# Montroulez

Montroulez :
| Plasenn Allende ha Pont-meur Montroulez. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Morlaix |
| Bro istorel | Treger Bro-Leon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Montroulez (Pennlec'h) |
| Kanton | Montroulez (Pennlec'h) |
| Kod kumun | 29151 |
| Kod post | 29600 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Paul Vermot (PS) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Montroulez Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Montroulez |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 14 709 ann. (2020) |
| Stankter | 593 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 34′ 42″ Norzh 3° 49′ 36″ Kornôg / 48.578334, -3.826667 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 104 m |
| Gorread | 24,82 km² |
| Montroulez ||
| kemmañ |
Montroulez zo ur gumun etre Leon ha Treger, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Douaroniezh

| Ar stêr Dosenn | Plouezoc'h | Garlann |
| Sant-Martin-war-ar-Maez | | Plouigno |
| Sant-Martin-war-ar-Maez | Plourin-Montroulez | Plougonven |
* Kastell an Tarv e Bae Montroulez

## Anv

* Ogée : Cette ville, qui se nommait Julia du temps de César, est une des plus anciennes et des plus célèbres de la province.
* Cambry, Finistère, p. 5 : Ainsi Morlaix, si nous en croyons Conrad, archevêque de Salisbury, écrivain du douzième siècle, fut d'abord nommée Julia [...]. – Ainsi Drennalus, disciple de Joseph d'Arimathie, à son retour de l'île de Bretagne, passa par Morlaix, l'an 73 de J.C, en convertit les habitants ; ce lieu se nommait alors Saliocan ou Hanterallen.
* Albert. Le Grand : Julia'.
* Ch. Frochen, Finistère, Léon, p. 97 : Son nom vient probablement du celte Motreleg ("rue resserrée").
* Bernard Tanguy, Communes du Finistère, p. 134 : Castrum Mons Relax, 1128 ; ecclesia S. Martini de Monte Relaxo, 1128 ; ecclesia Beati Melanii de Monte Relaxo, 1170 ; Mont Relays, XII$^{vet}$ kantved ; (in) Montereleis, 1217 ; Montrelès, 1296 ; Montrelez, 1352 ; Morloys, 1371 ; Morlais, 1376 ; Morelaiz, 1385 ; Mourlaix, 1455 ; Montrelaes, Montrelaix, Mourlaix, 1464 ; Montrolaes, Morlaix, 1499 ; breton : Montroulez ; Ce mot ... (Relaix) ... n'est autre que le vieux-français "releis", "relais", « délaissé, abandonné ».
* Éditions Flohic : noté Mons-Relaxus en 1128, du français "mont" et de l'ancien français "relais", « délaissé, abandonné ».
* Daniel Delattre : Castrum Mons Relaxus au XIIè ; Montereleis au XIIè..

### Gerdarzh

* Relax = lec'h ehan war un hent roman (heñvelster insula = enez ; stabula = staol).

## Ardamezouriezh

* En gul e lestr en aour greet en aour, e ouelioù dispaket en erminoù, war ur mor en glazur.
* Ger-stur: S'ils te mordent, mords-les (a-enep Bro-Saoz).

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dre lezenn ar 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Montroulez da benn ur bann.
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Noannès, person parrez Sant-Melani, ha Pitot, person, ha Le Moine, kure, eus parrez Sant-Vazhev ; daou gure eus Sant-Melani, Le Ffevre ha Lucas, a reas al le.

### XIX$^{vet}$ kantved
#### Dezougen

* 1865: tizhet eo Montroulez gant an hent-houarn.

