# Koulizh Kedez

Koulizh Kedez (Kouli gKedez war pennadoù kozh 'zo, diouzh un distagadur boutin) eo anv-pluenn Yann-Yeun Kefeleg, pe Jean-Yves Queffellec, ganet e 1947, skrivagner, barzh (gweudour, gouez dezhañ), ha troour brezhonek, lakaet gant Zavier Grall da wellañ skrivagner Breizh, labourer-douar ha saver-deñved a vicher, aet war e leve.

## Buhez

Savet e kêriadenn Gwivin e parroz Sant-Kouled e Kerne, Breizh ha kresket en un endro brezhonek, en un tiegezh labourerien-douar, eo bet klevet brezhoneg gantañ a viskoazh. Kuitaet Breizh yaouank a-walc'h da vont da valtouter da gentañ, ha bet diluer, hag harluet en Helvetia, en deus kemeret perzh en emsavadegoù 1968, en deus anavezet an toull-bac'h e Roazhon. Goude bloavezhioù e Pariz lec'h e kemer perzh e kelaouennoù anveliour da gentañ, ha breizhek da-heul (kelaouenn Sav Breizh dreist-holl), ha lec'h ec'h embann e levrioù kentañ, e tistro da Gerne ma stag en-dro gant al labour-douar ha m'en em ouestl d'ul labour don war ar yezh hag al lennegezh.

## Ar skrivagner

Ur barzh disuj eo bet Koulizh Kedez a-viskoazh, ha chomet stag a-walc’h ouzh prantad Mae 68. Diouzh testeni Zavier Grall e veze nac'het embann skridoù 'zo gant an embannerien koulz e galleg hag e brezhoneg er bloavezhioù 1970. Kernevad penn-kil-ha-troad hag anveliour touet, e tiskouez bezañ distag-mat e selloù diouzh re skolioù pennañ an Emsav, koulz broadelourien, "boutinelourien", pe kar-o-feiz. Evezhiek ouzh istor, sonerezh, ha liessteriegezh ar gerioù, e plij dezhañ kizellat ur yezh puilh, resis ha barok, gwriziennet don e lavar ar vrezhonegerien koulz hag en hengoun lennek, o tremen alies eus ar genyezh d'e gerneveg genidik, o tennañ splet eus ar yezh ouiziek koulz hag eus hini ar werin, hag o klask arlivioù, ha soutilded koulz en dreadegezh hag er gevadegezh (da lavaret eo, a-hed istor ar yezh hag a-led an douaroniezh er rannyezhoù) : yezh ur bluennerezh dibar hag ur preder diroll, maget gant brasañ ha dispac'helañ skridoù ar bed. N'eo ket paotr ar brezhoneg aes nag al lennegezh eeun, hogen ur skrivagner a dalvez poaniañ war e skridoù. Lakaat a ra kemm en hor yezh hag en hor lennegezh o tegas enne preder hag "awen ar bed" koulz ha c'hwezh ha nerzh e yezh hag e ijin dezhañ e doare un pennaraokour dizouj hag atahiner.
"Mestr eo ar barzh war kenganez ar gerioù, e varzhonegoù ac'hub a sonioù o kenglotañ a c'hoari kenetrezo evel mein touch a bep seurt liv droukvesket" (Al Liamm n°280).
Anavezet eo ivez evel brasañ enebour Per-Jakez Helias, barnet ha goapaet kriz gantañ e meur a zegouezh.

## Oberennoù

Barzhoniezh (pe : gweudouriezh, diouzh ur ger lennek arveret gantañ, o talvezout barzhoniezh ouiziek), dezrevelloù, burutelladennoù, ha troidigezhioù a vez kavet dindan e bluenn e brezhoneg. Dremmour ha steuñvennour eo bet evit fiñvskeudennoù skinwel.
Bez' emañ Koulizh Kedez o vont war-zu an 20 levr embannet, enno dezrevelloù, teskadoù barzhonegoù, ha troidigezhioù, hep menegiñ pennadoù burutellerezh niverus.
Ul labour don war yezh e dud, dastumet ha studiet gantañ, a zo diembann c'hoazh.

## Barzhoniezh

* Selam an arc'houest, in Brogon (emembannadur hep anv aozer), Mezheven 1973.
* Linaig Geunderode a anver Gwrac'h Ahez in Tri Barzh (Alan Botrel, Yann-Baol An Noalleg, Koulizh Kedez), teskad Talm 4, kaier 210, embannadurioù Preder, Kerzu 1976.
* Dev an Avel Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1987.
* Gorbl an ael Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1993.
* Arvar hag Aters, embannadurioù An Treizher, 2000.
* Ouzh Eien ar Gaouded, An Treizher, 2000.
* Uzien Announ, ul levr tri c'haierad barzhonegoù, An Diaoul Dieub, 2009.
* Tarav, emb. An Diaoul Dieub, 2013.
* Bar Yehoudah, emb. An Diaoul Dieub, 2014.

