# Rachel Carson

Rachel Louise Carson (Springdale, Pennsylvania, 27 a viz Mae 1907 – Silver Spring, Maryland, 14 a viz Ebrel 1964) a oa ur vevoniourez-vor, ur skrivagnerez stadunanat hag ur stourmerez evit gwareziñ an natur.
En U. S. Bureau of Fisheries ("Ofis Stadunanat ar Peskerezh") e voulc'has he respet evel bevoniourez-vor kent mont da skrivagnerez leun-amzer er bloavezhioù 1950. E 1951 e c'hounezas an National Book Award ("Priz Broadel al Levrioù") a-drugarez d'he levr The Sea Around Us ("Ar mor tro-dro dimp"). Dre se e c'hallas lakaat adembann he levr kentañ, Under The Sea Wind ("Edan avel ar mor", 1941) e 1952, hag e 1955 e teuas The Edge of the Sea ("Ribl ar mor") a-zindan ar wask, ar pezh a savas un drilogiezh a ziskulie buhez ar morioù eus o strad d'o gorre hag a reas berzh bras.
E dibenn an dekvloaziad e troas R. Carson war-du gwareziñ an natur, dreist-holl a-fet kudennoù e soñje dezhi a c'hoarveze an abeg d'an diastuzerioù. Diwar he arselladennoù e skrivas he levr Silent Spring ("Nevezamzer didrouz", 1962) hag a zigoras daoulagad kalz tud en SUA war kudennoù an endro. Sevel kreñv enep al levr a eure kompagnunezhioù ar gimiezh, hogen kemmet e voe politikerezh SUA betek berzañ an DDT (DigloroDifenylTrikloroetan, C$_{14}$H$_9$Cl$_{15}$) ha diastuzerioù all en holl Stadoù e dibenn ar bloavezhioù 1960. Berzet e voe ivez er braz eus Stadoù ar bed e-kerzh ar bloavezhioù 1970 ha 1980 (Norvegia ha Sveden e 1970, ar Rouantelezh-Unanet e 1984). Ouzhpenn d'ar fiñvadenn bolitikel-se, Silent Spring a vroudas luskadoù poblek a-du gant gwarez an endro, betek ma vefe diazezet an U. S. Environmental Agency ("Amsez Stadunanat an Endro") e 1970.

