OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# SVD (fuzuilh)

An SVD (e rusianeg СВД : Снайперская Винтовка Драгунова, Snayperskaya Vintovka Dragunova, "fuzuilh sniper Dragunov"), anvet boaz Dragunov, zo ur fuzuilh-resisted savet e deroù ar bloavezhioù 1960 en URSS evit an dennerien-resisted hag ar snipers. He gwikefre zo bet diazezet war hini an AK-47, met kalz uheloc'h e oa kalite pezhioù an SVD. Implijet eo bet gant broioù Pakt Varsovia ha gant kalz armeoù pe emsavioù skoazellet gant an URSS da vare ar Brezel Yen, evel ar fuzuilhoù-arsailh AK-47 pe AK-74. Hiziv-an-deiz e vez produet hag implijet c'hoazh, gant arme Rusia da skouer. E Sina e vez produet kopiennoù eus an SVD dindan an anvioù Type 79 ha Type 85, he stumm modernizaet.

## Daveennoù

* ↑ (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, pp. 154-155
# Emboltred

Un emboltred zo un embregadenn graet gant ul livour pe ul livourez d'ober ur poltred anezhañ e-unan pe anezhi he-unan.
Da vare an Azginivelezh dreist-holl e krogas al livourien d'ober emboltredoù a-leizh. Kalz a emboltredoù a gaver er pennadoù diwar-benn al livourien. Brudet eo emboltredoù Vincent van Gogh.

## XV$^{vet}$ kantved

* Piero della Francesca (1450-63) en e Dasorc'h
* Hans Memling (c. 1480)
* Filippino Lippi (1481-82) en e Merzherinti Sant Pêr
* Albrecht Dürer (1493)
* Pietro Perugino (1497-1500)
* Albrecht Dürer (1500)

## XVI$^{vet}$ kantved

* Raffaelo Sanzio da Urbino (c. 1506)
* Hans Baldung (1526)
* Lucas Cranach an Henañ (1550)

## XVII$^{vet}$ kantved

* Pieter Paul Rubens (1623)
* Rembrandt Harmenszoon van Rijn (c. 1655)

## XVIII$^{vet}$ kantved

* Benjamin West (1770)
* Jean-Siméon Chardin (1775)
* Raphael Mengs (c. 1778)

## XIX$^{vet}$ kantved

* Jean-Dominique Ingres (1804)
* Francisco de Goya (1815)
* Eugène Delacroix (1837)
* Vincent van Gogh (1889)

## XX$^{vet}$ kantved

* Khalil Gibran (1905)
* Pierre-Auguste Renoir (1910)
* Egon Schiele (1912)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# George Ernest Shelley

George Ernest Shelley, bet ganet d'ar 15 a viz Mae 1840 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Du 1910 e Londrez, a oa un evnoniour, ur geologour ha milour saoz.
Niz e oa d'ar barzh Percy Bysshe Shelley (1792-1822).

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* A : Anomalospiza,
* C : Clytospiza,
* E : Emarginata,
* P : Pinarocorys.

### Spesadoù

* A
    Anthus melindae ha vaalensis, Apus pallidus (glaouer gell),
* C : Charadrius forbesi (nouelig Forbes),
* E : Eremalauda dunni,
* I : Illadopsis cleaveri,
* L : Lamprotornis unicolor,
* O : Oriolus chlorocephalus (glazaour penn glas),
* P : Prodotiscus zambesiae,
* S
    Spizocorys sclateri ha starki, Stactolaema olivacea ha whytii, Swynnertonia swynnertoni.

### Isspesadoù

* A : Apus pallidus pallidus
* E : Eremalauda dunni dunni.

