OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sul (deiz)

Ar Sul eo an deiz etre ar Sadorn hag al Lun. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta ar seizhvet deiz eus ar sizhun, hag an hini diwezhañ. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar c'hentañ deiz eta. Dont a ra an anv eus anv latin an heol, Sol (Helios e henc'hresianeg), a oa ur blanedenn hervez soñj tud an Henamzer. E-pad an impalaeriezh-uhelañ e oa anavezet an deiz-se e latin: Sulius Dies, diwar anv an Heol (klotañ a ra al latin "s" gant ar predeneg "h"). Pa oa deuet an impalaeriezh da vezañ kristen (sened Nikea, +325) e oa bet kemmet anv an deiz-se e: Dies dominicus, deuet da vout dimanche e galleg. Met an anv latin a zo chomet e brezhoneg: Sul.
En deiz-se eo an deiz dilabour pennañ eus ar sizhun e meur a vro dre ar bed, ar bed kornôgat da gentañ penn hag ar broioù levezonet gantañ.

## Adverb

Diwar Sul eo deuet deiz Sul, deuet da vout disul (a zo un adverb).

## Petra d'ober d'ar Sul

Dont a ra diskuizh ar Sul eus ar Bibl, a zo disklêriet ennañ e tiskuizhas Doue d'ar seizhvet deiz. Miret e oa an deiz-se evit an oberoù relijiel: an oferenn-bred, hag ar gousperoù goude kreisteiz.

## Labour Sul

An urzh kevredigezhel-se a zo bet o ren buhez an dud e-pad 2 000 bloaz en Europa gristen a c'hallfe bezañ oc'h echuiñ. Hiziv ne vez ket kalz tud en ilizoù d'ar Sul e meur a vro, gwelet e vez tud o labourat er parkeier, stalioù 'zo a vez digor, ha kaoz zo da zigeriñ muioc'h-mui a stalioù c'hoazh en deiz-se, en anv frankiz ar brenerien da brenañ hag ar werzherien da werzhañ, bemdez-c'houloù ha bemdez-Doue.
# Telefos

Telefos (Τήλεφος e henc'hresianeg, sked a bell) a oa ur mab da Herakles ha da Auge, merc'h da Aleos, roue Tegea en Arkadia. Tad e oa da Eurypylos. Dont a reas da vout roue e Mysia, en Azia Vihanañ. Gloazet e voe gant an e-pad brezel Troia, pa deuas an Akeaned da gemer Elena d'he c'has en-dro da Sparta.
# Strofios

Strofios (henc'hresianeg: Στρόφιος, Strophios) a oa mab da g-Krisos ha da Antifateia, ha roue Fokis. Breur-kaer e oa da Agamemnon pa oa dimezet gant e c'hoar Anaksibia. Degemer a reas Orestes en e lez; ar paotrig a oa bet sachet gant e c'hoar Elektra a-zindan tan kasoni o mamm Klytaimnestra goude muntr Agamemnon.
Ur mab en doa Strofios, Pylades e anv, a oa mignon da Orestes, hag en doe ur mab anvet Strofios ivez.
# Telesforos

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Telesforos a zo un anv henc'hresianek, Telesphorus e latin, anv un doue hag anv-badez meur a zen.

## Yezhoù all

* Télesphore, e galleg, anv ral
* Telesforo e spagnoleg.

## Tud

* Telesforos doue ar pareañ goustad, ar peurbareañ, e mojennoù Hellaz kozh
* Telesforos, niz da Antigonos ar Borgn
* Telesphorus (pab), an 8vet pab, hervez listenn Irene Lyon
* Telesforo Monzón, broadelour euskarat
* Skrivet Télésphore en anv Télésphore Tsakala Munikengi, politikour eus Republik demokratel Kongo

## Lec'hanv

* Saint-Télesphore, parrez kozh lakaet e Saint-Romuald e Kebek abaoe 1965.
# Telesforos (doue)

