OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aerope

Aerope (Ἀερόπη e henc'hresianeg) a oa merc'h da Gatreüs, roue Kreta, ha merc'h-vihan Minos e mojennoù Hellaz kozh. Dimeziñ a reas da Atreüs, roue Mykenai. Mamm e oa da Venelaos ha da Agamemnon, brudet dre an Ilias.

## Mojenn
### Kreta

He zad Katreüs a oa bet diouganet dezhañ e kollfe e vuhez abalamour da unan eus e vugale. Ur c'hoar all dezho, Apemosyne, hag he breur Althemenes, o doa klevet anv eus an diougan, hag o doa kuitaet Kreta da vont da Rodos.
Un deiz e kavas Aerope en ur gwele gant ur sklav, ma roas Aerope, hag he c'hoar Klymene war un dro, da Naoplios, a oa da veuziñ anezho, pe d'o gwerzhañ en estrenvro. A-benn ar fin ne voe ket lazhet Aerope, ha dimeziñ a reas da Atreüs, mab da Belops, roue Mykenai; hervez Euripides e timezas da b-Pleisthenes.

### Mykenai

Roet e oa Aerope gant Naoplios en eured da Atreüs, pe da b-Pleisthenes, mab Atreüs, ha genel a reas Agamemnon ha Menelaos$^,$$^,$. Hervez ar vojenn, ma oa Pleisthenes a oa tad Agamemnon ha Menelaos, Aerope a euredas Atreüs goude e varv, hag he daou vab, a oa maget gantañ. Sellet e vez oute evel mibien Atreüs.
Aerope, avat a oa desevet gant Thyestes$^,$$^,$$^,$$^,$.
Prometet en doa he fried Atreüs aberzhiñ e wellañ oan da Artemis. Nemet pa gavas un oan aour e kavas gwell e virout, ha terriñ e bromesa: reiñ a reas al loen da Aerope da guzhat.
Aerope ne veze ket feal d'he fried, ha kousket a rae gant he breur-kaer Thyestes. Reiñ a reas an oan dezhañ. Atreüs en doa asantet da ginnig Thyestes e teuje roue Mykenai an hini a oa an oan aour en e gerzh. Evel se e teuas Thyestes da vezañ roue.
Atreüs a gemeras ar gurunenn en-dro a-benn ar fin o touellañ Thyestes en un doare damheñvel (s.o. Atreüs) ha kevezerezh an daou vreur, ul lodenn eus mallozh Tantalos, a gendalc'has d'ober e reuz war an daou rummad en o goude (s.o. Agamemnon hag Orestes).

## Notennoù

* ↑ Schmitz, Leonhard (1867), "Aerope", in Smith, William, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1, pp. 36
* ↑ Bibliotheke 3. 2. § 1, &c.
* ↑ Servius en Aeneis, 1. 458.
* ↑ Dictys Cretensis 1. 1.
* ↑ Euripides, Orestes 5, &c.
* ↑ Euripides, Elena 397.
* ↑ Hyginus, Fabulae 87.
* ↑ Scholia diwar-benn Homeros. Ilias. 2. 249.
* ↑ Servius, diwar-benn Aeneis 9. 262.
* ↑ Apollodoros, Bibliotheke, Epitome d'al levrenn 4, 2. 10
# Aiaia

Aiaia (e henc'hresianeg : Αἰαία / Aiaía) eo anv enezenn an hudourez Kirke, c'hoar da Aietes hervez mojennoù Hellaz kozh.
# Aias Oileos

Aias Oileos (Αἴας Ὀϊλῆος, Aias Oïlễos e henc'hresianeg), a oa mab da Oileos, roue Lokris, hag unan eus harozed brezel Troia. A-wezhioù e vez graet Aias vihan anezhañ abalamour ma oa bihanoc'h a vent eget an haroz all Aias Telamonios, lesanvet Aias Veur pe Aias Vras.

## Mojenn

Aias a oa unan eus ar bleustrerien o doa goulennet dimeziñ gant Elena. Pa voe skrapet honnezh gant Paris e c'houlennas ar roue Menelaos skoazell digantañ da adkemer e vaouez. Mont a reas d'e heul betek kêr Priamos.
E-pad preizhadenn Troia e wallas Kassandra, belegez Athena, a oa o c'houlenn gwarez digant an doueez. Hervez ar vojenn eo abalamour d'an torfed-se e oa savet droug en doueez ouzh an Akeaned e-pad o distro.
War e hent en-dro da Lokris) e voe graet peñse gant Aias e-pad ur barrad gwallamzer kaset gant an doueez Athena. En em dennañ a reas war ur roc'h ha mallozhiñ an doueed. Kastizet e voe e vallozhioù raktal, ha lonket e voe gant ar mor. Gant Thetis e voe beziet e Mykenai.
Evel Ac'hilleüs e kreder emañ o vevañ, goude e varv, en Enez Wenn (Leuke hiziv an deiz), e genoù an Danav.
Azeulet e veze Aias eveltañ ivez gant Lokrisiz kêr Opous. Kavet e veze e skeudenn war o fezhioù moneiz hag en enor dezhañ e laoskent atav ul lec'h goullo en o arme.
Sofokles en doa savet ur pezh-c'hoari diwar e benn hag a zo kollet hiziv.

## Mammennoù

* Apollodoros, Bibliotheke (Levraoueg) lenn enlinenn (III, 10, 8), Epitome lenn enlinenn(III, 11 ; V, 22 ha 25 ; VI, 29).
* Arktinos ar Miletad, Ἰλίου πέρσις (Ilíou pérsis e henc'hresianeg, da lâret eo : Preizhadenn Troia) lenn enlinenn.
* Homeros, Ilias lenn enlinenn, Odysseia lenn enlinenn (IV, 499-511).
* Caius Julius Hyginus, Mojennoù lenn enlinenn (XCVII ; CXVI).
* Paosanias, Deskrivadenn Bro-C'hres lenn enlinenn (I, 15 ; III, 19 ; V, 11 ; V, 19 ; X, 26 ; X, 31).
* Quintus ar Smirnead, Heuliad Homeros lenn enlinenn (XII ; XIII ; XIV).
* An distroioù lenn enlinenn .
* Trifiodoros, Kemeredigezh Troia lenn enlinenn (gw. 165 ha 647).
* Virgilius, Meurgan Eneas lenn enlinenn (I, 40-45).
# Aietes

Aietes (Αἰήτης / Aiếtês e henc'hresianeg, აიეტი Aietʼi, e jorjieg, Aetes e latin) a oa mab da Helios, ha d'an Okeanidenn Perseis, a oa roue Kolc'his.
Breur e oa da b-Pasifae (a zo merc'h dezhañ e mojennoù 'zo) ha da g-Kirke.
Gant an eil, Idyia en doe ur mab, en doa bet div verc'h, Medeia, C'halkiope hag Absyrtos.

## Mojenn

Pa zegemeras Friksos en e rouantelezh e roas e verc'h C'halkiope dezhañ, hag e vab-kaer a roas d'e dad-kaer kroc'hen aour al loen en doa aberzhet da Zeus. Ispilhet e oa bet ar maoutken ouzh ur wezenn ha diwallet e veze gant un aerouant.
Un toullad bloavezhioù goude e teuas an Argonaoted da Golc'his. Prometiñ a reas ar roue reiñ dezho ar c'hroc'hen gant ma raje Iason un nebeud amprouennoù a-raok. Bep tro e c'hounezas Iason, met nac'h seveniñ e bromesa a reas ar roue. Neuze ez eas Iason d'e laerezh, ha tec'hel a reas gant Medea, merc'h ar roue. En aner ez eas Aietes war o lerc'h.
# Aigle

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Aigle (Αἴγλη e henc'hresianeg), latinekaet en Aegle, zo anv peder maouez da vihanañ e mojennoù Hellaz kozh.
* Aigle, merc'h Asklepios hag Epione
* Aigle, unan eus an Hesperidezed
* Aigle, unan eus an Heliadezed,
* Aigle, un nimfenn, merc'h da b-Panopeüs, karet gant an haroz Theseüs, ma laoskas Ariadne en un enezenn, da vont ganti;
* un naiadenn, a vije bet mamm d'ar C'haritezed, engehentet gant Helios; met hervez mojennoù zo eo an Hesperidenn a vefe o mamm.

## Traoù all

* Aegle, ur wezenn-frouezh eus Azia
* (96) Aegle, un asteroidenn
* An anv galleg evit erer (labous)

## Lec'hioù

* Aigle, ur gumun e kanton Vaud (Suis)
* L'Aigle, ur gumun e departamant an Orne (Bro-C'hall)

## Pennadoù kar (a bell pe a dost)

* Aegiale
* Aglaia
* Egle
* Aigleville
# Aion

Aion (Αἰών / Aiốn e henc'hresianeg, latinekaet en Aeon) a oa un doue gresian, degaset da Roma gant ar Fenikianed. Doue an amzer beurbad e oa, hep deroù na diwezh. Alies e vez diskouezet e-kichen Gaia, doueez an douar, pe Tellus e Roma.

## Pennad kar

* Tellus
# Aisopos

Aisopos (Αίσωπος/Aísôpos e henc'hresianeg), pe Esopus (e latin), pe Ezop (diwar an anv gallek Esope) a-wechoù e brezhoneg ivez, a zo ur sklav ha skrivagner eus Hellaz kozh a veve war-dro ar VII$^{vet}$ kantved kt JK ha VI$^{vet}$ kantved kt JK. Eñ a vije tad ar fablennoù, brudet dreist-holl e lennegezh c'hallek ar XVII$^{vet}$ kantved.

## Istor

Hervez Ploutarc'hos e oa ur sklav hellazat, bet prizoniet er brezel, divalav, kamm, tort, besteod, hag a gonte istorioù.
Hervez martezeadenn M. L. West, eo e Samos e vije bet savet ar vojenn diwar e benn, hag a zo kontet gant La Fontaine e rakskrid e fablennoù-eñ.
Hunvreet gantañ edo an doueez Fortuna (pe gentoc'h Tuc'he tud Hellaz) o tistagellañ e deod e tihunas un deiz ha gouest da gomz hep satouilhat. Prenet e voe gant ur marc'hadour sklaved ha degouezhout a reas e ti ur prederour eus Samos, Ksantos e anv. Eno e strivas da c'hoari e baotr fin, gant bommoù a bep seurt, ma voe disklavet a-benn ar fin. Neuze ez eas da gaout Krezuz, evit klask saveteiñ dizalc'hted Samos. Dont a-benn a reas o kontañ d'ar roue unan eus e vojennoù. War-lerc'h e servijas roue Babilon a gemere plijadur o selaou e zivinadennoù. Krog e oa sorc'henn ar beajoù ennañ, ha mont a reas da Hellaz, da Zelfi dreist-holl. N'ouzer ket perak e voe taolet eno eus lein ur vri.

## Ar re wan

E danevell-vuhez Aisopos e vez kaoz atav eus ar c'hoarzh hag ar fent a ro tu d'an den gwan da drec'hiñ war an hini kreñv, d'ar sklaved da c'hounit a-enep o mistri. Sede e c'haller lavarout e oa diaraoger an diharoz (pe an haroz-kontrol, mar karer), divalav ha dismegañset, dic'halloud, hag a zeu a-benn koulskoude d'en em dennañ eus ar gwallblegoù abalamour d'e ampartiz da ziskoulmañ ar c'hudennoù.
E komz-plaen e oa skrivet fablennoù Aisopos, hep klask bezañ traoù kaer, ken e lavaras Hegel: « E genoù ur sklav e krogas ar gomz-plaen » (Kenedouriezh). Kentañ dastumad fablennoù a voe a zo bet savet gant Demetrios Falereus war-dro 325 kent JK. Kollet eo bet an dastumad orin. An hini a oa anavezet gant Jean de La Fontaine e oa ennañ 127 fablenn.
Fablennoù Aisopos a vo troet e latin gant Phaedrus. Gant Babrias e voe graet re all en Eil kantved.
Planudes, ur manac'h bizantinat eus ar XIV$^{vet}$ kantved a vrudas ur skrid anvet Buhez Aisopos diwar un dafar a oa eus ar I$^{añ}$ kantved moarvat.

## Tud awenet gantañ

* Phaedrus, kentañ awener fablennourion ar XVII$^{vet}$ kantved
* Flavius Avianus (Eil kantved pe IV$^e$ kantved),
* Jean de La Fontaine, er XVII$^{vet}$ kantved
* Benserade er XVII$^{vet}$ kantved

## Lavaroù

* Unvaniezh a ra nerzh.
* An teod eo ar gwellañ hag ar gwashañ

## Levrlennadur

* Mojennoù Aisôpos, embannet gant An Here, 2000.
* Guillaume Ricou. Fablennoù Ezop ha Fedr. Brud Nevez 1986; 2000.

## Liammoù diavaez

* (es) E fablennoù e spagnoleg
* (fr) Skeudennoù un embannadur kozh e galleg
* Taolenn ar fablennoù gant ar re savet gant La Fontaine

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ La fable, Fondation Hardt, Vandœuvres-Genève, 1984.

## Skeudennoù

* Engravadur diwar ar poltred graet gant Diego Velázquez
* Aisopos hervez un embannadur katalanek e 1908, savet diwar unan koshoc'h, eus ar XVI$^{vet}$ kantved
# Aithra

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a vaouez zo bet anvet Aithra (Αἴθρα / Aíthra e henc'hresianeg, latinekaet en Aethra pe Ethra), e mojennoù Hellaz kozh.
* Aithra zo un Ditanez, anvet Theia ivez, hag a zo mamm da Helios, da Selene ha da Eos.
* Aithra a zo kontet da vout mamm da Hyas ha d'an Hiadezed.
* Aithra, merc'h da Bittheüs, roue Troizen, ha mamm da Dheseüs.

## Steredoniezh

* (132) Aethra zo un asteroidenn
# Aithra (merc'h Pittheüs)

Aithra (Αἴθρα / Aíthra e henc'hresianeg, latinekaet en Aethra) a oa merc'h Pittheüs, roue Troizen, ha mamm Theseüs.

## Mojenn

Bellerofon a reas al lez dezhi, met n'eo ket gantañ ez eas ar goantenn.
Aigeüs, priñs eus kêr Aten, a oa bet dimezet div wech, gant Meta ha gant C'halkiope, ha divugel e oa bepred. Neuze ez eas da welout orakl Delfi a respontas dezhañ : « Arabat dit distagañ gouzoug da sac'h-gwin leun-tenn kent bezañ war uhelañ pazenn Aten. » War e hent d'ar gêr eus Delfi e reas un ehan e Troizen, e ti e vignon ar roue Pittheüs. Hennezh a gomprenas ster an orakl, a roas gwin dezhañ, a vezvas anezhañ, hag a vountas anezhañ e gwele e verc'h Aithra.
A-raok e zisparti da zistreiñ da Aten e c'houlennas Aigeüs digant Aithra desevel o mab, m'he dije unan, hervez e renk. Dindan ur roc'h e lakaas ur c'hleze ha sandalennoù aour, arouezioù roueel a ziskuilhfe e orin d'an deiz ma c'hallfe gorren ar pezh roc'h-se. Hag eñ da Aten.
Gwilioudiñ a reas Aithra, ur mab he doe, Theseüs, savet ganti hec'h-unan. Ha hennezh a renas en Aten diwezhatoc'h war-lerc'h e dad.
Hervez ur vojenn all eo an doue Poseidon a oa tad Theseüs.
Pa voe bet lakaet Theseüs da roue Aten e voe skrapet Aithra gant an Dioskured e-kerzh ar brezel a vezee renet ganto evit adtapout Elena Sparta. Matezh e oa gant ar briñsez, ganti ez eas da Droia, ha dieubet e voe pa voe kemeret kêr, war c'houlenn he mibien-vihan, Demofon hag Akamas.
# Alekto

Alekto (henc'hresianeg Ἀληκτώ, "dibleg", latinekaet en Alecto pe Allecto) a oa c'hoar da Vegaira ha Tisifone hag int a oa Merc'hed ar Gounnar, pe an Erinied hag a veve en Tartaros.
Hervez Hesiodos e oant ganet o-zeir eus gwad Ouranos pa voe spazhet gant e vab Kronos. Alekto eo an hini a gastiz ar pec'hedoù evel ar gounnar, ar rogoni, graet e-keñver an dud all, un tamm evel Nemesis, nemet homañ a gastize an torfedoù ouzh an doueed.
Meneget eo hec'h anv en Aeneis Vergilius, hag en Inferno Dante.

## En Aeneis

En Aeneis eo galvet Alecto gant an doueez Juno d'he skoazellañ da hadañ brezel etre pobloù Aeneas ha Lavinia.
# Alfeios

Alfeios (Αλφειός, e henc'hresianeg, Alpheus e latin, a dalv kement ha gwennik) a zo anv un doue-stêr, hag evel-just mab da Okeanos ha Tethys, evel an holl doueed-stêrioù.
Un nebeud mojennoù zo diwar o fenn.

## Alfeios an den

P’edo o chaseal e koadeier Hellaz e welas Alfeios an doueez Artemis, ma savas dezhañ c’hoant anezhi. Mont a reas d’he heul a-dreuz Hellaz penn-da-benn ken na erruas e Letrinoi. Eno e welas Artemis gant he nimfezed o labezañ o dremmoù gant pri. Tapet ar paotr a oa gant ar c’hoant da reiñ ur freilhad da Artemis : ne oa ket evit anavezout anezhi diouzh ar re all. Hag eñ kuit. Chañs en doa bet avat, rak alies e veze kastizet buan ar wazed gant an doueez, brouezekoc’h an ton anezhi peurvuiañ.

## Alfeios ar stêr

C'hwitet gantañ e daol gant Artemis, setu Alfeios oc’h orgediñ ouzh unan eus he nimfezed, Arethousa, un deiz ma oa en he noazh o kouronkañ. Met ar plac’h a oa evel an doueez, troet gant ar chase hag ar redadennoù er c’hoadeier muioc’h eget gant c’hoari daou gant gwazed. Redek a rae ar stêr war-lerc’h ar plac’h, ken na errujont dirak enez Ortigia. Hag Arethousa da c’hervel Artemis d’he saveteiñ eus briataerezh Alfeios, hag an doueez da dreiñ anezhi en ur wazh. War-lerc’h redek dre Hellaz penn-da-benn ha dindan ar mor zoken, e tiflukas Alfeios en he c’hichen, ma en em veskas o doureier.

## Herakles

Ar stêrioù Alfeios ha Peneios eo a voe implijet gant Herakles da naetaat marchosioù Aogias .
# Amfipolis

Amfipolis (Ἀμφίπολις Amphípolis e henc'hresianeg) a oa ur geoded hellazat e reter Makedonia. Savet e oa en ur gompezenn war vord ar stêr Strimon, 4 km en hanternoz d'an aber e mor Egea. Krouet e voe en 437 kent J.-K., ha dilezet war-dro an VIII$^{vet}$ kantved eus hon amzer.

## Orin ar geoded

A-hed an VIII$^{vet}$ kantved kent JK edo Aten o klask astenn he beli war Trakia, ur vro a-bouez dezhi abalamour d'an danvezioù krai a oa enni, ar metaloù (aour hag arc'hant) eus Menez Pangea, ar c'hoad da sevel listri, hag abalamour ma oa war an hent war-du an Hellespontos hag ar Mor Du e teue drezañ ed eus bro ar Skited.
Goude c'hwitet ar c'hentañ taol-arnod da drevadenniñ ar vro e 497 kent J.-K. graet gant tirant Miletos, Histie, e voe savet o zrevadenn gentañ eno gant Ateniz en Ennéahodoï (Nav hent) e 465 kent J.-K., met lazhet e voe an dek mil trevadenner gant an Draked (Toukidides I, 100, 3). Graet e voe un eil arnod e 437 kent J.-K. er memes lec'h dindan renerezh Hagnon, mab Nikias, o kemer harp war porzh Eion, e genoù ar ster Strimon, ul lec'h a oa bet implijet gant ar Bersed dija, kemeret gant Kimon ha deuet da vezañ ur c'hontouer eus Aten.

## Gerdarzh

Amfipolis, pe « en-dro da gêr », zo bet kaoz vras diwar-benn hec'h anv gant ar c'heriadurourien, en desped d'an displegadurioù sklaer roet gant Toukidides (IV.102.3): en un notenn eus ar Souda (a gaver ivez e Leksikon Photius) e lenner un ali all diwar un displegadur bet roet da gentañ, hervez Harpokration, gant Marsyas Pella (FGrH 135/6), ha gouez dezhañ e vije bet kalz a dud o chom en-dro da gêr.
Aliesoc'h e vez degaset da soñj un displegadur aesoc'h da grediñ, bet roet gant ar yezhadurour Julius Pollux (Onomasticon, 9.27.5) : tost e vije bet kêr ouzh ur strizh-douar, pe ur roudour.

## Pennadoù kar

* Aloubadegoù Perdiccas II Makedonia: Amphipolis kemeret gant Brasidas.

### Levrlennadur

* L. Heuzey, H. Daumet, Mission archéologique de Macédoine, Paris, 1876;
* N. Zikos, Amphipolis paléochrétienne et byzantine, Athènes, 1989 (guide archéologique);
* D. Lazaridis :
** Amphipolis, Athènes, 1986 (guide archéologique);
** La cité grecque d'Amphipolis, in Comptes-rendus de l'Académie des Inscriptions et des Belles-Lettres (CRAI) 1977, 194-214;
* (en) M. Hatzopoulos, Macedonian Institutions under the King, Athènes, 1996;
* (en) A. Dunn, “From Polis to Kastron in Southern Macedonia: Amphipolis, Khrysoupolis, and the Strymon Delta”, Castrum 5, Archéologie des espaces agraires méditerranéens au Moyen-Âge, Murcie, 1992, 399-413.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Ministrerezh ar sevenadur eus Gres:
** Amphipolis kozh : kinnig al lec'hienn hag istor ar geoded
** Amphipolis kristen : evit ar marevezh kristen
** Mirdi arkeologel Amphipolis
** Mirdi arkeologel Kavala ennañ ivez pezhioù eus lec'hiad Amphipolis
# Amfitrite

Amfitrite (Άμφιτρίτη, Amphitrítê, e henc'hresianeg) e oa gwreg Poseidon, doue ar mor e relijion Hellaz kozh. Merc'h e oa da Nereüs ha Doris.

## Mojenn

Gant he c'hoarezed Nereidezed edo o c'hoari war an aod pa voe sachet warni selloù Poseidon, m'en doe an doue c'hoant anezhi. Ha hi kuit da guzhat, ha da glask repu da-gichen Atlas, er penn all d'ar bed ha d'ar mor. Met skrapet e voe gant un delfin, ha roet da Boseidon. War-lerc'h se e voe mamm da Driton.

## Skridoù

N'eus meneg ebet eus Amfitrite en Ilias. Hervez an Odysseia ez eo un doueez eus ar mor hag a ren war ar morviled, hogen anv ebet eus he darempred gant Poseidon. Anv anezhi zo ivez en Himn homerek da Apollon Delios (savet war-dro 700 kent JK) hag unan eus an doueezed a aozas ganedigezh an doue-se a-enep da ali Hera. Hervez ar pseudo-Apollodoros, e vije koshoc'h c'hoazh, ha lakaet eo gantañ e-touez an Okeanidezed.
Kentañ meneg eus he darempred gant Poseidon a gaver e Theogonia Hesiodos hag ivez eus he mab Triton.
# Ananke

    Evit implijoù all, gwelet Ananke (disheñvelout).
Ananke (Ἀνάγκη /Anánkê e henc'hresianeg) e oa doueez an Tonkadur, ar Red digemm, personelaet e relijion Hellaz kozh.
Mamm e oa d'ar Moirai ha da Adrasteia. Ne veze ket azeulet ken na deuas ar relijion orfeek.
Brudet e voe gant an enskrivadur a zo en iliz-veur Pariz, a lakaas Victor Hugo da skrivañ e levr Notre-Dame-de-Paris.

## E Roma

Gant ar Romaned e oa Necessitas hec'h anv. Tostaet eo bet hec'h anv d'ar ger brezhonek Ankoù.
# Andromac'he

Andromac'he (Ἀνδρομάχη Andromákhê e henc'hresianeg), merc'h da Eetion, roue Kilikia Troas, ha c'hoar da b-Podes, a oa gwreg Hektor. Lazhet he gwaz gant Ac'hilleüs, e wel an tan o pulluc'hañ kêr Troia. Roet e voe da Neoptolemos (pe Pyrrhos), mab Ac'hilleüs, a lazhas he mab, hag a gasas anezhi gantañ da Epeiros, e vro, da zimeziñ ganti, ha war un dro Helenos, breur Hektor, evel sklav.
Helenos, breur d'he gwaz kentañ, a voe he zrede gwaz. Roue Epeiros e voe ha hi, rouanez gantañ, a reas sevel ur monumant bras e koun Hektor.
Digant he gwaz kentañ he doe Astyanaks. Digant an eil he doe Molossos, Pielos ha Pergamos, ha digant an trede Kestrinos.

## El lennegezh

* Douget e vez bri da Andromac'he evel skouer uhelañ ar gwragez hag ar mammoù. Ganti eo bet awenet barzhed ha skrivagnerien ar c'hoariva : Euripides, Vergilius, Jean Racine, war-lerc'h Homeros evel-just.
* Meneg zo anezhi e pezh-c'hoari William Shakespeare Troilus and Cressida.
# Andromeda

Andromeda (Ανδρομέδη /Andromeda e henc'hresianeg), pe Andromede (Ἀνδρομέδα, Andromédē), merc'h Kefeüs ha Kassiopeia, roue ha rouanez Aithiopia, a oa ur vaouez e mojennoù Hellaz kozh, hag a voe saveteet a-dre skilfoù un euzhvil-mor gant Perseüs, hag a zimezas gant he saveteer.

## Gerdarzh

Dont a raje an anv diwar Ανδρομέδη /Andromedē, savet diwar ανδρος (andros, den, gour) ha μηδομαι /mēdomai "soñjal". Talvezout a ra "soñjal en ur gwaz", met gerdarzhioù all zo bet kinniget.

## Mojenn

He mamm Kassiopeia he devoa poufet e oa ken koant hag an Nereidezed, ma savas droug e Poseidon, doue ar mor, a gasas dour-beuz d'ar vro, hag un euzhvil a rene war ar mor, ma ne c'halle den mont war vag ken.
Diouganañ a reas beleg an doue Ammon ne vije peoc'h ebet digantañ ken na roje ar roue e verc'h Andromeda d'an euzhvil. Neuze e voe staget ar plac'h kaezh ouzh ur garreg war an aod. Dres d'ar poent-se edo Perseüs, war e varc'h askellek, o tistreiñ eus lazhañ Gorgon, hag o tremen damdost, pa glevas hirvoudoù ar goantenn. Hastañ buan a reas ober e stal d'an amprevan, distagañ ar fulenn, dimeziñ ganti, petra bennak ma oa bet prometet d'ur paotr yaouank all, Fineüs e anv.
En eured e savas kann etre an daou baotr, ha troet e voe Fineüs e maen, tra ken 'met o welout penn Gorgon (hervez Metamorfozoù Ovidius). War-lerc'h an eured ez eas Andromeda gant he fried da Diryns, en Argolis. Eno e voent hendad ha henvamm lignez ar Berseided.
C'hwec'h mab hag ur verc'h o doe:
* Perses, brudet da vezañ hendad ar Bersed
* Alkaios
* Heleios
* Mestor
* Sthenelos, a oa tad Eurystheüs
* Elektryon
* Gorgofone, o merc'h nemeti.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Anteros

Anteros (Αντερως / Anterôs e henc'hresianeg, eus anti-, “en distro” hag ερως / eros, “karantez”), a oa mab da Ares ha da Afrodite, ha breur da Eros.
# Antigone (merc'h Oidipoüs)

Antigone (Ἀντιγόνη / Antigónê e henc'hresianeg), a oa ur briñsez eus Thebai, e mojennoù Hellaz kozh. Brudet eo bet gant trajedienn Sofokles (-497 - -406) hag ar re niverus all zo bet war he lerc'h.
Merc'h e oa da Oidipoüs, roue Thebai, ha d'ar rouanez Iokaste. C'hoar e oa da Eteokles, Polyneikes hag Ismene. Enebet e oa ouzh hec'h eontr Kreon, breur d'he mamm Iokaste, ha tad d'he danvez-pried Haimon.

## Istor

Kentañ meneg eus Antigone a gaver er Seizh a-enep Thebai gant Aisc'hylos.

## Notennoù

* ↑ Ar Seizh a-enep Thebai, 752-757.
# Aotonoe (merc'h Kadmos)

Aotonoe (Ἀυτονόη, Aútonóê e henc'hresianeg) a oa merc'h da gKadmos, roue Thebai, ha d'an doueez Harmonia, e mojennoù Hellaz kozh. C'hoar e oa da Ino, Polydoros, Agaue ha Semele.
Pried e oa da Aristaios ha mamm da Aktaion ha marteze ivez da v-Makris.

## Lazhadenn he mab

E mab Aktaion an hini a voe debret gant e gon, evel kastiz war-lerc'h bout arvestet ouzh Artemis en he noazh.
Gant ar glac'har ez eas ar paourkaezh mamm eus Thebai da Ereneia, ur gêriadenn annezet gant Megarianed, hag eno e varvas.

## Hag ivez

* Merc'hed all zo bet anvet Autonoe
* Ul loar da Yaou zo bet anvet evel-se ivez: gwelet Autonoe.

## Notennoù

* ↑ Apollodoros, Bibliotheke 3.4.2
* ↑ Pausanias, Deskrivadur Hellaz 1.44.5
# Antiope

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Apnea

An apnea (eus ar ger henc'hresianek άπνοια ápnia, diwar πνοή pnoé, "anal" < πνεειν pnein, "analat", hag ar rakger a-, a verk an diouer) eo an ehan da analat.

## Apnea dic'hoantaet

Ehan an analat a c'hall bezañ meur a abeg dezhañ:
* ehan ar galon: hennezh eo an abeg peurliesañ gant an dud vras (en o oad gour);
* diouer a analat dre efed ul louzoù bennak, diwar an opiom pe ar morfin, pe pa vez graet un anestezienn;
* pa zeu dour er skevent, pa vezer beuzet;
* pa vez stanket ar c'horzennoù-analat:
** gant traezoù lonket a-dreuz (tamm boued re dev, tamm c'hoariell lakaet e genoù ar vugale).