OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alis

Un anv-badez brezhonek eo Alis.

## Gerdarzh

Deveret e vefe Alis, hervez lod, eus ar germaneg Adelheid ha lakaet da gevatal d'an anv-bihan galleg Cécile.

## Yezhoù all

* Alica e slovakeg
* Alice e galleg, saozneg, portugaleg
* Alicia, e latin hag e spagnoleg
* Alícia e katalaneg ha portugaleg
* Alicija e lituaneg
* Alicja e poloneg
* Alico en esperanteg
* Alike, Alize, pe Alitz en euskareg
* Αλίκη (Alíkē) e gresianeg
* Αλήθεια (alétheia), αληθησ (alethés) e gresim
* Aliisa e finneg
* Alis e kembraeg
* Алиса (Alisa), e rusianeg
* Alix, stumm gallek kozh
* Alíz en hungareg
* אליס (Aliza) en hebraeg
* Alizia en aragoneg
* Arisu e japaneg
* Licia en asturianeg

## Tud
### Priñsezed

* Alis Antioc'heia, pe Alis Jeruzalem (war-dro 1110 † goude 1151)
* Alis Champagn, pe Alice Kiprenez (1195/1196–1246)
* Siell Alis, dugez Breizh.Alis HeineAlis Breizh (1200 - 1221), Dugez Breizh etre 1203 ha 1221, merc'h da Guy de Thouars ha Konstanza, dimezet gant Pêr Mauclerc ha bet tri a vugale: Yann, Yoland hag Arzhur.
* Alis Breizh, (1243-1288) merc'h d'an dug Yann Iañ ha d'e wreg Blanche de Navarre. Dimeziñ a reas da Yann Iañ, kont Bleaz
* Alis Breizh-Veur, priñsez saoz, deuet da vout Alice von Hessen-Darmstadt (1843 – 1878), ur verc'h d'ar Rouanez Victoria ha gwreg Loeiz IV Hesse-Darmstadt.
* Alis Heine (1858-1925), priñsez a Vonaco, pried da Alberzh Iañ Monaco
* Aleksandra Fiódorovna Románova (1872-1918), impalaerez an Holl Russiaoù, bet ganet Alis de Hesse-Darmstadt, nizez d'ar rouanez Viktoria.
* Alis Albania (1883 -1981), kontez Athlone
* Alis Battenberg (1885-1978), anvet ivez Priñsez Andrev Gres ha Danmark, mamm ar priñs Philip of Edimburg, ha dre-se mamm-gaer ar rouanez saoz Elesbed II
* Alis Bourbon-Parma (1917-2017), dikez Kalabria, priñsez Parma e voe priñsez an Div Sikilia, dukez Kalabria hag infantez rouantelez Spagn diwar eurediñ gant Alfoñs Bourbon.
* Alix de Foresta (1926-1997), priñsez Napoleon, priñsez an impalaeriezh c'hall dre eured gant ar priñs Loeiz, priñs Napoleon ("Poleon IV" evit an darn vrasañ eus ar vonapartourion).

### Tud all

Sellit ouzh ar pennad Alice.

## Oberennoù

* Troioù-kaer Alis e Bro ar Marzhoù (Alice's Adventures in Wonderland) (1875) a zo ur romant saozneg gant Lewis Carroll a voe lakaet e brezhoneg gant Herve Kerrain evit embannadurioù An Here hag embannet e 1995.
Evit an oberennoù all, sellit ouzh ar pennad Alice.

## Levrlennadurezh, daveennoù

* Chantal Tanet, Tristan Hordé, Dictionnaire des prénoms, Paris, Larousse Références, 2009, 675 p. (ISBN 978-2-03-592511-4), p. 21
* Albert Dauzat, Noms et prénoms de France, Librairie Larousse 1980, édition revue et commentée par Marie-Thérèse Morlet. p. 6a.
* Mike Campbell. "Meaning, Origin and History of the Name Alice" Behind the Name . Sellet 2025-02-20.
* Yáñez Solana, Manuel (1995). El gran libro de los Nombres. M. E. Editores, Madrid. ISBN 84-495-0232-2.
* Montes Vicente, José María (2001). El libro de los Santos. Alianza, Madrid. ISBN 84-206-7203-3.
# Viktoriia Roshchina

