OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 7 C'hwevrer

← C'hwevrer → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | | | | | | |

## Darvoudoù

* 1301 : anvet eo ar priñs Edouarzh (a zeuas da vezañ ar roue Edouarzh II Bro-Saoz da briñs Kembre, dre ma oa bet ganet e Caernarfon.
* 1550 : dont a ra Jul III da vezañ pab.
* 1910 : ne vo den ebet ken o chom e-barzh tour-tan Tevenneg, a-vaez da Veg ar Vann, adalek an deiziad-mañ, ken fall m'eo e vrud (tasmantet a-hervez).
* 1940 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev Pinocchio e New York (Stadoù-Unanet Amerika).
* 1971 : gwir da votiñ zo roet d'ar merc'hed e Suis.
* 1974 : dont a ra Grenada da vezañ dizalc'h diouzh Breizh-Veur.
* 1992 : Unaniezh Europa savet e Maastricht (Izelvroioù).

## Ganedigezhioù

* Thomas More
* 1478 : Thomas More pe Morus, politikour, prederour ha skrivagner saoz.
* 1655 : Jean-François Regnard, skrivagner ha dramaour gall.
* 1693 : Anna Ivanovna, impalaerez Rusia.
* 1803 : Louis Hector Berlioz, sonaozour gall.
* 1812 : Charles Dickens, skrivagner saoznek.
* 1834 : Dmitri Mendeleiev, kimiour rusian.
* 1837 : James Murray, geriadurour skosat.
* 1885 : Sinclair Lewis, skrivagner amerikan, tapet gantañ Priz Nobel al lennegezh.
* 1906 : Puyi, Impalaer diwezhañ Sina.
* 1909 : Hélder Câmara, arc'heskob brazilian.

## Marvioù

* 590 : Pelagius II, pab.
* 1520 : Alfonsina Orsini, priñsez italian.
* 1626 : Wilhelm V, dug Bavaria.
* 1823 : Ann Radcliffe, skrivagnerez saoz.
* 1837 : Gustav IV Adolf, roue Sveden.
* 1864 : Vuk Karadžić, yezhoniour serb.
* 1872 : Frañsez-Vari Klec'h, barzh brezhonek.
* 1873 : Sheridan Le Fanu, skrivagner saoznek eus Iwerzhon.
* 1878 : Pi IX, pab.
* 1927 : Ekaterina Balobanova, levraouegerez ha skrivagnerez eus Rusia.
* 1963 : Abd el-Krim, emsaver eus Maroko.
* 1979 : Josef Mengele, medisin alaman, torfedour nazi.
* 1999 : Hussein Iañ, roue Jordania.
* 2003 : Augusto Monterroso, skrivagner spagnolek eus Guatemala.
* 2010 : André Kolingba, prezidant ar Republik Kreizafrikan.
* 2025 : Dafydd Elis-Thomas, politiker kembreat.

## Lidoù

* Gouelioù broadel :
** Devezh ar vro e Grenada.
* Sent an deiz e Breizh :
** sant Aodren : mab da Salaun hervez an hengoun (IX$^{vet}$ kantved).
# Eil argadenn Iași–Chișinău

