OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Roll livadurioù Sandro Boticelli

Sed amañ roll oberennoù Sandro Botticelli. Kalzig eus an oberennoù a weler e Mirdi an Ofisoù e Firenze.

## Poltredoù

* Poltred Simonetta Vespucci (war-dro 1474), Städelsches Kunstinstitut, Frankfurt am Main, Alamagn.
* Poltred Simonetta Vespucci (goude he marv) (v. 1476-1480), Gemäldegalerie, Berlin.
* Poltred Simonetta Vespucci. Dastumad Marubeni, Tokyo.
* Emboltred, tennet eus Azeuladenn an Tri Roue, 1475, iliz Santa Maria Novella, Galleria degli Uffizi, Firenze .

## Awenet gant ar Bibl

* Judit o kuitaat teltenn Holofern, war-dro 1495-1500
* Distro Judit,
* Dizoloidigezh muntr Holofern, Uffizi, Firenze.
* An Degemenn da Vari. Mirdi Pouchkin, Moskou.
* An Azeuladenn (1475), Uffizi.
* Azeuladenn an Tri Roue, Londrez
* Azeuladenn an Tri Roue, Londrez
* Mari hag ar Mabig Jezuz, Firenze
* Sant Yann-Vadezour (war-dro 1490)
* Klemmvan da Jezuz marv

## Awenet gant mojennoù an Henamzer

* Ganedigezh Gwener, 1484
* La Primavera
* Falstamallidigezh Apelles (Botticelli)
* Ar c'hwec'h ramz noazh en-dro d'ar puñs. Tresadenn eus an Divina Commedia , Ifern, Kan XXXI, Kabined an tresadennoù, Berlin.
* Pallade che doma il centauro (Pallas hag an den-marc'h), Uffizi, Firenze
* Barnadenn Paris, war-dro 1485-1488. Ral eo gwelout an teir doueez ken gwisket evel en daolenn-mañ.

## Taolennoù all

* Pala di San Barnaba (Stern-aoter Sant Barnabaz). Ufizzi, Firenze.
* Klemmvan
# Kaketou roz

Kaketou roz :
| Ur c'haketou roz, luc'hskeudennet e Mirva natur Bowra (stad Queensland, Aostralia). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Genad : | Cacatua |
| Anv skiantel ||
| Cacatua leadbeateri (Vigors, 1831) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'haketou roz (liester : kaketoued roz) a zo ur spesad evned, Cacatua leadbeateri (Lophochroa leadbeateri kent) an anv skiantel anezhañ. Dont a ra e anv eus hini ar skiantour breizhveuriat Benjamin Leadbeater (1760-1837).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a zo brosezat an daou isspesad anezhañ en Aostralia :
* Cacatua leadbeateri leadbeateri, e reter-kreiz ar vro,
* C. l. mollis, e kreiz ha mervent ar vro.

## Liammoù diavaez

* (en) Cacatua leadbeateri el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Cacatua leadbeateri e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : kaketou roz | m. | kaketoued roz | cacatoès de Leadbeateri | Cacatua leadbeateri (étudié).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cacatua leadbeateri.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Zanda (genad)

Zanda :
| Zanda baudinii, tresadenn gant Herbert Goodchild. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Anv skiantel ||
| Zanda Mathews, 1913 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Zanda a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaketoued, krouet e 1913 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* ar c'haketou Baudin (Zanda baudinii),
* ar c'haketou boc'h velen (Zanda funerea)
** Z. f. funerea, whiteae ha xanthanotus,
* ar c'haketou Carnaby (Zanda latirostris).
O c'havout a reer en Aostralia, tri (3) isspesad dezhe e holl.

## Rummatadur

Renket e veze an tri spesad er genad Calyptorhynchus a-raok.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cacatuidae/Zanda (lennet e-barzh d'an 9 a viz Meurzh 2025).
# Loeiz Andouard

Loeiz Andouard :
| Loeiz Andouard e Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion e 1973 ||
| Anv pluenn | L.F.A., Erel Keralban, Farnachanavan, Abherhel |
| Obererezh | Skrivagner |
| Ganedigezh | d'ar 16 a viz Even 1904 e Binig |
| Marv | d'ar 14 a viz Even 1985 e Pleherel, Breizh |
| Yezh skrivañ | brezhoneg |
| kemmañ |
Loeiz Andouard (Louis Fernand Andouard e marilh ar boblañs) a zo ur skrivagner brezhonek hag ur c'helaouenner a vicher war dachenn traoù ar mor hag ar peskerezh. Ganet eo bet e Binig d'ar 16 a viz Even 1904 ha marvet e Pleherel e 1985.
Skrivet en deus o sinañ gant an anvioù-mañ : Farnachanavan, Erel Keralban, Aberhel, L.F.A.