Viktoriia Volodymyrivnaa Roshchina (ukraineg: Вікторія Володимирівна Рощина) a oa ur gazetennerez ukrainat bet ganet d'ar 6 a viz Here 1996 e Zaporijjia hag aet da Anaon d'an 19 a viz Gwengolo 2024. Evit meur a vedia he deus labouret evel kazetennerez dizalc'h, en o zouez an Ukrainska Pravda, Radio Free Europe hag ar chadenn enlinenn Hromadske. Adalek miz C'hwevrer 2022 he deus skrivet war ar brezel bras en Ukraina, evel da skouer war Seziz Marioupol ha war buhez an dud en tachennoù aloubet. E miz Meurzh 2022 e voe harzet div wech gant soudarded rusian, e Vasylivka da gentañ hag e korn-bro Berdiansk da c'houde. Pa voe tapet evit an eil gwech e voe bac'het ha goulennataet gant paotred an FSB e-pad dek devezh. E fin ar bloaz e oa bet roet Priz ar Galonegezh dezhi gant un ensavadur kazetennerezed, an International Women's Media Foundation. Ne oa ket bet resevet he friz ganti, abalamour m'he doa kavet gwelloc'h chom da gazetenniñ en Ukraina e-lec'h mont d'ar Stadoù-Unanet d'al lid.
E miz Eost 2023 e oa aet Viktoriia Roshchina diwar wel. Lavaret he doa d'he mignoned e oa e soñj da labourat er rannvroioù ukrainat aloubet gant Rusia. Kredapl e felle dezhi mont e-kostez Zaporijjia da gelaouiñ diwar-benn ar pezh a c'hoarveze e trowardroioù ar greizenn-nukleel ha stankell Kakhovka. Gouzout a reer e oa deuet a-benn da vont tre e Rusia, e penn-kentañ-tout miz Eost, o veajiñ dre Bolonia. E miz Ebrel 2024 e oa bet roet da c'houzout gant ar Rusianed e oa bet harzet Viktoriia Roshchina ganto ha kaset d'an toull. Prizoniet e vefe bet e Berdiansk da gentañ hag e Taganrog da c'houde, evel difennerien Azovstal. Evit sevel enep an dra-se he defe divizet ar gazetennerez chom hep debriñ tamm. Abalamour da se e vefe deuet da vezañ gwan-bras ha treut-askorn tamm-ha-tamm.

## Marv

E miz Here 2024 e oa bet embannet gant Ministrerezh Rusia an Difenn e oa marvet Viktoriia Roshchina d'an 19 a viz Gwengolo 2024, tra ma oa kaset eus Taganrog d'ur prizon e Moskov. Lod a lavar e oa diviet gant he harz-debriñ, hervez tud all ez eo abalamour ma oa bet gwallgaset. N'haller ket gouzout hag-eñ e oa bet boureviet evit gwir, rak n'eo ket bet kaset he c'horf-marv da Ukraina evit c'hoazh. E miz C'hwevrer 2025 n'oe ket bet rentet korf Roshchina c'hoazh.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) https://rsf.org/fr/op%C3%A9ration-coup-de-poing-de-rsf-%C3%A0-paris-victoria-roshchyna-d%C3%A9clar%C3%A9e-morte-en-prison-en-russie-19
# Seziz Marioupol

Seziz Marioupol a oa kroget d'ar 24 a viz C'hwevrer 2022 ha padet betek an 20 a viz Mae. Ul lodenn eo bet eus aloubadeg Ukraina gant Rusia. Stourmet eo bet etre nerzhioù lu Rusia (harpet gant bezenoù Republik pobl Donetsk) ha nerzhioù tirlu Ukraina evit bezañ mestr war kêr Marioupol e gevred Ukraina. Padet eo tost da dri miz, met trec'h e oa bet ar Rusianed ha Republik Pobl Donetsk a-benn ar fin. Kollet e oa bet gant Ukraina mestroni war ar gêr. Holl nerzhioù Ukraina a oa chomet e kêr o devoa kodianet en Uzin houarn ha dir Azovstal d'an 20 a viz Mae 2022, pa oa bet urzhiet dezho paouez gant ar stourm.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ "Russia says remaining 531 Azovstal defenders surrender, steelworks siege over" (20 a viz Mae 2022).
* ↑ "Ukraine war: Last Ukrainian troops in Mariupol told to stop defence of city", Sky News.
* ↑ "Russia Says All Urban Areas of Mariupol Cleared of Ukrainian Forces", Voice of America (16 a viz Ebrel 2022).
# Batara

