OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sizun

Sizun :
| Porzh-bered Sizun. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Sizun |
| Bro istorel | Bro-Leon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Montroulez |
| Kanton | Sizun (betek 2015) Landivizio (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29277 |
| Kod post | 29450 |
| Maer Amzer gefridi | Catherine Le Roux 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | KK Bro Landivizio |
| Bro velestradurel | Bro Montroulez |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 304 ann. (2020) |
| Stankter | 40 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 24′ Norzh 4° 05′ Kornôg / 48.4, -4.08 |
| Uhelderioù | bihanañ 61 m — brasañ 384 m |
| Gorread | 58,14 km² |
| Sizun ||
| kemmañ |
Sizun zo ur gumun e Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Elorn emañ Sizun.
* Emañ eien Richer Zaoulaz er gumun.

## Brezhoneg

* E distro-skol 2024 e oa 81 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (30,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Ardamezioù

* En argant e seizh brizhenn erminig en sabel, 3, 3, 1 ; e vevenn geotet karget he gourem gant eizh bezantenn en aour.
* Ger-ardamez: Sizun, sklaerder Menez Are
* Soñj: Yann & Mone Nicolas
* Diviz-kêr: 12 a viz Gouhere 1984

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Floc'h, ar person, ha daou gure, Chapalain ha Tabou ; graet e voe al le gant Paugam, kure, hag Yves Le Gall, bet kure.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 134 gwaz ag ar gumun, eleze 3,80% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas 24 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 19 a viz Even 1940 e tegouezhas al lu alaman e Sizun.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 7 a viz Gwengolo 1947 e Rạch Giá e Kochinsina e Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An tour-iliz
* Ar porzh-bered
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost$^,$.

## Emdroadur ar boblañs
### abaoe 1962

Niver a annezidi

### 1793-2020
## Sant-Kadoù
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* 45 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Monumant ar re varv
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost. Savet e voe e 1920.

## Tud
### Tud bet ganet eno

* 1885 : Yann ar Gall, barzh ha skrivagner brezhonek.
* 1922 : Chanig ar Gall.

### Tud liammet ouzh ar gumun

* Louis Pape (†2014), istorour, a zo beziet eno.

## Liammoù diavaez

* (br) Sizun war lec'hienn Geobreizh
* (br) (fr) Lec'hienn Div Yezh Sizun

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Ofis Publik Ar Brezhoneg
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45
* 1 2 {{fr} Memorial Genweb
* ↑ (fr) Le Télégramme, 16 a viz Even 2010
* ↑ (fr) Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Cassini-EHESS hag EBSSA
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Université de Lille
# An Heizeg

An Heizeg :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Orjerr |
| Anv gallek (ofisiel) | Orgères |
| Bro istorel | Bro-Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Roazhon |
| Kanton | Bruz |
| Kod kumun | 35208 |
| Kod post | 35230 |
| Maer Amzer gefridi | Yannick Cochaud 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Roazhon Meurgêr |
| Bro velestradurel | Bro Roazhon |
| Lec'hienn Web | www.orgeres.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 5 341 ann. (2020) |
| Stankter | 327 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 59′ 56″ Norzh 1° 40′ 06″ Kornôg / 47.99880920, -1.66823375 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 60 m bihanañ 26 m — brasañ 111 m |
| Gorread | 16,33 km² |
| An Heizeg ||
| kemmañ |
An Heizeg (Orgères e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Bruz e departamant Il-ha-Gwilen.

## Anv

* Erwan Vallerie ː Orgiariae, 1148

## Ardamezioù

N'ez eus ket evit ar poent

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 49 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,69% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 8 a viz Gouhere 1951 e Cantho
e Kochinsina er Viêtnam.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 20 a viz Gwengolo 1958 e Tizi N’Sebt e Thiers (departamant Kabilia Veur.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

Niver a annezidi

## Melestradurezh

* An ti-kêr.
Roll ar maerioù :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2001 | → bremañ | Daniel Dein | Kleiz diseurt | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Brezhoneg

* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 52 skoliad (8,2 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

| d'Argentré aotrounez al lec'h | en argant e groaz pavek en glazur |
| d'Auvergne, aotrounez Châtenay | en sabel e groaz en argant, ur penn bleiz diframmet ivez en argant ouzh pep konk |
| le Bigot du Noyer | en argant, e leon kudennek en gul |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec'hienn ofisiel ar gumun
* (br) An Heizeg war Geobreizh

## Levrlennadur

* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr) Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ Kelenn
* ↑ Pol Potier de Courcy
# Alamaneg ar Vennonited

Ur yezh c'hermanek eus skourr ar germanek izel eo alamaneg ar Vennonited (Plautdietsch) komzet gant ar Vennonited (e saozneg : Mennonites).
Hiziv e vez komzet ar yezh e Paraguay, Mec'hiko, Ukraina, Alamagn, Kanada (dreist-holl e Manitoba ha Saskatchewan), Brazil, Belize hag ar Stadoù Unanet.
A orin izelvroad eo ar Vennonited daoust ha ma'z eo alamanek ar yezh a vez komzet gante, bet desket gante pa vezent o klask repu er XVIvet kantved, o vont kuit en XVIIIvet kantved betek en em staliañ en Ukraina hag e Rusia dreist-holl. Meur a Vennonit a veajas betek Norzhamerika ivez, oc'h en em staliañ dreist-holl e Kanada ha Stadoù-Unanet Amerika ha lod all a arruas ivez e Su Amerika, dreist-holl e Paraguay ha Mec'hiko hag eno e oa bet levezonet o alamaneg gant ar spagnoleg.
Daou vloc'had rannyezhel pennañ zo :
* Rannyezh an drevadennerion nevez
* Rannyezh an drevadennerion gozh
O vont da get emañ ar yezh e-touez ar re yaouank a orin rusek o chom e Norzhamerika dreist-holl .

## Gwelet ivez

* Yezhoù germanek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Mignoned ar plautdietsch
* Geriadur ha yezhadur
# Saint-Martin-des-Besaces

Saint-Martin-des-Besaces :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Vire |
| Kanton | Condé-sur-Noireau |
| Kod kumun | 14629 |
| Kod post | 14350 |
| Maer Amzer gefridi | Colette Lesouef 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Bény-Bocage |
| Lec'hienn web | http://stmb.monsite-orange.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 115 m — brasañ 308 m |
| Gorread | 22,03 km² |
| kemmañ |
Saint-Martin-des-Besaces, gwezhall Saint-Martin-de-la-Besace a oa ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. Bodet e voe gant 19 kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Souleuvre-en-Bocage.

## Douaroniezh

* Emañ eienenn ar stêr Drôme e Saint-Martin-des-Besaces.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* Emgann Normandi, 1944: daou zen nann-soudard a varvas e Saint-Martin abalamour d'ar brezel e miz Gouere, lazhet e voent o-daou gant bombezadegoù$^,$.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hoc'hu.
* An iliz.
* Ar c'hoc'hu.
* Iliz katolik Sant Varzhin, XVIII$^{vet}$ kantved.

## Melestradurezh

* An ti-kêr.
Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| Meurzh 2001 | Kerzu 2015 | Colette Lesouef | digostezenn |
| ? | Meurzh 2001 | André Lecorbeiller | digostezenn |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Arcisse de Caumont, Statistique monumentale du Calvados, Arrondissements de Vire et de Bayeux, Embannadurioù Hardel, Caen, 1857, Levrenn 3.
* ↑ (fr)Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 4 Kerzu 2015
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)EBSSA
# Vaux-sur-Aure

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Vaux-sur-Aure |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Vaux-sur-Aure e Kanton Ryes hag en Arondisamant Bayeux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Bessin |
| Arondisamant | Bayeux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Bayeux Intercom |
| Kanton | Ryes |
| Kod INSEE | 14732 |
| Kod post | 14400 |
| Maer | Benoît Desmoulins |
| Amzer-gefridi | 2008-2026 |
| Gorread | 7,6 km² |
| Led | 49° 18' 11" Norzh |
| Hed | 00° 42' 03" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 19 m |
| Uhelder brasañ | 58 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 316 (2008) |
| Stankter | 42 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Vaux-sur-Aure zo ur gumun e Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

## Douaroniezh

* An Aure e Vaux.
* War lez ar stêr Aure emañ Vaux.