## E oberennoù

* A Monograph of the Cinnyridae, or Family of Sun Birds (1878),
* A Handbook to the Birds of Egypt (1872),
* The Birds of Africa (pemp levrenn, 1896-1912).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Shelley e metoù al loenoniezh.
# Dron

Dron eo an termen boas roet d'un nijerez hep sturier na den all en he bourzh, pellsturiet pe emren. En XXvet kantved e oant bet savet gant ur soñj milourel nemetken, evit seveniñ kefridioù amreoliek, lous pe re zañjerus evit ar soudarded. En XXIañ kantved int deuet da vezañ un ostilh diazez e kalz armeoù. Dre ma z'int bet gwellaet, ma 'z eo izelaet o frizioù, int implijet muioc'h-mui er-maez eus an takadoù brezel. An implijoù nevez a zo da skouer luc'hskeudennoù adal an oabl, evezhiañ tiriadoù, labour-douar teknikel, evezhiañ an tanioù-gwall er c'hoadeier, evezhiañ stêrioù hag an endro dre vras, evezhiañ liv an amzer, evezhiañ polis pe surentez, furchal danframmoù , stourm a-enep an trafikoù, dezougen produioù, dronoù evit an dudi, ha dronoù redadeg.

## Gerdarzh

Doareoù lies a zo da enval an dronoù. Drone a zeu eus ar ger saoznek a sinifi tad-gwenan. Implijet eo ar ger-se abaoe penn-kentañ ijinadenn an nijerezh, evel da skouer sibloù aerlestr evit ma c'hallje al listri-brezel pleustriñ gant o c'hanolioù. Er bloavezhioù 1920 e oa ar Fairey Queen hag er bloavezhioù 1930 an De Havilland Queen Bee.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton, Al Liamm, 2014, p.240; TermOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
* ↑ Tice, Brian P. (Spring 1991). "Unmanned Aerial Vehicles – The Force Multiplier of the 1990s". Airpower Journal
* ↑ Alvarado, Ed (3 May 2021). 237 Ways Drone Applications Revolutionize Business.
* ↑ F. Rekabi-Bana; Hu, J.; T. Krajník; Arvin, F., "Unified Robust Path Planning and Optimal Trajectory Generation for Efficient 3D Area Coverage of Quadrotor UAVs" IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems, 2023.
* ↑ Hu, J.; Niu, H.; Carrasco, J.; Lennox, B.; Arvin, F., "Fault-tolerant cooperative navigation of networked UAV swarms for forest fire monitoring" Aerospace Science and Technology, 2022.
* ↑ (2023) Remote sensing of the environment using unmanned aerial systems (UAS).. [S.l.] : ELSEVIER - HEALTH SCIENCE. ISBN 978-0-323-85283-8. OCLC 1329422815.
* ↑ (2020-07-08) "Towards harmonisation of image velocimetry techniques for river surface velocity observations". Earth System Science Data 12 (3): 1545–1559. DOI:10.5194/essd-12-1545-2020. ISSN 1866-3516
* ↑ (March 2020) "Adaptive Water Sampling Device for Aerial Robots". Drones 4 (1): 5. DOI:10.3390/drones4010005. ISSN 2504-446X
* ↑ (May 2018) "Evaluation of a UAV-Assisted Autonomous Water Sampling". Water 10 (5): 655. DOI:10.3390/w10050655
* ↑ (March 2018) "In Situ Water Quality Measurements Using an Unmanned Aerial Vehicle (UAV) System". Water 10 (3): 264. DOI:10.3390/w10030264
* ↑ (March 2019) "Autonomous In Situ Measurements of Noncontaminant Water Quality Indicators and Sample Collection with a UAV". Water 11 (3): 604. DOI:10.3390/w11030604
* ↑ Drones smuggling porn, drugs to inmates around the world (17 a viz Ebrel 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Anaon

An Anaon eo eneoù an dud varv, hervez ar relijion gatolik. Meur a gredenn, a lavar, hag a ober relijiel a zo stag ouzh an Anaon.

## Gerdarzh

* Eus ar galianeg *and(e)dubno- → antumnos : "al lec'h don" → "ar bed dindan an douar" → "ar bed all" → "bed ar re varv"$^,$.
An hevelep ger galianeg en deus roet annwfn, annwn e kembraeg, gant ar ster "ar bed dindan an douar" ivez. Anaffuon, anaffuon, anaoün a gaver e krennvrezhoneg gant ar ster "eneoù ar re varv".
Gant an Iliz katolik roman hep mar eo bet kemmet ar ster e Breizh, eus "ar bed dindan an douar" da "eneoù ar re varv". Ar ster kristen-se a gaver e Devri end-eeun.

