OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pipile

Pipile :
| Pipile cumanensis, luc'hskeudennet e Zoo Denver (Colorado, Stadoù-Unanet Amerika). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Cracidae |
| Anv skiantel ||
| Pipile Bonaparte, 1856 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Pipile a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* Pipile cujubi
** P. c. cujubi ha P. c. nattereri,
* Pipile cumanensis
** P. c. cumanensis ha P. c. grayi,
* Pipile jacutinga,
* Pipile pipile.
O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cracidae/Pipile (lennet e-barzh d'ar 24 a viz Mae 2016).
# Proviñsoù Iwerzhon

Iwerzhon a oa rannet, ent-istorel, e pevar froviñs (pe "peder froviñs") pe rannvro (cúige en iwerzhoneg, ha province e saozneg): Connachta (saozneg: Connacht), Laighin (Leinster), An Mhumhain (Munster) hag Ulaidh (Ulster). Ar ger iwerzhonek evit ar rannañ-se eo cúige, ar pezh a dalvez "pempvedenn", ar pezh a ziskouez e oant pemp da gentañ: ar pempet hini, Rouantelezh Midhe, a oa bet lakaet e Laighin, gant tammoù staget ouzh Ulaidh. N'eus talvoudegezh melestradurel ebet gant ar proviñsoù bremañ, met un dalvoudegezh istorel ha sevenadurel vras o deus, ha politikel ivez el lavar a-wechoù: lavaret e vez da skouer "ar pevar froviñs" evit ober anv eus Iwerzhon a-bezh, koulz ar Republik ha Norzhiwerzhon a zo e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet. Un dalvoudegezh o deus e bed ar sport ivez: e rugby da skouer, ez eus pep a skipailh gant ar proviñsoù.

## Ar pevar froviñs

* Banniel ar Pevar Froviñs
| Proviñs | Anv saoznek | Poblañs (2022) | Gorread (km²) | Stankter | Niver a gontelezhioù | Pennlec'h |
| Cúige Laighean | Leinster | 2 858 501 | 19 801 | 140 | 12 | Dulenn |
| Cúige Uladh | Ulster | 2 215 545 | 22 067 | 100 | 9 | Béal Feirste |
| Cúige Mumhan | Munster | 1 364 088 | 24 675 | 55 | 6 | Corgaigh |
| Cúige Chonnacht | Connacht | 588 583 | 17 711 | 33 | 5 | Gaillimh |
| ↑ Eus kontelezhioù hengounel ez eus kaoz amañ, neket eus kontelezhioù melestradurel. ||||||||
# Proviñsoù Suafrika

Rannet eo Republik Suafrika e proviñsoù.

## Ar proviñsoù abaoe 1994

Nav a zo anezho.
* Kab ar C'hornaoueg
* Kab an Norzh
* Kab ar Reter
* KwaZulu-Natal
* Stad-Dieub
* Gwalarn
* Gauteng
* Mpumalanga
* Limpopo

## Etre 1910 ha 1994

Da vare an Apartheid e oa rannet ar vro e pevar froviñs:
* Proviñs ar C'hab
* Transvaal
* Stad Dieub Orañjez
* Natal
# Proviñsoù Spagn

