OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# BFM TV

BFM TV :
| Logo ar chadenn abaoe 2019 ||
| Chadenn skinwel ||
| Krouet | D'an 28 a viz Du 2005 |
| Perc'henn | RMC BFM |
| Lugan | Première sur l’info |
| Yezh | galleg |
| Bro orin | Bro-C'hall |
| Statud | Chadenn brevez vroadel |
| Chadennoù c'hoar | RMC Découverte, RMC Story, chadennoù BFM Régions, BFM Business, RMC Sport, Tech & Co, BFM2 |
| Lec'hienn | www.bfmtv.com |
| Skignañ ||
| Analogel | Ket |
| niverel (TNT) | Ya |
| Loarell | Ya |
| Fun | Ya |
| IPTV | Ya |
| Web | Ya |
| Takad skignañ | Bro-C'hall |
BFM TV zo ur chadenn skinwel c'hall a geleier diazezet e Pariz. Krouet e oa bet d'an 28 a viz Du 2005, eizh miz goude ma oa bet roet lañs d'ar skignañ TNT. BFM TV zo ivez ur rouedad skinwel gant chadennoù lec'hel e kêrioù brasañ Bro-C'hall.
Ur chadenn brevez digoust eo, perc'hennet gant RMC BFM, skignet dre an TNT, ar fun, al loarell, an IPTV hag ar web. Hervez Médiamétrie eo BFM TV an eil chadenn kelaouiñ sellet ar muiañ e Frañs e miz Du 2024, war-lerc'h CNews.

## Aozadur
### Sez

Staliet eo sez BFM TV e Pariz er 15vet arondisamant (straed ar jeneral Alain de Boissieu), asambles gant chadennoù all rouedad BFM hag RMC.

### BFM Rannvroioù

E miz Du 2016 e oa bet cheñchet anv BFM Business Paris da BFM Paris ha dont a reas da vezañ ur chadenn gelaouiñ lec'hel war dachenn ar rannvro Enez-Frañs.
E miz C’hwevrer 2019 e oa bet krouet ar rouedad « BFM Régions » ent-ofisiel, ha prenet chadennoù all e kêrioù brasañ Bro-C'hall e 2019 a-benn krouiñ chadennoù lec'hel all e Lyon, Lille ha Calais. Brasaet ha ledanaet eo bet ar rouedad er bloavezhioù war-lerc'h evit tizhout ouzhpenn dek chadenn lec'hel hiziv an deiz :
* BFM Paris Île-de-France
* BFM Marseille Provence
* BFM Toulon Var
* BFM Nice Côte d'Azur
* BFM Alsace
* BFM DICI Haute-Provence
* BFM Grand Littoral
* BFM DICI Alpes du Sud
* BFM Lyon
* BFM Grand Lille
* BFM Normandie

### Logoioù

* Logo BFM TV adalek an 28 a viz Du 2005 betek an 3 a viz Ebrel 2016.
* Logo BFM TV adalek an 3 a viz Ebrel 2016 betek ar 26 a viz Eost 2019.
* Logo BFM TV abaoe ar 26 a viz Eost 2019.

## Liammoù diavez

* Lec'hienn ar chadenn

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Eric Le Bourhis, BFMTV lance ce lundi soir sa chaîne locale BFM Paris, Télé 2 semaines, D'ar 7 a viz Du 2016
* ↑ (fr) Christophe Gazzano, BFM Grand Lille et BFM Grand Littoral : Altice lancera deux nouvelles chaînes locales en février 2020, war lec'hienn ozap.com, d'an 29 a viz Du 2019
# TF1