Telesforos (Τελεσφορος e henc'hresianeg) e oa doue ar pareañ goustad, e mojennoù Hellaz kozh. Trede mab an doue Asklepios, doue ar medisinerezh, e oa.
# Teos (kêr)

Teos (Τέως e henc'hresianeg) a oa ur gêr en Henamzer en arvor Ionia, en hanternoz da Efesos. Hiziv eo anvet Sığacık e turkeg.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Terpsic'hore

Terpsic'hore (Τερψιχόρη/Terpsichóre e henc'hresianeg, eus τέρπεω / térpeô, « kavout mat pe brav », ha χoρός / khorós, « dañs ») eo anv muzenn an dañs. Ur plac'h virvidik eo, kurunennet a c'harlantezioù, ul lourenn ganti en he dorn.
Gant oberourien zo ez eus bet graet mamm ar morwragez anezhi.

## Levrlennadur

* Terpsic'hore zo meneget e Theogonia ar barzh Hesiodos.
* An Istorioù, savet gant Herodotos, a zo bet rannet gant an embannerien e nav levrenn, ha pep hini anvet diwar-lerc'h ur vuzenn. Anv Terpsic'hore zo bet roet d'ar pempet levrenn.

## Pennadoù kar a bell pe a dost

* Vanessa terpsichore, ur spesad balafenned
* Terpsiphone, ur genad evned eus ar c'herentiad Monarchidae.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Thais (hetaira)

Thais (Θαΐς, e henc'hresianeg) a oa un hetaira en Aten, er IV$^e$ kantved kt JK, ha serc'h da Alesant Veur. Ur vaouez kenedek e oa ken e vame an holl wazed outi. Orgediñ outi a reas ar barzh Menandros, ma roas hec'h anv d'ur pezh savet gantañ. Pa voe kemeret kêr gant Alesant Veur e voe skrapet ar vaouez gantañ, ma troas ar brezelour pitilh ganti. Kas a reas anezhi gantañ betek Persia.

## Tan-gwall Persepolis

Hervez ar vojenn eo-hi a lakaas ar flammerenn en e zorn, goude un nozvezh orged, pa voe c'hwezhet an tan e kêr Persepolis er bloavezh 330 kent JK, e-kerzh un nozvezh lonkañ.
Komz a reas dirak an holl evit lakaat Alesant da lakaat an tan e-unan. Hervez Kleitarc'hos ne oa nemet ur pennad froudenn. Hervez Ploutarc'hos ha Diodoros Sikilia e oa graet da gas an dorzh da dud Persia o devoa devet templ Athena en Akropolis Aten e 480, da lavarout eo 150 vloaz a-raok (e lec'h an templ e voe savet ar Partenon).

## Rouanez Egipt

Pa varvas ar brezelour meur e timezas d'ar jeneral hellazat Ptolemaios, deuet da vout ar faraon Ptolemaios Iañ Sôter (Πτολεμαῖος Σωτήρ, Ptolemaĩos Sōtḗr) hag e c'hanas tri bugel, daou vab hag ur verc'h hag a zimezas da roue Kiprenez, Eunostos.

## Lennegezh

Meneget eo hec'h anv :
* er gomedienn latin Eunuchus, gant Terentius, ma'z eo anv ur c'hast. Diouzh e lenn, n'eus darempred ebet gant an hetaira Thais. Koulskoude eo savet ar pezh diwar un oberenn all, savet gant Menandros, hag eñ serc'h dezhi.
* Taide zo meneget er barzhoneg italianek Inferno (kan XVIII, 133-136), kentañ rann an Divina Commedia gant Dante Alighieri, e 1314. Eus gast Terentius ez eus kaoz gantañ, ha n'eo ket eus an hetaira istorel.
* Meneget eo anv an hetaira
** er barzhoneg gallek Ballade des dames du temps jadis gant François Villon,
** er pezh saoznek Doctor Faustus gant Christopher Marlowe, e genoù Faustus, war un dro gant hini he serc'h Alesant;
* Un dudenn a-bouez eo e romantoù istorel saoznek Mary Renault diwar-benn Alesant Veur, Fire from Heaven ha The Persian Boy, hag en he buhezskrid The Nature of Alexander.
* Таис Афинская (Thais eus Aten) ur romant istorel rusek gant Ivan Efremov e 1972, diwar-benn an hetaira.

