OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Enez ar Rod

Enez ar Rod zo ur romant skiant-faltazi savet e brezhoneg gant Zavier Langleiz e deroù ar bloavezhioù daou-ugent.
Ar c'hentañ embannadur anezhañ, kaset da benn gant Skrid ha Skeudenn, a voe peurzistrujet e-pad ar bombezadegoù a c'hoarvezas e Roazhon e-kerzh miz Even 1944. N'eo nemet e 1946 ma teuas er-maez L'Île sous cloche, an droidigezh c'hallek graet gant Langleiz hag embannet gant Les Portes du Large. E 1949 e teuas er-maez an doare brezhonek Enez ar Rod a-drugarez d'Ar Balb (Breuriezh Al Levrioù Brezhonek) a-raok bezañ adembannet e 2000 gant Mouladurioù Hor Yezh.
Adembannet e oa bet an doare gallek ivez :
* trivet trimiziad 1965, niverenn 86 en dastumad Présence du futur, Éditions Denoël,
* miz Here 1982, niverenn 86 dastumad Présence du futur, Éditions Denoël,
* kentañ trimiziad 2002, Coop Breizh.
E 2019 eo bet enrollet an heuliadenn faltazi radio Enez ar Rod, azasaet diwar romant Zavier Langleiz gant Anaïs Leroux, skignet eo bet e 2020 war gwagennoù Radio Kerne hag er stumm podkast da heul.

## Ar romant

Goude peñse he bag e-pad ur barrad arnev ec'h en em gav Liliana war ur gevrinus a enez. Eno e ra-hi anaoudegezh gant enezidi iskis o vevañ dindan ur volz hag a vir oute da gaout an disterañ darempred gant ar peurrest eus ar bed. "Na deiz na noz, nag heol na loar, na glav nag avel !... na frouezh, na bleunioù, na geot..." war an enez. Pep hini e-touez an enezidi en deus ur vicher resis m'eo bet e gorfadurezh azasaet rik outi. Bep ma tizoloio Liliana ar bedig-hurlink-se ne bado-hi ket gant ar c'hoant da dec'hel dioutañ ar buanañ ar gwellañ...

## Framm ar romant

Rannet eo an oberenn etre teir lodenn, nav fennad e-barzh pep hini anezhe :

#### KENTAÑ LODENN

* Liliana o touarañ en Enez,
* Penaos e veze gwisket Eneziz,
* Al Lein-Butun,
* Lezennoù an Enez,
* Sell kentañ ar Plac'h war an Enez,
* Levezon vurzhudus ar Volz-Strink,
* Al Liorzh-Aour,
* Ar Parkadoù Houarn,
* Kuzul kentañ ar Brallañ-Rod.

#### EIL LODENN

* Ar Saverezh Riboulioù,
* An Toull-Kastiz,
* An Evadeg,
* Ar Genel-Lec'h,
* Liorzh ar Bleunioù Kig,
* Ar Veol-Veur,
* An Drailhennoù Kig-Gouez,
* Ar Folldi-Kreiz,
* Hiraezh Liliana.

#### TREDE LODENN

* Eil Kuzul ar Brallañ-Rod,
* Enkrez ar Plac'h,
* Ar Forn-Veur,
* Skrapadenn ar Sklêrijenn-Hud,
* Ar Plac'h e-tal ar Puñs,
* Trede Kuzul ar Brallañ-Rod,
* Huñvreoù Liliana,
* Liliana en argoll da vat,
* Ar Volz a darzh.
Klokaet eo al levr gant ul listenn o tiskouez GERIOÙ GWENEDEK NEBEUT ANAVEZET (A-DRA-SUR... VAGANIÑ).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêr Denez, Kened : Enez ar rod war Institut de Documentation Bretonne et Européenne, Kened, miz Even 1946
* ↑ (fr) 1946 – l’ILE SOUS CLOCHE, war xavierdelanglais.bzh, 09/03/2020
* ↑ Erell Beloni, Ar skrivadenn - Enez ar Rod, France Bleu Breizh Izel, 02/06/2020
* ↑ (fr) Nelly CLOAREC, Quimper. « Enez ar rod » s’écoutera sur les ondes, Ouest-France, 05/11/2019
* ↑ Florent Grouin, Deiziataer sevenadurel miz Du 2022 : Podkast Enez ar rod, Brezhoweb, 02/11/2022
# 1añ Mae

