OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ralph Bernet

Ralph Bernet pe Ralph, bet ganet e 1927 e Marselha (Bouches-du-Rhône, Bro-C'hall) ha marvet d'an 23 a viz Gwengolo 2017 er memes kêr, a oa un azasaer ha saver pozioù, kaner ha sonaozer gall.

## Buhez

Rust e voe e vugaleaj ha ne chomas er skol nemet betek e zek vloaz. A-viskoazh e oa bet troet-mat gant ar c'hanaouennoù ha setu mard eas da ganer ar straedoù. N'en deveze ket aon rak kousket dindan an amzer na rak laerezh evit bevañ-bevaik. Goude bezañ kanet ez-yaouank e leurennoù tavernioù ar gCanebière e tegouezhas e 1943 e Pariz ma yeas da goarer boteier war ar Champs-Élysées hag e Saint-Germain-des-Prés. E 1947 e voe kaset da Offenburg (Alamagn) d'ober e goñje, er memes kazarn a zegemeras Johnny Hallyday e 1964. Distro e Pariz e 1949 e krogas Bernet da sevel kanaouennoù ha dont a reas Robert Ripa (1919-2005) da vezañ e gentañ kliant gant Trop galant e 1957. E 1962 e voe azasaet Don't Play That Song (You Lied) gantañ e galleg — Pas cette chanson — evit Johnny Hallyday. E-giz-se e krogas ur c'henlabour a c'hwec'h sonenn ha hanter-kant gant Hallyday, en o zouez Excuse-moi partenaire (Cuttin' In) ha L'Idole des jeunes (Teen Age Idol). Estroc'h evit Hallyday a dennas splet eus e zonezonoù dre ma savas naontek kanaouenn evit Eddy Mitchell ivez : roet e voe ul lusk nevez da vicher ar c'haner gall gant Toujours un coin qui me rappelle ((There's) Always Something There to Remind Me), Si tu n'étais pas mon frère ha Société Anonyme peurgetket.
Ha tamm-ha-tamm e teuas a-benn da genlabourat gant an darn vrasañ eus arzourien brudet pe vrudetoc'h ar bloavezhioù 1960 ha 1970, en o zouez :
* Richard Anthony, Hugues Aufray,
* Lucky Blondo, Frida Boccara, Mike Brant,
* Éric Charden, Karen Cheryl, Christophe, Petula Clark, Annie Cordy,
* Dalida, Jacqueline Dulac,
* Franck Fernandel, Claude François,
* France Gall, Danyel Gérard,
* Julio Iglesias,
* Marie Laforêt, Gloria Lasso, Herbert Léonard, Les Surfs, Long Chris,
* Gilles Marchal, Guy Mardel, Mireille Mathieu, Monty, Dario Moreno, Nana Mouskouri,
* Marjorie Noël,
* Régine, Line Renaud, Dick Rivers, Romuald,
* Théo Sarapo, Michel Sardou, Sandie Shaw, Sheila, Stone,
* Patrick Topaloff, Michèle Torr,
* Sylvie Vartan, Hervé Vilard,
* David Alexandre Winter
Gant ar sonenn Butterfly an hini eo, kanet gant Danyel Gérard e 1971, e teuas brud dezhañ er bed a-bezh avat.
Hervez Richard Louapre e vije bet azasaet pe krouet tri mil kanaouenn gant Ralph Bernet, bet tapet teir Fladenn aour ha pevar-ugent gantañ. Nav sonenn warn-ugent gant The Beatles a vije bet azasaet gantañ ivez.

