OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gandaeg

Ar gandaeg (gandaeg luganda) a zo ur yezh vantouek komzet dreist-holl e rannvro Bouganda en Ouganda gant ouzhpenn 3 milion a dud. Ouzhpenn-se e vez komzet gant 100.000 den all evel eil yezh. Saozneg eo yezh ofisiel Ouganda, met ar gandaeg eo an eil yezh muiañ komzet war e lerc'h ha kelennet e vez e skolioù kentañ-derez zo.
Evel en holl yezhoù bantouek e vez renket an anvioù-kadarn e klasoù hag implijet e vez rakgerioù a ziskouez e peseurt klas e rank bezañ renket ar ger-mañ-'r-ger, da skouer :
* mu - den (unander); muganda = un den eus Ganda (ur gandaad)
* bu - bro; buganda = bro ar C'handaed (Bro-C'handa)
* lu - yezh; luganda = yezh ar C'handaed (gandaeg)
Setu perak eo gwelloc'h ober gant gandaeg e brezhoneg diwar ar ger gandaeg luganda eget ober gant ar ger lougandeg da skouer.

## Gwelet ivez

* Yezhoù bantouek

## Liammoù diavaez

* Lech'ienn diwar-benn ar gandaeg
* Geriadur gandaeg
* Geriadur gandaeg-saozneg
# Lizherenneg armeniek

Krouet e oa bet al lizherenneg armeniek gant Sant Mesrop e 405. Implijet e vez evit skrivañ an armenieg.
Posupl eo e vije bet levezonet diorroadur al lizherenneg gant doare-skrivañ all, da skouer ar pahlavi, lizherenneg ar sirieg pe c'hoazh hini ar fenesieg. Met dre vras ez eo kazi sur e vije bet kemeret lizherenneg ar gresianeg da batrom pennañ evit krouiñ al lizherenneg armeniek.
Lizherenneg: :
| | Anv | bihan | bras | Treuzskrivadur | talvoud (niv.) |
| 1 | Ayb | ա | Ա | a | 1 |
| 2 | Ben | բ | Բ | b | 2 |
| 3 | Gim | գ | Գ | g | 3 |
| 4 | Da | դ | Դ | d | 4 |
| 5 | Yech` | ե | Ե | e | 5 |
| 6 | Za | զ | Զ | z | 6 |
| 7 | Eh | է | Է | ē | 7 |
| 8 | Ët` | ը | Ը | ə | 8 |
| 9 | T`o | թ | Թ | t῾ | 9 |
| 10 | Zhe | ժ | Ժ | ž | 10 |
| 11 | Ini | ի | Ի | i | 20 |
| 12 | Liun | լ | Լ | l | 30 |
| 13 | Xeh | խ | Խ | x | 40 |
| 14 | C'a | ծ | Ծ | c | 50 |
| 15 | Ken | կ | Կ | k | 60 |
| 16 | Ho | հ | Հ | h | 70 |
| 17 | Dz'a | ձ | Ձ | j | 80 |
| 18 | Ghat | ղ | Ղ | ł | 90 |
| 19 | Cheh | ճ | Ճ | č | 100 |
| 20 | Men | մ | Մ | m | 200 |
| 21 | Yi | յ | Յ | y | 300 |
| 22 | Nu | ն | Ն | n | 400 |
| 23 | Sha | շ | Շ | š | 500 |
| 24 | Vo | ո | Ո | o | 600 |
| 25 | Ch`a | չ | Չ | č῾ | 700 |
| 26 | Peh | պ | Պ | p | 800 |
| 27 | Jheh | ջ | Ջ | ǰ | 900 |
| 28 | Rra | ռ | Ռ | ṙ | 1000 |
| 29 | Seh | ս | Ս | s | 2000 |
| 30 | Vew | վ | Վ | v | 3000 |
| 31 | Tiun | տ | Տ | t | 4000 |
| 32 | Reh | ր | Ր | r | 5000 |
| 33 | C`o | ց | Ց | č | 6000 |
| 34 | Hiun | ւ | Ւ | w | 7000 |
| 35 | P`iur | փ | Փ | p῾ | 8000 |
| 36 | K`eh | ք | Ք | k῾ | 9000 |
| 37 | Oh | օ | Օ | ō | 10000 |
| 38 | Feh | ֆ | Ֆ | f | 20000 |
Skrapoù ha poentaouiñ: :
| Anv | Skritur |
| Ech + Wiwn (kevatal da "&") | և |
| Skrapoù ||
| Skrap | ՙ |
| Apostrofezenn = | |
| Skrap stambouc'h = Shesht | ՛ |
| Poentaouiñ ||
| Pik estalammañ = Bac`aganch`akan Nshan | ՜ |
| Daou bik = Bowt` | ՝ |
| Pik goulennata = Harc`akan Nshan | ՞ |
| Diverradur = Patiw | ՟ |
| Pik = Verjhaket | ։ |
| Tired = Ent`amnay | ֊ |