← Mae → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1328 : fin Brezel dieubidigezh Bro-Skos : dre feur-emglev Dinedin-Northampton ec'h anavez Bro-Saoz dizalc'hiezh Skos.
* 1707 : gant al Lezenn Unanidigezh eo liammet Bro-Saoz ha Bro-Skos evit mont d’ober Rouantelezh Breizh-Veur.
* 1753 : embannadur Species Plantarum gant Carl von Linné.
* 1789 : kentañ niverenn ar c'hannadig Etats généraux, correspondance de Bretagne, embannet gant René Vatar e Roazhon.
* 1863 : Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, Emgann Chancellorsville a zeraou.
* 1872 : enaouet evit ar wech kentañ tour-tan ar Vein Zu, de-maez da Veg Lokmazhe.
* 1886 : harz-labour bras er Stadoù Unanet evit labourat eizh eurvezh bemdez. E koun an devezhiad harz-labour-se e vez lidet Devezh al labourerien hiziv e kalz broioù.
* 1930 : badezet eo ar blanedenn Ploudon.
* 1944: manifestadegoù enep-nazi e Kerne: Ar Faoued, Lannejenn ha Sant-Nikolaz-ar-Pelem ; hag e Treger: Bear.
* 1948 : savidigezh Republik Demokratel Pobl Korea (Norzh Korea), gant Kim Il-sung da brezidant.
* 1984 : krouidigezh ar Sindicatu di i Travagliadori Corsi, sindikad labourerien Korsika
* 2004 : Kiprenez, ar Republik Tchek, Estonia, Hungaria, Latvia, Lituania, Malta, Polonia, Slovakia ha Slovenia degemeret en Unaniezh Europa.

## Sportoù

* 1904 : kentañ krogad skipailh Bro-C'hall ar vell-droad, ouzh hini Belgia (3-3) e Brusel.
* 2005 : plantet e gentañ pal ofisiel gant ar velldroadour arc'hantinat Lionel Messi o c'hoari gant Futbol Club Barcelona ouzh Albacete Balompié.
* 2012 : aet Tro Breizh war varc'h-houarn 2012 gant ar reder suafrikan Reinardt Janse van Rensburg.

## Ganedigezhioù

* Gwilhoù Sezneg
* 1830 : Guido Gezelle, skrivagner flandrezat.
* 1878 : Gwilhoù Sezneg.
* 1899 : Jakez Riou, skrivagner brezhonek.
* 1917 : Danielle Darrieux, aktourez c'hall.
* 1936 : Étienne Becker, rener ar skeudenniñ gall.
* 1954 : Fred Chichin, kaner-sonaozer ha soner gall.

## Marvioù

* David Livingstone
* 1731 : Johann Ludwig Bach, sonaozer alaman.
* 1869 : Frédéric Cailliaud, skiantour hag ergerzher genidik eus Naoned.
* 1873 : David Livingstone, misioner hag ergerzher skosat.
* 1904 : Antonín Dvořák, sonaozer tchek.
* 1935 : Henri Pélissier, reder war varc'h-houarn gall, gounideg 17vet Tro Bro-C'hall e 1923.
* 1945 : Joseph Goebbels, politikour nazi alaman e-karg eus maodiernoù deskadurezh ar bobl, hag eus hini ar propaganda e-pad ar renad nazi (1933-1945).
* 1993 : Pierre Bérégovoy, bet kentañ ministr Bro-C'hall.
* 1994 : Ayrton Senna, blenier Formulenn 1 brazilian.
* 2008 : Anthony Mamo, prezidant Malta.