Setu amañ roll an 50 proviñs a zo e Spagn, gant o c'hêr-benn, ar gumuniezh emren ma'z int lodek anezhe, ha roll o c'humunioù.
| Proviñs | Kêr-benn | Kumuniezh emren |
| Araba/Álava | Vitoria-Gasteiz | Euskadi |
| Albacete | Albacete | Kastilha-La Mancha |
| Alacant/Alicante | Alacant | Kumuniezh València |
| Almería | Almería | Andalouzia |
| Asturiez | Oviedo | Asturiez |
| Ávila | Ávila | Kastilha ha León |
| Badajoz | Badajoz | Extremadura |
| Barcelona | Barcelona | Katalonia |
| Burgos | Burgos | Kastilha ha León |
| Cáceres | Cáceres | Extremadura |
| Cádiz | Cádiz | Andalouzia |
| Kantabria | Santander | Kantabria |
| Castellón | Castelló de la Plana | Kumuniezh València |
| Ciudad Real | Ciudad Real | Kastilha-La Mancha |
| Córdoba | Córdoba | Andalouzia |
| La Coruña | La Coruña | Galiza |
| Cuenca | Cuenca | Kastilha-La Mancha |
| Gerona | Girona (Gerona) | Katalonia |
| Granada | Granada | Andalouzia |
| Guadalajara | Guadalajara | Kastilha-La Mancha |
| Gipuzkoa | Donostia-San Sebastián | Euskadi |
| Huelva | Huelva | Andalouzia |
| Huesca | Huesca | Aragon |
| Illes Balears | Palma | Illes Balears |
| Jaén | Jaén | Andalouzia |
| León | León | Kastilha ha León |
| Lleida | Lérida | Katalonia |
| Lugo | Lugo | Galiza |
| Madrid | Madrid | Kumuniezh Madrid |
| Málaga | Málaga | Andalouzia |
| Murcia | Murcia | Murcia |
| Navarra/Nafarroa | Iruñea (Pamplona) | Navarra/Nafarroa |
| Orense | Orense | Galiza |
| Palencia | Palencia | Kastilha ha León |
| Las Palmas | Las Palmas de Gran Canaria | Kanariez |
| Pontevedra | Pontevedra | Galiza |
| La Rioja | Logroño | La Rioja |
| Salamanca | Salamanca | Kastilha ha León |
| Segovia | Segovia | Kastilha ha León |
| Sevilla | Sevilla | Andalouzia |
| Soria | Soria | Kastilha ha León |
| Tarragona | Tarragona | Katalonia |
| Santa Cruz de Tenerife | Santa Cruz de Tenerife | Kanariez |
| Teruel | Teruel | Aragón |
| Toledo | Toledo | Kastilha-La Mancha |
| València | València | Kumuniezh València |
| Valladolid | Valladolid | Kastilha ha León |
| Vizcaya | Bilbo | Euskadi |
| Zamora | Zamora | Kastilha ha León |
| Zaragoza | Zaragoza | Aragón |

## Notennoù

* 1 2 3 4 5 6 7 N'eus banniel ofisiel ebet evit Proviñs Alicante, Castellón, La Coruña, Las Palmas, Santa Cruz de Tenerife, Valencia, Zamora.
# Proviñsoù istorel Finland

Proviñsoù istorel Finland a oa anezho abaoe ma oa Finland ul lodenn eus Sveden. E 1634 e voe aozet kontelezhioù en o lec'h. E 1997 e voe krouet 6 proviñs nevez, rannet e 20 rannvro.
* Varsinais-Suomi (Varsinais-Suomi e finneg, Egentliga Finland e svedeg)
* Lappi (Lappi e finneg, Lappland e svedeg)
* Karjala (Karjala e finneg, Karelen e svedeg)
* Pohjanmaa (Pohjanmaa e finneg, Österbotten e svedeg)
* Satakunta (Satakunta e finneg, Satakunda e svedeg)
* Savo (Savo e finneg, Savolax e svedeg)
* Häme (Häme e finneg, Tavastland e svedeg)
* Uusimaa (Uusimaa e finneg, Nyland e svedeg)
* Åland (Ahvenanmaa e finneg, Åland e svedeg)
* Ul lodenn strizh eus proviñs svedat Norrbotten (a-raok 1809) a oa e ribl reter ar stêr Torne.
# Proviñsoù Unanet Kreizamerika

Proviñsoù Unanet Kreizamerika a oa ur stad dizalc’h etre miz Gouere 1823 ha dibenn ar bloavezh 1841. Ober a reer ivez Stadoù Unanet Kreizamerika ha Kevread Kreizamerika eus ar stad-se. Savet e voe diwar an douaroù a oa e Rouantelezh Guatemala betek 1820, douaroù e dalc’h kurunenn Spagn. Hiziv an deiz int rannet etre meur a stad : Guatemala, Honduras, El Salvador, Nicaragua ha Costa Rica.

