OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Takad Schengen

Takad Schengen pe Spas Schengen a vez graet eus an holl diriadoù europat gant 25 Stad ezel eus an Unvaniezh Europat ha 4 Stad kevredet ezel eus Kevredigezh europat an eskemm-frank hag o deus lakaet da dalvezout emglev Schengen ha kenemglev Schengen, sinet e Schengen (Luksembourg) e 1985 ha 1990. Takad Schengen eo an dachenn nemeti a-fed beajoù etrebroadel hag evezhierezh an harzoù lec'h ma vez dieub treuziñ an harzoù, hep paseporzh hag hep evezhiadenn.
Reoladoù Takad Schengen a zo bet euvret gant Gwir an Unvaniezh Europat dre Skrid-emglev Amsterdam sinet e 1999, memes ma'z eus peder Stad ha n'int ket izili eus an Unvaniezh Europat (Island, Liechtenstein, Norvegia ha Suis) ha, de facto, teir Stad europat vihan enklozet en takad-se (Monaco, San Marino hag Vatikan).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.reseau-canope.fr/tes/subsites/sites/geriaoueg-tes/index.php?l=ea
# Emglev Schengen

Emglev Schengen a zo ur skrid-emglev hag en deus roet lañs da Takad Schengen, un takad lec'h ma ne vez ket evezhiet an harzoù pe dost. Sinet e oa bet d'ar 14 a viz Even 1985, nepell diouzh kêr Schengen e Luksembourg, gant pemp eus an dek Stad a oa izili neuze eus Kumuniezh Ekonomikel Europa. Kinnig a ra an emglev un toullad diskoulmoù evit lakaat da dalvezout fin an evezhioù en harzoù etre ar broioù o deus sinet, evel reiñ an tu d'ar c'hirri da dreuziñ an harzoù hep paouez, reiñ an tu d'an annezidi o vevañ nepell diouzh an harzoù da dreuziñ aes e pep lec'h ha n'eo ket mui dre lec'hioù resis nemetken, hag ivez reoliadur unvanet politikerezh ar vizaoù.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ pennadoù 2, 6 ha 7 eus Feur-emglev Schengen, EUR-Lex; lennet d'ar 27 a viz Genver 2016.
# Tongeren

Tongeren (e galleg Tongres, en alamaneg : Tongern, e walloneg Tongue) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg. Pennlec'h Arondisamant Tongeren eo.

## Anv
### Hen impalaeriezh roman

* Atouatoukon (Ptolemaios, II, 9, 5)
* Atuatuca (Taolenn Peuntinger)
* Aduaga Tungrorum (It. Ant.)

### Impalaeriezh roman izel

* Tungri (Amm. Marcel, XV, 11, 7; XVII, 8, 3)
* Civitas Tungrorum (Not. Gall.)
* Tungrus Oppidum (Gregor Teurgn, HF, II, 5)

### Gerdarzh

* Atuatuca ː (da zont)
* Tungri ː anv pobl ar vro (Belged pe Germaned ? kudenn war ar stern)

## Istor

Koshañ kêr Belgia eo Tongeren.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ti-Kêr
* Tour an Iliz-Veur
* Iliz Veur

## Tud

* An eskob Servatius (Sant Servez), meneget 346, 350, 359, bet sebeliet, war a seblant, e Maastricht.

## Levrlennadur

* Alain Vanderhoeven, skoazellet gant M.-Th. Raepset-Charlier, P. Van Den Hove ha G. Vynckier : Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XII. Province ecclésiastique de Cologne (Germania Secunda). De Boccard. 2002
# Lir (loen)

    Gant ar ger lir e tegouezher amañ. Evit sterioù all ar ger, gwelit lir (disheñvelout).
Lir :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Eliomys |
| Anv skiantel ||
| Eliomys quercinus Linnaeus, 1766 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al lir (Eliomys quercinus), pe lir Europa, a zo ur c'hrigner noz eus Europa, tost ouzh al liran hag an hunegan gris.
# Areg ijinenn

An hedad ditouroù daouredel erounezadus gant ar c'hewerier eo an areg ijinenn. Ur goulev tarzh a vez troet en areg ijinenn evit ur c'hewerier roet ha gant ur c'hempuner roet.