Batara :
| Batara cinerea (tresadenn). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thamnophilidae |
| Anv skiantel ||
| Batara Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Batara a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Batara cinerea, tri isspesad — B. c. argentina, cinerea hag excubitor — dezhañ, brosezat e takadoù 'zo eus Amazonia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Thamnophilidae/Batara (lennet e-barzh d'an 11 a viz Meurzh 2025).
# Batara cinerea

Batara cinerea :
| Ur par Batara cinerea, luc'hskeudennet e Parque Estadual Intervales (stad São Paulo, Brazil). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thamnophilidae |
| Genad : | Batara |
| Anv skiantel ||
| Batara Lesson, 1831 ||
| Anv skiantel ||
| Batara cinerea (Vieillot, 1819) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Batara cinerea a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.
Anvet e voe Tamnophilus [sic] cinereus (kentanv) da gentañ-penn (e 1819) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831). Ar spesad nemetañ er genad Batara an hini eo. Un anagramm eo da anv ur genad all eus ar c'herentiad : Taraba. Hervez an Helm Dictionary of Scientific Birds Names e teu an anv-se eus ar ger gwaraniek batará a dalv da envel laboused bihan a bep seurt.

## Doareoù pennañ

Brasañ laboused eus ar c'herentiad Thamnophilidae an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned bras hag artropoded all koulz ha melc'hwed ha melc'hwed-krogennek ; kemer a ra mellkeineged bihan ivez (raned da skouer).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Amazonia (Suamerika) :
* Batara cinerea argentina, e reter Bolivia, kornôg Paraguay ha gwalarn Arc'hantina,
* B. c. cinerea, e gevred Brazil ha biz Arc'hantina,
* B. c. excubitor, e kreiz Bolivia.

## Liammoù diavaez

* (en) Batara cinerea el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Batara cinerea e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Batara cinerea el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Batara cinerea.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kaketou

Kaketou :
| Ur c'haketou kupenn aour (Cacatua galerita). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'haketoued eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Cacatuidae hag a voe termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Doareoù pennañ

Ur gribell zo war o fenn ha gwenn eo o fluñv, gant arlivioù melen pe roz a-wechoù.

## Tiriad

Bevañ a reont en Aostralazia hag Okeania.

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

Diouzh Doare 14.2 an IOC World Bird List ez a seizh genad d'ober ar c'herentiad :
* Zanda - Mathews, 1913 (3 spesad),
* Calyptorhynchus - Desmarest, 1826 (2 spesad),
* Nymphicus - Wagler, 1832 (1 spesad),
* Probosciger - Kuhl, 1820 (1 spesad),
* Callocephalon - Lesson, 1837 (1 spesad),
* Eolophus - Bonaparte, 1854 (1 spesad),
* Cacatua - Vieillot, 1817 (13 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Cacatuidae: Cockatoos G.R. Gray, 1840 (1825).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Psittaciformes/Cacatuidae (lennet e-barzh d'ar 7 a viz Meurzh 2025).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cacatua

