OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gwazh (dour)

Ur wazh (gwazhioù el liester ) a zo un dourredenn vihan dezhi un naoz n'eo ket ledan, a zegas e dourioù d'ur wazh all pe d'ur stêr pe d'ul lenn (dour) ha ral a wech d'ar mor war-eeun. Diwar andonioù naturel e resev ur wazh he dourioù.

## Tipoù ar gwazhioù

E broioù tomm e c'heller kavout gwazhioù ha n'int ket padus ha ne vez ket dourioù o tiruilhañ e mareoù pa kouezh ar glaveier. Et c'hontrol e broioù dizintrus o douaroù ha gleb o hin e teu meur a dourredenn, ar gwazhioù en o zouezh, da vezañ froudel. E Breizh ez eus meur a froud, da lavaret eo dourredennoù a gas 6 gwech muioc'h a zour d'an nebeutañ e-kreiz ar goañv eget er mare ma vezont en o an izelañ.

## Heñvelsterioù

* gouer
* richer (implijet e lec'h pe lec'h evit stêrioù bras hag aberioù ivez)
* riolenn
* ruzelenn
# Gweronell

Gweronelled :
| Triturus cristatus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Caudata |
| Kerentiad : | Salamandridae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gweronelled, pe pedrevaned, a zo divelfenneged lostek rummataet en urzhiad Caudata (pe Urodela). Er c'herentiad Salamandridae emaint, asambles gant sourded 'zo.

## Spesadoù

E-touez ar spesadoù gweronelled emañ:
* ar weronell gribennek (Triturus cristatus)
* ar weronell varellek (Triturus marmoratus)
* gweronell an Alpoù (Ichthyosaura alpestris)
* gweronell Bosca (Lissotriton boscai)
* ar weronell balvezek (Lissotriton helveticus)
# Joder

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Joder zo
* ur ger spagnolek [ xoˈð̞eɾ ] a dalv kement ha fouzhañ,
** hag a zo ivez ur ger gros implijet evel estlammadell, un tamm evel kaoc'h ;
* ur gêr eus Nebraska, e Stadoù-Unanet Amerika, Joder (distaget "yoder")
# Kanol

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kanol a c'hell bezañ :
# Kokomeg

Ur yezh toupiek eo ar c'hkomeg (cocoma pe cocama) komzet gant 18.000 den e Perou dreist-holl, hag ivez e Brazil (200 den) ha Kolombia (nebeutoc'h evit 100 den).

## Gwelet ivez

* Yezhoù toupiek

## Liammoù diavaez

Ethnologue
# Kreiz Egipt

* Pennad lodek eus Lec'hioù Henegipt
* Lec'hioù
* Nomoù / Kêrioù
* Monumantoù / Temploù
* Takadoù bro
* Goueled Egipt / Kreiz Egipt
* Gorre Egipt / Nubia
* Lec'hiadur
Kreiz Egipt a reer eus al lodenn eus Egipt zo etre Gorre ha Goueled Egipt. Dre vras ez a eus Qena (Denderah) betek su ar Fayoum.

## En Henamzer

Kêr relijiel Kreiz Egipt a oa Abydos, pe c'hoazh Hermopolis. N'eus ket bet a gêr-benn er vro-se evit gwir pe marteze e-pad ur frapad amzer berrik evel evit Tell al-Amarna, nepell eus Hermopolis, zo bet kêr-benn e-pad nebeutoc'h eget 10 vloaz. Ul lec'h dedennus-kaer eus Kreiz Egipt eo Beni Hassan. Eno eo bet douaret tud veur ar Rouantelezh Kreiz. Priziusañ lec'h Kreiz Egipt a zo templ Sethi Iañ e Abydos, hep mar ebet. Er mareoù-mañ eo un tamm diaes gweladenniñ ar vro-se abalalamour d'an dizurzhioù a vez gwech ha gwech all. Netra grevus avat evit an douristed. Gwelloc'h eo chom hep ruzañ re bell en takad-se memes tra.
Rannvroioù Egipt a norzh da su :
* Goueled Egipt (pe Delta)
* Kreiz Egipt
* Gorre Egipt
* Nubia

## Gwelet ivez

* Egipt
* Douaroniezh Egipt
# Lagostomus

Lagostomus :
| Lagostomus maximus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Chinchillidae |
| Genad : | Lagostomus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lagostomus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù

2 spesad viskachaed a zo ennañ:
* Viskacha ar plaenennoù, Lagostomus maximus;
* Lagostomus crassus, aet da get.
# Lalladur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen lalladur (saoz.: Lallation) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus distaget siek ar fonenn "r", peurliesañ distaget evel un doare "l" .
Unan eus perzhioù boutinañ doare-komz ar vugale vihan an hini eo pa vezont o teskiñ komz.
# Lizherenn

Al lizherenn a zo anezhi ur merk, unan hepken pe genaozet gant unan all, skrivet evit aroueziañ ur fonem a vez klevet en ur yezh bennak. Lavaret e vez eo treuzskrivet ar fonem evit sevel ur skrid gant pep a lizherenn a vez da lakaat diouzh red an fonemoù a ya d'ober strolladigoù fonemoù, da lavaret eo unanderioù bihannoc'h a zo er frazennoù, ar gerioù, ar re-se elfennoù ar c'homzoù. Pa vez e pep yezh un niver termenet fonemoù e c'heller kaout un niver termenet lizherennoù (pe koubloù lizherennoù) evit bezañ gouest treuzskrivañ n'eus forzh peseurt komzoù. Heuliadenn dermenet al lizherennoù a zo evit ur yezh a zo al lizherenneg.

## Istor

Pa veze implijet e Mezopotamia ar skritur gennheñvel e teu war wel etre ar XVvet hag ar XIIvet kantved kent Jezuz-Krist un doare nevez aroueziañ fonemoù an arameg hag an hourriteg, lizherenneg Ougarit eo. Er memez mare pe a-raok e veze implijet ul lizherenneg linennel, al lizherenneg ragsinaitek pe ragkananek deveret eus an arouezlunioù egiptat.

## Gerdarzh

Eus ar ger latin "littera" e teu ar ger lizherenn. Ne ouzer ket m'eo d'ar ger latin ur wrizienn etruskek pe gresianeg.

## Elfennoù al lizherenneg

Ar ger, unander diazez an talvezed e yezh-mañ-yezh a zo skrivet dre vodañ uan pe vuioc'h lizherenn a c'hell bezañ lakaet outo arouezioù diakritik : tildennoù, skraboù, pikoù, kelc'higoù, etc... Kavet e vez urzhioù disheñvel evit red al lizherennoù : er yezh gant ul lizherenneg latin pe gresianek pe kirillek e vezont lakaet a-blaen ha eus an tu kleiz d'an tu dehou. Ar c'hontrol eo evit ar yezhoù arabek hag hebreek.

## Sellet ivez

* arouez diakritik
* frazenn
* grafem
* karakter
* lizherenneg
* lizherenneg latin
* sifr
* silabenn
# Lizherenneg etruskek

Al lizherenneg etruskek a zo ul lizherenneg hiziv chomet dizuz bet implijet en Henamzer evit skrivañ an etruskeg bet diorroet diwar skouer lizherenneg c'hresianek ar c'hornôg. Levezonet e oa bet al lizherenneg latin gant al lizherenneg etruskek.
An daolenn Marsiliana a zo anezhi an destenn-skrid kentañ bet kavet oc’h implijout al lizherenneg etruskek (tro-dro da 700 a-raok ar marevezh voutin). Warnañ e vez kavet c’hoazh al lizherenn bremañ diamzeret san ha qoppa met n'eo a ket bet diorroet c’hoazh al lizherenn omega.
| Ψ | Φ | X | U | T | S | R | Q | Ś | P | O | Ξ | N | M | L | K | I | Θ | H | Z | V | E | D | G | B | A |
| Ψ | Φ | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
Menel digemm a reas al lizherenneg etruskek betek 600 a-raok ar varevezh voutin ha skrivet e veze ken alies a gleiz da dehoù hag er c’hontrol. Adalek ar poent-se avat e krogas da gemmañ o heuliañ kemmoù fonologek an etruskeg.. Daou c’hant vloaz war-lerc’h e veze skrivet kaze atav a gleiz da dehoù oc’h implijout an 20 lizherenn-mañ:
    ACEVZHΘILMNPŚRSTUΦΨF
Krouet e oa bet ul lizherenn nevez, evit ober diouzh ar son [f] e lec’h FH. Ne veze ket implijet ken na B na D oc’h ober kentoc’h gant P ha T nemetken, hag ober a raed gant G pe C e lec’h K ha U e lec’h O. Silabennek e oa deuet da vezañ e gwirionez al lizherennoù C, K ha Q d’ar mare-se dre ma vezent lennet CE, KA ha QU.
Implijet e oa bet al lizherenneg klasel-se betek an Eil Kantved a-raok ar varevezh voutin, m'ac'h eas an etruskeg da get.
* Porched ar yezhoù hag ar skriturioùAdkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.
* Liammoù diavaez
* .htm Al lizherenneg etruskek (Omniglot)
* .html Al lizherenneg etruskek
# Mammeg