## Liammoù diavaez

* E c'hwec'h pladenn evel kaner, war al lec'hienn Encyclopédisque
* An holl oberennoù azasaet/savet gant Ralph Bernet, war al lec'hienn Encyclopédisque
* Ralph Bernet o kanañ Qu'il est doux d'être auprès de toi (1964)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Krouet e saozneg gant Ahmet Ertegün & Betty Nelson.
* ↑ (fr) DANNY BOY, L'influent de la scène, Camion Blanc Editions, miz C'hwevrer 2009
# Koraiz

Ar C'horaiz eo ar prantad eus ar bloavezh-lid kristen a gomañs da Verc'her al Ludu evit echuiñ da Bask. Prientiñ a reer gouel dasorc'hidigezh ar C'hrist dre bediñ, damantiñ, goulenn digarez evit e bec'hedoù ha dre vras en em lakaat da ziwezhañ. Heuliet eo ar seurt lid gant ar gatoliked, gant ar reizhkredourien ha kalz a brotestanted.
Ur bern Kristenien a yun e-kerzh ar C'horaiz, pe da nebeutañ e vez aliet dilezel traoù dous eus ar vuhez evit drevezañ ken ma c'heller skouer Jezuz. Alies e vez ivez klask cheñch e zarempredoù gant e familh ha gant an nesañ evit bezañ degemerusoc'h ha gwelloc'h en-o-c'heñver, ha skoulmañ darempredoù gwelloc'h. Lod a Gristenien a glask ivez bezañ tommoc'h ouzh ar relijion en ur bediñ hag en ur lenn ar Bibl aliesoc'h, evit bezañ e-mod-se tostoc'h ouzh spered ha doareoù Doue. Ur prantad damantiñ eo ma vez lemmet arouezioù al levenez, evel ar bleunioù war an aoter. Meur a hini, katoliked, luterianed hag anglikaned, a oa kustum da chom hep debriñ kig, ar pezh a vez graet c'hoazh e kornoù zo eus ar bed, etre an ortdoksiz ha katoliked an Oriant dreist-holl.
Graet e vez ganto e-pad ur prantad a zaou-ugent devezh, evit delc'her soñj eus an daou-ugent devezh bet tremenet gant Jezuz en dezerzh, a-raok komañs da reiñ brezegennoù publik, el lec'h ma oa bet temptet gant Satan.
Sizhunvezh ziwezhañ ar C'horaiz eo ar Sizhun Santel, a gomañs da Sul ar Beuz. Kounaet eo kroazstagañ Jezuz d'ar Gwener, hervez an Testamant Nevez ha gant Sul Fask e komañs ur prantad laouen adarre.
# Antony Beevor

Sir Antony James Beevor, ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1946, zo un istorour milourel saoz, bet letanant er British Army etre 1966 ha 1970. Embannet en deus meur a oberenn vrudet, dreist-holl war an Eil Brezel-bed, Brezel Bro-Spagn, ha goude-se an Dispac'h rusian kement hag ar Brezel diabarzh e Rusia.

## Oberenn

Ar braz eus e levrioù zo bet troet e meur a yezh.
* The Spanish Civil War, Orbis, 1982 (ISBN 978-0-14-100148-7)
* Inside the British Army, Chatto and Windus, 1990 (ISBN 978-0-552-13818-5)
* Crete 1941: The Battle and the Resistance, John Murray, 1991 (ISBN 978-0-14-016787-0)
* (asambles gant Artemis Cooper) : Paris After the Liberation, 1944–1949, Penguin, 1994
* Stalingrad, Viking Press, 1998 (ISBN 978-0-670-87095-0)
* Berlin: The Downfall 1945, Penguin, 2002 (ISBN 978-0-670-03041-5)
* The Mystery of Olga Chekhova, Penguin, 2004 (ISBN 978-0-670-03340-9)
* The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939, Weidenfeld & Nicolson, 2006 (ISBN 978-0-14-303765-1)
* D-Day: The Battle for Normandy, Penguin, 2009 (ISBN 978-0-670-02119-2)
* The Second World War, Weidenfeld & Nicolson, 2012 (ISBN 978-0-316-02374-0)
* Ardennes 1944: Hitler's Last Gamble, Viking, 2015 (ISBN 978-0-670-91864-5)
* Arnhem: The Battle for the Bridges, 1944, Viking, 2018 (ISBN 978-0-241-32676-3)
* Russia: Revolution and Civil War, 1917—1921, Weidenfeld & Nicolson, 2022 (ISBN 978-1-474-61014-8)