## Buhez

Mab e oa da Loeiz Andouard, brigader er maltouterezh, ha da Adelaide Flouas. E 1921 ez eas da Skol ar Verdeadurezh-kenwerzh e Pempoull hag e tapas un testeni kabiten-hirdreizher. Etre an Havr-Nevez ha Madagaskar e verdeas war listri-kenwerzh, met pa darzhas an enkadenn armerzhel e 1931 e voe dislestret. Kavout a reas ul labour kelaouenner er gelaouenn "La Voix du Marin" e Sant-Maloù. Dimeziñ a reas e 1935 gant Fant Rozeg-Meavenn ha tri bugel o devoe. Goude ma oa echu desevel anezho e tivizjont terriñ an dimeziñ e 1969 hep mirout un enebiezh bennak etrezo. Mignon e oa da Yann Sohier ha kalz a zarempredoù en doe gant skrivagnerien vrezhonek evel Roparz Hemon ha gwalarnerien all. E 1941 e teuas da vezañ pennskridaozer ar gelaouenn Arvor bet krouet gant Roparz Hemon.
Bevañ a reas e Pariz etre 1943 ha 1969. Reiñ a reas kentelioù brezhoneg e Kêr Vreizh hag ober a reas wardro ur strollad c'hoariva. Skrivet en deus pennadoù evit Al Liamm hag Hor Yezh.
Deskiñ a reas iwerzhoneg ken e c'hellas treiñ barzhonegoù ha danevelloù iwerzhonek e-leizh. Goude e varv e voe embannet e c'h-Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg echuet gant Éamon Ó Ciosáin (Mouladurioù Hor Yezh, 1987).

## Oberenn
#### Studi

* Ar grilheta e Breizh, studiadenn. Sterenn, niverenn 2, 1941
* Brezhoneg ar Mor, Hor Yezh, 95, 1974
* Jakez Karter, moraer ha kavadenner brudet Kanada, Mouladurioù Hor Yezh, 1984, 144 p.
* Lestr Jakez Karter, skrivet gant Dan Lailler, skeudennet gant François Vincent, Loeiz Andouard, Gwendal Denez ha Pêr Denez o deus graet evezhiadennoù war c'heriaoueg ar mor. An Here, 1984.
* Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg, gant Eamon O Ciosain, Mouladurioù Hor Yezh, 1987, 240 p

#### Troidigezhioù

* Eun hir a gousk, hervez Washington Irving, Gwalarn, niv. 52/3, 1933
* Pa gan ar galon, hervez Douglas Hyde, Gwalarn 90/5, 1936
* Isagan, gant Padraic Mac Piarais, skeudennaouet gant Juliana Brohan. Imbourc'h, 1979. 200 pajennad.

#### Kenlabour

Kenlabouret en deus gant meur a gelaouenn vrezhonek : Gwalarn, Breiz Atao, Kornog, Studi hag Ober, Sterenn, Arvor, Kaieroù Kristen, Al Liamm... Gwelout Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien (p. 19-20), Lukian Raoul, Al Liamm, 1992.432 p.

## Levrlennadur

* Loeiz Andouard, ur stourmer kalonek ha divrall, pennad gant B. an Nail, Al Liamm niv. 232, 1985.
# Calyptorhynchus

Calyptorhynchus :
| Calyptorhynchus banksii, tresadenn (1792). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Anv skiantel ||
| Calyptorhynchus Desmarest, 1826 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Calyptorhynchus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaketoued, krouet e 1826 gant al loenoniour gall Anselme Gaëtan Desmarest (1784-1838).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad kaketoued a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* ar c'haketou Banks (Calyptorhynchus banksii)
** C. b. banksii, escondidus, graptogyne, naso ha samueli,
* ar c'haketou Latham (Calyptorhynchus lathami)
** C. l. erebus, halmaturinus ha lathami.
O c'havout a reer en Aostralia, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur

Dilec'hiet eo bet ar spesadoù baudinii, funereus ha latirostris er genad Zenad.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cacatuidae/Calyptorhynchus (lennet e-barzh d'an 9 a viz Meurzh 2025).
# Hugo Boss

Hugo Boss AG, berraet dre ar stumm BOSS, zo anv un ti sevel dilhad cheuc'h en Alamagn bet savet e 1924 gant Hugo Ferdinand Boss (1885–1948). E Metzingen e Baden-Württemberg emañ ar sez.
An embregerezh diazez a veze savet unwiskoù ennañ. A-raok hag e-pad an Eil Brezel-bed e labouras Hugo Boss evit dafariñ ar strollad nazi kement hag e holl skourroù, an SS en o zouez.
Goude ar brezel ha marv ar c'hrouer e 1948 e voe produet, e-lec'h unwiskoù, dilhad evit ar baotred. An embregerezh a yeas war-zu ar brasañ niver e 1985, dre grouiñ dilhad liesseurt. E 1997 e voe ouzhpennet dastumadennoù dilhad evit ar merc'hed ivez. Er bloavezhioù 2008-2009 e voe ouzhpennet dilhad evit ar vugale. Hiziv an deiz (2016) ez eo perc'henn an embregerezh war 1 100 stal gwerzhañ dilhad dre ar bed.

## Liammoù diavaez

* (fr) Lec'hienn ofisiel

## Pennadoù kar

* Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel
# División Azul

An 250vet rann-arme troadegiezh (alamaneg: 250. Infanterie-Division), brudetoc'h evel División Azul(alamaeng: Blaue Division), a oa un unvez emlouestlidi eus Spagn frankoour oberiant etre 1941 ha 1943 el Lu alaman (alamaneg: Heer) war Talbenn ar Reter an Eil Brezel-bed. An anv ofisiel a oa ar Rann-arme youlidi Spagnol (spagnoleg: División Española de Voluntarios) gant al lu spagnol.
Francisco Franco a oa bet trec'h goude brezel diabarzh Spagn (1936–1939), harpet e oa bet ar vroadelourien gant Alamagn nazi. Ren aotrouniek Franco en un doare ofisiel a oa chomet neutral en Eil Brezel-bed met tomm e oa ouzh an Ahel. Goude obererezhioù ministr spagnol an aferioù estren Ramón Serrano Suñer hag ul lod eus pennoù bras al lu spagnol goude an 22 a viz Even 1941 ha lañs an Oberiadur brezel Barbarossa, Franco a oa bet a-du da aotreañ keodedourien spagnol da emezeliñ en un doare brevezh el lu alaman hag a-du e oa da harpañ dre an dafariñ nemetken anezho. Ur rann-arme troadegiezh a oa bet savet neuze a-ziwar Falanjisted hag ofiserien eus al lu spagnol ha kaset e oa bet da c'hourdoniñ en Alamagn. An unvez a zo bet o stourm war Talbenn ar Reter e seziz Leningrad, dreist-holl en emgann Krasny Bor. Distroet e oant eus an talbenn goude ma vije bet pouezet gant ar Gevredidi war Bro-Spagn e miz Here 1943. Distroet e oant da Vro-Spagn nebeut amzer goude-se. Meur a vil zen a oa bet o chom hag e oant bet da emezeloñ er 121vet rann-arme troadegiezh, an unvez berrbad Legión Azul, ha lod a oa bet betek emezeliñ er Waffen-SS.
# Timbroù Aod an Aour
## Timbroù Aod an Aour