Mammeg, pe mamm-gaer a vez graet gant ur pried eus mamm ar pried all. Daou seurt mammeged (pe mammoù-kaer) zo enta: mamm ar gwaz ha mamm ar wreg.
An daou seurt mammoù-kaer a vez goapaet didruez er sevenadur gall: ur gwall samm e vije ar vamm-gaer peurvuiañ. Kalz nebeutoc'h e weler se betek-hen e sevenadur Breizh avat, troet da c'hoapaat aes koulskoude: ret e vez plijout d'an danvez mamm-gaer da gaout ar verc'h, evel ma weler er c'hrennlavar: Dreist moue ar gazeg kozh e vez tapet an ebeulez.

## Droukvesk

Abalamour d'ar ger gallek e vez droukvesket mamm-gaer ha lezvamm a-wechoù: lezvamm Luduennig, er gontadenn, n'eo ket mamm-gaer dezhi evel-just.

## Istor
### Roma

Hervez Ploutarc'hos, ne c'halle ket ur vamm-gaer, e Roma, degemer prof ebet digant he mab-kaer. Juvenal a skriv: Peoc'h ebet n'hall bezañ e ti daou bried keit m'emañ ar vamm-gaer en he yec'hed.

### Mammeged gall

Savet eo bet brud fall ar mammoù-kaer gant ar c'homediennoù, ma weler enne mammoù-kaer droch ha ne gavont ket mat a-walc'h o deuñv evit o merc'h.
En un doare all, goude Brezel Aljeria ha donedigezh Yuzevien Maghreb da Bariz a-leizh, ez eus bet brudet, dre skinwel ha filmoù gall, ur patrom nevez: hini ar vamm yuzev, a dro aes da vamm-gaer, ha na gav plac'h ebet da zereout ouzh he mab.

## Gouel ar vamm-gaer
### E Brazil

E Brazil ivez e vez graet goap eus ar mammoù-kaer. Gant ar skrivagner Andrey do Amaral eo bet embannet al levr Como Enlouquecer Sua Sogra (Penaos lakaat ar vamm-gaer da bennsodiñ) ha berzh en deus graet.
D'an 28 a viz Ebrel emañ an Dia da Sogra, deiz ar mammoù-kaer.

### E Bro-Saoz

Ar rouanez Victoria a veze graet mamm-gaer europa anezhi, dre ma oa dimezet he bugale e lezioù Europa.

### E Chile

Klasket ez eus bet brudañ un Dia de la suegra eno ivez, e miz Here.

### E Bro-C'hall

Poan a zo oc'h aozañ ur Gouel ar vamm-gaer er vro-se, hag o kavout an deiz a zere: uhttp://www.lavoixdunord.fr/Locales/Avesnes_sur_Helpe/Bonjour/2011/03/30/article_la-fete-des-belles-meres.shtml

## Lennegezh c'hallek

* Ar varzhoneg Gendre et Belle-mère gant Maurice Rollinat
* Ar gontadenn Scientia liberatrix, ou la Belle-mère explosible, gant Alphonse Allais

## Lennegezh vrezhonek

* Ar ganaouenn Me mam-gaer (ha n'eo ket mammeg), gant Guillam er Borgn.

## Liammoù diavaez

* Anna Marie : La Belle-mère (1842).
* Salomon Reinach, Le gendre et la belle-mère, L'Anthropologie (1911).
* Nathalie Couture : www.confessionsdunebellemere.com Blog gallek.
* Andrey do Amaral : , a-zivout e levr Como Enlouquecer Sua Sogra .
* Deiz ar vamm-gaer e Brazil: 3c62TsWqDaX44QSrobDWAw.
* Mousfent gall:[ https://web.archive.org/web/20111107023546/http://humour-blague.com/blague/belle-mere.php].
* E saozneg: http://www.motherinlawstories.com/

## Notennoù

* ↑ Ploutarc'hos, Quaest. rom., VIII
# Manfred

Manfred, pe Manfried (raloc'h), zo un anv-badez alamanek. Savet eo diwar "mann", den, ha "fried", peoc'h.