## Gwezhiadurioù sevenidigezh ur goulev erounezadus

* Sevenidigezh ur goulev tarzh gant un embanner : sevenet e vez en un areg (C, pascal, cobol). Ur restr destenn eo.
* Kempunet e vez ar restr darzh gant ur c'hempuner. Hervez an areg arveret evit ar restr darzh e vez gwiriet e vefe doujet ouzh reolennoù gouleviñ an areg gant ar boneg tarzh (disklêriad, kevreadur...). Goude-se e vez ganet un ergorenn gant ar c'hempunadur dindan stumm ur restr daouredel un astenn .obj dezhi. Troet eo bet ar goulev tarzh e mentrezh daouredel hogen an ereoù (galvoù d'ar c'heweriennoù, d'ar poelladoù, d'ar goulevioù diavaez ...) n'int ket c'hoazh diskoulmet.
* Ar restr ergorenn hag ar mezarc'hioù diavaez a vez kempunet gant un embanner ereoù. Gant ar wezhiadur-se e vez ganet ar restr erounezadus.
Notenn : galvet e vez gant ur goulev pennañ poelladoù, keweriennoù diabarzh pe eus mezarc'hioù diavaez. Da ennegoù memor e vez karget an tammoù bonegoù-mañ. An diskoulmañ ereoù eo ar wezhiadur a roio al lank d'ur goulev pennañ da ennegañ al lec'hioù memor-se.
# Garv (evn)

Garved :
| Bucephala albeola, tresadenn gant Edwards & Seligmann. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Bucephala Baird, 1858 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar garved eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad Bucephala, krouet e 1858 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad garved a ya d'ober ar genad :
* ar garv kilpenn gwenn (Bucephala albeola),
* ar garv lagad aour (Bucephala clangula)
** B. c. americana ha clangula,
* ar garv-Island (Bucephala islandica).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ [...]. Diwar al lakadenn-se, tamm morc'hed ebet ennon o kinnig Garv (skrivet evel-se en abeg d'al liester “garved”) evel termen arskiantel da verkañ Bucephala sp. : kinnig graet gant Pêrig Herbert, Anvioù laboused Europa - pennad 2. Eus an Ardeidæ betek an Anatidæ, HOR YEZH, niv. 193, miz Meurzh 1993, p. 15 ha degemeret gant TermOfis Ofis publik ar brezhoneg (garv | m. | garved | garrot (genre) | Bucephala sp. (étudié)).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Bucephala (lennet e-barzh d'an 18 a viz C'hwevrer 2025).
# William Matthew Hart

a vo kavet e Wikimedia Commons.
William Matthew Hart (Luimneach, 1830 – Londrez, 1908) a oa ur arzour saoz bet ganet en Iwerzhon. Brudet eo dre e labour evel skeudennaouer evned, a savas evit an evnoniour John Gould dreist-holl, ha dre e vaendresadennoù.
Un danvez mezeg e oa William M. Hart en e yaouankiz, hogen ret e voe dezhañ paouez gant e studi dre ziouer a arc'hant.
E 1851, oadet a 21 bloaz, e krogas da dresañ evned evit John Gould, ar pezh a gendalc'has da ober e-pad tregont vloaz. E deroù ar mare-se e savas patromoù ar plankennoù maendreserezh evit labour J. Gould diwar-benn ar c'herentiad Trochilidae, en ur genlabourat gant e geneil ar skeudennaouer ha maendreser Henry Constantine Richter (1821-1902). E 1870 e voe W. M. Hart pennskeudennaouer John Gould.
Goude marv an evnoniour e 1881 e voe gopret William Matthew Hart gant al loenoniour Richard Bowdler Sharpe er British Museum evit klokaat labour J. Gould a-zivout laboused Ginea Nevez hag evit skeudennaouiñ ul levr gant R. B. Sharpe e-unan diwar-benn evned ar baradoz$^,$.
* Callipharus nigriventris
* Cnemophilus macgregorii
* Parotia lawesi

## Notennoù

* ↑ Er Rouantelezh-Unanet e oa Iwerzhon d'ar mare-se.
* ↑ (en) Olsen, Penny. Feather and brush: three centuries of Australian bird art. Melbourne: CSIRO Publishing, 2001 (ISBN 978-0-643-06547-5)
* ↑ (en) William Matthew Hart (1830-1908) @ Australian Museum. Kavet : 21 Gen 25.
# Stad ezel eus an Unvaniezh Europat