## Armerzh

* Ur wiz.
* Moc'h.
* Savet e vez moc'h er gumun.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* E 1829 e voe staget kumun Argouges-sur-Aure (25 annezad e 1821) ouzh Vaux-sur-Aure (325 annezad e 1821)$^,$.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Nav gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,08% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil brezel-bed

* Lakaet e voe daou Rezistant eus ar gumun d'ar marv, unan gant ar Wehrmacht e 1942, egile gant ar Gestapo e 1944.
* 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard e Vaux abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* "La Ferrière".
* "La Haizerie".
* "Argouges".
* Ar c'houldri.
* "Beauvais".
* Kastelloù "La Ferrière" ha "La Haizerie".
* Maner "Argouges" hag e gouldri.
* Maner "Beauvais".
* Iliz Sant Albin.
* Ar blakenn.
* Dismantroù iliz Sant Pêr.
* Iliz katolik Sant Albin.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1944) en iliz Sant Albin.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.
* Iliz katolik Sant Pêr en Argouges, dismantret.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Cassini-Ehess, Fichenn kumun Vaux-sur-Aure
* ↑ (fr) Cassini-Ehess, Fichenn Argouges-sur-Aure
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Skeudennoù - Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Skeudennoù - Clochers de France
# Kreñvlec'h Douaumont

Kreñvlec'h Douaumont (galleg: Fort de Douaumont) e oa ar c'hreñvlec'h brasañ hag uhelañ e-touez an 19 savadur difenn bet savet evit gwareziñ kêr Verdun e Bro-C'hall, abaoe ar bloavezhioù 1890. E 1915, pennoù-uhel al lu gall o devoa raksoñjet ne vije ket tu gant ar c'hreñvlec'h-se e Verdun da zerc'hel mat e-tal kanolioù alaman 420 mm Gamma-Gerät. Ar c'hanolioù dreist ponner-se a oa deuet a-benn aes da flastrañ kreñvlec'hioù Belgia e-kerzh miz Eost 1914. Kreñvlec'h Douaumont hag ar c'hreñvlec'hioù all eus Verdun a oa bet gwelet evel diamzeret ha dizarmet evit un darn. E 1915 e oant tost dizifenn. D'ar 25 a viz C'hwevrer 1916, Kreñvlec'h Douaumont a oa bet aloubet hep stourm gant ur bagadig soudarded alaman savet gant 19 ofiser ha 79 soudard nemetken. Ar re-se, a oa deuet-tre dre ur prenestr digor er ribin. Kouezhadenn drumm Kreñvlec'h Douaumont, tri devezh goude ma vije kroget Emgann Verdun, en doa sabatuet al Lu gall. Goude-se e oa bet kendalc'het gant an daou du engouestlet en emgann da glask tapout ar C'hreñvlec'h digant al lu all. Douaumont a oa bet adkemeret da vat gant teir divizion droadegiezh eus an Eil lu, e-kerzh Kentañ Argadenn Emgann Verdun d'ar 24 a viz Here 1916. An darvoud-se e oa bet al lodenn ziwezhañ eus an emgann hag a oa padet 9 miz gant kolloù uhel spontus evit an daou du.
# Karnel Douaumont

Karnel Douaumont zo ur lec'h-koun en eñvor d'ar soudarded c'hall pe alaman marvet e 1916 e-kerzh Emgann Verdun. Lec'hiet eo e kumun Douaumont-Vaux, un nebeud kilometroù diouzh Verdun, e departamant ar Meuse er rannvro Grand Est.
# Trouville-sur-Mer

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Trouville-sur-Mer |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Trouville-sur-Mer en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Auge |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Cœur Côte Fleurie |
| Kanton | Pennlec'h Kanton Trouville-sur-Mer |
| Kod INSEE | 14715 |
| Kod post | 14360 |
| Maer | Sylvie de Gaetano (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,79 km² |
| Led | 49° 22' 06" Norzh |
| Hed | 00° 04' 57" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 5 m |
| Uhelder brasañ | 148 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 4 864 (2008) |
| Stankter | 716 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | Trouville |
Trouville-sur-Mer zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Trouville-sur-Mer eo.