## Gwelit ivez:

* Romanekadur an armenieg

## Liammoù diavaez:

* Omniglot Lech'ienn diwar-benn an doareoù-skrivañ e saozneg
# Romeg

Ur yezh indez-aryek eo ar romeg (romanes, romanì), komzet gant tro-dro da 1,5 milion a Romed ha sintad (jipsianed) dre ar bed a-bezh.
* Roumania - 273 500 (1,2%)
* Slovakia - 253 943 (4,8%)
* Republik Tchek - 200 000 (1,7%)
* Bulgaria - 187 900 (2,48%)
* Hungaria - 150 000 (1,5%)
* Albania - 60 000 (1,67%)
* Gres - 40 000 (0,36%)
* Turkia - 10 633 (niveradeg 1960)
* Aostria - 6 273 (2001)
Genidik eus India eo ar yezh-mañ ha kar eo d'ar pandjabeg ha d'ar potwareg.

## Rannyezhoù

Meur a rannyezh zo :
* Vlac'heg (vlax) (Albania, Serbia, Montenegro, Bosnia-ha-Herzegovina, Hungaria, Roumania, Moldova, Ukraina, Aostria
* Romeg balkanek (Turkia, Gres, Bulgaria, Makedonia, Serbia, Montenegro, Roumania, Moldova hag Ukraina
* Romeg Kembre
* Romeg Finland
* Sinteg (Aostria, Kroatia, Republik Tchek, Frañs, Alamagn, Italia, an Izelvroioù, Polonia, Serbia, Montenegro, Slovenia ha Suis)
* Romeg karpatek (Republik Tchek, su Polonia, Slovakia, Hungaria, Roumania ha Ukraina)
* Romeg baltek (Estonia, Latvia, Lituania, norzh Polonia, Belarus, Ukraina ha Rusia)
Teir rannyezh zo ivez en Anatolia :
* Romeg rumelek (rumely) e Uskudar ; geriaoueg levezonet-don gant ar gresianeg
* Romeg anatolek ; geriaoueg levezonet-don gant an turkeg, ar c'hurdeg hag ar perseg
* Romaneg pochek (posha), komzet gant ar jipsianed genidik eus Armenia.

## Statud ofisiel

Anzavet ez-ofisiel eo ar romeg er Stadoù-mañ : Alamagn, Aostria, Bosnia-ha-Herzegovina, Colombia, Danmark, Finland, Hungaria, Kosovo, Montenegro, Makedonia an Norzh, Norvegia, Polonia, Roumania, Serbia, Slovakia ha Sveden.

## Gwelet ivez

* Kaloeg

## Liammoù diavaez

* Stad ar yezh en Europa
* Ethnologue
* Geriadur romeg-saozneg
* Lech'ienn diwar-benn ar yezhoù romek (e spagnoleg)
* Elfennoù yezhadur (e spagnoleg)
# Sothoeg

Unan eus an 11 yezh ofisiel e Suafrika eo ar sothoeg pe sothoeg ar su (sothoeg seSotho) ma vez komzet gant tro-dro da 3.555.186 den pe 8% eus ar boblañs, hag unan eus div yezh ofisiel Lesotho, ma vez komzet gant 1.493.000 den all pe 85 % eus ar boblañs.
Ur yezh vantouek an hini eo.

