OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Salm (kantik)

Ur salm zo ur pezh barzhoniezh da vezañ kanet. Peurvuiañ e vez implijet ar ger da gomz eus ar c'hantikoù a zo e Levr ar Salmoù, a zo unan eus levrioù ar Bibl.
Dont a ran anv eus ar ger henc'hresianek ψαλμός (psalmos) a veze graet eus un ton sonet gant ar psalterion. Implijet eo ar ger da dreiñ ar ger hebreek mizmôr, a vez graet ouzh ur c'han relijiel kanet gant sonerezh, ur ger hag a zo meneget 57 gwech e Levr ar Salmoù. Alies int kantikoù da veuliñ Doue, a-wechoù da ganañ ar morc'hed, ar stourm ...

## Relijionoù
### Katoligiezh

Kanaet e vez ar Salmoù gant ar venec'h hag ar veleien da goulz ar pedennoù a vez ganto a-hed an deiz.

## Liammoù diavaez

* Ar Salmoù e Brezhoneg evit al liderezh
* Salmoù ha kantikoù ar Bibl (gant tonioù) war pajennoù Kantikoù brezhonek

## Gwelet ivez

* Liderezh an Eurioù
# Skoed Herakles

Skoed Herakles (Ἀσπὶς Ἡρακλέους Aspis Hērakleous en henc'hresianeg) zo un darn eus ur varzhoneg c'hresianek lakaet dre fazi war gont Hesiodos. Krediñ a reer e oa bet savet e penn kentañ ar VI$^{vet}$ kantved kt JK. Savet e oa gant ur barzh a zreveze deskrivadur skoed Ac'hilleüs e XVIII$^{vet}$ kan an Ilias. A-wechoù e reer meneg eus ar ger henc'hresianek, Aspis, a-wechoù all eus ar ger latin, Scutum.

## Levrlennadur

* (en) Richard Janko, « The Shield of Heracles and the Legend of Cycnus », e The Classical Quarterly New Series, Levrenn 36, niverenn 1 (1986), p. 38-59.
* (en) Henri Shapiro, « Herakles and Kyknos », en American Journal of Archæology, levrenn 88, Nnn 4 (miz Here 1984), p. 523-529.
* Francis Vian, notennig ar Skoed en Hésiode, Théogonie. Les Travaux et les Jours. Le Bouclier, Belles Lettres, collection des Universités de France, 2002 (1$^{re}$ édition 1928), p. 119-12.
# Somatofilaked

Ar Somatofilaked (diwar ar ger henc'hresianek σωματοφύλακες), « diwaller ar c'horf », a oa gwarded a renk uhel e Rouantelezh Makedonia. Dibabet e oant e-touez an dud a ouenn uhel e falanks ar rouantelezh. Alies e veze roet kargoù uhel dezho, gant an anv a jeneral pe chiliarch.
E-kerzh ren Alesant Veur, e oant seizh, hag anaout a reer anezho. Bez e oant:
Ar Somatofilaked :
| Marevezh | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII |
| 336–334 kent JK. | Aribbas | Ptolemaios | Lisimac'hos | Aristonous | Balakros | Demetrios | Peiton | --- |
| 334–333 kent JK | Aribbas | Hefaestion | Lisimac'hos | Aristonous | Balakros | Demetrios | Peiton | --- |
| 333–332 kent JK | Aribbas | Hefaestion | Lisimac'hos | Aristonous | Menes | Demetrios | Peiton | --- |
| 332–331 kent JK | Aribbas | Hefaestion | Lisimac'hos | Aristonous | Menes | Demetrios | Peiton | --- |
| 331–330 kent JK | Leonnatos | Hefaestion | Lisimac'hos | Aristonous | Perdikkas | Demetrios | Peiton | --- |
| 330–325 kent JK | Leonnatos | Hefaestion | Lisimac'hos | Aristonous | Perdikkas | Ptolemaios | Peiton | --- |
| 325–324 kent JK | Leonnatos | Hefaestion | Lisimac'hos | Aristonous | Perdikkas | Ptolemaios | Peiton | Peukestas |
| 324–323 kent JK | Leonnatos | --- | Lisimac'hos | Aristonous | Perdikkas | Ptolemaios | Peiton | Peukestas |