## Liammoù diavaez

* Danevell diwar-benn tan-gwall Persepolis gant Cleitarchus
* Diodoros ha Ploutarc'hos db an tan-gwall
# Thallo

Thallo (Θαλλώ / Thallo e henc'hresianeg, a zo bet troet evel an hini a zegas ar broustoù, pe ivez Thalatte) a oa unan eus an Eurioù, doueez an nevezhañv, ar broñsoù ha broustoù, ha diwallerez ar yaouankiz.
# Thaomas

Thaomas (Θαῦμας, Thaũmas e henc'hresianeg), da lavarout eo an Hini burzhudus, eus θαῦμα, thaũma, « burzhud » pe « marzh »), a oa mab da bPontos (dour ar mor) ha Gaia (an Douar), a zo unan eus an doueed a oa skeudenn marzhoù ar mor.
Pried e oa da Elektra, an Okeanidenn, ha bugale o doe: an Harpied hag Iris, kannadez an doueed.

## Den-marc'h

Un den-marc'h zo bet Thaomas e anv ivez.
# Theia

Theia a zo anv
* un d-Ditanenn, merc'h da Ouranos, an Oabl, ha Gaia (an Douar ); honnezh eo a zo mamm da Helios, an Heol, da Selene, al Loar, ha da Eos, Tarzh-an-Deiz. Un doueez ragolimpian eo-hi. Kanet eo bet gant Pindaros en e levr Isthmiques (V, 1)
* ur verc'h da Okeanos; gant he zad e krouas Passalos hag Akmon, an daou g-Kerkopes.

## An anv

Theia a zo Θεία / Theía, pe Θέα / Théa, da lavarout eo doueez, e henc'hresianeg, a vez graet anvioù all anezhi ivez:
* Aithra, Αἴθρα
* Euryfaessa,
* Basileia, gant Diodoros Sikilia.

## Pennad kar

* Teias
# Themis

Themis (henc'hresianeg: Θέμις / Thémis « lezenn doueel »), merc'h da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar), a oa un Ditanez.

## Gwreg Zeus

Gwreg Zeus e oa, e eil gwreg eta, war-lerc'h Metis. Mamm e oa d'ar Moirai, d'an Eurioù, da Astraeos, d'an Hesperidezed, da deir Nimfenn ar stêr Eridan ha da Harmonia, doueez ar C'henemglev.
Doueez ar Justis, al Lezenn hag ar Reizhded e oa Themis, o skoazellañ Zeus en Olimp. Alies e veze diskouezet en arzoù gwechall gant mentel ar justis a bouez ganti arguzennoù an daou du enebet.
Hervez oberourien zo e oa bet gwreg an Titan Japet, a oa breur dezhi, ha genel a reas e vab Prometeus (nemet ne oa ket mamm da vugale all Japet).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù

* ↑ Servius ; pseudo-Apollodoros ; Paosanias ar Beajour.
# Thermodon

Thermodon (henc'hresianeg: Θερμώδων; turkeg: Terme Çayı) oa ur stêr en Anatolia, ha war he lez e oa savet Themiskyra, kêr-benn an Amazonezed, hervez mojennoù Hellaz kozh. Di ez eas Herakles da gerc'hat gouriz aour Hippolyte, o rouanez.
# Thetis

       Arabat eo droukveskañ na gant Tethys a oa gwreg Okeanos ha mamm an Okeanidezed, na gant Themis.
Thetis (Θέτις / Thetis e henc'hresianeg) a zo un Nereidenn merc'h da Nereüs ha Doris.