## Enorioù

Anvet eo bet e Urzh Kroaz Terra Mariana (Estonia).
# 2025 e Breizh
## Darvoudoù

* 12 a viz Genver : distrujet eo maner Kernod gant un tan-gwall.
* 26-31 a viz Genver : dour-beuz e Breizh, e departamantoù Il-ha-Gwilen, Liger-Atlantel ha Morbihan
* 24 a viz C'hwevrer : deroù prosez Joël Le Scouarnec e Gwened.
* 24 a viz C'hwevrer : degemeret eo an anv Fañch gant lez-varn an Oriant.
* 1añ a viz Meurzh: dorioù-digor e Skolaj Diwan Beuzid-ar-C'hoadoù, kentañ skolaj Diwan en Il-ha-Gwilen da vezañ digoret e miz Gwengolo 2025.

## Marvioù 2025

* Job an Irien

## Notennoù

* ↑ Le Télégramme, 14/05/2025
# Skolaj Diwan Beuzid-ar-C'hoadoù

Skolaj Diwan Beuzid-ar-C'hoadoù zo ur skolaj Diwan da vezañ digoret e 2025.

## Istor

Abaoe bloavezhioù e oa kaoz da zigeriñ ur skolaj Diwan en Il-ha-Gwilen met diaes e oa kavout ul lec'h gant un hunva evit degemer ar skolajidi. Sañset e oa da vezañ digoret unan e 2020 e Gwipri-Mezeg met a-benn ar fin ne oa ket bet graet. E miz Meurzh 2025 eo bet an dorioù-digor e Beuzid-ar-C'hoadoù evit dont a-benn da gaout un 20 skolajiad er c'hwec'hvet klas a-benn an distro-skol e miz Gwengolo 2025. Ma teu brav an traoù e vo digoret a vloaz da vloaz klasoù el liveoù uheloc'h.

## Al lec'h

Al lec'h a vo er skolaj kozh Rey-Leroux hag a zo bet serret hag adprenet gant an ti-kêr.

## Notennoù ha davennoù

* ↑ https://www.diwan.bzh/fr/etablissements/bro-diwan-roazhon/un-college-diwan-en-ille-et-vilaine-a-venir.
* ↑ https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/bretagne-bientot-le-premier-college-diwan-en-ille-et-vilaine-0cca9f56-abf1-11ee-8ce5-c353cc4f1a17
* ↑ https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-bouexiere-35340/le-projet-de-college-diwan-se-concretise-a-la-bouexiere-6393a5c4-ae36-11ef-bb0b-2fe80bd2ed0f
* ↑ https://actu.fr/bretagne/la-bouexiere_35031/entre-rennes-et-vitre-le-tout-premier-college-diwan-dille-et-vilaine-devrait-ouvrir-ses-portes_60579565.html
# Saint-Laurent-sur-Mer

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Saint-Laurent-sur-Mer zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed: Saint-Laurent a zo ul lodenn eus tachenn dilestrañ Omaha Beach e-pad an Dilestradeg e Normandi d'ar 6 a viz Even 1944. Dieubet e voe Saint-Laurent d'ar 6 e dibenn an endervez gant ar soudarded SUAat bet dilestret en Omaha Beach.

