OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Benelli M4

Ar Benelli M4 Super 90 zo ur fuzuilh damaotomatek flour he c'hanol ijinet gant an embregerezh armoù-tan italian Benelli e 1998. Arm diwezhañ ar rummad Super 90 eo. Implijet e vez evel arm emgann a-dost gant armeoù ha nerzhioù ispisial kalz broioù, pe evel arm-difenn gant polisoù a bep lec'h. An US Marine Corps a ra gant an M4 abaoe 1998. E Frañs e vez implijet gant ar GIGN.

## Deskrivadur

An M4 zo dezhi ur c'hanol berr 470 mm evit gellet bezañ implijet aesoc'h en emgannoù a-dost, hag ur c'harger korzennek dezhañ un endalc'h 7 kartouchenn 12/70 pe 6 kartouchenn 12/76. Kambret eo er c'halibr 12 hepken. He lamm zo teleskopek. Ur reilh Picatinny a gaver a-us d'ar gulasenn evit ouzhpennañ ostilhoù taktik evel ur buker poent ruz pe ul lamp. Amprouet e oa bet an arm er Stadoù-Unanet evit tennañ 25.000 tenn hep ne vije cheñchet pezh a-bouez ebet.

## Daveennoù

* ↑ (fr) L'Histoire de Benelli, war lec'hienn an embregerezh (lennet d'an 20/09/2024)
* ↑ (fr) ALATI Alexandre, Têtes de pont du GIGN en province et en outre-mer, Raids.fr, 12/09/2018 (lennet d'an 20/09/2024)
* ↑ (en) CUTSHAW Charles Q., Heckler & Koch/Benelli's M4 Super 90/XM1014 - the US Military's Innovative New Tactical Shotgun, war Club Guns, 1999 (lennet d'an 20/09/2024)
# Arisaka 38

An Arisaka Stumm 38 zo ur fuzuilh tennata dre zorn japanat produet etre 1906 ha 1944. Implijet e voe gant an arme japanat betek fin an Eil Brezel-bed, ha gant armeoù all da vare ar Brezel-bed kentañ dreist-holl. Anvet e voe diwar 38vet bloavezh ar mare Meiji en Impalaeriezh Japan.

## Istor

Goude ar brezel etre Japan ha Rusia (1904-1905) e komprenas ar Japaniz e oa sioù gant o fuzuilh Arisaka stumm 30 produet abaoe 1897, evel kartouchennoù hag a darzhe, poultr a chome betek re er gulasenn pe darvoudoù tennañ a bep seurt. An ijinour ha soudard Kijirō Nambu a ginnigas e 1906 ur stumm nevez eus ar fuzuilh, nebeutoc'h a bezhioù ennañ hag aesoc'h da broduiñ neuze. Ur golo a oa montet warnañ da wareziñ an arm diouzh an douar hag ar boultrenn da vare an emgannoù. Ar memes kartouchennoù 6,5 mm Arisaka a veze implijet ennañ.
Stummoù disheñvel eus an Arisaka 38 a voe produet gant ar Japaniz, en o zouez re verroc'h (Stumm 38 berr, Stumm 38 karabinenn), karabinennoù (Stumm 44), fuzuilhoù-sniper (Stumm 97), stummoù produet e Sina (Stummoù 918, 19 ha 66) pe fuzuilhoù ha karabinennoù kaset da Dhailand (Stummoù 83 ha 91). Lod eus an Arisaka 38 a voe adkambret e .303 British gant Estonia etre 1929 ha 1934 pe e 7,62 × 39 mm gant arme Sina goude an Eil Brezel-bed diwar skouerennoù tapet digant Japaniz.

### Niver a skouerennoù produet

* arsanailhoù Tokyo : 2.029.000 (1906-1932)
* arsanailhoù Kokura : 495.500 (1937-1941)
* arsanailhoù Nagoya : 312.500 (1932-1942)
* arsanailhoù Jinsen (Incheon) : 13.400 (1942)
* arsanailhoù Hoten (Shenyang) : 148.800 (1937-1944)
E-pad ar brezel etre Sina ha Japan e tiskouezas kalibr 6 × 50 mm Arisaka ar fuzuilh bezañ re wan. Produet e voe adalek 1939 ar fuzuilh Arisaka stumm 99 da gemer he flas met implijet e voe ar stumm 38 betek fin an Eil Brezel-bed gant arme Japan memestra.