Cacatua :
| Timbr o tiskouez Cacatua galerita, embannet e 2016 gant India. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Anv skiantel ||
| Cacatua Vieillot, 1817 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Cacatua a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaketoued, krouet e 1817 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Trizek spesad a ya d'ober ar genad :
* ar c'haketou gwenn (Cacatua alba),
* Cacatua citrinocristata,
* ar c'haketou Ducorps (Cacatua ducorpsii),
* ar c'haketou kupenn aour (Cacatua galerita)
** C. g. eleonora, fitzroyi, galerita ha triton,
* ar c'haketou Goffin (Cacatua goffiniana),
* ar c'haketou Filipinez (Cacatua haematuropygia),
* ar c'haketou roz (Cacatua leadbeateri)
** C. l. leadbeateri ha mollis,
* ar c'haketou Maluku (Cacatua moluccensis),
* ar c'haketou lagad glas (Cacatua ophthalmica),
* kaketou ar c'hornôg (Cacatua pastinator)
** C. p. derbyi ha pastinator,
* ar c'haketou corella (Cacatua sanguinea)
** C. s. gymnopis, normantoni, sanguinea, transfreta ha westralensis,
* ar c'haketou kupenn velen (Cacatua sulphurea)
** C. s. abbotti, djampeana, occidentalis, parvula, paulandrewi ha sulphurea,
* ar c'haketou friek (Cacatua tenuirostris).
Naontek (19) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur

Ar c'haketou galah, bet anvet Cacatua roseicapilla da gentañ-penn, a zo bet renket er genad Eolophus, Eolophus roseicapilla ar spesad nemetañ anezhañ.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cacatuidae/Cacatua (lennet e-barzh d'an 11 a viz Meurzh 2025).
# Idwal Iwrch

Idwal ap Cadwaladr (Ituvellus er skridoù latin, Judwald er skridoù saoznek kozh), anavezetoc'h evel Idwal Iwrch (Yuzwal Yourc'h, e brezhoneg), ganet war-dro 650 ha marvet e 720, a voe roue Gwynedd adalek 682 pe seik.
Mab e oa da Gadwaladr Fendigaid (Kadwalaer Benniget), roue Gwynedd.
E-kerzh e ren eo e kreskas hag e kreñvaas rouantelezh Saozon Mercia, e amezeion er reter. Soñjal a reer en em glevas gant Brezhoned Powys da vont d'ober troiadoù brezel dre eno, en amzer ar roue saoz Coenred.

## Pried ha bugale

Dimezet e oa da Angharad Breizh.
E vab Rhodri Molwynog ap Idwal an hini a voe roue war e lerc'h.
| En e raok: Cadwaladr Fendigaid | Rouantelezh Gwynedd 682 – 720 | War e lerc'h: Rhodri Molwynog ap Idwal |

## Pennad kar

* Idwal
# Rhodri Molwynog ap Idwal

Rhodri Molwynog ap Idwal (690 - 754) mab da Idwal Iwrch hag Angharad Breizh, a oa roue Gwynedd war-lerc'h e dad. Roue ar Vrezhoned a vez graet anezhañ en Annales Cambriae . N'ouzer ket nemeur a dra diwar-benn e vuhez ha n'eo ket sur pegoulz e oa bet lakaet da roue.
Daou vab en doa: Cynan Dindaethwy ap Rhodri, ha Hywel ap Rhodri Molwynog. N'ouzer ket perak e voe Caradog ap Meirion, kenderv a bell dezhañ, an hini a voe roue war e lerc'h.

## Mojenn

Hervez ar vojenn en-dije dalc'het Dumnonia kent bezañ kaset kuit gant ar Saksoned met ne seblant ket gwir.
Strivet en dije da vogeriañ Enez Mon. Gourdrouzet e oa holl rouantelezhioù Kembre gant Æthelbald Mercia ha ne seblant ket rouaned Gwynedd bezañ bet gouest da aozañ ergerzhioù-brezel d'ar mare-hont.
| En e raok: Idwal Iwrch | Roue Gwynedd ) 720 - 754 | War e lerc'h: Caradog ap Meirion |

## Pennad kar

* Rhodri
# Kroashent

Ur c'hroashent (liester: kroashentoù), skrivet "kroazhent" gwechall, zo ul lec'h ma en em groaz daou hent pe muioc'h. E Breizh hag e meur a vro e veze roet anvioù d'ar c'hroashentoù.
Eno ivez e veze ostalerioù war ar maez. Abaoe un daou-ugent vloaz bennak e klask ar bankoù en em staliañ er c'hroashentoù er c'hêrioù.
# DEUG

An DEUG a zo bet un diplom skol-veur a veze roet e dibenn an eil bloavezh, hag a zo bet dilamet gant adaozañ an diplomoù hervez ar mod europat e 2005.

