OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Z

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar 26vet lizherenn el lizherenneg latin hag e lizherenneg ar brezhoneg eo Z, z.

## Istor

| Fenikeg zayin | Henc'hresianeg zeta | Etruskeg Z | Latin Z |

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Zulu– – • • | Z kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez al lieskementer 10$^{21}$ zetta ez eo Z.
* En he stumm bihan, z, ez eo arouez al lieskementer 10$^{-21}$ zepto.

## Notennoù

* ↑ Distaget ['zu:lu], zoulou.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Y

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Y a c'hall bezañ :
* ar 25vet lizherenn el lizherenneg latin, ar 21vet lizherenn el lizherenneg kirillek hag ar 24vet lizherenn e lizherenneg ar brezhoneg, gwelit Y (lizherenn) ;
* arouez an itriom ;
* arouez al lieskementer 10$^{24}$ = yotta ;
* ur gumun c'hall e Somme, gwelit Y (Somme) ;
* en he stumm bihan, y, arouez al lieskementer 10$^{-24}$ = yocto.
# R

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Triwec'hvet lizherenn al lizherenneg latin eo R, r.

## Istor

| Hieroglifoù Egipt tp | Kentsemiteg | Fenikeg rech | Henc'hresianeg rho | Etruskeg R | Latin R |

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Romeo• – • | R kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez al lieskementer 10$^{27}$ = ronna.
* En he stumm bihan, r, arouez al lieskementer 10$^{-27}$ = ronto.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Q

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar 17vet lizherenn el lizherenneg latin eo Q, q. N'emañ er brezhoneg a-vremañ nemet evit treuzskrivañ anvioù estren divoutin.

## Istor

| Hieroglifoù Egipt wj | Fenikeg Qoph | Henc'hres ar C'hornôg Qoppa | Etruskeg Q | Latin Q |

## Soniadoù

Distagadur < Q > hervez ar yezh :
| Yezh | Soniadoù |
| Afareg | /ʕ/ |
| Alamaneg | /kw/ |
| Albaneg | /cç/ |
| Azeri | /ɡ/ |
| Fidjieg | ᵑɡ |
| Galizeg | /kw/ |
| Galleg | /k |
| Hadzaeg | /!/ |
| Indonezeg | /kw/ |
| Italianeg | /kw/ |
| Keteg | /q/~/qχ/, /ɢ/ |
| Yezh | Soniadoù |
| Kʼicheʼ | /qʰ/ |
| Kioweg | /kʼ/ |
| Kurdeg | /q/ |
| Malteg | /ʔ/ |
| Menominieg | /ʔ/ |
| Mikmakeg | /x/ |
| Moheganeg | /kʷ/ |
| Nuxalkeg | /qʰ/ |
| Ouzbekeg | /q/ |
| Portugaleg | /k/ |
| Saozneg | /kw/ |
| Yezh | Soniadoù |
| Sasakeg | /ʔ/ |
| Sinaeg (Pinyin) | /t͡ɕʰ/ |
| Somalieg | /q/~/ɢ/ |
| Sothoeg | /kʼ/ |
| Spagnoleg | /k/ |
| Svedeg | //kw/ |
| Vietnameg | /kw/ |
| Voroeg | /ʔ/ |
| Wolofeg | /q/ |
| Xhosaeg | / |
| Zouloueg | / |
* Al lizherenn latin < Q > a vez arveret evit treuzkskrivañ al lizherenn arabek ﻕ qāf, a vez distaget /q/ evel en anv Iraq : لعراق, al-ʿIrāq, da ziforc'hañ diouzh al lizherenn ﻙ kāf, a vez distaget /k/ evel en anv Kebek : كيبك kibek.

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Québec– – • – | Q kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez al lieskementer 10$^{30}$ = quetta.
* En he stumm bihan, q, arouez al lieskementer 10$^{-30}$ = quecto.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# H (lizherenn)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Eizhvet lizherenn al lizherenneg latin eo H, h, distaget [h], ha 15vet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek distaget n.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek eta (H).

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Hotel• • • • | H kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez an hidrogen eo H.
* En he stumm bihan, h, ez eo arouez al lieskementer 10$^2$ = hecto.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# K

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
K a c'hall bezañ :
* an 11vet lizherenn el lizherenneg latin, an 12vet lizherenn el lizherenneg kirillek hag an 3vet lizherenn e lizherenneg ar brezhoneg : gwelit K (lizherenn) ;
* al lizherenn vrezhonek Ꝃ ;
* arouez ar c'haliom ;
* arouez an unanenn gwrezverk kelvin ;
* en he stumm bihan, k, arouez al lieskementer 10$^3$ = kilo.
# T

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ugentvet lizherenn al lizherenneg latin eo T, t, distaget.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek tau (T).