## Er yezhoù all

* Manfredo, en italianeg. Diwarnañ an anv-tiegezh Manfredi.
* Manfroy, Mainfroi e galleg, n'eo ket ken anavezet.

## Tud

* Manfred Iañ, roue Sikilia a renas eus 1258 da 1266.
* Manfred von Riva († 1450), Priester und Einsiedler
* Manfred Mann, ur soner sudafrikan a savas al laz-seniñ Manfred Mann er bloavezhioù 1960 e Londrez.
* Pevar den e-touez markgraved Saluzzo, e Piemonte, a zo bet Manfred (pe manfredo en italianeg) o anv.

## Oberennoù

* Manfred ur varzhoneg gant Lord Byron
* Simfonienn Manfred ur simfonienn gant Tchaikovskiy.
# Maria Antonietta

Maria Antonietta zo un anv-badez italianek kevrennek, roet d'ar merc'hed, diwar an anvioù Maria hag Antonietta. Seblantout a ra bezañ troidigezh diwar an anv gallek Marie-Antoinette, hag a oa troet diwar an anv italianek Maria Antonia .

## Eilstumm

Un eilstumm eo da Maria Antonia

## Yezhoù all

* Maria Antonieta e katalaneg ha portugaleg
* María Antonieta e spagnoleg.

## Tud
### XVIIIvet kantved

* Maria Antonietta di Borbone-Spagna, anv italianekaet ar briñsez spagnol María Antonia Fernanda de Borbón (1729-1785), rouanez Sardigna goude hec'h eured gant danvez roue Sardigna;
* Maria Antonietta d'Asburgo-Lorena, anv italianekaet Marie-Antoinette Bro-C'hall (1755-1793) - arc'hdugez Aostria ha rouanez Bro-C'hall, adalek 1774 betek 1792.

### XIXvet kantved

* Maria Antonietta Torriani (1846-1920) - skrivagnerez italian
* Maria Antonietta an Div Sikilia, pe Maria Antonietta Giuseppina Leopoldina di Borbone-Due Sicilie (Napoli, 1851 – Friburgo in Brisgovia, 1918) ganet priñsez an Div Sikilia, dimezet d'he c'henderv Alfonso (1841-1934), kont Caserta. Anezho e teu ar skourr Borbone-Due Sicilie a vremañ.
* Maria Antonietta Zanelli (1887-1957) - leanez italian

### XXvet kantved

* María Antonieta Pons (1922-2004), dañserez vec'hikan
* Maria Antonietta Macciocchi (1922-2007) - skrivagnerez ha politikourez italian
* Maria Antonietta Beluzzi (1930-1997) - aktourez italian
* Maria Antonieta Alessandri - kelennourez vrazilian
* Maria Antonietta Farina - politikourez italian
* Maria Antonieta de las Nieves - aktourez vec'hikan
* Maria Antonieta Portocarrero Thedim, pe Tônia Carrero hervez hec'h anv-micher (1922-) - aktourez vrazilian
* Maria Antonietta Sisini (1950) - skrivagnerez italian

## Lec'hioù

* Rann eus kumun Pinhais, e Paraná, e kreisteiz Brazil.

## Pennadoù kar

* Maria
* Antonietta
* Antonia
* Maria Antonia
# Michaela

Michaela zo un anv-badez alamanek roet d'ar merc'hed.

## Orin

Savet diwar Michael, roet d'ar baotred.

## Adstummoù

* Stumm-bihanaat: Michaelina.