Eil argadenn Iași–Chișinău pe Eil argadenn Jassy–Kishinev, a c'hall bezañ anvet e modoù all hervez ar mammennoù istorel, en o zouez Oberiadur Yassy–Kishinev (Chris Bellamy, 1986), Oberiadur Iassi–Kishinev (David Glantz, 1997), Eil oberiadur Iasi–Kishinev (David Glantz, 2007) a-ziwar anv kêrioù bras Iași (Jassy) ha Chișinău (Kishinev), en tiriad ma veze stourmet d'ar mare-se, a voe un argadenn soviedel a-enep nerzhioù an Ahel e reter Roumania, etre an 20 hag an 29 a viz Eost 1944, e-kerzh an Eil Brezel-bed. An Eil hag an Trede talbenn ukrainian eus al Lu Ruz o devoa taget Strollad Arme Su Ukraina, a oa savet gant unvezioù eus an Alamagn Nazi ha Roumaned, en un oberiadur-brezel evit adkemer Besarabia ha distrujañ nerzhioù an Ahel er rannvro, da glask boulc'hañ un hent war-zu Roumania hag ar Balkanioù.
Disoc'h an argadenn a oa bet kelc'hiadur ha distruj an nerzhioù lu alaman, o reiñ an tu d'al lu soviedat da genderc'hel gant e lañs strategel war-zu Reter Europa. Dre an disoc'h-se e oa bet Roumania o cheñch tu ha treiñ eus an Ahel etrezek ar Gevredidi. Evit an Alamanted e oa bet ur c'holl spontus, hag a c'hell bezañ keñveriet gant koll Stalingrad.
Ar c'holloù a oa bet 13 197 den marvet, 53 933 gloazet pe klañv evit URSS. E tu Roumania a stourme asambles gant URSS e oa bet 8586 den lazhet pe gloazet. E tu an Alamanted e oa bet 150 000 den lazhet, gloazet pe prizoniet. Evit ar gostezenn eus Roumania a stourme a-du gant an Trede Reich e oa bet un niver a chom dianav met uhel-mat.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Erickson, John (1983). The Road to Berlin: Continuing the History of Stalin's War with Germany. New York : Routledge. 345, 350, 374 p. ISBN 9780429314353.
* ↑ Major R. McMichael, The Battle of Jassy–Kishinev, (1944), Military Review, Gouhere 1985, pp. 52–65
* ↑ Dmitriy Loza, James F. Gebhardt, Commanding the Red Army's Sherman Tanks, chabistr "A cocktail for the Shermans", p.43
* ↑ roumaneg: Operațiunea Iași-Chișinău rusianeg: Ясско-кишинёвская стратегическая наступательная операция– oberiadur strategel argadenn Jassy–Kishinev
# 7 mm Remington Magnum

Ar 7 mm Remington Magnum, en he stumm berr 7 mm Rem Mag, zo ur gartouchenn armoù-skoaz ijinet ha gwerzhet da gentañ gant an embregerezh stadunanat Remington adalek 1962, pa oa ar c'halibroù magnum diouzh ar c'hiz. Ar garabinenn Remington 700 zo bet unan eus ar re gentañ kambret eviti. Treizhent ar 7 mm Rem Mag a zo plaen a-walc'h, hag efedus eo evit chaseal bronneged bras Europa evel ar c'hirvi hag ar moc'h-gouez dreist-holl, en ur dostaat pe en api. Kreñv a-walc'h eo hec'h argil.
Esaeet e voe ar munision gant an arme stadunanat. Adalek 1963 e voe gwerzhet kartouchennoù .300 Winchester Magnum gant Winchester, kevezerien Remington, ha muioc'h a verzh a rejont evit ar 7 mm Rem Mag, pa vezont e plas kentañ ar munisionoù karabinennoù implijet gant ar chaseourien e Frañs hiziv-an-deiz da skouer.

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
* 1 2 (es) 7 mm Remington Magnum Belted, Municion.org (lennet d'ar 15/01/2025)
* ↑ (fr) JACQUET Jean-François, Le calibre 7 Remington magnum, Chassons.com, 30/05/2022 (lennet d'ar 15/01/2025)
* ↑ (fr) 7 mm Remington Magnum, Arme et Passion (lennet d'ar 15/01/2025)
* ↑ (fr) JACQUET Jean-François, Pourquoi le calibre 300 est-il très utilisé en France pour la chasse ?, Chassons.com, 25/06/2023 (lennet d'ar 15/01/2025)
# Jean-Loup Le Cuff

Jean-Loup Le Cuff, ganet d'ar 24 a viz Kerzu 1959 e Kemper zo ur c'hizeller, livour, skrivagner ha stourmer breton.