Télévision française 1, brudetoc'h dre ar berradur TF1, eo ar c'hentañ ha koshañ chadenn eus ar skinwel hollek c'hall. Krouet eo bet d'ar 6 a viz Genver 1975 evit kemer plas kentañ chadenn an ORTF a oa bet lamet just a-raok. Da gentañ e oa ur chadenn foran, prevez e teuas da vezañ d'ar 16 a viz Ebrel 1987. Hiziv-an-deiz ez eo ul lodenn eus ar Strollad TF1, perc'hennet evit darn gant ar strollad greantel Bouygues.
TF1 eo ar c'hentañ chadenn eus Bro-C'hall hag Europa a-fed niver a arvesterien. En desped da se ez eo bet rannet dre zaou an niver anezho e-doug 40 vloaz, dreist-holl gant an niver a chadennoù nevez krouet. Abaoe ma'z eo prevez, ar chadenn a zo bet taget alies, ken a-fed ar pezh a vez kinniget ganti, ken evit an doare ma vez kinniget ar c'heleier, gant ur sell frankizour a-zehoù.
TF1 a vez skignet war an TNT, dre loarell, dre fun, skinwel IP pe Web. Ar chadenn a c'haller arvestiñ e broioù estren.
# France Info

France Info zo ur radio publik gall a gelaouiñ dizehan krouet d'ar 1añ a viz Even 1987 gant Roland Faure ha Jérôme Bellay. Ur skourr eo eus ar strollad Radio France. War ar memes patrom e oa bet krouet ur chadenn skinwel e 2016.
Keleier dizehan a skign, diouzh ar mod ma c'hoarvez, a-hed an deiz.
# France 5

France 5, bet gwechall La Cinquième, zo ur chadenn-stad skinwel gall, bet krouet e 1994 ha diazezet e Issy-les-Moulineaux (departamant Hauts-de-Seine, Bro-C'hall). Ur rann eus France Télévisions eo. Skignañ a ra teulfilmoù ha magazinoù dreist-holl.
# France 3

France 3 zo ur chadenn-stad a skinwel gallek, diazezet e Pariz, hag unan eus skourroù France Télévisions.
A-wechoù e vez lavaret eo ur skinwel rannvroel peogwir e vez roet un eurvezh bennak bemdez d'un nebeud kreizennoù rannvroel da skignañ abadennoù savet gante.

## Anv brezhonek

Frañs 3 a vez lavaret gant brezhonegerien zo. Goapaerien zo a lavar Frañs trist, lod all Frañs troazh.

### Luganioù

* 1972-1975 : « Des programmes comme la troisième chaîne, ça ne s'échange pas »
* 1975-1986 : « FR3, la seule chaîne régionale »
* 1986-1987 : « FR3, c'est 3 fois mieux ! »
* 1987-1990 : « FR3, Le relief de la vie »
* 1990-1992 : « FR3, La télé pour de vrai »
* 1992-2002 : « France 3, la télé qui prend son temps »
* abaoe 2002 : « France 3, de près, on se comprend mieux »

## Luganoù all

A bep seurt luganoù zo bet ijinet gant brezhonegerien,n a-hed ar bloavezhioù, evit enoriñ lec'h ar brezhoneg er chadenn.
* Unan, daou, tri, brezhoneg 'barzh FR3
* Fr3, kaoc'h ki, FR troazh, kaoc'h kazh

## Pennad kar

* France 3 Ouest

## Liammoù diavaez:

* (fr) Lec'hienn ofisiel France 3
* (fr) L'Express
# Black Hill

Black Hill (menez du e brezhoneg) zo un anv lec'h saoznek hag a gaver e meur a vro.

## Bro-Saoz

* Black Hill (Peak District), ur Marilyn e West Yorkshire
* Black Hill (Dartmoor)
* Black Hill (Herefordshire),
* Black Hill Down, Dorset

## Iwerzhon

* Black Hill, County Antrim, e Norzhiwerzhon

## Bro-Skos

* Black Hill (Earlston), ur Marilyn er Southern Uplands e-kic'hen Earlston
* Black Hill (Pentland Hills), ur Marilyn
* Black Hill (Clydesdale),
* Black Hill (Sidlaw Hills), ur Marilyn e gevred Perth & Kinross

## Stadoù-Unanet

* Black Hill (California), torgenn e-kichen Morro Bay
* ar Black Hills, un aradennad venezioù er Plaenennoù Bras, lec'hiet e stadoù ar South Dakota hag ar Wyoming