## Komz-plaen

* L'Hermine-ès-feu, romant e galleg, diembann, meneget gant Zavier Grall in Le Cheval couché ("Al loen-kezeg en e c'hourvez"), 1977. Skridoù yaouankiz gallek all a vefe chomet diembann moarvat.
* Eizh redele (danevelloù), in Brogon (emembannadur hep anv aozer), Mezheven 1973. Adembannadur reizhet ha kresket e Strafuilh ar mor (sl. pelloc'h).
* Souflam Per Gwegen, devezh diwezhañ ifern Per Gwegen (romant), in Brogon 2 (emembannadur hep anv aozer), Meurzh 1974. Adembannadur Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1991.
* Koñchennoù Mamm (danevelloù –- embannet dre fazi dindan an talbenn Koñchennoù mamm-gozh -–), Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1990.
* Komen Gweenour (buhezskrid), Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1996.
* Troioù-kaer Dom Lom (romant), emb. An Diaoul Dieub, 2008.
* Strafuilh ar mor (dastumad danevelloù), emb. An Diaoul Dieub, 2009.

## Troidigezhioù
### Diwar ar galleg

* Ar Fest-noz (romant), diwar Zavier Grall, Mouladurioù Hor Yezh, 1988.
* Troour skridoù Lacan ha Levinas e tisklaer bezañ ivez. (S.o. pennad L'Express, 2007. Troidigezhioù dianav avat.)
* Barzhonegoù diwar Reun Char, hag ur varzhoneg diwar Guillevic, in E-ser awen ar bed, An Diaoul Dieub, 2009.
* Bleunioù an drouk, diwar Charlez Baudelaire, in Krefen Yuzaz, An Diaoul Dieub, 2012.
* Boaz war e gousk, diwar Viktor Hugo, in Bar Yehoudah, An Diaoul Dieub, 2014.

### Diwar ar rusianeg (a-gevret gant André Markowicz)

* Ar c'henavezo diwezhañ ha barzhonegoù all, diwar Gennadi Aigi. (Lod barzhonegoù al levr troet gant Alan Botrel, pe gant Gwendal Denez.) Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1994.
* Requiem, diwar Anna Ac'hmatova. Barzhaz, kenembannadur Dana & An Treizher, 1997.
* Daouzek, diwar Aleksander Blok, embannadurioù An Treizher, 2000.
* Barzhonegoù diwar Tzvetaeva, Mandelstam, Ac’hmatova, Blok, C’hlebnikov, Maiakovski, Pasternak, Volochin, Iliazd, in E-ser awen ar bed, An Diaoul Dieub, 2009.

### Diwar ar yideg (a-gevret gant Batia Baum)

* Kan war wallazhadeg ar bobl yuzev (gweud hir), diwar Yitsc'hok Katsenelson, in Kas ha Lazh, Skrid, 2005; adembannadur An Diaoul Dieub, 2013.
* E kêr an anaon (danevell), diwar Lamed Shapiro, in Kas ha Lazh, Skrid, 2005.
* Ar berniad (gweud hir), diwar Perets Markish, in Kas ha Lazh, Skrid, 2005; adembannadur An Diaoul Dieub, 2013.
* Div varzhoneg diwar Yitsc'hok Niborski, in E-ser awen ar bed, An Diaoul Dieub, 2009.

### Diwar an hebraeg biblek

* Pennganenn ar C'hanennoù, in Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
* Ar Prezeger, in Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
* Un dibab salmoù, in Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
* Div ganenn eus koanlid Pesac'h a gaver ivez troet diwar hebraeg hag aramaeg ar Grennamzer.

### Barzhonegoù hag a zeu eus meur a yezh

… a gaver dreist-holl e-barzh E-ser awen ar bed, ha Krefen Yuzaz, war bouez Ausiàs March en em gav e Uzien Announ ha Heine a c'heller lenn e Bar Yehoudah
* katalaneg: Ausiàs March (troubadour eus Valensia)
* alamaneg: Paol Celan, Hans Harp, Herri Heine
* nederlandeg: Hans Andreus
* farseg: Sohrab Sepehri, Hâfez
* tchekeg: Vladimír Holan
* italianeg: Cesare Pavese
* saozneg: Dylan Thomas
* portugaleg: Fernando Pessoa
* spagnoleg: Jorje Luis Borges
* hebraeg a-vremañ: Pinhas Sadeh),
* polskaeg: Tadeusz Różewicz
* serbeg: Jovan Dučić
* kroateg: Dragutin Tadijanović, Miroslav Krleža
* sloveneg: Dragotin Kette, Anton Debeljak

## Troet e yezhoù all

Troet ez eus bet un dibab barzhonegoù diwar gKedez e nederlandeg gant Jan Deloof, en alamaneg gant Raoul Schrott, e tchouvacheg gant Gennadi Aigi, e polskaeg hag e galleg…

## Liamm diavaez

* Pajenn load An Diaoul Dieub o kinnig dre ar munud an testennoù troet gant Kedez en ti-embann-se.

## Notennoù

* ↑ Pennad skridvarnerezh "La culture française, notre marâtre", rann "Un Beckett breton", in Nouvelles littéraires, 1976, pennad adkemeret en e levr burutellat Le Cheval couché embannadurioù Jean Picollec, 1977.
* ↑ « Ici, les gens respiraient cette langue. Elle était leur souffle, leur énergie première. Ces Bas-Bretons étaient "boue et soleil" » emezañ en un atersadenn c'hallek (L'Express niv. 2916 ar 24 d'an 30 a viz Mae 2007)
* ↑ La fête de nuit, Kelenn, 1972.
* ↑ (de) Engeler