OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Chelidoptera

Chelidoptera :
| Chelidoptera tenebrosa, tresadenn (1841) gant Swainson. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Bucconidae |
| Anv skiantel ||
| Chelidoptera Gould, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Chelidoptera a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1837 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## An anv

Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek χελιδών (khelidṓn = gwennili e brezhoneg) ha πτερᾰ́ (ptera = eskell e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad, brosezat e Suamerika, er genad-mañ : Chelidoptera tenebrosa, tri isspesad — C. t. brasiliensis, pallida ha tenebrosa — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez The Helm Dictionary of Scientific Birds Names gant James A. Jobling.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucconidae/Chelidoptera (lennet e-barzh d'an 2 a viz Meurzh 2025).
# Notharchus

Notharchus :
| Notharchus hyperrhynchus, tresadenn (1882) gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Bucconidae |
| Anv skiantel ||
| Notharchus Cabanis & Heine, 1863 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Notharchus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1863 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## An anv

Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek νωθής (nôthês = lezirek e brezhoneg) hag ἀρχός (arkhós = mestr e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* Notharchus hyperrhynchus
** N. h. hyperrhynchus ha paraensis,
* Notharchus macrorhynchos,
* Notharchus ordii,
* Notharchus pectoralis,
* Notharchus swainsoni,
* Notharchus tectus
** N. t. picatus, subtectus ha tectus.
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez The Helm Dictionary of Scientific Birds Names gant James A. Jobling.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucconidae/Notharchus (lennet e-barzh d'an 2 a viz Meurzh 2025).
# Te Nilgiri

Un te teñval blazus eo te Nilgiri. En torgennoù Nilgiri, e Tamil Nadu ha Kerala en India, e kresk. A-drugarez d'an hinad tomm e c'heller dastum an deil a-hed ar bloaz. Met dastumet e vez 25 % etre Ebrel ha Mae ha 40 % etre Gwengolo ha Kerzu.
Aliañ a reer d'e c'hlec'hiañ gant un dour tomm-tre, e-tro 95°.
E 1839 hepken e voe plantet ar bodennoù-te kentañ e su India.

## Gwelet ivez

Te Assam
Te Kerala
Te Darjeeling
# Eemsmond

Eemsmond :
| Kumun en Izelvroioù ||
| Banniel | |
| Skoed | |
| Lec’hiadur Eemsmond e proviñs Groningen hag en Izelvroioù | |
| Proviñs | Groningen |
| Kod post | 9979-9986, 9988-9989, 9995-9999 |
| Maer | Marijke van Beek (PvdA) |
| Gorread | 543,36 km² |
| douar | 190,18 km² |
| dour | 353,18 km2 |
| Hed | 6° 40' .." Reter |
| Led | 53° 24' .." Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs | 16 437(31.05.2009) |
| Piramidenn hervez an oad | (01.2009) |
| Stankter | 86 ann./km² |
| Lec'hienn ar gumun | www.eemsmond.nl/ |
Eemsmond (distagañ ) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Eemshaven, Eppenhuizen, Kantens, Oldenzijl, Oosteinde, Oosternieland, Oudeschip, Roodeschool, Rottum, Startenhuizen, Stitswerd, Uithuizen, Uithuizermeeden, Usquert, Warffum ha Zandeweer hag ivez div enezenn didud : Rottumeroog ha Rottumerplaat. Krouet eo bet ar gumun e 1990, pa voe kendeuzet Warffum, Kantens, Hefshuizen hag Usquert. An anv a voe dibabet e 1992. Pemp ti-gar a zo (Warffum, Usquert, Uithuizen, Uithuizermeeden ha Roodeschool) ma c'haller tapout an tren da vont da Groningen.

## Kuzul-kêr

E kuzul-kêr Eemsmond ez eus 17 dileuriad :
* PvdA : 2 zileuriad
* GemeenteBelangen : 5 dileuriad
* CDA : 3 dileuriad
* ChristenUnie : 2 zileuriad
* GroenLinks : 0 zileuriad
* VVD : 1 dileuriad
* D66 : 1 dileuriad
* SP : 3 dileuriad
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Artamus

Artamus :
| Artamus insignis, tresadenn (1877) gant Joseph Smit. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Artamidae |
| Anv skiantel ||
| Artamus Vieillot, 1816 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Artamus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## An anv