## Istor

| Fenikeg taw | Henc'hresianeg tau | Etruskeg T | Latin T |

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Tango– | T kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez al lieskementer 10$^{12}$ = tera eo T.

## Gwelit ivez

* T (kirillek)
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# E

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
E a c'hall bezañ meur a dra.

## Yezhoniezh

* Ar 5vet lizherenn el lizherenneg latin koulz hag e lizherenneg ar brezhoneg, hag ar 6vet lizherenn el lizherenneg kirillek (ma 'z eo Ë ar 7vet) : gwelit E (lizherenn).
* E brezhoneg : un araogenn, ur rannig-verb, ha raganv perc'hennañ an trede gour gourel.

## Fizik

* Arouez ar gremm, gwelit E=mc² (ma talv "E" kement hag ar ger alamanek Energie).
* En he stumm bihan, e, ez eo arouez an elektron.
* Arouez al lieskementer 10$^{18}$ = exa.
# A

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
A a c'hall bezañ :
* ul lizherenn, gwelit A (lizherenn) ;
* arouez an amper ;
* arouez an notenn sonerezh La er broioù alamanek ha saoznek ;
* en he stumm bihan, a, arouez al lieskementer 10$^{-18}$ atto ha hini an ar = 100 m².

## Gerioù brezhonek

* Un estlammadell.
* Trede gour ar verb "mont" en amzer vremañ an doare disklêriañ : « Alies ec'h a Yann da bourmen. »
* Ur rannig-verb
* Stumm gwenedek ar ger-perc'hennañ da.
* Un anv-kadarn : un a, zo un añ, pe ur seurt pok.
# D

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
D a c'hall bezañ :
* ar pevare lizherenn el lizherenneg latin hag e lizherenneg ar brezhoneg, gwelit D (lizherenn) ;
* arouez an niver 500 en niveradur roman, gwelit D (sifr roman) ;
* arouez an notenn sonerezh Re er broioù alamanek ha saoznek ;
* en he stumm bihan, d, arouez al lieskementer 10$^{-1}$ = deci.
# F (lizherenn)

C'hwec'hvet lizherenn al lizherenneg latin eo F, f.

## Istor

| Kentsemiteg W | Fenikeg W | Etruskeg W | Henc'hresianeg digamma (W) |

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Fox-trot• • – • | F kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez ar fluor.
* Arouez an notenn sonerezh Fa er broioù alamanek ha saoznek.
* En he stumm bihan, f, arouez al lieskementer 10$^{-15}$ = femto.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# G

Ar 7vet lizherenn el lizherenneg latin eo G, g.
Hervez Ploutarc'hos e vije bet ijinet al lizherenn G gant an dudenn hanter-vojennel Spurius Carvilius Ruga tro-dro da 230 kent JK evit disheñvelaat ar son [k] diouzh ar son [g] hag a veze skrivet o-daou betek neuze gant al lizherenn "C, c".

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Golf– – • | G kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez al lieskementer 10$^9$ = giga eo G.
* Arouez an notenn sonerezh Sol er broioù alamanek ha saoznek.

## Daveoù

* ↑ Ploutarc'hos, ΑΙΤΙΑ ΡΩΜΑΙΚΑ (Goulennoù roman), goulenn niverenn 54 : skrid henc'hresianek} ha troidigezh c'hallek gant Ricard (1844)
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# H

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
H a c'hall bezañ :
* an 8vet lizherenn el lizherenneg latin koulz hag e lizherenneg ar brezhoneg, hag ar 15vet lizherenn el lizherenneg kirillek : gwelit H (lizherenn) ;
* arouez an hidrogen ;
* arouez an notenn sonerezh Si er broioù alamanek ;
* en he stumm bihan, h, arouez al lieskementer 10$^2$ = hecto.
# Gael Roblin

Gaël Roblin, ganet d'ar 27 a viz Kerzu 1972 e L'Haÿ-les-Roses (Val-de-Marne) zo ur stourmer breizhat eus an tu kleiz pellañ.

## Yaouankiz

Ganet e voe Gael Roblin e 1972 e L'Haÿ-les-Roses, hag e 1980 e tizimezas e dud. E 1987 ez eas gant e vamm da vevañ da Strasbourg. E 1990 ez eas da vevañ gant e dad e Breizh. Plijet bras e oa o selaou ar strollad Bérurier Noir.

## Stourmer

E 1997 ez eo deuet da vezañ mouezh-aotreet ar strollad broadelour breton Emgann.

