OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aleksei Troitzky

Aleksei Alekseievitch Troitzky (e ruseg: Алексей Алексеевич Троицкий) a zo bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1866 ha marvet d'ar 14 a viz Eost 1942 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).
C'hoarier echedoù rusian ha soviedat ha saver studiadennoù a-zivout ar finalennoù ag an dibab. Unan ag e studiadennoù brudetañ eo an dibenn: ar roue ha daou varc'heg a-enep d'ar roue hag ur pezh-gwerin.
Mervel a reas gant an naon e-pad Seziz Leningrad. Distrujet e voe e notennoù e-pad ar seziz.

## Ur studiadenn a 1909

An tu gwenn a zo da c'hoari. Dont a ra ar maout gantañ.
1. Mf6! De8
2. Md7! Rc4
3. Dxc7+ Rb4
4. Dc5+ Rb3
5. Dc3+ Ra4
6. Dd4+ Ra3
7. Mc5 Db8
8. Da1+ Rb4
9. Ma6+

## Oberennoù skrivet

* en alamaneg:
** Aleksei Troitzky, 500 Endspielstudien, Verlag Kagan, Berlin, 1992 ;
* e saozneg:
** Aleksei Troitzky, 360 Brilliant and Instructive End Games, Dover Publications (adembannadenn), ISBN 0-486-21959-3 ;
** Aleksei Troitzky, Collection of Studies, Embannadurioù Tschaturanga Olms, ISBN 3-283-00114-6. (adembannadenn 2006, Ishi Press, ISBN 0-923891-10-2 ). The 360 studies above plus a supplement on the theory of the endgame of two knights against pawns.
* e rusianeg:
** А. А. Троицкий, Сборник шахматных этюдов (Dastumad studiadennoù echedoù)ОГИЗ Физкультура и туризм, Ленинград, 1934.

## Dave

* А. Е. Карпов (гл. ред.): Шахматы энциклопедический словарь (Geriadur hollouiezegel an echedoù), Советская энциклопедия, Москва, 1990, ISBN 5-85270-005-3 (e rusianeg).

## Gwelet ivez

* (e saozneg)

## Liamm diavaez

* Studiadennoù
# Josef Kling

Josef Kling a zo bet ganet d'an 19 a viz Meurzh 1811 e Mainz (Alamagn) ha marvet d'ar 1 a viz Kerzu 1876 e Londrez (Breizh-Veur).
Mestrc'hoarier ha saver kudennoù echedoù alaman.
Soner ag iliz ha kelennour sonerezh a-vicher. E 1834 ez eas d'ober e annez e Pariz (Bro-C'hall). Eno e c'hounezas e vuhez en ur c'hoari echedoù er Café de la Régence. E 1837 e tilojas da Londrez (Breizh-Veur).

## Ur studiadenn

Josef Kling, Chess Weekly, 1849
8
An tu gwenn a zo da c'hoari - Trec'h int.
Diskoulm :
* Ta4 Dxa4 Kentañ mod
* Th3+ Re4
* Th4 1-0
Pe :
* Ta4 Dc8 a-enep d'ar mat e h3
* Th3+ Dxh3
* Ta3 1-0

## Oberennoù skrivet

* The Chess Euclid. A Collection of two hundred Chess Problems and End-Games (Londrez 1849) ;
* Kling / Horwitz: Chess studies; or endings of games (Londrez 1851) ;
* Bernhard Horwitz ha Josef Kling, Chess Studies and Endgames, Embannadurioù Olms, 1986 (e saozneg) ;
* A gevred gant Bernhard Horwitz, ar gazetenn The Chess Player, adalek 1851 betek 1853.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chessgames
* Kompositionen von Josef Kling auf dem PDB-Server
# Diredig kabell du

Diredig kabell du :
| H. pileata, luc'hskeudennet e Nakhon Sawan (Thailand). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Coraciiformes |
| Kerentiad : | Alcedinidae |
| Genad : | Halcyon |
| Anv skiantel ||
| Halcyon pileata (Boddaert, 1783) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An diredig kabell du a zo ur spesad evned, Halcyon pileata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alcedo pileata (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

* Halcyon pileata, luc'hskeudennet e Kornôg Bengal (India).

