OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ħ

Ul lizherenn latin ispisial eo Ħ, ħ implijet gant ar malteg evit skrivañ ar son kensonennel [ħ].
Implijet e vez ivez al lizherenn vihan gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh treuzskrivadennoù fonologel pe fonetikel.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# İmişli

İmişli zo ur rayon eus Azerbaidjan.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Azerbaidjan :
| Rayonoù | Abşeron · Ağcabədi · Ağdam · Ağdaş · Ağstafa · Ağsu · Astara · Babək · Balakən · Bərdə · Beyləqan · Biləsuvar · Cəbrayıl · Cəlilabad · Culfa · Daşkəsən · Füzuli · Gədəbəy · Goranboy · Göyçay · Göygöl · Hacıqabul · İmişli · İsmayıllı · Kəlbəcər · Kəngərli · Kürdəmir · Laçın · Lənkəran · Lerik · Masallı · Neftçala · Oğuz · Ordubad · Qax · Qazax · Qəbələ · Qobustan · Quba · Qubadlı · Qusar · Saatlı · Sabirabad · Salyan · Samux · Sədərək · Siyəzən · Şabran · Şahbuz · Şamaxı · Şəki · Şəmkir · Şərur · Şuşa · Tərtər · Tovuz · Ucar · Xaçmaz · Xızı · Xocalı · Xocavənd · Yardımlı · Yevlax · Zaqatala · Zəngilan · Zərdab |
| Kêrioù | Bakı · Gəncə · Lənkəran · Mingəçevir · Naftalan · Naxçıvan · Sumqayıt · Şəki · Şirvan · Şuşa · Xankəndi · Yevlax |
# İmralı

İmralı (distaget [imrɑ'lɯ] e turkeg) zo un enezenn vihan eus Turkia, e Mor Marmara, e proviñs Bursa.
25 km² eo gorread İmralı hag 8 km hirder he deus ; 217 m uhelder he deus an dorgenn uhelañ.
E 1935 e voe savet un toull-bac'h war an enezenn. Eno e voe bac'het tud anavezet evel :
* Adnan Menderes, kentañ ministr, lakaet d'ar marv e 1961
* Fatin Rüştü Zorlu, ministr an Aferioù estren, lakaet d'ar marv e 1961 ivez
* Hasan Polatkan, ministr an Arc'hant, lakaet d'ar marv e 1961 ivez
* Yılmaz Güney, saver ar film Yol
* William Hayes, studier stadunanat, tamallet dezhañ bezañ trafiker dramm. E istor a gonter er film Midnight Express.
* Abdullah Öcalan, saver ha rener Strollad Labourerion Kurdistan, bac'het eno abaoe 1999.
# İpek

İpek zo un anv-plac'h turkek a dalv kement ha seiz.

## Tud

* İpek Tuzcuoğlu, aktourez (g. 1971)
* İpek Bilgin, aktourez
* İpek Çeken, aktourez (g. 1966)
* İpek Tenolcay, aktourez (g. 1970)
* İpek Özkök, aktourez (g. 1982)
* İpek Derici, basketourez (g. 1990)
* İpek Şenoğlu, tenisourez
* İpek Çalışlar, kazetennerez
* İpek Ongun, skrivagnerez (g. 1942)
* İpek Soylu
* İpek, anv-kod ar spier Tuncay Güney
# Ĥ

Ul lizherenn latin ispisial eo Ĥ, ĥ, da lâret eo h gant un tired kognek, implijet gant an esperanteg evit skrivañ ar son kensonennel [x] pe [χ].
Implijet e vez nebeutoc'h-nebeutañ gant kalz a esperantegerion/ezed hag a implij k en he lec'h.

## Gwelet ivez

* Ŝ
* Ĉ
* Ĝ
* Ĵ
* Ŭ
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Į

Ul lizherenn latin ispisial eo Į, į, da lâret eo i gant un ogonek dindanañ, implijet gant al lituaneg evit skrivañ ar son vogalennek.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# İpek Ongun

İpek Ongun zo ur skrivagnerez turk ganet e 1942.
E 1980 e voe embannet he romant kentañ evit ar vugale. Ouzhpenn 30 levr he deus skrivet c'hoazh evit ar re yaouank ha gounezet meur a briz lennegel e Turkia.
Bevañ a ra e Mersin, e kreisteiz ar vro.

