# Noli me tangere

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Noli me tangere zo ur frazenn latin hag a dalv "Na stok ket ouzhin". Lavaret eo bet gant Jezuz da Vari Madalen pa voe anavezet ganti, goude an Dasorc'hidigezh, hervez a lenner en Aviel Yann (XX-17), hini ar Vulgata, troet e latin gant Hieronimos diwar an henc'hresianeg.

## Ster ha troidigezhioù

Μή μου ἅπτου mê mou haptou eo ar bomm er skrid henc'hresianek orin, ar pezh a dalvez kement ha diskrog diouzhin pe paouez a gregiñ ennon{,}}. E latin eo un urzh en unander : Arabat dit stekiñ ouzhin. Diemglev zo e gwirionez war-sigur ster resis al lavarenn :
    • ha da Vari Madalen hepken e vefe bet distaget, ar pezh a glotfe gant an teal a zo kustum er yezhoù semitek ?
    • pe d'e heulierien e komzas Jezus-Krist, ar pezh a glotfe gant ar c'hwial ? Met n'eo ket al liester a zo nag er skrid henc'hresianeg nag er skrid latin.
Meur a droidigezh zo eta ; setu amañ un nebeud anezho :

### E brezhoneg

* Ar Bibl, Guillaume Le Coat, 1897 (nevesaet gant Unvaniezh ar Bibl en Anjev, bloavezh ebet) : "Na stok ket ennon".
* World Bibles : "Na stok ket ennon".

### E galleg

| Levr | Troidigezh | Bloavezh | Noli me tangere |
| La Bible | Pierre de Vingles | 1535 | Ne me touche point |
| Le Nouveau Testament | Jean Calvin | 1562 | Ne me touche point |
| La Bible, qui est toute la Saincte Escriture du Vieil & du Nouveau Testament | Jean Calvin | 1588 | Ne me touche point |
| Le Nouveau Testament de Notre Seigneur Jésus-Christ | Isaac Lemaistre de Sacy | 1667 | Ne me touchez pas |
| Nouveau Testament | Isaac de Beausobre & Jacques Lenfant | 1718 | Ne me touchez point |
| Les Évangiles | Félicité Robert de Lamennais | 1846 | Ne me touchez point |
| La Sainte Bible | Jean-Frédéric Osterwald | 1847 | Ne me touche point |
| La Sainte Bible | David Martin | 1859 | Ne me touche point |
| La Sainte Bible | John Nelson Darby | 1872 | Ne me touche pas |
| Le Nouveau Testament de Notre Seigneur Jésus-Christ | Hugues Oltramare | 1872 | Ne me touche pas |
| La Bible française de Calvin | Jean Calvin | 1897 | Ne me touche point |
| La Sainte Bible | Augustin Crampon | 1923 | Ne me touchez point |
| La Sainte Bible commentée d'après la Vulgate et les textes originaux | Louis-Claude Fillion | 1925 | Ne me touche pas |
| Traduction Œcuménique de la Bible | (Labour a-stroll) | 1976 | Ne me retiens pas |
| Bible de la liturgie catholique | (Labour a-stroll) | 1980 | Cesse de me tenir |
| Évangiles de l'ACÉBAC | Éditions Bellarmin | 1983 | Ne me retiens pas |
| La Bible en français courant | Société biblique française | 1997 | Ne me retiens pas |
| Bible pastorale de Maredsous | Abbaye de Maredsous | 1998 | Ne me retiens pas |
| Bible à la Colombe | American Bible Society | 2000 | Ne me touche pas |
| La Nouvelle Bible Segond | Société biblique française | 2002 | Cesse de t'accrocher à moi |
| La bible de Jérusalem | Éditions du Cerf | 2003 | Ne me touche pas |
| La Bible Parole de Vie | Aliance biblique française | 2006 | Ne me retiens pas |
| La Bible King James française | Nadine Stratford | 2006 | Ne me touche pas |
| La Bible | André Chouraqui | 2007 | Ne me touche pas |