## Douaroniezh

* Gorread : 3,90 km²
* Poblañs (2020) :260 a dud
* Stankter : 67 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant war an traezh (Saint-Laurent-sur-Mer)
* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Saint-Laurent-sur-Mer Churchyard
| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 3 |
| Hollad | 3 |
Marvet int e miz Here 1942 e-pad an Oberadenn Aquatint e-pad Eil brezel-bed.
* Iliz katolik Saint Laurent.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Catherine Chartier | digostezenn | Merourez kevredigezh |
| Even 1995 | Meurzh 2008 | Raymond Mouquet | digostezenn | Ijinour er sevel bigi |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Normandie 44 - la Mémoire
* ↑ In Memories
* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
# Chapel-ar-Veuzid

Chapel-ar-Veuzid :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | La Chapèl-Bouéssi |
| Anv gallek (ofisiel) | La Chapelle-Bouëxic |
| Bro istorel | Bro-Sant-Maloù |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Redon |
| Kanton | Gwizien |
| Kod kumun | 35057 |
| Kod post | 35330 |
| Maer Amzer gefridi | Roger Morazin 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kampoullennoù Breizh-Uhel Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Traoñiennoù ar Gwilen |
| Lec'hienn Web | http://www.lachapellebouexic.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 527 ann. (2022) |
| Stankter | 74 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 55′ 48″ Norzh 1° 56′ 23″ Kornôg / 47.93, -1.93972222222 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 80 m bihanañ 32 m — brasañ 112 m |
| Gorread | 20,66 km² |
| Chapel-ar-Veuzid ||
| kemmañ |
Chapel-ar-Veuzid a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwizien e departamant Il-ha-Gwilen.

## Anv

* stumm kozh ebet roet

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Olivier e anv, hag ur c'hure, Le Bourgeois.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 55 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,99% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas rezistant eus ar gumun abalamour d'ar brezel. Mont a reas diwar-wel e kamp-bac'h Natzweiler-Struthof en Elzas.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell.
* Kastell ar Veuzid.
* Iliz katolik Sant Jozeb.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv, e-tal iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Chapel-ar-Veuzid war lec'hienn Geobreizh
* Glad Chapel-ar-Veuzid

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale, Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajennoù 18 ha 19
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Sant-Voran

Sant-Voran zo ur gêriadenn eus kumun Kombrid, er Vro Vigoudenn, war lez ar stêr Oded.
# Urou-et-Crennes

Urou-et-Crennes :
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Kod kumun | 61496 |
| Kod post | 61200 |
| Maer Amzer gefridi | Boris Madec (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Lec'hienn web | http://www.urouetcrennes.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2022) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 155 m — brasañ 225 m |
| Gorread | 7,03 km² |
| kemmañ |
Urou-et-Crennes a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe kumunioù Urou ha Crennes e 1790 diwar ar parrezioù katolik. Lakaet e voent e Kanton Argentan, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Kenstaget e voe an div gumun. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas unnek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv, da lavaret eo 3,99% eus he foblañs e 1911, pemp anezhe a oa eus Crennes.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pevar den nann-soudard eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz Urou.
* Iliz Crennes.
* Iliz katolik Notre-Dame de la Nativité en Urou, luc’hskeudennoù.
* Iliz katolik Notre-Dame des Douleurs e Crennes, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e bered Crennes, luc'hskeudennoù$^,$.
* Monumant ar re varv en Urou, luc'hskeudennoù$^,$.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Regia Marina

Ar Regia Marina, berraet en RM (brezhoneg: Morlu Roueel) a oa morlu Rouantelezh Italia eus 1861 betek 1946. E 1946, gant ganedigezh ar Republik Italian (Repubblica Italiana), ar Morlu Roueel a oa bet o kemm anv evit dont da vezañ Marina Militare.

