OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aotrou

An aotrou a zo da gentañ perc'henn un douar.
Bez ez eo ivez un titl roet
* da berc'henn ur vro, un noblañs bennak: an aotrou dug.
* da Zoue: bugale an Aotrou Doue
* abaoe m'emañ kevredigezh kêr en he bleuñv e vez roet an anv-se koulz da berc'henn an ti a baeer ur feurm dezhañ, evel d'an den a iliz: an aotrou person, an aotrou'n eskob.
* dre astenn-ster e vez roet da vicherioù all: an aotrou skolaer
* ha diwar-se dirak un anv-tiegezh: an aotrou Maze.

## Gerdarzh

Dont a ra eus altro en henvrezhoneg, a dalvez kement ha "tad mager". Da geñveriañ ouzh ar gerioù athraw (kelenner) ha allthraw (paeron) e kembraeg, an holl gerioù-se a za eus *altrawū (eontr mager) e kengelteg, altru e heniwerzhoneg zo hañvalster.

## Gladalc'helezh

Bezañ aotrou a oa bezañ perc'henn un douar, ha ne oa ket ret bezañ noblañs atav: ur beleg, ur marc'hadour, ul labourer-douar, un abati, a c'halle bezañ aotrouien, pe aotrounez.
Betek nebeudig e oa gwirioù un aotrou gant aotrou Enez Sark, a ranko o dilezel evit mont e kumuniezh Europa.

## Tiegezh

* An itron a vez graet eus gwreg an aotrou.
* An dimezell a vez graet eus e verc'h.

## Troioù-lavar

* un aotrou kaoc'h-brochoù: ul labourer douar a ra e vras
* ur c'hrak-aotrou: un denig dister
* bezañ un tamm aotrou: bezañ lorc'hus

## Lennegezh

* An aotrou Bimbochet e Breiz
* An Aotrou Kerlaban
* The Lay of Aotrou and Itroun

## Mitologiezh

* Aotrounez an deiz
* Aotrounez an noz
# Gwaz

    Evit ar waz, sellit ouzh gwaz (evn) pe ouzh gwaz (plant) .
    Evit ar wazh, sellit ouzh gwazh.
Ur gwaz a c'hall bezañ :

## Etimologiezh

Gwaz a za eus ar galianeg uassos a dalva mevel, pe un den hualet. Kavet e vez orin ar ger e latin gant ar stumm vassalus (un den a zo sujet un aotrou). A-hed an amzer e wellaas ster ar gêr da daollennañ un den a zo eus an noblañs izel, dindan aotroniezh un dug pe ur roue.

## Gerioù kar

* Paotr
* Gour
* Ozhac'h
* Den
* Pried
* Maouez

## Poltredoù gwazed

* Un henvroad eus Tasmania eo ar gwaz-mañ
* Ur gwaz evel ma weler en arme amerikan e-touez ar U.S. Marine
* Ur gwaz Bedouin
# Paotr

Ur paotr zo un den a zo gourel e reizh. Gallout a ra bezañ:
* ur bugel, hag a-wechoù ur mab;
* un den n'eus forzh pe oad dezhañ, pa vez lavaret paotr yaouank pe paotr kozh

## Paotr ha plac'h

Peurvuiañ e vez enebet ar ger paotr ouzh ar ger plac'h, evel e-barzh:
* ur paotrig (e-skoaz ur plac'hig)
* ur paotr yaouank kozh ( e-skoaz plac'h yaouank kozh)

## Pennadoù kar

* gwaz
* den

## Skeudennoù

* Poltred ur paotr yaouank roman-egiptat
* Daou zoue gresian : Apollon, pimpatrom ar gened evit ar wazed, ha Hyacinthus; engravadur eus ar XVI-vet kantved italian gant Jacopo Caraglio
* Amor Vincit Omnia. 1602–03 Caravaggio o tiskouez Eros kreñvoc'h evit oberennoù all an dud: brezel, arz, politikerezh.
* Ar gouronkerien gant H. S. Tuke.
* Kupidon, gant William-Adolphe Bouguereau, 1875
* Sir Walter Raleigh hag e vab, 1602
# Arzhur

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Arzhur zo un anv a orin latin pe predenek moarvat. Gallout a rafe dont eus an anv latin Artorius, a oa anv ar jeneral roman Artorius Castus, pe eus ar gerioù predenek arth (arzh) ha rix (roue) ; al loen zo arouez ar roue gant ar ar Gelted kozh.

