OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ibrahim El Bakraoui

Ibrahim El Bakraoui :
| Ibrahim El Bakraoui filmet gant kameraioù surentez Aerborzh etrevroadel Brusel ||
| Ganedigezh | 8 a viz Here 1986 |
| Marvet | 22 a viz Meurzh 2016 |
| | Zaventem Belgia |
| Broadelezh | Belgia |
| Micherioù | Laer Sponter |
| Skourr | Islam sunnit Stad Islamek |
| kemmañ |
Ibrahim El Bakraoui ganet d'an 9 a viz Here 1986 e Brusel hag aet da Anaon e Zaventem d'an 22 a viz Meurzh 2016 a oa anavezet dreist-holl evit bezañ bet unan eus sponterien emlazh Gwalldaolioù an 22 a viz Meurzh 2016 e Brusel.
Emlazhet eo dre tarzhadenn ur vombezenn e Aerborzh Etrevroadel Brusel d'an 22 a viz Meurzh 2016.
D'an 23 a viz Meurzh 2016, e oa bet anavezet evel unan eus an tri sponter emlazh dre kameraioù surentez Aerborzh Brusel. Khalid El Bakraoui breur Ibrahim El Bakraoui a zo marvet dre emlazh e arsav metro Maelbeek.

## Forbannerezh

E miz Genver 2010 e oa bet tapet Ibrahim El Bakraoui goude ur c'hwitadenn da laerezh un ti-eskemm. Gant daou torfedour e oa bet rediet da skampañ kuit hep laerezh netra goude ma voe huchet gant an implijiad da gervel sikour. Tennet e oa bet gant Ibrahim war an archerien gant ur fuzuilh arsailh Kalashnikov ha gloazet e oa bet don un archer gantañ a-raok ma vefe harzet gant an daou torfedour all.
Kondaonet e oa bet da 9 vloaz toull met dieubet e oa bet e 2015, trouz a sav adal kement-mañ dre ma rankfe bezañ en toull-bac'h c'hoazh.

## Goude ar gwalldaolioù

Un urzhiataer perc'hennet gant Ibrahim El Bakraoui a zo bet adkavet en ur boubelenn gant un testamant. Diskleriañ a rae ar sponter e oa tapet berr, rediet da derc'hout difin, klasket warnañ gant an holl ha n'en doa ket c'hoant echuiñ toullbac'het gant Salah Abdeslam.
Gant e vreur, hent Ibrahim El Bakraoui a ziskouez anatoc'h anatañ al liamm etre ar forbannerezh vras hag ar sponterezh islamek en Europa. Al liamm forbanerezh ha sponterzh islamek n'eo ket nevez, abaoe ar bloavezhioù 1980 e voe dija an Hezbollah o kemer liamm gant trafikerien dramm Amerika ar Su evit kavout ur vammenn all da arc'hantaouiñ o stourm.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) 23/04/2016 lechienn rtbf.be : Ar vreudeur El Bakraoui e touez an emlazhet, Ibrahim e Zaventem, Khalid e Maelbeek
* ↑ [http://tempsreel.nouvelobs.com/societe/20160323.OBS6981/attentats-de-bruxelles-les-freres-el-bakraoui-du-grand-banditisme-a-l-islam-radical.html(fr) 23/04/2016 lec'hienn tempsreel.nouvelobs gant Vincent Monnier, « Gwalldaolioù Brusel: ar vreudeur El Bakraoui, eus ar forbannerezh vras d'an Islam reut »
* ↑ (en) Matthew Levitt, « Hizbullah Narco-Terrorism: A Growing Cross-Border Threat » [Hezbollah trafikerezh dramm ha sponterezh: Un eskemm tre an harzoù o vont war-gresk], IHS Defense, Risk, and Security Consulting,‎ Gwengolo 2012
# Karantez-vro

Karantez-vro zo ur varzhoneg vrezhonek savet gant Anjela Duval (1905-1981) e miz Eost 1963.
Kanet eo bet gant Tinaig Perche, eus Beilhadegoù Treger. Gant Soazig Noblet, a sone an delenn, e oa bet savet an ton kentañ.
Gant Véronique Autret eus ar strollad leonat Gwalarn e oa bet savet an eil ton er bloavezhioù 1980 ; adkemeret e oa bet an ton-mañ gant Nolwenn Leroy e 2010 er bladenn Bretonne.