## Orin

Ar Morlu Roueel a oa bet savet d'ar 17 a viz Meurzh 1861 goude embannadur savidigezh Rouantelezh Italia. Memes mod evevel ma oa ar rouantelezh ur c'hemmesk stadoù eus al Ledenez italian, e oa evit arme-vor Italia. Al listri a oa reoù ar Stadoù kendeuzet er rouantelezh, memes ma oa darn anezho o vezañ reoù morluioù rouantelezhioù Sardigna ha Naplez. Ar morlu nevez-savet a oa dafaret gant listri niverus, reoù dre lien ha reoù dre aezhenn. Ouzhpenn-se e oa bet oc'h adkemer hengounioù mor kozh an izili, dreist-holl re Sardigna ha Naplez. Eus un tu all e oa kalzig tuioù fall. Da gentañ holl e oa ur gudenn vras liammet ouzh al liesseurted hag ar mank a genstur en aozadur. Ar Regia Marina a oa ur sammad dafar, doareoù d'ober, kadoniezhoù disheñvel. Ouzhpenn-se e oa chikan etre ofiserien 'zo dre ma oant stag c'hoazh ouzh ar morluioù kozh. Hollad ar c'hudennoù drastu-se a oa gwashaet c'hoazh dre ma oa skolioù milourel disheñvel evit stummañ an danvez ofiserien e Genoa ha Naplez. Memes pa oa bet savet ur skol unvaniñ anvet Accademia Navale di Livorno e Livorno e 1881, ne oa ket bet talet da vat ouzh an dizurzh hag an droukrañs.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (1996) Navies and Shipbuilding Industries: The Strained Symbiosis. Greenwood Publishing Group. ISBN 9780275953102.
* ↑ (2004) Seapower: A Guide for the Twenty-First Century. Londrez : Routledge. 113–120 p. ISBN 9781135756789.
* ↑ (1989) The Atlantic Alliance and the Middle East. Stadoù-Unanet Amerika : University of Pittsburgh Press. 89 p. ISBN 9780822911548.
# Bazooka

Ur bazooka (amprest digant ar saozneg) zo ur banner-roketennoù (rocket-propelled-grenade pe RPG) implijet a-vras gant an United States Army, dreist-holl e-kerzh an Eil Brezel-bed. Lesanvet ivez stovepipe, ar Bazooka a oa bet eus ar c'hentañ remziad armoù enep-tankoù doare rokedenn luskek implijet gant an droadegiezh en emgannoù. Oc'h implijout ul lusk solud propergol evit tennañ, reiñ a rae an tu gant ar penn da gaout un doare tarzhadenn uhel enep-tank (HEAT) ha da vezañ tennet war karbedoù hobregonet, kreñvlec'hioù mindrailherezioù, ha bunkerioù pelloc'h evit na vije bet tu d'ober gant bannadur greunadennoù pe minoù.
Ar ger bazooka a zo bet ul lesanv d'ar stumm M1 eus an arm hag d'ar re diazezet warnañ, peogwir e lakae da soñjal er benveg sonerezh anvet bazooka, krouet ha brudet er bloavezhioù 1930 gant ar fentigellour stadunanat Bob Burns.
# Skiantoù sokial

Skiantoù sokial a vez graet eus ur skourr eus ar skiantoù, gouestlet da studi ar c'hevredigezhoù denel hag an darempredoù etre an hiniennoù hag a sav ar c'hevredigezhioù. Da gentañ holl e oa bet implijet an droienn evit ober anv eus tachenn studiañ ar sokiologiezh, ar c'hentañ "skiant eus ar gevredigezh", diazezet en XVIII$^{vet}$ kantved.
Ouzhpenn ar sokiologiezh, ez eo bet ledanaet an dachenn gant skiantoù skolveuriek, evel an antropologiezh, arkeologiezh, ekonomiezh, douaroniezh, istor, yezhoniezh, management, skiantoù an darempred, psikologiezh, sevenadurouriezh ha skiant politikel.
Ar skiantourien sokial pozitivourien a implij hentennoù damheñvel ouzh ar re a vez implijet er skiantoù naturel evel ostilhoù da gompren gwelloc'h ar c'hevredigezhioù denel, ha dre-se e roont d'ar ger "skiant" ar ster strizh a-vremañ.

## Notennoù ha daveeennoù

* ↑ "Social science: History, Disciplines, Future Development, & Facts". Britannica. (27 a viz Ebrel 2023).
# Reising M50

Ar bistolenn-vindrailher Reising a zo bet ijinet ha brevetaet gant Eugene Reising e 1940, ha produet gant an embregerezh armoù stadunanat Harrington & Richardson (H&R) e Worcester (Massachusetts). Implijet eo bet gant an arme stadunanat e-pad an Eil Brezel-bed, dindan an anv M50, evit pourveziañ soudarded al linennoù a-dreñv kentoc'h.