## Istor

Proviñsoù Kreizamerika a yae d’ober Rouantelezh Guatemala, a oa un darn eus besrouantelezh Spagn Nevez e dalc’h Bro-Spagn. Embannet e voe dizalc’hiezh Mec'hiko e 1821, e stumm un impalaeriezh. Ar proviñsoù pelloc’h er c’hreisteiz a embannas e oant dizalc’h diouzh Spagn ivez d’ar 15 a viz Gwengolo 1821 hag unanet e voent ouzh Mec'hiko. Hogen pa voe savet ur republik e-lec’h an Impalaeriezh, e 1823, en em zistagas proviñsoù Kreizamerika diouti da sevel etrezo ur c’hevread distag.
Ar frankizourien o doa spi e rafe berzh ar c’hevread stadoù, hag e teufe da vezañ ur stad vodern demokratel, o vevañ dreist-holl diwar ar c’henwerzh e kroashent ar Meurvor Atlantel hag ar Meurvor Habask. Hogen rankout a reas ar Proviñsoù Unanet talañ ouzh diaesterioù bras : diaes e oa an darempredoù etre ar proviñsoù hag enebet e oa ar virourien, an Iliz Katolik ha perc’henned vras al latifundia ouzh ar renad nevez, re zemokratel ha re frankizour evito.
Goude ur brezel diabarzh e voe divodet ar c’hevread etre 1838 ha 1840. Abaoe ez eus bet meur a daol-esae a-benn adunaniñ ar broioù bihan-se, en aner betek-henn.

## Liammoù diavaez

* Bonreizh Kvread Kreizamerika ha taolioù-esae all da unaniñ broioù Kreizamerika
* Bannieloù Proviñsoù Unanet Kreizamerika
* Kartenn eus Proviñsoù Unanet Kreizamerika
# Proviñsoù an Izelvroioù

Rannet eo an Izelvroioù e 12 proviñs :
| Proviñs | Kêrbenn | Kêr vrasañ | Gorread (km$^2$) | Annezidi | Stankter (dre gm$^2$) | Kumunioù (2018) |
| Drenthe | Assen | Assen | 2 641 | 486 197 | 184 | 12 |
| Flevoland | Lelystad | Almere | 1 417 | 374 424 | 264 | 6 |
| Friz (Fryslân / Friesland) | Leeuwarden | Leeuwarden | 3 341 | 642 209 | 192 | 20 |
| Gelderland | Arnhem | Nijmegen | 4 971 | 1 979 059 | 398 | 53 |
| Groningen | Groningen | Groningen | 2 333 | 573 614 | 246 | 20 |
| Limburg | Maastricht | Maastricht | 2 150 | 1 127 805 | 525 | 33 |
| Noord-Brabant | 's-Hertogenbosch | Eindhoven | 4 916 | 2 419 042 | 492 | 64 |
| Noord-Holland | Haarlem | Amsterdam | 2 671 | 2 613 070 | 978 | 48 |
| Overijssel | Zwolle | Enschede | 3 325 | 1 116 374 | 336 | 25 |
| Utrecht | Utrecht | Utrecht | 1 385 | 1 190 604 | 860 | 26 |
| Zeeland | Middelburg | Terneuzen | 1 787 | 380 497 | 213 | 13 |
| Zuid-Holland | Den Haag | Rotterdam | 2 814 | 3 455 097 | 1228 | 60 |

## Notennoù

* Statistics Netherlands Regionale Kerncijfers Nederland
* ↑ Statistics NetherlandsBevolking per regio naar leeftijd, geslacht en burgerlijke staat
# Proviñsoù istorel Sveden

Proviñsoù Sveden hiziv n'o deus ken nemet un dalvoudegezh istorel ha sevenadurel. A bouez bras int bet koulskoude en istor ar vro.