## Yezhoù all

* Micaela e spagnoleg
* Michela en italianeg
* Michelle en galleg

## Tud

* Michaela McAreavey, Iwerzhonadez yaouank, muntret en Enez Maoris
* Michaela Šojdrová, politikourez tchek
* Michaela May (1952-), aktourez alaman
* Michaelina Woutiers (* 1620; † war-dro 1682), livourez izelvroat
* Michaela Schaffrath, aktourez alaman
# Porto Novo (Kab Glas)

Porto Novo zo ur gumun eus ar C'hab Glas, en enezenn Santo Antão.
# Sac'h paper

Ur sac'h paper zo ur sac'h graet gant paper da zougen traoù ha n'int ket re bonner.
E stalioù zo, pa ne vez ket graet gant seier plastik, e c'haller bezañ servijet gant seier paper.
E SUA e vez graet gant seier paper muioc'h eget en Europa, eget e Spagn pe Bro-C'hall bepred. E Breizh e c'haller kaout seier paper e-lec'h seier plastik er stalioù bihan ma vez gwerzhet frouezh, bara, dilhad, botoù. E ti ar gigerien pe gant marc'hadourien pesked e vez roet seier plastik peurvuiañ, hag er stalioù bras ivez.

## Adimplij

Adimplij ar seier paper a c'haller, kontrol d'ar seier plastik. Alies e vez graet ar seier paper gant paper adimplijet.
# Tremplivadur

Un tremplivadur zo un doare da livañ gant liv mesket ennañ traoù lezet da drempañ pe da c'hlec'hiañ ennañ en a-raok. Peurvuiañ e veze graet gant melen-vi. Met traoù all a veze implijet c'hoazh, evel eoul ha gwenn-vi.
# Valentin

Valentin zo un anv-badez gallek, deuet eus an anv latin Valentinus, diwar ar ger valens, kreñv, nerzhus.

## Yezhoù all

* Valentín eo ar stumm spagnolek.
* Valentine e saozneg; un anv plac'h eo e galleg
* Valentino en italianeg

## Tud

Hervez urzh ar bloavezhioù-ganedigezh:
* Valentin Friedland, pe Valentin Troitschendorf (pe Trozendorf pe Trotzendorf), kelenner alaman er XVIvet kantved
* Valentin de Boulogne (1591-1632), lesanvet Le Valentin, livour gall
* Valentin Eduard Becker (1814-1890), sonaozour alaman
* Valentin le Désossé (1843-1907), dañser gall

### Anv-tiegezh

* Rudolph Valentino (1895–1926), aktor

## Film

* Valentín, ur film arc'hantinat e 2002.

## Lec'hanvadurezh

* Valentin, kumun c'hall en Doubs
* Ar Valentin, ur wazh er Pyrénées-Atlantiques, adstêr d'ar gave d'Ossau .

## Pennadoù kar

* Valentine
* Valentinian
* Valentinus
* Valentinius
* Valentinianus
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Kolladenn

Ur c'holl, pe ur golladenn, a vez graet gant ur vaouez dougerez pa goll ar bugel en he c'hof dre ma ne ya ket an engehentiñ da benn-vat, pe dre wallzarvoud, pe dre zarvoud naturel. Komz a reer neuze ivez eus diforc'hañ.

## Ster all

Ur golladenn a vez lavaret ivez eus ur bugel a vez roet dezhañ kement tra a gar pe a c'houlenn.

## Pennadoù kar

* Sioc'hanidigezh
# Kefridi sevenaat

Ar gefridi sevenaat zo ur meizad savet e broioù Europa e-pad marevezh an trevadenniñ entre ar XV$^{vet}$ kantved} hag an XX$^{vet}$ kantved. E Bro-C'hall, Bro-Saoz, Bro-Spagn, ha Portugal dreist-holl e soñjed ne oa bro ebet ken sevenet hag o hini, hag e oa o dlead sevenaat ar pobloù all, pe o devoa da gefridi degas ar gwir relijion, pe ar gwir sevenadur, da bobloù gouez, pe pagan, digristen, barbar, hervez un doare da welet ar re all hag a deue eus impalaeriezh Henroma, pe hini an Henc'hresianed (Aleksandr Veur).
E saozneg e komzer eus civilizing mission, pe eus “the white man's burden” (« samm an den gwenn »), savet gant Rudyard Kipling.
# Piklost Arc'hantina

Piklost Arc'hantina :
| Ur piklost Arc'hantina. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Oxyura |
| Anv skiantel ||
| Oxyura vittata (Philippi, 1860) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar piklost Arc'hantina a zo ur spesad evned palvezek, Oxyura vittata an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra ar spesad e kreisteiz Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Fichenn Birdlife
# Heteronetta

