OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Joachim

Joachim a zo un anv-badez, hebreek a orin ( יְהוֹיָקִים Yəhôyāqîm, Ἰωακείμ Iōākeím e henc'hresianeg)

## Brud

Brudet eo evel anv pried Anna, mamm Mari, a oa mamm Jezuz hervez an Aviel. Tad-kozh Jezuz e oa eta. Koulskoude n'eus anv ebet anezhañ er Pevar Aviel, met en Aviel Jakez.

## Yezhoù all

* brezhoneg: Joakim$^,$, Joachim, (berraet e Chim, Jim, Kim), Joasim, Jochim, Jechim, Joasin$^,$$^,$$^,$, Jouasin, Jaouas; stumm evit ar merc'hed: Choasum.
* galleg Breizh: Jouachin
* galizeg: Xocas.
* italianeg: Gioacchino.
* katalaneg ha portugaleg: Joaquim.
* spagnoleg: Joaquín e spagnoleg.
* svedeg: Joakim.

## Tud
### Sent

* Gwelout Sant Joachim.

### Rouaned ha priñsed

* Jehoiakim (war-dro 635-597 kent JK), roue Juda,
* Joachim Iañ von Brandenburg, Dilenner Brandenburg.
* Joachim II von Brandenburg, Dilenner Brandenburg.

### Tud all
#### Alamagn

* Joachim Camerarius, prederour alaman
* Joachim vom Berge (1526-1602), diplomat alaman
* Ludwig Joachim von Arnim, anavezetoc'h evel Achim von Arnim, barzh alaman
* Joachim von Ribbentrop, ministr an aferioù diavaez en Trede Reich, eus 1938 betek 1945.
* Joachim Gauck, prezidant Alamagn.

#### Breizh

* Joachim Guillome, pe Joakim Gwilhom, beleg ha skrivagner.

#### Bro-C'hall

* Joachim du Bellay, barzh gall
* Joachim Murat, jeneral gall, marechal, roue Naplez, breur-kaer da Napoleone Buonaparte

#### Izelvroioù

* Joachim Patinir (1480-1524), livour
* Joachim Wtewael (1566-1638), livour

## Lec'hanvadurezh

* Saint-Joachim, anv-lec'h gallek

## Traoù all

* Chim ar prespital, lesanv ar person er pezh-c'hoari Ret eo nouiñ ar Gurun kozh, gant Youenn Drezen.
* Joachim (tourmant), anv ar barrad tourmant a c'hwezhas e Breizh ha Kornôgeuropa e miz Kerzu 2011 hag a gasas al lestr TK Bremen da beñseañ en aod Kerminic'hi en Ardeven.

## Pennadoù kar

* Joachim Ernst
* Joachim Friedrich
* Joachim Napoleon
* Joakim
* Priñs Joachim

## Notennoù

* ↑ Grand Dictionnaire Français-Breton, pajenn 406.
* ↑ Meneget en anv Joakim Gwilhom (Istor al lennegezh en amzer vremañ, Abeozen, Al Liamm pajenn 19), pe Joakim Guilhom (Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien, Lukian Raoul, Al Liamm, pajenn 128).
* ↑ Anoiou badiziant Bro Leon, Mikael Madeg, P. Pondaven ha Y. Riou, Emgleo Breiz, 2006, p. 104
* 1 2 Gregor Rostrenenn, «Saint Joachim: Sant Joacim, Sant Joacin, An Autrou Sant Joacim» p. 541a, 1732.
* ↑ Émile Ernault, Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes, 1919
* 1 2 Émile Ernault, Supplément inédit à son Dictionnaire Vannetais, Skol, 2008.
* ↑ «Joacin», Buez ar Zent Marigo, 1861, p.520
* ↑ Yann Gerven, «Joasinig» e-barzh "Ur vadeziant vouzarus", Al Liamm niv.353, 2005, p.53.
* ↑ Fañch an Uhel, Soniou Breiz-Izel II, p.308.
* ↑ Jul Gros
* ↑ M. Madeg, P. Pondaven, Y. Riou, op. cit.
* ↑ Jean Meschinot Testament de Monseigneur des Barres, capitaine des Bretons, 1488.
# Kairos