## Kloc'h an Anaon

Kloc'h an Anaon a vez lavaret eus ar glaz, al lezoù, da lavaret eo ar c'hloc'h a lakaer da seniñ goude marv un den er relijion gristen.

## Plad an Anaon

Gwechall er gest, en iliz, e veze plad an Anaon : da noz an Hollsent e veze lakaet ur pladad boued dirak an ti evit an Anaon.

## Deiziadur

Gouel an Anaon: an deiz goude an Hollsent, d'an 2 a viz Du.

## Lennegezh

E Barzhaz Breizh ez eus ur c'han anvet Kanaouen ann Anaon

## Lec'hioù

* Bae an Anaon

## Notennoù

* ↑ http://www.tresor-breton.bzh/2017/11/04/an-anaon-le-monde-parallele-breton-de-lau-dela/
* ↑ (fr) Jean-Paul Savignac, Merde à César p. 119 notenn 4, Paris : Éditions de la Différence, 2000 (ISBN 978-2-7291-1323-0)
* ↑ (fr) Georges Dottin, La langue gauloise pp. 227& 253, Genève : Slatkine Reprints, 1991 (ISBN 978-2-05-100208-0).
* ↑ (cy) (en) Geiriadur Prifysgol Cymru
* ↑ (fr) Émile Ernault, Glossaire moyen-breton p. 29, Genève : Slatkine Reprints, 1976 (ISBN 978-2-05-102373-3)
# Beemster

Beemster (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 72,08 km² eo gorread Beemster (douar : 70,61 km², dour : 1,47 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 8 596 annezad enni. Beemster a zo ivez anv ar polder kentañ a voe savet en Izelvroioù. Meilhoù a voe implijet da zizourañ al lenn, hag an dizourañ a badas eus 1609 da 1612. Dalc'het eo bet an endro (parkeier, hentoù, kanolioù, fardelloù) evel pa voe aozet da vare an Azginivelezh. Bez emañ polder Beemster war listenn glad bedel UNESCO abaoe 1999. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d 'ober kumun Beemster : Middenbeemster, Noordbeemster, Westbeemster, Zuidoostbeemster.

## Istor

War-dro ar bloavezh 800 e oa un daouarc'heg al lec'h m'emañ Beemster bremañ. Dont a ra an anv "Beemster" eus "Bamestra" (gwelout Groenedijk, 2000), hag a zo anv ur stêr vihan eus ar rannvro. Etre 1150 ha 1250 e voe toullet an douar da gaout taouarc'h, ha korventennoù a voe ivez : mont a reas ar stêr vihan da vor diabarzh, liammet ouzh ar Zuiderzee. War-dro 1605 e krogas an dud da zizourañ al lenn. Echu e voe tamm pe damm e 1610, met leugniet e voe al lenn en-dro pa darzhas unan eus fardelloù ar Zuiderzee. Divizet e voe neuze uhelaat bord ar fardell eus ur metrad. E 1612 e voe dizouret ar polder penn-da-benn, ha rannet an douaroù etre an dud o doa kemeret perzh er chanter. Er penn-kentañ e c'houneze al labourerien-douar peadra da voueta martoloded bagoù VOC a yae da Indez. Berzh bras a reas ar polder, peogwir e oa pinvidik-tre eo an douar ennañ, padal eo paour-tre e hini Heerhugowaard. E Beemster e vez fardet fourmaj Beemster gant an embregerezh CONO Kaasmakers, bet savet e 1901.

## Kuzul-kêr

Trizek dileuriad zo e kuzul-kêr Beemster :
* Beemster Polder Partij - 5 dileuriad
* PvdA - 3 dileuriad
* VVD - 3 dileuriad
* CDA - 2 zileuriad

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel Beemster
* Lec'hienn fourmaj Beemster
* Polder Beemster war lec'hienn UNESCO
* Pourmenadenn e Beemster
# 888

Diwar-benn bloavezh 888 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 13 a viz Genver : goude marv Karl Dev eo disrannet evit ar wech diwezhañ rouantelezh ar Franked. Odo, kont Pariz a ya da roue Franked ar C'hornôg.
* Abdullah ibn Muhammad a ya da Emir Cordoba
* Krouet eo Marz Ivrea, Anscar Ivrea e Vargraf kentañ.
* Diazezet eo Lehre