## Pennadoù kar

* hetair

## Levrlennadur

* (en) W. Heckel, The somatophylakes of Alexander the Great : Some Thoughts, Historia 27 (1978), 224-228 ;
* (en) N. G. L. Hammond, The Various Guard of Philip and Alexander III, Historia 40 (1991), 396-418 ;

## Liammoù diavaez

* Wiki Classical Dictionary - Somatophylax
* Livius.org - Somatophylax
# Spered Santel

Ar Spered Santel, pe Doue ar Spered Santel, eo trede person An Dreinded er relijion gristen. An daou berson all eo Doue an Tad ha Doue ar Mab. Spered an aotrou Doue eo ar Spered Santeln a zo anvet Karantez an Tad hag ar Mab ivez.
Er Bibl e vez graet anv eus ar Spered Santel evel galloud Doue er bed-mañ, adalek an Testamant Kozh. An Testamant Nevez a ginnig ar Spered Santel evel ur person disheñvel diouzh an Tad ha diouzh ar Mab, en ur vezañ asambles ganto un Doue nemetken.
Ar ger Spered a zo un anv da dreiñ ar ger henc'hresianek πνεῦμα (pneuma), hag a dalvez kement a c'hwezh. Se a zo kaoz e vez graet pneumologiezh eus ar studioù war ar Spered Santel en doueoniezh kristen. Ar Spered Santel a vez sellet outañ evel ar person a ro buhez d'ar boudoù er C'hredo katolik. Eñ eo ar spered a grou, bet e oa bezañt a-raok krouidigezh ar Bed ha dre e c'halloud e vez graet an holl-draoù gant Jezuz Krist hag an Tad. En doueoniezh kristen, ar Spered Santel a zo ar person a gomz ouzh ar brofeded evit o c'helenn. Dre e c'halloud, Jezuz a zo bet ganet e korf Gwerc'hez Vari (Aviel hervez sant Lukaz 1,35). Diskenn a reas war Jezuz e mare e vadeziant, gant stumm ur goulm (Aviel hervez sant Mazhev, 3,16) hag ur vouezh a lavaras dezhañ diwar an Neñv "Te eo va Mab muiañ karet"(Aviel hervez sant Lukaz 3, 22). Ar Gristenien a zegemer frouezh ar Spered Santel dre an Truez hag ar C'hras. Pedet e vez e-pad kement oferenn a vez war an douar ha lidoù all.

## Gouelioù ar Spered Santel

Enoret e vez pizh ar Spered Santel er gouelioù-mañ :
* Gouel ar C'heloù Mat pe Gouel Maria Veurzh. Deiz an Anoñsiasion e tiskennas an aotrou Doue e korf Mari dre ar Spered Santel a-benn lakaat anezhi da zont da vezañ mamm da Zoue. (gw.an Avieloù)
* Deiz ar Pantekost. An deiz-se e tiskennas ar Spered Santel war diskibien Jezuz Krist evit o lakaat da gomz an holl-yezhoù a-benn kelenn an Aviel er bed a-bezh. (gw.Oberoù an Ebestel)
# Bacco

Bacco zo un anv-den italianek roet d'ar baotred, war-lerc'h hini an doue Bacchus.

## Adstummoù

* Bacolo, Bachisio.

## Gerdarzh

Dont a ra eus al latin bacchius, deuet eus an henc'hresianek bàkchos, a dalv kement ha "huchal, krial".