## Mojenn

Desavet e voe gant Hera. Gant Zeus hag en desped dezhi e voe dimezet da Beleüs, roue Fthia, e Thessalia. En Ilias Homeros e tiskleir Thetis kement-mañ (XVIII, 432–435) :
       « Ma-unan a-douez doueezed ar mor on bet roet gant [Zeus] da blegañ
       D'un den marvel, da Beleüs an Eakid, ha lakaet daoust din
       e-barzh Gwele un den marvel a vez o ruzañ en e balez
       E gozhni c'hwerv. »
   – Homeros, IliasXVIII
Hervez ur vojenn arall e oa Zeus ha Poseidon o virviñ gant ar c'hoant anezhi, met pa ziouganas Themis edo o vont da c'henel ur mab hag a vije kreñvoc'h eget e dad e voe mall war an doueed he dimeziñ d'un den ag an douar.
C'hiron, en doa desavet Peleüs, a zisplegas penaos lakaat Thetis da vont a-du ganto. Rak evel Proteüs e c'helle honnezh kemmañ he neuz pa gare evit tec'hel rak unan bennak pe en em dennañ pa veze dañjer. Peleüs eta he dalc'has start pa oa o kemm he neuz, ken e oa aet skuizh Thetis ken e prometas dimeziñ gantañ. Da zeiz an eured e oa unan a oa droug enni war menez Olympos : Eris, doueez an dizemglev, ne oa ket bet pedet. Ha hi neuze da vont ha da deurel war un daol un aval a oa evit « an hini gaerañ », ken e voe ret aozañ ur varn war Menez Ida, Barnadenn Paris.

### Skoazellerez

Skoazell a roas da veur a zoue :
* Dionysos da gentañ, a gavas repu en he ser pa oa bugel, pa oa Lykourgos war e lerc'h ;
* Hefaistos, pa voe taolet diwar lein an Olympos ;
* Zeus, pa oa bet lakaet chadennoù dezhañ gant Athena, Hera ha Poseidon a felle dezho e vac'hañ: goulenn a reas skoazell digant Briareos, unan eus an Hekatonc'hired, evit e ziac'hubiñ.

### He bugale

Seizh mab he devoa ganet, hag o-seizh e voent laket ganti en tan evit o dizober eus o natur marvel. C'hwec'h a chomas e-barzh, met Ac'hilleüs, ar seizhvet, a voe saveteet gant e dad.
Goude-se e reas war-dro he mab, e klaskas diwall anezhañ rak pep droug, pa soubas anezhañ er stêr Styks, ha pa glaskas mirout outañ a vont da vrezeliñ da d-Troia, penegwir e ouie ervat e oa o vont da vervel eno.
Petra bennak ma tisplegas dezhañ petra a oa da zibab (bevañ kozh ha divrud, pe mervel yaouank ha brudet) ne voe ket selaouet.
Derc'hel a reas da skoazellañ he mab e bro Ilion : goulenn a ra digant Zeus reiñ an trec'h da dud Troia pa oa en em dennet Ac'hilleüs dindan e deltenn.
Goulenn a reas digant Hefaistos goveliañ armoù nevez, pa oa bet kemeretar re gozh gant Hektor diwar gorf Patrokles. Klask a reas e zizaliañ da vont d'en em gannañ gant Hektor, diouganiñ dezhañ edo o vont da vervel, met aner e voe he c'homzoù hag he strivoù.

## Notennoù

* ↑ Brezhoneg diwar troidigezh c'hallek Leconte de Lisle ; troidigezhioù gallek all en-linenn.
* ↑ Ilias (I, 396-406)

## Pennadoù kar

* Nereidezed
* Ac'hilleüs.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* insecula - Thétis (fr)
# Thyia

Thyia (Θυία e henc'hresianeg) a oa merc'h da Zeukalion ha Pyrra e mojennoù Hellaz kozh, hervez ar barzh Hesiodos, en e Eoiae pe Katalog ar Maouezed, oberenn gollet nemet ez eo miret en De Thematibus (gant Constantine Porphyrogenitus) hag en Ethnika (gant Stephanus of Byzantium).
Serc'h e oa da Zeus, an doue a oa tad he bugale Magnes ha Makednos, tad mojennel pobl Makedonia.
Hervez mojennoù Delfi e oa naiadenn an nevezamzer war Menez Parnassos e Fokis e kreiz Hellaz. Merc'h e oa d'an doue-stêr Kefissos, stêr Delfi. Eno en em vode an Thyiadezed, anezho menadezed hag a lide orgedoù an doue Dionysos.
Hi an hini gentañ a aberzhas da Zionysos, hag a lidas orgedoù en enor dezhañ.