## Douaroniezh

* An draezhenn hag an aod.
* An draezhenn hag ar palaz.
* War lez Mor Breizh, e genoù an Touques emañ Trouville.

## Livadurioù

* Hôtel des Roches Noires, Trouville (Claude Monet, 1890)
* Sur les planches de Trouville (Claude Monet)
* Laveuses au bord de la Touques (Eugène Boudin)
* Trouville, scène de plage (Eugène Boudin)

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* 1944-1945: mervel a reas 34 den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Trouville.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Trouville Communal Cemetery
| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 4 |
| Hollad | 4 |
Daou anezhe a varvas e miz Here 1917 e-pad ar Brezel-bed kentañ. An daou all varvas e-pad an Eil brezel-bed, unan e miz Mae 1940 hag an hini all e miz Eost 1944 e-doug Emgann Normandi.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (en)In Memories
# Smith & Wesson Model 3

Ar Smith & Wesson Model 3 zo ur revolver un-ober 6 tenn produet adalek 1870 gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson.

## Istor

Smith & Wesson a savas ar Model 3 e 1870 evit gounit marc'had armoù-dorn an arme stadunanat. Ur revolver dezhañ ur c'hanol da wintañ e oa, kambret da gentañ e .44 American. Pa veze digoret e strinke an douilhezoù o-unan er-maez eus an daboulin, ar pezh a lakae an adkargañ da vont buanoc'h. Dibabet e voe gant an arme e 1870. Dont a reas da vezañ poblek-tre er Stadoù-Unanet, e-lec'h ma reas kevezerezh d'ar revolver Colt Single Action Army er bloavezhioù 1870 ha 1880. Ur stumm kambret e .45 Schofield a voe savet e 1875 evit an US Cavalry. Implijet e voe kalzik er brezelioù a-enep an Amerindianed.

### Stummoù all

Ur bloaz war-lerc'h e voe prenet miliadoù a skouerennoù eus ar Model 3 gant Alexander Gorloff, kannad Impalaeriezh Rusia er Stadoù-Unanet, evit arme e vro. Kambret e oant e .44 Russian, ur c'halibr ijinet a ratozh-kaer. Meur a adstumm all a voe savet gant Smith & Wesson, en o zouez ar Single Action New Model (etre 1878 ha 1908) hag ar Single Action Target (etre 1887 ha 1910), kambret er c'halibroù .44-40 Winchester, .32 S&W pe reoù all. Kalz broioù a implijas ar Model 3 evit o arme (evel Italia, Spagn pe Roumania). Kopiet e voe kalz an arm en armeurioù european, dindan aotre pe get, gant Breizh-Veur pe e atalieroù Liège da skouer.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Mc NAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 62
* 1 2 (en) Tuolumne Lawman, Smith & Wesson's #3, Colt's Biggest Rival in the Old West (lennet d'ar 24/08/2024)
* ↑ Etre 20.000 ha 131.000 hervez ar mamennoù.
* ↑ (en) WAHL Paul, Gun trader's guide, Thirteenth Edition, Stoeger, p. 113
# .22 Short

An .22 Short, anvet a-wechoù .22 kurz, .22 Corto pe .22 Court hervez ar broioù, zo ur munision armoù-tan hiniennel skoet war e dro, ijinet er bloavezhioù 1850 gant Horace Smith ha Daniel B. Wesson.

## Deskrivadur

E 1845 e krouas an armeurer gall Louis-Nicolas Flobert ur gartouchenn verr hep poultr anvet 6 mm Flobert. Kaset e veze he bannadell gant nerzh tarzhadenn an emors nemetken. E 1851 e kinnigas Flobert e ijinadenn en un diskouezadeg e Londrez, e-lec'h ma voe merzhet gant ar Stadunaniz Horace Smith ha Daniel Wesson. Ar bistolenn Smith & Wesson kentañ produet e 1857 gant an daou Amerikan a oa kambret evit ur stumm deveret eus ar 6 mm Flobert, dezhañ un douilhez hiroc'h hag ur boled ponneroc'h (29 greunenn). Anvet e voe .22 Short. Ar gartouchenn vetal kentañ e oa e istor ar Stadoù-Unanet. Tad eo d'ar c'hartouchennoù .22 Long (1871), .22 Extra Long (1880) ha d'an .22 Long Rifle (1887), ar munision gwerzhetañ er bed hiziv an deiz c'hoazh.