## Oberennoù

* Mektup Arkadaşları
* Kamp Arkadaşları
* Afacanlar Çetesi
* Yaş On Yedi
* Bir Pırıltıdır Yaşamak
* Bu Hayat Sizin
* Lütfen Beni Anla
* Yarım Elma Gönül Alma
* Sabah Pırıltıları
* Şu Çılgın Tempoda Duyarlı Davranışlar
* Bir Genç Kızın Gizli Defteri
* Arkadaşlar Arasında
* Kendi Ayakları Üstünde
* Adım Adım Hayata
* İşte Hayat
* Şimdi Düğün Zamanı
* Hayat Devam Ediyor
* Günler Akıp Giderken
* Ya Sen Olmasaydın

## Liamm diavaez

* Lec'hienn İpek Ongun (e turkeg)
# Ģ

Ul lizherenn latin ispisial eo Ģ, ģ, da lâret eo un g gant ur virgulenn dindanañ (pennlizherenn) pe ur skrap a-us dezhan (lizherenn vihan), implijet gant al latveg evit skrivañ ar son kensonennel [ɟ].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Travagliato

Travagliato zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Traun

Traun, lec'hiet e-kichen Linz, Aostria-Uhel, a zo unan eus kêriòu yaouankañ Aostria. E 1973 ez eo bet lakaet da geoded. Rannet eo e pevar arondisamant: Traun, St. Martin, St. Dionysen hag Oedt.
# Traudl Junge

Traudl Junge (ganet Gertraud Humps d'ar 16 a viz Meurzh 1920 e München ha marvet d'an 10 a viz C'hwevrer 2002 e München), a voe sekretourez prevez Adolf Hitler etre 1942 ha 1945.

## He buhez

A-raok dont da vezañ sekretourez e studias ar c'henwerzh e München. E miz Gwengolo 1942 e voe degemeret evel sekretourez e kañsellerezh ar Reich ha d'an 30 a viz Genver 1943 e teuas da vezañ sekretourez prevez Hitler. E 1943 e timezas gant an ofiser SS Hans-Hermann Junge (1914–1944), hag a varvas e-pad ma oa o vrezeliñ. Hi eo a vizskrivas testamant Hitler er Führerbunker e Berlin d'an 30 a viz Ebrel 1945. Kuitaat a reas ar bunker d'ar 1añ a viz Mae, asambles gant Wilhelm Mohnke, Hans Baur (levier prevez Hitler), Hans Rattenhuber (penn ar Reichssicherheitsdienst), ar sekretourezed Gerda Christian hag Else Krüger, Constanze Manziarly (bouedreolier Hitler), hag Ernst-Günther Schenck. E 1945 e voe prizoniadez en URSS, ma vevas gant un ofiser rusian. E 1946 e tec'has war-du Bavaria, ma voe harzet. Dieubet e voe e 1947, hag adstagañ a reas gant he micher sekretourez ha kazetennerez. Hec'h eñvorennoù a skrivas a-raok mervel e 2002.

## Er sinema

Traudl Junge a weler e penn-kentañ hag e dibenn ar film Der Untergang (2004). Er film ez eo an aktorez Alexandra Maria Lara a c'hoari he ferzh.

### Levrlennadur

* Traudl Junge, Melissa Müller: Bis zur letzten Stunde. Hitlers Sekretärin erzählt ihr Leben, List-Verlag, 2004
# Travacò Siccomario

Travacò Siccomario zo ur gumun e proviñs Pavia, e Lombardia.
# Travank gris

Travank gris :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Chondrichthyes |
| Urzhad : | Rajiformes |
| Kerentiad : | Rajidae |
| Genad : | Dipturus |
| Anv skiantel ||
| Dipturus batis Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An travank gris, pe travank du, pe travank rous, (Dipturus batis, bet Raja batis) zo ur pesk plat, kar d'ar rae, a vev er meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.