## Liammoù diavaez

* Karantez-vro - anjela.org
* Kanet gant Gwalarn
# Pesk-peroked daouliv

Pesk-peroked daouliv :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Perciformes |
| Kerentiad : | Scaridae |
| Genad : | Cetoscarus |
| Anv skiantel ||
| Cetoscarus bicolor (Rüppell, 1829) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Pesk-peroked daouliv (Cetoscarus bicolor) a zo ur spesad pesked eus ar Mor Ruz.
# Embregadenn vrezel

Embregadenn vrezel, pe pleustradeg brezel, a zo ur strategiezh milourel diazezet war ar fiñv, an emlusk (pe intrudu) hag ar souezh evit tizhout ur pal pe ul lec'h a rofe aezamant d'un tu engouestlet war an hini enebour. Un embregadenn vrezel a glask freuzañ ar muiañ posubl an enebour en un doare dieeun dre kelc'hiañ, goloiñ pe troc'hañ an enebourien eus an a-dreñv, en ur glask bezañ an nebeutañ ar gwellañ en ur stourm eeun. Disheñvel eo dioouzh ar brezel dre uz lec'h ma 'z eo kalz pouezusoc'h implij an nerzh, an embregadennoù a zo reoù oc'h implij an nerzh o klask lec'hioù gwan an enebour ha badaouiñ anezhañ el lec'hioù-se.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ "Design for Military Operations - The British Military Doctrine", Army Code No 71451, Chief of the General Staff (1996).
# Yud

Yud zo ul levr 118 pajenn ennañ a oa bet embannet e 1985 gant Mouladurioù Hor Yezh en dastumad Skrid.
Ennañ e oa bet dastumet un toullad mat a destennoù savet gant Erwan Kervella etre 1971 ha 1984, lod anezhe diembann ha lod all bet embannet e-barzh Al Lanv, Al Liamm ha Yod-Kerc'h kent.
Teir rann a ya d'ober an oberenn-mañ :

## Barzhonegoù

Ugent barzhoneg en holl, sinet gant an anvioù-plenn a bep seurt a rae Erwan Kervella gante.
    Yud, Al Liamm/157/1973, Al Liamm/404/2014 (adembannadur)
    Teñzor Al Liamm/159/173
    Trevadennig Ma C'halon, Skrid/17/1978
    Noz Skrid/17/1978
    Blues Du, Skrid/19/1979
    Enez
    Loariadenn
    Chimikenn, Yod-Kerc'h/2/1972 (Charabañ e anv-pluenn)
    Muntr pemdeziek, Yod-Kerc'h/2/1972 (Charabañ)
    Liv, Yod-Kerc'h/2/1972 (Charabañ)
    Plac'hig, Yod-Kerc'h/3/1972 (Charabañ)
    Perak, Yod-Kerc'h/3/1972 (Charabañ)
    C'hoari, Barzhaz Yod-Kerc'h/1976 (Charabañ)
    Moñsin ar sonadeg, Yod-Kerc'h/22/1979 (Charabañ)
    Lâret 'm eus..., Yod-Kerc'h/21/1979 (ar Yod Kac'her)
    3 + 5 Haiku, (ar Yod Kac'her)
    Dispac'h, Yod-Kerc'h/3/1973 (Beulke)
    Troad a-raok kleiz, Yod-Kerc'h/4/1973 (Beulke)
    Flik-flok, Yod-Kerc'h/3/1973 (Baobab al Lanneier)
    Muntr ?, Yod-Kerc'h/17/1978 (Mesrine & Schleyer Co.)