## Yezhoù all

An anv Arzhur a gaver ivez e yezhoù all.
* Arthur a vez skrivet e kembraeg, e galleg hag e saozneg (disheñvel-mat eo an distagadurioù avat).
* Arturo er yezhoù romanek evel ar spagnoleg hag an italianeg.
* Artur e poloneg, tchekeg ha yezhoù all c'hoazh.

## Roueed ha priñsed

* "Ar roue Arzhur ha marc'heien an Daol Grenn", Évrard d'Espinques
* Arthur I$^{añ}$ hag Hubert de Burgh, William Frederick Yeames (1882)
* Arzhur Pendragon eo anv ar roue Arzhur, ar roue mojennel a stourmas en Enez Vreizh a-enep armeoù an alouberien saoz.

### Duged Breizh

Bez' ez eo ivez anv tri dug eus Breizh.
* Arzhur Iañ (1187-1203), a voe lazhet e Rouen gant e eontr Yann Dizouar, roue Bro-Saoz.
* Arzhur II (1305-1312).
* Arzhur III (1457-1458), a oa kont Richemont ha konestabl Bro-C'hall (1457-1458).

### Noblañsed Breizh-Veur

* Arzhur Tudor, mab da Herri VII, breur henañ Herri VIII, a zimezas da Catherine of Aragon, hag a varvas nebeud amzer goude e eured, ma addimezas e intañvez gant e vreur.

## Lennegezh

* Arzhur, haroz ar gontadenn Ar berenn he fer aour hag ar c'horf hep ene, e Kontadennoù ar Bobl, gant Fañch an Uhel.
* Arturo Ui, pezh-c'hoari gant Bertolt Brecht

## Sonerezh

* Arthur, ur ganaouenn savet gant Michel Jonasz (eil titl an albom Où est la source, miz Gwengolo 1992) evit rentañ enor d'e goriad stadunanat Arthur Simms, diskaret gant ar SIDA e 1987,
* Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire), albom saoznek gant The Kinks.

## A bep seurt

* Arzhur, anv ur steredenn;
* Arzhur, film eus 1981;
* 2597 Arzhur, un asteroidenn.

## Hiziv

Un anv-badez eo, a vez roet c'hoazh d'ar baotredigoù.
Un anv-tiegezh eo ivez : Anna-Vari Arzur (1921-2009), leanez ha stourmerez evit ar brezhoneg.

## Pennad kar

* Arthur

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Levraoueg Vroadel Bro-C'hall (war-dro 1475), Français 116 : Lancelot en prose, enlivet gant Évrard d'Espinques. Urzhiet gant Jacques d'Armagnac.
# Breur

    Evit implijoù all, gwelet Breur (disheñvelout).
Breur un den ( breudeur el liester) eo ar bugel all, gourel e reizh, ganet eus ar memes mamm hag ar memes tad peurvuiañ.
Kemm a lakaer etre meur a seurt breudeur:
* al lezvreur, heñvelster gant hantervreur, a zo diwar ar memes tad pe ar memes mamm;
* ar breur-laezh, eo an hini en deus evet laezh ar memes magerez, hervez ur c'hiz a wechall, ul liamm a zo bet a bouez, etre tud a renkadoù disheñvel peurvuiañ (mab un noblañs ha merc'h ar vagerez da skouer),
* ar breur-kompez, enebet ouzh lezvreur ha breur-laezh, eo an hini en deus ar memes tad hag ar memes mamm.