## Gwelet ivez

* Sothoeg an norzh
* Yezhoù bantouek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Sesotho.web.za Lech'ienn evit kregiñ da deskiñ sothoeg
# Tadjikeg

An tadjikeg (Тоҷикӣ, Tojikí, تاجیکی) a zo ur yezh persek komzet e Kreiz Azia.
Komzet e vez dreist-holl e Tadjikistan, Ouzbekistan, Afganistan, Bro-Sina (e kornôg Xinjiang) hag e kornôg Pakistan. Yezh ofisiel Tadjikistan eo an tadjikeg.
Tost-tre eo ouzh ar perseg hag evit lod ez eus anezhañ ur rannyezh dioutañ kentoc'h eget ur yezh da vat. Deuet eo da vezañ ur yezh en hec'h-unan da vare an Unaniezh Soviedel.
Implijet e veze al lizherenneg latinek evit skrivañ an tadjikeg adalek 1928 met war-lerc'h e veze implijet al lizherenneg kirillek. En Afganistan avat e kendalc'h an dajdikegerion da skrivañ o yezh oc'h implijout al lizherenneg arabek.
Daoust ha ma'z eo deuet da vezañ disheñvel a-walc'h an tadjikeg komzet e Tadjikistan diouzh an hini komzet en Afganistan hag Iran, dreist-holl abalamour d'ar bevennoù politikel ha da levezon ar rusianeg, e c'hell an holl dadjikegerion dont a-benn d'en em gompren en o yezh.
An div gêr bennañ e-lec'h ma vez komzet an tadjikeg a zo hiziv e-barzh Ouzbekistan, da lâret eo Samarkand ha Buc'hara.
E kornôg Pakistan ivez ez eus etre 500.000 hag ur milion a dud a ra gant an tadjikeg ouzhpenn an holl zivroidi deuet eus lec'hioù all ma vez komzet tadjikeg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù persek
* Tadjikistan
* Ouzbekistan
* Afganistan

## Liammoù diavaez

* Omniglot. Lech'ienn diwar-benn an doareoù-skrivañ
# Emgann Pariz

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Emgann Pariz pe Seziz Pariz zo anv meur a emgann pe a seziz a-hed an Istor.

## Istor
### Emgannoù Lutecia

* Emgann Lutecia en 52 kent JK kaset gant Labienus ;
* Emgann Lutecia en 383 entre Magnus Maximus kevezer an impalaer Gratianus ;
* seziz 451, lakaet gant Attila ;

### Emgannoù Pariz

* seziz 465, lakaet gant Childerig Iañ ;
* seziz 494, lakaet gant C'hlodvig Iañ ;
* da vare aloubadegoù ar Vikinged e Bro-C'hall :
** seziz 845 ;
** seziz 856-857 ;
** seziz 861 ;
** seziz adal 885 betek 887, ma stourmas ar c'hont comte Odo (roue ar Franked) ;
* seziz 978, kaset gant an impalaer Otton II ha dizarbennet gant Hugues Capet ;
* da vare ar brezel Kant Vloaz
** seziz 1358, kaset gant an Daofin Charlez (a renas evel Charlez V ) a glaskas kemer kêr digant Étienne Marcel ha Charlez II Navarra (anavezet e galleg evel « Charles le Mauvais ») ;
** seziz 1360, lakaet gant roue Bro-Saoz Edouarzh III da vare e Varc'hekadeg e 1359-1360 ;
** seziz 1370, gant ar c'habiten saoz Robert Knolles e-kerzh e Varc'hekadeg-eñ;
** seziz Pariz en 1418 pa voe kemeret kêr gant arme Bourgogn ;
** Eil kemeridigezh Pariz en 1420, gant armeoù kevreet Bro-Saoz ha Bourgogn ;
** seziz 1427, gant Charlez VII (Bro-C'hall) , a c'hwitas war e daol ;
** seziz1429, gant Janed Ark a c'hwitas war he zaol;
** seziz 1435, gant Ambroise de Loré, marichal ar roue Charlez VII
* Emgann Pariz (1814)‎
* seziz 1870
# Ælfflæd

Ælfflæd zo un anv hensaoznek roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh

Diwar Ælf (Elf) ha flæd (kened).

## Tud

* Santez Ælfflæd Whitby (654-713)
* Ælfflæd Mercia, merc'h da Offa, dimezet da Æthelred Iañ Northumbria
* Ælfflæd, pried Edward an Henañ, mamm da Ælfweard hag Edwin
* Ælfflæd, merc'h da Edgar Peoc'hgar
* Aelfled Bernikia
* Ælfflæd Mercia (II), merc'h da Ceolwulf Iañ Mercia, dimezet da Wigmund Mercia, mamm da Wigstan Mercia

## Notennoù

* ↑ The Abbey Church of St. Mary & St. Aethelfla.
# Aviel Mazhev

Aviel Mazhev, unan eus pevar aviel an Testamant Nevez, eo an Aviel skrivet gant Mazhev.

