OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tournai-sur-Dive

Tournai-sur-Dive :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Maer Amzer gefridi | Xavier Schneider 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | {{Roadennou/Kemennad faziek : oberier / dic'hortoz./kumuniou|Kemennad faziek : oberier mod dic'hortoz.}} ann. ([[{{Roadennou/Kemennad faziek : oberier / dic'hortoz./kumuniou|deiziad}}]]) |
| Stankter | Kemennad faziek : dianav eo an arouezenn boentaouiñ "[". ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 80 m — brasañ 195 m |
| Gorread | 12,40 km² |
| kemmañ |
Tournai-sur-Dive zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Dives emañ Tournai.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Chambois, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Trun e 1801.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 26 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,86% eus he foblañs e 1911.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Lazhet e voe ur c’horporal eus ar gumun en un emgann en El Milia d'an 22 a viz Eost 1955.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar peulvan.
* Peulvan "La Pierre au Bordeu".
* Iliz katolik Sant Padern, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù$^,$.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# La Cochère

La Cochère :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Kod kumun | 61110 |
| Kod post | 61310 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Luc Guesdon (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2022) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 173 m — brasañ 252 m |
| Gorread | 12,92 km² |
| kemmañ |
La Cochère a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan, en Arondisamant Argentan.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Nonant, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Exmes e 1801.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Staget e voe kumun La Roche-Nonant ouzh kumun La Cochère e 1813.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik ar Salver.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
* ↑ (fr)Clochers de France
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jean-Baptiste Colbert

Jean-Baptiste Colbert a zo ganet d'an 29 a viz Eost 1619 e Reims (Bro-C'hall) ha marvet d'an 6 a viz Gwenholon 1683 e Pariz (Bro-C'hall).
Ur politikour e oa ha maodiern e teuas da vezañ dindan ren Loeiz XIV. Bez e voe kontroller meur an arc'hant etre 1665 ha 1683, Sekretour Stad evit Ti ar Roue ha sekretour Stad d'ar morlu etre 1669 ha 1683. Kregiñ a ra gant servij ar roue pa varv e zifenner Mazarin, boutañ a ra kreñv war ar roue Loeiz XIV a-benn dic'hrasiañ e kevezer Nicolas Fouquet. Enaouer ha difenner ur bolitikerezh ekonomikel emellour ha kenwerzherier (a vezo lesanvet colbertisme) reiñ a ra an tu d'ar c'henwerzh ha d'ar greanterezh da gemer nerzh er Frañs gant krouidigezh stalioù-labour ha monopoloù roueel, stadel.
Colbert a vez laret evel awenet gant mennozhioù Barthélemy de Laffemas, ekonomikour ha kuzulier Herri IV ; Laffemas en devoa roet lañs d'ar c'henwerzh trevadennel ha da greanterezh gwiadennoù, an daou skourr kenwerzh a zedenno Colbert kalz, gant mererezh an arc'hant foran pezh a lakao anezhañ da vezañ diaz d'ar rouantelezh c'hall. Arabat meskañ anezhañ gant e vab Jean-Baptiste Colbert, markiz Seignelay

## Bugaleaj hag orinoù

Jean-Baptiste Colbert a voe ganet en ur familh kenwerzhourien ha bankourien pinvidik, poelladennerien hag uzulierien eus kêr Reims. Ar familh a noblañs izel a glaske bezañ anavezet evel hêr d'ur familh noblañs kozh ha brudet eus Bro Skos, ne voe ket kavet prouenn istorel anat ebet d'al lavarioù-se.
# Le Bourg-Saint-Léonard

Le Bourg-Saint-Léonard :
| Ar c'hastell. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Kod kumun | 61057 |
| Kod post | 61310 |
| Maer Amzer gefridi | Patrice Leroy (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2022) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 113 m — brasañ 226 m |
| Gorread | 9,25 km² |
| kemmañ |
Le Bourg-Saint-Léonard a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan, en Arondisamant Argentan.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Exmes, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Bourc’h Fougy.
* E 1821 e voe staget kumun Fougy ouzh kumun Le Bourg-Saint-Léonard.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 22 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,40 % eus he foblañs e 1911.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Léonard .
* Iliz katolik Saint Léonard (Léodowald, eskob Avranches), XII$^{vet}$ kantved, luc'hskeudennoù.
* Ar c'hastell, XVIII$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Saint Gilles, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e-tal iliz bourk Saint-Léonard, luc'hskeudennoù$^,$.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Arouez kimiek