## Boued

Bevañ a ra diwar besked hag a bak dre splujañ ha kemer amprevaned bras ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus India da gKorea, dre vMyanmar ha Sina.

## Liammoù diavaez

* (en) Halcyon pileata war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Halcyon pileata war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Halcyon pileata.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Beretta Holding

Evit ar produer armoù italian, gwelet ar bajenn Beretta.
Beretta Holding zo ur strollad perc'henn war embregerezhioù a brodu armoù-tan evit ar braz anezhe. Diazezet eo e Luksembourg ha renet eo gant Pietro Gussalli Beretta. He disoc'h rik e 2011 a oa tost da 146 milion €. Tro 6.500 den a labour evit embregerezhioù ar strollad.

## Embregerezhioù ha merkoù perc'hennet

* Fabbrica d'Armi Pietro Beretta, pe Beretta (armoù-tan, Italia)
* Beretta USA Corp. (armoù-tan, Stadoù-Unanet Amerika), a zegas an hanter eus gounidoù ar strollad
* Benelli (armoù-chase, Italia)
* Sako (armoù-tan, Finland)
* Tikka (armoù-tan, Finland)
* Chapuis Armes (armoù-chase hag armoù-dorn, Frañs)
* Geco (munisionoù chase ha sportoù tennañ)
* Franchi (armoù-chase, Italia)
* Holland & Holland (armoù-chase, Bro-Saoz)
* A. Uberti (adober armoù-tan kozh, Italia)
* Norma (munisionoù, Sveden)
* RWS (munisionoù, Alamagn)
* Rottweil (munisionoù, Alamagn)
* Stoeger (armoù-tan, Stadoù-Unanet Amerika) ha Stoeger Airguns (armoù dre aer gwasket)

## Liamm diavaez

* (en) Lec'hienn ar Beretta Holding (lennet d'an 08/10/2024)
# 10 mm Auto

An 10 mm Auto, anvet ivez 10 mm Automatic pe 10 × 25 mm (e anv metrek), zo ur munision armoù-dorn ijinet e 1983 gant an embregerezh svedat Norma, gantañ ar soñj kinnig ur gartouchenn galloudusoc'h evit an 9 mm Parabellum hag a c'hallje mont er bistolenn Bren Ten. Colt a ginnigas e 1987 an Delta Elite, ur bistolenn diazezet war ar Colt M1911 ha kambret e 10 mm Auto. Amprouet e voe ar c'halibr gant an FBI e dibenn ar bloavezhioù 1980, met ne voe ket dibabet gant an ajañs.
Un nebeud armoù-dorn kambret e 10 mm Auto a vez produet pe ijinet c'hoazh, daoust d'ar c'halibr-mañ bezañ kalz nebeutoc'h poblek evit an 9 mm Parabellum pe ar .45 ACP da skouer. Ar c'halibroù .357 SIG pe .40 S&W zo deveret anezhañ.

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
* ↑ (en) The 10mm Auto Cartridge (diellet) war Bren-Ten.com (lennet d'an 03/09/2024)
# 7,65 × 53 mm Mauser

Ar 7,65 × 53 mm Mauser, anvet ivez 7,65 mm Argentine pe 7,65 mm Belgian, zo ur gartouchenn evit an armoù-skoaz ijinet gant an alaman Paul Mauser evit e fuzuilh M1889. Dibabet e voe evel munision standart gant arme Belgia e 1889, ha gant meur a vro eus Suamerika war-lerc'h, Arc'hantina en o zouez. Produet e voe er Stadoù-Unanet evit arme Belgia da vare ar Brezel-bed Kentañ. Produet e vez c'hoazh hiziv-an-deiz evit ar sportoù tennañ gant un dornad embregerezhioù evel Prvi Partizan pe Norma.