## Gwez

Diwar hec'h anv, savet war ar ger θύω a dalvez frond hag aberzh, e teu anv ar gwez-thuja, anv ur genad gwez frondus.

## Liamm diavaez

* Theoi Project - Nymphe Thyia
# Tiryns

Tiryns (Τίρυνς e henc'hresianeg; Tiryntha /Τίρυνθα e gresianeg bremañ) zo ur gêr vikenaiat en Hellaz, en Argolis kozh, e ledenez ar Peloponnesos, en hanternoz da Nauplia.
Eno eo e vije bet ganet an haroz Herakles.
* Kartenn Tiryns
* Tiryns
# Tityos

Tityos (Τιτυός / Tituós e henc'hresianeg) a oa ur gigant, mab da Elara, unan eus mestrezed Zeus, a rankas kuzhat ouzh Hera, gwreg Zeus, pa voe deuet ar c'houlz dezhi da wilioudiñ, ma c'hanas he mab dindan an douar. A-wechoù neuze e lavarer e oa mab da Elara ha da c'h-Gaia war un dro.
Tad e oa ivez da Europa (ha n'eo ket Europa, merc'h Agenor).
Iset e oa gant Hera, pa glaskas gwallañ Leto ha lazhet e voe gant Apollon hag Artemis. D'e gastizañ e voe kaset da Haides ha boureviet gant daou vultur a veze o tebriñ e avu. Ar jahinerezh-se a zo da dostaat ouzh hini Prometheüs.
# Triton (doue)

Triton (Τρίτων e henc'hresianeg, Tritōn) zo anv un doue e mojennoù Hellaz kozh, kannad ar mor. Mab e oa d'an doueed Poseidon hag Amfitrite.
Skeudennet eo evel ur morzen gant ul lost pesk, pe zaou.

## Bugale

* Pallas

## Arz

* Triton daoulostek
* Triton o c'hwezhañ en ur veurgrogenn (mozaikenn e Villa Giulia e Roma)
* Triton ha Herakles
* Heraklas ha Triton (I$^{añ}$ kantved kt JK)

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* https://commons.wikimedia.org/wiki/Odd_creatures
* Ec'hidna • Euzhvil al Loch Nis • Evned lenn Stymfalos • Feniks • Geryon • Gorgona • Gwiz Krommion • Hoc'h-gouez Erymanthos • Kerberos • Kimera • Ladon • Leon Nemea • Naer-zour Lerna • Orthos • Pegasos • Ramzed Hellaz • Sfiñs • Titaned • Triton • Tud-kezeg •
* Gwelout ivez : Afanc • Aerlin • Aerouant • Alkonost • Bazilig • Boudig • Den-bleiz • Evn-tan • Gatipedro • Goul • Gripi • Korrigan • Kokatris • Yeti
# Xerxes Armenia

Xerxes (armenianeg: Շավարշ, Šavarš; henc'hresianeg: Ξέρξης, Xérxēs), mab da Arsames II, marvet a oa roue Sofene en III$^e$ kantved kent JK.
Trec'het e voe gant ar roue Antiochos III e 212 kent Jezuz-Krist. Hennezh a roas dorn e c'hoar dezhañ. Dimeziñ a reas Xerxes da Antiochis III, c'hoar ar roue eta. Muntret e voe gant e wreg pa ouias homañ e oa o vont da drubardiñ he breur.
# Yuzevien