Kairos (καιρός e henc'hresianeg) zo ur ger henc'hresianeg hag ur meizad a verk ar c'houlz mat, ar mare a zere d'ober tra pe dra. Daou c'her henc'hresianeg zo d'ober anv eus an amzer: c'hronos (χρόνος) ha kairos.
# Katalog ar Maouezed

Katalog ar Maouezed (γυναικῶν κατάλογος /gynaikỗn katálogos e henc'hresianeg) zo ur meurgan aet da goll eus Hellaz an Henamzer, anavezet ivez evel Ἠοῖαι, pe Ἢοἷαι (en latin Eoeæ, Ehoeæ, Eoiæ, etc.), deveret eo eus an droienn ἢ οἵη / ê hoiê, « Pe honnezh... », a oa e deroù pep arroud eus ar varzhoneg.
Kontañ a ra ar C'hatalog buhez an harozezed brudet e mojennoù Hellaz kozh, hini o bugale, doueed ha tud mesk-ha-mesk. Ur vammenn a dalvoudegezh eo evit studi ar mojennoù-se.

## An oberourien

Lakaet eo an oberenn war gont Hesiodos abaoe an Henamzer, abalamour d'ur werzenn a lenner e dibenn e Deogonia.
   « Ha bremañ kanit gant ur vouezh tener meuriad ar maouezi, Muzezed an Olimpos, merc'hed da Zeus douger ar skoed. »
Ouzhpenn-se, e kreder peurvuiañ eo tennet 54 gwerzenn gentañ Skoed Herakles (un oberenn all lakaet war-gont Hesiodos) eus e Gatalog. Diwar-benn Alkmena eo ar gwerzennoù-se :
   « Honnezh ivez, dilezet ganti he zi ha douar he zad, A zeuas da Debai, da-heul Amfitrion gadarn, Alkmena, merc'h da Elektrion a vod ar pobloù(...) »
Koulskoude ez eus meur a veneg er skrid a denn d'un amzer diwezhatoc'h eget hini Hesiodos, ma ranker lavarout n'haller ket bout sur eus piv e oa an oberour.

## Aozadur

Pemp kan a oa en oberenn en he fezh, ha betek 1000 gwerzenn e pep hini. Ne oa ket ur meurgan harozek evel an Ilias, met kentoc'h ur meurgan kentelius.

## Levezonoù

Lodennoù zo a denn da arroudoù eus oberenn Homeros. Kement-se a hañval prouiñ e oa un oberenn war ar memes patrom, a ranke heuliañ ar memes reolennoù : ne oa ket un oberenn distag diouzh an hengoun, met ur meurgan e oa evel un toullad re all koshoc'h.

### Pennadoù kar

* Hesiodos
* Teogonia hag Al Labourioù hag an Deizioù

## Ar skrid

* (en) Ar skrid enlinenn troet e saozneg gant H.G. Evelyn-White.

## Levrlennadur

* (en) Richard Janko, Homer, Hesiod and the Hymns. Diachronic Development in Epic Diction, Cambridge University Press, 1982 (ISBN 0521238692).
* (en) M. L. West, The Hesiodic Catalogue of Women: Its Nature, Structure and Origins, Oxford University Press, 1985 (ISBN 0198140347).
* (en) R. Hunter (dir.), The Hesiodic Catalogue of Women: Constructions and Reconstructions, Cambridge University Press, 2005 (ISBN 0-521-83684-0).
* Marie-Christine Leclerc, La Parole chez Hésiode: recherche de l'harmonie perdue, Les Belles Lettres, Paris, 1993 (ISBN 978-2-2513-2643-6)
# Kea (enez)

Kea (skrivet Κέα e henc'hresianeg), anavet ivez evel Gia pe Tzia ( Τζια), Zea, ha Keos ( Κέως) en Henamzer, zo un enezenn eus Gres, e Mor Egea, en Enezeg ar C'hikladez.
# Kerambos

Anaout a reer daou zen anvet Kerambos e mojennoù Hellaz kozh:

## Kerambos, mab Euseiros

Kerambos (Κέραμβσς e henc'hresianeg), mab da Euseiros, ha mab-bihan d'an doue Poseidon, a ziwalle e dropelladoù bras, e-unan, ouzh troad menez Othrys. Saveteet e oa bet eus dour-beuz Deukalion gant an nimfezed o doa gorreet anezhañ a-us d'an dour
Da vaesa e chatal en deveze skoazell digant nimfezed ar c'hornad peogwir en o dudie gant e gan, rak gwelloc'h kaner egetañ ne oa ket. Gantañ e voe ijinet sirinks ar vaesaerien ha savet sonioù koant. Dont a rae an nimfezed da zañsal ouzh son e delenn. An doue Pan a oa deuet da vezañ mignon dezhañ, a alias anezhañ da ziskenn gant e dropelloù er blaenenn, rak kriz e vije ar goañv. Ne deurvezas ket Kerambos selaou an doue, ha gwashoc'h, kontañ a reas koñchennoù vil diwar-benn an nimfezed, o kontañ ne oant ket bet engehentet gant Zeus, met gant Sperc'heios ha Deino, o lavarout e oa bet Poseidon, goude orgediñ ouzh an nimfenn Diopatre, o treiñ he c'hoarezed e gwez-pupli, hag o treiñ anezho e nimfezed en-dro goude kemer e c'hoant. Neuze e oa savet fulor en nimfezed, ma voe troet Kerambos ganto en ur c'hwil, anvet Cerambyx. Ha kuit e chatal pa deuas ar goañv.

## Mab Ariadne

Kerambos, a oa mab da Ariadne ha Dionysos, a ijinas arz ar poderezh.

## Mammennoù

* Ovidius, Metamorfozoù (7. 353).
# Kergustentin

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Kergustentin, pe Konstantinopolis, pe Constantinopolis ( Κωνσταντινούπολις e henc'hresianeg, Constantinopolis e latin, Istanbul e turkeg)), a zo bet diazezet e deroù an IIIvet kantved gant an impalaer roman Constantinus Iañ, pe Kustentin, evit krouiñ un eil kêrbenn d'an Impalaeriezh roman, ur Roma nevez dibabet da anv nevez ar gêr gozh Bizantion, met chomet eo an eil anv en enor da Gustentin, Constantinopolis (gresianeg : Κωνσταντινούπολις).
Dre urzh Kustentin eo bet adsavet hag adkempennet dindan un nebeud bloavezioù, kaset di kinkladurioù pinvidikañ an impalaeriezh. Lidet e voe an digoridigezh d'an 11 a viz Mae 330. Bravoc'h ha brasoc'h eget Roma e oa deuet da vezañ dre ma kreske pinvidigezh Impalaeriezh roman ar Reter a oa bet savet pa oa bet divizet gant Teodosius Iañ ma vije e zaou vab o ren war bep a hanterenn eus an impalaeriezh roman a oa erru re vras evit bezañ meret en un doare efedus gant ur renerezh kreizennet en ul lec'h hepken. Kêrbenn ar bed gresianek e oa ivez hag ur greizenn kenwerzh, an hini pouezusañ er bed anavezet e-pad kantvedoù. Deuet eo da vezañ Istanbul, kêrbenn gozh ha kêr vrasañ Turkia. Annezidi Kergustentin a zo anvet ar Gergustentinidi, met graet e vez ar Vizañtiz eus outo peurvuiañ.

## Bizantion

Pennad pennañ Bizantion
Bizantion a oa un drevadenn staliet er VIvet kantved gant Gresianed Megara war strizh-mor ar Bosfor etre ar Mor Kreizdouar hag ar Mor Du. Ul lec'h strategel e oa hag unan eus ar re wellañ evit ar c'henwerzh. War riblennoù un draonienn anvet ar C'horn-Aour e oa bet staliet ar porzhioù, ar porzh kenwerzh ha porzh ar morlu.