## Implijerien

Ouzhpenn an arme japanat hag he c'hevredidi thai hag an armoù tapet gant Sinaiz goude an Eil Brezel-bed e voe implijet an Arisaka 38 gant izili an Emglev tridoubl a oa kevredidi da Impalaeriezh Japan da vare ar Brezel-bed Kentañ. 50.000 fuzuilh a voe pourvezet d'ar Royal Navy e fin 1914, a c'hellas kas fuzuilhoù Lee-Enfield d'ar soudarded war zouar. Un urzhiad 30.000 karabinenn stumm 38 a voe graet e miz Kerzu 1914 ivez. 45 milion a gartouchennoù 6,5 mm Arisaka a voe urzhiet gant ar Rouantelezh-Unanet er memes koulz. En holl en em gavas war-dro 100.000 fuzuilh pe karabinenn Arisaka (reoù stumm 30 a oa ivez) etre daouarn ar soudarded vreizhveurat. Adalek dibenn 1915 e voe kemeret o flas tamm-ha-tamm gant armoù Lee Enfield ha kaset ar braz anezhe da Rusia pe roet da strollad Laorañs Arabia.
Impalaeriezh Rusia a resevas a-berzh Japan 280.000 fuzuilh Arisaka 38 etre miz Here 1914 ha miz C'hwevrer 1917, gante tost da 30 milion a gartouchennoù 6,5 mm.

## Liammoù diavaez

* (fr) Al lodenn war an Arisaka 38 en teulfilm Les fusils japonais Arisaka de 1897 à 1945 war ar chadenn Le Feu aux poudres, 03/10/2022

## Daveennoù

* ↑ (fr) VALEZ Laurent, Les Arisaka au service des Alliés en 1914-1918, e Gazette des Armes 572, miz Meurzh 2024
# Carcano M91

Ar Fucile Modello 91, anvet peurliesañ Carcano M91 pe Mannlicher-Carcano, zo ur fuzuilh-vorailh tennata dre zorn ijinet gant Salvatore Carcano, eus arsanailh Torino (Italia) e 1890, ha produet adalek 1891. Implijet eo bet gant an arme italian betek fin an Eil Brezel-bed.

## Istor

Adalek ar bloavezhioù 1880 ha 1890 e voe degaset e kalz armeoù european fuzuilhoù tennata dre zorn dezhe kargerioù pe sistemoù kargañ gant klipoù : Lebel e Frañs (1886), Lee-Enfield er Rouantelezh-Unanet (1895) pe Gewehr 98 en Impalaeriezh Alaman (1898). En Italia, an ijinour Salavatore Carcano a implijas sistem kargañ ar fuzuilhoù Mannlicher evit sevel un arm nevez da bourvezañ arme ar vro. Ouzhpennañ a reas ur sistem surentez war gostez ar gulasenn. Ur vaionetez a gaved war stummoù zo eus an arm.

### Stummoù nesañ

Produet e voe stummoù eus an M91 betek 1945 :
* Modello 91 : stumm orin, kambret e 6,5 × 52 mm Carcano.
* Moschetto 91 : stumm mousked berroc'h ha skañvoc'h evit ar stumm orin, savet evit ar varc'hegerezh adalek 1893.
* Moschetto TS 91 (Moschetto per Truppe Speciali Modello 91) : stumm mousked berroc'h ha skañvoc'h evit ar stumm Moschetto. Produet adalek 1898. Pourvezet d'ar strolladoù mindrailherien.
* Modello 91/38 (Fucile di Fanteria Modello 1938) : stumm berraet implijet gant an arme italian adalek 1938. Ar cheñchamant nesañ degaset war stummoù 91/38 zo eo ar c'halibr nevez 7,35 × 51 mm e plas ar 6,5 mm orin, a oa re wan hervez ar soudarded.
* Modello 91/41 : adstumm diwezhañ ar fuzuilh kinniget e 1941, dezhañ ur c'hanol hiroc'h.