## Proviñsoù

| Svedeg | Latin | Proviñsoù Sveden |
| Blekinge | Blechingia | Proviñsoù Sveden |
| Bohuslän | Bahusia | Proviñsoù Sveden |
| Dalarna | Dalecarlia | Proviñsoù Sveden |
| Dalsland | Dalia | Proviñsoù Sveden |
| Gotland | Gotlandia | Proviñsoù Sveden |
| Gästrikland | Gestricia | Proviñsoù Sveden |
| Halland | Hallandia | Proviñsoù Sveden |
| Hälsingland | Helsingia | Proviñsoù Sveden |
| Härjedalen | Herdalia | Proviñsoù Sveden |
| Jämtland | Jemtia | Proviñsoù Sveden |
| Lappland | Lapponia | Proviñsoù Sveden |
| Medelpad | Medelpadia | Proviñsoù Sveden |
| Norrbotten | Norbothnia | Proviñsoù Sveden |
| Närke | Nericia | Proviñsoù Sveden |
| Skåne | Scania | Proviñsoù Sveden |
| Småland | Smolandia | Proviñsoù Sveden |
| Södermanland | Sudermannia | Proviñsoù Sveden |
| Uppland | Uplandia | Proviñsoù Sveden |
| Värmland | Wermlandia | Proviñsoù Sveden |
| Västmanland | Vestmannia | Proviñsoù Sveden |
| Västerbotten | Vestrobothnia | Proviñsoù Sveden |
| Västergötland | Westro Gothia | Proviñsoù Sveden |
| Ångermanland | Angermannia | Proviñsoù Sveden |
| Öland | Olandia | Proviñsoù Sveden |
| Östergötland | Ostro Gothia | Proviñsoù Sveden |
E meur a yezh e vez graet gant an anvioù latin, aesoc'h da lenn ha da zistagañ d'ar re n'int ket svedegerien. Neuze e vez lâret 'Scania' e-lec'h Skåne.
# Proviñsoù Kuba

Rannet eo Cuba etre 14 proviñs hag ur gumun arbennik.

## Listenn ar proviñsoù

Setu int, a gornôg da reter:
* Isla de la Juventud, ar gumun arbennik, anavezet evel Isla de Pinos a-raok ar bloavezhioù 1970 hag a-raok c'hoazh "Evangelista", "Enez Santiago" hag "Enez ar Perokeded".
* Pinar del Río
* La Habana
* Proviñs Ciudad de La Habana
* Matanzas
* Cienfuegos
* Villa Clara
* Sancti Spíritus
* Ciego de Ávila
* Camagüey
* Las Tunas
* Granma
* Holguín
* Santiago de Cuba
* Guantánamo

## Istor

A-raok 1976 e oa rannet Cuba etre 6 proviñs evel-hen:
* Pinar del Río
* La Habana, enni Proviñs La Habana a vremañ, gant kêr La Habana
* Matanzas
* Las Villas (a-raok 1940, "Santa Clara"), a oa enni ar proviñsoù a vremañ-mañ: Cienfuegos, Villa Clara ha Sancti Spíritus
* Camagüey ( a oa "Puerto Príncipe" a-raok 1899,), a oa enni proviñsoù Camagüey ha proviñs Ciego de Ávila
* Oriente (a oa "Santiago de Cuba" a-raok 1905), enni proviñsoù Las Tunas, Granma, Holguín, Santiago de Cuba ha Guantánamo.

## Poblañs

Pop. = Population. Source: Cuba census 2002
| Proviñs | Kêr-benn | Poblañs (2005) | Poblañs (%) | Gorread (km²) | Dregantad eus ar gorread (%) | Stankter |
| Camagüey | Camagüey | Patrom:Commas | 7.02 | Patrom:Commas | 13.2 | 50.22 |
| Ciego de Ávila | Ciego de Ávila | Patrom:Commas | 3.68 | Patrom:Commas | 5.6 | 60.70 |
| Cienfuegos | Cienfuegos | Patrom:Commas | 3.54 | Patrom:Commas | 3.9 | 94.54 |
| Ciudad de la Habana | La Habana | Patrom:Commas | 19.70 | 740 | 0.7 | Patrom:Commas |
| Granma | Bayamo | Patrom:Commas | 7.36 | Patrom:Commas | 7.9 | 98.20 |
| Guantánamo | Guantánamo | Patrom:Commas | 4.54 | Patrom:Commas | 6.0 | 82.22 |
| Holguín | Holguín | Patrom:Commas | 9.14 | Patrom:Commas | 8.5 | 109.90 |
| Isla de la Juventud | Nueva Gerona | Patrom:Commas | 0.77 | Patrom:Commas | 2.1 | 35.78 |
| La Habana | La Habana | Patrom:Commas | 6.36 | Patrom:Commas | 5.3 | 124.06 |
| Las Tunas | Victoria de Las Tunas | Patrom:Commas | 4.70 | Patrom:Commas | 6.0 | 79.77 |
| Matanzas | Matanzas | Patrom:Commas | 6.00 | Patrom:Commas | 10.0 | 56.80 |
| Pinar del Río | Pinar del Río | Patrom:Commas | 6.50 | Patrom:Commas | 10.2 | 66.63 |
| Sancti Spíritus | Sancti Spíritus | Patrom:Commas | 4.12 | Patrom:Commas | 6.3 | 68.33 |
| Santiago de Cuba | Santiago de Cuba | Patrom:Commas | 9.27 | Patrom:Commas | 5.9 | 168.32 |
| Villa Clara | Santa Clara | Patrom:Commas | 7.31 | Patrom:Commas | 7.6 | 97.17 |
| Cuba | La Habana | Patrom:Commas | | Patrom:Commas | | 101.72 |