## Lidoù
### Deiziadur keltiek

* Kala-mae (Beltaine), gouel deroù an hañv gant ar Gelted kozh

### Deiziadur roman

* Calendis Maiis / Bona Dea / Lares Prestiles / Florae Ludi IV = 1añ Mae / Doueez vat / Doueed an ti / 4vet devezh c'hoarioù gouestlet da Flora

### Deiziadur kristen

* Sant Jozef
* Sant Brieg
* Sant Asa

### Deiziadurioù broadel hag etrevroadel

* Devezh al labourerien pe Gouel al labour
# Pêr ar Rouz

Pêr ar Rouz, pe Pierre Le Roux hervez e anv gallek ofisiel, a oa ur yezhoniour hag ur c'helenner brezhoneg eus skol-veur Roazhon. Ganet e oa bet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1874 e Ploueg-Pontrev (Bro-Dreger) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Gwengolo 1975 e Parame.
Mab e oa da Pierre Gabriel ar Rouz, skolaer, ha da Marie Perrine ar Brouster.
Anaout a rae mat brezhoneg e vro c'henidik da gentañ ha hini Mêl-Karaez ivez. Heuliañ a reas kentelioù Henri Gaidoz war ar yezhoù keltiek e Pariz ha re Henri d'Arbois de Jubainville. Kemer a reas kador ar yezhoù keltiek e skol-veur Roazhon war-lerc'h Joseph Loth e 1911.
Brudet eo dreist-holl evit an oberenn en doa savet, diwar an enklaskoù renet gantañ etre 1911 ha 1920, e 77 lec'h eus Breizh-Izel, l'Atlas linguistique de la Basse-Bretagne, anavet evel an ALBB ivez. Mont a ra 6 levrenn ha 600 kartenn d'ober an oberenn-mañ. Pep kartenn a ro troidigezhioù ur ger gallek hag an distagadur anezho, ha hini an deveradoù a-wezhioù. Embannet e oa al levrennoù diwezhañ dindan renerezh Frañsez Falc'hun.
Kontañ a reer e reas an enklaskoù war varc'h-houarn.

## Levrlennadur
### An Atlas

* Atlas linguistique de la Basse-Bretagne , Plihon-Hommay Rennes Paris :
** Levrenn 1, 1924
** Levrenn 2, 1927
** Levrenn 3, 1937
** Levrenn 4, 1943
** Levrenn 5, 1953
** Levrenn 6, 1963
Adembannet e voe an ALBB gant ar gelaouenn STUDI, e CRDP Roazhon er bloavezhioù 1980.

### Oberennoù all

* Le verbe breton.

## Pennadoù kar

* Atlas linguistique de la Basse-Bretagne
# Atlas linguistique de la Basse-Bretagne

An Atlas linguistique de la Basse-Bretagne ("Atlas yezhoniel Breizh-Izel"; anavet ivez evel an ALBB) zo un dastumad kartennoù savet gant ar c'helenner skol-veur Pêr ar Rouz diwar an enklaskoù renet gantañ etre 1911 ha 1920, e 77 lec'h eus Breizh-Izel. Mont a ra 6 levrenn ha 600 kartenn d'ober an oberenn-mañ. Pep kartenn a ro troidigezhioù ur ger gallek hag an distagadur anezho, ha hini an deveradoù a-wezhioù. Embannet e oa al levrennoù diwezhañ dindan renerezh Frañsez Falc'hun.

## Tud

Kontañ a reer e reas an enklaskoù war varc'h-houarn. An dud aterset a veze dibabet gant skoazell skolaer ar gumun a ranke kavout:
* un den ouzhpenn 30 vloaz,
* ganet er gumun, hag e dud eveltañ ivez
* bet o chom eno a-hed e vuhez (da virout ouzh "gwall" levezonoù)
* a gomzfe brezhoneg bemdez hag a oufe galleg ivez
* na oufe na lenn na skrivañ brezhoneg (da virout ouzh "gwall" levezonoù adarre).