### An Type I

E 1937 e voe savet un emglev etre an div vro evit produiñ armoù en Italia da bourvezañ ar Morlu japanat. Savet e voe kulasenn ar Carcano M38 war fuzuilhoù Arisaka 38, ha produet an arm dindan an anv Type I etre 1937 ha 1941. War-dro 120.000 skouerenn a voe savet en uzinoù Beretta dreist-holl.

### Lazhadenn John Fitzgerald Kennedy

Ur fuzuilh Carcano M91/38 kalibr 6,5 mm, savet warni ul lunedenn Ordnance Optics 4 × 18, a voe implijet d'an 22 a viz Du 1963 evit lazhañ John F. Kennedy, prezidant Stadoù-Unanet Amerika, e Dallas (Texas). Prenet e oa bet dre lizher un nebeud devezhioù a-raok an torfed gant al lazher Lee Harvey Oswald dindan un anv faos.

## Daveennoù

* ↑ (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 124-125
# Chassepot (fuzuilh)

Ar Chassepot, pe hervez hec'h anv ofisiel Fusil d'infanterie modèle 1866, a oa ar fuzuilh gentañ karget dre he c'hulasenn implijet gant arme Bro-C'hall.

## Istor ha mont en-dro

Adalek 1840 e voe implijet gant an armeoù prusian an Dreyse, ur fuzuilh nevez he gwikefre. Enni e veze treuzet ar c'hartouchennoù paper gant ur spilhenn a lakae un emors da darzhañ. Ur pezh araokadenn e oa e-keñver ar fuzuilhoù implijet betek-neuze : ar c'hartouchennoù a oa aesoc'h da zougen ha da zornata evit ar boledoù hag ar poultr. Gellet a rae an arm nevez bezañ karget dre he c'hulasenn, setu e c'halle ar soudarded chom gourvezet pe pennglinet d'ar mare ma adkargent, ar pezh a oa gwelloc'h evit o surentez.
Evit respont d'ar fuzuilh Dreyse e c'houlennas Napoleon III e 1864 e vije pourvezet an arme gant ur fuzuilh karget dre he c'hulasenn ha dezhi ur c'halibr izeloc'h. Alphonse Antoine Chassepot, kontroller er Manufacture d'Armes de Châtellerault ha goude e hini Saint-Étienne, a wellaas kulasenn fuzuilhoù kent en ur ouzphennañ dezhi ur junt kaoutchoug evit ma vije didreuz d'an aer penn-da-benn. Roet e voe e anv d'ar fuzuilh nevez, a voe dibabet gant an arme ha produet adalek 1866.
Daou jestr a ranked ober da zigeriñ kulasenn ar fuzuilh Chassepot. Kement-se ne oa ket evit abegoù teknikel met abalamour e soñje da bennoù bras 'zo en arme c'hall e vije foeltret re a vunisionoù gant ar soudarded ma c'hallent kargañ ur munision re vuan.
Diskouez a reas ar fuzuilh Chassepot bezañ resisoc'h evit an hini Dreyse, met lousaet e veze buan gant ar poultr du implijet enni. Daoust d'he ferzhioù mat ne sikouras ket Frañs da c'hounit brezel 1870 a-enep da Brusia.
Kemeret e voe he flas en arme c'hall gant ar fuzuilh Gras adalek 1874. Lod eus ar Chassepot a voe adkambret evit ar c'hartouchennoù metal 11 mm Gras.

## Er sevenadur

E sevenadur gall dibenn an XIX$^{vet}$ kantved e oa stag ar fuzuilh Chassepot ouzh gwaskerezh ar bobl gant an arme. Meneg a gaver eus an arm e meur a oberenn, en o zouez :
* kanaouennoù ar barzh dispac'hour Eugène Pottier : "Maigres salaires et nul repos, / Il faut qu'on s'y fasse ou qu'on crève, / Bonnets carrés et chassepots / Ne se mettent jamais en grève." (e Jean Misère), pe "On l'a tuée à coups d'chassepots, / À coups de mitrailleuses, / Et roulée avec son drapeau / Dans la terre argileuse" e Elle n'est pas morte ! (1886), diwar-benn Kumun Pariz
* er ganaouenn La Semaine Sanglante skrivet gant Jean Baptiste Clément e 1871 : "Demain les manons, les lorettes / Et les dames des beaux faubourgs / Porteront sur leurs collerettes / Des chassepots et des tambours / On mettra tout au tricolore / Les plats du jour et les rubans / Pendant que le héros Pandore / Fera fusiller nos enfants"
Meneget eo ar Chassepot meur a wech en oberenn beoc'helour La Débâcle gant Émile Zola (1892).