## Deskrivadur hag implij

Ur bistolenn-vindrailher dezhi daou vod-tennañ eo (damtomataek hag aotomatek), savet tro-dro d'ur wikefre luziet evit ar mare, dre argil berr daleet ha gant ur gulasenn vlodet. Kambret e oa he stumm orin e .45 ACP, ur munision hag a veze implijet e armoù standart all an arme stadunanat evel ar bistolenn Colt M1911 pe ar bistolenn-vindrailher Thompson. Endalc'h standart karger an M50 Reising a oa 20 kartouchenn, met reoù 12 tenn a voe produet evit ar pleustriñ ivez. Krammenniñ a rae buan, hag an nebeud a esaeoù kaset ganti da vare emgannoù Guadalcanal e-mesk ar Marines ne zeujont ket a-benn da gendrec'hiñ an arme stadunanat. Diwar neuze e voent roet kentoc'h da servijoù surentez an arme pe d'ar polis, peogwir e oa dereat he mont en-dro en un endro kêr. Ouzhpenn 100 000 skouerenn a oa bet savet e-kerzh an Eil brezel-bed, hag a voe implijet dreist-holl gant gwarded-aod SUA. Un nebeud skouerennoù all a zafaras luioù Kanada, URSS, ha lod eus an nerzhioù kevredet all evit stourm a-enep nerzhioù an Ahel.

## Stummoù

Pevar stumm disheñvel eus an arm a voe savet :
* an hini diazez, ar Model 50 ;
* ar Model 55, dezhi ul lamm plegus ;
* unan damaotomatek hepken, ar Model 60, savet evit an nerzhioù surentez da gentañ ;
* hag ur stumm pleustriñ e .22 Long Rifle anvet Model 65.

## Daveennoù

* 1 2 (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, pp.214-215
* 1 2 3 (en) POPENKER Maxim, Reising M50 M55, Modern Firearms (lennet d'an 09/02/2025)
* ↑ Thomas B. Nelson, The World's Submachine Guns, TBN Enterprises, 1963
* ↑ Robert C. Ankony, "The US .45 Model 50 and 55 Reising submachine gun and Model 60 Semiautomatic Rifle," Small Arms Review, Jul.2008.
# Arme Diabarzh

Al Lu diabarzh (poloneg: Armia Krajowa, distaget [armja kraˈjɔva]; berraet en AK) a oa luskad diazez ar rezistañs polonat enebet ouzh an dalc'herezh alaman eus Polonia e-kerzh an Eil brezel-bed. An arme diabarzh a oa bet savet e miz C'hwevrer 1942 diwar ar Związek Walki Zbrojnej (Rezistañs Armet) savet goude aloubadeg Polonia gant Alamagn hag URSS e miz Gwengolo 1939. E-kerzh an daou vloaz war-lec'h, an Armia Krajowa a oa bet oc'h euvriñ partizaned polonat hag an nerzhioù kuzh. Leal e oa d'ar gouarnamant polonat en harlu e Londrez, hag e skourr armet a oa deuet da vezañ ar Stad polonat kuzh. Istimadurioù an nerzhioù a oa gant an Arme Diabarzh e 1944 a oa etre 200 000 ha 600 000. Gant ar sifroù uhel-se eo anat e oa al lu diabarzh n'eo ket hepken ar strollad Rezistañs kuzh polonat brasañ met, gant ar bartizaned soviediz ha yougoslaviat, unan eus nerzhioù stourm kuzh brasañ Europa.
# Kêr dieub Danzig

Kêr dieub Danzig (alamaneg : Freie Stadt Danzig, poloneg : Wolne Miasto Gdańsk) a oa ur gêr lakaet dindan gwarez Kevredigezh ar Broadoù etre 1919 ha 1939.

