# Breuriez ar Brezoneg er Skoliou

Breuriez ar Brezoneg er Skoliou a oa un aozadur nes-relijiel savet evit lakaat skolidi ar skolioù katolik da studiañ brezhoneg. Savet e voe gant Yeun ar Gow, Remont Delaporte ha Frañsez Kervella e 1932.

## Evit skorañ ar steuñv brezhon en deskadurezh katolik

E miz C'hwevrer 1930 ec’h embannas eskopti Kemper ha Leon ar « steuñv brezhon evit ar skolioù katolik » e oa e bal degas d’ar skolidi anaoudegezhioù war ar brezhoneg ha war Istor ha douaroniezh Breizh. En eskoptioù all ar brezhonegva e voe embannet ar steuñv-se ivez. Nec’het e oa an eskob, Adolphe Duparc, gant kiladenn ar brezhoneg er parrezioù, ar pezh a wele evel un dra noazus d’ar relijion.
Diwar atiz Erwan ar Moal, pennskridaozer ar gelaouenn gristen Breiz e voe klasket arc’hantaouiñ dornlevr an abad Viktor ar Bozeg, le français par le breton, met displijout a reas da lod pa voe kaoz eus lakaat ar vugale da vestroniañ ar brezhoneg.
Intentet evel framm ar poelladennoù hag an arnodennoù er skolioù katolik leviet gant eskopti Kemper ha Leon a-bezh, ne c’hellas ket mont er-maez eus tri c’hanton kreiz Penn-ar-Bed : Karaez, Kastell-Nevez-ar-Faou ha Pleiben. Echuet e voe oberoù an aozadur e kreiz 1941, pa voe divizet gant an eskopti seveniñ an deskadurezh brezhonek er skolioù diwar reolennoù nevez ar gouarnamant gall. Met e Gouere 1940 e tisklêrias an Aotrou ’n Eskob Duparc e pep iliz eus Penn-ar-Bed e oa eskumunuget izili Strollad Broadel Breizh, Yeun ar Gow, Remont Delaporte ha Charlez Gaonac’h en o zouez.

## Un noter ha daou studier

Remont ar Porzh, ur studier eus Kastell-Nevez-ar-Faou, a ginnigas d’an eskob e vefe savet ur vreuriezh hervez mod an Iliz katolik da enframmañ oberoù mat ar feizidi, ma vefe savet Breuriez ar Brezoneg er Skoliou evit harpañ ar vistri-skol hag aozañ arnodennoù diwezh ar bloavezh-skol. Kavet en doa Yeun ar Gow, noter yaouank e Gouezeg adalek 1927, prest da reiñ harp evit mad e yezh vamm, entanet ma oa bet goude m’en doa resevet Frañsez Debauvais en e vurev e Mezheven 1928. Dont a reas ur studier yaouank all, Frañsez Kervella, eus Dirinonn, Jos ar Roue hag Charlez Gaonac’h da sikour.

## Endalc’h ar steuñv ha prizioù evit an arnodennoù

Pa oa ur c’harr-tan gantañ e c’hellas Yeun ar Gow mont gant e geneiled da gendrec’hiñ renerezed skolioù merc’hed Sant-Wazeg ha Speied da lakaat ar skolidi da heuliañ ar steuñv brezhon a-hed ar bloavezh skol 1932-1933.
Ret e oa d’ar vugale bezañ enskrivet hag e-barzh implij-amzer ar mestrezed-skol e oa an danvezioù-se. Lenn, deskiñ reolennoù pennañ ar brezhoneg, kontañ, jediñ, diskoulmañ kudennoù jedoniezh, deskiñ tammoù Istor ha douaroniezh Breizh, an holl studioù e brezhoneg a yae d’ober ar program hag e veze arnodennet ar skolidi e fin ar bloavezh skol gant an tri arnodenner. Renket e veze ar vugale e tri strollad hervez o oad. Garedonet e veze ar vugale gant prizioù, levrioù brezhonek evit an degouezh-se, ha prizioù moneiz a yae d’an div skol, tapet gant o skolidi ar gwellañ disoc’hoù.

## Oberiantizoù e pastell-vro Pleiben ha tro-war-dro

En div skol merc’hed, hini Sant-Wazeg ha hini Speied, ez eus bet 151 skoliad enskrivet, 131 anezho a yeas da vezañ arnodennet ha roet e voe 65 priz.
Er bloavezh skol 1933-1934 e voe c’hwec'h skol ouzhpenn : Gouezeg, Kastell-Nevez-ar-Faou, Landelo, Lannedern, Plonevez-ar-Faou ha Lennon. Diwar 540 bugel enskrivet e teuas d’an arnodennoù 389 anezho ha da 101 c'henstriver a voe roet prizioù dezho.
E 1934-1935 e voe lakaet seizh skol ouzhpenn e-barzh ar jeu ha muioc’h c’hoazh e 1935-36, 36-37-, 37-38 hag 38-39, ken ne chome nemet Skol Sant-Jermen a-gostez, e Pleiben, pa nac’he ar rener, ar Frer Salaun, plegañ da reolennoù an eskopti war dachenn ar brezhoneg. 18 skol gristen an tri c'hanton (Ar C’hastell-Nevez, Karaez ha Pleiben) a aoze kentelioù ar steuñv brezhon gant harp emsaverien ar bastell-vro.

## Ar prizioù

Eve ma oa ar c’hustum e veze roet prizioù d’ar skolidi, ar gwellañ disoc’hoù ganto, met ivez d’an div skol ma veze ar muiañ a zisoc’hoù mat. Ul levr a veze roet d’ar vugale a dizhe ar c’heitad a-us da 7/10. Dezho e veze roet levrioù brezhonek embannet gant Gwalarn ha paeet diwar ar c’hef, « Brezoneg ar Vugale » e anv, krouet gant Roparz Hemon ha kellidet gant madoberourion galvet gant kemennadennoù ar gelaouenn ‘’Gwalarn. D’ar skolioù e veze roet arc’hant (300, 200 ha 100 lur) pe dornlevrioù pe gartenn Vreizh.

## Levrlennadurezh

* Yeun ar Gow, Skridoù, Hor Yezh, 2000. (ISBN 2910699420). Endalc’h Eñvorennoù oad gour’’ ha Barzhonegoù’'.
* Gwenael Maze, « Yeun ar Gow, emsaver ». E-barzh Yezh hag Emsav, Landeda, Embannadurioù Aber, 2021, po. 143-192.(ISBN 978291684559)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ « Programme breton pour les écoles catholiques ». E-barzh La semaine religieuse du diocèse de Quimper et Léon, 28 C’hwevrer 1930.
* ↑ Gwenael Maze, Yeun ar Gow, emsaver…, p. 154.
* ↑ En e eñvorennoù oad gour e kont Yeun ar Gow e voe degemeret gwelloc’h Remont Delaporte egetañ, ken e tlee chom a-dreñv dezhañ.
* ↑ Gwilherm Saout, person ar barrez, a yeas a-du gant an emsav brezhon. En e bresbital e voe bodet, e Gouere 1931, darn eus diazezerien Skol Ober.
* ↑ Gwenael Maze, « Yeun ar Gow, emsaver… », p. 160.