## Gouel

D'ar 7 a viz Here e vez lidet San Bacco a oa ur merzher kristen.
# Bevoniezh

Ar ger bevoniezh a zo bet savet diwar ar brezhoneg bev-, ur penngef hag a denn d'ar boudoù a zo buhez enno, ar bevien a vez graet anezho. Implijet e vez ivez an termen biologiezh, savet diwar an henc'hresianek βίος = buhez ha λόγος = gouiziegezh.
Ur skourr eus Skiantoù an Natur eo ha gouestlet eo da studi ar vuhez diwar an holl savboentoù a c'hell bezañ kavet :
* Skouerioù ha doareennoù ar bevien : loenoniezh, Louzawouriezh, mikrobevoniezh...,
* Frammadur ar bevien hag o mont en-dro a c'hell bezañ sellet outo diwar veur a savboent : molekul (bevoniezh volekulel), kellennoù (bevoniezh kelligel), organoù (bevoniezh an organoù), deskrivadur ar c'horfoù (anatomiezh), mont en-dro (fiziologiezh),
* Darempredoù ar bevien gant o endro (ekologiezh),
* Studi renkadurezh ar spesadoù liammet gant o istor pe emdroadel pe fullogenel ; sistematik a vez graet eus an dachenn-mañ.
Savet ez eus bet meur a renkadurezh evit ar bevien goude ma oa bet kinniget gant ar Svedad Carl von Linné er XVII$^{vet}$ kantved renkañ anezho e daou renadur : al loened hag ar plant. Bremañ e vez kinniget sistemoù kladistik gant muioc'h eget ugent renadur.
Ar skiant a denn da studi ar vuhez eo ar vevoniezh, ha da gentañ ar mikro-organegoù hag a zo ar bakteri, ar c'huanobakteriennoù (?) hag ar mikroplasmoù, met an darn vuiañ eus ar vevoniourien n'eo ket evit sellout ouzh ar viruzoù, ar viroidoù hag ar prion evel bevien.
Anvet eo kellennoù eukariot ar c'hellennoù a zo dezho an dafar genetek rodellet en ur galonenn ha gwarezet gant ur goc'henn. An organegoù-mañ a vez graet eukarioted anezho.
Koulskoude ez eus organegoù unkellennek hag a zo o dafar genetek strewet e-barzh o c'hitoplasm hep kalonenn ebet. Ar seurt kellennoù-mañ a vez graet prokarioted anezho.

## Kelennoù bevoniezhel ha termenoù liammet outo

* Anatomiezh
* Bakteriologiezh
* Bevfizik
* Bevfizik molekulel
* Bevgimiezh
* Bevoniezh an diorren
* Bevoniezh an organoù
* Bevoniezh kelligel
* Bevoniezh volekulel
* Bevoniezh frammadurel
* Bioteknologiezh
* Bio-urzhiataerezh
* Ekologiezh
* Emdroadur
* Etologiezh
* Fiziologiezh
* Foueoniezh
* Fullogeneliezh
* Genetik
* Gwaredoniezh
* Kleñvedoù kontammus
* Louzawouriezh
* Mikrobiologiezh
* Morvevoniezh (Bevoniezh ar mor)
* Neurobiologiezh
* Onkologiezh
* Ontogeneliezh
* Paleontologiezh (pe Henouennoniezh)
* Pistriegiezh
* Rummataouriezh
* Suneriezh
* Taksonomiezh

## Istor

* Alphabetical list of bio sites

## Bevoniourien vrudet

* Albert Calmette
* Alexander Fleming
* François Jacob
* Robert Koch
* Félix Le Dantec
* Louis Pasteur
* Émile Roux

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, Éditions Palantines, 2012, pajenn 160a.
# Diod

An diod, pe diodenn (eus an henc'hresianek di evit "daou", doubl ; odos "hent", "ribin") zo anv ur wikefre elektronek. Un dipol eo ha n'eo ket linennek ha polarizet (pe n'eo ket simetrek). Hervez tu lugañ un diodenn e vez roet hent mont en-dro ar rouedad elektronek lec'h m'eo bet lakaet.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dorotea

Dorotea (en italianeg), pe Dorothée (e galleg), pe Dorothy e saozneg, zo un anv-badez a orin gresianek.

## Gerdarzh

Dont a ra eus an henc'hresianeg , evel an anv Theodora, ha savet diwar ar gerioù doron, road, prof, ha theos, doue; talvezout a ra ivez eta kement ha roet, profet digant Doue.