## Daveennoù

* ↑ (fr) Le fusil Chassepot (1866) et sa cartouche, fichenn da bellgargañ embannet gant Mirdi an Arme, Pariz (lennet d'ar 01/05/2024)
* ↑ (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, pp. 120-121
# FR-F1

An FR-F1 (evit Fusil à Répétition Modèle F1) a oa ar fuzuilh-resisted standart implijet en arme c'hall etre 1966 ha 1989. Ur fuzuilh tennata dre zorn eo, dezhi ur vorailh. Kambret e oa da gentañ e 7,5 × 54 mm 1929C.

## Istor ha mont en-dro

Goude an Eil Brezel-bed e veze implijet ar fuzuilh damaotomatek MAS 49 evel fuzuilh-resisted en arme c'hall, met ne oa ket savet an arm-mañ evit an implij-se da vat. E 1964 e c'houlennas an arme e vije savet ur fuzuilh a-ratozh-kaer. Ar Manufacture d'Armes de Saint-Étienne a c'houlennas alioù digant tennerien resisted an arme koulz ha digant tennerien sport an FFTir. E 1966 e voe kinniget pimpatromoù anvet FR-P hag e 1966 e voe dibabet ar fuzuilh gant an arme dindan e anv a-vremañ.
Ur fuzuilh-vorailh eo, dezhi ur c'hanol war-neuñv. Un daoubez zo stag outi dindan he fust. Reoliek eo he draen. Kambret e oa da gentañ evit ar munision gall 7,5 × 54 mm C implijet e armoù ar vro abaoe 1930. Kambret e voe goude e 7,62 × 51 mm evit kordañ gant normoù AFNA. Kemeret eo bet he flas en arme c'hall gant an FR-F2 deveret anezhi adalek 1989.

## Liamm diavaez

* (fr) Les fusils de précision français : du FR-F1 au FR-F2 war ar chadenn Le feu aux poudres (gwelet d'ar 01/04/2024)

## Daveennoù

* 1 2 (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, pp. 158-159
# Paol ar Meur

Paol ar Meur zo ur skrivagner brezhonek, ganet d'an 13 Genver 1960 e Brest. Ur familh martoloded eus ar morlu ha micherourien eus an arsanailh e oa hini e dad. Brezhoneg a oa gant e dud-kozh a-berzh e vamm, labourerien douar e Kore. Pa oa aet da foetañ bro, e reas e soñj rentañ kont eus e veajoù niverus e brezhoneg, ur yezh desket gantañ er skol-veur ha dre lizher. Aet eo war ar vicher fakteur e kêr e vugaleaj war-lerc'h bezañ bet sammer e-barzh tier-post e Pariz. Troet en deus kentelioù istor ha geografiezh evit bodadoù eil derez Diwan. Ezel eo eus an UDB (etre 1977 ha 1984 hag, adarre, abaoe 1997). Skrivañ a ra ingal pennadoù, liesseurt o danvez, e meur a gelaouenn vrezhonek, Al Lanv, Bremañ, Pobl Vreizh. Aet eo Priz Langleiz 2022 gantañ evit e oberenn lennegel.