## Danevelloù ha pennadoù

    An Danevell, Skrid/12/1977, Al Liamm/404/2014 (adembannadur)
    Du e tremen an Noz war ar Vuhez, Skrid/34/83
    Keleier ar Bed
    Wignavaou
    Dañs Bekabe
    Tan az pefe ?, Al Lanv/18/1982
    Keleier, Yod-Kerc'h/19/1978 (Padraig Pebr an Arvor)
    Ar Flik, Yod-Kerc'h/1/1971 (Charabañ)
    Muntr ur Mul, Skrid/24/1980 (Job Tupedu)
    Lili Prenestr a oa digor, (Job Tupedu)
    Ar Micherioù sot-pitilh, Al Lanv/24/1984 (Yann-Bipi a Gerinkin)
    Feiz ha Reizh, Yod-Kerc'h/14/1977 (an Tad-Youd)
    Galv, Yod-Kerc'h/1/1971 (Charabañ)
    Un Dro-Vale, Al Liamm/144/1971

## Troidigezhioù

    Sunflower Sutra diwar an oberenn orin gant ar barzh stadunanat Allen Ginsberg), Skrid/5/1974
    Cochise (1812 - 1874), Yod-Kerc'h/5/1974
    Sitting Bull (1834 - 1890), Yod-Kerc'h/1/1971
# Khalid El Bakraoui

Khalid El Bakraoui :
| Ganedigezh | 12 a viz Genver 1989 |
| Marvet | 22 a viz Meurzh 2016 |
| | Brusel Belgia |
| Broadelezh | Belgia |
| Micherioù | Laer Sponter |
| Skourr | Islam sunnit Stad Islamek |
| kemmañ |
Khalid El Bakraoui ganet d'an 12 a viz Genver 1989 e Brusel hag aet da Anaon e Brusel d'an 22 a viz Meurzh 2016 a oa anavezet dreist-holl evit bezañ bet unan eus sponterien emlazh Gwalldaolioù an 22 a viz Meurzh 2016 e Brusel.
Emlazhet eo dre tarzhadenn ur vombezenn e arsav metro Maelbeek d'an 22 a viz Meurzh 2016.
D'an 23 a viz Meurzh 2016, e oa bet anavezet evel unan eus sponterien gwalldaolioù an 22 a viz Meurzh 2016. E vreur Ibrahim El Bakraoui a zo marvet dre emlazh e Aerborzh etrevroadel Brusel.

## Forbannerezh

E 2011 e oa bet harzet Khalid El Bakraoui evit aferioù laerezh gant feulster bras ha trafikerezh otoioù, dre ur bloavezh goude e vreur Ibrahim El Bakraoui an hini 'mañ evit ur c'hwitadenn laerezh un ti eskemm ha tennañ war ar polis.

## Goude ar gwalldaolioù

Gant e vreur, hent Khalid El Bakraoui a ziskouez anatoc'h anatañ al liamm etre ar forbannerezh vras hag ar sponterezh islamek en Europa. Al liamm forbanerezh ha sponterzh islamek n'eo ket nevez, abaoe ar bloavezhioù 1980 e voe dija an Hezbollah o kemer liamm gant trafikerien dramm Amerika ar Su evit kavout ur vammenn all da arc'hantaouiñ o stourm.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) 23/04/2016 lechienn rtbf.be : Ar vreudeur El Bakraoui e touez an emlazhet, Ibrahim e Zaventem, Khalid e Maelbeek
* ↑ (en) Matthew Levitt, « Hizbullah Narco-Terrorism: A Growing Cross-Border Threat » [Hezbollah trafikerezh dramm ha sponterezh: Un eskemm tre an harzoù o vont war-gresk], IHS Defense, Risk, and Security Consulting,‎ Gwengolo 2012
# Claude Michel (melldroader)

Claude Michel (Coco e lesanv) a oa ur melldroader breizhat, bet ganet d'ar 24 a viz Ebrel 1971 e Karaez-Plougêr. Kreizer rastellañ (niverenn 6) e bost war an dachenn c'hoari e oa chomet e vicher-pad er c'hleub War-raok Gwengamp…ar pezh na vez ket diouzh ar c'hiz ken an deiz a hiziv.