## Adstummoù

* Doroteo evit ar baotred, ral.

## Yezhoù all

* Dorota, e poloneg, tchekeg,
* Dorothea, en alamaneg, izelvroeg, latin
* Dorothée e galleg
* Dorothy e saozneg
* Dorotea en italianeg ha svedeg
* Dórótea en islandeg
* Doroteia e portugaleg,
* Dorottya e hungareg.

## Tud
### Sentezed

* Santez Dorothea Caesarea, gwerc'hez ha merzherez e Caesarea, e Kapadokia, gant sant Theofilos; santez ar bleunioù.
* Santez Dorotea Alessandria, , lidet d'ar 6 a viz C'hwevrer.
* Sant Doroteus, sklav ha merzher er IVvet kantved;
* Ar wenvidigez Dorotea da Montau, intañvez, lidet d'ar 25 a viz Mezheven.

### Tud all

* Dorotea Danmark (1430 – 1495), rouanez Danmark ha Norvegia.
* Dorotea Gonzaga (1449-1467), merc'h da markiz Mantova, dimezet da Galeazzo Maria Sforza,
* Dorotea von Sachsen-Lauenburg (1511 – 1571), dimezet da Christian III Danmark e 1525, rouanez Danmark ha Norvegia.
* Dorotea Susanna von Wittelsbach-Simmern (1544 – 1592), merc'h da Federico III del Palatinato, dugez Sachsen-Weimar,
* Dorotea Maria von Sachsen-Weimar (1641 – 1675), merc'h da Wilhelm von Sassonia-Weimar, dugez Sachsen-Zeitz.
* Fredrika Dorotea Vilhelmina av Baden, anv svedek ar briñsez alaman Friederike Dorothea von Baden (1781-1826), pried Gustav IV ha rouanez Sveden h

### Dorota

* Dorota Masłowska, skrivagnerez polonek
* Dorota Rabczewska (1984-), kanerez polonat, anavezet evel Doda.

### Dorothea

* Gwelout ar pennad Dorothea.

### Dorothée

* Dorothée (1953), anv-leurenn Frédérique Hoschedé, kanerez c'hallek ha plac'h a skinwel
* Dorothée Gilbert, korollerez c'hall
* Dorothée Letessier (1954), romantourez vreizhat
* Dorothée Olliéric (1966), kelaouaerez veur vreizhat
* Dorothée de Monfreid (1973), skrivagnerez c'hall

### Dorothy

* Gwelout ar pennad Dorothy.

### Doroteo

* Doroteo Arango Arámbula, gwir anv Pancho Villa, dispac'her mec'hikan.
* Doroteo Antioc'heia, arian

## Lennegezh

* Soccorso a Dorotea, levr italianek gant Maria Bellonci
* Dorothy Gale e levr Frank Baum, "Il meraviglioso mago di Oz".

## Lec'hanvadurezh

* Dorotea kumun e kontelezh Västerbotten e Svezia.
# Doueoniezh

An doueoniezh, pe doueoni pe teologiezh, a zo studi ar pezh a zo gwir hag a denn da Zoue. Savet eo bet ar ger "doueoniezh" da glotañ gant ar ger θεολογία, pe "theologia", deuet eus an henc'hresianeg.
Er relijionoù undoueek, diazezet war an undoueegezh, eo skiant an Diskuliadur, diazezet war ar skridoù relijiel, o c'hompren, a-benn sklêrijenniñ ar feizidi diwar-bouez an doare da ober pe d'en em zerc'hel, pe da grediñ hervez ar relijion.