## Buhez

Ganet eo e Breizh, dilojet en deus alies pa oa yaouank da heuliañ e dad hag a oa rener skolaj. Etre 14 ha 18 vloaz eo bet skoliataet e skol Arsanailh Brest evit dont da vezañ teknisian an armamant. Da 18 vloaz eo aet kuit d'ober tro Europa. Nebeutoc'h evit bloaz war-lec'h e oa distroet ha kroget gant studioù lizhiri-modern hag arzoù plastek. Paouezet en deus gant e studioù ha kroget eo da vezañ arzour da vat. E 1989 e oa aet da vevañ e Sant-Albin-an-Hiliber. Goustadik eo deuet da vezañ broadelour breton abalamour da istor pinvidik ar gêr ha d'he fouezusted e istor Breizh.
Kroget eo da vat gant ar stourm evit ar vro o sikour da dalañ ouzh ul lec'h lastez hag a oa da vezañ savet war dachenn Emgann Sant-Albin-an-Hiliber.
Prezidant Musée Archipel Breton (MAB) eo, ur gevredigezh hag a glask gwareziñ ha lakaat an dachenn emgann war-wel.

## Politikerezh

Bet eo bet war ar renk evit an dilennadegoù en anv ar strollad Mouvement Bretagne et Progrès (MBP).

## Prizioù hag enorioù

* Priz Glenmor barzhoniezh e 2003

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://rennes.maville.com/actu/actudet_-gosne.-sculpteur-et-auteur-se-rencontrent-a-la-mediatheque-_7-6171339_actu.Htm
* ↑ https://actu.fr/bretagne/fougeres_35115/portrait-le-jour-ou-jean-loup-le-cuff-a-choisi-de-rentrer-en-bretagne_2883157.html
* ↑ https://actu.fr/bretagne/fougeres_35115/portrait-le-jour-ou-jean-loup-le-cuff-a-choisi-de-rentrer-en-bretagne_2883157.html
* ↑ https://www.ouest-france.fr/bretagne/gosne-35140/gosne-danser-et-visiter-le-site-de-koad-sav-pell-6703322
* ↑ https://abp.bzh/le-sculpteur-peintre-et-poete-breton-jean-loup-le-cuff-a-combourg-19776
# Enns (stêr)

Ar stêr Enns (distaget [ɛns] en alamaneg) zo un adstêr d'an Danav, en Aostria.
Redek a ra ar stêr a-hed 253 km ha mont a ra ul lodenn vat anezhi d'ober ar vevenn etre Aostria-Izel hag Aostria-Uhel. Eieniñ a ra e-kichen Flachau, e stad Salzburg, ha redek goude-se war-zu ar reter hag an hanternoz, tremen dre Steyr, hag en em deurel en Danav e kêr Enns.
# Ergerzh-brezel 1487

Ergerzh-brezel 1487 a oa bet ur c'hampagn-brezel gant roue ar Frañs Charlez VIII evit sujañ dre an nerzh dugelezh Breizh d'e aotrouniezh. Ur c'hwitadenn e voe rak talet e oa bet ouzh arme ar roue, met un trec'h strategel e voe memestra rak e fin ar c'hampagn ne oa ket bet adkemeret an holl dachennoù kollet gant Breizh. Klison, Gwerc'h, Dol, Sant-Albin ha Gwitreg a chome etre daouarn ar C'hallaoued, ar pezh a sikouras kalz anezho e-kerzh Ergerzh-brezel 1488.
E dibenn Mae 1487 e tegouezhas un arme c'hall, tost da 15 000 den enni. Dug Breizh en devoa un arme bodet e-kichen Malastreg, enni 600 marc'heger ha 16 000 soudard war-droad. Met buan ez eas ar C'hallaoued war-raok : kemeret gante Ankiniz, Kastell-Briant, Gwerc'h ha Redon. Stourm a glaskas Ploermael met emzaskor a reas goude tri devezh bombezañ ha kemeret e voe d'ar 1añ a viz Mezheven. Tec'hel a reas an dug da Wened, hag alese da Naoned. Prientet e voe difenn kêr-benn an dug. D'an 19 a viz Mezheven edo an arme c'hall dirak mogerioù Naoned. Hir e voe dre ma oa efedus emzifenn ar Vretoned ha ma chome feal ar boblañs, ma oa goprsoudarded estren o skoazellañ, ha dont a reas soudarded eus Leon ha Kerne da gas an arme estren kuit. Ha kuit ez eas ar C'hallaoued a-benn ar fin d'ar 6 a viz Eost.
Gwitreg avat a yeas a-du gant ar C'hallaoued d'ar 1añ a viz Gwengolo, ha kemeret e voe Sant-Albin ha Dol gant an arme c'hall. E deroù 1488 e voe adkemeret lod gant an dug, ha ne chome ken nemet Klison, Gwerc'h, Dol, Sant-Albin ha Gwitreg etre daouarn ar C'hallaoued.

