# Kemperle

Kemperle :
| Ar c'hoc'hu hag iliz ar Groaz Santel (XI$^{vet}$ kantved) ||
| Anv gallek (ofisiel) | Quimperlé |
| Bro istorel | Kernev - Bro-Wened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Kemper |
| Kanton | Kemperle (pennlec'h) |
| Kod kumun | 29233 |
| Kod post | 29300 |
| Maer Amzer gefridi | Michaël Quernez 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Kemperle Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Gerne |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 12 444 ann. (2022) |
| Stankter | 392 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 52′ Norzh 3° 33′ Kornôg / 47.87, -3.55 |
| Uhelderioù | bihanañ 2 m — brasañ 83 m |
| Gorread | 31,73 km² |
| Kemperle ||
| kemmañ |
Kemperle a zo ur gumun e departamant Penn-ar-Bed, e Mervent Breizh. Pennlec'h kanton Kemperle eo. Emañ war varc'h etre Kerne, tu kornôk ar stêr, ha Bro-Wened, tu reter ar stêr Izol.

## Douaroniezh
### Stêrioù Kemperle

* Ar stêr Ele
* Ar stêr Izol
* Dourioù ar stêr Izol hag ar stêr Ele a ya d'ober al Laeta; en tu-dehoù, ar c'hae Brizeug
* An Dourdu, adstêr d'al Laeta

## Anv
#### Stummoù skrivet

* M.N Bouillet (1863) : gwechall Quimper-Ellé
* Bernard Tanguy (1990) : Villa Kermperlegium, c. 1050; Kemper, c. 1050; Kemperele, c. 1050; Kemperelle, 1146; Kemperele, 1364; Kemperle, 1462
* Erwan Vallerie (1995) : Anauroth scilicet Kemper XIvet; Kemperlensem 1038; Villa Kemperelegium c 1050; Camperelegio 1135; Kimper 1160; Kernperele 1220; Kemperle 1239; Kemperle 1267; Kuemperele 1275; Kemperle, Kemperele 1304; Kimperle, Kemperele; Kemperle 1343; Kemperele 1354; Kampperle 1366; Kemperele 1368; Keremperle 1371; Kamperlle 1375; Kemperle 1384; Kimperle 1395, Kemperele, Kemperle 1415; Kimperle 1423; Kemperle 1425; Quemperle 1442; Kemperle 1451; Kemperleyo 1453 ; Kaemperelleyo 1480; Kemperle 1516; Kimperle 1533; Kemperelle 1536; Querperle 1630; Quinperle 1654; Kèmperle, Quimperle 1709

#### Gerdarzh

* Dont a ra anv kêr eus hini kember ar stêrioù Ele hag Izol.

## Brezhoneg

* Panelloù divyezhek

### Ya d'ar brezhoneg

* D'an 18 a viz Kerzu 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 4 a viz Mae 2012 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.

### Deskadurezh

* Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1989.
* Un hentad divyezhek publik a zo eno abaoe 2010 er skol Bisson.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 100 skoliad (8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

### Prizioù dazont ar brezhoneg

* E 2011 e oa bet roet da di-kêr Kemperle Priz kentañ Dazont ar brezhoneg, rummad “Strollegezhioù” gant Ofis Publik ar Brezhoneg.

## Ardamezioù

* En erminoù e c'hilhog en gul, iziliet ha klipennet en aour.
* Diwar ardamezeg d'Hozier (1696)

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron Varia e gorre-kêr
* Iliz katolik ar Groaz Santel e goueled-kêr
* Ar pont Lovignon dreist d'ar stêr Ele.
* Ar c'hoc'hu.
* Leandi kozh an Ursulinezed.
* Ar Prezidial.
* Iliz katolik Sant Koulman.
* Chapel Lotea.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn. Savet e voe e 1920 ha dioueliet d’an 3 a viz Gouhere 1921.

## Dezougen

* An ti-gar
* Karr-boutin TBK dirak porzh-houarn Kemperle
* Ti-gar Kemperle war al linenn hent-houarn Landerne Savenneg.
* Tro Bro Kemperle, pe "TBK", ar rouedad dezougen beajourion e Bro Kemperle.

## Istor
### Henamzer

* An hent roman eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria-Kemper a dreuze an Ele e Kemperle, an hent roman eus Vorgium (Karaez bremañ) d'ar Pouldu a dreuze Kemperle hag ur "c'hastrum" a voe savet gant ar Romaned war lez dehoù an Ele da ziwall an hentoù.

### VI$^{vet}$ kantved

* Douaroù a vefe bet roet da C'huntiern, ur manac'h deuet eus Kembre, en "Anawrot" ha parrez Bei gant Gradlon, roue Kerne. Eno e savas abati Anawrot, kavell kêr Gemperle.