Ar Yuzevien (hebraeg: יְהוּדִים / yehoudim, henc'hresianeg : Ἰουδαῖοι / Ioudaĩoi, latin : Iudaei), a zo izili ur bobl dre o yuzevegezh, pe ur gumuniezh relijiel dre ar yuzeviezh. Hervez o hengoun e tiskennont eus patriarked a zo meneget en Testamant Kozh evel Abraham, eus ur bobl semitek undoueour eus Palestina. Strewet e voent dre ar bed a-bezh e-kerzh ar c'hantvedoù (an diaspora), heskinet alies — an heskinadeg washañ e voe ar Shoah e-kreiz an XX$^{vet}$ kantved —, met kalzik anezho a zistroas da sevel stad Israel, hag un tammig en tu-hont da 40% anezho a zo o vevañ eno.

## Piv a zo Yuzev?

N'emañ ket an holl Yuzevien a-du war ar poent-se, met gallout a reer neoazh sevel roll ar poentoù heverkañ ha degemeretañ:
* Hervez gouarnamant Israel hag al lezenn war ar gwir d'an distro (hervez enkemmad 1970): Yuzev eo an den en deus ur vamm yuzevez, pe an den a zo troet ouzh ar yuzeviezh (ar relijion yuzev) ha n'en deus relijion all ebet.
* Dre vras e tegemer ar Yuzevien e vefe Yuzev kement diskennad eus Yuzevien ha pa ne heuilhfe ket ar relijion, ha war an tu all e tegemeront da Yuzev an dud troet ouzh o relijion ha pa ne vefent ket Yuzevien a-orin.
* Un identelezh a zo ivez, disheñvel diouzh ar relijion, gant ar santimant da vezañ ezel eus ur bobl, ha dre an istor a-hed ar c'hantvedoù, al liamm gant Israel, ouzhpenn ar sevenadur gant sonerezh, ar yezh, ar boued, ar mod bevañ…; ar pep brasañ eus ar Yuzevien, ha p’o dije dilezet o relijion, a chom stag ouzh o identelezh.
* N'eus ket eus ur "ouenn" yuzev pa gaver Yuzevien gant kroc'hen gwenn, gant kroc'hen du, gant kroc'hen melen; ouzhpenn se e vagont disfiz diouzh ar c'heal "gouenn"-se dreist-holl abaoe politikerezh an Trede Reich en o eneb, diazezet war ar c'heal-se.

## Ar Yuzevien dre ar bed

Hervez Burev Kreiz Israel ar Stadegoù e oa 13 421 000 a Yuzevien dre ar bed e 2009, da lavaret eo war-dro 0,19% eus poblañs ar bed.

### Hervez ar broioù

| Bro | Yuzevien (niver) | Yuzevien (%) |
| Israel | 5 916 200 | 75,52% |
| Stadoù-Unanet | 5 275 000 | 1,71% |
| Frañs | 483 500 | 0,77% |
| Kanada | 375 000 | 1,11% |
| Rouantelezh-Unanet | 292 000 | 0,47% |
| Brazil | 207 329 | 0,10% |
| Rusia | 205 000 | 0,15% |
| Arc'hantina | 182 300 | 0,45% |
| Alamagn | 119 000 | 0,15% |
| Aostralia | 107 500 | 0,50% |
| Ukraina | 71 500 | 0,16% |
| Suafrika | 70 800 | 0,14% |
| Hungaria | 48 600 | 0,49% |
| Mec'hiko | 39 400 | 0,04% |
| Belgia | 30 300 | 0,28% |
| an Izelvroioù | 30 000 | 0,18% |
| Italia | 28 400 | 0,05% |
| Bed | 13 558 300 | 0,21% |

## Pennadoù kar

* Hebraed
* hebraeg
* Israel
* yideg

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* 1 2 3 (en) Are Jews a Religious Group or an Ethnic Group? National Resource Center for Accurate Jewish Content in Schools
* ↑ (en) Poblañs yuzev er bed hag en Israel (pdf)
* ↑ (en) Israel closes decade with population of 7.5 million Haaretz, 30/12/2009)
# Draco

Draco zo un anv latin, deuet eus ar ger henc'hresianek δρακω, a vez graet ouzh an aerouant hag ouzh meur a dra all.