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
* ↑ (en) HAWKS Chuck, The .22 Short, .22 Long and .22 Long Rifle (lennet d'an 18/05/2024)
# Raktres Manhattan

Raktres Manhattan eo anv kod ar raktres enklask renet e-pad an Eil Brezel-bed, a roas o zu d'ar Stadoù-Unanet, sikouret gant ar Rouantelezh-Unanet, Kanada ha klaskerien eus Europa, da sevel ar c'hentañ bombezenn A eus an istor e 1945.
Dindan renerezh ar fizikour Robert Oppenheimer hag ar jeneral Leslie Groves e oa roet lañs d'ar raktres e 1942 e kuzh, da-heul ul lizher a-berzh Leó Szilárd d'an 2 a viz Eost 1939, kensinet gant Albert Einstein, d'ar prezidant Roosevelt a lavare e oa marteze an Trede Reich o labourat war ur raktres kevatal. E gwirionez, strivoù ar glaskerien alaman war an dachenn-se ne oant ket bras.
Ar Raktres Manhattan a welas ijinadenn, produadur ha tarzh teir bombezenn atomek. An hini gentañ, ur vombezenn dre blutoniom (badezet « Gadget », ha « Trinity » e oa anv kod ar c'hentañ taol esae atomek en istor), a oa bet amprouet d'ar 16 a viz Gouere 1945 er gouelec'h e-kichen Alamogordo e stad Mec'hiko Nevez. An div war-lerc'h, unan dre uraniom hag eben dre blutoniom a oa bet badezet Little Boy (Paotr Bihan e brezhoneg) ha Fat Man (Den Tev e brezhoneg), a oa taolet war ar c'hêrioù eus Bro-Japan : Hiroshima d'ar 6 a viz Eost 1945 ha Nagasaki d'an 9 da-heul.
E 1945, e oa muioc'h evit 130 000 den o labourat evit ar raktres. Koustañ a reas daou viliard a zollarioù stadunanat en holl.

## Notennoù

* ↑ E Los Alamos National Laboratory (LANL) renet gant ar fizikour Robert Oppenheimer, e kaver ur skipailh mat a fizikourien. En o zouez pevar friz Nobel Fizik : Niels Bohr, James Chadwick, Enrico Fermi hag Isidor Isaac Rabi.
* ↑ Lizher Einstein d'ar prezidant Roosevelt

### Liammoù diavaez

* Les ingénieurs oubliés de la bombe, kimikourien a oa o labourat evit Du Pont de Nemours
* Un teuliad diwar-benn ar raktres Manhattan
# Robert Oppenheimer

Julius Robert Oppenheimer, anvet Robert Oppenheimer peurvuiañ, a oa ur fizikour stadunanat ganet e New York d'an 22 a viz Ebrel 1904 ha marvet e Princeton (New Jersey) d'an 18 a viz C'hwevrer 1967. Rener skiantel ar raktres Manhattan eo bet : an dra-se zo kaoz e vez graet « tad ar vombezenn atomek » anezhañ.
# Daniel

Daniel ([dã'ni:el]), pe Deniel (['denjel]), zo anv-badez brezhonek, a orin hebreek hag a gaver e meur a yezh. Brudet eo bet abalamour ma oa anv haroz Levr Daniel en Testamant Kozh, hogen dre ma koazh levezon ar Bibl en hon amzer e teu raloc'h an anv.