## Arroudoù

* «Braz eo an eost. An eosterien a-vad a zo nebeud anezo. Pedit eta mestr an eost, ma kaso eosterien d'e bark». 9;38
* « E gwirionez m'hel lavar deoh, ne vezor ket ken rust, da zeiz ar varn, e-keñver Sodom ha Gomor (21), hag e-keñver ar gêr-ze.

## Levrlennadur

* Ar Pevar Aviel, Al Liamm 1969. Skrid savet gant Maodez Glanndour.
# Aviel Yann

Aviel Yann (henc'hresianeg : Κατά Ιωαννην Kata Iōannēn) eo an Aviel skrivet gant Yann an Abostol, ha pevarvet aviel an Testamant Nevez. N'eus anv oberour ebet met bez' ez eo diforc'h bras diouzh an tri Aviel all, ha lakaet eo bet war anv Yann, an hini karet gant Jezuz (Yn.13, 23), gant diskibien sant Yann, o deus peurgempennet ar skrid moarvat. An Aviel skrivet d'an diwezhatañ eo ha ken abred hag an II$^{vet}$ kantved eo bet lakaet diarvar war anv sant Yann gant sant Ireneus, a oa mab speredel sant Polikarpos, en doa anavezet an abostol sant Yann.

## Levrlennadur

* Aviel Sant Yann, troet gant Marsel Klerg ha Maodez Glanndour, 1954.
* Ar Pevar Aviel, Al Liamm 1969. Skrid savet gant Maodez Glanndour.
# Aviel Lukaz

Aviel Lukaz zo unan eus ar Pevar Aviel, an hini skrivet gant Lukaz, an Avielour.

## Levrlennadur

* Ar Pevar Aviel, Al Liamm 1969. Skrid savet gant Maodez Glanndour.
# Aviel Mark

Aviel Mark eo an Aviel skrivet gant Mark an Avielour.

## Levrlennadur

* Ar Pevar Aviel, Al Liamm 1969. Skrid savet gant Maodez Glanndour.
# Intañv

Un intañv zo ur pried hag a zo marvet e wreg, un intañvez zo ur bried hag a zo marvet he gwaz. Komz a reer eus intañvded, intañvegezh, intañvelezh pa gomzer eus o stad.
Intañviñ a ra ur gwaz, intañvezañ a ra ur wreg, pa varv o fried.

## Intañvezañ

An tiegezhioù ma varve an tad a golle an tu da gaout o bara. Marv an tad a gase an intañvezed hag o bugale da glask o bara alies, evel a weler el levr Bilzig.
Dre ma varve aliezik ar gwragez er gwilioud e c'halle an ezhec'h intañviñ meur a wech.
Brud fall a c'halle bezañ ivez war an intañvezed, dreist-holl ar re yaouank, ha barnet kriz e veze, er gevredigezh kozh, an doare ma vevent a-wechoù.
En Indez e oa ar c'hiz d'an intañvezed mervel en tan da vare obidoù o gwaz, en desped dezho peurvuiañ evel-just. Gwelet a reer haroz levr Jules Verne Le Tour du Monde en 80 jours o saveteiñ un intañvez yaouank eus an tan.

## El lennegezh

* Er gontadenn Kroc'hen Azen e weler un tad intañv hag a fell dezhañ dimeziñ d'e verc'h.
* An Intañvez yaouank, fablenn.

## Intañvien brudet

* Shah Jahan, an impalaer a lakaas sevel an Taj Mahal.
* Herri VIII, roue Bro-Saoz, zo bet dimezet 6 gwech, intañv 3 gwech, goude dibennet div wreg dezhañ.

## Intañvezed brudet

* Boudika, rouanez vrezhon
* Anna Vreizh, dugez Breizh
* Victoria, rouanez saoz

## Intañvien hag intañvezed

* Shah Jahan, an impalaer intañv a lakaas sevel an Taj Mahal.
* Antoinette d'Orléans
* Poltred ur vaouez gant ul levr, Marie Wiegmann, 1864
* Valentina Visconti, gant Fleury François Richard (1777 -1852)
* Fernando VII, roue Spagn, teir gwech intañv, a laoskas un intañvez war e lerc'h.