## Doareoù pennañ

Etre 50 ha 100 kg eo e bouez ha war-dro 2.50 m e hirder. Gris-gell eo e gein, gant brizhelloù gwenn.
Er c'hontrol eus ar raeed eo oberiant noz ha deiz. En em vagañ a ra diwar pesked, krestenneged ha preñved.
# Trassanel

Trassanèl :
| Anv okitanek | Trassanèl |
| Anv gallek (ofisiel) | Trassanel |
| Bro | Okitania |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Languedoc-Roussillon |
| Departamant | Aude |
| Arondisamant | Carcassona |
| Kanton | Mas-Cabardès |
| Kod kumun | 11395 |
| Kod post | 11160 |
| Maer Amzer gefridi | Christiane Gros 2008-2014 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Haut Cabardès |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 28 ann. (2020) |
| Stankter | 6 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 402 m bihanañ 270 m — brasañ 687 m |
| Gorread | 4,34 km² |
| kemmañ |
Trassanèl (anv ofisiel : Trassanel) a zo ur gumun ag Okitania, er Stad C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed:

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv |
| Meurzh 2001 | 2008 | Jacqueline Bonnel |
| - | 2014 | Christiane Gros |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Travank

Travank :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Chondrichthyes |
| Urzhad : | Rajiformes |
| Kerentiad : | Rajidae |
| Genad : | Rostroraja |
| Anv skiantel ||
| Rostroraja alba Lacépède, 1803 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An travank, pe travank gwenn, (Rostroraja alba, bet Raja alba) zo ur pesk plat, kar d'ar rae, a vev e reter meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag e mervent meurvor Indez.

## Liamm diabarzh

Travank gris
# Tratalias

Tratalias zo ur gumun eus enez Sardigna. E Proviñs Carbonia-Iglesias e oa betek 2016, hiziv emañ e proviñs Sud Sardegna.
# Trasquera

Trasquera zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
# Velilla de Jiloca

Velilla de Jiloca zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zaragoza, en Aragon.
# Velilla de la Sierra

Velilla de la Sierra zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Velletri

Velletri zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Vellezzo Bellini

Vellezzo Bellini zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
# Velilla de Cinca

Velilla de Cinca zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
# Velitcheg

Ur yezh araokanek eo ar velitcheg (pe huillice) komzet gant un nebeud miliadoù a dud e Chile en traoñiennoù er su d'ar vro Mapuche hag en enez Chiloé. Ur yezh en arvar eo. Tud kozh eo an darn vrasañ eus ar gomzerien hag ar peurrest eus izili ar meuriad a ra gant ar spagnoleg.
Ur rannyezh a zo a reer tsesoungouneg (tsesungun) anezhi.
Tost-tre eo ar velitcheg d'ar mapoudoungouneg, yezh ar Vapuched.

## Gwelet ivez

* Yezhoù araokanek
* Mapoudoungouneg
* Yezhoù Chile
# Velilla de Ebro

Velilla de Ebro zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zaragoza, en Aragon.
# Veliokased

Ar Veliokased zo ur bobl c'halian pe velgiat hag a veve en daou du da lez ar stêr Saena. Hervez Plinius an Henañ eo ar Saena a rae ar vevenn entre bro ar Velged, en hanternoz, ha Celtica, er c'hreisteiz.
Se zo kaoz e vez lavaret a-wechoù e oant Belged, hag a-wechoù Arvorigiz. Chomet eo o anv en hini Vexin, gwechall Veuguessin (Veliocassinus pagus).
E Rotomagus, hiriv Rouen, e oa o c'hêr-benn.

## Pennadoù kar

* Pobloù Galia
# Veliko Tarnovo

Veliko Tarnovo (Велико Търново e bulgareg) zo ur gêr eus Bulgaria ha kêr-benn proviñs Veliko Tarnovo. War-dro 72 mil a dud a oa o vevañ e kêr e 2010,en hanternoz ar vro, war lez dehou ar stêr Yantra.

## Douaroniezh

* Uhelder: 255 metr.
* Ledred: 43º33' N
* Hed: 026º55' E
* 1885

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Velilla de los Ajos

Velilla de los Ajos zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Urueñas

Urueñas zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
# Uruguaiana

Uruguaiana zo ur gêr hag ur gumun e Brazil e beg kornôk stad Rio Grande do Sul, war lez ar Stêr Uruguay, a-stok ouzh Arc'hantina hag Uruguay.