## Orin

Goude bezañ bet kêrbenn dugelezh Pommern e voe tapet Danzig gant ar Boloniz e 1295 ha goude-se e voe dindan ren Urzh ar Varc'heien Alaman e 1309. E 1350 e teuas da vezañ unan eus kêrioù Kevre Hansa. Lakaet e voe da gêr dieub e 1454 ha dieub e chomas betek 1793, pa voe staget ouzh Prusia. Lakaet e voe da gêr dieub en-dro da vare Napoleon, e 1807-1813/1815. E 1815 e voe roet da Brusia ha lakaet e voe da gêrbenn Prusia ar C'hornôg e 1878.

## Bec'h etre Alamaned ha Poloniz

Gant Feur-emglev Versailhez (1919) e voe tennet Danzig diouzh Alamagn, daoust ma ne save ket a-du an annezidi (96,4 % anezho a oa Alamaned). Lakaet e voe da gêr dieub hag e 1920 e voe lakaet dindan gwarez Kevredigezh ar Broadoù. Miret e voe un nebeud gwirioù a-fet armerzh gant Polonia. Da vare an Trede Reich e voe goulennet groñs gant pennoù Alamagn e vefe adroet d'ar Reich kement tiriad ennañ poblañsoù a-orin alaman.
Er bloavezhioù 1930 e voe savet bonreizh Danzig gant ar Gauleiter, diwar batrom hini an Trede Reich.
Daoust ma c'houlennas groñs pennoù-bras an Trede Reich ha ma rejont meur a ginnig (evel lakaat sevel ur gournhent hag un hent-houarn etre Brandenburg ha Prusia ar Reter dre Danzig) ne voe kemm ebet betek tagadenn e arme e tremen Dantzig d'ar 1añ a viz Gwengolo 1939.

## Da vare an Trede Reich

E miz Gwengolo 1939 e voe aloubet tiriad kêr dieub Danzig gant arme an Trede Reich, goude bombezenniñ gwarnizon polonat Westerplatte. Gauleiter Danzig a embannas e oa bet staget Danzig ouzh ar Reich, ha kadarnaet e voe goude-se gant dileuridi ar Reichstag.

## Goude ar brezel

Da zibenn an Eil Brezel-bed e voe distrujet kêr gant an Arme Ruz. An annezidi a-orin alaman a voe lazhet pe skarzhet ha diwar urzh Stalin e voe roet Danzig da Bolonia.

## Roll komiserien-uhel Kevredigezh ar Broadoù

* 1919-1920 : Reginald Tower Rouantelezh-Unanet
* 1920 : Edward Lisle Strutt Rouantelezh-Unanet
* 1920 : Bernardo Attolico Italia
* 1921-1923 : Richard Cyril Byrne Haking Rouantelezh-Unanet
* 1923-1925 : Mervyn Sorley McDonnell Rouantelezh-Unanet
* 1925-1929 : Joost Adriaan van Hamel Izelvroioù
* 1929-1932 : Manfredi di Gravina Italia
* 1932-1934 : Helmer Rosting Danmark
* 1934-1936 : Seán Lester Iwerzhon
* 1937-1939 : Carl Jakob Burckhardt Suis

## Tud brudet bet ganet e kêr dieub Danzig
### etre 1919 ha 1939

* Boris Fraenkel (1921)
* Klaus Kinski (1926)
* Günter Grass (1927)
* Holger Czukay (1938)

## Notennoù

* 1 2 Seconde Guerre mondiale gant Pierre Vallaud, p 27 - 29
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Alamagn
# Berenicornis

Berenicornis :
| Berenicornis comatus, tresadenn (1882). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Bucerotiformes |
| Kerentiad : | Bucerotidae |
| Anv skiantel ||
| Berenicornis Bonaparte, 1850 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Berenicornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad kalaoed er genad-mañ : Berenicornis comatus, brosezat e Borneo, Malezia ha Sumatera.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Berenicornis (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Meurzh 2025).