#### Frañs
### Azia
#### Reter-pellañ
### Afrika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 888

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 888
* Karlez an Hni Mell, roue ar Franked
* Abu Da'ud, dastummer ag hadithoù
* Cerball mac Dúnlainge, roue Osraige
# Adolf Loos

Adolf Loos (Brno, 10 a viz Kerzu 1870 - Vienna, 23 a viz Eost 1933) a zo ur savour aostrian, brudet gant e savadurioù eeun-tre a denn d’al luskad modern.

## E vuhez

Goude bezañ bet o veajiñ er Stadoù-Unanet e penn-kentañ ar c’hantved e voe levezonet Loos gant skol Chicago. Pa zistroas da Aostria e savas reuz etrezañ hag izili luskadoù all evel Secession ha Deutscher Werkbund. Ne voe ezel eus luskad ebet, met kentoc’h diaraoger ul luskad nevez krouet gant Otto Wagner, hag en doa lakaet da bal implij fur perzhioù ar savouriezh. Setu perak e stourmas a-enep da dechoù kinklañ Secession. Hevrez Loos ez eo faos pen-da-benn ar sturdresadennoù, hag e lakaont ar savadurioù da vezañ vil. Hervezañ e tle ar c’hinkladurioù diwanañ eus an danvez, met ne c’hellont ket bezañ « peget » warnañ. E sell war ar savouriezh end eus levezonet red savouriezh an XX$^{vet}$ kantved, dreist-holl e destenn Ornament und Verbrechen (studresadenn ha torfed) bet savet e 1908, hag adembannet gant Le Corbusier en e gelaouenn L'esprit Nouveau. Gwelet eo Loos evel unan eus diaroagerien ar savouriezh vodern.
Adolf Loos a voe gwelet evel un den diavaez e amzer, dreist-holl pa ginnigas e raktres evit plasenn Michaelerplatz (Vienna) : pa lakaas sevel Looshaus, e savas reuz rak re eeun e oa ar savadur (savet e-tal palez an impalaer), ar pezh a lakaas bourc’hizien Vienna da vezañ a-enep-groñs, dre ma oant plijet gant savadurioù kinklet da vat, diwar skouer al luskad anvet Ring Vienna.
E-touez ar c’henkizoù savet gantañ:
* kenkiz Steiner
* kenkiz Müller e Praha
* kenkiz Moissi
E 1920, e voe anvet rener rann kêraozerezh Vienna. Kinnig a reas meur a raktres kêrioù evit ar vicherourien, en o zouez savadurioù gant derezioù. Kinnig ar reas ivezRaumplan, ur steuñv teir ment anezhañ, ennañ pezhioù a c’haller kemmañ o uhelder diouzh an ezhomm. Er raktres e kemeras ivez e kont an diforc’hioù deiz/noz, lec’h prevez/ foran, implijout a reas derezioù evit lakaat kemend-se e pleust.
Levezonet en deus Richard Neutra, Rudolf Schindler ha dizoloet en deus Oskar Kokoschka.

## E oberennoù pennañ

* Tavarn Mirdi, Vienna, 1889
* Looshaus, Vienna, 1909-1911
* Ti Steiner, Vienna, 1910
* Ti Rufer, Vienna, 1922
* « The Chicago Tribune Column », raktres, Chicago, 1922
* Ti Tristan Tzara, Pariz, 1925-1926
* Kenkiz Moller, Vienna, 1927-1928
* Kenkiz Müller, Praha, 1928-1930
* Ti Moissi (raktres), Venezia, 1923

## Skridoù Loos

* Ornament und Verbrechen
* Die Potemkin'sche Stadt. Verschollene Schriften. 1897 - 1933
* Das Andere, 1903
* Trotzdem
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Sonerien Du

Sonerien Du a zo ur strollad-sonerien eus Vro Vigoudenn hag a zo kustum da seniñ er festoù-noz abaoe 1971. Savet eo bet gant pemp Breizhad : Yann Kaourintin Ar Gall, Daniel Tanneau, Didier Quiniou, Gilles Rolland ha Raymond Riou, buan ez erruas Yann Goas ha goude Jean-Pierre Le Cam.

