# Zavier Langleiz

Ul livour hg ur skilter e voe Zavier Langleiz (Xavier de Langlais e marilh an ti-kêr), ganet d'ar 27 a viz Ebrel 1906 ha marvet d'ar 14 a viz Mezheven 1975, hag ur skrivagner brezhonek hag un Emsaver, difenner ar feiz ha Breiz ken e c’heller gwelout meur a iliz ha chapel klinket gantañ. Sinañ a rae Xavier de Langlais da gentañ ha Langleiz hepmuiket goude se, tra ma sine e levrioù gallek X. de Langlais.

## Buhez

Ganet eo en ur familh a dudjentiled, mab da Roje Langleiz ha da Varc'harig Huchet du Guermeur anezhañ. Unan eus e dad-kuñv a voe Amédée de Francheville, livour, skrivagner ha brezhoneger. Dre vreur e dad, Élie, e reas anaoudegezh gant Loeiz Herrieu pa voe krennard hag e voe dedennet gant ar brezhoneg. Edo e familh o chom e Surzur (Kohanno), Gwenvenez-Penfaou (Ar Frigel) hag Argelès-Gazost ha ne c'hellas mont d'ar skol, met kelennerien-ti ha personed a rae war-dro e zeskadurezh.
Da Skol an Arzoù-kaer Naoned ez eas e-pad daou vloaz pa grogas da labourat gant « Unvaniez ar Seiz Breur » (1924). War un dro e studie gwenedeg o komz gant tud ar vro.
E 1926-27 ez eas da Bariz da studiañ e Skol an Arzoù-kaer ha d'ar Sorbonne e-pad daou vloaz. E Pariz eo e teskas brezhoneg al levrioù hag e tarempredas gant Roparz Hemon. Gant familh Xavier Haas e voe degemeret e Pariz ha diouzh-se e tiwanas ur vignoniezh vras ha ur c'henlabour gant e genvreur.
Deuet da Vreizh endro e 1930 e klaskas da vezañ tresour-livour a-vicher gant un engouestladur kreñv e luskad ar Seiz Breur. Rener ar gevredigezh-se e voe betek 1953. E 1931 e timezas Langleiz gant Annaig Du Chatelier, e Kohanno, ha pevar bugel a voe dezho : Mikaël, Gaëtan, Tugdual ha Rozenn.
E miz Eost 1936 e klaskas ma vo tizhet un emglev evit peurunvaniñ reizhskrivadur ar brezhoneg en ur aozañ un emvod e Ti-kêr Gwened, met sac’het a chomas an traoù betek 1941. Diouzhtu e reas gant ar reizhskrivadur nevez, pa voe embannet Ene al linennoù gant Skridoù Breizh e 1942.
E 1941, pa ne voe ket urzhiet labourioù dezhañ mui ez eas da chom e Roazhon hag e skrivas pennadoù evit ar pemdezieg La Bretagne.
Kelenner e voe e Skol an Arzoù-kaer e Roazhon adalek 1948 hag ec'h aozas neuze livadurioù pe boltredoù hag ivez traoù brav-meurbet e pri-poazh. E hañv 1948 e tiazezas Kamp Etrekeltiek ar Vrezhonegerion asamblez gant Vefa de Bellaing ha Ronan Huon.
E 1962, e voe priziet gant priz New York evit ul livadur.
Er bloavezioù 1950-1960 e talc’has da kinnig mojennoù an Daol Grenn adskrivet ken e gallek hag e brezhoneg hag e lakaas emban Le roman du Roi Arthur hag an droidigezh vrezhonek, Romant ar Roue Arzhur'’ ha, Tristan et Iseult, lakaet e brezhoneg da-c’houde ivez dindan an titl « Tristan hag Izold ». Pep levr, bras awalc’h ar ment, a zeue gant skeudennoù savet gantañ.

## Mennozhioù

E dibenn ar bloavezhioù 1950 e tivizas skrivañ pep tra e galleg, ar pezh a reas betek e varv.
Ur Breizhad kristen e oa Langleiz, tost a-walc'h e-keñver mennozhioù ouzh an Emsav kentañ, hini "Feiz ha Breiz". An div vammenn-se o deus awenet e arz,e daolennoù koulz hag e skridoù, en defe dizoloet pe donaet an anaoudegezh anezho pa oa e Kanbo, o welout e oa eno ur yezh ha na oa ket galleg hag oc'h ober anaoudegezh gant ur beleg okitan, an Aotrou Tarrazé, person Argelès, a vo bras e levezon warnañ.
A-du e oa evit unvaniñ ar brezhoneg hag e aozas un emvod evit-se e Ti-kêr Gwened e 1936. Sinet en deus e 1941, gant meur a skrivagner all, evit an doare-skrivañ brezhoneg peurunvan a zo deuet ar reolad ofisiel hiziv. Bep bloaz e vez roet priz lennegel, «Priz Langleiz» d'ul levr e brezhoneg.
Pal an arzour eo klask tizhout ar vraventez, ar gened, tec'hout diouzh ar vilder, pe enebiñ en eil ouzh eben. Ar rebech bet graet dezhañ a-wechoù eo bezañ bet taolennet re vrav ar re vat (e varzhonegoù, «sukr roz» gouez da lod) ha re deñval ar re fall, pa n'eo ket ken eeun an traoù.