## Skrid ar Vulgata

Setu amañ skrid latin ar Vulgata, hag un droidigezh vrezhonek anezhañ.
Arroudenn eus Aviel Yann, pennad XX : ar gwerzadoù 11-18 :
| 11. Maria autem stabat ad monumentum foris plorans dum ergo fleret inclinavit se et prospexit in monumentum | Met edo Mari er-maez e-kichen ar bez, o ouelañ dourek, hag en ur ouelañ e stouas evit gwelet diabarzh ar bez |
| 12. et vidit duos angelos in albis sedentes unum ad caput et unum ad pedes ubi positum fuerat corpus Iesu | ha hi gwelet daou ael gwisket e gwenn, azezet an eil ouzh ar penn hag egile ouzh an treid el lec'h ma oa bet lakaet korf Jezuz. |
| 13. dicunt ei illi mulier quid ploras dicit eis quia tulerunt Dominum meum et nescio ubi posuerunt eum | Hag i ha lavaret dezhi, "Maouez, petra zo kaoz dit da ouelañ ?" Hi a lavaras dezho, "Abalamour m'o deus kemeret ma Aotrou, ha n'ouzon ket pelec'h o deus e lakaet". |
| 14. hæc cum dixisset conversa est retrorsum et videt Iesum stantem et non sciebat quia Iesus est | Goude bezañ lavaret kement-se e troas hag e welas Jezuz en e sav, ha ne ouie ket e oa Jezuz. |
| 15. dicit ei Iesus mulier quid ploras quem quaeris illa existimans quia hortulanus esset dicit ei domine si tu sustulisti eum dicito mihi ubi posuisti eum et ego eum tollam | Jezuz a lavaras dezhi, "Maouez, perak e ouelez ? Piv a glaskez ?" Hi, a soñje dezhi e oa-eñ al liorzhour, a lavaras dezhañ, "Aotrou, mard eo te en deus e gaset, lavar din pelec'h ec'h eus e lakaet, hag en e gemerin". |
| 16. dicit ei Iesus Maria conversa illa dicit ei rabboni quod dicitur magister | Jezuz a lavaras dezhi, "Mari". Hi a droas hag a lavaras dezhañ, "Rabboni", ar pezh a dalvez « Mestr ». |
| 17. dicit ei Iesus noli me tangere nondum enim ascendi ad Patrem meum vade autem ad fratres meos et dic eis ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum et Deum meum et Deum vestrum | Jezuz a lavaras dezhi, "Na stok ket ouzhin, rak n'on ket pignet davet ma Zad, met kae davet ma breudeur ha lavar dezho e pignan war-du ma Zad hag ho Tad ha ma Doue hag ho Toue". |
| 18. venit Maria Magdalene adnuntians discipulis quia vidi Dominum et haec dixit mihi | Mont a reas Mari Madalen da gemenn d'an diskibien, "Gwelet em eus an Aotrou, ha setu ar pezh en deus lavaret din". |

## Noli me tangere en arz

Meur a arzour zo bet awenet gant an darvoudenn a zo kontet en Aviel Yann :
* Mestr an Dasorc'hidigezh, ul livour italian dizanv eus skol Rimini, a labouras etre 1300 ha 1350 — Mirdi ar Vatikan
* Duccio di Buoninsegna (~1255-1319), livour italian — Museo dell'Opera Metropolitana del Duomo, Siena (~1310)
* Giotto di Bondone (1267-1337, livour ha kizellour italian — Cappella Scrovegni, Padova ha penniliz San Francesco Assisi (1320)
* Fra Angelico (~1400-1455), livour italian — Kouent San Marco, Firenze (~1441)
* Hans Memling (~1437-1494), livour alaman — Alte Pinakothek, München (1480)
* Martin Schongauer (~1450-1491), livour hag engraver elzasat — Mirdi Unterlinden, Colmar (1473)
* Bramantino (~1450-~1530, livour italian — Pinacoteca del Castello Sforzesco, Milano (~1507)
* Tilman Riemenschneider (~1460-1531), kizellour alaman — Staatliche Museum, Berlin (1490-1492)
* Jacob Cornelisz van Oostsanen (kent 1470-1533), livour hag engraver flandrezat — Museumlandschaft Hessen, Kassel (1507)
* Hans Baldung (~1484-1545), livour hag engraver alaman — Hessisches Landesmuseum, Darmstadt (1539)
* Andrea del Sarto (1486-1531), livour italian — San Salvi Museo, Firenze (~1510)
* Tizian (1488-1576), livour italian — National Gallery, Londrez (~1514)
* Antonio da Correggio (~1489-1534), livour italian — Museo del Prado, Madrid (~1525)
* Hans Holbein ar Yaouankañ (1497-1543), livour hag engraver alaman — Royal Collection - Hampton Court, Londrez (1524)
* Agnolo Bronzino (1503-1572), livour italian — Casa Buonarroti, Firenze (1531)
* Lambert Sustris (~1515~1590), livour flandrezat — Musée des Beaux-Arts, Lille (etre 1548 ha 1553)
* Paolo Veronese (1528-1588), livour italian — Musée des Beaux-Arts, Grenoble (~1580)
* Federico Barocci (1535-1612), livour italian — Alte Pinakothek, München (1590), hag Ofisoù Firenze (1590)
* Giovanni Paolo Lomazzo (1538-1592), livour italian — Pinacoteca Civica, Venezia (1568)
* Lavinia Fontana (1552-1614), livourez italian —, Galleria degli Uffizi, Firenze (1581)
* Pieter Brueghel yaouank (1565-1636), livour brabantat — Musée historique lorrain, Nancy (1630)
* Battistello Caracciolo (1578-1635), livour italian — Museo Civico, Prato (~1620)
* Nicolas Poussin (1594-1665), livour gall — Museo del Prado, Madrid (1653)
* Gian Lorenzo Bernini (1598-1680), livour ha kizeller italian — Iliz Santi Domenico e Sisto, Roma (1649 ; gant Bernini e voe treset ar c'hizelladur Noli me tangere, hogen gant e zeskard E. Antonio Raggi e voe graet al labour.)
* Jan Brueghel yaouank (1601-1678), livour flamank — Musée des Beaux-Arts, Nancy (~1620)
* Alonso Cano (1601-1667), livour ha kizellour spagnol — Szépmûvészeti Múzeum, Budapest (~1640)
* Laurent de La Hyre (1606-1656), livour gall — Mirdi an Arzoù-Kaer, Grenoble (1656)
* Eustache Le Sueur (1616-1655), livour gall — Mirdi al Louvre, Pariz (1651)
* Gregorio de Ferrari (~1647-1726), livour italian — Galleria di Palazzo Bianco, Genova (~1685)
* William Etty (1787-1849), livour saoz — Tate Gallery, London (1834)
* Aleksandr Andreyevitch Ivanov (1806-1858), livour rus — Русский музей (ar Mirdi Rusian"), Sant-Petersbourg (1835)
* Maurice Denis (1870-1943, livour hag engraver gall — (1895-1896, Musée du Prieuré, Saint-Germain-en-Laye (1896)