## E vicher

Erruet e oa e Gwengamp d'e 15 vloaz eus KS Rostrenenn. Eñ an hini eo en devoa merket ar pal a rae da Wengamp mont er 1añ Rummad d'ar 27 a viz Mae 1995.
Kemeret en devoa perzh en e grogad kentañ er 1añ Rummad d'an 19 a viz Gouere 1995 ouzh FK Martigues (2-0).
Siwazh dezhañ en devoa tennet e-maez diwezhañ tenn er pal da geñver gourfenn Kib vell-droad Bro-C'hall 1996-97 o lezel OJK Nisa da vezañ trec'h a-benn ar fin.
Evitañ da vezañ c'hoariet ouzhpenn 200 krogad n'en deus lakaet pal ebet er 1añ Rummad.
D'ur 27 a viz Mae ivez, met e 2005 ar wech-mañ, en devoa graet e gimiad diouzh bed ar vell-droad a-vicher goude bezañ c'hoariet 7 koulzad er 1añ pe 2$^l$ Rummad.

## E vicher e kleub

| Koulzad | Kleub | Rummad | Krogadoù c'hoariet | Palioù | Kib Europa | Krogadoù c'hoariet | Palioù |
| 1992/93 | Gwengamp | 2$^l$ Rummad | 0 | 0 | / | / | / |
| 1993/94 | Gwengamp | National | 31 | 0 | / | / | / |
| 1994/95 | Gwengamp | 2$^l$ Rummad | 42 | 2 | / | / | / |
| 1995/96 | Gwengamp | 1añ Rummad | 32 | 0 | / | / | / |
| 1996/97 | Gwengamp | 1añ Rummad | 35 | 0 | Kib Intertoto | 2 | 0 |
| 1997/98 | Gwengamp | 1añ Rummad | 32 | 0 | / | / | / |
| 1998/99 | Gwengamp | 2$^l$ Rummad | 24 | 1 | / | / | / |
| 1999/2000 | Gwengamp | 2$^l$ Rummad | 36 | 2 | / | / | / |
| 2000/01 | Gwengamp | 1añ Rummad | 33 | 0 | / | / | / |
| 2001/02 | Gwengamp | 1añ Rummad | 29 | 0 | / | / | / |
| 2002/03 | Gwengamp | Kevre 1 | 35 | 0 | / | / | / |
| 2003/04 | Gwengamp | Kevre 1 | 33 | 0 | / | / | / |
| 2004/05 | Gwengamp | Kevre 2 | 23 | 0 | / | / | / |

## E ditloù

* 1995 : kampion ar bed gant Skipailh mell-droad Bro-C'hall vilour,
* 1996 : aet Kib Intertoto gantañ,
* 1997 : gourfennad Kib vell-droad Bro-C'hall,
* 1998 : bet dibabet e Skipailh mell-droad Breizh da geñver ar c'hrogad Breizh-Kameroun (dalc'het d'an 21 a viz Mae 1998 e Roazhon),
* 1999 : c'hoarier 2$^l$ Rummad ar c'houlzad hervez ar gelaouenn France Football.