## Douaroniezh

Bras eo ar gumun, e-touez re vrasañ ar stad, 5.713 km² dezhi. 126.936 a dud a oa o chom enni er bloaz 2000.
En hanternoz da Uruguaiana emañ Itaqui: rannet int gant ar Stêr Ibicuí a voe savet ur pont dreisti gant ar Saozon e 1888 . En tu all d'ar stêr Uruguay, en Arc'hantina, emañ kêr Paso de los Libres, e proviñs Corrientes
# Urubu meur

Urubu meur :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Cathartidae |
| Genad : | Cathartes |
| Anv skiantel ||
| Cathartes melambrotus Wetmore, 1964 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Urubu meur (Cathartes melambrotus) a zo ur spesad urubued gagnaouaer e-touez kerentiad ar c'hCathartidae.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Amazonia.

## Rummatadur

* ↑ Fichenn Birdlife
# Urubu penn ruz

Urubu penn ruz :
| Un Urubu penn ruz. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Cathartidae |
| Genad : | Cathartes |
| Anv skiantel ||
| Cathartes aura (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An Urubu penn ruz (Cathartes aura an anv skiantel anezhañ) a zo ur spesad urubued gagnaouaer e-touez kerentiad ar c'hCathartidae.

## Annez hag isspesadoù

Al labous a vev ar pemp isspesad anezhañ en Amerika :
* Cathartes aura aura,
* Cathartes aura falklandicus,
* Cathartes aura jota,
* Cathartes aura ruficollis,
* Cathartes aura septentrionalis.

## Liamm diavaez

* Cathartes aura war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
# Urubu penn melen

Urubu penn melen :
| Un Urubu penn melen o nijal. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Cathartidae |
| Genad : | Cathartes |
| Anv skiantel ||
| Cathartes burrovianus Cassin, 1845 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An Urubu penn melen (Cathartes burrovianus an anv skiantel anezhañ) a zo ur spesad urubued gagnaouaer e-touez kerentiad ar c'hCathartidae.

## Annez hag isspesadoù

Al labous a vev an daou isspesad anezhañ en Amerika :
* Cathartes burrovianus burrovianus : eus kreisteiz Mec'hiko da greiz Kolombia ha gwalarn Venezuela,
* Cathartes burrovianus urubutinga : gevred Suamerika.

## Liamm diavaez

* Cathartes burrovianus war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
# Urszula Mayerin

Urszula Mayerin, ganet war-dro 1570 e Bavaria, marvet e 1635 e Varsovia, e palez ar roue, a oa un Alamanez e lez roue Pologn, serc'h d'ar roue Sigismund III Vasa, hag ur bolitikourez a bouez.

## Hec'h anv

He gwir anv e oa Gienger (Gienger von Grünbüchl) met pa sine e skrive Urszula Meyerin, ha meierin a dalvez kement ha kambrelanez .

## He buhez

Noblañsed paour eus Bavaria e oa he zud, eus kichen München. War-dro 1580 e teuas da chom da gêr Graz, en Aostria. Un toullad bloavezhioù goude e voe dibabet gant Maria Anna Bavaria (1551–1608), arc'hdugez Aostria, da vezañ serc'h he mab-kaer Sigismund III Vasa. E 1592 e oa e lez Pologn gant ar rouanez Anna Aostria evel kambrelanez, mayerin en alamaneg. Deskiñ a reas poloneg.

## Kambrelanez

Deol e oa Urzsula, ha selaouet e veze gant ar roue hag ar rouanez. Poloneg a zeskas, met daoust da se ne veze ket karet el lez gant ar re a gave e oa re vras he levezon. Lakaat a reas envel he mignoned d'ar c'hargoù uhelañ . Lesanvet e veze serc'h ar roue , ministrez en brozh , pe bigotez jezuit. Sekretour ar Roue Jan Szczęsny Herburt (en), a lavare kourtizanez hudur anezhi.
Gouarnerez bugale ar rouaned e oa ha dindani e oa klañvdiourezed ar vugale ha ne garent ket anezhi, dreist-holl an itron Forbes, ur brotestantez skosat a rae war-dro ar priñs yaouank Władysław
Pa varvas ar rouanez Anna en 1598 ec'h eas kuit itronezed alaman al lez, Urszula Mayerin avat a chomas e Pologn. War a seblant e oa tomm ouzh ar roue hag ouzh ar priñs Władysław. He lizhiri d'ar priñs a vez komprenet a-wechoù evel lizhiri karantez.
Pa addimezas Sigismund 1605 da g-Konstanza Aostria, c'hoar d'e gentañ pried ha 15 yaouankoc'h egeti, eo Urszula a reas war-dro ar rouanez nevez hag he frealzas. Beajiñ a rae e karroñs ar rouanez, debriñ ouzh he zaol, merañ teñzor al lez, ha kemer perzh e breudoù ar roue en e gichen. Mayerin a rae brav da vugale ar roue hag a gomze poloneg oute, pa ne gomze o mamm nemet alamaneg. Ne zimezas ket ha nac'h a reas betek ouzh he mignon bras an dug Albrycht Stanisław Radziwiłł (en)).
Ne oa ket dispignerez,ha peurvuiañ e veze gwisket en du, en ur sae spagnol. Kenskrivañ a rae gant an Impalaer Ferdinand II an Impalaeriezh Santel ha gant ar pab.
A-hed bloavezh diwezhañ e ren e veze klañv Sigismond alies hag Urszula, deuet da vout e Pologn evel dug Lerme e Spagn, a rae war-dro an aferioù evitañ. Sinañ a rae dihelloù ofisiel ar stad e-lec'h ar roue ha degemer kannaded ar broioù estren .