Heteronetta :
| Heteronetta atricapilla, tresadenn gant J. C. Phillips. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Heteronetta Salvadori, 1866 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Heteronetta a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1866 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad houidi er genad-mañ : Heteronetta atricapilla, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Heteronetta (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Genver 2025).
# Louis Feutren

Louis Feutren, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1922 e Pleuvihan hag aet da anaon e miz Du 2010 e Bré, en Iwerzhon, a oa ur broadelour breton, brudet evel kenlabourer ezel eus ar Bezen Perrot e-kerzh an Eil Brezel-bed. Goude an Eil Brezel-bed en doa kavet repu e Bro-Gembre da gentañ ha goude-se en Iwerzhon lec'h ma oa deuet da vezañ kelenner galleg ha ma oa dimezet.

## Yaouankiz

Ganet eo d'ar 26 a viz Ebrel 1922 e Pleuvihan. Studier war ar Gwir edo e Roazhon.

## Eil Brezel-bed

E-kerzh an Eil Brezel-bed hag an dalc'herezh e teu da vezañ ezel eus ar Bezenn Perrot gant ar renk a SS-Mann. Lesanvet eo Ar mestr.

## Goude an Eil Brezel-bed

Kondaonet eo d'ar marv ha tec'hout a ra. Evel Célestin Lainé pe Alan Heusaff e kavo repu da vat en Iwerzhon.

## En Iwerzhon

E 1956 e voe dimezet gant Maura Martin e Dulenn. Kelenner eo bet adalek 1957 betek ar bloavezh 1985 e St Conleth's College e Dulenn. Hervez testenioù skolajidi gozh e oa feuls ar c'helenner gant ar grennarded. Memes goude ar bloavezh 1982 hag al lezenn a roe lamm d'ar c'hastizoù korf en Iwerzhon en doa kendalc'het.

## Fin e vuhez ha goude e varv

C'hoant a oa bet gantañ da reiñ 50 000 Euro da Skol-veur Breizh-Izel evit harpañ ar brezhoneg met nac'het oa bet degemer ar sammad arc'hant. Levraoueg Vroadel Kembre he doa degemeret ur sammad a 360 000 Euro gant e zielloù memes ma oa savet trouz tro-dro d'an afer.
Kroget ez eus skolajidi gozh da c'houlenn digant ar St Conleth's College en em zigareziñ dre ma oa bet roet labour d'un ez-kenlabourer d'an Trede Reich ha dre ma oa chomet sonn gant e vennozhioù memes evel kelenner. Evit Uki Goñi a oa bet skolajiad eno e oa Louis Feutren "un euzhvil" , "un ofiser kozh fier ha brabañser eus aozadur gwallvuhezekañ ha mac'homer an 20vet kantved, an nazied SS».

## Pennadoù kar

* Bezen Perrot

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.sudouest.fr/culture/histoire/cache-en-irlande-un-ancien-officier-nazi-francais-etait-professeur-dans-une-ecole-de-dublin-jusqu-en-1985-16913461.php
* ↑ https://www.independent.ie/irish-news/french-college-rejects-50k-bequest-from-nazi-collaborator-who-fled-here/29346295.html
* ↑ https://www.independent.ie/irish-news/french-college-rejects-50k-bequest-from-nazi-collaborator-who-fled-here/29346295.html
* ↑ https://www.bbc.com/cymrufyw/15998205
* ↑ https://www.irishexaminer.com/news/arid-41238805.html
# Yann Goulet

Yann Goulet pe Yann Renard-Goulet, Jean Gustave René e anv kefridiel, a oa ur c'hizeller hag un emsaver breizhat, bet ganet e 1914 e Sant-Nazer, ha marvet e 1999 e Bré en Iwerzhon.
Kemer a reas perzh e Strollad Broadel Breizh hag e savidigezh ar Bagadoù Stourm e rae war o zro e-pad an Eil Brezel-bed. War-lerc'h ar brezel en em ginnigas evel kannad eus « Poellgor broadel Breizh dieub », ur savadur hag a embanne keleier evit an FLB.
War tachenn an arzoù e voe anavezet evel kizeller. Bet e voe ezel eus Unvaniez ar Seiz Breur a-raok ar brezel hag e savas delwennoù kefridiel evit gouarnamant Iwerzhon pa oa en harlu.
| Ar monumant d'an dud lazhet e-pad Brezel diabarzh Iwerzhon, e Baile Ui Sioda, e kontelezh Ciarraí, zo bet savet gant Yann Goulet | Custom House Memorial e Dulenn, kizellet gant Yann Goulet e 1957 |
# Célestin Lainé

