# Gounezerezh

Ar gounezerezh pe al labour-douar a reer eus al labour a vez graet evit hadañ ha gounit ar plant a gresk en douar.

## Gerdarzh

Dont a ra ar ger eus ar verb gounit, a vez implijet amañ en ur ster strishoc'h pa vez kaoz eus tennañ frouezh eus an douar. Kenster eo gant labour-douar, a zo diaesoc'h sevel deveradoù diwarnañ. Gwelet ivez ar pennad Istor ar gounezerezh.

## An dud

Gounideien ha kouerien a vez graet eus an dud a ra war-dro ar gounezerezh, met anvet e vezont labourerien-douar ivez. Statudoù a bep seurt o deus bet hag o deus bremañ. Ur roll a-bouez o deus bet en istor ar Bed abaoe m'eo bet ijinet gounezerezh e Oadvezh ar Maen nevez (pe Neolitik), seizh mil bloaz'zo d'an nebeutañ. Ral eo bet ar mareoù hag ar gevredigezhioù o deus anavezet gounideien frank ha perc'henned war o douaroù hag o doareoù produiñ. Sklaved int bet e-leizh en Henamzer, served e derou ar Grennamzer en Europa ar C'hornôg ha betek 1861 e Rusia, feurmerien int d'an aliesañ (da lavaret eo e paeont ur feurm d'un den bennak). E meur a gevredigezh kozh hag en nebeut a gevredigezhioù a-vremañ n'eo ket perc'hennet an douaroù gant an dud, met gant kumuniezh ar gêriadenn (kumunouriezh ar gounezerezh). Alies e vez(e) dasparzhet bep bloaz lodennoù an douar da vezañ labouret warno gant pep familh.

## An danvezioù gounezet

A-viskoazh eo bet pal pennañ ar gounezerezh produiñ boued evit an dud hag o loened hag alies e vez merzet ne vije ket eus an Denelezh ma ne vije ket ar c'hounideien evit reiñ he boued dezhi. A-raok ma vije bet ijinet gounit danvezioù diwar an douar e oa bet kavet e c'helle meur a loen bezañ doñvaet evit tennañ boued diouto pe war-eeun o tebriñ anezho pe dieeun en ur dennañ o laezh pe o vioù pe o mel. Da-c'houde eo bet ijinet gounit plant evit o bouetañ e-lec'h lezel anezho da zebriñ plantoù gouez. Ar vagerien-loened a zo gounideien ivez pa tennont boued o loened diwar an douar. E mareoù an Istor eo bet kavet e c'hell ar gounezerezh produiñ danvezioù ha n'int ket evit bezañ debret pe evet (gwiad, livadenn, danvezioù sevel-tiez (ar feltr evit sevel lochennoù), danvezioù kimiek, trelosk). Atav ivez ez eus bet klasket gounit louzoù mat evit pareañ kleñvedoù goude m'eo bet kavet ar plant-se en ur stad gouez.

## Meur a seurt gounezerezh

Renket eo er gounezerezh un obererezh kozh-tre, ar gwenanerezh (sevel ar gwenan) evit tennann o mel hag un obererezh nebeut kozh, ar vagerezh-pesked (en dourioù dous) hag un obererezh nevez a-walc'h, ar gounezerezh-mor (nevez evit magañ ar pesked, met kozh evit gounit ar c'hregin). A-gozh eo bet klasket lakaat ar c'hoadeier da broduiñ prenn, koad-losk, glaou-koad ha gouzer. Ar c'hoadgounezerezh eo.

### An ed (geotegoù eo an holl nemet ar gwinizh-du)

* gwinizh
* gwinizh-du
* heiz
* kerc'h
* mil (ed)
* riz
* segal
* yell

### An danvezioù graet gant ed

* bara
* galetenn
* gwispid
* krampouezh

### Ar c'hig hag produioù diwar al loen

Al loened-kig eo al loened maget evit tennañ o c'hig diouto
* eskern
* kig-bevin
* kig dañvad (kig deñved)
* Kig-gouez
* kig leue
* kig marc'h
* kig moc'h
* kig [pesk]]
* kig yar (kig yer)
* kregin
* vi

### Al laezhajoù

* amanenn
* dienn (dienn skorn)
* fourmaj pe g/keuz
* laezh
* laezh-bihan pe laezh-glas
* laezh-ribod
* laezh-trenk
* yaourt

### Ar frouezh hag an danvezioù tennet diwarno

* alamandez (kraoñv dimezell)
* arachid
* aval
* aval-anana
* aval kiwi
* aval klementin
* aval-stoub
* bananez
* datez
* eoul
* fiez
* gouraval (pomelo)
* greunaval (greunadez)
* hog
* kafe
* kakao (chokolad a vez tennet dioutañ)
* kastilhez
* kastilhez-du
* kerez
* koulourdrenn
* koulourdrenn-voc'h
* kourjetez
* kraoñv
* kraoñv-Indez
* litchi
* lus
* mandarin
* mouar
* olivez
* oranjez pe aouraval (an aouravaloù : anv hollek evit ar frouezh nes : oranjez, sitron, pomelo)
* mangez
* pechez
* per
* rezin
* sitron
* sitrouillez
* sivi
* spezad
* tomatez

### Ar bleunioù hag an danvezioù tennet diwarno

* bokedoù bleunioù
* frondoù
* houpez
* likorioù-bleunioù

### Al legumaj hag ar gwrizioù

* ach
* asperjez
* avaloù-douar pe pato pe patatez
* beler
* beterabez (sukr a vez tennet diouzh ar beterabez-sukr)
* chalotez
* fav-glas
* kaol
* karotez
* ognon
* pinochez
* piz-bihan
* saladenn

### An danvezioù evit ar gwiad hag an dilhad

* foulinenn (diwar kreoñ loened zo)
* gloan
* jut
* kanab (kouarc'h)
* kotoñs
* lin
* seiz

## An danvezioù diwar delioù

* butun
* mate
* te

## Ar spisoù

* jenofl
* koriandrez
* koumin
* kukurma
* pebr
* safran

## An alkoolioù hag an diedoù alkoolek

* alkool
* bier, korev
* chistr
* chouchenn, mez
* gwin
* rom
* vodka
* wiski

### A bep seurt

* kaoutchoug
* korz-sukr
* livadenn
* mel
* prenn
* rousin
* toaz-paper
* trelosk

## An teknikoù

* dry farming
* gounezerezh askoridik
* gounidigezh dre zevadur
* trevad kenstroll