## Pennadoù kar

* Intañvez du
# Herve ar Beg

Herve ar Beg (ganet e Kemper d'ar 24 a viz C'hwevrer 1951) zo un emsaver sevenadurel ha politikel breizhat. Goude graet studioù saoznek ha brezhonek e Skol-veur Breizh-Uhel e Roazhon, ha tremenet ur bloavezh-skol e Kembre o kelenn galleg en ur zeskiñ kembraeg (1972-73), en deus graet war-dro ar gelaouenn divyezhek Evid ar brezhoneg, a oa bet krouet gant an Tregeriad Claude Henry, hag a oa renet gant Alan Stivell. Krouet en deus Radio Kreiz Breizh, ha lakaet eo bet er-maez gant ar bolitikerien dre ma oa ezel eus Emgann ha SAB. Meur a wech eo bet kaset dirak al lez-varn dre ma stourme evit ar brezhoneg. Rener Arvorig FM eo bremañ.

## Prosez

D’an 3 a viz Mae 1984 e oa bet lakaet Herve ar Beg « dindan evezh ar justis » dre ma tamalle barner-enklasker Gwengamp dezhañ bezañ duet panelloù en Bro-Dreger. Ne voe ket barnet ar stourmer a-raok miz Even 1987. Galv a reas, ha adtremen a reas dirak lez-varn galv Roazhon d’an 12 a viz Genver 1988 ha digresket e voe an digoll da baeañ gant ar prokulor (18 000 lur nebeutoc’h). A-benn ar fin e voe embannet ar varn ur sizhun goude ha didamallet ar paotr abalamour d’ur fazi prosezadur.

## Oberennoù

* 2023 : Amiraled Kab Horn, An alarc'h (Priz Langleiz)

## Liamm diavaez

* Herve ar Beg ha lez-varn Gwengamp er bloavezhioù 1980, el lec'hienn bretagne-info
# Nintendo

Nintendo (japaneg: 任天堂, Nintendō) a zo un embregerezh etrevroadel bet krouet gant Fusajiro Yamauchi e 1889 tost ouzh Kyoto e Japan. Produiñ a rae da gentañ kartoù-c'hoari hag adalek ar bloavezhioù 1970 o deus kroget da grouiñ c'hoarioù video.
# Filip Oillo

Filip Oillo :
| Filip Oillo e 2024 ||
| Anv ofisiel | Philippe Oillo |
| Obererezh | Skrivagner, troour |
| Ganedigezh | 1956 e Gwened, Bro-Wened, Breizh |
| Yezh skrivañ | Brezhoneg |
| Enorioù | Priz Langleiz e 1995 Priz Pêr Jakez Helias e 2022 |
| kemmañ |
Filip Oillo zo un emsaver hag ur skrivagner brezhonek.
Ganet e 1956 e Gwened, en ur familh gwriziennet e Teiz e Bro-Wened Uhel, met tremen a reas e yaouankiz en Aljeria hag e Senegal, ma teskas wolofeg. Brezhoneg ivez a zeskas gant e dud-kozh, ha goude e-unan, en ur genderc'hel gant e studi, eus Dakar da Bariz ha da Dolosa ma tapas e ziplom ijinour e Skol Vroadel an Nijerezh.

## An Emsaver

Deuet da Vreizh e penn-kentañ ar bloavezhioù 1980, e kemeras perzh e savidigezh skol Diwan Landerne hag e Gouelioù Kann al Loar, ur gevredigezh a voe prezidant anezhi e-pad 10 vloaz.
E Burev Diwan Breizh e oa bet e-pad pell. Pa soñje dezhañ e oa Diwan o vont da goll hec'h ene e roas e zilez eus ar burev war un dro gant Daniel Kernalegenn, Mari Madeg ha Dora Vargas pa voe anv a sinañ un emglev gant ar Stad c'hall a-benn enframmañ Diwan en deskadurezh Stad dindan renerezh Andrew Lincoln, prezidant Diwan da neuze.
E Kuzul-merañ Ofis ar Brezhoneg e oa bet (2006).