## Buhez

E Springdale, Pennsylvania, e voe ganet Rachel Louise Carson d'ar 27 a viz Mae 1907, merc'h da Robert Warden Carson, ur gwerzher kretadurezh, ha Maria Frazier McLean, a vroudas he merc'h da garout an natur dre ergerzhout tachenn vras (26 hektar) an atant ma vevent.
Goude en devout desket lenn e lonkas Rachel kalz levrioù kent kregiñ da skrivañ he-unan adalek he 8 vloaz. E 1918, d'an oad a 11 vloaz, e skrivas un istor anvet A Battle in the Clouds ("Un emgann er c'hoabr") a voe embannet e St. Nicholas, ur gelaouenn evit ar skrivagnerien ha skrivagnerezed yaouank. Meur a istor all ganti a voe embannet, peadra d'he bountañ muioc'h c'hoazh war-du ar skrivañ. Kenderc'hel da lenn a eure evelato, istorioù hag a denn d'an natur peurliesañ, ha d'ar mor pergen (Joseph Conrad, Herman Melville, Robert Louis Stevenson a-douez skrivagnerien all).
Goude echuet e studi en eil derez e 1925 e penn he c'hlasad a 44 skoliadez he devoe ur yalc'had evit mont da Skol-veur Pennsylvania evit ar Maouezed (Pennsylvania College for Women, PCFW) e Pittsburgh, ma voe deroet dezhi he aotreegezh magna cum laude ("gant meuleudi vras") war ar vevoniezh hag ar saozneg e 1929. En hañv ar bloaz-se e voe degemeret er Woods Hole Marine Biological Laboratory (MBL) e Skol-veur Chicago, ha gant harp he c'helennerez war ar vevoniezh er PCFW e voe degemeret ivez er Skol-veur Johns Hopkins evit studiañ al loenoniezh.
E 1930 e c'hallas Rachel L. Carson bezañ skoazellerez e labourva genetik an doktor bevoniour Raymond Pearl (1879-1940), unan eus diazezerien ar vevc'herontologiezh (studi ar c'hoshaat), evit paeañ he mizoù-studi. Ur master e loenoniezh a dapas e 1932. Kenderc'hel a reas da labourat e Skol-veur Johns Hopkins davit un doktorelezh betek 1934, ar bloaz ma voe ret dezhi kuitaat ar skol-veur ha mont da gelennerez evit skorañ he familh e-pad an Enkadenn Veur ; gwashaet e voe he stad pa varvas he zad e 1935 hag he c'hoar e e 1937 : hi hag he mamm a rankas ober war-dro bugale ar c'hoar, ha dilojañ da Silver Spring, Maryland, a rejont.
Adalek 1936 betek 1939 e labouras evel skridaozerez evit chadenn skingomz an U. S. Bureau of Fisheries — ar vaouez kentañ e voe o vezañ degemeret goude arnodennoù ar Civil Service — hag evel deskardez bevoniourez-vor. E-keit-se e skrive pennadoù evit ar gazetenn Baltimore Sunday Sun a-zivout dodennoù a denn da labour Ofis ar Peskerezh ; he fennad Undersea ("Danvor") bet embannet gant ar gelaouenn Atlantic Monthly e 1937 a vroudas Simon and Schuster, un ti-embann e New York, da embann he levr Under the Sea-Wind: A Naturalist’s Picture of the Ocean e 1941.
Er bloaz 1946 e voe Rachel Carson ur vevoniourez-vor a vicher, hag e penn rann an embannadurioù en Ofis ar Peskerezh. Ur skourr da wareziñ an natur e Maine a stalias, hag anvet e voe da renerez The National Audubon Society — ur gevredigezh da wareziñ an evned — e Washington, D.C.. Goude embannadur e eil levr (The Sea Around Us, 1951) e c'hallas lakaat sevel ti e Southport Island, Maine. He zrede levr (The Edge of the Sea, 1955) zo ur sturlevr evit anavout al loened-mor a vev el lennoù mare-mor, er geunioù sall hag en dourioù-mor bas.
Pa savas kudennoù en he familh e paouezas Rachel Carson da skrivañ betek 1962, ar bloaz ma voe embannet Silent Spring, he oberenn hollbouezus evit gwarez an natur. Meur a briz a voe deroet dezhi goude al levr-se e 1963.
D'ar 14 a viz Ebrel 1964 e varvas ar skrivagnerez nebeut amzer a-raok he 57vet bloaz diwar un taol-kalon hag ur c'hankr e Silver Spring, Maryland. Devet e voe he c'horf, hag an hanter eus he ludu a voe lakaet e bez he mamm e Rockville, Maryland, an hanter all o vezañ bet stlabezet war an aod e-kichen he zi e Southport Island, Maine.
Rachel L. Carson a legadas he dornskridoù hag he dielloù da Skol-veur Yale e New Haven, Connecticut.

## Enorioù

* 1962 : The Schweitzer Medal evit he degasadennoù er gwareziñ loened diouzh diastuzerioù dañjerus evel an DDT.
* 1963 : The Audubon Medal • Cullum Geographical Medal.

### Dalif

* 1966 : staliadur ar Rachel Carson National Wildlife Refuge er Stad Maine
* 1973 : degemeret e voe e National Women's Hall of Fame ("Panteon Broadel ar Maouezed").
* 1975 : da lec'hienn istorel (National Register of Historic Place) e voe lakaet ti Rachel Carson e Silver Spring.
* 1980 : d'an 9 a viz Mezheven e voe deroet dezhi gant Jimmy Carter ar Presidential Medal of Freedom ("Medalenn Brezidantel ar Frankiz"), an uhelañ enor en SUA evit un den nann-soudard.
* 1981 : un timbr 17¢ a voe embannet d'an 28 a viz Mae er stirad Great Americans series.
* 1991 : krouidigezh ar Rachel Carzon Prisen ("Priz Rachel Carson") e Stavanger, Norvegia, a vez deroet bep eil bloaz d'ur vaouez he deus graet ul labour dibar evit en endro koulz e Norvegia hag e lec'h all er bed.
* 1998 : un timbr gant Palau.
* 2000 : un timbr gant Inizi Marshall hag unan all gant Zambia.
* 2009 : diazezadur ar Rachel Carson Center for Environment and Society (RCC) e München, Alamagn.
* 2012 : badeziant al lestr-enklask R/V Rachel Carson perc'hennet gant ar Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI).
* 2016 : eizhvet rann Skol-veur Kalifornia e Santa Cruz a voe adanvet Rachel Carson College.
* Meur a skol hag a dakad naturel gwarezet zo bet anvet goude Rachel Carson.

