# Bear

Bear :
| Iliz katolik Gwenezan. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Bégard |
| Bro istorel | Bro-Dreger |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Gwengamp |
| Kanton | Bear (pennlec'h) |
| Kod kumun | 22004 |
| Kod post | 22140 |
| Maer Amzer gefridi | Gérard Le Caër 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Wengamp |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 4 862 ann. (2022) |
| Stankter | 134 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 37′ 43″ Norzh 3° 17′ 59″ Kornôg / 48.6286111111, -3.29972222222 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 142 m bihanañ 45 m — brasañ 176 m |
| Gorread | 36,41 km² |
| Bear ||
| kemmañ |
Bear zo ur gumun hag ur penn-kanton e Breizh e Treger, war an hent etre Lannuon ha Gwengamp.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Gindi emañ Bear, ha war an hent bras eus Gwengamp da Lannuon.
* Kumunioù amezek : Plûned; Prad; Koadaskorn; Brelidi; Sant-Laorañs; Pederneg; Louergad.

## Anv

Begar, 1130, 1146, 1170, 1184-1189, 1202, 1238.
Peurliesañ e soñjer e teu an anv diwar ar saozneg beggar ("klasker-bara").
Bernard Tanguy en deus ur mennozh all : heñvel ouzh ar ger germanek bigard "jardrin kloz e-kichen un ti".
Bégard d'hier à aujourd'hui, p. 26-2 : "Ma'z ez eus ar ger Begar en dielloù diwar an ti-se adalek kreiz an XII$^{vet}$ kantved, ne oa deut ar ger Beggar e saozneg nemet e-kerzh an XIII$^{vet}$ kantved hag ar XIV$^{vet}$ kantved, hag e-se ne c'hall ket bet kemeret evit lesanv d'ur c'hlasker-boued bennak e vije bet marteze el lec'h se".

## Ardamezioù

* Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en argant, ouzh 2 ha 3 en glazur e rozenn en aour.

## Istor

Hervez René Couffon, ar plou diazez Plegauguern e oa enni : Bear, Gwenezan, Trezelan, Botlezan, Koadaskorn, Lanneven, Sant-Norvez.
Evit ar pezh a sell talvoudegezh an anv Plegauguern, Couffon o heuliañ R. Largillière, p. 188, a gomz eus ur vreuriezh eus 1750 eus Lomikael-an-Traezh, laret "de Guénoson", hag a vefe adkavet en anv Gwenezan.
Miz Mezheven e penn kentañ Gouere 1487, Yann Koadmen, gouarnour Gwengamp, a dapas aotrouien vreton eus tu Gall en abati Bear hag a lazhas meur a hini anezho.

### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790. E 1792 e voe bodet e parrez Bear parrezioù bihan a oa tro-dro da abati Itron-Varia Vear, Bodlezan, Trezelan, Sant-Norvez ha Gwenezan. D'ar 26 a viz Mae 1793 e voe bodet an holl gumunioù bihan-se da vont d'ober ur gumun vras ha nevez, Bear.
* 3 a viz Du 1791, gwerzet eo an abati evel madoù ar stad d'ur c'henwerzher eus Pariz

### XIX$^{vet}$ kantved

* 21 Here 1809, ar pemp iliz ar barrez zo lakaet en gwerzh gant un dekred eus an impalaeriezh. Gwerzhet int bet d'ar 16 Ebrel 1810
* 1868 : savet eo iliz Sant-Riwal Trezelan
* 4 Gouere 1880 : benniget eo ar maen kentañ e chapel ar Gwir-Salver
* 21 Kerzu 1896 : an tan a ra distruj e-barzh iliz an Itron-Varia

### XX$^{vet}$ kantved

* 13 Gwengolo 1903 : benniget eo ar maen kentañ en iliz nevez an Itron-Varia
* 24 Kerzu 1905 : benniget eo iliz nevez an Itron-Varia
* 28 Du 1970 : digoret eo savadurioù nevez an ospital (kemmesk adalek se)