Dont a ra eus ar ger henc'hresianek ἄρταμος (ártamos = kiger e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Artamus cinereus
** A. c. cinereus, inkermani, melanops, normani ha perspicillatus,
* Artamus cyanopterus
** A. c. cyanopterus ha perthi,
* Artamus fuscus,
* Artamus insignis,
* Artamus leucorynchus
** A. l. albiventer, amydrus, humei, leucopygialis, leucorynchus, melaleucus, musschenbroeki, pelewensis ha tenuis,
* Artamus maximus,
* Artamus mentalis,
* Artamus minor
** A. m. derbyi ha minor,
* Artamus monachus,
* Artamus personatus,
* Artamus superciliosus.
O c'havout a reer en Aostralazia, ugent (20) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez The Helm Dictionary of Scientific Birds Names gant James A. Jobling.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Artamidae/Artamus (lennet e-barzh d'ar 1añ a viz Meurzh 2025).
# Acrocephalidae

Acrocephalidae :
| Acrocephalus arundinaceus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Acrocephalidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1882 gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898).
Diouzh Doare 14.2 an IOC World Bird List ez a seizh genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Graueria - Hartert, 1908 (1 spesad),
* Nesillas - Oberholser, 1899 (6 spesad),
* Acrocephalus - Naumann & Naumann, 1811 (36 spesad),
* Arundinax - Blyth, 1845 (1 spesad),
* Iduna - Keyserling & Blasius, 1840 (6 spesad),
* Calamonastides - Grant & Mackworth-Praed, 1940 (1 spesad),
* Hippolais - Conrad von Baldenstein, 1827 (4 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Acrocephalidae: Reed-Warblers Salvin, 1882 (1838).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Acrocephalidae (lennet e-barzh d'ar 1añ a viz Genver 2025).
# Artamidae

Artamidae :
| Artamus leucorhynchus, tresadenn savet entre 1700 ha 1880. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Artamidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Diouzh Doare 14.2 an IOC World Bird List ez a c'hwec'h genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Artamus - Vieillot, 1816 (11 spesad),
* Peltops - Wagler, 1829 (2 spesad),
* Melloria - Mathews, 1912 (1 spesad),
* Gymnorhina - G.R.Gray, 1840 (1 spesad),
* Cracticus - Vieillot, 1816 (6 spesad),
* Strepera - Lesson, 1831 (3 spesad).
O c'havout a reer holl en Aostralazia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Artamidae (lennet e-barzh d'an 28 a viz Ebrel 2025).
# 2024 e Breizh
## Darvoudoù

* 15 a viz Meurzh : kren-douar e-kichen Gwened.
* 25 a viz Ebrel : deroù Tro Breizh war varc'h-houarn e Lokmaria-Plouzane.
* 5 a viz Mae : Tro Bro Leon, redadeg war varc'h-houarn e Goueled Leon.
* 7 a viz Gouere : eil tro dilennadeg ar gannaded evit Bodadenn Vroadel Bro-C'hall. E Breizh ez a 17 sez gant ar strollad Ensemble (a-du gant Emmanuel Macron), 16 sez gant an tu-kleiz (Talbenn ar Bobl Nevez), 2 sez gant an tu-dehou, ur sez gant Ar Republikaned hag ur sez gant Paul Molac (rannvroelour).
* 29 a viz Gouere : loc'hañ a ra kerzherien Tro Breizh eus Redon da vont da Naoned.
* 19 a viz Here : Park natur Traoñienn ar Renk zo krouet end-ofisiel dre un dekred gant ar c'hentañ ministr gall, Michel Barnier. Ennañ ez eus 66 kumun eus departamantoù Aodoù-an-Arvor hag Il-ha-Gwilen.
* 6 a viz Kerzu : votiñ a ra kuzul-kêr Naoned evit adsevel ar Gwenn ha Du war an ti-kêr.