## Deskrivadur

Unan eus ar c'hartouchennoù kentañ enne poultr divoged e oa. Ront e oa stumm he boledoù da gentañ, met begek (spitzer) int deuet da vezañ e deroù an XXvet kantved. Ur stumm dezhañ ur bourled a zo bet savet anezhi evit ar fuzuilhoù dezhe kanolioù da wintañ. Heñvel a-walc'h eo he bannouriezh ouzh hini an .303 British.

## Implijerien bet

* Arc'hantina
* Belgia
* Bolivia
* Ecuador
* Impalaeriezh otoman
* Kolombia
* Paraguay
* Perou
* Spagn

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
* 1 2 (en) POPENKER Maxim, 7.65×53 Mauser war Modern Firemarms (lennet d'ar 15/09/2024)
* 1 2 (en) HAWKS Chuck, The 7.65x53 and 7.65x53R (7.65 Argentine, 7.65 Belgian) (lennet d'ar 15/09/2024)
* ↑ (fr) 7,65 mm Mauser war Arme et Passion (lennet d'ar 15/09/2024)
# Robert Ridgway

Robert Ridgway, bet ganet d'an 2 a viz Gouere 1850 e Mount Carmel (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika (SUA)) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Meurzh 1929 en Olney (Illinois, SUA), a oa un evnoniour stadunanat, hag eñ barrek war ar rummataouriezh.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
E 1921 e voe paket Medalenn Brewster gantañ digant American Ornithologists' Union (Unvaniezh an Evnoniourien Stadunanat).

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Urzhiadoù

* C : Caprimulgiformes.

### Kerentiadoù

* C : Calcariidae, Calyptophilidae, Cardinalidae,
* N : Neosittidae,
* Z : Zeledoniidae.

### Genadoù

* A : Acanthidops, Alopochelidon, Aphanotriccus, Atalotriccus, Arremonops,
* B : Berlepschia,
* C : Cnemarchus,
* D : Deltarhynchus, Dichrozona, Diopsittaca,
* H : Hapalopsittaca, Heterospingus, Hylopezus, Hylophylax,
* I : Incaspiza, Iridophanes,
* M : Mearnsia, Megastictus, Melanospiza, Mitrospingus, Morphnarchus, Myiotriccus, Myrmoderus, Myrmorchilus,
* N : Nannopsittaca, Nomonyx,
* O : Oreothlypis, Orthopsittaca,
* P : Parabuteo, Phaenostictus, Platyspiza, Pselliophorus, Psilopsiagon,
* R : Rhegmatorhina, Rhodothraupis, Rhynchospiza,
* S : Syrigma,
* T : Terenotriccus, Thectocercus, Tyrannopsis,
* X : Xanthopsar, Xenopsaris,
* Z : Zeledonia.

### Spesadoù

* A : Acanthidops bairdi,
* B : Berlepschia rikeri,
* C
    Caracara lutosa, Cyanolyca cucullata, Cypseloides cherriei,
* D
    Dendragapus fuliginosus (skilgog kazugel), Dicrurus aldabranus (drongo Aldabra),
* F : Formicarius nigricapillus,
* M
    Melanerpes pygmaeus, Myiarchus nuttingi,
* P : Papasula abbotti (morskoul Abbott),
* S : Scytalopus argentifrons,
* T
    Toxostoma guttatum (risweer Cozumel), Tympanuchus pallidicinctus (geotyar vihan),
* Z : Zeledonia coronata.
# Mila Kunis

Mila Kunis, pe Milena Markovna Kounis he gwir anv, a zo un aktorez stadunanat. Brudet eo dreist-holl evit bezañ c'hoariet perzh Jackie Burkhart er rummad tele That '70s Show (1998-2006).
Ganet e oa bet Mila Kunis e Tchernivtsi, Ukraina, d'ar 14 a viz Eost 1983.