## Ar breur henañ

Er gevredigezh kozh e veze roet madoù an ozhac'h d'ar breur henañ, ha gwall nebeud a dra d'e vreudeur ha c'hoarezed.

## Breudeur brudet

* Ar vreudeur Grimm, skrivagnerien alaman
* Ar vreudeur Pélissier, marc'hhouarnerien brudet etre daou vrezel bed
* Ar vreudeur Morvan, kanerien kan-ha-diskan
* The Everly Brothers, kanerien amerikan
* Ar vreudeur Kaczyński, e penn Republik Polonia e 2007.

## Breudeur el lennegezh

* Abel ha Kain, Jakob hag Esau, er Bibl.
* Herakles hag Ifikles
* Ar vreudeur Karamazov, ur romant gant Dostoievski

## Pennadoù kar

* breureg, pe breur-kaer
* c'hoar
# Breureg

Ar breureg, pe ar breur-kaer, a zo
* gwaz c'hoar unan bennak
* breur pried unan bennak.
# Plac'h

Ur plac'h zo un den benel he jener.

### Oberennoù lennegel gant plac'hed evel penn tudennoù
#### Kontadennoù

* Ar plac'h he zogig bihan, ur gontadenn-bobl
* Alis e bro ar Marzhioù, ur gontadenn gant Lewis Caroll
* Ar plach gant an alumetez hag Plac'hig vihan ar mor, kontadennoù gant Hans Christian Andersen

#### C'hoariva

* Romeo and Juliet, gant Shakespeare, diwar-benn karantez daou zen yaouank

#### Romantoù

* Lolita, ur romant gant Vladimir Nabokov, diwar-benn ur grennardenn ez eo douget un den war an oad dezhi.
* Marcel Proust : À la recherche du temps perdu
* Henry de Montherlant : Les jeunes filles

#### Oberennoù brezhonek

* Plac'h an Erc'h, gant Aourel Korneg, embannet gant TES.
* Ar Plac'h he c'hoef raden, kanaouenn gant Gilles Servat.
* Plac'h Landelo, kanaouenn gant Gilles Servat.

## Liverezh

* Plac'h he zog ruz
* Plac'h he ferlezenn

## Ar plac'h er relijionoù

Er relijionoù, meur a zoueez o deus stumm ur plac'h : Atena hag Artemis, an doueezed gwerc'h e mitologiezh ar C'hresianed. Atena a oa skeudenn ar plac'h speredek, ha brezelourez, pa oa Artemis, doueez ar chase hag ar werc'hded.
Er relijion gristen e weler, ur plac'h, ar Werc'hez Vari, o tont da vezañ mamm en ur chom gwerc'hez.

## Pennadoù kar

* Dimezell
* Gwerc'hded
* Itron

## Livadurioù

* Autumn leaves (Delioù en diskar-amzer), 1856, gant John Everett Millais.
* Connemara Girl , gant Augustus Nicholas Burke.
* Albert Anker: Mädchen, die Haare flechtend, 1887
* Mädchen mit Teller (Plac'hig gant un asied) (1904), gant Carl von Bergen.
* Koantenn rus, gant Aleksei Harlamov.
# Merc'h

Ur verc'h a vez graet eus ur bugel pa vez heñvel e reizh ouzh hini e vamm. Pa vez heñvel reizh ar bugel ouzh hini an tad e vez komzet eus ur mab. Komzet e vez eus mab ha merc'h neuze. El liester avat e vez implijet merc'hed evit ober anv eus an holl dud gwregel o reizh. E brezhoneg Gwened e lavarer alies ur verc'h eus ur plac'h.