## Marvioù 2024

* Jean Balcou, kelenner e skol-veur Breizh-Izel
* Jean-Michel Barrault, kazetenner ha skrivagner gallek
* René Couanau, maer Sant-Maloù
* Frank Darcel, soner
* Denise Delouche, kelennerez istor an arz
* Marsel Gwilhou, kaner ha konter
* Jean-Pierre Marchand, kelenner skol-veur Breizh-Uhel
* Marsel Modir, aozer geriaouegoù brezhonek
* Loeiz ar Peñseg, politiker
* Yves Pinguilly, aozer levrioù evit ar yaouankiz
* Luce Loyant, stourmerez vreton
# Cairina

Cairina :
| Un houad mut, luc'hskeudennet e stad Mato Grosso do Sul (Brazil). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Cairina Fleming, 1822 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Cairina a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1822 gant al loenoniour skosat John Fleming (1785-1857).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad houidi er genad-mañ : Cairina moschata, anv skiantel an houad mut, brosezat e takadoù 'zo eus Amerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Cairina (lennet e-barzh d'an 20 a viz Genver 2025).
# Yves Coppens

Yves Coppens, bet ganet d'an 9 a viz Eost 1934 e Gwened ha marvet d'an 22 a viz Mezheven 2022, a oa unhenzenoniour gall, kelenner brudet eus Skolaj Frañs. Dizoloet en doa Lucy, an aostralopitek kentañ kavet, kozh eus 3,2 milion bloaz, e Etiopia.

## Bugaleaj

Yves Coppens ne soñje nemet er Ragistor hag en arkeologiezh abaoe e vugaleaj. Plijout a rae kalz dezhañ steudadoù Karnag e-kichen al lec’h ma oa ganet da skouer. Bet en doa ur bac C e lise Jules Simon e Gwened hag un aotregezh war ar Skiantoù Naturel e skol-veur Roazhon.

## Red-micher

E 1956, e reas enklaskoù evit ar greizenn broadel war enklaskoù skiantel : n'en doa nemet 22 vloaz. E 1961 e tizoloas penn un Homo erectus e Yaho, ur gêr e Tchad. Anvet e voe Tchadanthropus. D’ar 30 a viz Du 1974 e Hadar (Etiopia) vez kavet ur fosil kazi klok eus un aostralopitek gant Donald Johanson, Maurice Taied hag Yves Coppens. Ar fosil a voe anvet Lucy peogwir e oant o selaou ar ganaouenn Lucy In The Sky With Diamonds kanet gant ar Beatles.
E 1980, Yves Coppens a voe anvet da rener ha kelenner e Museum broadel an Istor naturel e Pariz. E 2006, e voe anvet e kuzul ar skiantoù hag an teknologiezhioù gant Jacques Chirac. E miz Genver 2010, oa deuet da vezañ president kuzul skiantoù karget da virout mougev Lascaux digant Nicolas Sarkozy.

## Gourc’hemennoù

* An asteroid Coppens (172850) zo dizoloet e 2005 gant Jean-Claude Merlin. Anvet eo evel-se en e enor.
* Ar skolaj Yves Coppens e Lannuon zo bet savet e 2001 en e enor.

## Daveennoù

* ↑ (fr) Yves Coppens, codécouvreur de Lucy et visage de la paléontologie française, est mort. Le Monde (2022-06-22). Kavet : 2022-06-22.
# Breizh hon dazont

Bretagne Notre Avenir Breizh hon dazont Bertegn admezé eo anv ul listenn unvaniñ politikel eus an Emsav. Ar pal a zo kaout listennoù evit dilennadgoù kêr Meurzh 2026.

## Istor

Kengrouet eo bet gant Caroline Glon, dilennadez eus Baol-Skoubleg (Liger Atlantel), hag Yvon Ollivier. Strollad Breizh ha « Pour la Bretagne » eus Christian Troadec a zo ul lodenn eus al listenn. D'ar 1añ a viz Meurzh 2025 e Karaez, eo bet lañset da vat al luskad.

### Danvez dileuridi

Raksoñjet e vez lakaat Caroline Glon e Baol-Skoubleg harpet gant Michel Hunault.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) https://www.ouest-france.fr/bretagne/elections-municipales-et-regionales-le-mouvement-bretagne-notre-avenir-officiellement-lance-a817d3c8-f6bb-11ef-a497-b9b298cec2bb
* ↑ (fr) https://www.nhu.bzh/bretagne-notre-avenir/
# Jacques Boucher de Perthes

Jacques Boucher de Perthes, pe hervez e anv klok Jacques Boucher de Crèvecœur de Perthes, ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1788 e Perthes (bremañ en Ardenne) ha marvet d'ar 5 a viz Eost 1868 e Abbeville (Somme) a voe rener ar maltouterezh ha skrivagner gall. Brudet eo dreist-holl evit e oberoù e bed an arkeologiezh hag an araokadennoù en deus degaset war anaoudegezh ar Ragistor.