E kreiz an XIXvet kantved eo deuet tamm ha tamm Aod an Aour da vezañ dindan dalc’h ar Rouantelezh Unanet. Melestradurezh Sierra Leone a rae war dro ar vro a voe trevadenn vBreizh-Veur adalek 1874.
D'ar mare-se e veze kaset ar posteloù dre Freetown. Krouet e voe ur servij post e Cape Coast Castle e 1853 . Trevadenn Lagos, war aod su Nijeria, a oa bet dindan kontrol Aod an Aour etre miz Kerzu 1874 hag an 13 a viz Genver 1886, pa zeuas da vezañ un drevadenn distag. Dindan beli Sierra Leone e veze a-raok.
D’ar 1añ a viz Gouere e voe embannet an timbroù kentañ, o kinnig evel e trevadennoù all ar rouantelezh poltred Victoria. Ezel Unvaniezh Postoù ar Bed e voe Aod an Aour adalek ar 1añ a viz Genver 1879. E miz Eost 1914 e voe aloubet Togoland alaman gant soudarded Breizh-Veur eus an Aod an Aour. Soudarded gall eus Dahomey a aloubas an tiriad betek 1919. Implijet e voe timbroù Aod an Aour dreistmoullet e rannvro Togoland aloubet gant ar Saozon. Adalek 1922 e voe meret takad Breizh-Veur evel ul lodenn eus an Aod an Aour.
Danvez ha furmad an timbroù zo heñvel ouzh re trevadennoù all impalaeriezh ar Rouantelezh-Unanet : timbroù boutin gant poltred ar roue Edouarzh VII (1902-1909), hini George V (1913-1935), ha diwezhatoc’h timbroù gant ur furmad brasoc’h o kinnig savadurioù ar vro (Kastell Christiansborg en Accra), kartenn ar vro, ar produiñ kakao, gweledvaoù (Lenn Bosumtwi, gwez…). Poltred ar Roue George VI pe hini Elesbed II a gaver bepred en ur c’horn, hervez ar bloavezhioù.
E 1957 e voe roet e frankiz d’ar vro a dindan anv Ghana
* Pennad kar : Timbroù Ghana
# Oberiadur-brezel Ten-Gō

Oberiadur-brezel Ten-Gō a voe oberiadur meur diwezhañ Morlu Impalaeriezh Japan da vare an Eil Brezel-bed. E bal e oa kas an hobregoner Yamato, hini brasañ ar bed, asambles gant ur strollad bagoù all, da skeiñ ouzh aodoù Okinawa, evit ma stourmjent a-enep d'ar soudarded stadunanat dilestret evit aloubiñ an enezenn. Kregiñ a reas d'ar 6 a viz Ebrel 1945. Taget e voe ar flodad listri gant kirri-nij enebour d'ar 7 a viz Ebrel etre Kyūshū hag an inizi Ryūkyū, ha kaset e voe ar Yamato, ha pemp bag all diwar an nav kaset evit e wareziñ, d'ar strad. War-dro 3 700 martolod japanat a gollas o buhez en deiz-se. Kalz skañvoc'h e voe kolloù an US Navy er memes deiz (dek karr-nij ha daouzek levier).

## Daveennoù

* ↑ (en) Operation Ten-Go, National Museum of the United States Navy (lennet d'an 09/03/2025)
# Porched:Impalaeriezh Japan

日本の帝国  Nihon no teikoku   Impalaeriezh Japan  
Bro Japan etre an Adsav Meiji e 1868 ha Bonreizh 1947. :
| 歴史 Istor Adsav Meiji greanteladur hag arnevesadur ar vro krouidigezh ar Yen Brezel etre Japan ha Rusia Emsavadeg ar Vokserien e Sina | 軍事の歴史 Istor milourel Aozadur Lu Impalaeriezh Japan Ministrerezh Brezel Japan Morlu Impalaeriezh Japan Burev kreizenniñ al lu Impalaeriel Kuzul-meur soudard impalaeriel Manchoukouo Emgannioù pennañ Emgann Khalkhin Gol (1939) Arsailh war Pearl Harbor (1941) Emgann Filipinez (1942) Emgann Midway (1942) Emgann Mor Koural (1942) Emgann Guadalcanal (1943) Emgann plegmor Leyte (1944) Emgann Saipan (1944) Emgann Iwo Jima (1945) Emgann Okinawa (1945) Oberiadur-brezel Ten-Gō (1945) Distruj Hiroshima ha Nagasaki (1945) Torfedoù-brezel Lazhadegoù Nankin (1937) Geriaoueg Argadenn Banzai Banzai (garm) Tudennoù arouezius Shoichi Yokoi Sakae Oba Mineko Oba | テリトリー Tiriadoù Inizi ar Meurvor Habask Guandong Inizi Marshall Palaos Shandong Manchouria Birmania Borneo an Norzh Changchun Filipinez Indez an Izelvroioù Indez-Sina Kambodia Malaysia Manchoukouo Manchouria Singapour Thailand Timor ar Reter Tonkin | 記号 Arouezioù |
| Porched ar porchedoù | Porched ar porchedoù | Porchedoù a vankPere eo ar porchedoù ha penaos sevel unan ? | Porchedoù a vankPere eo ar porchedoù ha penaos sevel unan ? | Porchedoù a vankPere eo ar porchedoù ha penaos sevel unan ? | Porchedoù a vankPere eo ar porchedoù ha penaos sevel unan ? |
| Arzoù | Douaroniezh | Jedoniezh | Kevredigezh | Skiantoù | Teknologiezh |
# George Shaw