## Notennoù

* ↑ Cuba Census 2002 Population table
# Proviñsoù ha tiriadoù Kanada

Dek proviñs ha tri ziriad zo e Kanada.

## Dek proviñs
### Alc'hwez

* ISO : kod hervez reol ISO 3166 evit aroueziañ anvioù ar Stadoù hag o rannoù melestradurel.
* Kevreet : deiziad emezelañ e Kevread Kanada.
* Gorread : km².
* Poblañs : e 2021, niver embannet d'an 9 a viz C'hwevrer 2022.
* Yezhoù : yezhoù ofisiel.
* P : niver a dud dilennet e Parlamant Kanada, 338 kador ennañ.
* S : niver a dud dilennet e Sened Kanada, 105 kador ennañ.
Proviñsoù Kanada :
| Proviñs | Berranv / ISO | Kêr-benn | Kêr vrasañ | Kevreet | Gorread | Poblañs | Yezhoù | P | S |
| Ontario | Ont. / ON | Toronto | Toronto | 01/07/1867 | 1 076 395 | 14 223 942 | (en) (fr) | 107 | 24 |
| Kebek | Que., P.Q / QC | Kêr Gebek | Montreal | 01/07/1867 | 1 542 056 | 8,501,833 | (fr) | 75 | 24 |
| Skos Nevez | N.S. / NS | Halifax | Halifax | 01/10/1867 | 55 284 | 969 383 | (en) | 11 | 10 |
| New Brunswick | N.B. / NB | Fredericton | Saint John | 01/07/1867 | 72 907 | 775 610 | (en) (fr) | 10 | 10 |
| Manitoba | Man. / MB | Winnipeg | Winnipeg | 15/07/1870 | 647 797 | 1 342 153 | (en) (fr) | 14 | 6 |
| Kolombia Vreizhveuriat | B.C. / BC | Victoria | Vancouver | 20/07/1871 | 944 735 | 5 000 879 | (en) | 42 | 6 |
| Enez ar Priñs Edward | P.E.I. / PE | Charlottetown | Charlottetown | 01/07/1873 | 5 660 | 154 331 | (en) | 4 | 4 |
| Saskatchewan | Sask. / SK | Regina | Saskatoon | 01/09/1905 | 651 900 | 1 132 505 | (en) | 14 | 6 |
| Alberta | Alta. / AB | Edmonton | Calgary | 01/09/1905 | 661 848 | 4 262 635 | (en) | 34 | 6 |
| Douar-Nevez ha Labrador | Nfld., Lab. / NL | St. John's | St. John's | 31/03/1949 | 405 720 | 510 550 | (en) | 7 | 6 |
* A-raok bout izili ar c'henvevredad edo Ontario ha Kebek e Proviñs Kanada.
* Nova Scotia, New Brunswick, Kolombia vreizhveuriat hag Enez ar Priñs Edward a oa trevadennoù a ziforc'h a-raok en em unaniñ e Kanada.

