# Louergad

Louergad :
| Iliz katolik Itron-Varia an Erc'h e bourk Louergad. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Louargat |
| Bro istorel | Bro-Dreger |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Gwengamp |
| Kanton | Benac'h (betek 2015) Kallag (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22135 |
| Kod post | 22540 |
| Maer Amzer gefridi | Hervé L’Hévéder 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Gwengamp |
| Lec'hienn Web | (fr)Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 328 ann. (2020) |
| Stankter | 41 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 33′ 59″ Norzh 3° 20′ 14″ Kornôg / 48.5663888889, -3.33722222222 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 190 m bihanañ 100 m — brasañ 301 m |
| Gorread | 57,23 km² |
| Louergad ||
| kemmañ |
Louergad a zo ur gumun eus Breizh, e Treger, hag e kanton Kallag e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Douaroniezh

Bras-mat eo takad kumun Louergad, eus Sant-Eler en norzh betek Koad an Noz ha Koad an Hae er su. Er reter e kaver Menez Bre, uhelenn vrudet Bro-Dreger hag eno, ivez, emañ mammenn ar Gindi, hag a ra an harz etre Pederneg ha Louergad. Kumunioù amezek : Plûned; Bear; Pederneg; Treglañviz; Gurunuhel; Benac'h; Tregrom.

### Ar Yeodi

* Panell hent, war hent Gurunuhel.
* Panell hent.

### Ar Gindi

* Pontig kentañ war ar Gindi, e Manati

## Anv

Stummoù kozh :
* Louergat, 1160; Loeargal (= Loeargat), 1170; Loargart, c. 1330; Louargat, fin XIVvet, 1461; e brezhoneg Louargad, Louergad.
* Loergat, 1304; Loargat, 1330.
Lavaret ez eus e oa savet an anv diwar ur sant Ergad, met n'eus bet kavet roud ebet anezhañ er barrez.

## Istor

* Hervez René Couffon, ar plou diazez Plouserf e oa enni : Louergat, Tregrom, Gurunuhel, Sant-Elar, Benac'h, Pont-Melvez.

### Dispac'h Gall

* Emgann Louergad, d'an 30 a viz Eost 1799 etre ar Chouanted hag ar Republikaned.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 244 gwaz (71 e Sant-Eler) abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,46 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911$^,$; mervel a reas pemp anezhe e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ ar brezel: d’an 21 e Tamines, ur soudard eus an 2vet Rujumant Troadegiezh ha, d’an 22 e Maissin, tri soudard eus an 19vet Rujumant Troadegiezh$^,$$^,$ hag, e Saint-Vincent, ur c’horporal eus an 2vet Rujumant Troadegiezh; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e varvas tri milour eus an 73vet Rujumant Troadegiezh e Boezinge e Flandrez Belgia$^,$$^,$.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas 21 den (daou e Sant-Eler).

### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur gward republikan eus ar gumun d’ar 15 a viz Mae 1947 en ospital e Cholon e Saigon e Kochinsina er Viêtnam.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas pevar milour.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kartenn-bost.
302 m a uhelder, war zouar ar barrez evit an hanter. Menez Bre
* Peulvan Pergad, 10,30 m a uhelder ha 12,40 m a dro (?) e rez an douar, unan eus ar re vrasañ en Europa, hirie an eil e bro C'hall hag e Breizh.
* Peulvan Krec'h Even (toullet).
* A dost
* Boul Kervikael.
* Meurvaen galian eus Oadvezh an houarn.
* Iliz katolik Itron-Varia an Erc'hTour eus ar XVI$^{vet}$ kantved; lennet e vez iliz Louergad a zo dindan anv : "Notre Dame des Neiges", deut diouzh "Itron Varia an Erc'h".
Anilis fabulae ! Komzoù se a zeu diwar ur stumm fall da lenn An Nec'h (cnech) = ar run, an dosenn = da lavarout, ken eeun ha tra, m'emañ Louergad e traoñ ar Menez-Bre.
* Aet da get. Ne chom nemet ur skeudenn peget war ur voger e-kichen ar voul.
* Chapel ha kalvar Sant Mikael.
* Chapel ha kalvar Sant Yann.
* Chapel Sant Yann.
* Chapel Sant Yann.
* Sant-Yann. Alc'hwez bolzenn.
* Chapel Sant Yann ha Sant Fieg, XVII$^{vet}$ kantved.
* Kartenn-bost.
* Chapel Sant Paol, XVIII$^{vet}$ kantved.
* Chapel Sant Jelvestr, XVIII$^{vet}$ kantved.
* La Messelière 1933
* Mouden Penn ar stang, anvet « tumulus an Dosenn », 114 m (?) uhelder. Bet enrollet ar 27 Ebrel 1946.
* Liorzhoù.
* Liorzhoù.
* Liorzhoù. Reter.
* Kleuzioù. Gourin.
* Maner ar C'hleuziou, XVII$^{vet}$ kantved, a c'haller gweladenniñ e-pad an hañv (war c'houlenn).
* Menez Hogene, 304 m uhelder : « Lann Suplis », lec'h justis uhel hag izel, eno e veze lakaet an dud d'ar marv (kaset d'ar groug).
* Koad an Hae.
* La Messelière. 1929.
* Ar c'halvar.
* Maner Plouserf.
* Feunteun Sant Eler. Kein
* Feunteun Sant Eler.
* Monumant ar re varv e bourk Louergad, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Monumant ar re varv e Sant-Eler, luc’hskeudenn.
* E Boezinge (Flandrez Belgia) e voe staliet ur c'halvar (XVI$^{vet}$ kantved) eus Louergad evit enoriñ ar Vretoned marvet eno e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.
* Monumant ar Rezistañs, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e Brezel Aljeria, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs

Etre 1968-1990 e oa digresket ar boblañs eus 9%. Abaoe e kresk ar boblañs en-dro.

## Brezhoneg

* Al levraoueg.
* Stal "Paotr poltrejoù".

### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

### Ya d'ar brezhoneg

* D’ar 14 a viz Mezheven 2007 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D’ar 6 a viz C'hwevrer 2012 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.

### Deskadurezh

* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 1998.
* E distro-skol 2024 e oa 51 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (27,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

### A bep seurt

* Gouel ar Brezhoneg zo bet graet ur wech e Louergad.
* Loue (leue) Louergad: kunujenn.

## Melestradurezh

Roll maered Louergad :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1874 | | Jean-Marie Scolan | | Kuzulier-Departamant |
| | | Yves-Marie Nicol | | Kiger |
| | | Robert Cozanet | | Charkuter |
| Mae 1966 | Meurzh 1995 | Henri Le Moil | kleiz diseurt | Kelenner |
| Meurzh 1995 | Meurzh 2008 | Michel Guillou | distrollad | Frammad |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Gilbert Le Blévennec | | Frammad |
| Meurzh 2014 | 2020 | Brigitte Le Guesclou-Godfroy | tu kleiz | Klañvdiourez |
| 2020 | bremañ | Hervé L’Hévéder | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Tud

* Familh al Largez (aet da get), aotrouien al Largez, Germorvan, ha Gerdenole e Louergad. E ardamez : "en argant e leon geoted krabanet e gul, e gab e gul"
* Aotroù markiz Suffren a Sant-Tropez (1753-1821), aotroù Koad an Hay ha Germorvan e Louergad.
* Yann-Fañch Ar C'halvez, ganet e Louergad ar 15 C'hwevrer 1799, noter, kannad Aodoù an Hanternoz ouzh Stroll-lezennadur (13 Kerzu 1868 - 4 Gwengolo 1870); kuzulier jeneral, maer Gwengamp. Aet da Anaon e Gwengamp ar 5 Meurzh 1880

## Levroniezh

* (fr)René Couffon : Recherche sur les églises primitives. Bulletins et Mémoires. Société d'Émulation des Côtes du Nord. 1945-1946

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Louergad war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992
* ↑ (fr)Régis de Saint-Jouan : Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fernand Niel : Dolmens et Menhirs. Que sais-je ? n 764. PUF. 1966
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Lec'hienn "chemins de mémoire" diwar-benn Kalvar Louergad Boezinge
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ (br)Distro-skol ar c’helenn divyezhek