George Kearsley Shaw, bet ganet d'an 10 a viz Kerzu 1751 e Bierton (Buckinghamshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Gouere 1813 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ul louzawour ha loenoniour saoz.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Listenn ar spesadoù en devoa studiet
### Bronneged
#### Spesadoù

* T : Tachyglossus aculeatus (ekidne pigos berr),
* V : Vulpes bengalensis (louarn Bengal).

### Divelfenneged
#### Spesadoù

* L : Lithobates catesbeianus (ran-darv Amerika).

### Laboused
#### Genadoù

* A : Apteryx.

#### Spesadoù

* A
    Aegotheles cristatus, Amazona dufresniana (amazon Dufresne), Anthochaera carunculata ha phrygia, Anthracoceros albirostris (kalao brizh ar reter), Apteryx australis (kiwi ar Su),
* B : Barnardius zonarius,
* C
    Callipepla californica, Chlorostilbon lucidus, Coracopsis vasa (peroked vasa),
* G
    Gallus varius (kilhog Java), Glossopsitta concinna,
* H
    Haematoderus militaris, Heliomaster furcifer, Hylocharis chrysura,
* I : Ilicura militaris,
* L
    Lathamus discolor, Lopholaimus antarcticus, Lophura ignita (fazan kuch), Lybius bidentatus,
* M : Melopsittacus undulatus,
* N : Neophema pulchella,
* P
    Parvipsitta pusilla, Platycercus eximius, Pyroderus scutatus,
* S
    Sappho sparganurus, Strepera graculina, Streptoprocne zonaris,
* Z : Zanda funerea (kaketou boc'h velen).

### Stlejviled
#### Spesadoù

* D : Daboia russelii (naer-wiber Russell).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Shaw e metoù al loenoniezh.
# Ilie Bolojan

Ilie Gavril Bolojan, ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1969 zo ur politiker eus Roumania ha prezidant Roumania da c'hortoz miz C'hwevrer 2025 goude e zilez gant Klaus Iohannis. A-raok e oa bet aotrou maer Oradea, ha prezidant kuzul Distrig Bihor.
Goude ar c'holl a oa bet gant ar Strollad Frankizour Broadel e kentañ tro dilennadegoù prezidant Roumania 2024 hag a voe nullet. Nicolae Ciucă en doe roet e zilez diouzh penn ar strollad. Bolojan a oa deuet da vezañ neuze ar penn nevez ha dilennet e oa bet evel prezidant sened Roumania.
D'an 12 a viz C'hwevrer 2025, goude dilez Klaus Iohannis, Bolojan a oa deuet da vezañ prezidant Roumania betek ma vije dalc'het dilennadegoù prezidant Roumania 2025 e miz Mae 2025.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) https://www.eurotopics.net/fr/334006/roumanie-ilie-bolojan-investi-president-interimaireabaoe
* ↑ Ilie Bolojan a fost ales președinte al Senatului. Ciprian Șerban, șef la Camera Deputaților.
# Oberiadur Junction City

Oberiadur-brezel Junction City pe Operation Junction City a zo bet un oberiadur-brezel doare "Klask ha Distuj" pe "Search and Destroy" a badas 82 devezh adal an 22 a viz c'hwevrer 1967 e-pad brezel Vietnam.
An oberiadur-brezel gant harzlammerien amerikaned anezho brasañ e oa bet abaoe oberiadur-brezel Market Garden e-pad an Eil brezel-bed.Bet eo bet ivez an oberiadur brezel brasañ oc'h implij harlammerien e-pad brezel Vietnam hag unan d'eus oberiadurioù-brezel meur ar brezel. Anvet e oa bet Junction City dre al lec'h Junction City ur geriadenn er C'hansas, eno e oa pennoù an oberiadur-brezel o reiñ o urzhioù.
D'eus un tu e vezo al lu Amerikan harpet gant lu Republik Su Vietnam (ARVN) hag o talañ dezho al Lu Norzh Vietnamian hag Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong).