## Liammoù diavaez

* Mila Kunis - IMDB
# Joel Kinnaman

Charles Joel Nordström Kinnaman, ganet d'ar 25 a viz Du 1979, zo un aktour svedat-stadunanat. Da gentañ holl e voe brudet dre e rolloù er film svedat Easy Money ha goude-se er stirad skinwel Johan Falk. Kinnaman en deus tapet brud etrebroadel evit e roll er skinwel, an detektiv Stephen Holder er stirad skinwel stadunanat The Killing war AMC. Goude-se e oa bet o c'hoari Takeshi Kovacs, e kentañ koulzad ar stirad skinwel Altered Carbon, hag ar gouarnour Will Conway er stumm stadunanat eus House of Cards. C'hoariet en deus bet ivez Alex Murphy e 2014 er film adsevel RoboCop, ha Rick Flag er film Suicide Squad (2016), diazezet war ar c'homics gant DC Comics gant ar memes anv.
# David Kaufman (aktour)

David Kaufman, bet ganet e St. Louis (Missouri) (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 23 a viz Gouere 1961, a zo un aktour stadunanat.
# Cary Grant

Cary Grant, ganet Archibald Alec Leach d'an 18 a viz Genver 1904 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Du 1986, a oa un aktour saoz-stadunanat. Brudet e oa bet dre e daol-mouezh, e bersonelezh madelezhus ha sioul a-fed c'hoari rolloù. Bez' e oa deuet da vezañ unan eus pennoù brasañ aktourien glasel Hollywood evit ar baotred. Lakaet e oa bet e anv div wech evit un Academy Award, resevet en doa un Academy Honorary Award e 1970, hag enoret e oa bet gant ur C'hennedy Center Honor e 1981. Anvet e oa bet da eil esparadenn baotr eus Mare aour Hollywood gant an American Film Institute e 1999.

## Liammoù diavaez

* (en) Cary Grant war IMDb
# Ferwerderadiel

Ferwerderadiel (distagadur ) zo ur gumun e proviñs Friz en Izelvroioù. E frizeg ar c'hornôg eo hec'h anv ofisiel, hag a zo Ferwerderadeel e nederlandeg.

### Dasparzh ar boblañs er gumun

Dasparzh ar boblañs e kêrioù ha kêriadennoù a ya d'ober ar gumun (sifroù d'ar 1añ a viz Genver 2009) :

## Kuzul-kêr

E kuzul-kêr Ferwerderadiel ez eus 13 dileuriad :
* CDA : 4
* FNP : 3
* Gemeente Belangen Ferwerderadeel : 2
* PvdA : 2
* VVD : 1
* ChristenUnie : 1

## Skeudennoù

* Pont-gwint hag iliz Birdaard
* Iliz ha bered Ferwerd
* Iliz Marrum
* Iliz Hallum
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kleñved Alzheimer

Kleñved Alzheimer a zo ur c'hleñved neurologel anvet adal ar medisin Alois Alzheimer hag a voe dizoloer ar c'hleñved e 1906. Kleñved Alzheimer a grog sioul met gant red an amzer a ya war washaat. An azon diazez a zo da gaout kudennoù o klask eñvoriñ darvoudoù a-nevez (koll ar memor a-nevez).
Gant ma gendalc'h ar c'hleñved da vont war-raok, an azonioù a 'hell mont etrezek kudennoù gant ar gaoz, kudennoù dihenchañ (aes da vezañ kollet), cheñchamantoù tem-spered bliv, koll al luskadur, koll an nerzh d'ober war e dro e-unan ha kudennoù emzalc'h.
Er bloavezh 2015, e oa tro 48 milion a dud dre ar bed tapet gant ar c'hleñved. An darn anezho a zo oadet a-us da 65 bloaz.
# Heskenneg kabellek

Heskenneg kabellek :
| Ur par. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Lophodytes |
| Anv skiantel ||
| Lophodytes cucullatus (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An heskenneg kabellek (Lophodytes cucullatus) a zo un evn palvezek. Ar spesad nemetañ eo er genad Lophodytes.