## Dielfennañ

Dielfennet e vo an oberenn-mañ goude gant Kenneth Jackson, Frañsez Falc'hun, ha re all.

## Embannadurioù

* Atlas linguistique de la Basse-Bretagne , Plihon-Hommay Rennes Paris :
** Levrenn 1, 1924
** Levrenn 2, 1927
** Levrenn 3, 1937
** Levrenn 4, 1943
** Levrenn 5, 1953
** Levrenn 6, 1963
Adembannet e voe an ALBB gant ar gelaouenn STUDI, e CRDP Roazhon er bloavezhioù 1980.

## Atlas linguistique nevez

Un ALBB all (Nouvel Atlas linguistique de la Basse-Bretagne) zo bet savet gant Jean Le Dû, hag embannet e 2001.
# Lannevern e kañv ha danevelloù all

Lannevern e kañv ha danevelloù all zo titl ul levr bet embannet gant Al Liamm e 1980, ennañ trizek danevell savet gant ar skrivagner tregeriat Jakez Konan.
Rannet eo al levr etre div lodenn, seizh danevell o c'hoarvezout e Breizh e-barzh an eil ha c'hwec'h danevell all o c'hoarvezout e Kanada en eben :

#### Breizh

* Lannevern e kañv, Gwalarn, niverenn 133, C'hwevrer 1941
* Tro-noz va niz, Arvor, 21 a viz Gwengolo 1941
* An den-meur, Al Liamm, niverenn 43, Meurzh-Ebrel 1954
* Noblañs, Al Liamm, niverenn 107, Du-Kerzu 1964
* Ur beurevezh kaer a viz Ebrel, Al Liamm, niverenn 143, Du-Kerzu 1970
* Unan na gollas ket e benn, Arvor, 14 Gwengolo 1941
* Bouchig, gavr Elived ar C'hwitorell, Arvor, 19 a viz Gouere 1942

#### Kanada

* An hini kozh, Al Liamm, niverenn 70, Gwengolo-Here 1958
* Ar c’hi, Al Liamm, niverenn 74, Mae-Mezheven 1959
* Diwezh-sizhun, Al Liamm, niverenn 64, Gwengolo-Here 1957
* Noz ar Pellgent, Al Liamm, niverenn 65, Du-Kerzu 1957
* An tremeniad
* O vonet da Lenn-ar-C'hlujiri
# C'hoariva brezhonek (levr)

C'hoariva brezhonek zo anv ul levr embannet gant Skridoù Breizh e Brest e 1944, ennañ pemp pezh-c'hoari berr :
* An div zremm gant Langleiz;
* E-tal ar Poull, gant Yann-Vari Perrot, a zo bet c'hoariet gant Strollad ar Vro Bagan;
* An Dakenn dour, gant Jarl Priel, embannet daou vloaz a-raok, e 1942, er gelaouenn SAV ;
* Fostus an Doktor Daonet, gant Roparz Hemon (hervez pezh-c'hoari Christopher Marlowe);
* Torfed ar frer Juniper, gant Herri Ghéon, troet gant Jakez Riou.
Moulet e oa bet al levr e Sant-Brieg gant Les Presses Bretonnes.
# Ur marc'hadour a Vontroulez

Ur marc'hadour a Vontroulez zo titl un danevell hir (ur bajennad ha kant) gant Jakez Konan bet embannet gant Al Liamm e dibenn 1981.
Er rakskrid anezhi e kemenn an aozer d'e lennerien ez eo bet savet diwar un darvoud c'hoarvezet en triwec'hvet kantved. En abeg da c'heriennoù ha troioù-lavar eus Bro-Dreger a ra Jakez Konan ganto alies e kaver ur roll-gerioù e dibenn an oberenn.