### Dispac'h Gall

* Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Kemperle da benn ur bann.
* Tennet e voe trev Sant-Dewi (Saint-David ez-ofisiel) digant Redene ha staget e voe ouzh kumun Kemperle.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù e parrez Sant-Mikael gant Louis Barbé, person, Thomas Bizien, kure, Fougerolle ha Pierre Davan, menec'h ag urzh Sant Benead, Robert Lallemant, priol e kouent Sant Maoris ha Joseph Bigeon, manac'h ag urzh Sant Fransez; nac'het e voe al le e parrez Sant Mikael gant Lamoignon, aluzenner an ospital, ha Latour, jezuist, aluzenner an Ursulinezed, hag e parrez Sant Kolomban gant Regnier, person, Forget, kure, Frogerays, beleg da sikour kovez ha Boisrouvray, jezuist, e trev Sant Dewi gant Le Moign ha Guennec, kureed, hag e parrez Lotea gant ar person, Galliot e anv.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Porzh-houarn Kemperle
* Erruet an hent-houarn (linenn Hent-houarn Landerne Savenneg) er gumun e miz Gwenholon 1863.

### XX$^{vet}$ kantved
###### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 342 waz eus ar gumun, da lavaret eo 3,72% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas 51 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* C'hwec'h gwaz eus Kemperle a voe fuzuilhet e miz Gouhere 1944 gant an Alamaned e Kerfani e Molan.
* D'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korfoù marv pevar den eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu alaman.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas seizh milour eus ar gumun.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas seizh milour eus ar gumun.

## Tud

* Guntiern, manac'h ha sant brezhon hag a savas abati Anawrot, kavell kêr Gemperle, er VII$^{vet}$ kantved.
* Gourloez, anavezetoc'h evel "Urlo" pe "Urloù", pe "Sant Urlo", kentañ abad Abati ar Groaz Santel e Kemperle.
* Delwenn-led Sant Guntiern en iliz ar Groaz Santel.
* Delwenn-led Sant Urloù en iliz ar Groaz Santel.

### Tud bet ganet eno

* Delwenn Kervarker war lez ar stêr Ele e Kemperle.
* 1789 : Matilin an Dall, talabarder.
* 1804 : Corentin Marie Le Guillou, beleg katolik ha sonaozour.
* 1815 : Kervarker, dastumer gwerzioù ha lenneg.
* 1876 : Adolphe Beaufrère, livour-engravour.
* 1949 : Michel Tonnerre, kaner-sonaozer.
* 1950 : Melaine Favennec, kaner ha soner.
* 1973 : Ronan Le Flécher, kazetenner.
* 1993 : Loeiza an Duigoù, skrivagnerez.

### Tud bet marvet eno

* 1859 : Matilin an Dall.
* 1880 : Yann-Wilhoù Herri, skrivagner.
* 1895 : Kervarker, dastumer gwerzioù ha lenneg.
* 1931 : Émile Jourdan, livour breizhat.
* 1944 : Loeiz Gourlet, barzh, skrivagner ha troour brezhonek.
* 1981 : Zavier Grall, skrivagner breizhat.
* 1996 : Glenmor, kaner.

### Tud beziet eno

* Yann Moñforzh, dug Breizh

### Arzourien bet awenet gant Kemperle

* Livourien: Henri Barnoin, Bernard Buffet, Maurice Denis, Louis-Marie Désiré-Lucas, Arthur Midy, Ferdinand du Puigaudeau, Joseph Alexandre Ruellan, Henri Le Sidaner, Charles Wislin,...

### Ardamezeg ar familhoù

| Auffret aotrounez ar Gosker ha Kerizag | En glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir Katellrodenn ivez en aour |
| Daniel de Saint-Alouarn Aotrounez al lerc'h se , ha Kervéguen, e Gwengad. | En glazur e leonerezh en argant |

## Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Alamagn | Geilenkirchen | 1966 |
| Kernev-Veur | Lyskerrys | 1975 |
| Iwerzhon | Baile Átha an Rí | 2003 |
| Mali | Nara | 2003 |

## Gouelioù

* Taol Kurun, bep bloaz abaoe 1995, e dibenn miz Genver

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) lec'hienn ar gumun
* (br) Kemperle war lec'hienn Geobreizh

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Distro-skol ar c’helenn divyezhek
* ↑ Ofis Publik ar Brezhoneg
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Université de Lille
* ↑ Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé, e ti an aozer, 1939, (e galleg), pajennoù 16 ha 17.
* ↑ Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé (pajenn 24), e ti an aozer
* ↑ J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105.
* ↑ Glad
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 51 ha 52.
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ "Le Télégramme", Kerfany-les-Pins. Hommage aux 21 résistants fusillés
* ↑ René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajennoù 315-316
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Michel, mizer Kemperle e 1620; Pierre, belif Kemperle e 1696; ul letanant ouzh gwardoù ar Roue e 1828
* ↑ - Daniel de Saint-Allouarn, abad Kemperle e 1521. Aet da Anaon e 1553.