Stad ezel eus an Unvaniezh Europat a vez graet eus ur stad hag a zo ezel eus an Unvaniezh Europat. 27 anezho a zo, gant mentoù ha doareoù ren disheñvel.
Ar broioù izili eo Alamagn, Aostria, Belgia, Bulgaria, Republik Kiprenez, Kroatia, Danmark, Bro-Spagn, Estonia, Finland, Bro-C'hall, Bro C'hres, Hungaria, Republik Iwerzhon, Italia, Latvia, Lituania, Luksembourg, Malta, an Izelvroioù, Polonia, Portugal, Roumania, Slovakia, Slovenia, Sveden ha Tchekia.
Unaniezh Europa (UE) a zo annezet gant 443 milion a dud hag ar gorread a zo 4,2 milion a km².
# Bertrand Blier

Bertrand Blier, ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1939 e Boulogne-Billancourt (Seine, Bro-C'hall) ha marvet d'an 20 a viz Genver 2025, a oa ur realizatour, senarier ha skrivagner gall. Lakaet en doa aktourien evel Gérard Depardieu, Gérard Jugnot, Michel Blanc pe Josiane Balasko da c'hoari e filmoù evel Les Valseuses (1974), Buffet froid (1979), Tenue de soirée (1986) pe Préparez vos mouchoirs (1978). A-drugarez da hemañ en doa tapet Oscar ar film estren gwellañ e 1979.
Mab e oa d'an aktour Bernard Blier.

## Daveennoù

* ↑ (fr) Le cinéaste Bertrand Blier, connu pour les films « Tenue de soirée » et « Les Valseuses », est mort à 85 ans, Le Télégramme, 21/01/2025 (lennet d'an 21/01/2025)
# Porzh a-steud

Ar porzh a-steud a zo ur porzh enankañ/ec'hankañ a ro an tu d'an urzhiataer da gehentiñ gant e amva. Ur c'hetal eo ar porzh a-steud. Ar porzhioù a-steud a oa eus ar re gentañ o kevaraezañ an urzhiataerioù da eskemmañ stlennoù gant an diavaez. Anvet e vezont RS232 pa eo anv ar reolad e reont meneg dioutañ da arc'hwelañ.
An termen "a-steud" a dalvez kement hag e vez ar stlennoù oc'h amredek gant un neudenn nemetken eleze e vez ar bitoù o vezañ kaset an eil re da heul ar re all.
Da gentañ e veze tu nemet kas roadennoù ha tremen hep degemer anezhe pa ne oa ket daouank an treuzkas. Bremañ e vez daouank porzhioù a-steud an ijinennoù arnevez. Neuze o deus ezhomm div neudenn ar porzhioù daouank da zont a-benn da gehentiñ.

## Arc'hwelañ ar porzh a-steud

N'eus ket ezhomm a arhent goubredañ (un eurier) da gas stlennoù pa vez ec'houbred ar c'hehentiñ. Da lavaret eo e vez an esaouenn amzer etre daou nod kenheuilh o vezañ diforzh. Hogen e rank ar paker bezañ en araez da ziforc'hiñ an nodoù (un hed a eizh bit en deus un nod) e-touez an heuliad bitoù e vez kaset dezhañ.
Setu perak e vez lakaet e penn pep nod kaset gant un hevelep kehentiñ ur bit spesadel anvet bit START hag unan da verkañ dibenn an nod anvet bit STOP. Pezh a c'heller adverkañ eo e vez dispignet 20% eus ar bann drafet gant ar bitoù-se (evit 10 bit kaset, nemet 8 arveret d'enbonegañ an nod ha 2 evit diogelañ ar bakadenn).

## Ar c'hennaskerioù a-steud

Ar c'hennaskerioù arveret gant ar porzh a-steud a vez anvet DB9 ha DB25. Ar c'hennaskerioù-mañ o deus 9 broch evit an hini kentañ ha 25 broch evit an eil. Peurvuiañ e vezont kenstaget gant ar bennwal ha marc'het ouzh talbenn a-dreñv an urzhiataer.