## Pennadoù kar

* Blackhill
* Black Mountain
* Black Mountains
* Black Rock
# CZ 75

Ar CZ 75 zo ur bistolenn damaotomatek ijinet e deroù ar bloavezhioù 1970 gant Josef ha František Koucký, ha produet abaoe 1975 gant an embregerezh tchek Česká Zbrojovka. Savet e voe evit bezañ ezporzhiet, dre ma oa kambret evit kalibroù nann-soviedel, daoust dezhi bezañ a-orin eus bloc'h ar Reter. hag implijet e vez gant ar polis e Tchekia, Turkia hag e lec'hioù zo e Stadoù-Unanet Amerika. Priziet eo ivez gant an dennerien-sport abalamour dezhi da vezañ resis-tre ha sasun. Brudet eo evit he fiziaplted hag e solutder.
Unan eus ar pistolennoù kentañ e oa a voe renket e rummad ar Wonder Nine. Ar pistolennoù Tanfoglio T95 italian ha Jericho 941 israelat zo awenet ganti.

## Deskrivadur

Awenet eo framm ar CZ 75 gant hini ar SIG P210 suis. E dir eo an arm, hag aremennet eo. Pourveziet eo gant ur c'harger div golonenn. Awenet eo he gwikefre tennata dre argil berr gant hini ar Browning Hi-Power. Ne oa loc'henn dizarmiñ ebet ha difiñv e oa he c'houch war stumm kentañ an arm, met reolius eo hemañ war stummoù evel ar re Combat pe ar re savet evit an ISPC. Ur surentez skoer (Firing pin Block) a gaver war an arm abaoe 1993. Stummoù disheñvel a zo bet diorroet abaoe 1975, en o zouez:
* platinenn daou-ober ha decocking (sistem dizarmiñ) war ar CZ 75 BD, ar CZ 75 BD compact hag ar CZ 75 P01 (reolius er polis tchek abaoe 2001).
* platinenn daou-ober nemetken, sistem dizarmiñ aotomatek ha morzhol damguzh war ar CZ 75 DAO ha 2075 RAMI.
* platinenn un-ober ha sistem surentez dre zorn war ar CZ 75 SA implijet er sportoù tennañ dreist-holl.
* tenn aotomatek war ar CZ 75 automatic (war-dro 1000 tenn/munutenn).
* gwikefre azasaet d'an dehoùidi koulz ha d'ar gleizidi war ar CZ 85.

### Kalibroù

Kambret e oa ar CZ 75 e 9 mm Parabellum da gentañ. Stummoù e .40 S&W, .45 ACP pe 9 × 21 mm IMI a gaver ivez. Endalc'h ar c'harger a zo :
* 15 tenn e 9 mm Parabellum evit ar stummoù kentañ ;
* 16 tenn e 9 mm Parabellum evit ar stummoù nevesañ ;
* 12 tenn e .40 S&W ;
* 10 tenn en armoù gwerzhet e SUA er bloavezhioù 1990 ;
* 18+1 tenn er CZ 75 SP01 Shadow 9 mm Parabellum savet evit an tenn pleustrek hag an TAR (Tennañ gant Armoù Reolius).

## Pennadoù kar

* CZ Shadow 2, pistolenn deveret eus ar CZ 75 evit an tenn pleustrek
* CZ P-09 ha P-07, pistolennoù polimer awenet gant ar CZ 75

## Daveennoù

* 1 2 (en) POPENKER Maxim, CZ-75 pistol, Modern Firearms (lennet d'an 20/01/2025)
* ↑ (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 98
* 1 2 3 4 (fr) ALEXANDRE Guillaume, CZ 75 B : la référence des pistolets tout acier ?, Cibles n°652, miz Here 2024, pp. 10-14
* ↑ (en) Pajenn ar CZ 75 war lec'hienn ar produer (lennet d'ar 24/01/2024)
# Gabriel Yacoub

Gabriel Yacoub zo ur c'haner hag ur soner gall, ganet e Pariz e d'ar 4 a viz C'hwevrer 1952 ha marvet d'an 22 a viz Genver 2025 e Bourges. Anavezet-kaer evit bezañ kanet ha sonet e strollad Alan Stivell pa oa en e vog hag evit bezañ savet ar strollad Malicorne goude-se hag a badas betek 1982. Delc'her a ra da ganañ ha da seniñ dindan e anv e-unan. Brudet eo evit e vouezh "friet" hag e varregezh da seniñ meur a venveg, en o zouez ar gitar, an dulcimer hag ar banjo (eñ a glever o c'hoari banjo war Can y melinydd war ar bladenn Chemins de terre gant Alan Stivell).