## Pennadoù kar

* Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall
# Ergezh-brezel 1489

Ergezh-brezel 1489 a oa bet ur c'hampagn-brezel gant roue ar Frañs evit sujañ dre an nerzh dugelezh Breizh d'e aotrouniezh. Trec'het garv e oa bet ar Vretoned e 1488 en Emgann Sant-Albin-an-Hiliber. Rivinet e oa an dugelezh ha marvet an dug Frañsez II. En desped da-se ne oa ket echu c'hoazh gant stourm lod Bretoned evit talañ ouzh unvaniñ Breizh gant rouantelezh Bro-C'hall.
D'an 10 a viz C'hwevrer 1489 e oa bet sinet Skrid-emglev Redon etre Dugelezh Breizh ha Bro-Saoz:
D'ar 14 a viz C'hwevrer e voe sinet daou emglev etre Aostria-Spagn ha Saoz-Aostria en Dordrecht, a-enep Bro-C'hall; hag un ouzhpennadur a oa bet graet d'ar 27 a viz Meurzh gant skrid-emglev Anglo-Spagnol Medina del Campo.
Evit dugelezh Breizh e oa diaes stad an traoù:

## Pennadoù kar

* Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall
# Cognomen

Cognōměn (, cognomina el liester) a raed e latin eus trede lesanv (tria nomina) ur c'heodedad eo lesanv en Henroma, goude ar c'hentanv hag an anv-tiegezh (gentilice).
Diazezet e oa al lesanv war ar c'horf hag an nammoù : Caecus (dall), Calvus (moal), Claudud (kamm), Flaccus (flak e skouarn), Nero (du), Sabinus (ar Sabin), Strabo (luch), Varus (gargil), Verrucosus (gwenaennek), a-douez reoù all.
Un taol-kaer en armeoù a roe un anv enorus : Capitolinus (diwar Capitolium), Coriolanus (diwar Corioli, ur gêr e Latium), Torquatus (diwar torquātus, "a zoug un dro-c'houzoug"). Anvioù goapaus a oa ivez : Brutus (beulke), Caudex (skod, penn-peul), Crassus (lous), Paullus (skribiton), Balbus (gak) hag all.
Ar merc'hed a c'halle kaout ul lesanv goude o anv-tiegezh : Fausta, Maior, Secunda, Tertia, sda skouer.

## Gwelout ivez

* Roll cognomina Henroma

## Notennoù

* ↑ (la) (fr) Dictionnaire Gaffiot latin-français.
* ↑ Lesanv roet d'ar Roman Ditus Manlius, a oa bet trec'h war ur Galian a zouge un dro-c'houzoug, e 361 kent J.-K.
# Gevred ha skridoù diechu all

Gevred ha skridoù diechu all zo ul levr aozet ha kinniget gant Erwan Hupel, embannet eo bet gant an Embannadurioù Al Liamm d'ar 14 a viz Du 2018. El levr-se e adkaver pennadoù chomet diembann ha diechu gant Roparz Hemon.