## Oberennoù

* 1991 : Ruz-bev, Skrid
* 1992 : Kontadennoù an emsav, Skrid
* 2003 : Treñ Buzhug, Skol Vreizh
* 2012 : Bed ZH, danevelloù skiant faltazi, Mouladurioù Hor Yezh
* 2013 : Eus an eil steredenn d'eben, Keit Vimp Bev
* 2017 : Krampouezh ter-du, Kerber Kore
* 2017 : Kuzh, Kerber Kore
* 2019 : Dremm guzh Eskalibur, Keit Vimp Bev
* 2020 : Ouzh rod an amzer, Kerber Kore
* 2020 : Diskornet, Keit Vimp Bev
* 2022 : Sekred ar menez-tan, Keit Vimp Bev
* 2022 : An tasmant fromet, Keit Vimp Bev
* 2022 : Didrouz war an treuzoù, Mouladurioù Hor Yezh
* 2024: Tan ha Distan, Mouladurioù Hor Yezh

## Mammnnoù

* Pobl Vreizh, niv. 501, Here 2005
# Indonezia

Ur vro hag un enezeg vras e gevred Azia eo Indonezia, an enezeg vrasañ a zo er bed, etre Indez-Sina hag Aostralia, hag etre Meurvor Indez hag ar Meurvor Habask.

## An inizi

Un enezeg vras eo Indonezia. Sed amañ an inizi brasañ a ya d'hec'h ober:
* Sumatra
* Java
* Kalimantan (lodenn su Borneo)
* Inizi bihan ar Sounda (gant Bali)
* Sulawesi
* Inizi Maluku (Molukez)
* Lodenn gornaoueg Ginea-Nevez (Papoua ar C'hornaoueg)

## Rannadurioù melestradurel
### Proviñsoù Indonezia gant o c'hêrioù-penn, hervez ar rannvroioù.

* Proviñs gant statud ispisial
| Sumatra Aceh$^*$ – Banda Aceh Sumatera Utara (Sumatra an Norzh) – Medan Sumatera Barat (Sumatra ar C'hornaoueg) – Padang Riau – Pekanbaru Kepulauan Riau (Inizi Riau) – Tanjung Pinang Jambi – Jambi (kêr) Sumatera Selatan (Sumatra ar Su) – Palembang Bangka-Belitung – Pangkal Pinang Bengkulu – Bengkulu (kêr) Lampung – Bandar Lampung Java Jakarta$^*$ (Daerah Khusus Ibu Kota Jakarta) – Jakarta Banten – Serang Jawa Barat (Java ar C'hornaoueg) – Bandung Central Java (Jawa Tengah) – Semarang Yogyakarta$^*$ (Daerah Istimewa Yogyakarta) – Yogyakarta (kêr) Jawa Timur (Java ar Reter) – Surabaya Inizi Bihan ar Sounda Bali – Denpasar Nusa Tenggara Barat – Mataram Nusa Tenggara Timur – Kupang | Kalimantan Kalimantan Barat (Kalimantan ar C'hornaoueg) – Pontianak Kalimantan Tengah (Kalimantan ar C'hreiz) – Palangkaraya Kalimantan Selatan (Kalimantan ar Su) – Banjarmasin Kalimantan Timur (Kalimantan ar Reter) – Samarinda Kalimantan Utara (Kalimantan an Norzh) – Tanjung Selor Sulawesi Sulawesi Utara (Sulawesi an Norzh) – Manado Gorontalo – Gorontalo (kêr) Sulawesi Tengah (Sulawesi ar C'hreiz) – Palu Sulawesi Barat (Sulawesi ar C'hornaoueg) – Mamuju Sulawesi Selatan (Sulawesi ar Su) – Makassar Sulawesi Tenggara (Sulawesi ar Gevred) – Kendari Inizi Maluku Maluku – Ambon (kêr) Maluku Utara (Maluku an Norzh) – Sofifi Ginea-Nevez ar C'hornaoueg Papua Barat$^*$– Manokwari Papua$^*$ – Jayapura |
Afghanistan • Arabia Saoudat • Armenia$^2$ • Azerbaidjan$^1$ • Bahrein • Bangladesh • Bhoutan • Brunei • Egipt$^3$ • Emirelezhioù Arab Unanet • Filipinez • India • Indonezia$^5$ • Iran • Iraq • Israel • Japan • Jordania • Jorjia$^1$ • Kambodja • Kazac'hstan$^1$ • Kiprenez$^2$ • Kirgizstan • Korea an Norzh • Korea ar Su • Koweit • Laos • Liban • Malaysia • Maldivez • Mongolia • Myanmar • Nepal • Oman • Ouzbekistan • Pakistan • Qatar • Rusia$^1$ • Republik Pobl Sina • Republik Sina (Taiwan) • Singapour • Siria • Sri Lanka • Tadjikistan • Thailand • Timor ar Reter$^4$ • Turkia$^1$ • Turkmenistan • Viêt Nam • Yemen
Stadoù ha n'int ket anavezet: Nagorno-Karabac'h$^2$
Tiriadoù gant ur statud ispisial: Hong Kong • Makao • Palestina
Melanezia : Fidji • Kaledonia-Nevez • Papoua Ginea-Nevez • Papoua ar C'hornaoueg • Inizi Salomon • Vanuatu
Mikronezia : Guam • Hawaii • Kiribati • Inizi Mariana an Norzh • Inizi Marshall • Atoll Midway • Stadoù Kevreet Mikronezia • Nauru • Palau • Wake
# M16 (fuzuilh)