## An danevell

An ugent a viz Here emaomp hag emañ Garan Dreveur gant e hent, war e varc'h, tostik-tost ouzh Sant-Ke-Perroz. Ur stal emañ o telc'her e Montroulez gant e dad ha mont a ra da di-stern Koneri ar Merer da welet ha prest eo al lien-lin en devoa gourc'hemennet digant ar gwiader. Eno e ra ar paotr a bemp bloaz warn-ugent anaoudegezh gant div blac'h yaouank, an dimezell Gwenn ar Madeg a Dremelven hag he servijourez Yona ar Floc'h. Ne oar ket ar marc'hadour yaouank c'hoazh ec'h en em gavo e kastell Tremelven a-benn nebeut, goude bezañ bet taget gant daou laer war hent Lannuon...
# Ça ira (Maupassant)

Ça ira zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1885.

## Istor

Kentañ ma voe embannet a voe e Gil Blas d'an 10 a viz Du 1885.
Goude e voe adembannet en dastumad Monsieur Parent en 1885 e ti an embanner Paul Ollendorff. E 1979 e voe adembannet en eil levrenn Contes et Nouvelles, e Bibliothèque de la Pléiade an ti-embann Gallimard. E 1988 e voe adembannet gant Folio classique, e ti Gallimard.

## An danevell

En ur gêr vihan, emañ an daneveller o klask ur stal-vutun. Pa gav unan ec'h anavez ar berc'hennez, ça ira, a veze gantañ o roeñvat e Chatou.

## Lenn ar skrid orin

* Skrid an danevell e pajenn gentañ Gil Blas e 1885.
* Skrid an danevell e Wikisource, diwar embannadur Paul Ollendorff.

## Notennoù

* ↑ Maupassant, Contes et Nouvelles, II, Notice de Louis Forestier (pp. 1509-1510), Éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1979
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# 22 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1823 : Ferenc Kölcsey a sav kan broadel Hungaria.
* 1924 : Ramsay MacDonald, eus Strollad al Labour a zeu da vezañ Kentañ Ministr ar Rouantelezh Unanet.
* 1946 : en Iran ez eo embannet republik dizalc'h Mahabad gant ar Gurded.
* 1963 : sinet un emglev kenlabour etre Frañs hag Alamagn.

## Ganedigezhioù

| Francis Bacon | Lord Byron |
* 1561 : Francis Bacon, skrivagner saoz.
* 1788 : Lord Byron, barzh saoz.
* 1849 : August Strindberg, skrivagner svedek.
* 1889 : Henri Pélissier, reder war varc'h-houarn gall.
* 1909 : U Thant, 3$^e$ sekretour meur Aozadur ar Broadoù Unanet.
* 1911 : Bruno Kreisky, kañseller Aostria.
* 1940 : John Hurt, aktour saoz.
* 1983 : Étienne Bacrot, mestrc'hoarier echedoù gall.

## Marvioù

* Lyndon Johnson
* 1901 : Victoria, rouanez ar Rouantelezh-Unanet.
* 1909 : Emil Erlenmeyer, kimiour alaman.
* 1973 : Lyndon Johnson, 36vet prezidant Stadoù Unanet Amerika (SUA) (adalek 1963 betek 1969).
* 1992 : John Davis Skilton Jr., mirour mirdi hag ofiser stadunanat (Monuments Men).
* 1993 : Abe Kobo, skrivagner japanek.
* 2004 : Ticky Holgado, aktour gall.

## Lidoù

* Iliz katolik roman :
** sant Visant, paeron ar winierien;
** sant Solen, eskob Chartres († 508).
* E Breizh :
** sant Dozhwal, abad (VIIvet kantved).
# Faltazi an amzerioù kent