## Taolenn

* Ur ger bennak a-raok (gant Erwan Hupel), pajenn 5
* Roparz Hemon, dreist ar bed hag a-dreuz drez ha spern (gant Erwan Hupel), pajenn 10
* Ar balafennoù gwenn (Roparz Hemon), pajenn 25
* Barzhonegoù divrazet (Roparz Hemon), pajenn 89
* Viktor ha Petronilh (Roparz Hemon), pajenn 95

## Levrlennadur

* Gevred ha skridoù diechu all, Roparz Hemon, aozet ha kinniget gant Erwan Hupel, Embannadurioù Al Liamm, 2018

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://brezhoneg.org/bz/livres/2021-gevred-ha-skridou-diechu-all-9782736801274.html
# Arvor (kazetenn)

Arvor a oa ur gazetenn vrezhonek sizhuniek, krouet e diskar-amzer ar bloaz 1940 gant Roparz Hemon, ar rener, Loeiz Andouard, Meavenn ha Kerverzhiou. Divyezhek e oa da gentañ, evel Ar Bobl e deroù ar c'hantved, met dont a reas ar brezhoneg da vezañ ar yezh pennañ enni adalek miz Eost 1942.
182 niverenn a oa bet embannet adalek ar 5 a viz Genver 1941 betek an 23 a viz Gouere 1944. Tamallet ez eus bet dezhi, abaoe 2000, bezañ embannet linennoù enepyuzev ha nazigar e tri fennad.

## Liamm diavaez

* (fr) Lec'hienn dielloù Penn-ar-Bed
# Chloephaga picta

Chloephaga picta :
| Chloephaga picta. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Chloephaga |
| Anv skiantel ||
| Chloephaga picta (Gmelin, 1789) ██ A-hed ar bloaz (Inizi Maloù)██ Hep gouennañ██ Gouennañ ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Chloephaga picta zo anv skiantel ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

## Anvioù lec'hel

E spagnoleg e vez graet "cauquén común", "caiquén", "avutarda magallánica", "cauquén magallánico" pe "ganso de Magallanes" eus ar spesad-mañ.

## Doareoù pennañ

* Chloephaga picta, nepell diouzh Ushuaia
* Ur vi Chloephaga picta (8,8 cm e hirder ha 5,8 cm e dreuz)

## Annez hag isspesadoù

Kavout a reer an daou isspesad anezhañ :
* Chloephaga picta picta, e kreisteiz Chile ha kreisteiz Arc'hantina,
* Chloephaga picta leucoptera, en Inizi Maloù.

## Liammoù diavaez

* (en) Chloephaga picta war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Chloephaga picta war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Chloephaga picta war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Roparzh

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Roparzh pe Roperzh, zo un anv-tiegezh brezhonek, deuet eus un anv-badez a orin germanek (Hrodbertht = klod lufrus), a zo aet da Robert en alamaneg, galleg pe c'hoazh saozneg.

## Stummoù ofisiel gallek

Kavet e vez ar stummoù ofisiel (gallek) Ropars, Ropartz ha Ropers, Roperh, Ropert. Ar furm brezhonek Roparz, an hini implijet a-raok emglev ar brezhoneg peurunvan a vez kavet ivez. Ne gaver ket Rovarzh na Roverzh, daoust da stummoù evel Aoverzh.

## Er yezhoù all

* e galleg, saozneg, izelvroeg, poloneg, svedeg : Robert.
* e saozneg e ya Robert da : Rob, Robby, Robbie (pe Rabbie en Skos), Bob, Bobbers, Bobby pe Bobert.
* e spagnoleg, esperanteg, italianeg : Roberto.
* e tahitieg : Ropati.
* e hungareg : Róbert.
* e gouezeleg : Rabairt.

## Anv-badez
### Rouaned, duged ha konted

* tri roue skos
** Roparzh Iañ , anavezet evel "Robert the Bruce"
** Roparzh II ,
** Roparzh III ,
* Roperzh Teurgn, pe Roperzh ar C'hreñv, hendad dinastiezh ar Gapesianed ,
* daou roue gall
** Roperzh Iañ,
** Roperzh II,
* tri dug e Normandi
** Rollon (war-dro 846 – marvet etre 927 ha 933), pe Roperzh hervez e anv pa voe badezet, kentañ Dug Normandi
** Roparzh Iañ, lesanvet an Diaoul, tad Gwilherm an Alouber
** Roparzh II, lesanvet Berr-e-heuz, mab henañ Gwilherm an Alouber
* Roparzh Anjev, anv meur a gont Anjev
* meur a gont Artez
* Roparzh Gwiskard, dug Puglia ha Kalabria (1015-1085)