## Istor

Gant Platon, en e levr Ar Republik, eo bet implijet ar ger θεολογία da gentañ, diwar-benn ar wengelouriezh.
Adkemeret eo bet war e lerc'h gant Aristoteles, evit diveskañ ar brederourion diouzh an doueoniourion, a gont ar mojennoù pe gwengeloù en ur stumm barzhonius.
Skrivagnerien c'hresian all a ra gant ar ger evit ober anv eus "kosmogoniezh". Gant ar stoikourien ez eus kaoz a "brederouriezh doueoniel" diwar-benn ar prederiañ a-zivout an doueegezh, a zo dezhe ur skourr eus ar brederouriezh.
Gant ar brederourion latin ne voe ket nemeur a gaoz a zoueoniezh, war-bouez un arroud brudet diwar zorn Varron : kemm a ra etre doueoniezh vojennel, doueoniezh fizikel, ha doueoniezh politikel.
Er c'hantvedoù kentañ e oa savet disfiz en oberourion gristen ouzh implij ar ger. En o spered e oa stag ar gerioù "doueoniezh" ha doueoniourion ouzh ar wengelouriezh pagan. Koulskoude e teu Klemañs Aleksandria da ober ar c'hemm etre « doueoniezh ar Verb peurbadel » ha « gwengelouriezh Dionysos ». Tamm-ha-tamm ez a da goll ar ster stag ouzh ar baganiezh. Nemet e kemm a-wechoù ar ster resis d'ar ger: a-wechoù e talv kement ha Skriturioù Sakr, pe kofezadur ar feiz kristen. Da veno doueoniourion arall e talveze an doueoniezh kement ha prezeg eus doueegezh dre vras, pe eus doueegezh Jezuz nemetken. Er c'hornog ne vez ket graet nemeur gant ar ger a-raok ar mare "skolastek": gwell e vez kavet komz gant troiennoù enne ar ger "sacer", evel "doctrina sacra", "sacra pagina" pe "sacra eruditio". A-benn ar fin neoazh e weljod an doueoniourion latin oc'h ober forzhik gant ar ger en o skridoù, ma teuas ar ger "doueoniezh" da dalvezout kement ha "studi ar gelennadurezh kristen", ar ster a zo chomet warnañ abaoe, e metoù ar gristenien da vihanañ.
Adalek ar XVI-vet kantved e teu ar ger da gaout ur ster ledanoc'h. Kaoz a vo neuze eus "doueoniezh naturel", a dalv kement hag anavezout Doue en un doare a vefe "naturel". Diwar neuze e vez implijet evit ober anv eus relijionoù estrevit ar gristeniezh, e-barzh studi ar relijionoù da skouer. Dont a ra ar ger doueoniezh da dalvezout kement ha skeudenn doue hag an doueegezh er relijionoù a bep seurt, hag o c'helennadurezhioù zoken.
Ret eo derc'hel soñj e veze termenet ar brederouriezh klasel, adalek an amzerioù a-raok Sokrates betek mare diskibien Leibniz, evel skiant Doue, pe skiant ar peurvoud, e-berr evel doueoniezh. Usvedoniezh, pe "prederouriezh kentañ" a veze graet anezhi ivez, dre ma veze gwelet evel gwrizienn, andon, sichenn an holl skiantoù.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Geriadur Hemon-Huon, 2005, pajenn 205.
* ↑ Geriadur R. Hemon, Nouveau dictionnaire breton-français, 1978, p. 784b; M. Ménard, Dictionnaire français-breton, 2012, p.1320a.
# Eirene

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Eirene, un anv a deu eus an henc'hresianeg, hag a dalvez "peoc'h", a oa anv
* un doueez eus Hellaz kozh, unan ag an Eurioù: Eirene (doueez);
* un arzourez eus Hellaz kozh, Eirene (arzourez).
# Eritropoietin

An eritropoietin (berradur: EPO; hag ivez erythropoietin, erythropoetin) (eus ar gerioù henc'hresianek ἐρυθρός erythros “ruz” ha ποιεῖν poiein “ober”) a zo un hormon. An hormon-mañ a zo ur faktor eus ar c'hresk rakreder eus ar globulennoù ruz a zo e-barzh an askorn melek, lakaat a ra an niver a globulennoù ruz e-barzh gwad an den da liesaat.
# Eurydome (loarenn)