## Oberennoù
### Arzoù delvel

Kinklañ a reas bolzioù ha mogerioù un nebeud ilizoù (Ar Baol, Plañvour, Kerricharzh-an-Arvor, Sarzhav).
Ur mestr war an engraverezh-koad e voe ha meur a levr a voe skeudennet gantañ, e re da gentañ.

### Levrioù
#### Brezhoneg

* Kanou en noz (sinet Xavier de Langlais), embannet e 1932 gant Gwalarn adembannet e 1943 gant Skridoù Breizh hag e 2019 gant Mouladurioù Hor Yezh.
* An diou zremm (sinet Xavier de Langlais), embannet e 1933 gant Gwalarn hag adembannet e 1944 gant C'hoariva Breizh.
* Ene al linennoù (sinet Langleiz), embannet e 1942 e Brest gant Skridoù Breizh. (ISBN 978-2-86863-161-9)
* Enez ar Rod (sinet Langleiz), embannet e 1944 gant Skrid ha skeudenn, adembannet e 1949 gant Balb hag e 2007 gant Mouladurioù Hor Yezh.
* Tristan hag Izold (sinet Langleiz), embannet e 1958 hag adembannet e 1972 gant Al Liamm (troet diwar ar galleg). Troet eo bet e galleg gant Andrev Roparz e 1994.
* Koroll ar marv hag ar vuhez = Danse de la vie et de la mort, Hor Yezh, 2006, 79 p. (ISBN 2868631401) . Divyezheg. Kevrollennoù Georges Arnoux.

#### Galleg

* La technique de la peinture à l'huile (sinet Xavier de Langlais) (Van Eyck), embannet e 1959 gant Flammarion hag adembannet e 1973 gant un ouzhpennadur : Supplément sur la peinture acrylique. Troidigezh e japaneg gant Mitsuhiko Kuoré, embannet gant Bijtusu Shuppau Sha (Tokyo).
* Le roman du Roi Arthur - Merlin (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1965.
* Le roman du Roi Arthur - Lancelot (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1967.
* Le roman du Roi Arthur - Perceval (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1969.
* Le roman du Roi Arthur - La Quête du Graal (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1971.
* Le roman du Roi Arthur - La Fin des temps aventureux (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1971.
* Guide des bateaux traditionnels: reconnaître les gréements anciens, Douarnenez : "Le Chasse-Marée" : Éd. de l'Estran, 1988, 72 p. (ISBN 2903708134)

### Troidigezhioù

* Xavier de Langlais, L'Ile-sous-cloche, Naoned, Aux portes du large, 1946. Adembannet e 1965 gant Denoël.
* Xavier de Langlais, L'Ile-sous-cloche’', bois gravés de l'éd. originale, avant-propos de Tugdual de Langlais, préface de l'auteur à la première édition, postface de Joseph Altairac, Coop Breizh, 2002, 286 p. (ISBN 2843461502)

### Kenlabour

* Al livouriezh relijiel e Breizh en amzer dremenet
* Er houfr
* Er uir iaouankiz
* Diskouezadeg veur
* Koroll ar maro hag ar vuhez
* Mision Folklorik

### Pennadoù kazetennerezh

Pennadoù kazetennerezh a zeuas dindan e bluenn ivez, er pemdezieg La Bretagne etre 1941 ha 1944. Dindan dalbenn « Ar seizh avel » (ur pennad e brezhoneg pemdeziek) e teuas er-maez, gantañ peurvuiañ, met gant skrivagnerien all evel : Abeozen, ar Berr, Aodig, Arzel Even, Erwan Tranvouez, Loeiz Herrieu, an aotrou Yann-Vari Perrot,...).

## Levrlennadur

* Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek, Embannadurioù Al Liamm, 1991. Pennad : Langlais, Xavier de.
* Xavier de Langlais et la Bretagne, dindan renerezh Denise Delouche, Coop Breizh, 1999, 163 p. (ISBN 2-84346-087-5). Katalog diskouezadeg Xavier de Langlais et la Bretagne. G raveur et illustrateur’’ e Mirdi Breizh Roazhon, 1999-2000.
* Lionel Henry, Dictionnaire biographique du Mouvement breton’’, Yoran embanner, 2013. Pennad : Langlais de Xavier.
* Georges Cadiou, Emsav : Dictionnare critique, historique et biographique’’, Coop Breizh, 2013. Pennad : Langlais, Xavier de.
* Tugdual de Langlais, Xavier de Langlais : Langleiz, 1906-1975. E-barzh Le patrimoine breton, niv. 3, Été 2021, p. 54-55.
* Erwan Chartier-Le Floc’h, « Xavier de Langlais, l’artiste complet ». E-barzh Le Télégramme, 12 Mezheven, 2022.

## Liammoù diavaez

* (fr) Lec'hienn savet gant Gildas de Langlais
* (br) Nikolaz Graignic, Zavier Langleiz : Arzour, skrivagnour ha tad ar peurunvan - An Istor Livet, Brezhoweb, 17 a viz Gwengolo 2024 (pe war YouTube)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Maer Sarzhav e voe. Breur da Jules de Francheville a yeas da Vro-Gembre gant Kervarker e 1838.
* ↑ Meneget gant Tugdual de Langlais e pennad e-barzh Le patrimoine breton, niv. 3.
* ↑ Meneget gant Tugdual de Langlais e pennad e-barzh Le patrimoine breton, niv. 3.