Berradurioù eus anvioù an elfennoù kimiek eo an arouezioù kimiek. An holl elfennoù naturel o deus pep a arouez, anezhañ ul lizherenn pe ziv. Bras eo al lizherenn gentañ ha bihan ar re all, da skouer : "H" evit an elfenn hidrogen, "O" evit an oksigen, "Ti" evit an titaniom.
Renket eo an arouezioù kimiek en daolenn beriodek ha graet e vez ganto er c'hevatalennoù kimiek, da skouer : $2H_{2}+O_{2}\ \rightarrow \ 2H_{2}O$.
Dre ma vez deveret alies an arouezioù kimiek diouzh anvioù latin pe c'hresianek e c'hell arouezioù an elfennoù bezañ disheñvel-mat diouzh an anvioù brezhonek boas, da skouer : "Fe" evit houarn (latin ferum) hag "Hg" evit bevargant (gresianeg hydrargyrum).
Lod elfennoù zo aroueziet dre deir lizherenn : n'int ket bet dizoloet pe fardet gant mab-den c'hoazh ; anvet hag aroueziet dre ziv lizherenn e vint pa vo anezho da vat. Da skouer : e 2009 e voe dizoloet an elfenn "Uuq" (ununkwadiom), a voe anvet fleroviom hag arouziet dre "Fl" adal neuze.
E Sina e vez roet un arouezlun evel arouez da bep elfenn gimiek (gwelet). Ar pep brasañ anezho zo bet krouet a-ratozh, evel 鈦 tài evit an titaniom — distagadur saoznek an arouez "Ti" eo tài.
Evit gwelet roll klok an elfennoù kimiek hag o arouezioù, sellit ouzh :
* Roll an elfennoù hervez o arouezioù
* Roll an elfennoù hervez o anvioù
* Roll an elfennoù hervez o niverennoù
* Taolenn beriodek an elfennoù

## Daveennoù

* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* Geriadur brezhonek An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
# Penn

Ar penn zo ul lodenn eus korf an den ha hini lod eus al loened. Gant al loened mellkeinek eo stag ouzh ar c'horf war-bouez ar gouzoug.

## Neuz diavaez

* Ar blev
* An tal
* An dremm
* An daoulagad, goloet gant ar malvennoù, an divabrant
* Ar fri
* An divskouarn
* An divjod
* Ar genoù
* An diweuz
* An elgezh

## En diabarzh

Dindan kroc'hen ar penn emañ ar glopenn, enni :
* an empenn
Ar genoù emañ :
* an teod
* an dent
# Wikeriadur

Wikeriadur a reer eus ur raktres-stroll a venn sevel ur geriadur liesyezh frank a wirioù gant termenadurioù, gerdarzhioù ha distagadurioù e kement yezh ha ma vo tu. Tu geriadurel an holloueziadur Wikipedia eo ar Wikeriadur.
Da gompren ar c'hemm a zo etre ar geriadurioù hag an holloueziadurioù e c'haller lavaret e tispleg ar geriadurioù ar gerioù tra ma tispleg an holloueziadurioù an traoù.

## An anv

Ur ger-malizenn eo "wikeriadur", savet diwar wiki- ("a-stroll") ha geriadur.
Dizemglev zo diwar-benn an anv :
* ar stumm Gwikeriadur zo bet implijet war bajenn degemer ar Wikeriadur etre miz Du 2006 ha miz Genver 2007 ;
* un nebeud kinnigoù all zo bet graet.

## Framm

Pal ar Wikeriadur eo bezañ liesyezhek da vat : e meur a yezh emañ ar penngerioù hag an termenadurioù.
Ar Wikeriadur eo anv rann ar raktres ma kaver ennañ termenadurioù e brezhoneg eus gerioù a zeu eus kalz yezhoù all, hag ivez, evel-just, eus ar brezhoneg e-unan. Er Wiktionary e vo kavet an termenadurioù saoznek hag er Wikizionario an termenadurioù italianek. Ar mennozh-diazez eo e c'hallfed kavout un deiz bennak termenadurioù e wolofeg eus gerioù en inuktitut.
Embannet eo danvez ar Wikeriadur hervez an aotre-implijout Creative Commons by-sa, ar pezh a dalvez n'eo ket perc'hennet an danvez anezhañ hag e chomo evel-se da viken.