## Istor
### Sevel merc'hed

En istor, ha betek dibenn an XXvet kantved, e oa troet buhez ar merc'hed war al labour er gêr da sikour o mamm, da sevel o breudeur, ha c'hoarezed a-wechoù, ha da c'hortoz un dimeziñ dibabet gant o zud. Ral e veze skoliata ar merc'hed, nemet en tiegezhioù uhel. Savet e vezent alies e kouentoù, dalc'het gant leanezed. Darn zo brudet e Breizh, evel kouent Begar, Itron Varia ar Voger e Montroulez, Sant Per e Sant-Brieg.
Savet e veze ar merc'hed evit mont da wragez ha da vammoù, evel o mammoù en o raok.

### Dimeziñ merc'hed

Ar merc'hed a veze dimezet da baotred dibabet gant o zad, ha pa'z aent d'un tiegezh all, e veze roet dezho un tamm argouroù.
Ar re ne gavent ket da zimeziñ, pe ne felle ket d'an tad o dimeziñ, a chome da labourat er gêr, evel matezh d'o zad alies, dreist-holl ma oa intañvet.

### Ar minorezed

Ar minorezed pe emzivadezed

## Merc'h ha plac'h

Ur verc'h a vez graet ivez eus ur plac'h. Komzet e vez eus ur verc'h vrav, pe ur vrav a verc'h.
El liester e komzer eus paotred ha merc'hed evel eus paotred ha plac'hed, pa ne daoler ket evezh eus an oad. Da neuze e talv merc'hed kement ha bugale ha gwragez, kozh ha yaouank, mesk-ha-mesk.

## Dispriz

El liester e c'hell ivez kaout ur ster disprizus: pa gomz ur paotr eus mont da welout ar merc'hed eo eus ur vicher emañ o komz. Met un implij aet da goll eo.

## Gwelet ivez

* c'hoar
* mab,
* paotr
* plac'h
* tad • mamm • gwaz • gwreg • pried • ozhac'h • breur • c'hoar •
* mab • merc'h • emzivad • emzivadez • minor • minorez • dalif • dalifez • pennhêr • pennhêrez •
* tad-kozh • mamm-gozh • mab-bihan • douaren • merc'h-vihan • tad-kuñv • mamm-guñv •
* eontr • moereb • kenderv • keniterv • ni • niz • nizez •
* tad-kaer • mamm-gaer • mab-kaer • deuñv • merc'h-kaer • breur-kaer • c'hoar-gaer•
•tadeg • mammeg • mabeg • merc'heg • breureg • c'hoareg
* leztad • lezvamm • lezvab • lezverc'h • lezvreur • lezc'hoar •
Gwelout ivez : • kar - kerentiezh - tud • eured - dimeziñ - priedelezh - bugel - intañv
# Haroz

An harozed (pe : gouroned) a zo tudennoù, istorel pe mojennel, hag a vez kehelet, dre gurwerzoù pe meurganoù, o buhez hag o c'hurioù uhel da roiñ ur skwer eus ar galonegezh, ar furnez, pe ar c'halloudegezh, d'ur bobl. Peurliesañ e vez gwelet an haroz evel un hendad d'ar re a azeul anezhañ.

## Harozed Hellaz

E gwengelouriezh Hellaz, eo hanter-zoueed an harozed alies a-walc'h, hil d'un doue ha d'ur vaouezh varvel dreist-holl.

### Harozed wengelel

* Herakles, hini kreñvañ an harozed, mab da Zeus
* Bellerofon, mestr Pegasos, lazhour Kimera
* Perseüs diazezer Mykenai
* Theseüs roue Fthia
* Atalante, un harozez a gemer perzh da hemolc'h Hoc'h-gouez Kalydon
* Iason roue Argos, penn an argonaoted

### Harozed brezel Troia

* Ac'hilleüs, haroz brezel Troia, priñs Fthia
* Agamemnon, roue Mykenai, roue ar rouaned
* Aias Telamonios priñs Salamis
* Diomedes roue Argos
* Hektor priñs troia
* Odysseüs roue Itaka