## Cheñch micher

Aet da c'hourdoner ur skipailh re yaouank e Gwengamp da gentañ-penn, anvet e oa bet da eiler Patrick Remy er c'houlzad 2006/07 hag e penn-kentañ hini 2007/08 a-raok ma voe skarzhet ar gourdoner meur. Abaoe 2009 e ra war-dro eil skipailh War-raok Gwengamp.
# Kreizer

Er vell-droad e vez graet kreizer(ez) eus ur c'hoarier(ez) a vez e/he roll ober al liamm etre al linenn zifenn hag an hini argadiñ. Goude rastellat ar vell e rank ar greizerien/c'hreizerezed he zreuzkas d'an argaderien/argaderezed an efedusañ ar gwellañ. O c'hefridi bouezus all zo mirout ouzh ar c'hoari enep a vont en-dro kuit da luziañ tamm labour an difennerien/difennerezed. Gwall alies e vez klevet gourdonerien veur barrek-mat war gadoniezh ar vell-droad o lâret e vez gounezet pe gollet ur c'hrogad er c'hreiz.
D'ar mare (1954) ma oa bet lakaet an doare c'hoari 4-2-4 diouzh ar c'hiz gant skipailh broadel Hungaria, oc'h enebiñ ouzh an WM mil vrudet, e veze graet hanterien eus an daou greizer, o flas dezhe etre ar pevar araoger hag ar pevar adreger.
Er bloavezhioù pevar-ugent ez ae pevar c'hoarier hep o far - Luis Fernandez, Alain Giresse, Michel Platini ha Jean Tigana - d'ober kreiz skipailh mell-droad Bro-C'hall. Ken barrek e vezent war an dachenn c'hoari ma veze graet Ar c'harrez hud anezhe. Hep klask koazhañ levezon ar c'hoarierien all e c'haller skrivañ ez eo a drugarez d'ar greizerien-se en devoa gounezet skipailh mell-droad Bro-C'hall e gentañ trofe, da lâret eo Kampionad vell-droad Europa 1984.
Gant c'hoarierien/c'hoarierezed ar c'hreiz hep mar na marteze ez eus tu da sevel meur a zoare c'hoari disheñvel-mik an eil diouzh egile. Gallout a reer kaout daou/div, tri/teir, pevar/peder betek pemp kreizer(ez) diouzh an doare c'hoari bet dibabet ober gantañ hag hini ar skipailh enep evel just. N'haller ket bezañ souezhet eta ma vez gortozet e tiskouezfe ur c'hreizer/greizerez kaout kaleter o vezañ ma rank redek kalz ha pell : aze emañ sur a-walc'h ar perzh a zo boutin d'an holl greizerien/greizerezed. Daoust d'ar c'hreiz bezañ ur strolladig kempoell e vez disheñvelaet peurliesañ
diouzh
Ne vez ket aes bepred pegañ ul liketenn ouzh pep melldroader, ar pezh a veze diskouezet splann gant Jean Tigana, rasteller melloù eus ar c'hentañ ha kentañ enepargader e skipailh.

## Notennoù

* ↑ Bernard Genghini en devoa kemeret perzh gwechoù 'zo ivez.
# Limburg (Izelvroioù)

Limburg zo unan eus proviñsoù an Izelvroioù, e kreisteiz ar vro, ha Maastricht eo ar gêr-benn.

## Pennadoù kar

* Limbourg
# Divvarrenn digompez

An divvarrenn digompez zo ur pezh paramantoù jiminas a vez graet gantañ gant an embleustrerezed hepken.
A-stur eo an div varrenn an eil gant eben, 2,50 m diouzh al leur uhelder an hini gentañ ha 1,70 m uhelder eben. Gallout a ra bezañ pellaet an eil diouzh eben betek 1,80 m, hervez ment an embleustrerez. Staget ha stabilaet eo ar pezh paramantoù ouzh al leur gant funioù.
Troioù a vez ijinet gant an embleustrerezed oc'h ober gant an div varrenn pe o tremen d'ur varrenn d'eben.
D'an 22 a viz Eost 2004 e oa aet Émilie Le Pennec, atletourez c'hall, da gampionez olimpek an divvarrenn digompez en Aten, e Gres.
# Mojenn an Ankou

Mojenn an Ankou zo un dastumad a bemzek danevell – kant pajenn ennañ – gant ar skrivagner tregeriat Anatol ar Braz, bet embannet gant Mouladurioù Hor Yezh e 1986.
Gant Pêr Denez e oa bet savet ar rakskrid anezhañ, ma kemenn d'al lennerien n'eus nemet an danevell gentañ – Tro Mari-Job ar Gergeno– a oa bet skrivet e brezhoneg gant ar Braz; gant Erwan ar Moal e oa bet troet ar pevarzek all.