## Istor

Daniel Alston, "Fonzy" e anv implijer, eo unan eus diazezerien bennañ ha luskerien gentañ ar raktres. Digoret e voe ar raktres kentañ, e saozneg, d'ar Yaou 12 Kerzu 2002 da 6:40 UTC.
Etre miz Gwengolo ha dibenn 2005 e voe skrivet ar frazennoù brezhonek kentañ war ar bajenn degemer gant implijerien dizanv deuet eus ar Wikipedia brezhonek, ha d'an 8 a viz C'hwevrer 2006 e voe krouet ar patromoù kentañ gant an implijer MP, a voe ar wikipedour kentañ o krouiñ ur gont war ar Wikeriadur.
En deiz-se end-eeun e voe krouet ar pennad kentañ gant MP diwar-benn ar ger kembraek afal, hag a zo "aval" e brezhoneg. Moredet e chomas ar raktres goude-se, pa oa ar wikipedourien o voueta a-zevri ar Wikipedia brezhonek. A-benn ar fin e voe lañset ar Wikeriadur da vat e miz Du 2006 gant an implijer Erwan, a savas ar bajenn degemer, hag un implijer dizanv all. Goude dilezet an dachenn ec'h eo an Yun a ziazezas an darn vrasañ eus ar patromoù yezhadurel hag ar pajennoù skoazell a oa da dalvezout da sichenn evit ar raktres da loc'hañ da vat e 2007 ; e 2008 en em dennas Yun, met derc'hel a ra un nebeud tud da vagañ ar geriadur.

## Notennoù

* ↑ Wikipedia
* ↑ War Wikipedia.org ; d'ar 26 Kerzu 2002 e voe adkaset da Wiktionary.org.
# Porched:Timbrouriezh

* Porched an dimbrawouriezh An dimbrawouriezh, timbroù ar bed hag istor ar postoù
| An timbroù An timbroù-post Timbr Timbroù-post dre nij Timbroù-post rakkachedet Timbroù boutin Timbroù faltazi Timbroù fazius Timbroù lec’hel Timbr-lidañ Timbroù madoberus Timbroù-mekanik Timbroù ar postoù milourel Timbroù ar postoù prevez Timbr-servij Timbr-taos Geriaoueg an dimbrawouriezh Filigran Talvoud-gwerzh Kranelladur Timbroù all An timbroù kemedel An timbroù pellgomz | Istor an timbroù-post Istor ar postoù Istor an timbroù Timbroù hervez ar vro A...H Timbroù hervez ar vro I...P Timbroù hervez ar vro Q...Z Timbroù dre zanvez Timbroù dre rummad Timbroù liesseurt Mentoù an timbroù Buhez an timbroù An deiz kentañ Devezh an timbroù An divoneizañ Ar sielloù An teknikoù moullañ Al lizherennerezh | An aozadurioù Aozadurioù etrebroadel Unvaniezh Postoù ar Bed I.G.P.C. C.E.P.T. UPASP Melestradurezhioù Roll ar melestradurezhioù o deus embannet timbroù Strolladoù dastumerien Roll ar strolladoù dastumerien timbroù Saloñsoù timbrawouriezh Roll ar saloñsoù Breizh ha timbrouriezh Timbroù diwar-benn Breizh Timbroù faltazi Breizh An dastumadenn Penaos kregiñ ganti ? Ar binvioù Ar c'hatalogoù Ar c'hazetennoù |
a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Porched ar porchedoù | Porched ar porchedoù | Porchedoù a vankPere eo ar porchedoù ha penaos sevel unan ? | Porchedoù a vankPere eo ar porchedoù ha penaos sevel unan ? | Porchedoù a vankPere eo ar porchedoù ha penaos sevel unan ? | Porchedoù a vankPere eo ar porchedoù ha penaos sevel unan ? |
| Arzoù | Douaroniezh | Jedoniezh | Kevredigezh | Skiantoù | Teknologiezh |
# Ocyceros