## Harozed kelt

* Cú Chulainn, mab da Lugh, Setanta eo e anv gwir
* Arzhur, roue Preden hag ar Brezhoned, penn an Daol Grenn
* Tristan, ur marc'heg eus Kernev-Veur a gemer perzh d'an Daol Grenn

## Harozed c'herman

* Siegfried, tudenn bennañ Saga ar Völsunged
* Brunnhild, ar werc'hez-brezelourez (Valkirienn)

## Harozed ar grennamzer

* Wilhelm Tell
* Robin Hood
* Musashi Miyamoto
* Sindbad ar martolod

## Harozed istorel

* El Cid, haroz spagnol
* Janed Ark, harozez c'hall
* Fra Diavolo
* Che Guevara
* Simón Bolívar
# Laezh

Al laezh a zo un dourenn, pe ul liñvenn, gwenn he liv, a vez furmet e bronnoù ar bronnegezed e-keit ma vezont o tougen re vihan.
Ar magadur gwellañ, hag an hini nemetañ a c'haller reiñ d'an darn vuiañ eus ar bronneged bihan eo: ennañ e kavont pezh zo ezhomm da greskiñ. D'ar vugale e c'haller reiñ pe laezh o mamm, o vezañ m'eo ur vronnegez ivez, pe hini ul loen bronnek bennak all, laezh-saout dreist-holl en hon bro.

## Goro

Dre vras, pa vez kaoz a laezh e vez kaoz eus hini ar saout eta. Evit tennañ laezh digant ur vuoc'h, pe digant ur c'havr pe un dañvadez, pe ur gazeg pe ur gañvalez, e c'heller gwaskañ war begoù o bronnoù, ar pezh a vez anvet goro (ul loen). Er broioù diorroet e vez goroet ar saout (pe ar chatal all) gant un ardivink a reer goroerez anezhañ.

## Greanterezh al laezh

Produet e vez al laezh e-kreiz atantoù bras er broioù diorroet ken e vez goroet diwar ar saout miliardoù a litradoù laezh, a vo evet pe debret e stumm boued-laezh.
Peurliesañ e vez tennet an darn vuiañ eus an dienn: diziennet e vez al laezh, ha gant an dienn e vez graet amann.
* Kaoz zo bet, e 2008, ne oa ket a-walc'h a laezh ken, ez aje ar prizioù war-raok abalamour da se.
* Manifester ez eus adarre gant ar saverien saout-laezh abalamour ne vezont ket paeet a-walc'h pa vez gwerzhet keroc'h gant ar stalioù bras.
* E Bro-Sina e vez lakaet traoù kimiek el laezh, ken ez eus bet miliadoù a vugale glañv. Aon zo e c'hoarvezfe kemend-all en hon bro en da-zont.

## Pennadoù kar

* amann
* dienn
* dienn-skorn
* riz dre laezh
* yaourt

## Laezh en taolennoù

* Plac'h al laezh , gant Johannes Vermeer (v. 1660-1661). Implijet eo bet al livadur gant ar varc'hadourien evit brudañ o boued-laezh.
* Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi: gwelout a reer piñsañ beg bronn ar vaouez da c'houzout ha laezh zo ganti
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Liammoù diavaezh

* L'Ouest en mémoire (Ina) - Sell war giz ouzh an harz labour en industriezh al laezh 1982
* L'Ouest en mémoire (Ina) - Harz labour en industriezh al laezh
* L'Ouest en mémoire (Ina) - Kudennoù industriezh al laezh
# Yar (evn)

Yar :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| Genad : | Gallus |
| Anv skiantel ||
| Gallus gallus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Yar zo un anv roet d'an evn a zo parez ar c'hilhog, pe ar c'hog, hag a vez savet evit he c'hig hag he vioù. Ur poñsin a vez lâret eus an hini bihan. Ur bolez (pe evnez, pe enez) a vez graet eus ar yar yaouank, ha kabon eus ur par spazhet savet a-ratozh evit e gig.
Renket int holl er spesad Gallus gallus.
Klochal, pe sklokal a ra ar yar.