## Pladennoù

gant Alain Cochevelou, René Werneer ha Michel Santangeli (strollad Alan Stivell)
* 1972 : A l’Olympia
* 1973 : Chemins de Terre
gant Malicorne.
* 1973 Pierre de Grenoble (ma c'haller klevet Dan Ar Braz)- Dindan anv Gabriel ha Marie Yacoub
* 1974 Malicorne (Colin)
* 1975 Malicorne 2
* 1976 Almanach
* 1977 Malicorne 4
* 1977 Quintessence (kompilasion)
* 1978 L'Extraordinaire Tour de France d'Adélard Rousseau.
* 1979 En public
* 1979 Le Bestiaire
* 1981 Balançoire en feu
War-lerc'h Malicorne :
* 1978 : Trad. Arr.
* 1986 : Elementary Level of Faith
* 1986 : Les Cathédrales de l'industrie (dindan anv Malicorne avat)
* 1990 : Bel
* 1994 : Quatre
* 1997 : Babel
* 1999 : Tri
* 2001 : :Yacoub:
* 2002 : The simple things we said
* 2004 : Je vois venir...
* 2008 : De la nature des choses

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Gabriel Yacoub, fondateur du groupe de folk Malicorne, est décédé, TV5 Monde, 22 Genver 2025
# Kevre Kampioned an UEFA

Kevre Kampioned UEFA (UEFA Champions League), bet krouet e 1955 hag anvet Kib ar c'hleuboù kampion european betek 1992, zo ur gevezadeg mell-droad hag a vez dalc'het bep bloaz gant an UEFA (Union of European Football Associations).
Enni emañ ar c'hleuboù gwellañ Europa (ha reoù Israel ha Kazakstan ivez). Ar gevezadeg mell-droad etrekleuboù brudetañ en Europa eo, dirak Lig Europa.
Ar skipailh a c'hounez ar gevezadeg zo perzheget diouzhtu evit ar bloaz war-lerc'h. Kemer a ra perzh ivez e Kib ar bed kluboù ar FIFA hag e Dreistkib an UEFA (ur c'hrogad a-enep trec'herien Kevre ar Gampioned ha re Kevre Europa).
Skipailh ar Real Madrid eo ar c'hleub gantañ ar muiañ a ditloù (15 kip), ha Christiano Ronaldo he faler gwellañ.
# Cyanoderma

Cyanoderma :
| Cyanoderma pyrrhops, treset gant J. Gould & H. C. Richter. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Timaliidae |
| Anv skiantel ||
| Cyanoderma Salvadori, 1874 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Cyanoderma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1874 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Cyanoderma bicolor
** C. b. bicolor ha rufum,
* Cyanoderma chrysaeum
** C. c. assimilis, auratum, binghami, chrysaeum, chrysops ha frigidum,
* Cyanoderma erythropterum
** C. e. erythropterum, fulviventris ha pyrrhophaeum,
* Cyanoderma melanothorax
** C. m. baliensis, intermedium ha melanothorax,
* Cyanoderma pyrrhops,
* Cyanoderma ruficeps
** C. r. bhamoensis, davidi, goodsoni, paganum, praecognitum ha ruficeps,
* Cyanoderma rufifrons
** C. r. adjunctum, ambiguum, insuspectum, obscurum, pallescens, planicola, poliogaster, rufifrons ha sarawacensis.
Nav isspesad warn-ugent (29) en holl.