## Goude he marv

Mervel a reas en 1635, e palez Varsovia, ha beziet e voe en Iliz ar Jezuited e-pad un obidoù war an ton bras, par da re ur rouanez.
Freuzet e voe he bez gant soudarded Sveden hag Alamagn er bloavezhioù 1650. Distrujet e voe he foltredoù, darn graet gant arzourien evel Pieter Soutman pe Christian Melich, e-pad ma veze skrap-diskrap e kastell Varsovia da vare ar Potop.

## Notennoù

* ↑ Kelaouenn Istor trimiziek (Kwartalnik historyczny), levrenn 12, Ensavadur Istor Pologn, Akademiezh Nauk (Instytut Historii, Polska Akademia Nauk), 1898

## Pennadoù kar

* Marina Mniszech
* Elżbieta Sieniawska
* Izabela Czartoryska
# Uru-Pa-Ineg

Ur yezh direnk komzet e Rondonia eo an uru-pa-ineg. Komzet eo gant ur meuriad kuzh n'hon eus ket darempredoù dibaouez. Hogozik netra a anavezer diwar-benn e frammadur pe e liammoù gant yezhoù arall ar rannvro

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
# Ursus americanus kermodei

Ursus americanus kermodei :
| Ursus americanus kermodei. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Ursidae |
| Genad : | Ursus |
| Spesad : | Ursus americanus |
| Anv skiantel ||
| Ursus americanus kermodei Hornaday, 1905 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ursus americanus kermodei a zo ur spesad arzhed eus kerentiad an Ursidae.

## Doareoù pennañ

War-dro 10% anezho a zo gwenn o feur.

## Annez

Brosezat eo al loen e British Columbia.

## Rummatadur

Un isspesad eo eus Ursus americanus.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Urubu

An urubued a zo bultured eus Amerika.

## Rummatadur

E-barzh ar c'herentiad Cathartidae e vez renket an urubued.
Eus daou c'henad int :
* Coragyps,
* Cathartes.
Hag i eo ar spesadoù nemete eus ar genadoù-se.

## Spesadoù

Bezañ zo pevar spesad urubued.
Unan hepken a ya d'ober ar genad Coragyps :
* Coragyps atratus (Bechstein, 1793).
Hag an tri all ar genad Cathartes :
* Cathartes aura (Linnaeus, 1758),
* Cathartes burrovianus (bet deskrivet gant John Cassin e 1845),
* an urubu meur – Cathartes melambrotus (bet deskrivet gant Alexander Wetmore e 1964).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Urubu du anv boutin ar spesad hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Urubu penn ruz anv boutin ar spesad hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Urubu penn melen anv boutin ar spesad hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
# Urtijëi