## Tri ziriad

| Tiriad | Kêr-benn | Kevreet | Gorread | Poblañs |
| Tiriadoù ar Gwalarn | Yellowknife | 15/07/1870 | 1 346 106 | 41 070 |
| Yukon | Whitehorse | 13/06/1898 | 482 443 | 40 232 |
| Nunavut | Iqaluit | 01/08/1999 | 1 997 923 | 36 858 |

## Notennoù

* ↑ (fr) ISO. Kavet : 19/09/2023.
* ↑ (fr) Chiffres de population et des logements : Canada, provinces et territoires. Kavet : 19/09/2023.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 de facto.
* 1 2 de jure.
# Matseseg

Ur yezh banoek komzet e Perou ha Brazil eo ar Matseseg. Komzet eo gant un nebeud a viliadoù a dud e bann Yaquerana hag e stad Amazonas

## Fonologiezh
#### Vogalennoù

Vogalennoù :
| | A-raok | Kreiz | A-dreñv |
| Serr | i | ɨ | u [ɯ] |
| Etre | ɛ | | o [ɤ] |
| Digor | | ɑ | |

## Liamm diavaez

Ar matseseg en A Global Linguistic Database.

## Daveoù

* Kneeland, Harriet. 1979. Lecciones para el aprendizaje del idioma mayoruna.‭ Documento de Trabajo, 14. Yarinacocha: Instituto Lingüístico de Verano. 250 p.
* Fields, Harriet L. 1983. "Matses literacy program."‭ Notes on Literacy 37: 8-15.
* Kneeland, Harriet. 1973. "La frase nominal relativa en mayoruna y su ambigüedad."‭ In Eugene E. Loos (ed.), Estudios panos 2, 53-105. Serie Lingüística Peruana, 11. Yarinacocha: Instituto Lingüístico de Verano.
# Matt K. Miller

Matthew Kermit Miller, anavezetoc'h evel Matt K. Miller, bet ganet e Rockville Centre (New York, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 2 a viz C'hwevrer 1960, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
# Matteo Bandello

Matteo Bandello, ganet en 1480 e Castelnuovo Scrivia, e Piemonte, marvet en Agen (Bro-C'hall) en 1561, a oa ur skrivagner italianek eus ar XVI$^{vet}$ kantved, deuet da vout eskob Agen.

## E vuhez

Ganet e oa Matteo Bandello e Castelnuovo Scrivia, hiriv e proviñs Alessandria, e-kichen Tortona, e Piemonte. Skoliet mat e voe, ha mont a reas da labourat evit an Iliz. Met n'eo ket gant an doueoniezh e oa troet. Meur a vloaz a dremenas e Mantova ha Castel Goffredo, hag ober a reas war-dro Lucrezia Gonzaga (1522 – 1576), ma savas un hir a vrezhoneg en enor dezhi. Tec'hel a rankas, goude emgann Pavia, rak fulor an impalaer Karl V, pa voe kemeret Lombardia gantañ. Devet e voe e di e Milano ha kemeret e vadoù. Repu a gavas e ser Cesare Fregoso, ur jeneral aet a-du gant ar C'hallaoued, ha gantañ ez eas da Vro-C'hall.
Darempredoù mat en doe er vro, ma voe anvet da eskob Agen, kêr ma vevas pell amzer, betek e varv e 1562.
Kalzik e skrivas e-keit-se, barzhonegoù ha dreist-holl danevelloù (1554, 1573), bet troet e meur a yezh, e doare Decameron Boccaccio pe Heptameron Marc'harid Navarra.

## E oberenn

* E zanevelloù, pe novelle ( 214 en holl), embannet e teir levrenn e 1554 gant Vincenzo Busdraghi, har ar pevarvet anezho goude e varv, e 1573. Troet e voent e galleg gant ar skrivagner breizhat Pierre Boaistuau, hag e saozneg, ha ganto e voe awenet Shakespeare da sevel meur a bezh-c'hoari.
* E varzhonegoù

## Awen Shakespeare

Peder danevell gant Bandello zo bet implijet gant Shakespeare da sevel pevar fezh-c'hoari:
* Cymbeline, diwar an danvell 19, el lodenn gentañ,
* istor Claudio eus Much Ado about Nothing, diwar an danvell 20,
* Romeo and Juliet, diwar an danevell 6, en eil lodenn,
* ha Twelfth Night, diwar an danevell 28, en eil lodenn ivez,
Ret eo menegiñ ivez unan eus Shakespeare Apocrypha, Edward III (eil lodenn, danevell 29).
# Matsya