##### Benel

* DA-15
* DB-25
* DE-9
* DE-15

##### Gourel

* DA-15
* DB-13W3
* DB-25
* DE-9
* DE-15
# QBZ-191

Ar QBZ-191 (mandarineg : 191式自动步枪; pinyin: Yāo jiǔ yāo Shì Zìdòng Bùqiāng, «fuzuilh skañv aotomatek»), zo ur fuzuilh-arsailh ijinet er bloavezhioù 2010 gant an embregerezh-stad sinaat Norinco. Diskouezet e voe evit ar wech kentañ e-kerzh un dibunadeg e Beijing e miz Here 2019, da geñver 70vet deiz-ha-bloaz disklêriadur Republik Pobl Sina, ha sañset eo kemer plas ar rummad fuzuilhoù-arsailh QBZ-95 e arme ar vro.

## Deskrivadur

Kambret eo e 5,8 × 42 mm, ha mont a ra en-dro dre ur sistem amprest-gazoù dre biston. Ul lamm blegus hag ur reilh Picatinny he deus. Pourveziet eo gant kargerioù fiñv eeun 30 kartouchenn, pe reoù ront 75 kartouchenn. 14,5 meutad (368 mm) eo hirder kanol he stumm diazez.

### Adstummoù

* QBZ-192 : stumm karabinenn, dezhañ ur c'hanol berroc'h 10,5 meutad (266 mm) ;
* QBU-191 : stumm fuzuilh-resisted, dezhañ ul lunedenn hag ur c'hanol hiroc'h;
* QBZ-195T : stumm kambret e 5,56 × 45 mm evit bezañ gwerzhet da nerzhioù ispisial Thailand, ar vro nemeti e-lec'h m'eo bet ezporzhiet an arm evit poent.

## Daveennoù

* ↑ (en) First Photos of Chinese PLA New Standard Rifle and What We Know So Far, The Firearms Blog, 30/09/2019 (lennet d'an 21/01/2025)
* 1 2 (en) ARTHUR Gordon, Seeing Red: A Photographic Exploration of Recent Infantry Weapons Of China’s PLA, Small Arms Defense Journal, 25/01/2024 (lennet d'an 21/01/2025)
* ↑ (en) SABALA Joe, Thailand to Become First Export Customer of China’s QBZ-195T Rifles, The Defense Post, 07/08/2024 (lennet d'an 21/01/2025)
# Nesocharis

Nesocharis :
| Nesocharis shelleyi, tresadenn (1915) gant Grønvold. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Nesocharis Alexander, 1903 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Nesocharis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1903 gant an evnoniour saoz Boyd Alexander (1873-1910).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Nesocharis ansorgei,
* Nesocharis shelleyi
** N. s. bansoensis ha shelleyi.
Daou (2) isspesad en holl ; o c'havout a reer holl en Afrika.

## Rummatadur

Dilec'hiet eo bet ar spesad capistrata er genad Delacourella.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Nesocharis (lennet e-barzh d'an 30 a viz Genver 2025).
# Hans Edmund Wolters

Hans Edmund Wolters, bet ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1915 e Duisburg (Impalaeriezh alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Kerzu 1991, a oa un evnoniour alaman.
Diskouel a reas barregezhioù war daksonomiezh an urzhiad Passeriformes.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* D : Delacourella, Deleornis,
* E : Euschistospiza,
* M : Mayrimunia,
* V : Vauriella.

### Spesadoù

* M : Malimbus ballmanni.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Wolters e metoù al loenoniezh.
# Logodenn (stlenneg)

Graet e vez gant ul logodenn loc'hañ ur reti ("a cursor") war skramm un unvez gwereañ pe c'hoazh diverkañ, dilec'hiañ, dazverañ ergorennoù ("objects") gant afelloù. Un drobarzhell poentañ eo hag ivez un drobarzhell enankañ.
Graet e vez "klik" eus pouezañ war un afell d'al logodenn d'ober ur gwezhiadur (pe obererezh).
Al logodenn gentañ a oa bet krouet ha danzeet gant Douglas Carl Engelbart eus an SRI (Stanford Research Institute). Unan e koad e oa, enni div bladenn diaserzh, ha luget e oa ouzh un urzhiataer gant ur re orjalennoù gwedennet.