## Maltouterezh

E 1804 e krogas Jacques Boucher de Perthes da labourat evit ar maltouterezh gall e Abbeville, evel e dad. Anvet e voe da enseller e burev Boulogne e 1811, ha da is-penn e renerezh ar maltourerezh e Pariz e 1812. Aesaet e voe e red-micher gant Napoleon, ha Boucher der Perthes en doe un darempred gant Pauline Bonaparte, c'hoar an impalaer gall. Pa voe-eñ diskaret e voe kaset Boucher de Perthes da labourat er Ciotat e-pad c'hwec'h miz, hag e Montroulez, eus 1816 betek 1824. E 1825 e c'hallas distreiñ da labourat e maltouterezh Abbeville.

## Labourioù war orin Mab-den

An hini kentañ eo a embannas, a-drugarez da ostilhoù produet gant Mab-den ha da eskern loened kavet e sabreg Menchecourt-lès-Abbeville er bloavezhioù 1840, e oa eus tud a-raok mare al Liñvadenn Veur evel deskrivet er Bibl. Deuet e oa a-benn da dermeniñ e oa bet hinoù disheñvel war an Douar ; hervezañ e oa bet teir anezhe da heul, unan drovanel da gentañ, unan skornek war-lerc'h, hag unan c'herreizh, hiziv an deiz. Ijinet en deus Jacques Boucher de Perthes meizad ar stratigrafiezh, a zo c'hoazh unan eus diazezoù an arkeologiezh evit termeniñ oad ur gavadenn.

### Afer javed Moulin-Quignon

E 1863 e savas reuz e meteier an arkeologourien tro-dro d'ur javed den bet kavet e Moulin-Quignon (bremañ en ur c'harter eus Abbeville), hag a voe implijet gant Boucher de Perthes evel prouenn ouzhpenn d'e deorienn war orin Mab-den. A-benn ar fin e prouas ur bodad arkeologourien gall ha saoz e oa ur fals, bet kavet gant micherourien c'hoant gante tapout ar sammad daou c'hant lur prometet gant an arkeologour da neb a gavje tammoù eskern Mab-den eno.

## Levrlennadur

* (fr) Marie-Françoise Aufrère, L’Homme antédiluvien selon Boucher de Perthes (1788-1868) : divagations théoriques et vraies découvertes scientifiques, labourioù ar Comité Français d’Histoire de la Géologie, Troisième série, T. XXI, 2007
* (fr) Claudine Cohen ha Jean-Jacques Hublin, Boucher de Perthes, les origines romantiques de la préhistoire, Paris, Belin, 1989, nevesaet hag adembannet gant « Le Livre de Poche », 2018
* (fr) Claudine Cohen, Boucher de Perthes, écrivain raté, scientifique réussi ?, 2000
* (fr) Adrien Joron, Boucher de Perthes est-il le fondateur de la préhistoire ?, e Bulletin de la Société d'émulation d'Abbeville, 1946
# 29 Meurzh

← Meurzh → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1796: fuzuilhet eo François-Athanase de Charette de La Contrie e Naoned.
* 1936: en Alamagn e vot 99% eus an dud a-du gant an adarmañ e Bro ar Roen. E 1933 e oa bet berzet an holl strolladoù politikel.
* 1973: soudarded diwezhañ Stadoù Unanet Amerika a ya kuit diouzh Su Vietnam.
* 2004:
** Bulgaria, Estonia, Latvia, Lituania, Roumania, Slovakia ha Slovenia a zeu da vezañ izili eus AFNA.
** e Republik Iwerzhon eo difennet butuniñ en holl lec’hioù labour, an ostalerioù hag ar pretioù en o zouez.

## Ganedigezhioù

* 1187 : Arzhur Iañ (dug Breizh).
* 1852 : John Jenkyn Jones, pastor kembreat ha saver kantikoù brezhonek.
* 1902 : Marcel Aymé, skrivagner gall.
* 1907 : Adolphe Touffait, melldroader ha reizhaouer gall.
* 1913 : R. S. Thomas, barzh kembreat.
* 1943 : John Major, Kentañ ministr ar Rouantelezh Unanet.