## Ar Sonerien Du (mojenn)

An anv Sonerien Du a zo bet dibabet en enor da zaou soner eus ar Vro Vigoudenn hag a vije bet krouget e-lec'h daou laer en XVIIIvet kantved.

## Istor ar strollad

Kalz a sonerien a dremenas er strollad, evit ur pennadig amzer pe reou zo muioc'h. Da skouer Dan ar Bras, kentañ gitarour en ur strollad fest-noz. Soñjet o deus e 1982 ober ur fest evit o 10 vloaz neuze eo bet lakaet deiziad krouidigezh ar strollad e 1972. Sonerien Du eo ar strollad hag en deus lakaet d'ar c'hiz da lidañ pep pemp deiz-ha-bloaz ar strollad gant ur fest vras. E 1986 eo bet kemeret ganto ar galon-binioù evel arouez, er penn-kentañ e oa bet krouet gant Fañch Le Hénaff evit Bleizi Ruz hag a oa bet nac'het ganto. Enrollet eo bet ganto 18 CD, ha Sonerien Du a zo c'hoazh un diazez e sonerezh hengounel Breizh.

## Ar strollad a vremañ

* Gérard Belbeoch : taboulinoù, ha kanañ
* Dominique Lardic : gitar, kanañ
* Philippe Ferec : akordeoñs, klavieroù, kanañ
* Chim Cadudal : binioù kozh, kanañ
* Julien Tymen : bombard, fleütoù, kanañ
* Claude Ziegler : violoñs, gitar, kanañ
* Christophe Runarvot : gitar-boud, kanañ
* Gérard Belbeoch
* Christophe Runarvot
* Julien Tymen
* Chim Cadudal
* Dominique Lardic
* Claude Ziegler
* Philippe Ferec

## Pladennoù

* 1972 : Bal Breton
* 1974 : Bal Breton vol. 2
* 1976 : Sonerien Du vol.3
* 1978 : Gwerz Penmarc'h
* 1980 : Feunteun an aod
* 1982 : Ten Years
* 1984 : Roue marc'h
* 1986 : Amzer Glaz
* 1988 : Tradition vibrante
* 1989 : Tredan
* 1992 : Etre Mor ha Douar
* 1994 : Puzzle
* 1996 : Reder Noz
* 1998 : Steïr
* 2000 : Noz-Live (sonadeg)
* 2002 : Le bel âge...
* 2004 : Puzzle 2
* 2006 : Be... new !
* 2008 : Liv an amzer
* 2010 : La Komplèt' (albom doubl, kentañ gwir best of)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Sonerien Du e discogs.com
# David

David zo un anv paotr, deuet diwar anv ar roue David, roue Israel hervez ar Bibl. Abalamour da se e vez roet da galz paotredigoù a orin yuzev, pe a orin protestant er broioù saoznek : nebeutoc'h er broioù protestant alamanek avat.

## An anv

Dont a ra eus an hebraeg dawîd, a dalv kement ha "karet".
* Daoud eo ar stumm arabek, ha Daouda en Afrika er c'hreisteiz d'ar Sahara.

## Yezhoù all

* Davide, en italianeg
* Dewi e kembraeg, anv ar sant broadel. Koulskoude e kaver ar stumm David e saozneg hag an anv Davies ken stank.
* Divi, e brezhoneg (Ivi zo un anv all ha n'eo ket kar tamm ebet).

## Tud
### Evel anv-badez
#### Sent

Pevarzek sant David, katolik pe ortodoks, a gonter. En o zouez :
* Dewi Sant, pe sant David Menevia (500-589), eskob ha sant paeron Kembre.
* David III, roue ha sant paeron Georgia, lidet d'ar 26 a viz Genver.