Matsya, ar pesk, zo ar c'hentañ eus enkorfadurioù Vichnou e mojennoù an Hindoued. Anadiñ a ra er Satya Yuga.
# Matt Groening

Matthew Abram "Matt" Groening (/ˈɡɹeɪnɪŋ/) a zo bet ganet d'ar 15 C'hwevrer 1954. Treser bandennoù-treset eo. Krouet en deus ar Simpsons, ar rummad tresadennoù-bev amerikan. A-raok labourat evit ar skinwel e krouas ar vandenn-dreset Life in Hell, embannet c'hoazh an deiz a hirio e kazetennoù sizhuniek niverus. Diwarno ez eas er-maez levrioù :
* School is Hell (Ar skol eo an ifern)
* Love is Hell (Ar garantez eo an ifern)
* Work is Hell (Al labour eo an ifern)
* The Big Book of Hell (Levr bras an ifern)
Bart Simpson tudenn bennañ er rummad tresadennoù-bev ar Simpsons a zo bet ijinet da gentañ evit ar vandenn-dreset Life in Hell. Ar familh Simpson a zoug gwir anvioù-tud eus familh Matt Groening, en o zouez :
* Lisa Groening
* Margaret Groening
* Homer Groening
* Maggie Groening

## Produet gantañ

* The Tracey Ullman Show (1987-1989) (deroù ar familh Simpson)
* The Simpsons (1989), rummad tresadenn-bev evit ar skinwel (abaoe 17 vloaz).
* Futurama, (1999-2003) rummad tresadenn-bev evit ar skinwel.
# Matsuo Bashō

Matsuo Basho (Japaneg松尾 芭蕉), anvet ivez Matsuo Munefusa, a oa ur barzh japanat ganet e 1644 ha marvet d'an 28 a viz Du 1694. Unan eus mistri ar varzhoniezh japanat eo, unan eus brasañ skrivagnerien ar marevezh Edo, gant an aozer pezhioù-c'hoari Chikamatsu hag ar romantour Saikaku. E-pad e vuhez e oa brudet evit e oberennoù kenlabourel (haikai no renga) met hiziv an deiz e vez barnet evel ur mestr eus an Haiku dreist-holl.
Mestr an haikai-renga (chadennoù barzhonegoù) e oa ; pleustriñ a rae kalz an arz-se asambles gant e ziskibled. Graet en deus eus an haiku un doare da eztaoliñ priziet met brudet oa dreist-holl evit e skridoù haibun (skridoù komz-plaen barzhoniel troc'het gant haiku.
Ganet oa bet e 1644 en ur familh bushi (kadourien), gwizien aotrounez Ueno e rannvro [[Iga]. Pa oa bihan e voe floc'h Tōdō Yoshitada, hêr e aotrou. Gantañ e heulias kentelioù Kitamura Kigin, unan eus mistri an haikai.
Ur wech aet Yoshitada da Anaon e 1666 e c'hellas Monefusa mont da Gyōto da studiañ. E [[1672]) e yeas da Edo annez ar shōgun Tokugawa. Paket en doa un tamm brud c'hoazh. Seveniñ a reas labourioù melestradurel war a seblant. Un toullad diskibled en doa (Enomoto Kikaku (1661-1707) ha Sugiyama Sampū (1661-1707) peurgetket). Mont a reas da vanac'h e 1681, studiañ a reas gant ar mestr zen Butchō hag e reas e annez e Peniti e wezenn-bananez (Bashō-an) bet roe dezhañ gant Sampū. Adalek ar mare-se e voe anvet Bashō.
Goude un tan-gwall a zistrujas e di e 1683 e krogas da veajiñ. E ziskibled, ur wech distroet d'o bro, a groue kelc'hioù sevel haikai hag a bede anezhañ. Skrivañ a rae barzhonegoù e-kerzh e veajoù. Mervel a reas en Osaka e-kerzh ur veaj e 1694. Mesket eo oberenn hag e vuhez eta. Milieroù a haiku en deus skrivet, haiku o-unan, lod en haikai-renga savet asambles gant e ziskibled ; lod e meur a haibun... Dastumet ha miret gant e ziskibled. Embannet e oa bet ur dastumad barzhonegoù skol Bashō gant Kikaku e 1683 (Shō-mon)
Ne felle ket dezhañ sevel un deorienn. Kelenn a rae dre reiñ skouer. E ziskibled eo o deus klasket bodañ pennaennoù e arz. "Anargemmadezh ha berusted" a vefe o diverradur.