### Tud a Iliz

* sant Robert de Molesme (war-dro 1029–1111) manac'h gall, saver urzh ar Sistersianed.
* ar gwenvidig Roparzh a Ervrezhell (1045-1116), manac'h breizhat, savet gantañ abati Fontevraud

### Tud Breizh

* Roparzh Surcouf (1773-1827), kourser
* Roparzh Broudig (1920-1991), skrivagner brezhonek
* Roparz Hemon (1900-1978), skrivagner brezhonek
* Roperzh ar Mason (1900-1952), skrivagner eus Bro-Wened en deus gwenedekaet e anv-badez
* Roparz Omnes (1930-2010), maer Ploveilh

### Tud Iwerzhon

* Roparzh Emmet (1778-1803), anv brezhonek Robert Emmet, broadelour

## Anv-tiegezh

* Eozen Roparz (1656-1735), beleg ha troour
* Gi Ropartz (1864-1955), sonaozour breizhat
* Anna Roparzh (1839-1913), barzhez, mamm Frañsez Jaffrennou
* Joseph Ropars, komandant ar mordreizher France
* Yvan Ropars (1932-2014), livour
* an tiegezh Roparz :
** Loeiz Roparz (1921-2007), mestr war ar c'han ha diskan hag an dañs-tro
** e vab, Erwan Roparz (1950-2015), pennsoner Bagad Kemper
** e c'hoar, Eugénie Ropars, savet ganti kelc'h keltiek Poullaouen
** e vreur, Marcel Ropars (1926-2023), pennsoner ar Gevrenn Brest Sant Mark er bloavezhioù 1950
** merc'h da Varcel ha nizez da Loeiz ha Eugénie, Gwenola Roparz, mestrez-skol, ensellerez, telennerez.

## Anv-lec'h

* Marc'helleg-Roperzh, kumun e-kichen Gwerc'h-Breizh
# Unvaniezh Koad Kev

Unvaniezh Koad Kev zo ur gevredigezh kristen, broadelour ha divyezhek, krouet e 1951 gant Youenn Kraff.
Aozañ a ra lidoù e koun Yann-Vari Perrot ha merzherion Breizh da zeiz Lun Fask gant prezegennoù e-tal ar groaz a verk al lec'h ma voe drouklazhet Yann-Vari Perrot e Skrigneg - Ar Groaz Ruz he anv. E-kichen al lidoù lik a-berzh ar gevredigezh e vez un oferenn da deir eur goude merenn ingal bep bloaz e chapel Koad-Kev e-men emañ douaret Yann-Vari Perrot. Marsel Blanchard a zeue ingal da lidañ an oferenn e brezhoneg betek 2012. Abaoe e vez un oferenn "FLB", da lavarout eo e galleg, latin hag e brezhoneg. E-pad an oferenn-se e vez pedet evit an holl Vrezhoned aet d'an Anaon hag o deus gouestlet un tamm eus o buhez evit ar Vro, war skouer ar pimpatrom anezho, Yann-Vari Perrot.
Youenn Kraff a oa e penn ar gevredigezh betek diwezh ar bloavezhioù 90. Neuze e voe meret gant tud eus ar strollad politikel Adsav dre atebegezh Roland de La Morinière. Bep bloaz e vez prezegennoù gant broadelourion : Youenn Kraff, Marsel Blanchard, Loïc Kervoas, Youenn Caouissin, Yann Vallerie, Ronan Ar Gall pe Fabrig Coupechoux o deus graet prezegennoù du-hont, endeo.
Pa oa gouest UKK da dolpañ ur c'hant bennak a dud da zeiz Lun Fask betek diwezh ar bloavezhioù 80, ne zeu nemet etre tregont ha hanter-kant bennak a dud abaoe ar bloavezhioù diwezhañ.
Ganet eo ar gevredigezh Mignoned Feiz ha Breizh gant izili eus UKK pa voe krog honnezh da vout meret gant tud eus ar strollad Adsav e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000, pa nac'hent ar politikerezh er rentañ enor da Yann-Vari Perrot.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Breizh ma bro
* ↑ (fr) (br) Breizh-Info
# Fañch Elies Abeozen