#### Renerien stadoù, broioù, gouarnamantoù

* David (1040-970 K.J.-K.), roue Israel.
* David Bulgaria († 976), besroue Bulgaria.
* David Iañ (1084-1153), roue Bro-Skos.
* David II (1324-1371), roue Bro-Skos.
* David II (1501-1540), roue Etiopia.
* David komnenos (1184-1212), diwezhañ kenimpalaer Trabzon.
* David Ben Gourion (1886-1973), bet pennmaodiern Israel.
* David Cameron (1966), politikour saoz

### A bep seurt

* David Hume (1711-1776), prederour saoz.
* David Livingstone (1813-1873), ergerzhour skosat.
* David Hilbert (1862-143), matematikour alaman

### Sportourien a-vremañ

* ar blenier kirri skosat David Coulthard
* Ar c'hoarier mell-droad saoz David Beckham
* Ar c'hoarierien mell-droad c'hall David Ginola ha David Trézéguet
* Ar judoka gall David Douillet

### Arzourien a vremañ

* David Bowie, kaner saoz.
* David Copperfield (sigoter), paotr an troioù fizik, brudet dre e zimeziñ gant an Alamanez Claudia Schiffer.
* David Cronenberg, ur filmaozer amerikan.
* David Wark Griffith, ur filmaozer amerikan.
* David Hallyday, kaner ha mab Johnny Hallyday.
* David Herbert Lawrence, skrivagner saoz.
* David Lynch, ur filmaozer amerikan.
* David Lodge, romantour saoz
* David Niven, un aktour saoz.

### Evel anv-familh

* Gerard David (war-dro 1455–1523), livour hollandat an Azginivelezh
* Jacques-Louis David (1748–1825), ul livour gall
* Pierre Jean David, pe David d'Angers 1788-1856, kizeller gall
* Jean-Louis David, ur perukenner gall, dezhañ stalioù en holl gêrioù bras
* Larry David (1947), komedian, skrivagner hag aktour stadunanat
* Kristin David, kanerez vrezhonek hag emsaverez
* Alberto David (1970-), c'hoarier echedoù luksembourgat ha goude italian

### Delwennoù

Brudet eo an teir delwenn-mañ:
* David, gant Michelangelo Buonarroti (1475-1564)
* David, gant Donatello (1386-1466)
* David, gant Gian Lorenzo Bernini (1598-1680)

## Tud a faltazi

* David Copperfield, ar romant brudet ar skrivagner saoz Charles Dickens (1812-1866)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lazher a steudad

Ul lazher a steudad (saozneg: Serial killer) a vez graet eus un den a lazh daou zen d'an nebeutañ, hag ar muntroù a zo ledet war un amzer hir a-walc'h. Al lazherien a steudad a zo plijet a-fed spered gant ar fed muntrañ, ha meur a lazher a steudad a gav plijadur gant jestroù reizhel gant ar c'houzañveien mare pe vare en argerzh lazhañ. Hervez Burev Kevredadel Enklask Stadoù-Unanet Amerika (FBI) e kaver meur a abeg da dorfedoù al lazherien a steudad evel ar c'hounnar, gounid arc'hant, kavout plijadur ha klask desach evezh an dud war o obererezhioù. An doareoù lazhañ a vo disheñvel hervez mammenn muntroù al lazher a steudad. Darn eus ar c'houzañverien a zo liammet etrezo dre an oad, an neuz, ar reizh pe an orin gouennel.
Al lazherien a steudad a zo ur rummad ispisial a fed rummatadur ar vuntrerien hag a zo disheñvel diouzh lazherien a yoc'h, ul lazher a gopr, pe ul lazher a heuliad, memes ma vez kavet poentoù boutin etrezo holl. Al lazherien a steudad o deus kudennoù spered anat met n'int ket gwelet alies evel tud na c'hallont ket bezañ barnet evel an dud all.