Urtijëi zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
# Xàbia

Xàbia zo ur gumun e Spagn, e proviñs Alacant, e Kumuniezh València.
# Xızı

Xızı zo ur rayon eus Azerbaidjan, e reter ar vro war aod Mor Kaspia. Etrezañ ha rayon Siyəzən emañ Park broadel Altıağac ma kaver kragvouc'hed Dagestan, bronneged a vev e reter Kaokaz hepken.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Azerbaidjan :
| Rayonoù | Abşeron · Ağcabədi · Ağdam · Ağdaş · Ağstafa · Ağsu · Astara · Babək · Balakən · Bərdə · Beyləqan · Biləsuvar · Cəbrayıl · Cəlilabad · Culfa · Daşkəsən · Füzuli · Gədəbəy · Goranboy · Göyçay · Göygöl · Hacıqabul · İmişli · İsmayıllı · Kəlbəcər · Kəngərli · Kürdəmir · Laçın · Lənkəran · Lerik · Masallı · Neftçala · Oğuz · Ordubad · Qax · Qazax · Qəbələ · Qobustan · Quba · Qubadlı · Qusar · Saatlı · Sabirabad · Salyan · Samux · Sədərək · Siyəzən · Şabran · Şahbuz · Şamaxı · Şəki · Şəmkir · Şərur · Şuşa · Tərtər · Tovuz · Ucar · Xaçmaz · Xızı · Xocalı · Xocavənd · Yardımlı · Yevlax · Zaqatala · Zəngilan · Zərdab |
| Kêrioù | Bakı · Gəncə · Lənkəran · Mingəçevir · Naftalan · Naxçıvan · Sumqayıt · Şəki · Şirvan · Şuşa · Xankəndi · Yevlax |
# Xvet tierniezh Henegipt

An X$^{vet}$ Tierniezh a yae d'hec'h ober ur strollad lec'hel a astennas e veli war Gorre Egipt etre 2130 ha 2040 kt JK.

## Kronologiezh faraoned an dierniezh

| Anv | Deiziadoù |
| Meryhathor | 2130 - ? |
| Neferkare IV | ? |
| Wankare (Acthoes III) | ? |
| Merykare | ? |
| | ? - 2040 |
# Xàtiva

Xàtiva zo ur gumun eus Proviñs València e Kumuniezh València .
# Wavrans-sur-Ternoise

Kumunioù Frañs :
| Anv | Wavrans-sur-Ternoise |
| Lec'hiadur Wavrans-sur-Ternoise e Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise hag en Arondisamant Arras | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Saint-Polois |
| Kanton | Saint-Pol-sur-Ternoise |
| Kod INSEE | 62883 |
| Kod post | 62130 |
| Maer | Christian Buissart |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,81 km² |
| Led | 50° 24' 46" Norzh |
| Hed | 02° 18' 02" Reter |
| Uhelder kreiz | 67 m |
| Uhelder bihanañ | 47 m |
| Uhelder brasañ | 126 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 216 (2007) |
| Stankter | 44 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Wavrans-sur-Ternoise a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Wavrechain-sous-Denain

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Wavrechain-sous-Denain |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Wavrechain-sous-Denain en Arondisamant Valenciennes | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Valenciennes |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de la Porte du Hainaut |
| Kanton | Denain |
| Kod INSEE | 59651 |
| Kod-post | 59220 |
| Maer | Jacques Delcroix |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 2,37 km² |
| Led | 50° 19' 54" Norzh |
| Hed | 03° 24' 56" Reter |
| Uhelder kreiz | 31 m |
| Uhelder bihanañ | 29 m |
| Uhelder brasañ | 45 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 737 (2007) |
| Stankter | 732 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Wavrechain-sous-Denain a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Wavrechain-sous-Faulx

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Wavrechain-sous-Faulx |
| Skoedoù | |
| Lec'hiadur Wavrechain-sous-Faulx en Arondisamant Valenciennes | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Valenciennes |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de la Porte du Hainaut |
| Kanton | Bouchain |
| Kod INSEE | 59652 |
| Kod-post | 59111 |
| Maer | Jean-Claude Maire |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 12,39 km² |
| Led | 50° 16' 24" Norzh |
| Hed | 03° 17' 14" Reter |
| Uhelder kreiz | 38 m |
| Uhelder bihanañ | 31 m |
| Uhelder brasañ | 59 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 416 (2007) |
| Stankter | 33 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Wavrechain-sous-Faulx a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Wawel

Ar Wawel zo un dosenn e kêr Krakovia, e Polonia, ha warni ur c'hastell, a-us d'ar stêr Wisla, hag an iliz-veur ma emañ bezioù rouaned ha rouanezed, harozed ha barzhed ar vro. Ul lec'h arouezius eus istor ar vro eo .
* Iliz-veur Krakovia
* Ar c'hastell
* Er c'hastell
* Ar c'hastell hag an aerouant.