## Oberennoù
### Levrioù

* 1941 : Under the Sea Wind. New York : Simon & Schuster (Penguin Group), 1996 (ISBN 978-0-14-025380-1)
* 1951 : The Sea Around Us. Oxford : Oxford University Press, 1991 (ISBN 978-0-19-506997-6)
* 1955 : The Edge of the Sea. Boston : Houghton Mifflin Harcourt ; Boston : Mariner Books, 1998 (ISBN 978-0-395-92496-9)
* 1962 : Silent Spring. Boston : Houghton Mifflin Harcourt ; Boston : Mariner Books, 2002 (ISBN 978-0-618-24906-0)

#### Dalif

* 1965 : The Sense of Wonder (luc'hskeudennoù gant Nick Kelsh). New York : HarperCollins, 1998 (ISBN 978-0-06-757520-8)
* 1995 : Always, Rachel: The Letters of Rachel Carson and Dorothy Freeman 1952–1964 An Intimate Portrait of a Remarkable Friendship. Boston : Beacon Press (ISBN 978-0-8070-7010-9)
* 1999 : Lost Woods: The Discovered Writing of Rachel Carson. Boston : Beacon Press (ISBN 978-0-8070-8547-9)
* 2006 : Bedrock: Writers on the Wonders of Geology. San Antonio, Texas : Trinity University (ISBN 978-1-59534-022-1)

### Unstudiennoù

Eizh unstudienn gant Rachel L. Carson zo bet embannet gant U. S. Fish & Wildlife Publications.
* 1943 : Food From the Sea: Fish and Shellfish of New England • Food From Home Waters: Fishes of the Middle West
* 1944 : Fish and Shellfish of the South Atlantic and Gulf Coasts
* 1945 : Fish and Shellfish of the Middle Atlantic Coast
* 1947 : Chincoteague: A National Wildlife Refuge • Mattamuskeet: A National Wildlife Refuge • Parker River: A National Wildlife Refuge
* 1950 : Bear River: A National Wildlife Refuge (a-gevret gant Vanez T. Wilson)

## Levrlennadur

* (en) Lear, Linda. Rachel Carson – Witness for Nature. New York : Owl Books, 1998 (ISBN 978-0-8050-3428-8)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Paull, John. The Rachel Carson Letters and the Making of "Silent Spring". In : SAGE Open, Gouere-Gwengolo 2013. Kavet : 04 Gen 25.
* (en) Rachel Carson collection, 1946-1964 @ University of New England. Kavet : 04 Gen 25.
* (en) Rachel Carson Homestead. Kavet : 04 Gen 25.

## Notennoù

* ↑ U.S. Fish & Wildlife Service hiziv.
* ↑ (en) National Book Award. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ Paull 2013, p. 2.
* ↑ Lear 1998, pp. 7-24.
* ↑ (en) Rachel Carson at the MBL @ MBL. Kavet : 05 Gen 25.
* 1 2 University of New England
* 1 2 (en) Rachel Louise Carson @ Find a Grave. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) Rachel Carson @ U.S. Fish & Wildlife Service. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) Rachel Carson papers @ Archives at Yale. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) Rachel Carson @ Animal Welfare Institute. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) Rachel Carson @ The National Audubon Society. Kavet : 04 Gen 25.
* ↑ (en) Cullum Geographical Medal @ American Geographical Society. Kavet : 04 Gen 25.
* ↑ (en) Rachel Carson National Wildlife Refuge @ U.S. Fish & Wildlife Service. Kavet : 04 Gen 25.
* ↑ (en) Rachel Carson @ National Women's Hall of Fame. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) Maryland NHL Carson, Rachel, House @ National Archives Catalog. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) Presidential Medal of Freedom Remarks at the Presentation Ceremony @ The American Presidency Project. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) 17c Rachel Carson single @ Smithsonian National Postal Museum. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) The Rachel Carson Prize. Kavet : 05 Gen 25.
* 1 2 (en) Rachel Carson Postage Stamps and First Day Covers @ Planet Patriot. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) RCC @ Ludwig-Maximilians-Universität München. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) R/V Rachel Carson @ MBARI. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ (en) College Eight becomes Rachel Carson College @ UC Santa Cruz. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ A-raok al levr e voe mebannet Silent Spring dre deir rann er gelaouenn The New Yorker : 06, 23 ha 30/06/1962.
* ↑ En-linenn. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ En-linenn. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ En-linenn. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ En-linenn. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ En-linenn. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ En-linenn. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ En-linenn. Kavet : 05 Gen 25.
* ↑ En-linenn. Kavet : 05 Gen 25.