## Vioù

Dozviñ he vioù a ra ar yar, ha goude o goriñ: ur yar-c'hor a vez graet anezhi neuze.

## Here

Ober a ra hec'h here pa goll he fluñv.

## Arouez

Ul loen aonik eo ar yar, hag implijet e vez ar ger evel kunujenn, e troioù-lavar evel Yar beliet, Yar dilostet, Kozh yar!

## Yer

Meur a seurt yer zo: en un tu an evned-porzh, a zo meur a ouenn anezho, hag en tu all an evned gouez.

### Evned all

* mab ar yar, a vez laret, dre fent, eus ar c'hog,
* ur yarad a vez laret eus un nodad poñsined, pe houidi bihan kenkoulz all
* ar yar-zour, ur yar-ouez a vev war ar stêrioù, douryar a vez graet anezhi ivez
* ar yar-ouez
* ar yar-Indez, un evn degaset eus an Indez, Amerika Kritol Goulm, a vez graet yar-Spagn anezhi ivez.
* ar yar-here a veze graet eus ar yar debret en ur friko pa veze echu an here, hag eus anv ar friko en-eeun.

### Loened all ha traoù all

Evit al loened all hag an traoù all anvet yar, gwelout ar pennad yar.

## Gwelet ivez

* kig-yar
# Santa Crotz (Roergue)

Santa Crotz :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Okitania Roergue |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Okitania |
| Departamant | Aveyron |
| Arondisamant | Vilafranca de Roergue |
| Kanton | Vilanovés e Vilafrancat |
| Kod kumun | 12217 |
| Kod post | 12260 |
| Maer Amzer gefridi | Isabelle Laschon 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Oèst Avairon Comunautat |
| Lec'hienn web | https://www.sainte-croix-aveyron.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 736 ann. (2022) |
| Stankter | 28 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 380 m bihanañ 312 m — brasañ 441 m |
| Gorread | 25,88 km² |
| kemmañ |
Santa Crotz zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Vilanòva, e Distrig Vilafranca hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.

### XIX$^{vet}$ kantved

* E 1830 e voe staget kumunioù Marin ha Cénac ouzh kumun Santa Crotz.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 63 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv, eleze 6,51 % eus he foblañs e 1911$^,$.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Cénac.
* Kastell Saint-Bel.
* Iliz katolik ar Groaz Santel e bourc'h Santa Crotz, luc’hskeudennoù.
* Iliz katolik Santez Vadalen e kêriadenn Cénac, luc’hskeudennoù.
* Iliz katolik Sant Pêr e kêriadenn Marin, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv (1914-1918) er blasenn e bourc'h Santa Crotz, luc’hskeudennoù$^,$.
* Monumant ar re varv (1914-1918) e kêriadenn Marin, luc’hskeudenn.

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# 26 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1564 : echu eo labourioù Sened Trenta, ma lakaer kemm etre ar Gatoligiezh hag ar Brotestantiezh.
* 1788 : listri eus morlu Breizh-Veur a daol an eor e bae Port Jackson en Aostralia, da zilestrañ an drevadennerien gentañ en em stalio da vat er vro-hont evit sevel Sydney.
* 1789 : “Devezh ar brikoloù” e Roazhon, ar bobl vunut a sav a-du gant Breujoù Breizh hag a youc'h “Bevet Bonreizh Breizh !”.
* 1841 : gant ar Rouantelezh Unanet eo aloubet Hong Kong a zo dilezet gant Sina.
* 1934 : sinadur an Emglev alaman-ha-polonat
* 1939 : gant soudarded ar jeneral Francisco Franco eo kemeret Barcelona.
* 1950 : embannet eo bonreizh India a ra anezhi ur republik dizalc’h.
* 1965 : an hindi a zeu da vezañ yezh ofisiel India.
* 1986 : Steredenn-lostek Halley a zeu da vezañ gwelet en oabl en Europa.
* 1993 : dilennet eo Václav Havel da brezidant ar Republik Tchek.