## Liammoù diavaez

* Classical Japanese Database — Barzhonegoù Mastuo Basho
# Matt Stone

Matthew Richard Stone a zo ur skriver senario bet ganet d'ar 26 a viz Mae 1971. Krouet en deus asamblez gant Trey Parker ar rummad tresadenn-bev South Park. E zoare da vezañ gant e dud en deus levezonet an daou gamalad evit ijinañ Kyle Broflovski, unan eus tudennoù pennañ South Park.
# Mattan Iañ

Mattan Iañ a vefe bet tad Pygmalion, roue Tir, e Fenikia, ha Didon, rouanez Kartada. Marteze e oa ar memes den evel Belos II en Eneis Vergilius
# Matte painting

Ar matte painting a zo un doare da filmañ en ur livañ ur c'hinkladur en ur leuskel lec'hioù goullo, e-lec'h ma vo lakaet unan pe veur a leurenn bet filmet en a-raok.
An doare mañ a servij d'ober kalz a ginkladur disheñvel hep bezañ rediet da sevel endroioù bras. Implijet eo bet kalz er filmoù skiant faltazi (evel Star Wars da skouer), peogwir e c'haller ijinañ ar pezh a venner.

## Doareoù kozh d'ober

Gwechall e veze implijet livaj akrilek war panelloù gwer evit ober taolennoù gant mentoù disheñvel (taolennoù daou vetrad karrez dreist-holl), gant tammoù dislivet e lec'hioù a zo. Ur gwir leurenn a oa troet er memes koulz en ur zoujañ d'an toulloù bet laosket war an daolenn wer. Bez' e oa tri doare da lakaat asambles an en-dro bet livet hag al leurenn gant an aktourien :
* bannañ en a-raok : al leurenn bet filmet a veze bannet war ur blakenn wer hanter-lufrus hag an hollad a veze filmet ur wech c'hoazh gant ur c'hamera all ;
* bannañ dre a-dreñv : al leurenn a veze filmet a-drek ar blakenn wer, gwelet dre dreuzwel, hag an hollad a veze filmet ur wech c'hoazh gant ur c'hamera all.
* skeudenn dre guzh : filmet e veze ar senenn gant ur c'huzh war un tamm eus ar c'hamera. Implijet e veze war-dro 60 metrad koc'henn hag a veze bannet war ur blakenn a veze livet. An aktourien a wele mat troad ar c'huzh hag a c'helle c'hoari ar senenn. Ur wech echuet ar matte painting e veze implijet ar memes koc'henn evit filmañ an endro bet livet a-raok hepken. Evel-se e oa er film ur meskaj eus an div leurenn : an eil gant an aktourien hag eben gant an endro. Gwellaet a-galz e veze perzh ar film gant an doare-mañ, met diaes-tre e oa kaout un disoc'h mat abalamour d'ar berniadur a c'halle c'hoarvezout. Implijet eo bet memes tra evit rann IV ar film Star Wars (Distro ar Jedi).
Diouzh padelezh ar senenn e kemm live munudoù al livadurioù war wer : dindan peder eilenn ne vo ket gwelet ar munudoù gant al lagad, goude dek eilenn e vo ret strivañ war ar munudoù. Ur senenn filmet war an deiz a c'houlenno muioc'h a labour eget unan diouzh noz. Ouzhpenn-se e vez labouret muioc'h war kreiz an oberenn eget war he bord dre ma vez sellet aze da gentañ.

## Doareoù nevez d'ober

En deiz a hiziv, ar matte painting a zo graet gant an urzhiataer, gant un doare 3 ment (3D) peurvuiañ, evit dont da vezañ ur gwir endro niverel. Ret eo ober meur a gwiskad en ur veskañ an aktourien hag an endro.