## Araok oberiadur-brezel Junction City

E miz genver bloavezh 1967 ez eo kroget ar c'hentañ emgannioù en Tric'horn Houarn e gwalarn Kerbenn Republik Su Vietnam Saigon. Eno e veze kavet ul lod bras a soudarded d'an Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong) kuzhet e hentoù riboul Củ Chi.
Ar bloavezh 1967 a welas al lu Amerikan o kenderc'hel gant bombezenniñ an Norzh Vietnam ha gwelet an niver a soudarded amerikaned o pignat betek tizhout 510 000 a dud. Ouzpenn d'ar re-se e oa kevet 40 000 soudarded an USAF en bro Thailand ha 30 000 all o vezañ e 7vet flodad morlu Amerika. Kement-mañ ne oa ket trawalc'h c'hoazh da welet enebourien Republik Su Vietnam da vont war wanaat.
Tây Ninh a oa ur proviñs tal kichen Kambodja ha dres nepell diouzh gwenodenn Hô Chi Minh o welet Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong) o diazezañ don e vezañs hag o tigeriñ an hent da siladenn al lu Norzh Vietnamian etrezek Republik Su Vietnam. Ur pal brezel anat a oa neuze da zilojañ da nebeutañ ar strolladoù stourm-se pe gwelloc'h c'hoazh da risañ anezho, setu penaos ez eo ganet mennozh an oberiadur-brezel Junction City.
# Oberiadur-brezel Ranch Hand

An Oberiadur Ranch Hand a zo un oberiadur brezel gant al lu stadunanat e-pad brezel Vietnam. Kroget ez eo er bloavezh 1962 betek 1971.
An aozadur brezel meur o implij an ampoezonoù kimiek pe louzoù geot "Agent Orange pe kontammer Orañjez" a vezo anvet "Operation Trail Dust". 20 million gallonsoù Us (76,000 m3) a zo bet stlapet en holl war su Vietnam.
Ar palioù a oa meur a hini anezho: lemel ar janglenn goudor d'ar Viet Cong, lemel ar parkeier a roe boued d'ar Viet Cong ha da lu Norzh Vietnam, lemel ar struj tro-dro d'ar bazennoù Amerikan ha re Lu Republik Vietnam (ARVN). Broioù Laos ha Kambodia a zo bet tizhet ivez met en un doare disteroc'h.
Tro 20 000 nij brezel a zo bet etre 1961 ha 1971 o welet stlapadennoù produioù kimiek a-us da su Vietnam.

## Disoc'hoù implij ar c'hontammer Orañjez

Gouarnamant Vietnam a istim ez eus bet 400 000 gouzañverien marvet ha 500 000 bugel ganet gant kudennoù bras dre ampoezonadur an arm kimiek.
# Klaus Iohannis

Klaus Werner Iohannis zo ur politiker eus Roumania. Prezidant ar Republik eo abaoe an 21 a viz Kerzu 2014. A-raok e oa bet, e-pad 14 vloaz (2000-2014), maer kêr Sibiu, e Transilvania, en anv ur gostezenn bolitikel vihan, Demokratisches Forum der Deutschen in Rumänien, strollad alamanegerien Roumania. Bez' eo Klaus Iohannis unan eus alamanegerien Transilvania, ur gumuniezh vihan a dud diazezet eno abaoe an XII$^{vet}$ kantved. Addilennet e voe aes e penn an ti-kêr e 2004. Gant Iohannis eo deuet Sibiu da vezañ unan eus al lec'hioù a sach ar muiañ a douristed e Roumania, ha "Kêr-benn Europat ar Sevenadur" e voe e 2007.
E C'hwevrer 2013 e oa aet Iohannis e-barzh ar Partidul Naţional Liberal (PNL) hag asantiñ a reas mont da vesprezidant ar gostezenn-se.
E 2014 e oa aet war ar renk evit bezañ prezidant Roumania e dilennadeg miz Du er bloavezh-se. En dro gentañ e erruas da eil, gant 30% eus ar mouezhioù, goude Victor Ponta (40% eus ar mouezhioù). En eil tro avat, d'ar 16 a viz Du 2014, e voe dilennet da bempvet Prezidant Roumania. Ha kroget en doa gant e respet d'an 21 a viz Kerzu er bloavezh-se.
Er bloavezh 2023, an Economist Democracy Index en doa lakaet Roumania evel diwezhañ bro eus an Unvaniezh Europat (EU) a-fed demokratelezh, a-dreñv Hungaria aotrouniek Viktor Orbán. Ouzhpennet e oa bet amzer d'e resped dre nuladur dilennadegoù prezidant Roumania 2024, met dilezet en deus e garg a-benn ar fin e miz C'hwevrer 2025.
Erlec'hiet eo bet gant Ilie Bolojan.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Report eiu.com
* ↑ Romania, last among EU countries in the Economist's annual Democracy Index (3 a viz C'hwevrer 2023).
* ↑ România, cea mai slabă democrație din Uniunea Europeană. "Societatea noastră este prinsă într-un cerc vicios" (2 a viz C'hwevrer 2023).
* ↑ "Indexul democrației: România e pe ultimul loc în UE" (2 a viz C'hwevrer 2023).
* ↑ The Economist: România are o democrație "deficitară" și este pe ultimul loc în rândul țărilor UE (ro). Euronews Romania (2 a viz C'hwevrer 2023).
* ↑ Pricop, Sebastian (2 a viz C'hwevrer 2023). România are o democrație "deficitară" și e pe ultimul loc în UE, potrivit clasamentului anual realizat de the Economist (ro). Libertatea.
* ↑ Anton, Christian (2 a viz C'hwevrer 2023). The Economist: România, pe ultimul loc în UE la capitolul democrație. Care sunt cele mai consolidate democrații din lume (ro). Știrile PRO TV.
# Oberiadur-brezel Cedar Falls