## Skiant

* Draco (steredeg), ur steredeg
* Draco (galaksienn), ur c'halaksienn
* Draco (genad), ur ouenn glazarded.
** Draco volans, ur glazard eus ar ouenn-se, a seblant nijal.

## Istor

* Drako (lezennour), kentañ lezennour kêr Aten, en Hellaz kozh, diwar e lerc'h eo e komzer eus lezennoù drakonian
* Draco (medisin), anv meur a vedisin eus tiegezh Hippocrates.
* Un arouez en armeoù roman gant ar varc'hegerien .

## Tud

* Robi Draco Rosa, sonaozer eus Puerto Rico, el laz-seniñ Menudo

## Lennegezh

* Draco depressus, an 'aerouant rivinet', anv ar pab Klemañs IV, hervez Diougan sant Malachi en XIIIvet kantved.
* Draco Malfoy, e-barzh romantoù Harry Potter
* Jaq Draco, en Inquisition War Trilogy, gant Ian Watson.

## Pennad kar

* Dragon
* Drago
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Geraint

Geraint zo un anv-badez kembraek.

## Gerdarzh

Dont a ra eus an anv latin Gerontius, deuet eus ar ger henc'hresianek γερων (geron), da lavarout eo kozhiad.

## Lennegezh

* Geraint fab Erbin, en danevell Geraint ac Enid, unan eus an Tair Rhamant, er Mabinogi.

## Tud

* Geraint Bowen, barzh hag arc'hdrouiz
* Geraint Evans, c'hoariganer
* Geraint Griffiths, kaner
* Geraint Howells, politiker.
* Geraint Jarman, sonaozour
* Geraint Thomas (g. e 1986), marc'hhouarner
* Geraint Vaughan Jones, romantour
# Levr ar Salmoù

Levr ar Salmoù (ספר תהילים / Sefer Tehillim en hebreeg, Levr ar Meuleudioù ; زبور Az-Zabur en arabeg) zo ul levr eus ar Bibl, ennañ barzhonegoù da vezañ kanet. Emañ en Testamant Kozh ha skrivet eo bet en hebreeg evel-just. 150 salm zo ennañ, niverennet eus I da CL.
Dont a ra an anv eus ar ger henc'hresianek ψαλμός psalmos a veze graet eus un ton sonet gant ar psalterion. Diouzh o anv neuze e ouzer eo ar Salmoù barzhonegoù bet skrivet evit bezañ kanet. An eilad a c'helle dont eus binvioù a bep seurt, alies binvioù dre gerdin, binvioù all a-wechoù. Bez' ez eus Salmoù a zo meneget ar benveg-seniñ aliet enno.
Savet e vijent bet gant un dek oberour bennak ; 73 anezho a vez lakaet war gont ar Roue David : gantañ e vijent bet skrivet en X$^{vet}$ kantved kent JK. Moarvat eo bet skrivet ar Salmoù etre ar bloavezhioù 1300 ha 800 kent JK.

## Stumm lennegel

Diwar-benn o stumm lennegel eo posupl kevrennañ ar Salmoù e pemp lodenn.
* Kanaouennouù-meuliñ : e-keñver Doue (d.s. niv. 8, 24, 29, 47, 105, 113), e-keñver ar Roue eouliet gant Doue (d.s. niv. 2, 72, 110), e-keñver kêr Zoue, Jeruzalem (d.s. niv. 84, 87, 122)
* Pedennoù o tisplegañ : ar fiziañs (d.s. niv. 4, 11, 16, 23), trugarekadennoù (d.s. niv. 103), ar geuzidigezh (d.s. niv. 32, 38, 51, 130), ar c'houzañvded (d.s. niv. 3, 5, 6, 7, 13)
* Barzhonegoù kelennus (d.s. niv. 1, 139)
* Lavaroù profedel (d.s. niv. 50)
* Meur a stumm mesket er memes Salm (d.s. niv. 118)