## Ar Skrivagner

Apokalips 9, e zanevell gentañ, a voe embannet e 1988 e-barzh Al Liamm. Re all zo bet war he lerc'h: Alc'hwez ar Baradoz, Sant Emilion Da Virviken, Al Loman dizanv, Palankin ar Seizh Plijadur Warn-Ugent....
E 1994 e teuas er-maez kentañ levrenn un droidigezh diwar spagnoleg ar XV$^{vet}$ kantved, levr-bourzh Kristol Goulm (Levr bourzh ar veaj kentañ, levrenn gentañ, Al Liamm).
E 1996, e voe embannet gant Al Liamm, e romant kentañ, Blaz an holen, ac'h eas ar Priz Langleiz gantañ e 1995, istor un den eus kornad Brest hag ac'h a da veajiñ eus Bro-Wened da Goumbala, ur vro faltaziet eus Afrika du.
Disklêriet e oa bet gant an oberour e teuje ur romant all, C'hwezh ar pebr, war-lerc'h. Met n'eo ket deuet er-maez c'hoazh.
E 2021, ec'h eas Priz Danevelloù Ti-Kêr Karaez gant e zanevell Ar Sushi Disoursi, embannet e 2020 e-barzh Al Liamm.
E 2021, e voe embannet gant Al Liamm e eil romant, Dindan ar bili, an traezh, ac'h eas gantañ kentañ Priz Pêr Jakez Helias e 2022, un istor karantez hag a gas ur Breizhad da veajiñ betek Katalonia.

## E skridoù

* Levr bourzh ar veaj kentañ, Al Liamm, 1994, ISBN 2736800397
* Blaz an holen, Al Liamm, 1996, ISBN 2736800494, adembannet e 2017, Priz Langleiz 1995.
* Dindan ar bili, an traezh, Al Liamm, 2021, Priz Pêr Jakez Helias 2022.
* Danevelloù : Apokalips 9, Alc'hwez ar Baradoz, Palankin ar seizh plijadur warn ugent (embannet dindan an anv Palankin ar seizh Eurusted warn ugent), Sant Emilion da virviken, Al loman dizanv, Ur stand en ur gouel (ur skrid-testeni diwar-benn Ronan Huon), Margarid, Ar Sushi Disoursi (Priz Danevelloù Ti-Kêr Karaez 2021).
* Pemp dorn d'ar maout, Al Liamm, niv. 357, 2006, romant polis savet asambles gant Frañsez Favereau, Yann Gerven, Goulc'han Kervella ha Stefan Moal.
# Cosqueville

Cosqueville :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Cherbourg |
| Kanton | Val-de-Saire |
| Kod kumun | 50142 |
| Kod post | 50330 |
| Maer Amzer gefridi | |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération du Cotentin |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 083 ann. (2022) |
| Stankter | 99 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 85 m |
| Gorread | 10,90 km² |
| kemmañ |
Cosqueville a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-Pierre-Église hag e Distrig Cherbourg. Lakaet e voe en Arondisamant Valognes e 1800 hag en en Arondisamant Cherbourg e 1811.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 29 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,25% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou anezhe e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ ar brezel, ur soudard eus ar 36vet Rujumant Troadegiezh e Châtelet hag un is-letanant eus ar 24vet Rujumant Troadegiezh en Anderlues.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas ur martolod gwernier eus ar gumun d'an 29 a viz Even 1940.

#### Strollañ kumunioù

* D'ar 1añ a viz Genver 1973 eo bet bodet kumunioù Angoville-en-Saire, Cosqueville ha Vrasville.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2016 eo bet bodet kumunioù Cosqueville, Gouberville, Néville-sur-Mer ha Réthoville e kumun nevez Vicq-sur-Mer.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan "La Pierre Plantée".
* An iliz katolik.
* Ar c'hastell.
* Iliz katolik Intron-Varia ha Sant Marcouf.
* Kastell Bellanville.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik. er vered, luc’hskeudennoù$^,$.