## Rummatadur

Renket e veze ar seizh spesad er genadoù Stachyris (S. erythroptera ha melanothorax) ha Stachyridopsis (S. chrysaea, pyrrhops, ruficeps ha rufifrons) a-raok.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Timaliidae/Cyanoderma (lennet e-barzh d'an 22 a viz Genver 2025).
# Beg ar C'hastellig

Beg ar C'hastellig zo ur beg-douar eus Breizh, e kumun Penc'herieg, el Liger-Atlantel. Ar beg-douar ar pellañ er c'hornôg eo en departamant-se.
Uhel eo an aod, kerreg e-leizh enni ha meur a vougev zo er vri, dezho a bep seurt anvioù faltazius. Anv a reer eus an tolead en ur romant skrivet gant Émile Zola a dremenas vakañsoù eno, Les coquillages de M. Chabre.
Eno e oa bet savet un ti-gward e 1754 hag ur semafor e 1861. Ar semafor a zo bremañ a oa bet savet e 1986. E dalc’h ar morlu gall emañ.
Eus Beg ar C'hastellig e c'haller gwelet enez Dumed war an tu dehou, gourenez Rewiz pelloc'h, hag inizi Houad hag Edig pa vez sklaer an amzer ; war an dorn kleiz e weler Beg ar Groazig.

## Liamm diavaez

* La pointe du Castelli - Tourisme Bretagne
# Beg Penc'hastell

Beg Penc'hastell zo ur beg-douar e penn kornôg bae ar Poulgwenn (pe bae ar Baol).
Aspadennoù a c'haller gwelet c'hoazh eus un oppidom eus Oadvezh an Houarn. Emañ war roll ar Monumantoù istorel abaoe 1972 ha furchadennoù zo bet graet eno.
Ur chapel zo ivez war ar beg-douar, eus ar XV$^{vet}$ kantved, hag ur groaz en he c'hichen. Chapel sant Juluan pe chapel santez Anna a vez graet anezhi.

## Liammoù diavaez

* (fr) Les vestiges du camp de Penchâteau - lepouliguen-infos.net
* (fr) Le camp protohistorique de Penchâteau au Pouliguen, Revue Archéologique de l'Ouest, 1995, niv. 12, pp. 117-137
* (fr) La chapelle de Penchâteau

## Notennoù

* ↑ L'art au gré des chapelles
# Crèvecœur-sur-l'Escaut

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Crèvecœur-sur-l'Escaut |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Crèvecœur-sur-l'Escaut en Arondisamant Cambrai | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Cambrai |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes rurales de la Vallée de Vinchy |
| Kanton | Marcoing |
| Kod INSEE | 59161 |
| Kod-post | 59258 |
| Maer | Gilbert Drain |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 19,06 km² |
| Led | 50° 06' 23" Norzh |
| Hed | 03° 15' 06" Reter |
| Uhelder kreiz | 68 m |
| Uhelder bihanañ | 60 m |
| Uhelder brasañ | 147 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 671 (2007) |
| Stankter | 35 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Crèvecœur-sur-l'Escaut a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
* An ti-kêr

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun
e 1920.
* 1930: krouet eo kumun Les Rues-des-Vignes diwar ul lodenn eus tiriad Crèvecœur-sur-l'Escaut .

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin.
* Skluzioù Kanol Saint-Quentin.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Michel Bellenguez |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Gilbert Drain |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Escaut emañ Crèvecœur-sur-l'Escaut.

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Clochers de France
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Kretase

* Eon Fanerozoek
* Paleozoeg
* Kambrian
* Ordovisian
* Silurian
* Devonian
* Karbonifer
* Permian
* Mezozoeg
* Triaseg
* Juraseg
* Kretase
* Kenozoeg
* Paleogenel
* Paleosen
* Eosen
* Oligosen
* Neogenel
* Miosen
* Pliosen
* Pevare oadvezh
* Pleistosen
* Holosen
Ar C'hretase, pe Kleizeg, a zo ur marevezh geologel hag a grog tro-dro da -145,0 milion a vloavezhioù hag a echu e -66,0 milion a vloavezhioù. Echuiñ a ra ar marevezh-se gant marv an dinosaored ha meur a furm buhez all. Trede marevezh ar Mezozoeg eo ar c'hretase. Heuliañ a ra ar juraseg hag heuliet eo gant ar paleogenel.
| Kretase uhel |
| Maastric'htian | (72.1 ± 0.6 – 66.0 ± 0.3 Ma) |
| Kampanian | (83.6 ± 0.7 – 72.1 ± 0.6 Ma) |
| Santonian | (86.3 ± 0.7 – 83.6 ± 0.7 Ma) |
| Koniasian | (89.8 ± 1.0 – 86.3 ± 0.7 Ma) |
| Turonian | (93.9 ± 0.8 – 89.8 ± 1.0 Ma) |
| Senomanian | (100.5 ± 0.9 – 93.9 ± 0.8 Ma) |
| Kretase izel |
| Albian | (113.0 ± 1.0 – 100.5 ± 0.9 Ma) |
| Aptian | (121.4 ± 1.0 – 113.0 ± 1.0 Ma) |
| Barremian | (125.77 ± 1.5 – 121.4 ± 1.0 Ma) |
| Hauterivian | (132.6 ± 2.0 – 125.77 ± 1.5 Ma) |
| Valanginian | (139.8 ± 3.0 – 132.6 ± 2.0 Ma) |
| Berriasian | (145.0 ± 4.0 – 139.8 ± 3.0 Ma) |
# Botez-koad