Ocyceros :
| Ocyceros birostris, tresadenn (1882) gant Elliot. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Bucerotiformes |
| Kerentiad : | Bucerotidae |
| Anv skiantel ||
| Ocyceros Hume, 1873 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ocyceros a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Spesadoù

Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* Ocyceros birostris,
* Ocyceros gingalensis,
* Ocyceros griseus.
O c'havout a reer en Iskevandir Indez.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucerotidae/Ocyceros (lennet e-barzh d'ar 7 a viz Meurzh 2025).
# Timbroù Gwalior

Emañ Gwalior e hanternoz India, 122 km e su Agra. Ur “Stad-priñselezh” emren eo bet, gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet a-raok bezañ un tiriad eus Unvaniezh India. E Stad kevreadel ar Madhya Pradesh ar emañ bremañ, e rannbarzh Patiala.
Etre 1884 ha 1887 ez eus sinet un emglev etre melestradurezh kreiz India (dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet) ha Stadoù bihan Gwalior, Nabha, Faridkot, Chamba, Jhind, ha Patiala hag a aotren servijoù-post ar priñselezhioù da soulgargañ gant o anv timbroù an India saoz, dindan diviz e asantont sentiñ ouzh reolennoù a-zivout priz an timbroù, an dasparzhañ lizhiri…
Adalek 1885, bloavezh an emglev, e vez dreistmoullet timbroù an India saoz, warne poltred ar Rouanez Victoria hag ar Roue Edward VII ha George VI gant ar gerioù « GWALIOR » e saozneg hag en hindieg.
Timbroù Gwalior zo bet lakaet un dermen d’o implij d’ar 1añ a viz Genver 1951. Timbroù India a vez graet gante adal ar 1añ a viz Ebrel 1950.

## Pennad kar

* Timbroù India
# Chrysolampis

Chrysolampis :
| Chrysolampis mosquitus, tresadenn (1877) gant Bévalet. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Polytminae |
| Anv skiantel ||
| Chrysolampis Boie, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Chrysolampis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad evned-kelien er genad-mañ : Chrysolampis mosquitus, brosezat e takadoù 'zo eus Kreiz ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochilidae/Chrysolampis (lennet e-barzh d'ar 7 a viz Meurzh 2025).
# Timbroù Aunus

Aunus eo anv finnek ur gêr e Karelia ar Reter, anavezet gant ar Rusianed dre anv Olonets (Олонец).
E-pad ar brezel diabarzh a darzh e Rusia goude ar Brezel bed kentañ e kav da c’houarnamant Finland eo erru ar poent stagañ Karelia ar Reter, bro poblet gant finnegerien anezhi, ouzh Stad Finland. Kement-se a vefe respont da c’houlenn ar boblañs hervezañ. Ur bagad 1000 soudard a youl vat, en o fenn Gunnar von Herzen, zo kaset di d’ar 21 a viz Ebrel 1919 gant ar soñj embregañ ar Gareliz er stourmadeg hag aloubiñ ar vro. Ar pal eo bezañ mestr e kerioù Lotinanpelto ha Petrozavodsk, ha derc'hel hent-houarn Mourmansk dindan evezh.
Buan e teu anat n’eus ket a-walc’h a stourmerien e-tal Bolcheviked an Arme Ruz degaset timat war an dachenn hag ez eo klouar tud Karelia evit reiñ skoaz d’o “zieubourien”. Re ziwezhat e oa evit tuta emouestlidi nevez, ha dre forzh kilañ dirak ar Rusianed e tiviz Finlandiz tec’hout kuit d’o bro.
Ur rummad 8 timbr zo bet embannet gant ar velestradurezh rannvroel e-pad ur prantad amzer, a-benn dastum arc’hant evit ar soudarded. Timbroù Finland eus 1917 eo (al leon gant ar c’hleze) nemet dreistmoullet int gant anv "Aunus".
Rouez bras int hiriv ha priziet mat neuze.

## Pennad kar

* Timbroù Karelia
# Friedrich Boie

Friedrich Boie, bet ganet d'ar 4 a viz Mezheven 1789 e Meldorf (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Meurzh 1870 e Kiel (Rouantelezh Prusia d'an ampoent), a oa un amprevanoniour, evnoniour hag ur gwiraour alaman.
Breur e oa d'al loenoniour Heinrich Boie (1794-1827).