#### Brezel 1870-1871

* Mervel a reas 144 gwaz ag ar gumun, eleze 1,02% ag he foblañs e 1866.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 604 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,96% ag he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* 1943: d'an 29 a viz Genver e voe bombezet Montroulez gant ar Royal Air Force pa glaske distrujañ ar pont-meur hent-houarn ; lazhet e voe 39 bugel hag o skolaerez er skol Itron Varia Lourd, ha 27 den nann-soudard all. Kontet eo an darvoud e Gwerz Lazadeg Skolidigou Itron Varia Lourd.
* Nijerezioù ar Gevridi aet d'ar strad e Montroulez : d'ar 4 a viz C'hwevrer 1941 e kouezhas ur Blenheim IV marilhet T2283 ha kodet PZ-F eus 55th Squadron ar Royal Air Force ; lazhet e voe he zri nijour, ne voe ket kavet o c'horfoù ; d'an 28 a viz Eost 1941 e kouezhas un Hurricane II marilhet BD857 eus 247th Squadron ar Royal Air Force nepell eus Montroulez ; tapet e voe he levier gant an Alamaned ; d'ar 25 a viz Ebrel 1942 e kouezhas pemp Spitfire Vb eus ar 501st Squadron eus ar Royal Air Force er mor e tu Montroulez ; pevar levier a varvas, met ne voe kavet korf ebet ; unan all a voe gloazet hepken ; d'ar 6 a viz Gwenholon 1944 e kouezhas un nijerez P-47 (486vet Bombing Group, 362vet FG, 378vet FS) eus aerlu SUA (United States Army Air Forces); he leviour a c'hellas adkavout e genvroidi.
* Dieubet e voe Montroulez d'an 8 a viz Eost 1944 gant lu ar Stadoù-Unanet.

#### Brezel Indez-Sina

* Lazhet e voe ul letanant-koronal eus an Aerlu gall d’an 21 a viz Here 1952 e Chua-Chan e Viêtnam.

#### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 2 a viz Meurzh 1957.

#### Stagidigezh

* E 1959 e voe staget kumun Plouyann, en norzh da gêr, ouzh Montroulez.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolioù.

### Ya d'ar brezhoneg

* D’ar 27 a viz Mezheven 2008 e voe votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* Al label live 1 a oa bet roet da gumun Montroulez d'ar 6 a viz C'hwevrer 2009.

### Deskadurezh

* Ur skol divyezhek zo eno abaoe 1988.
* Ur skol Diwan zo e Montroulez ivez.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 57 bugel er skol Diwan, 77 er skol bublik ha 0 er skol gatolik, eleze 130 en holl.</ref>.

### Buhez foran

* E Montroulez emañ sez an embannadurioù Skol Vreizh a embann levrioù brezhonek ha gallek.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Pont-meur Montroulez
* 1878
* Plasenn ar Ouestlidi
* Kouent kozh ar Jakobined
* Iliz katolik Sant-Martin
* Iliz katolik Sant-Melani
* Karterioù kozh gant tiez koad, pondalez
* Straedoù-diri
* Savadurioù ar "Manu" (butunerezh kozh Montroulez)

## Tud

* Charles Cornic du Chesne (1731-1809), ofiser-a-vor ha kourser.
* Mathieu Beaumont, barner-koñsul e 1760 ; dimezet gant Charlotte Le Mérer.

### Tud bet ganet eno

* 1756 ː Jean Marie Charles Beaumont, maer Montroulez, 1810-1813 ha 1819-1826 ; anvet da isprefed e 1814
* 1763 : Jean Victor Marie Moreau, jeneral e-pad Brezelioù Napoleone
* 1777 : Aleksandr Ledan, mouller ha skrivagner
* 1806 : Émile Souvestre, skrivagner gallek
* 1834 : Feliks Brignou, skrivagner ha troour brezhonek
* 1845 : Tristan Corbière, barzh gallek
* 1878 ː Marie Le Gac-Salonne ː gwregelourez ha stourmerez
* 1889 : Francis Gourvil, skrivagner ha kelaouenner
* 1904 : Per Roy, emsaver ha skrivagner brezhonek
* 1908 : Henri Rol-Tanguy, rezistant komunour
* 1914 : Michel Mohrt, skrivagner gallek
* 1920 : Roparzh Broudig, skrivagner brezhonek
* 1928 : Julien Guiomar, aktour
* 1939 : Brigitte Fontaine, kanerez c'hallek
* 1944 : Dominique Lavanant, aktourez
* 1979 : Clarisse Lavanant, kanerez