## Sportoù

* 2014 : mont a ra skipailh mell-dorn (paotred) Bro-C'hall da gampion Europa evit an teirvet gwech, e Herning (Danmark).

## Ganedigezhioù

* 1467 : Guillaume Budé, mouller ha prederour gall.
* 1763 : Jean-Baptiste Bernadotte, jeneral en armeoù Napoleon, a zeuio da vezañ roue Sveden dindan an anv Karl XIV Johan Sveden.
* 1804 : Eugène Sue, skrivagner gallek.
* 1865 : Sabin Arana, krouer Strollad Broadel Euskadi.
* 1876 : Césaire Le Coënt, barzh brezhonek.
* 1904 : Seán MacBride, den-Stad iwerzhonat, tapet gantañ Priz Nobel ar Peoc'h.
* 1911 : Polykarp Kusch, fizikour genidik eus Alamagn, tapet gantañ Priz Nobel ar Fizik.
* 1918 : Nicolae Ceauşescu, kadoriad roumanian.
* 1918 : Philip José Farmer, skrivagner stadunanat.
* 1925 : Paul Newman, aktour ha filmaozer amerikan.
* 1944: Angela Davis, stourmerez politikel, prederourez, skrivagnerez ha kelennerez skol-veur stadunanat
* 1961 : Wayne Gretzky.
* 1990 : Youriy Kouzoubov, mestrc'hoarier echedoù ukrainat.

## Marvioù

| Gérard de Nerval | Kobe Bryant |
* 1823 : Edward Jenner, mezeg saoz.
* 1824 : Théodore Géricault, livour gall.
* 1855 : Gérard de Nerval, barzh ha skrivagner gall.
* 1898 : Émile Richebourg, romanter gall.
* 1910 : Henri d'Arbois de Jubainville, keltiegour gall.
* 1970 : Albert Evans-Jones, barzh kembraek anavezetoc'h gant e anv-pluenn Cynan.
* 1981 : Robert Ballanger, politikour gall, kannad komunour adalek 1945 betek 1981.
* 2020 : Kobe Bryant.

## Lidoù

* Devezhioù broadel:
** Aostralia : Devezh Aostralia.
** India : Devezh ar Republik.
* Katoligiezh:
** Sent an deiz:
*** sant Tudian, abad Daoulaz.
*** sant Konan, abostolour Enez Vanav (VII$^{vet}$ kantved).
*** Koun holl sent Enez Vanav.
** E Breizh :
** Sant Tujen.
# Preden

Preden zo un anv hag a vez graet eus Enez Vreizh, dreist-holl a-raok krouidigezh Bro-Saoz, er Grennamzer. Dont a ra eus an henvrezhoneg.

## Istor

Pobloù kelt da goulz ar Romaned :
| (la) | (br) |
| Ancalites | Ankalited |
| Atrebates | Atrebated |
| Belgae | Belged |
| Bibroci | Bibroked |
| Brigantes | Briganted |
| Caereni | Kerened |
| Caledones | Kaledoned |
| Cantiaci | Kantiaked |
| Carnonacae | Karnonaked |
| Cassi | Kassed |
| Cenimagnes | Kenigmaned |
| Coritani | Koritaned |
| Catuvellauni | Katuvellauned |
| Cornovii 1 | Kornovied 1 |
| Cornovii 2 | Kornovied 2 |
| Cornovii 3 | Kornovied 3 |
| Creones | Kreoned |
| Decantae | Dekanted |
| Deceangli | Dekeangled |
| Demetae | Demeted |
| Damnonii | Damnonied |
| Dobunni | Dobunied |
| Dumnonii | Dumnonied |
| Durotriges | Durotriged |
| Epidii | Epidied |
| Iceni | Ikened |
| Lugi | Liged |
| Novantae | Novanted |
| Ordovices | Ordoviked |
| Parisii | Parisied |
| Regnenses | Regnened |
| Segontiaci | Segontiaked |
| Selgovae | Selgoved |
| Silures | Silured |
| Smertae | Smerted |
| Taezali | Taezaled |
| Trinobantes / Trinovantes | Trinobanted / Trinovanted |
| Vacomagi | Vacomaged |
| Venicones | Venokoned |