Célestin François Émile Lainé, lesanvet Neven Henaff (Naoned, 25 a viz Here 1908 – Baile Átha Cliath, 7 a viz Here 1983) a oa ur broadelour breizhat ha pennrener ar Bezen Perrot.
Ganet e oa bet e Naoned ha desavet e Gwitalmeze (Bro-Leon).
Strivañ a reas da grouiñ un arme vroadel e Breizh a-benn lakaat ar vro da vezañ dizalc'h.

## Eil Brezel-bed

Célestin Lainé ha Marsel Guieysse zo enaouerien ar Bezen Perrot, ur strollad-stourm Bretoned dindan an unwisk alaman o stourm gant lu an Trede Reich.
Ar renk a SS-Untersturmführer a veze gant Célestin Lainé, lesanvet Neven Henaff. Bet e oa penn meur ha kentañ hini ar strollad stourm.
E dibenn an Eil Brezel-bed e tec'has da Iwerzhon gant sikour obererezh falspaperioù Yann Fouéré.

## Goude ar Brezel

Er bloavezhioù 1960 e reas Célestin Lainé un droiad e Japan dre ma oa bet o kejañ gant Georges Ohsawa er bloavezhioù 1930 e Pariz.
Mont a reas da anaon e Dulenn, m'edo o chom abaoe 1947 goude bezañ bet kondaonet d'ar marv dre zesfailh e Bro-C'hall.

## Skridoù

Meur a anv-pluenn zo bet implijet gant Célestin Lainé : Ab Arzel, Albrogat, C. L. Kerjean, Neven Henaff, Neven Aberispou hag Urien Riwallon.

### Levrioù

* Mentoniez, Emb. Gwalarn, Brest, 1934.

### Kenlabour

* Eur pennad mentoniez, Gwalarn #17, 1929, p. 87
* Gehrard von Trevenar, Gwalarn #158, 1943, p. 117
* A genouenniz !, Breiz Atao #286, 1937, p. 3
* D'an aotrou Perrot, Breiz Atao #337, 1944, p. 18
* Gweledigez Kadoran, Stur #12, 1938, p. 27
* Sevenadur atlantegat, Al Liamm #102, 1964, p. 39
* Dibennou da stummañ anvioù-lec'hiou diwar anvioù-gwez, Tir-na-nOg #4, 1947, pp. 18-20

## Levrlennadur

* Carney, Sébastien. Célestin Lainé et le breton : la langue pour le combat, La Bretagne linguistique niv. 16, 2011, pp. 151–197
* Carney, Sébastien. Breiz atao ! / Mordrel, Delaporte, Lainé, Fouéré : une mystique nationale, 1901-1948, Presses Universitaires de Rennes, 2015
* Raoul Lukian. Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien. Al Liamm, 1992, pp. 176-177 (ISBN 978-2-7368-0034-5)
* Eñvorennoù C. Lainé, troet e saozneg, embannet e-barzh e-Keltoi, Volume 4 (en)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Biographie-Memoires by Célestin Lainé (Neven Henaff)
* ↑ Lukin Raoul, op. cit.
# Vidkun Quisling

Vidkun Abraham Lauritz Jonssøn Quisling a oa ur milour ha politikour norvegiat bet ganet d'an 18 a viz Gouere 1887 e Fryrerdal er rannvro Telemark ha marvet d'ar 24 a viz Here 1945 en Oslo.
Goude bezañ bet darbarer en arme e Petrograd (1918-1919) ha Moskov (1927-1929) e tiskouezas bezañ a-du gant ar renad soviedel kent pellaat dioutañ e 1933 ha diazezañ ar Vodadeg Vroadel (Nasjonal Samling) a savas a-du gant an nazied.
E miz C'hwevrer 1942, pa oa dalc'het Norvegia gant ar soudarded alaman, e voe anvet e penn ar gouarnamant, ha goude an Dieubidigezh e voe kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet.
A-c'houde an darvoudoù-se ez eo deuet e anv da vezañ kevatal d'ar ger "kenlabourer" (gant an enebour) e norvegeg.