### Tud bet marvet eno

* 1830 : Jean Marie Charles Beaumont, 31 a viz Eost
* 1855 : Aleksandr Ledan
* 1870 : Yann-Vari ar Skourr, barzh brezhonek
* 1873 : Prosper Proux, saver kanaouennoù
* 1875 : Tristan Corbière
* 1887 : Adolphe Le Flô, jeneral, ministr gall ar Brezel e 1870
* 1927 : Paul Sérusier, livour gall
* 1939 : Hollsent ar Garreg, skrivagner brezhonek
* 1969 : Yann Gerlann, emsaver
* 1970 : François-Tanguy Prigent, kouer ha politiker
* 2007 : Alexis Gourvenneg, sindikader al labour-douar

### Tud liammet ouzh kêr

* Jean-Loup Chrétien, sterdead, bet desavet e Montroulez

### Ardamezeg ar familhoù

* Des Anges
* Aotrounez la Villeneuve (Kernevez ?), Kervella, Lesven, beli Montroulez. Ur maer Montroulez e 1670.
* En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir ferenn en aour.
* Barazer
* Maered ha kannaded Montroulez adalek 1703.
* En gul e wifrell en erminoù, heuliet gant div ruilhenn en argant.
* Barrère
* Maer Montroulez e 1765.
* En glazur e gadgi en argant gwakoliek en aour, en e goazez war ur savenn geotet, savet e bav dehoù hag o sellout ouzh ur steredenn en argant ouzh kab dehoù ; e gab gwezboellet etre aour ha gul a deir rezenn.
* Julien Bellin de la Furtais
* Maer Montroulez e 1665
* Sourinet etre argant ha gul a c'hwec'h pezh.
* Bidégan
* Eus parrez Sant-Vazhe Montroulez
* En argant e deir sourin en sabel.
* ? de Carné
* Bet gouarnour Montroulez
* En aour e ziv dreustell en gul.
* Dorigny, d'Origny
* Ofiserien milis bourc'hizien Montroulez adalek 1693 ; Michel, maer Montroulez e 1725 .
* En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant tri flamm ivez en aour.
* Jegu
* Aotrounez Kerneguez, parrez Sant-Vazhe Montroulez
* En sabel e leon en argant heuliet gant teir steredenn ivez en argant.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1793

* Mammenn : Cassini hag EBSSA

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Anv | Strollad |
| 1615-1641 | Yves Le Bervet (du Parc) (1579-1641) | |
| 1947-1971 | Jean Le Duc | |
| | Jean-Jacques Cléach | Strollad Sokialour Gall |
| 1989-1995 | Arnaud Cazin d'Honincthun | UDF |
| 1995-1997 | Marylise Lebranchu | Strollad Sokialour Gall |
| 2001-2008 | Michel Le Goff | Strollad Sokialour Gall |
| 2008-2020 | Agnès Le Brun | TDD (Tu-dehoù diseurt) |
| 2020-2026 | Jean-Paul Vermot | Strollad Sokialour Gall |
| Da vezañ kendalc'het |||

## Kêrioù gevellet

* Alamagn : Würselen (1976
* Kernev-Veur : Truru (1979) – Ur Morlaix Avenue zo e Truru.
* Burkina Faso : Réo (1991)
* Polonia : Chełm

## Sportoù

* 30 a viz Mezheven 1974 : 3vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Montroulez ha Sant-Maloù ; Patrick Sercu (Belgia) a voe trec'h.

## Levrlennadur

* Embannadurioù Flohic : Le Patrimoine des communes du Finistère. 1998
* J.B. Ogée : Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne. 1780
* Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) Lec'hienn an ti-kêr
* (br) Geobreizh
* (fr)Chambre de Commerce et d'Industrie

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Lec'hienn an ti-kêr/Ardamezioù
* ↑ (fr) J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105
* ↑ (br) Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 47 ha 48
* 1 2 (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Pertes RAF Finistère
* ↑ (fr) Pertes USAAF Finistère
* ↑ (fr) Éric Rondel, Les Américains en Bretagne, 1944-1945, p. 8, Éditions Astoure, 2008 (ISBN 9782845831940)
* ↑ (fr) Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr) https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6349308 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]
* ↑ (br) Distro-skol ar c’helenn divyezhek @ Ofis Publik ar Brezhoneg>