An M16 eo abaoe ar bloavezhioù 1960 ar fuzuilh-arsailh implijetañ gant al lu stadunanat, a ra gant e stummoù M16A4 hag M4A1 hiziv-an-deiz dreist-holl. Diazezet eo war an AR-15 savet e dibenn ar bloavezhioù 1950. E 81 vro e vez implijet an M16.

## Istor

An AR-15 a oa bet savet gant an embregerezh armoù Armalite e 1958. Dre ma oa diaes da werzhañ anezhañ d'an arme e voe gwerzhet brevedoù Armalite d'an embregerezh Colt. D'ar poent-se e rae an arme stadunanat gant ar fuzuilh M14 kambret e 7,62 × 51 mm, met merzout a reas he doa ezhomm da gaout un arm dezhañ ur c'halibr izeloc'h. Colt a gemmas un tamm an AR-15, ha kinnig a reas anezhañ da rannoù zo eus an arme e 1959. Goude amprouennoù, an embregerezh a resevas un urzhiad a 8.000 fuzuilh evit soudarded ar Strategic Air Command e 1960.
Servijoù ijin lu ar Stadoù-Unanet a c'houlennas 1000 anezho ouzhpenn e 1962, da vezañ kaset da lu Viêt Nam ar Su evit seveniñ un taol-arnod gwirion meur. An amprouenn-se a zegasas nebeut a geleier mat abalamour da zarvoudoù-tennañ stank, met ur wech renket ar c'hudennoù e tiskouezas an M16 bezañ un arm fiziapl. Savet e voe un urzhiad a 85.000 XM16E1 e 1963 da derkañ troadegiezh al lu amerikan ha 19.000 M16 evit an aerlu. Adal 1964 e voe degemeret an M16 da arm ofisiel an aerlu amerikan, hag adal 1967 evit an droadegiezh, dindan an anv M16A1. Colt a resevas e 1966 un urzhiad a 850 000 fuzuilh-arsailh M16.

### Stummoù all eus an M16

E 1980 e voe lakaet war ar marc'had ur stumm kemmet anvet M16A2, e-lec'h ma voe dilezet ar mod aotomatek evit ur mod-tennañ damaotomatek ennañ tennadegoù tri zenn. Ur stumm M4A1, berroc'h e ganol, a voe deveret eus an M16A2 evit pourvezañ da gentañ ar soudarded ne oant ket sanset bezañ war an dachenn-emgann. Implijet e voe en arme adalek 1994. E 1996 e voe kinniget e zaou adstumm diwezhañ : an M16A3, implijet gant an US Navy hepken, dezhi ur mod aotomatek adarre, hag an M16A4, dezhi ur reilh Picatinny hag un dornikez a c'haller tennañ, a zo deuet da vezañ adstumm standart nevez an arme stadunanat.

### Perzh e brezel Viêt Nam

Keñveriet e vez alies, hag en un doare disprizius, an M16 gant an AK-47 soviedel. Lavaret e vez e vefe bet kollet Brezel Viêt Nam dre wall an M-16, ar pezh a zo droch avat rak kollet eo bet Brezel Afghanistan gant URSS daoust da implij an AK-47.