Eurydome :
| Mankout a ra ul luc'hskeudenn ! Ar pennad-mañ en deus ezhomm eus ul luc'hskeudenn ||
| Dizoloet gant | Scott S. Sheppard, David C. Jewitt ha Jan Kleyna |
| Dizoloet d'ar | 9 kerzu 2001 |
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| radius krenn | 22 865 000 km |
| Kelc'htro | ? |
| Ezkreizennegezh | 0,2759 |
| Periapsis | ? |
| Apoapsis | ? |
| Prantad reveulziañ | 717,33 d |
| Tizh orbitel krenn | ? |
| Stouadur | 150,274° |
| Loarenn eus | Yaou |
| Doareennoù fizikel ||
| Treuzkiz krenn | ~3 km |
| Pladadur | |
| Gorread | ? |
| Volum | ? |
| Mas | ~4,5×10×10$^{13}$ kg |
| Douester | 2.6 g/cm³ |
| Gravitadur gorre | ~0,0012 m/s² |
| Tizh achap | ? |
| Devezh | ? |
| Stouadur | ? |
| Albedo | 0.04 |
| Sked dre wel | - |
| temp. gorre | ? |
| Gwask atmosferel | ebet |
Eurydome (eus ar ger henc'hresianek Ευριδομη) a zo ul loarenn gilgradek direizh eus reizhiad Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol-veur Hawaii e voe dizoloet e 2001. Perzhek eo-hi e strollad Karme, ur strollad loarennoù hag a gelc'htro etre 23 milion a gilometradoù ha 24 milion a gilometradoù gant ur stouadur a 165°.
Tennañ a ra hec'h anv eus Eurydome, unan eus serc'hed Zeus, ha mamm ar C'harised, hervez skrivagnerien 'zo eus Hellaz kozh.
* Loarennoù Yaou
* Adrastrea | Aitne | Amalthea | Ananke | Aoede | Arche | Autonoe | Callisto | Callirrhoe | Carme | Chaldene | Cyllene | Elara | Erinome | Euanthe | Eukelade | Euporie | Europa | Eurydome | Ganymede | Harpalyke | Hegemone | Helike | Hermippe | Himalia | Io | Iocaste | Isonoe | Kale | Kallichore | Kalyke | Karpo | Kore | Leda | Lysithea | Megaclite | Metis | Mneme | Orthosie | Pasiphae | Pasithee | Praxidike | Sinope | Sponde | Taygete | Thebe | Thelxinoe | Themisto | Thyone
* S/2000 J 11 | S/2003 J 2 | S/2003 J 3 | S/2003 J 4 | S/2003 J 5 | S/2003 J 9 | S/2003 J 10 | S/2003 J 12 | S/2003 J 15 | S/2003 J 16 | S/2003 J 17 | S/2003 J 18 | S/2003 J 19 | S/2003 J 23
* Yaou | Koskoriad an Heol
# Fama (doueez)

Fama a oa doueez ar Vrud gant ar Romaned, evel Feme gant tud Hellaz.

## Hellazadez a orin

Dont a ra an anv Fama eus ar ger henc'hresianek Feme (Φημη / Pheme)

## He ganedigezh

Merc'h diwezhañ an doueez Gaia, an Douar, eo-hi. Krouet e voe hep tad, evel dial he mamm ouzh an doueed. Hervez Sofokles avat e oa merc'h da Elpis, an Esperañs.
Un doueez askellek eo, ha buan e nij d'ober he c'hefridi. Ul lagad he deus a-dreñv pep pluenn, hag un teod evit pep lagad, ma c'halle adlavarout dizehan kement tra a wele pe a gleve.
Div drompilh he doa: hini hir ar Vrud vat, ha hini verr ar Vrud fall.

## Mojennoù

Hi eo a gasas keloù d'ar rouanez Didon edo Eneas war-nes lestrañ. Hi a voe kaset gant Gwener da lezel brudoù da redek betek maouezed Lemnos, ma savas kann etre gwazed ha gwragez.
Kement-se a oa dial Afrodite ouzh tud Lemnos, rak ne azeulent ket an doueez ken abaoe ma oa o toganiñ he fried Hefaistos gant Ares.

## Menegoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Kaoz zo anezhi e levr XII Metamorfozoù Ovidius.
# Fila

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Fila, pe Phila hervez an henc'hresianeg, zo anv meur a briñsez en Henamzer.

## Tud

* Fila Elimeia, c'hoar da Derdas, unan eus priedoù da Fulup II Makedonia,
* Fila (merc'h da Antipater), dimezet da Balakros, Craterus ha Demetrius Poliorcetes,
* Fila (merc'h da Seleucus), dimezet da Antigonus Gonatas
* Fila (merc'h da Demetrius)
* Fila (merc'h da Theodorus)
* Fila Tebai, kourtizanez,
* Fila (Pieria), kêr en Pieria, e rouantelezh Makedonia

## Lec'h

* Phila, berranv a vez graet eus Philadelphia, e Pennsylvania, SUA.
# Filipa

Filipa eo stumm gwregel an anv-badez Fulup , ha ne vez roet nemet d'ar baotred, pe gentoc'h brezhonekadur an anv-badez Philippa, a zo gallek ha saoznek. Dont a ra eus an henc'hresianeg, philein ( karout) ha hippos (marc'h).
Dre ma n'eo ket un anv liammet ouzh Breizh nemeur n'eo ket gwall anavet er vro .

## E brezhoneg

* Filipa, er romant Ar Pemp skoed a Vreizh, gant Evelyne Brisou-Pellen.

## Tud all

* Philippa Fawcett, jedoniourez saoz
* Philippa Foot, prederourez saoz
* Philippa Gregory, romantourez saoz
* Philippa Hainault, kenrouanez gant Edouarzh III, roue Bro-Saoz
* Philippa of Lancaster, priñsez saoz
* Philippa Plantagenet, merc'h-vihan Edouarzh III
* Philippa Schuyler, pianoourez stadunanat
* Philippa Pearce, skrivagnerez levrioù-bugale.

## Gwelout ivez

* Pippa
# Himen

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Himen, pe Himene, un anv a deu eus an henc'hresianeg, a reer
Himen a reer ivez eus ar groc’henenn a stank gouhin ar merc'hed a zo gwerc’h .
# Kripteg

* Eon Hadeeg
* Kripteg
* Strollad Diazoù
* Nektareg
* Imbrian Izel
Ar c'hripteg eo marevezh kentañ istor an Douar. Deraouiñ a reas 4 567.17 milion a vloavezhioù 'zo hag echuiñ a reas 4 150 milion a vloavezhioù 'zo. Kriptek (eus ar ger henc'hresianek kryptos, kuzhet) eo anvet peogwir ne chomas hogozik roudenn ebet eus ar marevezh-se. Distrujet e voent e-pad reuziad ar vombezadeg vras.
E-pad ar c'hripteg e touezias an Douar. E ziabarzh a zisheñvelaas hag e grestenenn a vaenaas. Ar stokad-ramz en defe ganet al Loar a c'hoarvezas e-pad ar maread-hont ivez.
Eus ar c'hripteg e teu ar reier koshañ anavezet war an Douar.
N'eo ket anavezet ar c'hripteg gant ar Gomision Etrebroadel a-zivout ar Stratigrafiezh
# Marguerite

Marguerite zo un anv gallek,
* anv gallek ur vleunienn
* un anv-badez deuet diwar ar ger latin margarita, hag a dalv kement ha perlezenn, hag a deu eus an henc'hresianeg, kar d'an anv Marc'harid e brezhoneg.

## Eilstummoù

Un anv eo a zo bet diouzh ar c'hiz kenañ er XVIvet kantved. Hiziv e vez graet muioc'h gant Margot pe Margaux.