## Gwalldaol Kever

* Pennad spisoc'h : Gwalldaol Kever
D'an 19 a viz Ebrel 2000 e voe Gwalldaol Kever en ur Mc Donald un implijiadez 28 vloaz Laurence Turbec a oa marvet.
E Mae 2000 e voe harzet Gael Roblin ha lakaet harzet da c'hortoz. E-pad ma oa toullbac'het e oa marvet e dad e miz Du 2003. E miz Meurzh 2004 e voe dieubet dre ma oa goullo betek-re an doser justis.

## Stourm a-enep ar CPE

Enskrivañ a reas en ur master war ar Brezhoneg-keltiek e skol-veur Roazhon 2. Nebeutoc'h evit ur bloavezh goude bezañ bet dieubet diouzh toull-bac'h la Santé en em gavas e-touez pennoù meur ar stourm a-enep lezenn Dominique de Villepin eno.

## Daveennoù

* ↑ http://www.liberation.fr/portrait/2004/05/21/son-histoire-d-armor_480258
* ↑ http://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/cotes-d-armor/il-y-15-ans-l-attentat-de-quevert-703153.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20140719212426/http://bretons-mag.com/blog/145-qui-est-vraiment-gael-roblin-
# B (lizherenn)

Eil lizherenn al lizherenneg latin eo B, b.
Heñvel eo ouzh Β (eil lizherenn al lizherenneg c’hresianek) ha В (trede lizherenn al lizherenneg kirillek).

## Istor

Al lizherenn B a grogas moarvat evel piktogram leurzi un ti e hieroglifoù Egipt.
| Hieroglifoù Egipt "un ti" | Yezhoù kentsemitek "un ti" | Fenikeg beth | Henc'hresianeg beta | Etruskeg B | Latin B |

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Bravo— • • • | B kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez an notenn sonerezh Si eo B er broioù saoznek.
* Arouez ar bor eo e taolenn beriodek an elfennoù.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# S

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
S a c'hall bezañ meur a dra :
* ul lizherenn, gwelout S (lizherenn) ;
* arouez ar sulfur e taolenn beriodek an elfennoù ;
* en he stumm bihan, s, ez eo arouez an eilenn en SI ;
# V (lizherenn)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
An 23vet lizherenn eus al lizherenneg latin a implijer e brezhoneg eo al lizherenn V. El lizherenneg latin kozh e talveze da skrivañ hon U ivez.

## Istor

| Kentsemiteg | Fenikeg waw | Henc'hresianeg upsilon | Latin V |

## Yezhoniezh

Ar V zo ur gensonenn c'hwezh mouezhiet.

## Stlenneg

ASCII, ISO/IEC 8859-1, Unicode : 86 = U+0056 = U, 118 = U+0076 = u.

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Victor• • • – | V kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez ar vanadiom eo V e taolenn beriodek an elfennoù.

## Notennoù

* ↑ Geriadur an Here, 2001, p. 1357-a.
* ↑ (en) American Standard Code for Information Interchange
* ↑ (en) International Organization for Standardization / International Electrotechnical Commission.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# I

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
I a c'hall bezañ :
* ul lizherenn, gwelit I (lizherenn) ;
* arouez ar sifr 1 en niveradur roman ;
* arouez an iod e taolenn beriodek an elfennoù ;
* en he stumm bihan, i, ez eo stumm kreñv raganv-gour an trede gour lies e brezhoneg.

## Pennadoù kar

* í
* Ì
# W

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
W a c'hall bezañ :
* ul lizherenn, gwelit W (lizherenn) ;
* arouez ar watt ;
* arouez ar wolfram e taolenn beriodek an elfennoù ;
* arouez etrebroadel ar C'hornôg (West)
* W, ur stirad skinwel sukorean,
# U (lizherenn)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
An 21vet lizherenn eus al lizherenneg latin a vremañ eo U, u. El lizherenneg latin a orin ne oa ket anezhañ ha lakaet e veze al lizherenn V en e lec'h.

## Yezhoniezh

* API: Vogalenn serr a-dreñv ront

## Istor

| Kentsemiteg | Fenikeg waw | Henc'hresianeg upsilon | Latin V | Latin U |

## Kodoù
### Stlenneg

* Kod ASCII, ISO 8859-1, Unicode :
** Pennlizherenn : 85 = U+0055
** Lizherenn vunut : 117 = U+0075

### Skingomz

* Lizherennadur el lizherenneg radio
** Lizherenneg radio etrebroadel : Uniform
** Lizherenneg radio alamanek : Ulrich
** Lizherenneg radio ar bolis er Stadoù-Unanet : Union
* E lizherenneg Morse, al lizherenn U a vez « ··- »

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Uniform• • – | U kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez an uraniom eo U e taolenn beriodek an elfennoù.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg latin
* Upsilon (Y, υ), lizherenn eus lizherenneg c'hresianek ar c'hornôg.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Sonerezh