## DEUG brezhoneg

Gounezet e oa bet an DEUG brezhoneg e 1989 goude un hir a stourm kaset war-raok, ha deuet da benn vat, gant Unvaniezh ar Gelennerien hag an holl strolladoù sevenadurel. Gant an trec'h-se e oa bet digoret brasoc'h an nor d'ar brezhoneg er skolioù-meur da gentañ, er skolioù-mistri da c'houde, hag er skolioù kentañ derez da heul.
# Rambo (c'hoari video, 1985)

Rambo (skrivet ouzh ar skramm Rambo: First Blood Part II) zo ur c'hoari video embannet e 1985 ha diazezet war ar film Rambo: First Blood Part II (1985). Ar c'hoari a zo bet savet gant David Collier ha Tony Pomfret ha gant un doare ZX Spectrum troet gant Platinum Productions.

## Liammoù diavaez

* (en) Rambo: First Blood Part II war IMDb
* (en) Rambo: First Blood Part II war MobyGames

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Peter Shaw (December 1985). "Rambo". Your Spectrum. No. 21. Sportscene Specialist Press. pp. 56–57.
# Enya

Enya a zo ur ganerez iwerzhonat, bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1961 e Gaoth Dobhair, e Kontelezh Donegal. Eithne Patricia Ní Bhraonáin eo hec'h anv gwir.
Er bloavezhioù 1980-1982 e oa Enya o kanañ e-barzh ar strollad Clannad, gant he c'hoar Máire, he breudeur Pól ha Ciarán, ha daou eontr dezhi.Moya Brennan En iwerzhoneg, saozneg, spagnoleg, latin e vez kanet gant Enya, hag ivez e quenya, ar yezh ijinet gant J.R.R. Tolkien.

## Liammoù diavez

* Lec'hienn ofisiel Enya
# Izioum

Izioum (ukraineg : Ізюм ; rusianeg : Изюм), « rezin sec'h », zo ur gêr eus Oblast C'harkiv, en Ukraina, kreizenn velestradurel Raion Izioum. Bez e oa 44 979 annezad d'ar 1añ a viz Genver 2022.

## Brezel an Donbas (2014–2022) hag Aloubadeg Ukraina

* Pennadoù spisoc'h: Bered Izioum, Torfedoù brezel Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022
Izioum a oa bet un dachenn emgann gwech-ha-gwech e-kerzh ar Brezel etre Ukraina ha Rusia e 2014. E miz Ebrel 2014, nerzhioù disrannour rusian o devoa aloubet kêr Sloviansk, 50 km er su da Izioum. Nerzhioù lu Ukraina o devoa klasket skarzhañ an disrannourien ha talañ oute a-raok ma teufent dre Izioum. D'ar 15 a viz Even e oa bet taget kêr.
D'an 19 a viz Even 2014 nerzhioù lu Ukraina o doa trec'het ur strollad stourm bras a zisrannerien e Yampil, 65 km er su da Izioum. Evel ul lodenn eus Seziz Sloviansk hag Emgann Kramatorsk, ar c'hêrioù a oa bet adkemeret gant Ukrainiz. Dre ma oa tost-tost Izioum ouzh al linennn talbenn, e oa bet implijet evit harpañ Sloviansk ha Kramatorsk betek ma kouezhfent.
Goude ma vefe bet adkemeret Izioum digant ar Rusianed e miz Gwengolo 2022, ofiserien polis lec'hel o devoa kavet ur vered gant 440 korf-marv d'an nebeutañ. Darn eus kêr a oa bet distrujet, e-tro 80% eus ar savadurioù. Hervez melestradurezh kêr hag Oblast C'harkiv, e-tro 1000 den zo marvet eno abaoe Aloubadeg Ukraina.
* Volodimir Zelenskiy en Izioum, 14 Gwengolo 2022

## Lec'hienn ofisiel

* (en) Lec'hienn ofisiel kêr Izioum
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Emgann Bakhmut