Fañch Elies Abeozen :
| Abeozen pa oa yaouank ||
| Anv ofisiel | Jean-François-Marie Éliès |
| Anv pluenn | Fañch Elies, Abeozen |
| Obererezh | lennegezh, yezhoniezh |
| Ganedigezh | d'an 22 a viz C'hwevrer 1896 en Dre Nevez ( Bro-Leon, Breizh) |
| Marv | d'an 3 a viz Mezheven 1963 er Baol-Skoubleg ( Bro-Naoned, Breizh) |
| Yezh skrivañ | Brezhoneg, Kembraeg |
| Luskad lennegel | Gwalarn |
| Oberennoù pennañ ||
| Argantael Dremm an Ankou Pirc'hirin Kala-goañv Ar Mabinogion Istor lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ ||
| kemmañ |
Ur skrivagner brezhonek eo Fañch Elies (Jean-François-Marie Éliès), anavezetoc'h dre e anv-barzh Abeozen. Ganet eo bet en Dre Nevez d'an 22 a viz C'hwevrer 1896 ha marvet er Baol-Skoubleg d'an 3 a viz Mezheven 1963. Ur yezhoniour hag ul lennegour brezhonek eo bet, met sevel a reas ouzhpenn un nebeud oberennoù lennegel (ur pezh-c'hoari, barzhonegoù, danevelloù ha romantoù), yezhadur ar brezhoneg krenn, istor al lennegezh vrezhonek, dastumadoù ha labourat a reas ivez war ar c'hembraeg. Troet en deus ar Mabinogion (ar Mabinogi e brezhoneg).

## Buhez

Mont a reas da skol ar Frered da Landivizio e-lec'h m'edo Klaoda ar Prad o kelenn hag hemañ eo a reas ur broadelour anezhañ. Pa oa en e soñj mont da veleg ez eas da gloerdi Kemper eus 1907 da 1914. Kaset da soudard e voe gloazet gant ar gazoù ha tapañ a reas ur yec'hed fall diwarno. Goude ar brezel ez eas da Bariz evit tapout un aotreegezh. Kelenner e voe e Dinan ha Sant-Brieg a-raok mont da Roazhon da gelenn el lise ha da studiañ d'ar skol-veur war ar memes tro.
* E Penzez e-kerzh K. E. A. V. Plouenan e 1960

## Levrlennadur
### Faltazi

* Marvailhoù loened, Skridoù Breizh, 1943. Kontadennoù.
* Hervelina Geraouell. Skridoù Breizh, 1943. Ademb. Mouladurioù Hor Yezh, 1988. Romant
* Argantael. Al Liamm, 1989. Romant; Ademb. An Alarc'h, 2011.
* Bisousig, kazh an tevenn. Al Liamm, 1954. Ademb. An Here-Al Liamm, 1987.
* Dremm an Ankou, Skridoù Breizh, 1942 ; Ademb. Al Liamm, 2014.
* Pirc'hirin Kala-Goañv, danevelloù, Al Liamm, 1969. Ademb 1986; troid. c'hallek (gant Mikael Madeg Le Pèlerin de la Toussaint An Alarc'h, 2011)
* Kan ar spered hag ar galon, barzhonegoù ha kanaouennoù. Mouladurioù Hor Yezh, 1983.

### Studiadennoù

* Ar Mabinogion, Preder.
* Damskeud eus hol lennegezh kozh, Al Liamm.
* Istor lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ, Al Liamm, 1957
* Barzhaz (dibab barzhonegoù skrivagnerien rakwalarnek)
* En ur lenn Barzhaz Breizh, Preder.

### Yezhoniezh

* Yezadur ar brezoneg krenn
* Skridou brezonek krenn
* Geriadurig brezoneg krenn
* Alc'houez berr ar c'hembraeg, 1942, eil moulladur.

