# Nozvezh an Hirgontilli

Nozvezh an Hirgontilli (Nacht der langen Messer en alamaneg) a voe un taol skarzh a c'hoarvezas en Alamagn entre an 30 a viz Mezheven hag an 2 a viz Gouhere 1934, pa voe kaset ul lazhadeg politikel gant ar strollad nazi e-touez an izili anezhañ.
E-touez an dud lazhet e oa Gregor Strasser, kontet da vezañ e-touez re an tu-kleiz, hag ivez mirourien enepnazi evel Kurt von Schleicher ha Gustav Ritter von Kahr. Be' e oa ivez kalz izili eus ar Sturmabteilung (SA).

## Istor

E penn-kentañ 1934 e tivizas Adolf Hitler en em zizober diouzh an SA hag unaniñ an NSDAP war-un-dro.
E-pad nozvezh an 29 d'an 30 a viz Even 1934 e krogas tud SS, harpet gant an arme, da lakaat herzel war o enebourien hag izili an SA en Alamagn. Himmler ha Reinhard Heydrich (hemañ e penn servij surentez an SS) a savas neuze un teuliad, ennañ prouennoù faos ijinet ganto, evit diskouez en dije resevet Röhm, ur sammad a 12 milion a varkoù a-berzh Bro-C’hall evit diskar Hitler.
“Dizoloet” e voe an teuliad d’ar 24 a viz Even gant pennoù bras an SS, hag abalamour d'an teuliad-se, e voe tamallet ouzh Röhm bezañ un treitour a-enep d’ar gouarnamant. D’an 30 a viz Even da 6 eur 30 mintin ec’h en em gavas Hitler en ostaleri Hanselbauer e Bad Wiessee, ma oa boas an SA d’en em vodañ e-pad o frantadoù vakañsoù. Pignat a reas Adolf betek kambr Röhm hag e lavaras dezhañ, e oa un treitour anezhañ, hag e oa harzet diouzhtu. Mont a reas Hitler da welout barzh ur gambr all: enni e kavas Edmund Heines, penn bras SA Breslau, hag anat e oa en doa hemañ tremenet an nozvezh gant un SA oadet a 18 vloaz. E-pad ur pennadig e voe bac’het Röhm e toull-bac’h Stadelheim e München, peogwir ne ouie ket Hitler petra vefe graet gant hemañ, abalamour da Röhm da vezañ bet un harper feal ha sikouret da gas ar strollad nazi war-raok, e oa dibosupl neuze mirout Röhm en toull-bac’h e-pad ken pell all, na kas anezhañ d’an estrenvro, nag aozañ ur prosez dezhañ, rak kredabl bras e vije bet dizoloet ar wirionez. Dindan levezon Göring, Himmler ha Heydrich, e tivizas Hitler lakaat Röhm da lazhañ. D’an 2 a viz Gouere ez eas Theodor Eicke (penn kamp-kreizennañ Dachau) ha Michel Lippert da weladennilazhañ Röhm en toull-bac’h. Kement-se a rejont diwar urzh Hitler. Ur bistolenn karget a rojont dezhañ, ha niverenn diwezhañ ar gelaouenn Völkischer Beobachter, en ur zisplegañ dezhañ en doa dek munutenn evit en em lazhañ. Nac'h a reas Röhm hag e lavaras: «Ma rankan bezañ lazhet, laoskit Adolf d'en ober e-unan». Tremenet an dek munutenn ez ejont da welout anezhañ en-dro. Gerioù diwezhañ Röhm a voe « Va Führer, Va Führer », hag e respontas Eicke « Dav e oa prederiañ en traoù-se abretoc’h, bremañ ez eo un tammig re ziwezhat ». Gant Lippert e voe lazhet. Ez-ofisiel e voe lazhet Röhm abalamour dezhalazhañ da vout heñvelreizh, hogen biskoazh ne teurvezas Hitler asantiñ e oa heñvel emzalc’h pennoù bras NSDAP pe hini izili ar Yaouankizoù hitlerian. Evit pennoù bras an NSDAP gant marvidigezh Röhm e tiskoueze e oa Hitler ouzhpenn ur c’hañseller, ur Führer e oa da vat. An Alamaned a gredas muioc’h en NSDAP, al lod brasañ anezho a soñjas en doa Hitler adlakaet urzh er vro.

## Notennoù

* ↑ (en) Ian Kershaw, Hitler : 1889–1936 Hubris, New York : W. W. Norton & Company, 1999, p. 517, p. 727
* ↑ Heinz Höhne, L'ordre noir, Histoire de la SS, Casterman, Tournai, 1972, pp 78-79
* ↑ Joseph Goebbels a implijas an dra-se goude-se a-benn diskouez e oa dleet stourm a-enep da emzalc’h divalav izili an SA gw. (en) I. Kershaw, op. cit., p. 514
* ↑ (en)William L. Shirer, The Rise and Fall of the Third Reich, New York : Simon and Schuster, 1960, p. 221
* ↑ Heinz Höne,L'ordre noir, Histoire de la SS, Casterman, Tournai, 1972, p. 84
* ↑ Harry Oosterhuis, Medecine, Male Bonding and Homosexuality in Nazi Germany, Journal of Contemporary History, Vol. 32, N°2 (miz Ebrel 1997), p.187-205
* ↑ (en) Ian Kershaw, The « Hitler Myth » : Image and Reality in the Third Reich, Oxford University Press, 2001, p. 87