## Adsavidigezh kêr gant Kustentin

Pa voe adsavet gant Kustentin e lavared e oa staliet war seiz menez evel Kêr-Roma. Ar "Straed-greizenn" (ar Mêsê), mein-marbr e-leizh warni, riblennet gant bolzwaregoù hir a-hed meur a gilometr, a zibune porchedoù, plasennoù, bolzioù-enor, delwennoù hag ilizoù kinklet gant marelladurioù hag ikonoù aourennet.
# Kleitos an Du

Kleitos an Du ( Κλεῖτος ὁ μέλας / Kleitos o Melas e henc'hresianeg; war-dro -375 — -328) a oa un ofiser eus falanks Makedonia, dindan Alesant Veur. Mab e oa da z-Dropidas ha breur e oa da vagerez Alesant, anvet Lanike.
Saveteiñ a reas buhez Alesant en emgann Granicus e -334, pa droc'has gant e gleze brec'h Espitridrates, satrap Lidia, a oa o vont da lazhañ ar roue.
E -331, en emgann Arbela e kase ar varc'hergerien e kostez dehoù an arme.
E -330, pa voe rannet an hetaired (ἑταῖροι) etre div rannarme e voe anvet daou zen e pep rann anezho: Hefaestion ha Kleitos an Du.
Lazhet e voe gant ar roue, meur a vloaz goude, en un tabut mezvierien.
# Korinna

Korinna (Κόριννα / Kórinna e henc'hresianeg) a oa ur varzhez eus ar VIvet kantved kent JK en Hellaz kozh.
Hervez Ploutarc'hos pe Paosanias, e oa ganet e Tanagra, en Beotia, ma keveze ouzh ar barzh brudet Pindaros.
Div varzhoneg ganti zo deuet un diverrañ anezho betek ennomp.

## Un darn eus ur varzhoneg gant Korinna

| ἐπί με Τερψιχόρα [ καλὰ Ϝεροῖ’ ἀισομ[έναν Ταναγρίδεσσι λε[υκοπέπλυς μέγα δ’ ἐμῆς γέγ[αθε πόλις λιγουροκω[τί]λυ[ς ἐνοπῆς. (fr. 2) | Terpsic'hore a laras din koñchennoù kozh a garantez da ganañ da wiskamant gwenn merc'hed Tanagra hag ar gêr vras boemus em mouezh, sklaer evel ur goulmig. |

## Pennad kar

* Corinne
# Kronos

Kronos (Κρόνος / Krónos e henc'hresianeg) eo ar yaouankañ eus an d-Titaned e mojennoù Hellaz kozh.

## Latin

E relijion ar Romaned e oa Saturnus, e latin, deuet da vout Sadorn e brezhoneg.
Mab e oa da Ouranos (an Oabl) ha da C'haia (an Douar). Roue e oa war an Ditaned, ha tad e oa da Zeus.
Alies e sav meskaj etre C'hronos (Χρόνος e henc'hresianeg), unan eus an doueed koshañ, doue an amzer hervez an hengoun orfek.

## Mojenn

P'edo Ouranos o virout ouzh Gaia da c'henel an Ditaned dre fouzhañ anezhi dizehan, ez eas Kronos da gemer ur falz hag e troc'has kalc'h e dad, a zistroas d'an Oabl. Nemet teurel a reas ur mallozh war e vab: pa vo deuet mab Kronos d'e vent e savo ivez a-enep d'e dad.
Neuze e c'hanas Gaia an Ditaned. Nemet nac'h a eure Kronos lezel bugale euzhus Gaia hag Ouranos da redek dre ar bed. Chadennañ a eure e vreudeur siet, ar Gikloped hag an Hekatonc'hired, ha teurel anezho e goueled an Tartaros, ar bed dindan an douar.
Ha setu Kronos mestr ar bed.
Gant Rea en doe bugale, met soñj en doa eus mallozh e dad Ouranos: debriñ a rae pep hini eus e vugale an eil war-lerc'h egile, dre ma vezent ganet. Hestia, Demeter ha Hera, e deir verc'h kentañ, ha Haides ha Poseidon war-lerc'h, a voe debret gant Kronos. Met pa erruas ar c'hwec'hvet, war ali Gaia he mamm, ez eas Rea da guzhat ar bugel, hag e lakaas ur maen en e lec'h, hag a voe lonket ken aes all gant an tad.
Hennezh e oa Zeus.
Kreskiñ a eure pell diouzh e dud, ha pa voe deuet d'e vent en em gavas gant unan eus tri mil merc'h Okeanos, Metis hec'h anv, doueez ar gwidreoù. Zeus en devoa c'hoant da vont da zieubiñ e vreudeur ha c'hoarezed, ha sikour a gavas gant Metis. Ha hi da aozañ un died hud hag a roas da Rea, dezhi d'ober da Gronos lonkañ an evaj-se. Pa evas Kronos e tislonkas kement tra en devoa lonket betek neuze. Zeus, Demeter, Hestia, Hera, Poseidon ha Haides a gavas repu e lein menez Olympos.
Neuze e krogas Brezel an Ditaned ouzh Doueed an Olympos.

