehentiñ e teu kêr da vezañ liammet gant an diavaez. Diorroet 'vez ar skoliata ivez, degas a ra skolidi ha studierien. Dont a ra da vezañ ur gêr artizanel ha kenwerzhel. Da Veurzh e c'heller kavout ar marc'had e pep lec'h e kêr. Ur vediaoueg brav-tre a zo bet savet e 1993.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Ar feunteun.
* Chapel Lokmaria.
* Maner Kampostal.
* Iliz katolik Itron Varia an Draeneg, savet er XIV$^{vet}$-XVII$^{vet}$-XIX$^{vet}$ kantved. Bet chapel ar c'hastell-kreñv.
* Feunteun (XVI$^{vet}$ kantved).
* Chapel Sant Jakez (XV$^{vet}$ kantved).
* Chapel Lokmaria (XV$^{vet}$ kantved).
* Tiez kozh (XVII$^{vet}$ kantved).
* Maner Kampostal.
* Monumant ar re varv el leurgêr e-kreiz ar vourc'h, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an 30 a viz Genver 1921.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Tudbet ganet eno

* 1761 : Olivier Perrin, engravour ha livour.
* 1855 : Yann ar Fusteg, drouiz-meur.
* 1857 : Yann Vari Joanno, saver pezhioù-c'hoari brezhonek.
* 1888 : Eugène Bouché, eskob Sant-Brieg ha Landreger.
* 1945 : Marie-Renée Oget, kannadez e Bodadenn Vroadel Paris.
* 1958 : Françoise Morvan, skrivagnerez c'hallek.

### Tud marvet eno

* 1923 : Filomena Kadored, skrivagnerez vrezhonek.
* 1935 : Yann Vari Joanno, saver pezhioù c'hoari.
* 1973 : Jules-Charles Le Bozec, kizellour, d'ar 24 a viz Here.
* 1986 : Lomig Doniou.

### Tud liammet ouzh Rostrenenn pe o deus bevet eno

* Christophe Honoré, skrivagner ha den a sinema gallek.
* Glenmor, barzh ha kaner brezhonek ha gallek.
* Gregor Rostrenenn, geriadurour.
* Pêr Bourdellez, beleg ha skrivagner brezhonek.
* Yann Talbot, beleg ha skrivagner brezhonek.

### Ardamezeg ar familhoù

* Beaumanoir
* Baroned ar barrez
* En glazur e unnek hanochenn en argant, 4, 3, 4.
* du Quélenec
* Baroned ar barrez
* En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour

## Relijion
### Burzhud miz Kerzu 1300 hag ar pirc'hirindedoù

E miz Kerzu 1300 e voe kavet gant un den un delwenn eus ar Werc'hez Vari e-kreiz un draeneg. Pa voe lakaet an delwenn e chapel ar c'hastell e voe pirc'hirined o tont da azeuliñ Itron Varia an Draeneg. Pardon ar Werc'hez a vez dalc'het bep 15 a viz Eost.

## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg

* D'an 13 a viz Gwengolo 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'an 19 a viz Here 2007 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
* D'an 9 a viz Mezheven 2016 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 3.

### Deskadurezh

* Ur skol divyezhek publik a zo eno abaoe 1984.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 94 skoliad er c'hlasoù divyezhek (34,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Ar festival Fisel

Ur festival anavezet e Breizh a-bezh a vez bep bloaz e Rostrenenn, hini an dañs fisel evel-just. E 2007, da skouer, e oa bet dalc'het ar 35vet festival fisel, etre an 23 betek ar 26 a viz Eost 2007.
E 1969 e oa dalc'het kenstrivadeg kentañ an dañs Fisel e Loudieg hag ar bloaz war-lerc'h e Bonen. Ac'halehont e oa bet kaset da Vêl-Karaez e 1972, met re vihan e oa deuet da vezañ sal ar gumun evit an dañserien. Goude-se e oa bet kaset da Rostrenenn. Hengounel eo an dañs fisel e Rostrenenn ha tro-war-dro, e Groñvel, e Plougernevel, Plevin, hag all.

## Gevelliñ

* Ceann Toirc, Iwerzhon
* Le Morne-Rouge, Martinik

## Pennad kar

* Bonen

## Liammoù diavaez

* (fr) Lec'hienn kumun Rostrenenn
* (br) Rostrenenn war lec'hienn Geobreizh
* (fr) Lec'hienn Festival Fisel
* (fr) Rostrenenn hag ar brezhoneg, pennad ABP (25/10/2007)

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Nouvel atlas linguistique de la Basse-Bretagne, 2001, kt 6.
* ↑ (fr) Tanguy, Bernard. Les noms de lieux bretons – 1. Toponymie descriptive, Studi n° 3. Rennes : Centre Régional de Recherche et de Documentation Pédagogiques, Septembre 1975, p. 79.
* 1 2 (fr) Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr) Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr) "Le Télégramme", 29 a viz Ebrel 2013
* ↑ (fr) Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, pajenn 207, Dastumadenn Guerres et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr) J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Université de Lille
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (br) Ofis Publik Ar Brezhoneg