## Marvioù

* 1796 : François-Athanase de Charette de La Contrie, tudenn ar chouanerezh.
* 1891 : Georges Seurat, livour gall.
* 1930 : Paul Bellamy, politiker gall.
* 1994 : Paul Grimault, den a sinema gall.
* 2009 : Remi Derrien, skrivagner, kazetenner, aktour ha jubennour brezhonek.
# Aizpun

Aizpun zo ur rann eus kumun Goñerri, e Nafarroa, hag ar pennlec'h anezhi. 26 annezer a oa e 2007.
# Erna Flegel

Erna Flegel (11 a viz Gouere 1911 e Kiel – 16 a viz C'hwevrer 2006 e Mölln) a oa ur glañvdiourez alaman. E servij Adolf Hitler e voe eus miz Genver 1943 betek dibenn an Eil Brezel-bed. E-touez ar re ziwezhañ a chomas er Führerbunker e voe ha marteze a-walc'h e oa ennañ c'hoazh p'en em zistrujas Hitler. E skol-veur Humboldt (Berlin) e labouras gant Werner Haase a oa unan eus mezeien Hitler. E dibenn ar brezel e voe kaset d'ar Reichskanzlei gant ar Groaz Ruz.
E-pad ma oa er Führerbunker e teuas da vezañ mignonez da vMagda Goebbels ha c'hoarvezout a reas dezhi ober war-dro ar vugale Goebbels betek o marv.
E-keit ha ma oa aloubet Berlin gant arme URSS e voe aliet da chom er bunker, rak ul lec'h diarvar e oa. Goude-se e voe goulennataet gant an Amerikaned.
E 1977 e voe diskuliet dielloù eus an Eil Brezel-bed, en o zouez rentañ-kont hec'h atersadenn. Neuze ez eas kazetennerien zo da c'houlennata anezhi en ti-retred m'edo o chom.
Er film Der Untergang (2004) ez eo an aktourez Liza Boyarskaya a c'hoari he ferzh.

## Liammoù diavaez

* Hitler's Nurse Breaks Silence ; BBC News ; 2 a viz Mae 2005
* Luke Harding ; Interview: Erna Flegel ; The Guardian ; 2 a viz Mae 2005
# Henri Rousseau

Henri Julien Félix Rousseau, lesanvet Ar maltouter Rousseau, bet ganet d'an 21 a viz Mae 1844 e Laval (Bro-C'hall), ha marvet d'an 2 a viz Gwenholon 1910 e Pariz, a oa ul livour gall. Unan eus mistri veur an arz simpl e oa.
Lesanvet e voe dre c'hoap «Le douanier Rousseau » (« Ar maltouter Rousseau ») pa oa o labourat en un ti taos-kêr.

## Er sevenadur

* Ar strollad eus an Antilhez La Compagnie Créole en deus embannet ur ganaouenn anvet Vive le Douanier Rousseau ! e 1983
# Oscar Temaru

Oscar Manutahi Temaru, ganet d'ar 1añ a viz Du 1944 e kumun Faʻaʻā, e Tahiti, zo ur politikour broadelour dizalc'hour eus an tu kleiz eus Polinezia C'hall. Maltouter war e leve, Temaru a zo penn al luskad dizalc'hour Tavini huiraʻatira hag an den pouezusañ eus an tu kleiz en enezeg. Enebour daonet Gaston Flosse, dilennet eo pemp gwech da brezidant Polinezia c'hall dindan 7 vloaz : eus ar 14 a viz Even d'an 22 a viz Here 2004, eus an 3 a viz Meurzh 2005 d'ar 26 a viz Kerzu 2006, eus an 13 a viz Gwengolo 2007 d'an 23 a viz C'hwevrer 2008, eus an 11 a viz C'hwevrer d'ar 24 a viz Du 2009 hag eus ar 1añ a viz Ebrel 2011 d'ar 17 a viz Mae 2013. Eus an 29 a viz C'hwevrer 2008 betek an 11 a viz C'hwevrer 2009 hag eus an 9 a viz Meurzh 2010 betek ar 1añ a viz Ebrel 2011, ez eo dilennet da brezidant parlamant Polinezia c'hall.

## Levrlennadur

* Jean-Marc Régnault, Le pouvoir confisqué en Polynésie française : l'affrontement Temaru-Flosse. Les Indes savantes, 2005.
# Léopold-François Sauvé

Léopold-François Sauvé (1837-1892), a oa ur Breizhad eus parrez Sant-Jord-Restembaod e Breizh-Uhel, hag en deus dastumet danvez al levr Lavarou koz a Vreiz, embannet e 1878, un dastumad lavaroù ha krennlavaroù brezhonek.
Maltouter e oa diouzh e vicher, en Aber-Ac'h war-dro ar bloavezh 1878 ha goude-se e Boulogne-sur-Mer, ma oa enseller, e 1889. Bet e oa ivez er Vojoù o labourat, rak eno e oa an harzoù gant Alamagn, hag ul levr en doa embannet eno ivez.
Troet e oa gant sevenadur ar bobl hag embann a reas disoc'hoù e enklaskoù er Revue Celtique.