## E vinvioù

* Ar falz, an horolaj-traezh.

## Gwelout ivez

* C'hronos

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ksenofon

Ksenofon (Ξενοφῶν / Xenophōn) (430 kent Jk - 355 kent JK) zo ur skrivagner gresianek atenat, bet goprsoudard, ha pennbrezel.
An Anabasis ( Ἀνάβασις e henc'hresianeg) eo e oberenn bouezusañ, seizh levrenn anezhi, savet war-dro -370.
Ganet e oa en Erchia en Attika. Mab e oa d'un den pinvidik anvet Gryllos. Arvar zo war bloaz e c'hanedigezh : war-dro -430 ma oa paotr yaouank e deroù an Anabasis ; met bloazioù all zo kinniget gant istorourien zo : -426, dre ma oa an oad izelañ evit kemer perzh en dro-vreze Lesbos, en -428/-427 hervez an istorourez Claude Mossé.
Daremprediñ a reas ar sofourien, en o zouez Prodikos e Tebai.

## -404/-401

Diskibl e voe da Sokrates, ha kemer notennoù a rae. Hervez Diogenes Laertios e oa roudoù eus ar berrskrivadur war-dro -430, hiriv e kred an istorourien e oa Ksenofon unan eus an ijinerien anezhañ, pa notenne kelennadurezh Sokrates hervez un doare-skrivañ fonnus e henc'hresianeg.
Enebet e oa ouzh adsavidigezh an demokratelezh goude tiranterezh Tregont Mac'homer Aten. E-touez diskibien Sokrates n'en em gleve ket gant Aristippos, na gant Platon. Hervez Fotios e voe diskibl d'ar prezeger Isokrates.
Hervez Strabon ha Diogenes Laertios e vije bet Ksenofon en emgann Delion, ma voe saveteet e vuhez gant Sokrates, pa oa kouezhet diwar e varc'h : kement-se ne c'hall ket bezañ pa ouzer e voe ganet Ksenofon e -430 pe -426, hag e oa emgann Delion e -424; ne vefe nemet ur vojenn ganet diwar abadenn savete Alkibiades en emgann Potidaia gant Sokrates.

## -401/-399

Galvet e voe da lez Cyrus gant e vignon Proxène Tebai. Hep brezeliñ, setu eñ da-heul troiad Cyrus a-enep e vreur son frère Artakserkses II (-400).
* Troiad-vrezel an Dek Mil

## Oberennoù

* Ἀπολογία Σωκράτους πρὸς τοὺς Δικαστάς / Apologia Sokrates
* Ἀνάβασις / Anabasis
# Lais Hykkara

Lais Hykkara (e henc'hresianeg Λαίς /Laís) ganet en Hykkara (Carini hiziv), e Sikilia, marvet war-dro 340 kent JK e Thessalia, a oa un hetaira en Henamzer, er IV$^e$ kantved kt JK. Un toullad mojennoù zo diwar he fenn. Prest e oa Demosthenes da baeañ 1 000 drakma da dremen un nozvezh ganti, met hi, pa welas anezhañ, a c'houlennas 10 000 kerkent, hag en em roas da Diogenes evit netra.
Kevezerez e oa da Fryne, hervez Athenaios.
A-hervez e savas gwarizi outi da vaouezed Thessalia, ma voe meinataet ganto.

## Lais arall

Un hetaira koshoc'h a oa anvet Lais ivez, Lais Korinthos. Mesk a zo er skridoù kozh diwar o fennoù, ken n'ouzer ket atav eus pehini ez eus kaoz.
# Lamia (euzhvil)

Lamia (Λάμια e henc'hresianeg), pe Sybaris (Σύϐαρις e henc'hresianeg), a oa rouanez Libya, ha dont a reas da vezañ un euzhvil, hanter sarpant, hag a zebre bugale.