## Seurtoù logodennoù

Gellout a reer renkañ al logodennoù stlennegel hervez o zeknologiezh dilec'hiañ met ivez hervez ar mod da zreuzkas ar roadennoù d'an urzhiataer.
Teir familh logodennoùzo.
* Al logodennoù treloc'hel a vez diazezet o mont en-dro war ur voul gaoutchoug pe blastik ensterniet e-barzh ur garoñserezh plastik. Treuzkaset eo fiñv ar voul da ziv ruilhenn. Ouzh ahel pep hini anezhe ez eo marc'het ur rod, toulloùigoù tro-dro dezhi. Pep rod a dremen dirak un enanker (pe kaptor) gweledel (pe optikel) da zidermenañ lec'h ar reti war ar skramm hag e dizh. Ar c'haptorioù-se a vez amparet gant ul luc'hdiod hag ul LED, an hini diwezhañ a sklêrijenn al luc'hdiod pa ne vez ket un dra bennak o tremen etreze ; neuze e c'hell treuzkas an enanker un "1" mezoniel d'an urzhiataer, anez-se ur "0".
* Al logodennoù gweledel a zo gouest da zidermenañ ar fiñvadur dre zielfennadur gweledel ar gorread e vezont o ruzañ warnañ. Amparet e vez al logodennoù gweledel gant ul LED, ur reizhiad gorren skeudennoù (IAS) hag ur c'hewerier arhentoù niverel (DSP). Sklerijennet e vez ar gorre gant al LED da reiñ an tu d'ar reizhiad IAS da c'horren skeudenn ar gorre. Ar c'hewerier DSP a c'hell neuze dre zielfennañ arouezadurioù ar gorread didermenañ ar fiñv a-blaen hag a-blom. Arc'hwelañ a ra al logodenn gweledel war ur gorre dilampr pe gant ilrezioù liv.
* Al logodennoù hep fun a servij muioc'h-mui pa c'hellont bezañ implijet hep bezañ luget ouzh an urzhiataer. Lies seurt logodennoù hep fun a vez kavet :
    > Logodennoù danruz : al logodennoù-se a vez implijet tal-ouzh-tal gant ur paker danruz kennasket ouzh an urzhiataer. Ur metrad bennak eo arhedad an trevnad-se.
    > Logodennoù hertzel : arveret e vezont gant ur paker hertzel peurliesañ perc'henntiezhel d'ar c'henderc'her. An arhedad a c'hell mont betek un dek metr bennak ha ne rank ket al logodenn bezañ a-well gant ar paker gant an trevnad-se.
    > Logodennoù BlueTooth : arveret int gant ur paker BlueTooth kennasket ouzh an urzhiataer. Heñvel eo o arhedad ouzh hini al logodennoù hertzel.

## Kennaskerioù al logodenn

Al logodennoù gant funiom a vez luget ouzh an urzhiataer gant ur c'hennasker PS/2 peurliesañ. Muioc'h mui e vez kavet logodennoù luget ouzh ur porzh USB.
# Sonny Shroyer

Sonny Shroyer, ganet Otis Burt Shroyer, Jr. e Valdosta (Georgia) d'an 28 a viz Eost 1935, a zo un aktour stadunanat.

## Liammoù diavaez

* Sonny Shroyer e-barzh an Internet Movie Database
# Sankenn an Oriant

* Monumant Talbenn al Laeta e Kloar-Karnoed.
* Monumant Kerruisaod e Pont-Skorf d'ar baotred eus ar Rezistañs ha da soudarded eus SUA.
* Blockhaus pezhioù-kanol e Kewenn, bet savet gant an Alamaned evit difenn ar Sankenn.
* Daou vlockhaus bet savet d'an Alamaned e Lannarstêr evit diwall ar Sankenn ouzh tu an douaroù.
Sankenn an Oriant, pe enserradenn an Oriant, pe Chakod an Oriant, a oa un dachenn dalc'het gant armeoù Alamagn betek diwezh an Eil Brezel-bed, en-dro da gêr an Oriant. Mont a rae an dachenn-se eus al Laeta er c'hornaoueg da Blouharnel er reter hag e-barzh e oa ivez Groe hag ar Gerveur. Dalc'het e oa bet gant an Alamaned evit gallout mirout an diazlec'h listri-spluj.