Faltazi an amzerioù kent zo un dastumad kontadennadoù dastumet e Bro-Dreger gant an Aotrou Marsel Klerg.
Embannet e oa bet al levr e 1999, gant Mouladurioù Hor Yezh, savet ar rakskrid anezhañ gant Pêr Denez.
Unnek kontadenn a ya d'ober al levr :
* Al Louarn gwenn, Al Liamm, niverenn 28, Gwengolo-Here 1951
* Kaoz an Tort bihan, Al Liamm, niverenn 34, Gwengolo-Here 1952
* An Toull kurius hag ar C'horf hep Ene, Al Liamm, niverenn 47, Du-Kerzu 1954
* Istor Bilj, L'Echo de Lannion, Ebrel-Gwengolo 1955
* Mab-bihan an Intañvez, L'Echo de Lannion, Gwengolo-Kerzu 1955
* Kaerañ Soez, L'Echo de Lannion, Kerzu 1955-Meurzh 1956 ha Barr heol war Feiz ha Breizh, niverenn 15, Mezheven 1958
* Ar Breur hag ar C'hoar, Al Liamm, niverenn 55, Meurzh-Ebrel 1956
* Ar Bennhêrez sot, L'Echo de Lannion, Meurzh-Mezheven 1956
* Biskoazh kemend-all, L'Echo de Lannion, miz Gouere 1956
* Paotr e Vazh Houarn, L'Echo de Lannion, Eost-Gwengolo 1956
* Ar Roue hag e dri Mab, L'Echo de Lannion, Here-Kerzu 1956
A-raok ar c'hontadennoù-mañ e kaver ur pennad-skrid - Konterien Bro-Dreger (eñvorennoù diaoz) an titl anezhañ - hag a oa bet embannet e-barzh niverenn 8 ar gelaouenn Barr heol war Feiz ha Breizh e miz Gwengolo 1956.
# Brezel ar Rigadell

Brezel ar Rigadell zo ur romant polis gant Goulc'han Kervella bet embannet gant Al Liamm e 1994.

## Ar romant

Traoù ken iskis ha spontus a c'hoarvez e Plougadvan, ur gumun vihan lec'hiet war aod Bro-Leon : damzistrujet eo an ostaleri Trouz-an-Avel gant un tan-gwall kroget enni ha kavet eo beuzet daou vartolod yaouank aet da vezhina gant o bag Rouanez ar Mor. Hep kaozeal eus ar sachoù-blev a sav etre ar besketaerien, ar vezhinaerien hag an ti-kêr a glask degas fred er vro gant...ar sevel rigadell. Fiziet eo an enklask e Sezni Gwegen.
# Kib Charles Drago

Aozet e veze Kib Charles Drago gant Kevre mell-droad a-vicher evit ar skipailhoù a-vicher a veze skubet a-raok kardgourfennoù Kib vell-droad Bro-C'hall, o reiñ tro dezhe da genstrivañ evit un trofe all.
Dalc'het e voe bep bloaz etre 1953 ha 1965.

## Loreadeg

| Dalc'h | Trec'her | Gourfennad | Skor | Lec'h ar gourfenn |
| 1953 | FK Sochaux-Montbéliard | Toloza FK | 3-3 (dre dennadenn d' ar sord) | Stade des Bruyères, Rouan |
| 1954 | Stad Reims | Lille OSK | 6-3 | Sportva ar Briñsed, Pariz |
| 1955 | KS Saint-Étienne | UA Sedan-Torcy | 2-0 | Sportva ar Briñsed, Pariz |
| 1956 | Nimes Olimpek | Lille OSK | 3-1 | Sportva ar Briñsed, Pariz |
| 1957 | Olimpek Marselha | RK Lens | 3-1 | Sportva ar Briñsed, Pariz |
| 1958 | KS Saint-Étienne | OJK Nisa | 2-1 | Stade de la Prairie, Alès |
| 1959 | RK Lens | US Valenciennes-Anzin | 3-2 | Sportva ar Briñsed Pariz |
| 1960 | RK Lens | SK Toulon | 3-2 | Stad Robert-Diochon, Rouan |
| 1961 | KS Monako | RK Straßburg | 2-1 | Sportva ar Briñsed, Pariz |
| 1962 | RK Franche-Comté Besançon | An Havr-Nevez AK | 1-0 | Tachenn ar Sportoù, Lemojez |
| 1963 | FK Sochaux-Montbéliard | UA Sedan-Torcy | 5-2 | Stad Auguste-Bonal, Montbéliard |
| 1964 | FK Sochaux-Montbéliard | US Forbach | 4-0 | Stad Auguste-Bonal, Montbéliard |
| 1965 | RK Lens | Jirondined Bourdel | 4-0 | Stad Félix-Bollaert, Lens |