## An danevelloù

* Tro-Mari-Job ar Gergeno, embannet evit ar wech kentañ er gelaouenn Annales de Bretagne e 1902.
* An hini marv he danvez pried, embannet evit ar wech kentañ er gelaouenn Kroaz ar Vretoned, Here-Kerzu 1911.
* Bizoù ar c'habiten
* Kornedad butun Jozon Briant – Kroaz ar Vretoned, Ebrel 1911
* Seblant ar walenn eured – KaV, Ebrel 1911
* Seblant an oc'hen – KaV, Mae 1911
* Seblant ar roeñvoù – KaV, Mae-Mezheven 1911
* Ar vamm a ouele re d'he mab – KaV, Gwengolo-Here 1911
* Tro Gab Lukaz – KaV, Mezheven 1911
* An Ankou pedet d'ar friko – KaV, Mezheven 1911
* An hini a dremenas un nozvezh e-barzh ar garnel – KaV, Gouere 1911
* Plac'h al liñsel – KaV, Eost 1911
* Liñsel Mari-Jan – KaV, Gwengolo 1911
* Nedeleg ar Chouanted – KaV, Kerzu 1912-C'hwevrer 1913
* Istor Pask – KaV, C'hwevrer-Meurzh 1913

## Levrlennadur

* Ar Braz, Anatol. Mojenn an Ankoù. Lesneven : Mouladurioù Hor Yezh, 1986 (ISBN 978-2-86863-022-3)
# Iain MacMillan

Iain MacMillan, bet ganet d'an 20 a viz Here 1938 e Càrn Fheusda (Skos) a oa ul luc'hskeudenner breizhveuriat brudet abalamour ma oa bet savet gantañ luc'hskeudenn ar strollad The Beatles o treuziñ Abbey Road e Londrez evit golo o albom Abbey Road, deuet da vezañ unan eus an anavezetañ er bed. Warni e c'halled merzout e oa Paul McCartney an hini nemetañ o kerzhout diarc'hen : diwar neuze e oa bet savet ar vojenn ma oa marv MacCartney !
D'an 8 a viz Eost 1969 e-tro 10e00 diouzh ar beure e oa bet tapet al luc'hskeudenn-se gant MacMillan, hemañ ziwezhañ bet dibabet gant John Lennon. Pignet gant ur skeul en devoa tapet c'hwec'h kliche e-kerzh ar prantad bet roet dezhañ, da lâret eo dek munutenn na mui na ken ! Gant izili ar strollad sonerezh e oa bet choazet kliched ar golo a-barzh fin ar gont.
Div wech hepken en devoa adlabouret MacMillan gant ar Beatles kozh : da gentañ gant John Lennon ha Yoko Ono da geñver pladenn Happy Xmas (War Is Over) ha gant Paul McCartney evit e bladenn Paul Is Live o klask drevezañ hag ober goap ouzh al luc'hskeudenn mil vrudet eus Paul o treuziñ ar straed gant ur c'hi.
Aet e oa bet da Anaon d'an 8 a viz Mae 2006 e Dùn Dèagh (Skos).
# 7 Eost