## Kodianidigezh an Alamaned

* Ar "Bar Breton" anvet "Café Breton" gwechall, en Intel.
* Ar blakenn ouzh an davarn.
* Monumant kodianidigezh Alamaned Sankenn an Oriant e Kaodan.
* Monumant kodianidigezh Alamaned Sankenn an Oriant en Oriant.
* Da eizh eur noz d'ar 7 a viz Mae 1945, er Café Breton en Intel, e oa bet sinet kodianañ an Alamaned a oa o terc'hel ar sankenn ; an arsav-emgann a voe sinet gant ar c'horonal Borst en anv al lu alaman, ar c'horonal John W. Keating en anv al lu stadunanat hag ar c'horonal Joppé en anv al lu gall ; lakaet e voe da dalvezout da 00.01 d'an 8 a viz Mae. E Kaodan, da beder eur goude merenn d'an 10 a viz Mae 1945, en em zaskoras ar jeneral Wilhelm Fahrmbacher, penn ar vilourion alaman o terc'hel ar sankenn, d'ar jeneral Herman F. Kramer, penn an 66vet Rann-Arme Troadeion SUA, ha d'ar jeneral Henri-Gustave-André Borgnis-Desbordes, penn an 19vet Rann-Arme Troadeion Bro-C'hall$^,$.

## Post ha timbrouriezh

* Dreistmoulet e voe timbroù gall, merket Festung Lorient (Kreñvlec'h an Oriant) oute, gant an Alamaned, 1 500 lizher a c'hellas bout skrivet gant an dud nann-soudard o chom er sankenn ha kaset er maez, skignet e voent gant ar post gall.

## Gwelet ivez

* Sankenn Brest
* Sankenn Sant-Nazer

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, 2012.
* ↑ Pêr Drezen, GeriaouEGI, TES, 2007.
* ↑ Istor Breizh, L. Elegoet, TES, 1998.
* ↑ Ouest-France, 7 a viz Mae 2010
* ↑ René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajenn 214
* ↑ Kodianidigezh an Alamaned e Kaodan - Dielloù an US Army Signal Corps
* ↑ (fr)Général Fahrmbacher, Souvenirs de la base, Keroman, 1940-1945, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, Ebrel 2012, pajenn 179
# Luc'hreüser

Al luc'hreüser, evit ar pezh a sell ouzh an dafar bureveg (luc'heilerez, moullerez, pelleiler), a zo ur ruilhenn luc'hgizidik he gorreenn d'enlouc'hañ warni skeudenn an teul e vo moullet dres war-lerc'h.
Ur ruilhenn gant aluminiom eo a vez lakaet warni ur c'horreenn luc'hgizidik produet gant un danvez organel ispisial a vez oc'h ersaviñ gant ar gouloù. Reüs e vez gorreenn ul luc'hreüser pa vez ur gouloù o tont warnañ (deus ul laser evit al luc'heilerezioù niverel pe rag-eeun deus ul lamp halogen evit al luc'heilerezioù kemblac'hel) ha disfu en deñvalijenn.
Er bloavezhioù 80 e vezent produet gant Kadmiom, un danvez saotrus ma'z eus, hag ivez, un maread diwezhatoc'h, gant seleniom.

## Pennreolenn ar mont en-dro

E-pad un treiñ eus ar c'helorn (e-giz-se 'vez graet ivez eus ul luc'hreüser) e vez graet ur c'helc'hiad moullañ. E penn kentañ ar c'helc'hiad e vez arzodet bec'hiadoù tredansavel, o lakaat da tremen un tredan uhelvarr e-barzh un orjalenn e vez graet korona da vec'hiañ anezhi, war gorreenn al luc'hreüser. Da c'houde, e vez kizidiget ar c'horreenn gant ur gouloù a zeu eus ul laser pe ul lamp halogen evel eo bet gwelet a-us. E-mod-se e vez lezet ar bec'hiadoù war al luc'hreüser nemet e-lec'h ma vo arzodet an huz diwezhatoc'h (evit al luc'heizerezioù kemblac'hel) pe er c'hontrol e vo lezet ar bec'hiadoù war ar c'horreenn e-lec'h ma ne vo ket arzodet huz warni (amañ e vez kizidiget ar gorreennoù e-lec'h ma vo arzodet huz warne gant al laser o "skrivañ" war ar c'helorn - pezh vez graet gant luc'heilerezioù pe voullerezioù niverel).
D'an unvez digelañ e vez graet war-lerc'h arzodiñ an huz e-lec'h ma vez red da voullañ an teul. Possubl eo en-abeg ma vez bec'hiet ent tredansavel ar poultrennoù huz en-e-barzh. Peogwir eo tredanvarr ar bec'hiadoù produet gant an unvez digelañ ar ginad eus hini ar bec'hiadoù war ar c'helorn e c'hell neuze ar poultrennoù huz bezañ sachet war-zu al luc'hreüser (un tammig evel tammoùigoù paper sachet war-zu ur reolenn bet frotet war ur vilgin).
Na chom nemet neuze d'arzodiñ an huz war ar skor moullañ, pezh vez graet o lakaat un tredan uhelvarr e-barzh ur c'horona all (ar c'horona treuzkas), pe e-barzh ur ruilh, da sachañ ent dredansavel en-dro an huz war-zu ar skor.
# Jack Butler (Jiwarli)