## Liammoù diavaez

* (en) Keñveriadenn an AK-47 gant an M16 , Discovery Channel, 22/12/2010

## Daveennoù

* 1 2 (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 152
* ↑ (en) POPENKER Maxim, The M4 carbine and M4A1 carbine (USA), Modern Firearms (lennet d'ar 17/10/2024)
* ↑ (en) ORKAND Bob, DURYEA Lyman, Misfire. The Tragic Failure of the M16 in Vietnam, Stackpole Books, 2019, 268 p.
* ↑ (en) MIZOKAMI Kyle, Is the M16 Rifle a Big Reason America Lost the Vietnam War?, The National Interest, 16/07/2020 (lennet d'ar 17/10/2024)
# M14 (fuzuilh)

An M14 a zo ur fuzuilh aotomatek pe damaotomatek (hervez ar stummoù) implijet evel arm standart e rannoù 'zo eus arme Stadoù-Unanet Amerika etre 1957 ha kreiz ar bloavezhioù 1960. Ar fuzuilh emgann standart diwezhañ eo bet er vro-se a-raok donedigezh ar fuzuilhoù-arsailh modern.

## Istor

Er bloavezhioù 1950 e voe choazet ar 7,62 × 51 mm (pe .308 Winchester evit e stumm sivil) evel kalibr standart armoù-skoaz an AFNA. Rankout a reas ar Stadoù-Unanet sevel un arm-skoaz nevez evit azasaat ouzh ar munisionoù nevez. Pevar arm-skoaz ganet da vare an Eil Brezel-bed a veze implijet betek-neuze, dezhe kalibroù disheñvel : ar fuzuilh damaotomatek M1 Garand (kalibr .30-06 Springfield), ar garabinenn M1 (e .30 Carbine), ar bistolenn-vindrailher M3A1 Grease Gun (e .45 ACP) hag ar fuzuilh-vindrailher BAR (e .30-06 Springfield).
En arsanailh Springfield e voe savet an M14, ur fuzuilh deveret eus an M1 Garand, kambret e 7,62 mm, dezhi ur c'harger 20 tenn (e-lec'h 8 evit ar Garand). He c'houch hag e flatinenn a oa heñvel ouzh reoù ar Garand. Choazet e voe evel arm standart gant an arme stadunanat e 1957. Pourvezet e voe d'an US Army adalek 1958 ha d'an US Marine Corps goude. Aotomatek e oa stummoù kentañ an M14, met dre ma oa diaes mestroniañ an tennoù aotomatek war un arm skañv kambret e 7,62 mm e voe treuzfurmet kalz skouerennoù evit lakaat o flatinenn da vezañ damaotomatek.
Implijet e voe an M14 e brezel Viêt-Nam dreist-holl. Ne reas ket berzh eno : rebechet e veze dezhi bezañ re bonner ha re hir evit an emgannoù en un endro enni kalz struzh. Diaes e oa mestroniañ an tennoù e mod aotomatek, ha breinañ a rae buan he lamm hag he fust koad kraoñ pe koad bezv e koñdisionoù gleb ha tomm ar janglenn. Hervez un diell produet gant an USACGSC e voe chomet a-sav gant produiñ an M14 e 1963 goude ma vije bet embannet gant kontrollerien an US Army e miz Gwengolo 1962 e oa «izeloc'h» evit M1 Garand an Eil Brezel-bed hag an AR-15 nevez-savet. 500 milion a zollaroù a oa bet gouestlet da brogram sevel ha produiñ an M14. Hemañ a voe dibabet evel arm-skoaz standart nevez an US Army adalek 1964 dindan an anv M16. Miret e voe an M14 en he stumm fuzuilh-resisted, dezhi ul lunedenn, dindan an anv M21. Implijet e vez c'hoazh an M14 evel arm-lid gant gwarded an 3$^e$ rejimant troadeien (The Old Guard) e bered vroadel Arlington (Virginia).
Ur stumm sivil anvet Springfield Armory M-1A a voe deveret anezhi. E-touez adstummoù an M-1A e kaver an National Match savet evit ar sportoù tennañ, hag unan Scout.