### Troidigezhioù

* Marvailhoù ar Vengleuz (e kembraeg : Storiau , 1932), 1992, Hor Yezh
# Raffig Tullou

Raffig Tullou, Raphaël Jean Tullou e anv kefridiel - Neven Lewarc’h ha Lugumarcos, e zaou anv-drouiz -, a voe ur c'hizeller brezhon, ur stourmer breizhek hag un ezel eus ar luskad drouizel. Ganet e voe d'an 9 a viz Du 1909 e Morzhell hag e varvas d'ar 16 a viz Genver 1990 e Sant-Ervlan.

## Buhez

Merour ar gelaouenn Feiz ha Breiz e voe e 1928 hag e krouas ar gelaouennig Breiz digabestr. E 1934 e kemeras perzh er Mouvement fédéraliste breton ("Luskad kevredadel Breizh"), a-gevret gant Gestalen, Francis Bayer du Kern, Goulven Mazeas ha Morvan Marchal. Galvet da soudard e 1940 e voe prizoniad brezel ha lezet da vont diwar intruduStrollad Broadel Breizh (SBB). E-pad ar brezel e emezelas gant ar SBB kent bezañ skarzhet kuit gant Remont ar Porzh. E Roazhon e voe toullbac'het un nebeud sizhunvezioù kent bezañ lezet da vont. Krouiñ a reas Koun Breizh e 1954, kevarzhe evit difenn ar glad hengounel ha brezhon. Raffig Tullou a grouas Skoed e 1966, kelaouenn Koun Breizh. Pennadoù a skrivas er c'helaouennoù L'Heure Bretonne ha Nemeton e-doug an Eil Brezel-bed.

## Drouizelezh

Dre levezon Morvan Marchal ez eas Francis Bayer du Kern war ar studioù keltiek hag e kemeras perzh e krouidigezh ar gelaouennNemeton gant Marchal ha Francis Bayer du Kern. E 1936 e savjont ar strollad drouizel Kredenn Geltiek Hollvedel ha Kevanvod Tud Donn. Ne c'hellent ket bezañ a-du gant Goursez Vreizh, renet gant Taldir rak ne felle ket da hemañ kaout un troc'h gant an Iliz katolik. Ur relijion nevezpagan a glaskent evel ma embannent en he anv. War-lerc'h ar brezel e reas anaoudegezh gant Goulven Pennaod hag e lakaas anezhañ da zont da vout pagan.

## Oberennoù arzel

Tresañ a reas pezhioù-arrebeuri keltiek ha breizhek arnevez e Roazhon. Gantañ e voe kizellet delwenn Nevenoe e Baen-Ballon e 1952 gant an isskrid "Nevenoe - Tad ar Vro - Penntiern ar Vretoned - Nominoe - Britonnum Rex - 851". Ar blakenn-goun en enor da varkiz Pontkalleg a gaver en Naoned a gizellas ivez, war blasenn Bouffay. Ezel e voe eus ar strollad arzel Unvaniez ar Seiz Breur. Adaozañ delwennoù a reas Raffig Tullou ivez.
* Gantañ e voe kempennet ar strollad arem Pour le drapeau bet savet gant Georges Bareau, evit Monumant ar re Varv e Naoned en enor da c'houzañvidi Brezel 1870-1871.
* Nevesaat a reas delwenn blastr Alan Varvek, bet graet gant ar c'hizeller breizhat Amédée Ménard ; goude bout bet e prefeti Naoned e-pad ur c'hantved e oa bet dilezet e porzh kastell duged Breizh, ma voe drastet e 1978.
Bout e voe sekretour diwezhañ Unvaniez ar Seiz Breur e 1944.

## Levrlennadur

* Georges Cadiou, Dictionnaire critique, historique et biographique Emsav, Coop Breizh, 2013. Pennad :Tullou, Rafig.(ISBN 978-2-84346-387-1)
* Lionel Henr, Dictionnaire biographique du Mouvement breton, Yoran Embanner, 2013. Pennad : Tullou, Rafig.(ISBN 978-2-916879-59-7)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Plakenn-goun en enor da Pontkalleg (https://abp.bzh/photos/23/23086_4.jpg).
* ↑ (fr) Mirdi Orsay
* ↑ Delwenn Alan Varvek (https://abp.bzh/photos/36/36952_7.jpg).
* ↑ (fr) GENi