## Annez

Bevañ a ra al labous a-dreuz Norzhamerika$^,$.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lophodytes cucullatus el lec'hienn Avibase.
* ↑ Fichenn eus Birdlife
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rock Hudson

Rock Hudson (Roy Harold Scherer, Jr e anv gwir) a oa un aktour stadunanat ganet d'ar 17 a viz Du 1925 e Winnetka, Illinois, ha marvet e Los Angeles d'an 2 a viz Here 1985.
Er bloavezhioù 1980 e voe unan eus ar re gentañ e-touez tud brudet Hollywood o tisklêriañ e oa heñvelreviad ha tapet ar SIDA gantañ.
# Marksouriezh

Ar varksouriezh a zo ur meizad politikel, kevredigezhel hag ekonomikel diazezet war mennozhioù Karl Marx ha Friedrich Engels. Diazezet eo war un doare danvezelour da zielfennañ an Istor, un doare daelerezhek da welet ar c'hemmoù sokial hag ur c'hritik eus ar gapitalouriezh. Degas a ra ar meizad-se un damkaniezh ekonomikel varksour, un damkaniezh sokiologel hag un doare da welet ar c'hemmoù sokial en un doare dispac'hel. Kement-se holl en deus bet ul levezon vras war luskadoù sokialour ar bed a-bezh. Mennozh pennañ ar varksouriezh eo "stourm ar renkadoù". Gant ar gapitalouriezh e vez perc'hennet an araezioù produiñ gant ur bihanniver (ar vourc'hizien) tra ma vez produet an trenaoù gant ur muiañniver ledan, ar broleteriezh. Hervez kelennadurezh ar varksouriezh e teufe ar c'hemmoù sokial diwar ar stourm etre ar renkadoù pa'z eus keneberezh etrezo. Hervez an dezrannerezh marksour e vez mac'homet ar broleteriezh gant ar gapitalourien, ha diwar-se e rank genel dispac'h ar broleteriezh.

## Addoareoù

* Marksouriezh-leninouriezh
* Maoouriezh
* Trostkouriezh

## Gwelet ivez

* Karl Marx
* Komunouriezh
* Sokialouriezh

## Levrlennadur

* Manifesto ar Strollad Komunour, Karl Mark ha Friedrich Engels, troet diwar ar saozneg gant Frañsez Favereau, Preder, 1968.
* Manifesto ar Strollad Komunour, Karl Mark ha Friedrich Engels, troet diwar an alamaneg gant Alan ar Berr, Preder, 1978.
* Callinicos, Alex [1983] (2010). The Revolutionary Ideas of Karl Marx. Bloomsbury, London : Bookmarks. ISBN 978-1-905192-68-7.
* Jon Elster, An Introduction to Karl Marx. Cambridge, England, 1986.
* Michael Evans, Karl Marx. London, 1975.
# Hanna Hutsol

Hanna Hutsol (ukraineg : Ганна Гуцол), pe Ania Goutsol pe Anja Gutzol (an daou zoare diwezhañ-mañ 'zo stummoù rusianekaet), bet ganet d'ar 1añ a viz Even 1983, a zo ur stourmerez ukrainat he deus krouet FEMEN.
Kinniget eo evel sokiologourez pe evel armerzhourez. Tennañ gounid a ra eus he labour e bed ar c'hoariva evit difenn perzh ar merc'hed war dachenn an aferioù politikel ha sokial en Ukraina. Sevel a ra a-enep touristelezh ar reizh hag an houlierezh. Kemer perzh a ra en obererzhioù kaset gant FEMEN da gelaouiñ ar gevredigezh war ar c'hudennoù-se.

## Gwelout ivez

* FEMEN

## Notennoù

* ↑ Alex Gildén, Ukraine: les amazones de Kiev, L’Express, 18 a viz Eost 2011, http://www.lexpress.fr/actualite/monde/europe/ukraine-les-amazones-de-kiev_1019987.html
* ↑ http://videos.arte.tv/de/videos/interview_mit_anja_gutzol-3699028.html
* ↑ Seins nus : la nouvelle arme des féministes ?
* ↑ 'The Entire Ukraine Is a Brothel', Spiegel Online, 5 a viz Mae 2011
* ↑ Reuters
* ↑ Elise Barthet : Anna Hutsol, la face cachée de Femen, Le Monde, 22 a viz C'hwevrer 2012, http://www.lemonde.fr/europe/article/2012/02/22/anna-hutsol-la-face-cachee-de-femen_1645302_3214.html