← Eost → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1488 : kodianidigezh Dinan.
* 1819 : goude trec’h Simón Bolívar en emgann Boyacá e teu Kolombia da vezañ dizalc’h diouzh Spagn.
* 1908: da-geñver labourioù e-kichen Willendorf, ur geriadenn eus Aostria, e tizoloer en douar un delwenn eus ar paleolitik, a reer anezhi Gwener Willendorf.
* 1932 : distrujet eo Monumant an Unvaniezh, e plasenn an ti-kêr e Roazhon, gant ar strollad broadelour Gwenn ha du.
* 1936 : douaret eo Fulgence Bienvenüe, pennseller an Hentoù ha Pontoù ha saver metro Pariz er vered Père-Lachaise.
* 1942 : penn-kentañ Emgann Guadalcanal.
* 1943 : graet an hu gant Landiviziaviz ouzh izili eus Bagadoù Stourm Strollad Broadel Breizh o tibunañ e straedoù ar gêr.
* 1944 :
** niverenn gentañ ar gazetenn Ouest-France, o kemer lec'h L'Ouest-Éclair.
** dieubet eo Gwengamp gant ar Gevredidi.
** lazhadeg Pengereg e Plabenneg.
* 1947 : erruout a ra radell Thor Heyerdahl, ar c’h-Kon-Tiki, en Inizi Tuamotu goude ur veaj tremen 100 devezh a-dreuz ar Meurvor Habask, da ziskouez o doa gellet pobloù gwechall dont eus Su Amerika da Bolinezia.
* 1954 : Josep Tarradellas a zeu da vezañ prezidant Generalitat Katalonia en harlu, e Frañs.
* 1960 : Aod an Olifant dizalc’h diouzh Frañs.

## Ganedigezhioù

* Mata Hari
* 980 : Ibn Sina (Avicenna), skiantour ha prederour muzulman.
* 1028 : Alfonso V, roue León.
* 1385 : Janed Kent, mamm Richarzh II, roue Bro-Saoz.
* 1832 : Max Lange, mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù alaman.
* 1876 : Mata Hari, spierez, fuzuilhet e 1917.
* 1881 : François Darlan, amiral ha politikour gall.
* 1914 : Fernando Cerchio, filmaozer, frammer ha saver senario italian.
* 1917 : Charles Sibley, arbennigour war ar vevoniezh volekulel hag evnoniour stadunanat.
* 1918 : Andrée Clément, aktourez (c'hoariva ha sinema) c'hall.
* 1924 : Jean Dorst, bevoniour gall.
* 1992 : Marigje Degrande, mestrc'hoarierez echedoù belgiat.

## Marvioù

* Joseph-Marie Jacquard
* 1834 : Joseph-Marie Jacquard, ijiner gall.
* 1941 : Rabindranath Tagore, skrivagner banglaek, tapet gantañ Priz Nobel al Lennegezh e 1913.
* 1957 : Oliver Hardy, aktor ha kaner stadunanat.

## Lidoù

* Katoligiezh:
** Sant an deiz : Santez Gwerborc'h.
# Alauda

Alauda :
| Alauda gulgula, luc'hskeudennet e stad Andhra Pradesh (India). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Anv skiantel ||
| Alauda Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Alauda a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* an alc'hweder sant Pêr (Alauda arvensis)
** A. a. armenica, arvensis, cantarella, dulcivox, harterti, intermedia, japonica, kiborti, lonnbergi, pekinensis ha sierrae,
* alc'hweder ar reter (Alauda gulgula)
** A. g. australis, coelivox, gulgula, inconspicua, inopinata, lhamarum, vernayi, wattersi ha weigoldi,
* an alc'hweder eskell gwenn (Alauda leucoptera),
* an alc'hweder Raso (Alauda razae).
Ugent (20) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alaudidae/Alauda (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Genver 2025).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alc'hweder sant Pêr

Alc'hweder sant Pêr :
| Alauda arvensis, ur viskoulenn en e bigos. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Alauda |
| Anv skiantel ||
| Alauda arvensis Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An alc'hweder sant Pêr (liester : alc'hwedered sant Pêr), pe alc'hweder-sant-Pêr, a zo ur spesad golvaneged bihan, brudet evit e gan, Alauda arvensis an anv skiantel anezhañ.