    Arabat mesklañ gant ar skrivagner stadunanat, gwelet Jack Butler (skrivagner)
Jack Butler (4 Mae, 1901 – 10 Mae, 1986) oa komzer diwezhañ ar yezh Jiwarli en Aostralia. Gantañ e voe dastumet ar pezh brasañ a ouiomp hiziv diwar-benn ar yezh-mañ.
Mab ur mesaer deñved gwenn anvet Dick Butler hag ur vaouez aborigen anvet Silver e oa. Desavet e voe gant e vamm hag e leztad, Jinapuka, aborigen ivez, en Ullawarra Station ha Glen Florrie Station.
E Glen Florrie Station e kamp an Aborigened e teskas yezhoù ha boazioù dezho o sellout ouzh ar re gozh. Ar jiwarli a blije dezhañ ar muiañ. Deskiñ a reas anezhañ gant Wangki, pe 'Stumpy' evel e oa graet anezhañ gant ar re wenn. Deskiñ a reas ivez ar jurruru hag an thalanyji.
Tremen a reas al lod brasañ eus e vuhez den en oad e Mount Stuart Station e-lec'h ez eas e darempred gant giz-vuhez ar c'hornog. Dimeziñ a reas gant Molly Ashburton e 1927 ha pevar mab o doe. Mont a reas da vevañ war e leve en Onslow er bloavezhioù 1970 ha mervel a reas e Carnarvon d'an 10 a viz Mae 1986.

## Liammoù diavaez

* Titouroù diwar e benn hag hini ar yezh hag ar sevenadur Jiwarli gant Skol-Veur Melbourne.
# Memor elektronek

Anvet e vez "Memor" an holl barzhioù elektronek en araez da gadaviñ ent padennek roadennoù. Daou rizh memor a zo :
* Ar vemor greiz pe memor diabarzh a vez en araez da gadaviñ ar roadennoù e-kerz erounezadur ar goulevioù (pe sevenadur ar programmoù). Ergrafet e vez gant amredoù elektronek arbennik herrus. Klotaat a ra gant pezh e vez anvet "memor bresk" pe RAM.
* Ar vemor a dolp pe vemor diavaez pe c'hoazh memor alvezel e vez graet ganti da gadaviñ ar roadennoù war un hir dermen goude ma vez lazhet an urzhiataer. Klotaat a ra gant an aveadoù kadaviñ gwarellek evel ar c'hantennoù kalet, ar c'hantennoù helam pe gweledel (CD-ROM pe DVD-ROM), pe c'hoazh ar vemor sonn.

## Arouezadurioù teknikel

An arouezadurioù teknikel pennañ a zo :
* Ar barr a zo kementad uc'hek ar stlenn a c'hell ur vemor kadaviñ (e bitoù),
* An amzer haeziñ a glot gant ar spas amzer etre ar goulenn skrivañ/lenn hag hegerzded ar roadenn,
* An amzer gor (pe an amzer gelc'hiad) a zo ar spas amzer izek etre div haezadenn genheuilh d'ar vemor,
* Ar c'has a zo ar c'hementad roadennoù eskemmet e-kerz ur werzh amzer, e bitoù dre eilenn.
* Ar steuzidikted a zo gouested ur vemor da virout ar roadennoù pa ne vez ket porzhet ken.
Ur vemor vat-kenañ a zo unan neuze hag he deus ur barr uhel, un amzer haeziñ hag un amzer gor izel, ur c'has uhel hag ur steuzidikted izel. E-barzh un urzhiataer e vez lakaet memorioù a galvezourieh disheñvel hervez ar roll o do da c'hoari da lavaret eo hervez an darvenn e vez goulennet digante e-keñver ar roadennoù.
Nebeut a vemor e-touez ar re herrusañ a zo e-barzh an urzhiataer lakaet e-kichen ar c'hewerier hag ar memorioù a dolp a vez arveret da gadaviñ ar stlennoù ent padel.