## Bilañs evit pep kleub

| | Kleub | Titl | Gourfennoù kollet | Titl diwezhañ |
| 1 | RK Lens | 3 | 1 | 1965 |
| 2 | FK Sochaux-Montbéliard | 3 | 0 | 1964 |
| 3 | KS Saint-Étienne | 2 | 0 | 1958 |
| 4 | KS Monako | 1 | 0 | 1961 |
| - | Olimpek Marselha | 1 | 0 | 1957 |
| - | Stad Reims | 1 | 0 | 1954 |
| - | Nimes Olimpek | 1 | 0 | 1956 |
| - | RK Franche-Comté Besançon | 1 | 0 | 1962 |
| 9 | Lille OSK | 0 | 2 | - |
| - | UA Sedan-Torcy | 0 | 2 | - |
| 11 | Toloza FK | 0 | 1 | - |
| - | OJK Nisa | 0 | 1 | - |
| - | US Valenciennes-Anzin | 0 | 1 | - |
| - | SK Toulon | 0 | 1 | - |
| - | An Havr-Nevez AK | 0 | 1 | - |
| - | US Forbach | 0 | 1 | - |
| - | Jirondined Bourdel | 0 | 1 | - |
| - | RK Straßburg | 0 | 1 | - |
# Joseph Turmel

Joseph Turmel (1859-1943) a oa ur beleg breizhat.

## E vuhez

Ganet e oa d’an 13 a viz Kerzu 1859 e Roazhon. Ober a reas e studioù e kloerdioù Roazhon hag Añje. Beleget e 1882 e oa bet anvet da gelenner e Kloerdi Bras Roazhon e-lec’h ma oa en em ouestlet d’ar skiantoù relijiel. Ken abred ha 1886 e oa graet e soñj ne oa ket an dogmoù kelennet gant an Iliz da vezañ kemeret da wir bater, ma c’haller lâret. Dre ma veze santet anatoc’h-anatañ e gredennoù dre e zoare kelenn e oa bet kastizet e 1892 ha peogwir e oa deuet d’ar gêr ne oa ket bet argaset. Graet e oa bet dezhañ ober war-dro aluzendi leanezed. Padal, kendalc’het en devoa gant e labourioù en ur ober gant anvioù-pluenn Louis Coulange, André Dulac, Henri Delafosse, hag all.
E-pad 30 vloaz he devoa klasket an Iliz piv an diaoul a veze kuzhet a-dreñv d’an tudennoù-se. Ha kerkent diskoachet, kerkent skoet : e miz Genver 1930 e oa bet berzet ar beleg hag, e miz Here, an eskumunugenn veur en devoe da c’houzañv digant Roma ouzh e lakaat e-maez an Iliz evel beleg kement hag evel feizad.
Kement-se ne viras ket outañ a echuiñ e bennoberenn Istor an Dogmoù e 6 levrenn, embannet etre 1931 ha 1936.
Deuet e oa Victor Droinneau, prezidant ar Soñjal Dizalc’h e Roazhon d’e gaout. Ken entanet e oa bet Joseph Turmel gant an emwel-se ma oa bet lakaet e anv d’an 2 a viz Gouere 1935. Embannadurioù ar Soñj Dizalc’h, Embanner André Lorulot, e Herblay (Val-d'Oise), o devoa graet war-dro an oberennoù amañ dindan :
* Comment j'ai donné congé aux Dogmes (1935),
* La Bible expliquée (1936),
* Jésus : I, sa vie terrestre/II, sa seconde vie (1936),
* Réfutation du cathéchisme (1937),
* Jésus : III, sa divination (1937),
* Les Religions (1938),
* Le Suaire de Turin. Une Courte histoire du faux suaire de Cadouin (1938),
* Comment l'Eglise Romaine m'a donné congé (1939),
* Dieu (1940).
Aet e oa bet da Anaon en e di dister e Roazhon d’ar 5 a viz C'hwevrer 1943 ha doujet e oa bet d’e destamant dre ma voe engravet ouzh e vez : "Beleg, istorour an dogmoù".
# Youenn Kervalan