## Skridoù

Er skridoù nevesoc'h eo lakaet hec'h anv el liester, lamiai e henc'hresianeg . N'eo ket ar vaouez nemeti kinniget evel euzhvil e mojennoù Hellaz: an empousa, ar mormo zo ivez. N'eus nemeti avat he dije hantergorf ur vaouez, ha hantergorf ur sarpant. Laimos a lavarer e henc'hresianeg eus ar gorzenn-voued, ha debriñ bugale eo a rae Lamia.

## Mojenn

Merc'h e oa Lamia d'an doue Poseidon ha da Libya, a oa deneladenn ar vro anvet Libya. Rouanez Libya e oa, ha karet gant Zeus.
Hera a glevas an doare hag a laeras bugale Lamia. Da-heul kement-se e troas Lamia en un euzhvil kounnaret hag a grogas da lazhañ bugale. Evit he sioulaat e roas Zeus dezhi ar galloud da ziouganañ ha da dennañ he daoulagad. Pe e voe troet gant Hera en un euzhvil, pe e teuas da vezañ goude lazhadeg hec'h holl vugale (war-bouez Skylla), pe e oa merc'h da Hekate Hervez Ploutarc'hos. e c'halle lemel he daoulagad eus o foulloù hag o adlakaat en o lec'h. Diwezhatoc'h e voe kontet e oa un donezon deuet a-berzh Zeus, ha diwezhatoc'h c'hoazh e veze lavaret e oa bet taolet warni ur mallozh hag abalamour da hennezh n'halle ket serriñ lagad ebet ken e wele he bugale lazhet dizehan.

## Levrlennadur

* Antoninus Liberalis, Metamorfozoù,
* Karl Kerényi, 1951. The Gods of the Greeks pp 38–40. Thames & Hudson, 1980, ISBN 0-500-27048-1.

## Munudoù

Kemeret e oa bet an anv Lamia gant Thyraud de Vosjoli e-pad an Eil Brezel-bed. Kaoz eus e droioù a zo en e levr Lamia, hag er film Topaz, e 1969.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Theoi Project - Lamia
* Britannica Online Encyclopedia
* Greek Mythology Index - Lamia

## Notennoù

* ↑ Ar gens roman Lamiae, kar d'ar gens Aeliae( Horatio, Odes 3.17, da Aelius Lamia) ha tost da Formiae, n'he doa darempred ebet gant an anv gresianek
* ↑ Theoi Project: "Lamia"
* ↑ Aristofanes, Ar Gwesped, 1177.
* ↑ Diodorus Siculus, Levraoueg Istorel xx.41.
* ↑ Aristofanes, Peoc'h.
* ↑ Bell, Women of Classical Mythology, drawing upon Diodorus Siculus 22.41; Suidas 'Lamia'; Ploutarc'hos 'On Being a Busy-Body' 2; Scholiast on Aristophanes' Peace 757; Eustathius on Odyssey 1714) (Mythology dictionary C20th)
* ↑ Odyssey12.124 ha scholia, hervez Karl Kerenyi, Gods of the Greeks 1951:38 notenn 71.
* ↑ Ploutarc'hos, De curiositate, 2.
# Leon III (impalaer)

Leon III (675-741) lesanvet an Isaurian, pe ar Sirian (e henc'hresianeg : Λέων Γ΄ ό Ίσαυρος / Leōn III ho Isauros), hag ivez an Ikonomak a oa impalaer Bizantion adal 717 betek e varv e 741. Lakaat a reas fin da ugent vloaz anarkiezh, etre 695 ha 717. Difenn a reas an impalaeriezh diouzh an Omeyaded, ha lakaat berz war azeulerezh an ikonoù.
# Leon VI ar Fur

Leon VI ar Fur (Λέων ΣΤ' ο Σοφός e henc'hresianeg), ganet d'an 19 a viz Du 866 ha marvet d'an 11 mai 912, a voe impalaer Bizantion eus 886 betek 912.
Lesanvet e oa ar Fur abalamour d'e damm deskadurezh, brasoc'h eget hini e gempredidi. Kelennet e voe gant Photios Iañ, a voe penniliz Konstantinopolis. War-dro 900, e c'houlennas treiñ e henc'hresianeg (henc'hresianeg krennamzerel) Corpus juris civilis an impalaer Justinian Iañ, evit ma vije aesaet labour gwiraourien Bizantion: d'an droidigezh-se e voe roe an anv Basilica.