Arz an aozañ sonioù ha paouezennoù gant lusk eo ar sonerezh. Reolennoù resis ha kemmus hervez al lec'h hag ar mare zo evit sevel ur pezh sonerezh. Da sevenadurel e vez lakaet an arz-se en holl gevredigezhioù denel.
Kanañ eo an doare sonerezh kentañ, met diniver eo an doareoù binvioù-seniñ zo bet ijinet, ouzhpenn da vouezh an den, a-dreuz ar bed hag an amzer evit reiñ sonerezh da glevout.
Alies e talvez ar sonerezh da verkañ un darvoud pe ul lid relijiel bennak, ez-prevez pe ez-foran. Treuzkaset a rumm da rumm e vez sonerezh hengounel ar bobl-mañ-pobl. Sonerezh a vez aozet ivez da vont gant abadennoù sinema, c'hoarioù video, skinwel hag all.

## Teorienn ar muzik

* Ar sistem pentatonek

## Ar binvioù

Kemm a ra ar binvioù hervez an doare sonerezh a garer ober e reer
* Listennad binvioù-seniñ

## Doareoù sonerezh

* Sonerezh hengounel
** Sonerezh hengounel Breizh
*** Listennad kanerien ha sonerien hengounel breizhat
* Sonerezh klasel
* Sonerezh rock
* Listennad kanerien etrebroadel

### Seniñ ha kanañ

Arzoù tost eo seniñ (arz ar sonerezh) ha kanañ.
* Gwelout kanañ

## Yec'hed

Implijet e vez ar sonerezh da stourm ouzh kleñvedoù zo : kleñved Parkinson ha kleñved Alzheimer Patrom:Davoeù a vank.

## Levrlennadur

* Geriadur bihan ar sonerezh, Perig Herbert, Hor Yezh 1990.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Prefedelezh Shiga

Shiga (japaneg : 滋賀県 Shiga-ken) zo unan eus 47 prefedelezh Japan, e rannvro Kansai, e mervent enezenn Honshū.
# Saitama

Saitama (さいたま市 e japaneg) a zo unan eus kêrioù bras Japan, e rannvro Kantō, e Prefedelezh Saitama.

## Douaroniezh

217,43 km2 eo gorread ar gêr.

## Poblañs

War-dro 1 266 656 a dud a zo o chom eno e 2016.
# Prefeti

Ur prefeti zo un ti, ti ur prefed, ar c'hargad lakaet gant ur Stad e penn ur rann velesdraturel. Da skouer eo lakaet ar prefed gall e penn un departamant gall gant ar Stad c'hall, ha lojet eo en ur prefeti eta. Prefetioù zo ivez en Italia, Estonia, Japan hag ar stadoù afrikat gallek.
E Frañs ez eus isprefeded ivez, lojet en ispretioù eta. Bez eus ivez prefeded hep prefeti, graet vez préfets hors cadre anezho e galleg, ha kantadoù a vije.
E Breizh e vez lojet ar prefeded c'hall ha/pe o melestradur e palezioù ha kastelloù an aliesañ : prefeti Penn-ar-Bed e Kemper (ur c'hastell eus deroù an XX$^{vet}$ kantved), prefeti Mor-Bihan e Gwened (ur c'hastell eus ar bloavezhioù 1860), prefeti Liger-Atlantel (ur c'hastell eus an XVIII$^{vet}$ kantved lec'h ma oa araok Kambr ar C'hontoù Breizh), prefeti Il-ha-Gwilen ha Rannvro Breizh e Roazhon (ur palez eus an XVIII$^{vet}$ kantved). N'eus nemet Prefeti Aodoù-an-Arvor e Sant-Brieg a zo ur savadur nevez awalac'h.
An isprefetioù a c'hall bezañ kestell ivez : Kastell Gwitreg, Kastell Kastell-Briant, etc.

## Yezh

E galleg e vez implijet ar ger préfecture koulz evit an ti evel evit ar garg, hag ivez ar gêr m'emañ ar prefeti enni, hogen a-wechoù, evit ober ar c'hemm, e vez graet gant ville-préfecture. Dont a ra ar ger gallek-se eus ar ger latin praefectura, ur garg roet en Impalaeriezh Roma.
E brezhoneg e c'haller ober gant kêr-prefeti evit ar gêr, met peurvuiañ e vez lavaret pennlec'h departamant, pe penn-departamant, a zo daou zoare all da lavarout rik ar memes tra.
E Geriadur an Here e kinniger ober gant prefeti ivez evit ar gêr.
Ar brefediezh eo padelezh karg ar prefed, ar brefedelezh eo an tiriad.

## Pennad kar

* isprefeti
* Prefedelezh