## Livadurioù

* Duccio di Buoninsegna, ~1310
* Fra Angelico, ~1441
* Martin Schongauer, 1473
* Sandro Botticelli, 1491-93
* Fra Bartolomeo, ~1506
* Tizian, ~1514
* Pontormo, 1531
* Hans Holbein ar Yaouankañ, 1532-33
* Hans Baldung, 1539
* Angelo Bronzino, 1561
* Paolo Veronese, ~1580
* Aleksandr Ivanov, 1835

## Lennegezh

* Noli me tangere, romant spagnolek gant ar skrivagner filipinat José Rizal e 1887.
* Noli me tangere, sonedenn svedek gant Carl Johan Gustaf Snoilsky (1841–1903).

## Sterioù deveret Noli me tangere

Meur a dra zo bet anvet diwar an droidigezh Na stok ket ouzhin.
* Anv ur blantenn, Impatiens noli-tangere, a vann hec'h hadoù pa vez stoket outi.
* Anv ul loen, ar fasm ("bazh-an-diaoul") Epidares nolimetangere, a ya e darsonn p'en em sant an arvar.
* Anv ur c'hleñved, Noli me tangere, a zo un angreizh kroc'henel a vez gwashaet gant forzh pe antred a lakaer warnañ

## Banniel

E 1861 e voe graet ur banniel nevez da Alabama, ha war an tu gin e oa skrivet Noli me tangere dindan ur barr kotoñs.

## Levrlennadur

* Marianne Alphant & Daniel Arasse & Guy Lafon : L'apparition à Marie-Madeleine, Desclée de Brouwer, 2001, 125 pajenn (ISBN 978-2-220-04988-5)

## Liammoù diavaez

* (es) Mari Madalen: Perak e c'houlennas Jezuz diganti choù hep stekiñ outañ?
* (es) Noli me tangere en arz

## Daveennoù

* ↑ Ar Bibl latin
* ↑ Touch Me Not, gant Gary F. Zeolla
* ↑ Greek Verbs
* ↑ Blog P/oésie
* ↑ Ar Bibl e brezhoneg
* ↑ Bibliothèque de Genève
* ↑ Bibliothèque de Genève
* ↑ Bibliothèque de Genève
* ↑ Gallica
* ↑ Google Books
* ↑ Google Books
* ↑ Google Books
* ↑ Google Books
* ↑ BibliQuest
* ↑ Internet Archive
* ↑ American Libraries
* ↑ Catholique.org
* ↑ Internet Archive
* ↑ Alliance biblique française
* ↑ Association Épiscopale Liturgique pour les pays Francophones
* 1 2 Interbible
* ↑ Informatique et Bible
* ↑ Alliance biblique française
* ↑ Alliance biblique française
* ↑ La Bible de Jérusalem
* ↑ Alliance biblique française
* ↑ King James Française
* ↑ Le Pacte Neuf
* ↑ Santi Domenico e Sisto
* ↑ Epidares nolimetangere
* ↑ Geriadur galleg Le Robert.