## Niveradur ar Salmoù

Daou zoare zo da niverenniñ Salmoù ar Bibl. Hervez ar Bibl hebreeg evel ma ra ar bibloù a-hiziv, pe hervez ar Bibl c'hresianeg (“Septañt”), implijet e levrioù al liderezh roman hag en Ilizoù ortodoks ha katolik ar Reter. Ur sifr ouzhpenn zo en niveradur hebreeg, adalek eil hanterenn ar Salm 9, ha betek lodenn gentañ ar Salm 147, war-bouez evit ar Salm 114.

## Troidigezhioù e brezhoneg

* E 1873, troidigezh Yann-Frañsez ar Gonideg, embannet gant James William, "Levr ar Psalmou".
* E 1897, troidigezh Gwilh ar C'hoad, "Levr ar Zalmou", pp. 467-544 (eus pe levr?).
* E 1953, troidigezhioù eus darn eus ar Salmoù kinniget gant Yeun ar Gow da gentañ e Pedennou evit eun noz-veilh gant eun den maro (Ar Voulerien Unanet, 1953) ha diwezatoc'h (1962) e Ar Gêr Villiget (pajenn 18 eus embannadur Mouladurioù Hor Yezh : troidigezh eus salm kentañ ar binijenn, ar salm 6).
* E 1974, troidigezh Maodez Glanndour, Ar Salmou, embannet gant Al Liamm, 220 p.
* E 1985, troidigezh Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall, levrenn Ar Salmoù hag ar Skridoù all, An Tour-Tan, 1985, pp 4-166.
* E 1988, troidigezhioù eus meur ar salm gant Job an Irien ha Saik Falc'hun e Pedenn an deiz (Minihi Levenez, 1988), p. 2-110, evit al liderezh.
* E 2008, troidigezh Koulizh Kedez, Un dibab salmoù, e Kan ar Garantez hag an Avel – tri levr biblek, (An Diaoul Dieub, 2008).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Ar Salmoù e Brezhoneg (gant Unvaniezh ar Bibl en Anjev)
* Salmoù euz al levr "Pedenn an deiz" (gant Minihi Levenez)

## Notennoù

* ↑ « Ar Zalmou » war lec'hienn eskopti Kemper ha Leon.
# Levraoueg (anv levrioù)

Levraoueg zo un anv a vez roet da levrioù zo pa droer o anv orin d'ar brezhoneg, ha peurvuiañ ar ger henc'hresianek Βιβλιοθήκη (Bibliotheke).

## Oberennoù

* ar Biblioteka, gant ar pseudo-Apollodoros
* ar Bibliotheca historica, pe levraoueg istorel, gant Diodoros Sikilia,
* ar Biblioteka, pe Myriobiblion ( Μυροβίβλιον) en IX$^{vet}$ kantved, gant Photios (pe Photius).
* Bibliotheca abscondita, al levraoueg kuzh, un oberenn anavezet ivez evel Musaeum Clausum, gant Thomas Browne,

## Pennad kar

* Bibliotheca
# Logos

logos (λογοs) a zo ur ger henc'hresianek hag a dalvez kement ha "prezeg". Kemeret eo bed gant ar yezhoù all evit sevel gerioù nevez. Talvezout a ra neuze ar wrizienn-se kement ha :
* "skiantoù" : antropologiezh, arkeologiezh, ekologiezh, etimologiezh, klimatologiezh, patologiezh, psikologiezh, teknologiezh... pe c'hoazh lojik.
* "brizhskiantoù" : astrologiezh...
* "rezon" (pazenn ur argerzh aritmetik) : logaritm
* "corpus" : mitologiezh, teologiezh, genealogiezh...
* "ar gomz" : logotip (berraet da logo), logorrhea...
Implijet eo bet e-unan (« al logos ») gant filozofed evit ober anv eus « ar Rezon o c'houarn ar bed », ha gant ar relijïon gristen evit ober anv eus « ar Verb inkarnet ».