## E dud

Piv eo e dad n'eo ket sklaer, ha tabut zo c'hoazh etre an istorourien. Hervez lignezourien ofisiel al lignez vakedonian e oa mab d'an impalaer Basil Iañ ha d'e eil pried Eudoxia Ingerina. Un istor all avat a vez kontet gant kronikerien an amzer. Rediet e oa bet an impalaer Mikael III, gant e vamm, da zimeziñ da Eudoxia Dekapolitissa, hag eñ heug ganti, pa en devoa ur serc'h anvet Eudoxia Ingerina. Evit ofisielaat ar vugale en dije gant e serc'h e timezas anezhi d'e vignon Basil. Ha sede penaos e oa Leon VI hag e vreur Stefan Iañ Konstantinopolis, mibien da Mikael III ha d'e bried-kleiz.
A-hed e yaouankiz en deus gouzañvet kaz ha heug e dad ofisiel outañ. Pa felle dezhañ dimeziñ da Zoe Zoutsina e ankas plegañ da zimeziñ da Théophano. Pa ziskoueze e heug ouzh e wreg e voe bac'het gant e dad e-pad tri miz.

## E ren

Kenimpalaer e teuas Leon da vezañ pa varvas e dad, Basil Iañ: rannañ ar galloud a rae gant e vreur Alesant III (Bizantion) Alesant III, met ken skañvbenn e oa egile ma oa Leon e-unan e penn ar stad

### Aferioù diabarzh

Kerkent ha lakaet da impalaer e anvas Stylianos Zaoutsès da vestr an ofisoù ha da logothète du Drome, hag e harluas ar penniliz Photios, a voe rediet da zilezel e garg. Da zeiz Nedeleg 886, e lakaas Leon e vreur Steven da benniliz, anvet Steven Iañ Konstantinopolis, pa ne oa nemet 16 vloaz : klañvidik ar bugel, ne savas ket a-enep d'e vreur kammed.
En 899,
| En e raok Basil Iañ | Leon VI Impalaer Bizantion 886-912 | War e lerc'h Alesant (impalaer Bizantion) |

## Levrlennadur

* Jean Skylitzès Empereurs de Constantinople « Synopsis Historiôn » traduit par Bernard Flusin et annoté pat Jean-Claude Cheynet éditions P.Lethilleux Paris 2003 (ISBN 2283604591) « Léon le Philosophe », p. 143-162.
* John Julius Norwich Histoire de Byzance, Perrin Tempus, Paris 2002 (ISBN 2262018901) p. 187-195.
* Louis Bréhier Vie et mort de Byzance, Albin Michel Paris 1946 réédition 1969, p. 123-135.
* Patrom:Ref-Settipani-Antiquité
* Rodolphe Guilland Études byzantines « Les noces plurales à Byzance » P.U.F Paris 1959 p. 233-261.
# Leptis Magna

Leptis Magna (anvet ivez Lepcis) a oa ur gêr a bouez bras en Afrika an Norzh, da vare ar Fenikianed, republik Kartada, Republik Roma hag an impalaeriezh roman. Kresket e voe kalz dindan ren an impalaer Septimius Severus (193–211), hag a oa genidik anezhi.

## Istor

Leptis Magna, pe Lepcis Magna (LPQY e fenikianeg ; Νεάπολις pe Neapolis e henc'hresianeg : « Kêr nevez »), a oa unan eus kêrioù pouezusañ republik Kartada.
Dindan ren Diocletianus, pa oa bet rannet Afrika e 303, ez eas Leptis Magna da gêr-benn ar rannvro nevez Tripolitania.
Dismantroù puilh a gaver e-kichen kêr Al-Khums, war-dro 120 km er reter da Dripoli, e genoù ar stêr Lebda e Libia.