## Yezhoù

* Marc'harid e brezhoneg
* Margaret, e saozneg
* Margarita, e spagnoleg,
* Margherita, en italianeg,

## Tud
### Priñsezed ha rouanezed

* Marguerite de Bourgogne, pe Marc'harid Bourgogn, anv meur a briñsez
* Marguerite de Foix pe Marc'harid Foix, dugez Breizh ha gwreg Frañsez II
* Marguerite de Valois, pe Marc'harid Valois anavezet evel ar Rouanez Margot, merc'h da Caterina de' Medici

### Tud all

* Marguerite Gourdan (1727-1783), houlierez c'hall,
* Marguerite Deval (1866-1955), kanourez hag aktourez (c'hoariva ha sinema) c'hall
* Fréhel (Marguerite Boulc'h) (1891-1951), kanerez vreizhat
* Marguerite Duras (1916-1994), skrivagnerez c'hall
* Marguerite Yourcenar (1903-1987), skrivagnerez velgiat

### Saout

Deuet eo Marguerite da vezañ un anv roet d'ar saout :
* anv ar vuoc'h er film La Vache et le Prisonnier
* anv ur vuoc'h hag ul levr gant Yves Cotten.

### Lennegezh

* Marguerite, anv gallekaet Margarete, e Faust Goethe. Meneget e vez an daou anv lies, Faust et Marguerite, ha dreist-holl
** er c'hoarigan Faust gant Charles Gounod
* Marguerite Gauthier, e-barzh ar romant ha pezh-c'hoari La signora delle camelie, gant Alexandre Dumas, ar mab.
* Marguerite de Ponty, anv-pluenn Stéphane Mallarmé pa skrive er gelaouenn La Dernière Mode - Gazette du Monde et de la Famille, entre gwengolo ha kerzu 1874.
* Marguerite la coquette, levr-bugale gallek, gant Yves Cotten, embannet gant Coop Breizh.

## Filmoù

* Marguerite de la nuit , gant Claude Autant-Lara.
* Marguerite er film La Beauté du diable, gant René Clair

## Lec'hanvadurezh

* ar Marguerite (stêr), adstêr d'an Hérault
* Sainte-Marguerite

## Pennadoù kar

* Marc'harid
* Santez Marc'harid
* Margueritte
* Marguerittes
* Sainte-Marguerite
* Daisy
# Melanezia

Melanezia (eus ar gerioù henc'hresianek μέλας “du” hag νῆσος “enez”) a zo unan eus an tri strollad inizi a ya d'ober Oseania. Dont a ra o anv eus ar pobladoù du o c'hroc'hen a zo o vevañ enno.

## Inizi Melanezia

Ur waregad inizi etre biz Aostralia ha su Mikronezia a ya d'ober Melanezia. Sed amañ ar Stadoù hag an tiriadoù:
* Inizi Fidji;
* Kaledonia-Nevez
* Inizi Salomon,
* Vanuatu,
* Ginea-Nevez (rannet etre Papoua-Ginea Nevez er reter ha Papoua ar C'hornaoueg),
# Mikronezia

          Evit ar stad, gwelet Stadoù Kevreet Mikronezia
Mikronezia (“an inizi bihan", eus ar gerioù henc'hresianek mikros (μικρός), hag a dalvez bihan, ha nesos (νῆσος), hag a dalvez enez) a zo unan eus an teir rann vras a ya d'ober Oseania e-maez eus Aostralia ha Tasmania (an div all eo Melanezia ha Polinezia). E Mikronezia emañ ar stadoù hag an tiriadoù-mañ:
* Stadoù Kevreet Mikronezia
* Inizi Marshall
* Kiribati
* Nauru
* Palau
* Guam (perc'hennet gant ar Stadoù-Unanet)
* Mariana an Norzh (ur c'henglad eus ar Stadoù-Unanet)
* Enez Wake (perc'hennet gant ar Stadoù-Unanet).
# Narcisse

Narcisse zo un anv-badez gallek

## Gerdarzh

Dont a ra eus an anv latin Narcissus, hag a deue eus ar ger henc'hresianek Νάρκισσος narkissos, anv an dudenn vojennel Narkissos.

## Yezhoù all

* Narcissus e latin
* Narcis e katalaneg
* Narciso e spagnoleg

## Tud

* Narcisse Quellien, skrivagner breizhat
* Narcisse Guilbert, livour gall (1878-1942)
* Narcisse Hénocque, livour gall (1879-1952)
* Daniel Narcisse, c'hoarier hand-ball