## Liamm diavaez

* He blog e lec'hienn Эхо Москвы
# Tiriad Utah

Tiriad Utah (saozneg : Utah Territory) a oa ur stad aozet eus Stadoù-Unanet Amerika, bet krouet gant Kendalc'h ar vro d'an 9 a viz Du 1850, diwar c'houlenn Mormoned renet gant Brigham Young. Salt Lake City e oa he c'hêr-benn. Brasoc'h e oa he zachenn evit an Utah a-vremañ. Degemeret e voe en Unaniezh e 1896 hepken.
# Cereopsis

Cereopsis :
| Cereopsis novaehollandiae, tresadenn gant N. W. Cayley. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Cereopsis Latham, 1801 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Cereopsis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1801 gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837)

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Cereopsis novaehollandiae, daou isspesad — C. n. grisea ha novaehollandiae — dezhañ, brosezat e kreisteiz Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Cereopsis (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Genver 2025).
# Biziura

Biziura :
| Biziura lobata, tresadenn (1838) gant Huet & Prêtre. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Biziura Stephens, 1824 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Biziura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant ar skiantour saoz James Francis Stephens (1792-1852).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad houidi er genad-mañ : Biziura lobata, daou isspesad — B. l. lobata ha menziesi — dezhañ, brosezat e kreisteiz Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Biziura (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Genver 2025).
# Piklost

Piklosted :
| Oxyura australis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Oxyura Bonaparte, 1828 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar piklosted eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad Oxyura, krouet e 1828 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* ar piklost Aostralia (Oxyura australis),
* Oxyura ferruginea
** O. f. andina ha ferruginea,
* ar piklost rous (Oxyura jamaicensis),
* ar piklost penn gwenn (Oxyura leucocephala),
* ar piklost Maccoa (Oxyura maccoa),
* ar piklost Arc'hantina (Oxyura vittata).
Daou (2) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, “Anvioù laboused Europa, pennad 2”, Hor Yezh niv. 193, miz Meurzh 1993, p. 16.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Oxyura (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Genver 2025).
# Nomonyx

Nomonyx :
| Nomonyx dominicus, engravet gant François-Nicolas Martinet. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Nomonyx Ridgway, 1880 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Nomonyx a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1880 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad houidi er genad-mañ : Nomonyx dominicus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Nomonyx (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Genver 2025).
# Heskenneg

Heskenneged :
| Ur barez heskenneg kuch, luc'hskeudennet e Brittania Beach (Ottawa, Ontario, Kanada). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Mergus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
An heskenneged eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad Mergus ; krouet e voe e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad houidi a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* (†) an heskenneg Auckland (Mergus australis, aet da get),
* an heskenneg bras (Mergus merganser)
** M. m. americanus, merganser hag orientalis,
* an heskenneg Brazil (Mergus octosetaceus),
* an heskenneg kuch (Mergus serrator),
* an heskenneg Sina (Mergus squamatus).
Tri (3) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, Éditions Palantines, 2012, pajenn 672a.
* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Mergus (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Genver 2025).
# Stourm ar renkadoù

Stourm ar renkadoù zo unan eus diazezoù ar varksouriezh.
Hervez Karl Marx ha Friedrich Engels, diazezerien ar gelennadurezh, "Istor kement kevredigezh a zo eo istor stourm ar renkadoù ".
# Vladimir Lenin