## Yezhoù all

* Daniail, en iwerzhoneg
* Daniel, e galleg, Danielle pe Danièle evit ar merc'hed
* Daniel ivez e saozneg
* Daniele, en italianeg, Daniela evit ar merc'hed
* Danilo, e serbeg
* Deiniol, e kembraeg

## Anv-tud
### Breizh

Roet eo bet stank e Breizh d'ar baotredigoù war-dro eil hanterenn an XXvet kantved.
* Daniel Delaveau, politikour gall, bet maer Roazhon
* Daniel Drem Rud, roue marvet e 703
* Daniel Doujet, kelenner
* Daniel Feon, talabarder tregeriat
* Daniel Giraudon, gwerinoniour
* Daniel Kernalegenn, troour hag istorour brezhonek
* Daniel Le Bras, anavezetoc'h evel Dan ar Braz, gitarour
* Daniel Le Flanchec (1881-1944), bet maer Douarnenez

### Bro-C'hall

* Daniel Clérice (1912-1990), aktour sinema
* Daniel Cohn-Bendit, politikour
* Danyel Gérard, kaner
* Daniel Ivernel (1918-1999), aktour (c'hoariva ha sinema)
* Daniel Sarrabat (1666-1748), livour

### Bro-Saoz

* Daniel Defoe, skrivagner
* Daniel Day-Lewis (g. e 1957), aktour

### Kembre

* Daniel Owen (1813-1895), romantour kembraek

### Nicaragua

* Daniel Ortega (g. e 1945), prezidant ar republik

### Stadoù-Unanet

* Daniel B. Wesson (1825-1906), ijinour, armeurer hag embreger
* Daniel Giraud Elliot (1835-1915), evnoniour
* Daniel Libeskind (g. e 1946), savour

### Anv-tiegezh

* Arnaut Daniel, troubadour provañsat eus an XIII$^{vet}$ kantved
* Iouli Daniel (1926-1988), skrivagner rus

### Anvioù-tiegezh deveret

* Danielou, e brezhoneg
* Daniels, e saozneg
* Daniau, Deniau, e galleg

## Lec'hioù
### Breizh

An anv Daniel a gaver e meur a anv-lec'h e Breizh
* Planiel e Treger,
* Plouzeniel e Leon
* Sant-Yann-Kerdaniel, e kanton Plagad
* Tredaniel

### Bro-C'hall

* Fontaine-Daniel
# 12,7 × 99 mm NATO

An 12,7 × 99 mm NATO, anvet ivez .50 BMG (Browning Machine Gun) zo ur munision evit ar mindrailherezioù ponner hag ar fuzuilhoù-resisted implijet gant armeoù AFNA.

## Istor

Savet eo bet ar munision-mañ gant an amerikan John M. Browning da vare ar Brezel-bed Kentañ. Soñjet e oa bet evel ur munision a-enep ar c'hirri-nij. Ur stumm brasoc'h eo eus ar c'hartouchennoù .30-06 Springfield. Ar vindrailherez ijinet evit tennañ munisionoù 12,7 × 99 mm eo ar Browning M2.
Ganet e oa diwar c'houlenn an United States Army Ordnance Corps a glaske ur munision dezhañ ur boled ponner, 820 m/s e dizh. Esaeoù kartouchennoù 11 mm a oa bet graet e Frañs dija. O fal a oa toullañ plakennoù houarnet tev. An embregerezh Winchester ha John M. Browning a voe karget da sevel ar gartouchenn nevez hag e teuas ar .50 BMG diwar o labour.
Implijet e voe ar .50 BMG hag ar vindrailherez Browning M2 adalek 1921 gant an U.S. Army. Talvoudus e voe ar munision-mañ d'ar Gevredidi en Eil Brezel Bed dre ma c'halle toullañ ar braz eus gwiskadoù houarnet skañv ar c'harbedoù alaman. Ne voe ket ken efedus e bourzh ar c'hirri-nij amerikan peogwir e vanke galloud dezhañ da vezañ efedus en emgannoù en oabl. Implijet e voe memestra da aesaat pourveziañ armoù an USAAF.
Hiziv an deiz e vez implijet c'hoazh ar c'halibr-mañ hag ar vindrailherez Browning M2 montet e biñsaskelloù pe e karbedoù AFNA. A-wechoù e vez implijet gant soudarded war-droad evel mindrailherez skoazell.
Daoust dezhañ bezañ bet ijinet evit ar mindrailherezioù e vez graet gant ar munision-mañ e fuzuilhoù resisted uhel o c'halibr. Efedus eo evit distruj a-bell traoù n'int ket houarnet (radaroù, kirri-nij). Ne vez ket implijet a-enep tud a-bell peogwir n'eo ket ken resis ha kalibroù modernoc'h all (6,5 Creedmoor da skouer).

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP