OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kampionad sinaat an echedoù

Kampionad sinaat an echedoù (全国国际象棋锦标赛) eo kampionad stadel an echedoù e Sina. Aozet e vez gant Kevre sinaat an echedoù abaoe 1957 . Aozet e vez Kampionad ar maouezi abaoe 1979.

## Kampioned

    BloazKampionad hollekKampionad ar maouezi 1957 Zhang Fujiang 1958 Xu Jialiang 1959 Deng Wenxiang 1960 Xu Tianli 1962 Xu Tianli 1964 Jian Mingji 1965 Huang Xinzhai 1966 Zhang Donglu 1974 Chen De 1975 Qi Jingxuan 1977 Chen De 1978 Qi Jingxuan 1979 Li Zunian Liu Shilan 1980 Liu Wenzhe Liu Shilan 1981 Ye Jiangchuan Liu Shilan 1982 Liu Wenzhe Zhao Lan 1983 Xu Jun Liu Shilan 1984 Ye Jiangchuan Liu Shilan 1985 Xu Jun Liu Shilan 1986 Ye Jiangchuan Liu Shilan 1987 Ye Jiangchuan Peng Zhaoqin 1988 Wang Zili Qin Kanying 1989 Ye Jiangchuan Xie Jun 1990 Ye Rongguang Peng Zhaoqin 1991 Lin Weiguo Qin Kanying 1992 Lin Weiguo Zhu Chen 1993 Tong Yuanming Peng Zhaoqin 1994 Ye Jiangchuan Zhu Chen 1995 Liang Jinrong Qin Kanying 1996 Ye Jiangchuan Zhu Chen 1997 Lin Weiguo Wang Lei 1998 Peng Xiaomin Wang Lei 1999 Wang Zili Qin Kanying 2000 Liang Jinrong Wang Lei 2001 Zhang Zhong Wang Lei 2002 Zhang Pengxiang Wang Pin 2003 Zhang Zhong Xu Yuanyuan 2004 Bu Xiangzhi Qin Kanying 2005 Wang Yue Wang Yu 2006 Ni Hua Li Ruofan 2007 Ni Hua Hou Yifan 2008 Ni Hua Hou Yifan 2009 Ding Liren Shen Yang 2010 Wang Hao Ju Wenjun 2011 Ding Liren Zhang Xiaowen    2012 Ding Liren Huang Qian 2013 Wang Yue Ding Yixin 2014 Yu Yangyi Ju Wenjun 2015 Wei Yi Tan Zhongyi 2016 Wei Yi Guo Qi 2017 Wei Yi Lei Tingjie 2018 Yang Wen Mo Zhai 2019 Lu Shanglei Zhu Jiner 2020 Yu Yangyi Tan Zhongyi 2021 Yu Yangyi Tan Zhongyi 2022 Dai Changren Tan Zhongyi 2023 Li Di Guo Qi 2024 Wang Yue Lu Miaoyi

## Notennoù ha dave

* ↑ Dettagli edizione 2005
* ↑ Patrom:Cita web
* ↑ Dettagli edizione 2007
* ↑ Patrom:Collegamento interrotto
* ↑ Dettagli edizione 2009
* ↑ Dettagli edizione 2011 Patrom:Webarchive
* ↑ Classifica 2014 Chinese chess championship (Men) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2014 Chinese chess championship (Women) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2015 Chinese chess championship (Men) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2015 Chinese chess championship （Women）su Chess-Results
* ↑ Classifica 2016 Chinese chess championship (Men) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2016 Chinese chess championship （Women）su Chess-Results
* ↑ Classifica 2017 Chinese chess championship (Men) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2017 Chinese chess championship (Women) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2018 Chinese chess championship (Men) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2018 Chinese chess championship (Women) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2019 Chinese chess championship (Men) su Chess-Results
* ↑ Classifica 2019 Chinese chess championship (Women) su Chess-Results
* ↑ Patrom:Cita web
* ↑ Patrom:Cita news
# Ammomanes

Ammomanes :
| Un alc'hweder lost ruz, luc'hskeudennet e Bhigwan (stad Maharashtra, India). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Anv skiantel ||
| Ammomanes Cabanis, 1851 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ammomanes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* an alc'hweder tek (Ammomanes cinctura)
** A. c. arenicolor, cinctura ha zarudnyi,
* an alc'hweder arvelen (Ammomanes deserti)
** A. d. akeleyi, algeriensis, annae, assabensis, azizi, cheesmani, deserti, erythrochroa, geyri, insularis, iranica, isabellina, kollmannspergeri, mya, orientalis, parvirostris, payni, phoenicuroides, samharensis, saturata, taimuri ha whitakeri,
* an alc'hweder lost ruz (Ammomanes phoenicura)
** A. p. phoenicura ha testacea.
Seizh isspesad warn-ugent (27) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alaudidae/Ammomanes (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Genver 2025).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alc'hweder lost ruz

Alc'hweder lost ruz :
| Ammomanes phoenicura, luc'hskeudennet e Kawal Tiger Reserve (stad Telangana, India). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Ammomanes |
| Anv skiantel ||
| Ammomanes phoenicura (Franklin, 1831) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An alc'hweder lost ruz a zo ur spesad evned, Ammomanes phoenicura an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Mirafra phoenicura (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant ar soudard hag an naturour breizhveuriat Franklin (war-dro 1783-1834).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Ammomanes phoenicura phoenicura, (Franklin, 1831), e biz Pakistan, kreiz India,
* A. p. testacea, e kreisteiz India.

## Liammoù diavaez

* (en) Ammomanes phoenicura war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Ammomanes phoenicura war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Ammomanes phoenicura.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Eremopterix

Eremopterix :
| Eremopterix griseus, luc'hskeudennet e Hyderabad (India). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Anv skiantel ||
| Eremopterix Kaup, 1836 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eremopterix a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Eizh spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* Eremopterix australis,
* Eremopterix griseus,
* Eremopterix hova,
* Eremopterix leucopareia,
* Eremopterix leucotis
** E. l. hoeschi, leucotis, madaraszi, melanocephalus ha smithi,
* ar c'horrc'hweder tal gwenn (Eremopterix nigriceps)
** E. n. albifrons, melanauchen ha nigriceps,
* Eremopterix signatus
** E. s. harrisoni ha signatus,
* Eremopterix verticalis
** E. v. damarensis, harti, khama ha verticalis.
Pevarzek (14) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alaudidae/Eremopterix (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Genver 2025).
* ↑ Kinnig graet gant Divi gKervella er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), hor YEZH, niv. 291, Gwengolo 2017, pajenn 10 ha degemeret gant TermOfis Ofis publik ar brezhoneg (Korrc'hweder tal gwenn | m. | Korrc'hwedered tal gwenn | Moinelette à front blanc | Eremopterix nigriceps (étudié)).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# .30-284 Winchester

An .30-284 Winchester, anvet ivez .30/.284 Winchester, zo ur gartouchenn skoet en he c'hreiz ijinet er bloavezhioù 1940 evit an armoù-skoaz. Ur munision Wildcat eo, savet diwar un douilhez .284 Winchester hag ur boled un tammig ledanoc'h (.30 meutad). Kalz armoù zo bet adkambret evit an .30-284 e Frañs, pa oa difennet o munisionoù orin abalamour dezhe bezañ bet savet evit ar brezel da gentañ, evel an .308 Winchester, ar 7,5 × 54 mm 1929C pe ar 7,5 × 55 mm. En o zouez e kaver ar fuzuilhoù MAS 36 gall pe ar K31 suis da skouer.
Implijet eo bet e bed ar chase dreist-holl, hag evit ar sportoù tennañ. Rouez eo an embregerezhioù a brodu kartouchennoù .30-284 hiziv-an-deiz, ha peurliesañ e vezont savet er gêr gant adkargerien. Anavezet eo gant ar CIP.

## Daveennoù

* ↑ (es) .30/.284 Winchester, Municion.org (lennet d'an 22/11/2024)
* ↑ (fr) .30-.284 war lec'hienn LHS (diell) (lennet d'an 22/11/2024)
* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP]
# 7,5 × 55 mm Swiss

Ar 7,5 × 55 mm Swiss, anvet ivez GP11 (evit Gewehr Patrone, kartouchenn fuzuilh) zo ur munision armoù-skoaz hiniennel lakaet e servij en arme suis adalek 1911 evit ar fuzuilhoù Schmidt-Rubin. Ar gartouchenn gentañ enni poultr divoged e oa a voe implijet gant arme ar vro. Deveret e oa eus ar 7,5 × 53,5 mm ijinet gant Eduard Rubin hag implijet en arme abaoe 1889. Evit chom hep droukveskañ ha degas gwallzarvoudoù-tennañ e voe hiraet douilhez ar munision divoged nevez da 55,3 mm. Implijet e voe e meur a arm-morailh pe aotomatek betek ar bloavezhioù 1990 : karabinenn K31, mindrailherez MG 11, fuzuilh-emgann SIG SG 510.
Produet e vez c'hoazh evit ar chaseal hag ar sportoù tennañ, ha kalz armoù kambret eviti a gaver etre daouarn siviled e Suis hiziv-an-deiz c'hoazh.

## Daveennoù

* taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
* ↑ (fr) Le calibre 7.5 x 55 suisse (GP11), Le blog du tireur de précision, 21/12/2013 (lennet d'ar 01/12/2024)
* ↑ (es) 7,5 x 55 Swiss GP 11, Municion.org (lennet d'ar 01/12/2024)
* ↑ (en) POPENKER Maxim, 7.5×55 GP11, Modern Firearms (lennet d'ar 01/12/2024)
# Kouch (arm-tan)

Kouch un arm-tan eo hollad ar viz hag ar vizerez, div elfenn montet warnañ a sikour an tenner da dizhout ar gwenn o linennañ pevar zra :
* lagad mestr an tenner(ez)
* biz ha bizerez an arm, a ya d'ober ar c'houch
* ar sibl.

## Pezhioù ar c'houch
### Bizerez

Ar vizerez a gaver peurliesañ war deroù ar c'hanol, just goude an toull-distrinkañ. Warni e kaver un toull anvet koch-bizañ a rank bezañ linennet gant ar viz a zo e beg ar c'hanol. War an armoù-skoaz e c'hall bezañ reoliet uhelder ar vizerez evit azasaat an tenn ouzh pellder ar sibl. Gellet a raer reoliañ an driv war bizerezioù zo.

### Biz

Ar viz a zo war veg kanol an arm. Rankout a ra bezañ linennet war e gostezioù hag en uhelder er c'hoch-bizañ. Al linenn a-blaen savet gant ar viz hag ar vizerez a rank bezañ lakaet just dindan kreiz ar gwenn war an armoù reoliet mat. Dre ma n'hall ket lagad Mab-den gwelet spis tri zra dezhe pellderioù disheñvel eo ar viz an elfenn a rank bezañ spis pa vizer gant un arm. Gellet a raer ivez reoliañ an driv war bizoù zo.

## Gwelet ivez

* Geriaoueg an armoù-tan
# "Weird Al" Yankovic

Alfred Matthew Yankovic, bet ganet e Downey (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 10 a viz Here 1959, a zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
# Apadravya

Un doare toullgorfañ eo ar apadravya, ha gantañ e vez toullet mezenn ar c'halc'h a-serzh, eus an nec'h d'an traoñ o treuziñ kan an troazh. Peurliesañ e vez toullet ar c'halc'h en e greiz, met bez' e c'hell bezañ toullet a-gostez ivez en ur dremen dre kan an troazh memestra.
Daoust ha ma vez staliet un apadravya en dro nemetken, a-wezhoù e vez kaset da benn e div fazenn: da gentañ ur Priñs Albert, klokaaet ur wezh pareet da vat.
Pa vez staliet ar bravig en toull, ur varrennig en degouezh-mañ, e rank bezañ hir a-walc'h evit chom hep strishaat betek re ar c'halc'h p'emañ o pareañ ha pa'c'h a war reutaat.
Unan eus an toullgorfadurioù poaniusañ eo an apadravya rak toullet e vez lodenn kizikiañ ar c'halc'h. Ur vez pareet avat e tegas plijadur d'ar paotr bet toulelt a-drugarez d'ar fed ma vez flouret diabarh ar c'halc'h war-eeun. Plijadur e c'hell degas d'ur vaouez ivez dre ma stok ar brav ouzh ar poent-G.
Ouzhpenn un apadravya eeun e c'heller kas da benn ivez un apadravya don, treuzet korf ar c'halc'h dre e hed gantañ, ral-tre; ur groaz voemus pa vez kevellet un apadravya gant un ampallang; un apadydoe, pa vez kevellet gant un dydoe; pe c'hoazh un halfadravya, pa vez staget un apadravya ouzh ur c'halc'h bet istroc'het.

## Istor

Lavaret e vez gant bruderien an doullerien ez eus anv eus an apadravya er C'hamasoutra. Tud zo ha ne gredont ket er bruderezh-se a lavar n'eo ket un doare toullañ eo a zo el levr. Re all a lavar n'hall ket ar skeudennoù bruderezh diskouezet bezañ skeudennoù eus gwir galc'hioù toullet.
* Skrid a lak arvar war an dezenn

## Pennadoù kar:

* Ampallang
* Kroaz voemus

## Liammoù diavaez:

* "Apadravya" (BME)
* "Apadravya" (Tribalectic)
# Westende

Westende :
| Lec'hiadur Westende e Kumun Middelkerke hag e Belgia | |
| Riez | Belgia |
| Rannvro | Flandrez |
| Proviñs | Kornôg-Flandrez |
| Arondisamant | Oostende |
| Kumun | Middelkerke |
| Kod post | 8434 |
| Kod pellgomz | 058 - 059 |
| Gorread | 7,6 km2 |
| Hed | 02° 46' Reter |
| Led | 51° 09' Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | |
| Stankter | a./km² |
Westende en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel a zo e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Middelkerke. War an aod emañ Westende-Bad (Westende-Kêr-Gouronkañ) ha, nepell e tu an douaroù, ar gêriadenn-orin Westende-Dorp, gant iliz katolik ar barrez hag an ti-polis.

## Douaroniezh

* War aod Mor an Hanternoz emañ Westende.

## Westende-Bad

* An aod e Westende-Bad

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz Sant Laorañs e Westende-Dorp.
* Chapel Sint Theresia e Westende-Bad.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 3 |
| Hollad | 3 |
Beziet ez eus bet 3 milour eus ar Rouantelezh-Unanet e bered ar gumun; marvet int e-pad an Eil Brezel Bed .

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tres

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Tres zo anv meur a dra.

## Sonerezh

An tres zo ur seurt gitar e Cuba.

## Lec'hioù

Italia
* Tres (Trento), ur gêr e proviñs Trento en Italia.
Spagn
* Trescasas, kumun
# Aloïse Corbaz

Aloïse Corbaz, ganet d'an 28 a viz Even 1886 e Lausanne (Suis), marvet d'ar 5 a viz Ebrel 1964 e Gimel, anavezet ivez dindan an anv Aloïse, a oa ul livourez suis. Hec'h oberennoù a vez renket en Arz garv.

## He buhez

Kanourez a felle dezhi dont da vezañ pa oa bugel. Mervel a reas he mamm pa oa 11 vloaz. Goude bezañ bet en ur skol eil derez e studias ar gwriat en ur skol micherioù e Lausanne. E 1911 e voe kaset da Alamagn evel skolaerez prevez en ur familh uhel eus Leipzig. Goude-se ez eas da Botsdam, da di ar pastor Dryander, hag a oa chapalan an impalaer Gwilherm II Alamagn. Orgediñ a reas ouzh an impalaer, evel ma c'haller lenn e lizheroù skrivet ganti d'ar mare-se. Distreiñ a reas da di he zud e Suis abalamour d'ar Brezel-bed kentañ. E 1918 e voe kaset da vredospital Cery abalamour ma oa tapet gant ar skizofreniezh. Azalek 1920 e voe dalc'het da vat e bredospital La Rosière e Gimel. Ha diwar neuze e stagas gant ar skrivañ hag an tresañ. Distrujet e voe hec'h oberennoù er penn-kentañ, hag azalek 1941 e voent miret dre ma sachent evezh Hans Steck, rener ar bredospital, ha hini Jacqueline Porret-Forel.
Peurliesañ e trese war paper pakata a veze gwriet ganti, a-benn kaout follennoù bras. Leuniañ ar follennoù a rae, tresañ a rae war an daou du anezho, hag implijout a rae kreionoù ha kleiz druz. Tud dibar an istor pe tud bed ar faltazi a drese, ha koubladoù, ar c'hoarigan hag ar c'hoariva a oa dodennoù pennañ he labour.
Ul lodenn eus hec'h oberennoù a c'haller gwelout hiziv an deiz e Dastumad an Arz garv e Lausanne hag e Kunstmuseum Soleure.

## Levrlennadur

* Alain Bonfand, Jacqueline Porret-Forel, Guy Tossatto, Aloïse, La Différence, Pariz, 1989
* Jacqueline Porret-Forel, Aloïse et le théâtre de l'univers, Éditions d'Art Albert Skira, Genève, 1993
* Jacqueline Porret-Forel & Jean Dubuffet, Aloïse, Fascicule de l’Art brut N°7, Compagnie de l’Art Brut, Lausanne, 1966
* Jacqueline Porret-Forel, « La voleuse de mappemonde – Les écrits d’Aloïse», embannadurioù Zoé, 2004
* Jean-Louis Ferrier, « Le monde ancien naturel d’autrefois », pp 108–117, in « Les Primitifs du Patrom:S- », Terrail, 1997
* Jacqueline Porret-Forel, in "L’Oeuf Sauvage" n°9, 1994
* David Maclaglan, "Aloïse Corbaz – Raw Classics", Raw Vision Niv. 33, 2000

## Filmoù

* Muriel Edelstein « Sans Souci, l'Art d'Aloïse », 54', 2000
* Liliane de Kermadec "ALOÏSE", 1975, film skrivet gant L. de Kermadec hag André Téchiné

## Liamm diavaez

* He buhez war lec'hienn Dastumad an Arz garv
# Erich Kempka

Erich Kempka (16 a viz Gwengolo 1910 e Oberhausen – 24 a viz Genver 1975 e Freiberg am Neckar) a voe blenier Adolf Hitler azalek 1934. Ezel niv. 2803 an Allgemeine-SS e voe hag ivez SS-Obersturmbannführer.

### E vuhez

D'ar 1añ a viz Ebrel 1930 ec'h emezelas Kempka e NSDAP (ezel niv. 225-639). E 1932 e voe e-touez an eizh den a savas an SS-Begleit-Kommando.
Blenier Josef Terboven e voe betek an 29 a viz C'hwevrer 1932. E 1934 e kemeras plas Julius Schreck ha Emil Maurice evel blenier pennañ, mevel ha gward Hitler. Er memes bloavezh e voe test pa voe harzet Ernst Röhm.
D'ar 1añ a viz Kerzu 1937 e teuas da vezañ ezel eus Lebensborn. Profet e voe dezhañ un Totenkopfring gant Heinrich Himmler. E 1945 ez eas d'ar Führerbunker asambles gant Hitler.
Kempka a voe unan eus ar re a rankas deviñ korf Hitler. D'an 30 a viz Ebrel goude kreisteiz e voe goulennet gantañ kavout 200 litrad dour-tan, met ne gavas nemet 180 litrad. Kuitaat a reas ar bunker en deiz war-lerc'h, ha d'an 20 a viz Even e voe tapet gant soudarded amerikan e Berchtesgaden.
E-pad prosezoù Nürnberg e voe goulennet gant Kempka dont da desteniañ peogwir e lavare en doa gwelet Martin Bormann o vervel abalamour d'ur roked eneptankoù bet taolet gant soudarded rusian. Dieubet e voe d'an 9 a viz Here 1947.
Kempka a zalc'has da zaremprediñ izili bet er "Führer-Begleit-Kommando" dre ma'z eas da emvodoù kevredigezh an dud bet er 1añ SS Panzer Korps betek 1974, da lavaret eo ur bloaz a-raok ma varvfe. E eñvorennoù a voe embannet e 1951 dindan an titl Ich habe Adolf Hitler verbrannt (Devet em eus Adolf Hitler). Adembannet e voe al levr e 1975 gant ur rakskrid gant Erich Kern (bet ezel eus Leibstandarte SS Adolf Hitler) dindan an titl Die letzten Tage mit Adolf Hitler (An devezhioù diwezhañ gant Adolf Hitler).

## Er sinema

Jürgen Tonkel eo an aktor a c'hoari perzh Kempka er film Der Untergang (2004).

## Liammoù diavaez

* Atersadenn Erich Kempka war Wikimammenn (e saozneg)
* Testennoù savet gant Kempka (troet e saozneg)
# Captain America: The First Avenger

Captain America: The First Avenger a zo ur film amerikan deuet er-maez e 2011. Diazezet eo war gourharoz Marvel Comics anvet Captain America. Unan eus ar pemp film a ya d'ober Marvel Cinematic Universe eo. Sevenet eo bet ar film gant Joe Johnston, skrivet ar senario anezhañ gant Christopher Markus ha Stephen McFeely. E-touez aktorien ar film emañ Chris Evans, Tommy Lee Jones, Hugo Weaving, Hayley Atwell, Sebastian Stan, Dominic Cooper, Neal McDonough, Derek Luke ha Stanley Tucci. Er film e konter istor Steve Rogers, un den klañvidik a-orin eus Brooklyn, hag a zeu da vezañ ur goursoudard anvet Captain America. Stourm a ra gant arme ar Stadoù-Unanet en Eil Brezel-bed. Rankout a ra stourm ivez a-enep Klopenn Ruz, hag eñ e penn un aozadur nazi anvet Hydra.
Produiñ a film a grogas e miz Even 2010, hag ar filmañ a voe graet e Londrez, Manchester, Liverpool ha Los Angeles. Da vare ar postproduiñ e voe lakaet ar film e teir ment.
Diskouezet e voe evit ar wech kentañ e Hollywood d'an 19 a viz Gouere 2011, ha skignet er Stadoù-Unanet d'an 22 a viz Gouere 2011.

## Sonerezh ar film

E miz Even 2011 e voe kemennet gant Buena Vista Records e vefe embannet sonerezh ar film. Er bladenn e kaver an holl donioù bet savet gant Alan Silvestri, hag ivez an ton titlet "Star Spangled Man" (sonerezh gant Alan Menken ha komzoù gant David Zippel). En Air Studios e Londrez e voe enrollet sonerezh ar film, ha d'an 19 a viz Gouere 2011 e voe embannet ar bladenn.

## Notennoù

* ↑ http://filmmusicreporter.com/2011/06/12/captain-america-the-first-avenger-soundtrack-details

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Captain America: The First Avenger e lec'hienn Allrovi
* Captain America: The First Avenger en IMDB
* Captain America: The First Avenger e lec'hienn Marvel Comics
# Metro

Ur metro (diwar ar galleg métropolitain) a zo un araez treuzdougen kêr. Lusket e vez gan tredan, ha staliet e vez dindan douar peurliesañ. Evit mont e-barzh ar metro e rank ar veajourien paeañ o ziked.

## Istor

Ar metro kentañ a voe hini Londrez, anvet e oa Metropolitan Railway (hiziv an deiz ez eo anvet London Underground), krouet e 1863. Pa voe krouet e veze lusket gant marc'hoù-du. Hervez Christian Wolmar e voe Charles Pearson lusker ar metro e Londrez en un destenn savet gantañ e 1845, ha mur a raktres heñvel a skoazellas er bloavezhioù da-heul.
Diviz lakaat sevel ar metro e Londrez a voe kemeret gant izili ar c'huzul-kêr, rak fellout a rae dezho lakaat un termen d'ar c'hudennoù tremeniri a save ingal, dre ma oa 2,5 million a dud war un dachenn 90 km² gorread dezhi ha dre ma oa kalz a straedoù bihan troidellek ivez e Londrez. An troc'had kentañ a oa 6,5 km hirder dezhañ, eus Farringdon Street da Baddington. Hent-riboul ar metro-se a voe ur c'hlaz goloet. Daoust ma save kudennoù a-fet aveliñ abalamour d'an aezhenn e reas berzh ar metro, ha buan e voe divizet ouzhpennañ linennoù all.
E 1890 e voe digoret al linenn metro gentañ a ya en-dro gant tredan, ha neuze e voe diskoulmet kudenn an aezhenn. Staliet e voe an tredan en holl linennoù metro Londrez etre 1890 ha 1900. War an douar bras ez eo en Istanbul ma voe krouet ar metro kentañ, e 1871. Da-heul e voe krouet hini Budapest (1896) ha hini Vienna (1898). Linenn gentañ metro Pariz (lusket dre dredan kerkent ha krouet) a voe digoret e 1900, da-geñver an Diskouezadeg Hollvedel. E 1913 e voe digoret metro Buenos Aires. Ar metro kentañ en hanterzouar su e voe.
E penn-kentañ ar bloavezhioù 1980 e voe ijinet metroioù emlusk ha bihan. N'eus blenier ebet enno. Evel da skouer ar VAL e Lille e 1983, Tolosa (1993) ha hini Roazhon e 2002.

## Niver a veajoù er metro dre vloavezh (2006)

* metro Tokyo : 2,9 miliard
* metro Moskva : 2,6 miliard
* metro New York : 1,5 miliard
* metro Seoul : 1,5 miliard
* metro Mec'hiko : 1,4 miliard
* metro Pariz : 1,4 miliard
* metro Londrez : 971 milion
* metro Ōsaka : 880 milion
* metro Hong Kong : 867 milion
* metro Sankt-Peterbourg : 810 milion.
* metro Madrid : 686 milion

## Ar metroioù koshañ

* Londrez : 1863
* New York : 1868
* Chicago : 1892
* Budapest : 1896
* Boston : 1897
* Vienna : 1898
* Pariz : 1900
* Berlin : 1902
* Philadelphia : 1907
* Hamburg : 1912
* Buenos Aires : 1913
* Madrid : 1919
* Barcelona : 1924
a vo kavet e Wikimedia Commons.

### Notennoù ha daveennoù

* ↑ Christian Wolmar, The Subterranean Railway, page 8
* ↑ National Geographic Frañs, miz Du 2008
* ↑ Er-maez e voe savet al linenn gentañ, ha hini gentañ dindan douar a voe digoret e 1904.
* ↑ Ul linenn er-maez e oa.
* ↑ Geo Niv. 207 miz Mae 1996 p. 164

### Liammoù diavaez

* Urbanrail, ul lec'hienn ma kaver tirouroù war ar metroioù
* Metroioù ar bed
# Alc'hweder an dezerzh

Alc'hweder an dezerzh :
| Alc'hweder an dezerzh, luc'hskeudennet e stad Gujarat (India). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Alaemon |
| Anv skiantel ||
| Alaemon alaudipes (Desfontaines, 1789) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Alc'hweder an dezerzh (liester : alc'hwedered an dezerzh) a zo ur spesad golvaneged, Alaemon alaudipes an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Upupa alaudipes (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour breizhat René Desfontaines (1750-1833).

## Doareoù pennañ

* Alc'hweder an dezerzh e Merzouga (gevred Maroko)
* Vioù Alaemon alaudipes alaudipes

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged all, greun, had, glazarded bihan.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* Alaemon alaudipes alaudipes, (Desfontaines, 1789), eus kreisteiz Maroko ha Maouritania da Sinai,
* A. a. boavistae, er C'hab Glas,
* A. a. desertorum, eus biz Soudan da hanternoz Somalia, eus kreiz Arabia Saoudat da greisteiz Yemen,
* A. a. doriae, eus reter Arabia da Irak, Iran ha gwalarn India.

## Liammoù diavaez

* (en) Alaemon alaudipes war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Alaemon alaudipes war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, “Anvioù laboused Europa, pennad 10”, Hor Yezh niv. 206, Mezheven 1996, p. 9.
* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alaemon alaudipes.