## Pennadoù kar

* Angoville-en-Saire,
* Gouberville,
* Néville-sur-Mer,
* Réthoville,
* Vicq-sur-Mer,
* Vrasville.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Traversia lyalli

Xenicus lyalli :
| Xenicus lyalli, treset gant Keulemans (1895). Aet da get ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Acanthisittidae |
| Genad : | Xenicus |
| Anv skiantel ||
| Xenicus lyalli (Rothschild, 1894) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Traversia lyalli a oa ur spesad golvaneged munut eus ar c'herentiad Acanthisittidae.
Anvet e voe Traversia lyalli (kentanv) da gentañ-penn (e 1894) gant an evnoniour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937).
E miz Ebrel 1892 e krogas savadur un tour-tan e Stephens, un enezennig lec'hiet e Strizh-mor Cook (etre Enez an Norzh hag Enez ar Su e Zeland-Nevez). Eno e kavas ar strollad labourerien kaset di ur bern laboused, Callaeas cinereus, Philesturnus carunculatus, Turnagra capensis hag evned bihan-bihan all en o zouez. Enaouet e voe an tour-tan d'an 29 a viz Genver 1894 ha lakaet ur skipailh tri diwaller d'ober war e dro. War a seblant e oa bet degaset d'an enezenn ur gazhez reoù vihan warni d'ar c'houlz-se. N'eo ket souezh 'ta ma voe kaset relegoù evned bihan-kenañ, e-kerzh 1894, ganti pe unan eus he bisigoù da di unan eus an diwallerien. A drugarez da zDavid Lyall, un eiler dezhe hag evnoniour amatour war un dro e voe roet ar spesad nevez da vezañ anavezet gant Rotschild : se zo kaoz e toug anv skiantel ar spesad hini Lyall. Kerkent kavet ha kerkent aet da get koulz lavaret (n'eo ket bet gwelet liv al laboused abaoe 1899), emichañs abalamour ma paotaas ar c'hizhier en enezenn vihan evel ma voe displeget e klozadur un embannadenn skiantel deuet e-maez e 2004.
Hiziv an deiz ne chom nemet ar spesad Xenicus gilviventris er genad Xenicus dre m'eo aet da get reoù longipes ha lyalli.

## Annez

Kavet e veze ar spesad en ezennig Stephens (Zeland-Nevez).

## Liammoù diavaez

* (en) Traversia lyalli war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Traversia lyalli war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Walter Rothschild, Description of a new genus and species of bird from New Zealand. Bulletin of the British Ornithologists' Club 22: x-xi.
* ↑ Ross Galbreath & Derek Brown, The tale of the lighthouse-keeper’s cat: Discovery and extinction of the Stephens Island wren (Traversia lyalli), Notornis, 2004, Levrenn 51: 193-200.
* ↑ Traversia lyalli war al lec'hienn Avibase.
# Xenicus gilviventris

Xenicus gilviventris :
| Xenicus gilviventris. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Acanthisittidae |
| Genad : | Xenicus |
| Anv skiantel ||
| Xenicus gilviventris Pelzeln, 1867 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Xenicus gilviventris a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Acanthisittidae.
Ar spesad nemetañ er genad Xenicus an hini eo dre m'eo aet da get Xenicus longipes.

## Doareoù pennañ

Divaskell krenn berr hag ul lost berr-kenañ o deus al laboused n'int ket gouest da nijal na pell na uhel.

## Annez

Brosezat eo ar spesad e menezioù uhel Enez ar Su Zeland-Nevez. Er bloavezhioù 2000 e oa bet lakaet un nebeud pennoù da annezañ en Enez Anchor hag Enez Secretary e-lec'h n'eus preizher ebet ouzh Xenicus gilviventris.
"Pīwauwau" a vez graet anezhañ e maorieg.

## Liammoù diavaez

* (en) Xenicus gilviventris war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Xenicus gilviventris war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Xenicus gilviventris war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Acanthisittidae

Acanthisittidae :
| Ur c'houblad Traversia lyalli, treset gant Keulemans (1905). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Acanthisittidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1872 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
Diouzh Doare 14.2 an IOC World Bird List ez ae tri genad golvaneged bihan d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Acanthisitta - Lafresnaye, 1842 (1 spesad),
* Xenicus - G.R.Gray, 1855 (2 spesad, 1 aet da get en o zouez),
* Traversia - Rothschild, 1894 (1 spesad, aet da get).
Emañ (Edo) brosezat an holl e Zeland-Nevez.
Bez' e oa eus daou c'henad all gwechall-gozh hag a zo anavezet en abeg d'o c'harrekaennoù :
* Dendroscansor - Millener & Worthy, 1991 (1 spesad (†)),
* Pachyplichas - Millener, 1988 (2 spesad (†)).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Acanthisittidae: New Zealand Wrens Sundevall, 1872.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Acanthisittidae (lennet e-barzh d'ar 25 a viz Kerzu 2024).