Youenn Kervalan eo anv-pluenn Ronan an Henaff (pe Ronan an Henañ), ur skrivagner brezhoneg eus Lokorn.

## Romantoù

Ur romant Dremmoù Arrasate zo bet embannet e 2009 gant embannadurioù Al Lanv : ur Vreizhadez yaouank eus Lokorn a zibab pellaat diouzh he bro. E Bourdel e ra ar studierez anaoudegezh gant ur studier euskarat... Padal ur romant politikel eo Dremmoù Arrasate kentoc'h eget ur romant karantez, un digarez da lakaat ar gaoz war c'houlennoù o sevel e-touez stourmerien Bro-Euskadi : dizalc'hidigezh pe emrenerezh, stourm armet kuzh pe stourm politikel digor ? An istor karantez a gas da brederiañ war un dro diwar-benn peseurt tu e c'hellfe mont ur stourm Breton.
Liammoù Breizh-Euskal Herria a zo danvez boutin a-walc'h e lennegezh Breizh. War ar memes danvez dre vras, ez eus bet embannet ur romant e galleg gant Pierre-Emmanuel Marais : Ne m'appelle pas Lola (emb. Yoran Embanner 2009).
Deuet eo e eil romant er-maez e 2013, e ti Al Lanv adarre : Ar Waremm Vras (316 pajenn). Savet eo al levr en-dro da vuhez Gaid Bozeg, labourerez-douar e tiegezh ar Waremm Vras, e parrez Plogoneg : penaos e oa bet heskinet e skol ar seurezed en abeg d'ar brezhoneg, penaos he doa bevet ul lazhadeg ha palforsadeg spontus kaset da benn er Waremm Vras gant ur skouadron soudarded alaman e 1943, chomet-hi mut war-lerc'h ar gwall daol-se, ha penaos a-benn ar fin e teu skleurenn an esper en-dro pa c'hoarvez dezhi klevout bugaligoù eus skol Diwan o vont e brezhoneg gant ar varc'hadourez madigoù. An danevell-vuhez a ro tro d'ar skrivagner da livañ gant hiraezh an diskar eus al labour-douar a wechall, eus ar sevenadurezh hag ar yezh a yae da heul. "Petra an diaoul a oa c'hoarvezet er vro-mañ evit d'an dud nac'hañ an hêrezh-se, cheñch yezh ha mont da heul ar c'hiz, gallegañ evel tud-kêr ?" (p. 240).
Nevez a-walc'h el lennegezh vrezhonek eo an doare da zisklêriañ euzhennoù an arme nazi (a-hervez, diwar eñvorennoù chomet bev er c'horn-bro) ha da veuliñ taolioù kaer ar Rezistanted.

## Skridoù

* Dremmoù Arrasate, Embannadurioù al Lanv, 2009, (ISBN 978-2-916735-08-4), romant
* Ar Waremm Vras, Embannadurioù al Lanv, 2013, (ISBN 978-2-916745-14-5), romant
Youenn Kervalan en deus embannet traoù evit ar yaouankiz ivez:
* Burzhud Koad an Dug (An Here, 1987),
* Telo, Poullig ar Stered (An Here, 1999).
Kontadennoù skrivet gantañ a oa bet troet pe en oksitaneg (Lo Nadal dels chòts, Institut d'estudis occitans, 1987) pe e korseg (U miraculu di Natalé, Scola corsa, 1987).
Barzhonegoù a zeu gantañ ouzhpenn (peurvuiañ er gelaouenn Al Lanv).