## Daveennoù

* 1 2 3 (fr) Mc NAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p.147
* 1 2 3 4 (fr) LONASSAC, Le Springfield Armory M1-A, e Cibles n°649, miz Gouere 2024, pp. 48-53
* ↑ (en) KAY Bruce I., An Analysis of the Infantry's Need for an Assault Submachine Gun, diell an USACGSC, 10/06/1977, pellgarget d'an 08/08/2024)
* ↑ (en) Weapons war bajenn ar Society of the Honor Guard (lennet d'an 08/08/2024)
# McMillan Tac-50

Ar McMillan Tac-50 zo ur fuzuilh-resisted amerikan produet e Phoenix (Arizona) abaoe ar bloavezhioù 1980 gant an embregerezh McMillan Brothers Rifle Company. Un arm eneptud hag enepdafar eo. Meur a stumm anezhañ a vez produet evit an arme, ar polis pe ar siviled. Kambret eo an holl anezhe e .50 BMG.

## Implij

Brudet eo ar McMillan Tac-50 abalamour dezhi bezañ bet implijet e taolioù-dreist pellder gant sniperien e brezelioù. E 2018 e voe lazhet un ezel eus Daech gant ur sniper kanadian war-hed 3.540 metr. Nijal a reas ar boled da 1.274 km/h well-wazh e-pad un dek segondenn bennak. Implijet e vez gant armeoù ar broioù-mañ :
* Kanada : arme ar vro abaoe 2000 dindan an anv C15 Long Range Sniper Weapon (LRSW) ;
* Stadoù-Unanet : United States Navy SEALs dindan an anv Mk 15 ;
* Frañs : implijet gant Tokarnioù Glas an Infanterie de Marine e 1992-1993 ;
* Jorjia : Nerzhioù Ispisial an arme jeorjian ;
* Israel : Tsahal ;
* Jordania : rejimant SRR-61 (Special Reconnaissance Regiment) ;
* Turkia : archeriezh, Nerzhioù kommando ar menez.

## Daveennoù

* ↑ Robert Fife (22 juin 2017). Canadian elite special forces sniper makes record-breaking kill shot in Iraq (en). Kavet : 23 juin 2017..
* ↑ (en) Canadian Small Arms – Sniper Rifles – A Visual Guide. Canadian American Strategic Review. Kavet : 19 avr. 2010.
* ↑ (en) Israeli Special Forces Weapons Guide. Diellet er skrid orin d’an 4 septembre 2012.
* ↑ (tr) McMillan Tac-50.
# PTRD-41

Ar PTRD-41 (berradur Protivo Tankovoye Ruzhyo Degtyaryova, hervez an anv rusianek Противотанковое однозарядное ружьё системы Дегтярёва образца 1941 года, Arm enep-tank Degtyaryov un tenn doare 1941) a vez graet eus ur fuzuilh enep-tankoù ijinet gant Vasily Degtiarev hag implijet adalek 1941 gant an Arme Ruz soviedat e-pad an Eil Brezel-bed.

## Deskrivadur hag implij

Ar PTRD a zo un fuzuilh-vorailh un tenn simpl da broduiñ ha da implijout. Daou zen a ranke bezañ war-dro evit hec'h implijout abalamour d'he ment ha d'he fouez uhel (2.020 mm ha 17,3 kg).
Kambret eo evit kartouchennoù 14,5 × 114 mm, ur munision galloudus a c'helle toullañ aes tankoù alaman evel ar Panzer III hag ar c'hentañ tankoù doare Panzer IV. Adalek 1943 hag araokadennoù houarnaj ar c'hirri alaman, ne oa ket mui efedus evit toullañ hobregonoù an tankoù nevesoc'h. Gellet a rae bezañ implijet memestra evit tennañ a-dostoc'h war gostez ha biskoulennoù an hobregonoù. Gellet a rae tennañ en ur mod efedus war karbedoù biskoulet pe kanolioù emlusker ivez.
185.000 skouerenn eus ar PTRD a oa bet produet e fin 1942. War-dro 450.000 zo bet produet en holl betek 1945.

## Liammoù diavaez

* (fr) PTRS-41 & PTRD-41 - Le duo anti-char soviétique, war chadenn Maître Luger, 08/06/2018 (gwelet d'ar 24/01/2024)