## Istor

Istorourien an dorfedouriezh a ginnig e vije bet eus lazherien a steudad abaoe ma 'z eus eus Mab-den. Lod mammennoù da vojennoù ar sunerien-gwad pe an dud-bleiz c'hoazh a oa en gwirionez awenet gant obererezhioù lazherien a steudad ar Grennamzer. En Afrika ez eus bet mareadoù muntroù gant tud Leopard. Liu Pengli eus Sina, niz an impalaer Han Jing, a oa bet graet Priñs Jidong er c'hwec'hvet bloavezh eus kreiz ren Jing (144 AJK). Hervez an istorour sinat Sima Qian, "ez ae en ergerzhadennoù gant 20 pe 30 sklav pe gant paotred yaouank kuzhet rak al lezenn, da lazhañ tud ha laerezh o madoù evit plijadur ar sport". Kalzig eus e sujedoù a ouie a-zivout al lazhadegoù-se, met n'eo nemet en 29vet bloavezh e ren ma oa bet mab unan eus ar c'houzañverien o kas un dezrevell d'an impalaer. Soñjet e vez e oa bet lazhet 100 den da nebeutañ. Pennoù uhel al lez o devoa kemennet e oa Liu Pengli da vezañ lakaet d'ar marv; siwazh, an impalaer ne felle ket dezhañ lakaat lazhañ e niz. Liu Pengli a voe torret eus e holl gargoù ha graet eus outañ ur sujed evel ar re all hag harluet. En IX$^{vet}$ kantved (bloavezh 257 an deiziadur muzulmat), "ur mouger eus Baghdad a voe harzet. Lazhet en devoa meur a vaouez ha beziet anezho en ti lec'h ma oa o vevañ.

## Lazherien a steudad en SUA

Darn al lazherien a steudad hervez an dielloù a zo bet en SUA.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ "lazher a steudad | m. | lazherien a steudad", TermOfis, Ofis Publik ar Brezhoneg
* ↑ Al-Tabari (868–879). Al-Tabari's History, vol. 36..
# Clytospiza

Clytospiza :
| Clytospiza monteiri, tresadenn (1859) gant John Jennens. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Clytospiza Shelley, 1896 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Clytospiza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1896 gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Clytospiza monteiri, brosezat en Afrika ar C'hreiz.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Clytospiza (lennet e-barzh d'an 12 a viz C'hwevrer 2025).
# Vidua

Vidua :
| Vidua obtusa (ur par). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Viduidae |
| Anv skiantel ||
| Vidua Cuvier, 1816 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Vidua a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho

Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Vidua camerunensis,
* Vidua chalybeata
** V. c. amauropteryx, centralis, chalybeata, neumanni, okavangoensis hag ultramarina,
* Vidua codringtoni,
* Vidua fischeri,
* Vidua funerea
** V. f. funerea ha nigerrima,
* Vidua hypocherina,
* Vidua interjecta,
* Vidua larvaticola,
* an intañvez dominikan (Vidua macroura),
* Vidua maryae,
* Vidua nigeriae,
* Vidua obtusa,
* Vidua orientalis
** V. o. orientalis hag aucupum,
* Vidua paradisaea,
* Vidua purpurascens,
* Vidua raricola,
* Vidua regia,
* Vidua togoensis,
* Vidua wilsoni.

## Annezva

O c'havout a reer en Afrika, dek (10) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Viduidae/Vidua (lennet e-barzh d'an 30 a viz Ebrel 2022).
* ↑ Kinnig graet gant Divi gKervella er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), hor YEZH, niv. 291, Gwengolo 2017, pajenn 17.
* ↑ Degemeret e oa bet gant TermOfis Ofis publik ar brezhoneg en ur lakaat ur fazi dister en anv boutin : Itañvez dominikan | Veuve dominicaine | Vidua macroura (étudié).
# Urocynchramidae

Urocynchramidae :
| Urocynchramus pylzowi, tresadenn gant Gould. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Urocynchramidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1918 gant an evnoniour polonat Janusz Domaniewski (1891-1954).
Diouzh Doare 14.2 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Urocynchramus - Przewalski, 1876 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Urocynchramidae: Przevalski's Finch Domaniewski, 1918.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Urocynchramidae (lennet e-barzh d'an 12 a viz C'hwevrer 2025).
# Club de Regatas Vasco da Gama

Ar Club de Regatas Vasco da Gama, pe Vasco hepmuiken a zo ur c'hlub liessportoù braziliat eus kêr-benn Rio de Janeiro, krouet e 21 a viz Eost 1898. Ar rann mell-droad a zo bet krouet e 26 a viz Du 1915.

## Dave

* ↑ https://cdn.cbf.com.br/content/201601/20160122182359_0.pdf