## Arkeologiezh

* An añfiteatr roman
* Ar c'hoariva roman
* Bolz-enor Septimius Severus
* Mozaikenn e Leptis Magna

## Tud

* An impalaer Septimius Severus a voe ganet eno d'an 11 a viz Ebrel 146.

## Daveoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C, Éditions Errance, 1994, p. 69 (ISBN 978-2-87772-390-9).
# Hefaistos

Hefaistos (henc'hresianeg : Ἥφαιστος) a oa doue an tan e gwengelouriezh Hellaz, ha gov ha harnezour an doueed divarvel. E menez Etna e oa e c'hovel. Dimezet eo da Afrodite, a gav gwelloc'h ebatal gant Ares.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* An Dodekatheon
* Zeus | Hera | Poseidon | Hestia | Demeter | Afrodite Athena | Apollon | Artemis | Ares | Hefaistos | Hermes
# Leto

Leto (Λητώ / Lêtố e henc'hresianeg), anavezet eo evel Latona gant ar Romaned, a oa un doueez eus Hellaz kozh, a ouenn an Ditaned, a voe brazezet gant Zeus hag a c'hanas ar c'hevelled Artemis (Diana e Roma) hag Apollon.
Gouez da Hesiodos e oa merc'h d'an Titan Koios ha d'e c'hoar Foibe.

## Mojennoù

Meur a vojenn zo diwar he fenn.
* Hervez unan eus ar Meulganoù Homerek e oa pried Zeus a-raok dezhañ dimeziñ da Hera.

### Heskinerezh ha gwilioud

Hervez mojennoù diwezhatoc'h e oa serc'h da Zeus. Brazezet e oa bet gant mestr an doueed ha heskinet e oa gant Hera, he devoa difennet ouzh an Douar degemer ar plac'h dougerez, ha ne gave lec'h ebet da c'henel he bugale, ha kaset he doa an naer Python war-lerc'h ar paourkaezh plac'h.
A-benn ar fin e kavas Ortigia (pe Asteria, diwar anv he c'hoar), un enezenn didud, a neuie war ar mor, kaset-digaset gantañ, ha ne oa ket dindan mallozh Hera eta peogwir ne oa stag ouzh douar ebet. Zeus a stagas an enezenn ouzh goueled ar mor, anvet e voe Delos (Δῆλος / Dễlos e henc'hresianeg, « splann, hewel »).
Nav devezh-pad e voe Leto er gwentloù, pa deuas Eileithyia, doueez ar gwilioud, da reiñ skoazell a-benn ar fin. Evel-se eo e c'hanas Artemis hag Apollon.
* Klask a reas Tityos gwallañ anezhi met difennet e voe gant he bugale ha kastizet garv e voe an torfedour.
* Evel he mab Apollon e oa a-du gant tud Troia e-pad brezel Troia.

### Kouerien Lykia
## E Roma

"Latona" a veze graet anezhi gant ar Romaned.

## Levrlennadur

* Ovidius, Metamorfozoù (VI, 185 ha pelloc'h).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Gwelout ivez

* Tityos
# Levr ar C'heneliezh

Levr ar C'heneliezh (en hebraeg: בראשית, e henc'hresianeg: Γένεσις / Genesis) eo anv ar c'hentañ levr eus an Testamant Kozh, hag eus ar Bibl, hag ivez hini eus an Torah yuzev. Hervez an hengoun yuzev e vije bet skrivet gant Moizez, met hervez kalz a deologourien e vefe oberenn meur a zen kentoc'h. Mennout a ra displegañ orin Mab-Den hag ar bobl hebre betek he donedigezh da Egipt.

## Al levr

Kregiñ a ra gant kontañ krouidigezh ar bed gant Doue en ur ober seizh deiz, istor Adam hag Eva, hini Kain hag Abel, o mibien, hini Noe hag al liñvadenn veur.
E meur a hini eus an istorioù e kaver danvez meneget ivez e mojennoù poblek ar Reter Nesañ ha Mezopotamia.

## Troidigezhioù brezhonek

* Ar C'hanédigez, e Bibl ar Gonideg e 1866.

## Liammoù diavaez

Er Bibl brezhonek:
* Bibl ar Gonideg (Testamant Kozh)
* Unvaniezh ar Bibl en Anjev hag e Breizh
* Ar Bibl protestant e brezhoneg