## Oberennoù

* Lavarou koz a Vreiz, 1878
* Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne, devinettes, formulettes, charmes et conjurations magiques, Slatkine Reprints, 1986 (ISBN 978-2-05-100101-4)
* Le Folklore des Hautes-Vosges, Le Livre d'Histoire, 2010 (ISBN 978-2-7586-0390-0)

## Levrlennadur

* Golo levr 1878.
* Emgleo Breiz
* "Lavarou koz a Vreiz-izel, dastumet ha troet e gallek gant L.-F. Salvet" el lec'hienn Gallica
* Lec'hienn IdRef
# New Bedford (Massachusetts)

New Bedford zo ur gêr e gevred Massachusetts er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 95 072 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv New Bedford en ur mod ofisiel e 1640.

## Skeudennoù

* Ti ar Maltouterezh
* Mirdi an Tan
* Delwenn d'ur balumetaer

## Kêrioù gevellet

* Alaska : Barrow
* Madeira : Funchal
* Azorez : Horta
* Kab Glas : Mindelo
* Japan : Tosashimizu
* Portugal : Figueira da Foz

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gabrielle Démians d'Archimbaud

Gabrielle Démians d’Archimbaud, ganet e 1929 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Eost 2017, a oa un arkeologourez c'hall arbennik war ar Grennamzer. Arbennikaet e oa war studi ar c'hêriadennoù dilezet, ar savadurioù relijiel hag ar pri-poazh. Brudet e voe evit an doareoù nevez da furc'hal castrum Saint-Jean e Rougiers, hag a chom hiziv-an-deiz c'hoazh diazez evit ar furchadennoù arkeologel. Bez e voe Gabrielle Démians d'Archimbaud unan eus krouerezed arkeologouriezh war ar Grennamzer e Bro-C'hall a-live gant ar broioù all. Krouet he devoa kevredigezhioù arkeologel war ar Grennamzer niverus.
Marvet eo d'an oad a 87 vloaz.
# Hapaloptila

Hapaloptila :
| Hapaloptila castanea. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Bucconidae |
| Anv skiantel ||
| Hapaloptila P.L.Sclater, 1881 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Hapaloptila a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1881 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## An anv

Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek ἁπᾰλός (hapălós = c'hwek e brezhoneg) ha πτῐ́λον (ptĭ́lon = pluñv e brezhoneg).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Hapaloptila castanea, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika (e kornôg Kolombia, kreiz Ecuador ha biz Perou).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez The Helm Dictionary of Scientific Birds Names gant James A. Jobling.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucconidae/Hapaloptila (lennet e-barzh d'an 2 a viz Meurzh 2025).
# Micromonacha

Micromonacha :
| Micromonacha lanceolata. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Bucconidae |
| Anv skiantel ||
| Micromonacha P.L.Sclater, 1881 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Micromonacha a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1881 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## An anv

Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek μῑκρός (mīkrós = bihan e brezhoneg) ha μονᾰχός (monăkhós = manac'h e brezhoneg).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Micromonacha lanceolata, brosezat e takadoù 'zo eus Kreiz ha Suamerika (eus Costa Rica da norzh Bolivia).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez The Helm Dictionary of Scientific Birds Names gant James A. Jobling.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucconidae/Hapaloptila (lennet e-barzh d'an 3 a viz Meurzh 2025).
# Nystalus

Nystalus :
| Nystalus chacuru, tresadenn (1841) gant Swainson. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Bucconidae |
| Anv skiantel ||
| Nystalus Cabanis & Heine, 1863 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Nystalus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1863 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## An anv

Dont a ra eus ar ger henc'hresianek νύστᾰλος (nústălos = moredet e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* Nystalus chacuru
** N. c. chacuru hag uncirostris,
* Nystalus maculatus,
* Nystalus obamai,
* Nystalus radiatus,
* Nystalus striatipectus,
* Nystalus striolatus
** N. s. striolatus ha torridus.
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez The Helm Dictionary of Scientific Birds Names gant James A. Jobling.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucconidae/Nystalus (lennet e-barzh d'an 3 a viz Meurzh 2025).