Ar botoù-koad (ur votez-koad en unander) zo botoù graet e koad, faou peurliesañ, hogen haleg ivez.
E kalz broioù europat e veze gwisket botoù-koad. Brudet eo botoù-koad an Izelvroioù ha re Sveden, en Europa, ha re Japan en Azia.

## E Breizh

E Breizh, war ar maez, e veze botoù-koad gant an holl betek er bloavezhioù 1950. Botaouerien-goad a vicher a oa, evel tad-kozh Pêr-Jakez Heliaz. N'eus ket kalz anezho ken. Gwelet e veze :
* "botoù Kerne" : e koad en o fezh, tachet an dindan, douget gant ur c'houchad plouz e-barzh
* "botoù Leonad" : ur vourellenn lêr war-c'horre chouk an troad (dindan, bandennoù kaoutchoug kentoc'h), douget gant chaosonoù an aliesañ
* evit ar merc'hed, boteier skañvoc'h gant ul lêrenn dantelezet (evit ar Sul hag ar pourmen)

## Skeudennoù

* Holzschuh eus Alamagn
* Træsko eus Danmark
* Zoccolo eus Italia
* Klumpė eus Lituania
* Klomp eus an Izelvroioù
* Träskor eus Sveden
* Zoggeli eus Suis
* E doare sandalennoù
* E Japan
* E Belgia, war-dro 1465
* En Izelvroioù
* Tamanco eus Portugal
* E Galiza, e Meirás, Valdoviño.
* Botoù-koad e Lamedo, e kumun Cabezón de Liébana, e Kantabria, e Spagn. Ar re-mañ zo graet da vont war an erc'h.
* E Lancashire, e Bro-Saoz.
* Botoù-koad an Ardenne. War ziskouez e Mirdi Porcheresse.

## Notennoù

* ↑ Sellit ouzh Marh al lorh pe Le Cheval d'Orgueil
* ↑ Unan zo e Rieg, unan e Kamorzh, , hag unan e Benac'h.
# Lazhadeg Wounded Knee

Lazhadeg Wounded Knee a c'hoarvezas d'an 29 a viz Kerzu 1890 e-kichen Čhaŋkpé Ópi Wakpála (Wounded Knee Creek), e South Dakota, er Stadoù-Unanet, pa voe lazhadeget ouzhpenn 200 den gant ur rannarme eus ar Stadoù-Unanet — etre 150 ha 300 den lazhet, hervez a ouzer — anezho merc'hed ha bugale dreist-holl eus poblad amerindian al Lakotaed.

## Levrlennadur

* (en) Debo, Angie (1970). A History of the Indians of the United States. Norman : University of Oklahoma Press, 1984, pp. 244-46 (ISBN 0-8061-1888-1)

## Liammoù diavaez

* U. S. History (en)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lazhadeg Mountain Meadows

Lazhadeg Mountain Meadows a c'hoarvezas etre ar 7 hag an 11 a viz Gwengolo 1857 en Utah, SUA, pa 'z eas un 50 pe 60 bennak a Vormoned armet eus an Utah Territorial Militia (anvet Nauvoo Legion) ha ganto Amerindianed paiout a-ziwar-dro, da lazhañ ur 120 bennak a enbroidi, eus Arkansas evit an darn vrasañ anezho, hag a oa en o c'hirri war o hent da Galifornia. Kement-se a c'hoarvezas e traoñienn Mountain Meadows, ur 55 km er mervent da gêr Cedar City, e-kerzh brezel Utah, etre ar Stadoù-Unanet hag ar Vormoned.
Ne chomas bev nemet 17 bugel dindan 6 vloaz.