Oberiadur-brezel Cedar Falls a zo bet un oberiadur-brezel e-pad brezel Vietnam kaset da benn evit an darn gant lu Amerika harpet gant lu Republik Su Vietnam (ARVN).
Pal an oberiadur-brezel a oa un oberiadur Search and Destroy ramzel evit naetaat groñs an "Tric'horn Houarn" ul lec'h nepell diouzh Saigon kêr-benn Republik Su Vietnam ha distrujañ hentoù riboul Củ Chi. Al lec'h-se a oa deuet da vezañ lec'h diaz Talbenn broadel dieubidigezh evit Su Vietnam (Viet Cong).
An oberiadur a badas d'an 8 etrezek an 28 a viz genver bloavezh 1967. Bet eo bet an oberiadur-brezel brashañ war zouar a-berzh al lu Amerikan e-pad brezel Vietnam. Oberiadur-brezel Cedar Falls a welas 30 000 soudarded amerikan ha su vietnamiz o kemer perzh: daou lu, daou brigadenn (unan troadegiezh, unan harzlammerien), ur rejimant kirri hobregonet.
Ar Viet cong e-tal da gement a nerzh marvus a choazas klask terc'hout etrezek harzoù Kambodia pe dre kuzhañ en hentoù riboul Củ Chi reoù don ha ledan. An Amerikaned a teuio a-benn da zistrujañ ul lod d'eus an hentoù riboul gant dafar brezel ar Viet Cong enno. Evit don a-benn da vont gant un distruj aozet sklaer e voe implijet razhed an hentoù riboul pe "tunnel rats", soudarded a ment bihan gourdonet aratoz kaer da vont etrezek an hentoù dindan zouar.
Evit trec'hiñ dindan un doare padus ha naetaat an Tric'horn Houarn e vo harluet an holl siviled o vevañ war an dachenn da vont etrezek kêriadennigoù buhez nevez pe "New Life Villages", distrujet e vo an holl kêriadennigoù ur wech goulonderet anezho hag evit echuiñ e vezo stlapet produiñ kimiek war ar janglenn hag ar parkeier evel ar c'hontammer Orañjez.
Darn ar pennoù bras ofiserien a uhel renk anezho karget gant aozadur an oberiadur-brezel Cedar Falls hag e lakaat da dalvezout a soñjo dezho e vezo un trec'h anat. Darn ar gazetennerien hag an istorourien brezel a soñj dindan un doare disheñvel. Evito an oberiadur-brezel Cedar Falls n'eo ket deuet a-benn da naetaat an Tric'horn Houarn rak distreiñ a reio buan ar Viet Cong. Ouzhpenn da se an harlu bras ha rediet d'ar siviled vietnamiz o vevañ war an dachenn ha distruj o kêriadennoù a save ur gudenn skiant ar mat hag a laka bresk strivoù an Amerikaned da c'hounit "Kalonoù ha speredoù" ar Vietnamiz. Un darn anezho a lammo war zu ar Viet Cong goude oberiadur-brezel Cedar Falls.