## Lec'hanvadurezh

An anv Preden, a gaver en anvioù-lec'h Rosporden ha Trebeurden, a zo kar da anv kembraek Prydain, anv Breizh-Veur e kembraeg.

## Lervlennadur

* Gwalarn, niverenn 23, embannet e 1930, pajenn 22;
* Geriadur Vallée, embannet e 1931 ;
* Abeozen, Yezadur berr ar c'hembraeg, Gwalarn, niverenn 51, embannet e 1933;
* Roparz Hemon, Istor burzudus hon tadou, Gwalarn, niverenn 94, embannet e 1936;
* Arzel Even, Istor ar Yezhoù keltiek, embannet e 1962.
* Gwalarn, niverenn 23, 1930, pajenn 22;
* Geriadur Vallée, embannet e 1931, pajenn 81;
* Abeozen, Yezadur berr ar c'hembraeg, Gwalarn, niverenn 51, embannet e 1933, pajenn 5;
* Roparz Hemon, Istor burzudus hon tadou, Gwalarn, niverenn 94, embannet e 1936, pajenn 50;
* Arzel Even, Istor ar Yezhoù keltiek, embannet e 1962.
# Urzhiataerezh

An urzhiataerezh, pe ar stlenneg, pe ar c’hompoderezh, eo ar skiant hag ar pleustr a denn d'an urzhiataerioù.
Deveret eo ar ger urzhiataer eus ar galleg ordinateur ijinet er bloavezhioù 1950 war goulenn IBM, met ar saoznegerien a ra gant computer, computer science hag ivez gant data processing evit keweriañ (tretiñ) dre urzhiataer.
E-touez un toullad skiantourien hag ijinerien ez eus bet pouezet gant istorourien an urzhiataerezh war oberenn Alan Turing er bloavezhioù 1940.

## Plas ar brezhoneg en urzhiataerezh

Tamm ha tamm eo posupl ober muioc'h-muiañ a draoù e brezhoneg gant an urzhiataerioù hag amañ e vo kavet Roll ar meziantoù gant un etrefas e brezhoneg.
Gant tud An Drouizig ez eus bet troet e brezhoneg meur a veziant kenwerzhel pe frank.

## Levrlennadur

Geriadur ar stlenneg, Preder, 542 p., 1995, (ISBN 2-901383-14-9), ul levr galleg-saozneg-brezhoneg savet gant Guy Étienne.

## Pennadoù kar

* Urzhiataer
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bill

Bill zo ur berranv saoznek, savet diwar an anv-badez William.

## Adstummoù

* Billy (anv-den)
* Billie

## Tud
### Bill

* Buffalo Bill (1846-1917), un haroz eus mare ar Far West
* Bill Clinton, prezidant SUA
* Bill Cosby (g. e 1937), aktour stadunanat
* Bill Deraime (1947-), kaner ha soner blues gall
* Bill English (g. e 1961), politikour, bet kentañ ministr Zeland Nevez
* Bill Gates, embreger stadunanat
* Bill Irwin (g. e 1950), kaner, muzikour hag aktour stadunanat
* Bill Sienkiewicz (g. e 1958), tresour comics stadunanat

### Billie

* Billie Holiday, kanerez stadunanat