## Levrlennadur

* (en) Bagley, Will. Blood of the Prophets: Brigham Young and the Massacre at Mountain Meadows. Norman : University of Oklahoma Press, 2002 (ISBN 978-0-8061-3426-0)
# Emgann Great Swamp

Emgann Great Swamp, pe Lazhadeg Great Swamp, a voe un emgann drastus e-kerzh brezel ar roue Philip etre bezennoù trevadennerien Bro-Saoz Nevez hag ar meuriad Narragansett, e miz Kerzu 1675. Nepell diouzh kêriadennoù Kingston ha West Kingston e oa bet stourmet, e trevadenn Rhode Island ha plantadegoù Providence. Ur bagad kengevreet eus Bro-Saoz Nevez a oa savet, en he bourzh 1000 trevadenner hag ur 150 Pekot, ha deuet e oant a-benn da zrastañ ar meuriad Narragansett. Kantadoù a Amerindianed a oa bet lazhet, gant un niver uhel a vaouezed hag a vugale. Istorourien o deus deskrivet an emgann-se evel "unan eus ar re feulsañ ha digevatalañ e istor Bro-Saoz Nevez". Abaoe ar bloavezhioù 1930 e ra ar pobloù Narragansett ha Wampanoag ul lid eñvor evit al lazhadeg ; gant ar briñsez Red Wing int awenet.

## Daveennoù

* ↑ (en) DRAKE, James D., King Philip's War: Civil War in New England, 1675–1676, University of Massachusetts Press, 1999, 119 p., ISBN 1-55849-224-0
# Kampionad bolivian an echedoù

Kampionad bolivian an echedoù eo kampionad broadel an echedoù e Bolivia. Aozet e vez gant Federación Boliviana de Ajedrez ("Kevre bolivian an echedoù"). Abaoe 2015 e vez aozet kampionad ar maouezi.

## Kampioned ha kampionezed abaoe 2000

* Kampionad hollek : gwazed ha maouezi.
| # | Bloaz | Hollek | Maouezi |
| 1 | 1950 | Magin Zubieta Villegas |
| 2 | 1952 | Magin Zubieta Villegas |
| 3 | 1954 | Magin Zubieta Villegas |
| 4 | 1956 | Cidar Humerez Estrada |
| 5 | 1959 | Cidar Humerez Estrada |
| 6 | 1962 | Juan Carbajal Aliaga |
| 7 | 1964 | Juan Carvajal Aliaga |
| 8 | 1968 | Ismael Mendivil Salinas |
| 9 | 1969 | Juan Carvajal Aliaga |
| 10 | 1970 | Juan Carvajal Aliaga |
| 11 | 1971 | Juan Carvajal Aliaga |
| 12 | 1972 | Juan Carvajal Aliaga |
| 13 | 1973 | Juan Carbajal Aliaga |
| 14 | 1974 | Percy Ramirez Espinoza |
| | 2000 | Jonny Cueto |
| | 2001 | Jonny Cueto |
| | 2002 | Oswaldo Zambrana |
| | 2003 | Oswaldo Zambrana |
| | 2004 | Alfredo Cruz |
| | 2005 | Jorge Berrocal |
| | 2006 | Oswaldo Zambrana |
| | 2007 | Ronald Campero |
| | 2008 | Raisa Luna |
| | 2009 | Ronald Campero | Daniela Cordero |
| | 2010 | Boris Ferrufino | Raisa Luna |
| | 2011 | Oswaldo Zambrana |
| | 2012 | Jose Daniel Gemy | Daniela Cordero |
| | 2013 | Jose Daniel Gemy | Daniela Cordero |
| | 2014 | Oswaldo Zambrana | Maria Eugenia Ramirez |
| | 2015 | Jose Daniel Gemy | Suely Bastos |
| | 2016 | Jose Daniel Gemy | Maria Eugenia Ramírez |
| | 2017 | Jose Daniel Gemy |
| | 2018 | Jose Daniel Gemy | Daniela Cordero |
| | 2019 | [[Jose Daniel Gemy | Jessica Molina |
| | 2020 | Jose Daniel Gemy | Jessica Molina |
| | 2021 | Jose Daniel Gemy | Daniela Cordero |
| | 2022 | Rodrigo Mendoza | Jessica Molina |
| | 2023 | Licael Ticona Rocabado | Jessica Molina |
| | 2024 | Licael Ticona Rocabado | Daniela Cordero |
# Kampionad aljerian an echedoù