Emgann Bakhmut pe Emgann Artemivsk zo un hollad emgannoù nepell diouzh kêr Bakhmut etre nerzhioù lu Ukraina ha nerzhioù Kevredad Rusia harpet gant gopr-soudarded ar Strollad Wagner ha nerzhioù lu Republik Pobl Donetsk ha Republik Pobl Louhansk e-kerzh Emgann an Donbas. Krog e oa kanoliadeg kêr Bakhmut e Mae 2022, met kroget e oa an emgann da vat d'ar 1añ a viz Eost. Nerzhioù lu Rusia a oa deuet eus tu Popasna goude ma voe kilet gant Ukrainiz diouzh an talbenn.
E fin ar bloavezh 2022, goude enep-argadennoù C'harkiv ha C'herson gant Ukraina, talbenn Bakhmut-Soledar a oa deuet da vezañ lec'h pouezusañ ar brezel. Rusia a gendalc'h da dagañ eno dreist-holl adalek Du 2022. Ouzhpennet e oa bet nerzhioù rusian evit harpañ an talbenn o tont eus talbenn Kherson gant soudarded nevez enrollet. Gant an amzer o tremen e vez keñveriet an talbenn ouzh unan eus ar C'hentañ Brezel-bed gant fozioù-difenn ha tagadennoù gwadus a bep tu hep gounid douaroù anat. Keñveriet e vez gant emgannoù Stalingrad ha Verdun

## Kenarroud

Bakhmut, pe Artemivsk, a oa bet lec'h Emgann Artemivsk e 2014 etre nerzhioù lu Ukraina ha nerzhioù disrannour Republik Pobl Donetsk. Disranourien rusian o doa aloubet kêr e miz Ebrel 2014. Nerzhioù ispisial Ukraina gant harp ar gward broadel zo bet kaset evit skarzhañ an disrannourien. Ar pezh a oa erruet e miz Gouhere 2014.

## Simbol pe pouezuster strategel

Ar c'horonal war e leve Serhiy Hrabskyi en doa embannet e oa ar Strollad Wagner o klask kaout un trec'h o aloubiñ Bakhmut. Penn ar strollad Yevgeny Prigozhin a vije o klask rastellañ arc'hantaouiñ Rusia ha brud politikel digant ar gouarnamant rusian. Prighozhin e unan en deus embannet e oa pal an emgann da dreiñ kêr Bakhmut en un "drailherez kig" evit lazhañ pe gloazañ ar muiañ a soudarded ukrainan posubl.
Tabut a zo evit gouzout pouez strategel kêr. Evit darn ar ar bolitikerien pe kazetennerien a-du gant Ukraina n'eo ket ur gêr pouezus. Evit pennoù lu Ukraina eo ur fazi kenderc'hel da goll soudarded evit ar gêr.
Tu Rusia e vez embannet eo pouezus kemer ar gêr rak strategel e vefe evit peurrest ar brezel.
Pezh a zo anat eo gant an amzer o redek eo deuet da vezañ un emgann pouezus anezhi dre ma 'z eo ur simbol politikel.

## Pennadoù kar

* Dmytro Kotsioubaïlo

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/entretien-guerre-en-ukraine-apres-bakhmout-quelle-strategie-pour-larmee-russe-a7228b34-be5f-11ed-9958-ce650855cbcb. La bataille de Bakhmout rappelle simultanément la symbolique de Verdun et de Stalingrad. Verdun, dans le sens de l’attrition. C’est une bataille qui provoque de nombreuses pertes, y compris chez les Ukrainiens. Stalingrad, parce que c’est un combat en zone urbaine où chaque paquet de maisons devient un enjeu Jeneral Jérôme Pellistrandi.
* ↑ https://www.20minutes.fr/monde/ukraine/4014145-20221209-guerre-ukraine-pourquoi-forces-russes-acharnent-elles-vouloir-prendre-bakhmout
* ↑ https://www.levif.be/international/ukraine/pourquoi-la-petite-ville-de-bakhmout-est-lepicentre-de-la-guerre-en-ukraine-et-du-pouvoir-interne-russe/
# Ilgreiz

An ilgreiz, pe pankreaz, zo un organ e kavenn ar c'hof. Ur wagrenn eo, gant rolloù e benvegad koazhañ hag e reizhiad enborc'hadel ar mellkeineged. An eil gwagrenn vrasañ eo e korf an den, goude an avu.