#### Brezel-bed kentañ

* 241 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,04 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* D'ar 1añ a viz Mae 1944 e voe manifestet er vourc’h betek monumant ar re varv gant ur 15 bennak a dud o kanal La Marseillaise.
* Kemeret e voe 7 590 Lur en ti-post, gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 23 a viz Mae 1944 tro 17 eur 15, un eil skipailh pevar den a zeuas un hanter-euriad goude, met gober a reas tro-wenn; 6 995 Lur a voe tapet d'ar 24 a viz Mae gant daou zen ha 32 000 Lur d'an 30 a viz Mae hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* 20 Mezheven 1944 : taget eo Kommandantur Bear gant pemp FTP eus makiz Plouizi (R de St Jouan)
* 3 Gouere 1944 : goude ur skarbouklenn etre tud an FTP hag an Alamanted, harzet e vez pemzek tud. (R de St Jouan)
* 31 Gouere 1944 : daou ti-feurm, enno Krec'h-Kaer, a zo devet gant an Alamanted (R de St Jouan)
* 8 Eost 1944 : tapet eo pemzek Alaman gant tud O.R.A.F ha F.T.P.E (R de St Jouan)
* Mervel a reas 37 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Trevadennoù

* Brezel Aljeria: ur soudard a varvas.

### Roll abaded Bear

* Vincent de Kerléau (1443)
* Ivez abad des Prières e 1467 ; kañseller Breizh, hag eskop Leon e 1472. Marvet e 1476.
* En glazur e c'harv en aour.
* Philippe de Coëtquis
* En argant e lammell en gul, heuliet ouzh lezioù hag ouzh beg gant teir fempdiliaouenn, hag ouz kab gant ur ruilhenn, an holl ivez en gul.
* Pierre de Kerléau (†1526)
* Bet ivez abad ar Releg ; marvet e 1526.
* En glazur e garv en aour.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Peulvan Kergezhenneg

(Enrollet 1887)

### Abati Bear

* Gwir-Salver. Ardamez

### Iliz santez Tumel, Bodlezan

XVI$^{vet}$ kantved, 1702, 1728. Enrollet d'ar 5 Here 1981 ha d'an 19 C'hwevrer 1964.
* Ar garnel

### Iliz santez Jenovefa, Gwenezan

XVI$^{vet}$ kantved,XVII$^{vet}$ kantved ; enrollet d'an 19 C'hwevrer 1964; kalvar (XVIvet – XVIIvet) enrollet d'an 8 Ebrel 1964.

### Iliz sant Rivoal, Trezelan

* Talbenn en aer vat
* Talbenn en aer enep
* Maen diazez ar groaz

### Chapel sant Meven, Lanneven

XVIvet ; enrollet d'an 19 C'hwevrer 1964.

### Chapel sant Nikolaz

Dibenn an XVIIIvet ; kempennet e 1985.

### Maner ar Rechoù

Dibenn ar XVIvet ; e stad fall.

### Maner Koadgourae

XVvet ; enrollet d'ar 24 Kerzu 1943.

### Maner ar Roc'h-Huon

Deroù ar XVIIvet kantved.

### Maner Park-Lann

1716.

### Maner Trevoureg

1727.

### Maner Kervolken

XVIIvet kantved.

### Ti ar Rest

Savet gant mein eus 1615 o tont diouzh iliz Sant-Norvez.

### Kroazioù

Kervolken (XVIIvet) ; Sant-Nikolaz (XVIIvet), e stad fall ; Run-ar-Groaz (1659) ; Kenkiz (1726) ; Poulloger (1753) ; Gwern-Nevez (1758) ; Rukro(k?), XVIIvet ?

## Brezhoneg
   ### Ya d'ar brezhoneg

   * D’ar 26 a viz Here 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

   ### Deskadurezh

   * Ur skol zivyezhek kentañ (skol bublik) zo bet digoret e 2007.
   * E distro-skol 2024 e oa 80 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek kentañ derez.

   ### Bugaligoù

   * E 2007 atav he deus divizet magouri Bear sinañ karta Divskouarn evit diorren implij ar yezh er vagouri (ar vagouri gentañ en Aodoù-an-Arvor).
   * D'an 23 a viz C'hwevrer 2008 eo bet sinet live 1 karta Divskouarn gant "Ti Poupigoù", an ti liesdegemer.

## Emdroadur ar boblañs
### adalek 1962 betek bremañ

Niver a annezidi

### abaoe 1793
## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Gérard Le Caer | Strollad Komunour Gall | Kuzulier Kanton Bear abaoe 2008 |
| Meurzh 1983 | Meurzh 2008 | Noël Bernard | Strollad Komunour Gall | Mezeg-loened, Kuzulier Kanton Bear 1976-2001 |
| 1973 | 1983 | Yves Le Pichouron | | |
| 1944 | 1973 | François Clec'h | | |
| 1941 | 1944 | Pierre Person | | |
| 1910 | 1940 | Pierre Person | | |
| 1904 | 1910 | Louis Le Ravazet | | |
| 1888 | 1904 | Louis Person | | |
| 1881 | 1888 | Jean Louis Tassel | | |
| 1878 | 1881 | Yves Le Calvez | | |
| 1875 | 1877 | Marc Jézéquel | | |
| 1875 | 1875 | Yves Le Calvez | | |
| 1865 | 1875 | Yves Marie Le Guyader | | |
| 1848 | 1865 | Guillaume Tassel | | |
| 1848 | 1848 | Vincent LeTiec | | |
| 1840 | 1848 | Antoine Person | | |
| 1833 | 1840 | François Penanhoat | | |
| 1832 | 1833 | Henry Le Calvez | | |
| 1812 | 1832 | Jean Louis Le Gac | | |
| 1808 | 1812 | Yves Scolan | | |
| 1800 | 1808 | Vincent LeTiec | | |
| 1793 | 1800 | François Le Bonniec | | Maer da c'hortoz, bet maer Sant-Norvez adalek 1790 betek 1793 |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Tud brudet
### Tud bet ganet eno

* Adrien Hamon : livour. Bear, 16 Gwengolo 1876 / 15 Meurzh 1963

#### Tud bet marvet eno

* Marsel Klerg, beleg katolik ha skrivagner brezhonek, 28 a viz Gouere 1984.
* Goulven Mazéas, stourmer kevredadelour breton hag europat, 9 a viz Genver 1981

#### Tud bet beziet enno

* Alan an Du, pried Berta, hêrez kontelezh Breizh
** e vab Konan IV, Dug Breizh

## Gevelliñ

* Kembre : Llanelwy (1993).

## Levrlennadur

* René Couffon : Recherche sur les églises primitives. Bulletins et Mémoires. Société d'Émulation des Côtes du Nord. 1945-1946
* Hervé Le Goff : Bégard ou le petit Citeaux de l'Armorique. De l'abbaye à la commune(1130-1793)
* Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne
* Régis de Saint-Jouan : Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel
* (br) Bear war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn ofisiel Gwallspered

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Diwar tu-kein ardamezioù manati sistersian Bear, XIIvet kantved.
* ↑ Régis de Saint-Jouan, Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie, 1990
* ↑ R. de Saint-Jouan, Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor, 1990
* 1 2 Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, pajenn 217, Dastumadenn Guerre et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011
* ↑ Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, pajennoù 256, 257, 258 ha 269, Dastumadenn Guerre et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011.
* ↑ Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2022
* ↑ Cassini-EHESS hag EBSSA
* ↑ Le Télégramme
* ↑ Bégard d'hier à aujourd'hui, pajennoù 222 ha 223