Aozet e vez Kampionad algerian an echedoù gant ar FADE (Fédération Algérienne Des Échecs, "Kevre Aljerian an Echedoù"), bet krouet e 1973. Degemeret e voe er FIDE e 1974, aozet e voe gantañ ar c’hampionad kentañ e 1975.

## Kampioned

    BloazKampion 1975Chaabi 1976Boulsane 1977Abdelatif Henni 1978Abdelatif Kharchi 1979Abdelatif Kharchi 1980Zitouni Cherrad 1981Aziz Madani Benhadi 1982Abdelhamid Slimani 1983Abderahmane Bousmaha 1985Abderahmane Bousmaha 1986Kamel 1988Mahfoud Boudiba 1989Kamel Sebih 1990Kamel Sebih 1991Abd'Ennacer Bammoune 1992Abdelnour Ahmed Zaid 1993Kamel Sebih 1994Ryad Rizouk 1995Mohamed Henni 1996Mohamed Henni 1997Mohamed Henni 1998Mohamed Henni 1999Aimen Rizouk 2000Mohamed Henni 2001Saâd Belouadah 2002Saad Belouadah 2003Mohamed Henni 2004Saad Belouadah 2005Mohamed Haddouche 2006Badr-Eddine Khelfallah BloazKampionMerc'hed 2007Saâd Belouadah 2008Tarek Goutali 2009Mohamed Haddouche 2010Saâd Belouadah 2011Mohamed HaddoucheSabrina Latreche 2012Mohamed Haddouche 2013Mohamed HaddoucheAmina Mezioud 2014Mohamed HaddoucheLylia Meghara 2015Mohamed HaddoucheSabrina Latreche 2016Chafik TalbiSabrina Latreche 2017Mohamed HaddoucheSabrina Latreche 2018Bilel BellahceneSabrina Latreche 2019Chafik Talbi 2021Massinas DjabriChahrazed Djerrroud 2022Massinas DjabriChahrazed Djerroud 2023Massinas DjabriRania Nassr 2024Abdellah AmraneRania Nassr

## Kampioned echedoù dre lizher aljerian

* Mohamed Samraoui (1981-1984)
* L. Hamidouche (1983-1985)
* Mohamed Samraoui (1984-1986)
* Mohamed Samraoui (1985-1987)
* Abderraouf Chorfa (1986-1988)
* M. Abdelauf (1987-1989)
* Lahouari Meslem (1988-1990)
* Mohamed Samraoui (1989-1991)
* Gmar Benagoudjil (1990-1993)
* Med Said Amrane (1991-1994)
* Boualem Bendou (1992-1995)
* Med Said Amrane (1994-1997)
* Mohamed Samraoui-Samy Ould Ahmed (2007-2008)
* Samy Ould Ahmed (2008-2009)
* Mourad Boumbar (2010-2011)
* Mourad Boumbar-Khaled Dorbane (2010-2011)
* Mourad Boumbar (2011-2012)

## Notennoù

* ↑ (fr) FADE. Kavet : 25/06/2023.
* ↑ (fr) 'Haddouche couronné pour la cinquième fois'. Kavet : 25/06/2023.
* ↑ 13.Kampionad lizhiri
* ↑ 14.Kampionad lizhiri
* ↑ 15.Kampionad lizhiri
* ↑ 16.Kampionad lizhiri
* ↑ 17.Kampionad lizhiri