## Notennoù

* ↑ Geriadur ar gorfadurezh, Preder, 1999, lenn enlinenn
* ↑ Skrivet "pankreas" ivez, eus ar gresianeg Πανκρεας, pankreas, "kig-holl", dre ar galleg pancréas.
# Krennvrezhoneg

Ar c'hrennvrezhoneg eo ar stumm eus ar brezhoneg a veze komzet ha skrivet etre dibenn an XI$^{vet}$ kantved ha kreiz ar XVII$^{vet}$ kantved.

## Mareadoù ar C’hrennvrezhoneg

* 1100 - 1450 : rakkrennvrezhoneg
* 1450 - 1600 : krennvrezhoneg klasel
* 1600 - 1659 : krennvrezhoneg diwezhat

## Ar rakkrennvrezhoneg

Eus ar rakkrennvrezhoneg ne vez anavezet nemet spisc’herioù, anvioù-tud hag anvioù-lec’h. Ivonet Omnes en deus skrivet ur varzhoneg war marzh an dornskrid e oa o sevel dre eilskrivañ war-dro ar bloavezhioù 1350 ; setu amañ ar varzhoneg hag he reizhiad klotennoù :
| An guen heguen am laouenas, An hegarat an lacat glas, Mar ham guorant va karantic, Da vout in nos o he kostic. Vam garet, nep pret. | A B C B D _ B X A C _ E _ _ E X _ D _ F _ _ F Y _ _ _ G _ _ G Y D _ Z _ Z |

## Skridoù krennvrezhonek klasel

* An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff, skrivet war-dro 1450.
* Ar C'hredo, en ur dornskrid eus 1456
* Catholicon, geriadur brezhoneg-galleg-latin Jehan Lagadeuc, skrivet e 1464 ha moullet e 1499
* Geriaoueg Arnold Von Harff, ur beajour alaman, skrivet etre 1496 ha 1499
* Buhez Santes Nonn hag he map Devy, skrivet etre 1480 ha 1500
* Buhez Santes Barba, moullet e 1557
* Le Mirouer de la Mort, moullet e 1575
* Buhez an Itron sanctes Cathell, embannet e 1576
* An Buhez Sant Gwenôlé Abat - Ar Kentaf eus a Lantevennec, skrivet e 1580
* Tremenuan an Ytron Guerches Maria
* Pemzec Leuenez Maria
* Buhez Mab Den

## Skridoù krennvrezhonek diwezhat

* An nouelou ancien ha devot, embannet gant ar beleg leonat Tangi Gwegen e 1650

## Levrlennadur

* Herve Bihan : An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff, TIR, 2013 (ISBN 978-2-917681-21-3)
* ERNAULT, Émile : Le Mirouer de la Mort • Lenn en-linenn — L'ancien mystère de Saint-Gwénolé (An Buhez Sant Gwenôlé Abat, 1580) • Lenn en-linenn — Glossaire moyen-breton, 1895, Genève : Slatkine Reprints, 1975
* PENNAOD, Goulven : An nouelou ancien ha devot, Preder, 1978 (ISBN 978-2-901383-00-0) — Dornlevr krennvrezhoneg, Preder, 1979 (ISBN 978-2-901383-51-3)
# Donoe

An Donoe (pe : Donoet) eo anv ur yezhadur latin skrivet e brezhoneg er bloaz 1501.

## Levrlennadur

* Le Duc, Gwenaël. Le Donoet – Grammaire latine en moyen breton. In : Études celtiques, 975, levrenn 14-2, pp. 525-565. Kavet : 19 Meu 2022.
* Le Duc, Gwenaël. Le Donoet – Grammaire latine en moyen breton (suite). In : Études celtiques, 1979, levrenn 16, pp. 237-259. Kavet : 19 Meu 2022.

## Notennoù

* ↑ Le Duc 1975.
# Calicalicus

Calicalicus :
| Calicalicus madagascariensis, tresadenn (1868) gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Vangidae |
| Anv skiantel ||
| Calicalicus Bonaparte, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Calicalicus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Calicalicus madagascariensis,
* Calicalicus rufocarpalis.
O c'havout a reer e Madagaskar.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Vangidae/Calicalicus (lennet e-barzh d'an 11 a viz Meurzh 20125).