Vladimir Ilitch Oulianov (Влади́мир Ильи́ч Улья́нов e ruseg – distagadur ), lesanvet Lenin (Ле́нин – "Paotr al Lena"), bet ganet d'an 22 a viz Ebrel 1870 e Simbirsk (Impalaeriezh Rusia) ha marvet d'an 21 a viz Genver 1924 e Vichnie Gorki (URSS, hiriv Gorki Leninskie), a oa un damkanour politikel, dispac'hour ha den-Stad rusian ha soviedat.
E penn an dispac'herien anvet bolcheviked e voe adalek 1903. E 1917, ur wech diskaret Impalaeriezh Rusia hag an Tsar, e voe kemeret ar galloud e Rusia gant ar volcheviked goude Dispac'h miz Here. Sinañ a reas gouarnamant bolchevik Lenin un emglev e 1918 evit echuiñ ar brezel, harpañ a reas an dispac'h er bed dre ar C'homintern ha lazhañ a reas e eneberien dre ar Spont Ruz. Kalz kampoù-bac'h a voe krouet gant an Tcheka, ar polis, ha lod a sell outo evel ar goulagoù kentañ. Trec'h e oa an Arme Ruz war armeoù an dud enep-bolchevik eus an tu-dehoù hag an tu-kleiz e Brezel diabarzh Rusia etre 1917 ha 1922, hag e fin ar bloaz-se e voe krouet an URSS. War an diskar e zeas yec'hed Lenin goude 1922 ha mervel a reas d'an 21 a viz Genver 1924. Dont a reas Stalin e-lec'h anezhañ.
Kalz e skrivas Lenin diwar-benn e vennozhioù politikel, awenet gant prederouriezh Karl Marx, hag an doare da gas an Dispac'h da benn : dezhañ eo ar strollad politikel a ro lusk da stourm ar renkadoù hag a rank ren diktatouriezh ar broleteriezh. Al leninouriezh a vez graet eus e vennozhioù, ur skourr eus ar marksouriezh.

## Enorioù

E 1924, bloaz e varv, e voe divizet reiñ enor dezhañ e meur a zoare. Simbirsk, kêr e c'hanedigezh, voe adanvet Oulianovsk ha Gorki, ur gêr e-kichen Moskou lec'h ma chomas e fin e vuhez, voe adanvet Gorki Leninskie. Ur mirdi zo hiriv er maner ma oa o chom. Diskouezet eo e gorf balzamet en ur mozoleon war ar Blasenn Ruz e Moskou abaoe 1930. Kalz delwennoù anezhañ a chom hiriv hon deiz e Rusia ha broioù all bet en URSS.
Tud zo bet anvet Vladimir Ilitch pe Lenin en enor dezhañ :
* Vladimiro Ilich Lenin Montesinos (g. e 1945), penn servij kuzh Peru, politikour, torfedour ha drouklazher
* Ilich Ramírez Sánchez (g. e 1949), lesanvet Carlos, sponter venezuelat
* Lenín Boltaire Moreno Garcés (g. e 1953), prezidant Ecuador etre 2017 ha 2021

## Gwelet ivez

* Nadejda Kroupskaya
* Leninouriezh
# Brazzaville

Brazzaville eo kêr-benn ha kêr vrasañ Republik Kongo. 1 326 975 a annezidi a oa enni e 2006, kement hag un drederenn eus poblañs Republik Kongo. Emañ war lez dehou ar stêr Kongo, a-dal da gKinshasa, kêr-benn Republik Demokratel Kongo.
Krouet e voe kêr e-kichen Nkuna, e 1880, gant Pierre Savorgnan de Brazza, un Italian-ha-Gall bet ergerzhet ar c’hontre gantañ hag en deus lezet e anv gant ar gêr nevez. Dont a reas Brazzaville da vezañ kêr-benn Kongo c’hall ha, goude 1910, kêr-benn Afrika Gehederel C'hall. E 1960 e teuas da vezañ kêr-benn ar stad dizalc’h nevez anvet Republik Kongo.

## Gevelliñ

Gevellet eo gant :
* Reims
* Dresden
* Kinshasa
* Dakar
* Washington
a vo kavet e Wikimedia Commons.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Republik Kongo :
| Kêrioù | Brazzaville · Pointe-Noire |
| Departamantoù | Bouenza · Cuvette · Cuvette-Ouest · Kouilou · Lékoumou · Likouala · Niari · Plateaux · Pool · Sangha |