## An anv

Dont a ra e anv skiantel eus ar galianeg alauda "alc'hweder" dre al latin ălauda hag eus an anv-gwan latin arvēnsis a dalv kement hag "er parkeier".
E-barzh Geriadur ar brezhoneg a-vremañ (Skol Vreizh, 2000, pajenn 796a) e skriv Frañsez Favereau e reer LAPOUSS/-S (PE EVN) SANT PER eus ar spesad alc'hwedered-mañ peurvuiañ. Savet eo bet an anv boutin brezhonek alc'hweder sant Pêr o veskañ daou anv poblek.
Ul labous brudet eo e Breizh. Ec'hweder zo un adstumm d'an anv, hag Eveder zo un adstumm all, deuet da vout anv-tiegezh. Labous Sant-Pêr zo un anv boas ivez, savet diwar ur vojenn : nijet e vefe an evn betek ar baradoz.

## Annez hag isspesadoù

| ██ Bezant, o ouennañ | ██ Bezant, o chom | ██ Bezañ, o tremen |
| ██ Bezant, hep gouennañ | ██ Bezant, degaset | ██ A vefe aet da get ha degaset en-dro |
Ar spesad a gaver an unnek isspesad anezhañ :
* Alauda arvensis armenica, eus gevred Turkia da Iran,
* A. a. arvensis, e hanternoz, kornôg ha kreiz Europa,
* A. a. cantarella, e kreisteiz Europa eus biz Spagn da dTurkia hag ar C'haokaz,
* A. a. dulcivox, Hume, 1872, eus gevred lodenn Europa eus Rusia ha kornôg Siberia da walarn Sina ha mervent Mongolia,
* A. a. harterti, e gwalarn Afrika,
* A. a. intermedia, eus hanternoz-kreiz Siberia da viz Sina ha Korea,
* A. a. japonica, e kreisteiz Sac'halin, kreisteiz an Inizi Kouril, Japan hag Inizi Ryūkyū,
* A. a. kiborti, e kreisteiz Siberia, hanternoz ha reter Mongolia ha biz Sina,
* A. a. lonnbergi, e hanternoz Sac'halin,
* A. a. pekinensis, e biz Siberia, Ledenez Kamtchatka hag an Inizi Kouril,
* A. a. sierrae, e Portugal, kreiz ha kreisteiz Spagn.

## Krennlavar

* Amzer vrao pa gan an alhweder / Pell hag uhel en êr.

## Liammoù diavaez

* (en) Alauda arvensis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Alauda arvensis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, “Anvioù laboused Europa, pennad 10”, Hor Yezh niv. 206, Mezheven 1996, p. 8.
* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, Éditions Palantines, 2012, pajenn 65a.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alauda arvensis.
* ↑ Dis-moi comment ils parlent - Komzou tud va bro, Skolig-al-Louarn, Plouvien, 1994, pajenn 108.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alc'hweder eskell gwenn

Alc'hweder eskell gwenn :
| Alauda leucoptera (tresadenn). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Alauda |
| Anv skiantel ||
| Alauda leucoptera Pallas, 1811 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An alc'hweder eskell gwenn (liester : alc'hwedered eskell gwenn) a zo ur spesad golvaneged, Alauda leucoptera (Melanocorypha leucoptera kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alauda leucoptera (kentanv) da gentañ-penn (e 1811) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Boued

Bevañ a ra diwar c'hreun ha had, hag amprevaned da goulz ar gouennañ.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus kreisteiz Ukraina da greisteiz-kreiz Rusia, dre gKazakstan.

## Liammoù diavaez

* (en) Melanocorypha leucoptera war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Alauda leucoptera war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, “Anvioù laboused Europa, pennad 10”, Hor Yezh niv. 206, Mezheven 1996, p. 5.
* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alauda leucoptera.
a vo kavet e Wikimedia Commons.