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* A : Aix, Anthracothorax, Ardeola, Athene, Aythya,
* B : Basilinna, Batis,
* C : Calliphlox, Cecropis, Celeus, Cercotrichas, Ceryle, Chen, Chrysococcyx, Chrysolampis, Chrysomitris, Cissa, Cyanocorax,
* D : Dryobates, Dryocopus, Dryoscopus,
* E : Eremophila, Eulampis,
* F : Forpus,
* G : Galerida, Glaucidium, Glaucis,
* H : Heliactin, Heliothryx, Hydrobates, Hylocharis, Hypothymis,
* K : Knipolegus,
* L : Lalage, Lipaugus,
* M : Melanitta, Melanocorypha, Mimus, Monticola, Myiagrus, Myioturdus,
* P : Pericrocotus, Phylloscopus, Progne, Pycnonotus,
* S : Sicalis, Spatula, Sternula,
* T : Tadorna, Thalasseus, Thraupis,
* X : Xolmis.

### Spesadoù

* A : Anous minutus,
* K : Knipolegus lophotes,
* M : Muscicapa adusta.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Boie e metoù al loenoniezh.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Timbroù Sahara ar C'hornôg

Emañ Sahara ar C'hornôg e hanternoz Afrika, etre Maouritania ha ar Meurvor Atlantel. Trevadennet eo bet gant Bro-Spagn e deroù ar c’hantved
A-raok bezañ unvanet an tiriad, ar velestradurezh spagnol a embann timbroù dindan anvioù Rio de Oro, La Agüera ha Cabo Juby.

## Rio de Oro

Anvet e veze e spagnoleg Rio de Oro ur rannvro e kreisteiz Sahara ar C’hornôg da vare an trevadennerezh (Seguia el Hamra a veze graet eus rann an Hanternoz). Etre 1920 ha 1924 zo bet embannet timbroù evit ar vro-se.

## La Agüera

    Pennad pennañ: Timbroù La Agüera
Ur vourc’h war vord an aod eo La Agüera, anavezet dindan anv Lagouira pe La Güera ivez, e penn pellañ su Sahara ar C’hornog, nepell eus Maouritania. Krouet gant ar c’horonal Bens e 1920, La Agüera zo bet un diskennlec’h evit aerlu Spagn.
E miz Even 1920 ez eo lakaet er-maez timbroù an drevadenn Rio de Oro soulgarget « LA AGÜERA », ha da heul (1922) ur rummad timbroù warno poltred ar Roue Alfons XIII hag an alc’hwez "SAHARA OCCIDENTAL / LA AGÜERA". Staget eo ouzh trevadenn Rio de Oro e 1924.

## Cabo Juby

Ur vandenn douar e norzh Sahara ar C'hornôg eo « Cabo Juby » (Kab Jubi), tro dro da dTafaya (bet « Villa Bens » gwechall).
Implijet zo bet eno timbroù spagnol pe re gwarezvro ar Moroko spagnol soularget « CABO JUBY » etre 1916 ha 1950. Tiriad Rouantelezh ar Maroko eo abaoe 1958.

## Sahara spagnol

Alc’hwez an timbroù :
* « Sahara español » (1924-1949)
* « África occidentale española » (1949-1951)
* « Sahara España » (1951-1975)
Implijet ez eus bet timbroù Maouritania etre 1975 ha 1979.
Staget eo tiriad Sahara ar C'hornôg ouzh Maroko e 1975, hep na vefe doujet ouzh youl ar boblañs da vevañ en ur vro dizalc’h, pezh a zegas ur brezel etre arme ar Rouantelezh hag ur strollad armet anvet Talbenn Polisario betek 1991. Emañ 80% eus an tiriad dindan dalc’h Maroko bremañ, koulskoude e chom diasur c’hoazh statud politikel ar Sahara, “tiriad nann-emren” hervez an Aozadur ar Broadoù Unanet, tiriad marokan da viken hervez ar Roue Mohammed VI.
Kavet e vez e gwerzh abaoe un toullad bloavezhioù timbroù liesliv, moulet er-maez ar vro, gant ar meneg « Sahara occ. R.A.S.D. » (evit "République Arabe Saharaouie Démocratique"). N’int ket timbroù gwir hervez Unvaniezh Postoù ar Bed peogwir n’int ket savet gant ur Stad anavezet gant an A.B.U. ha n’int implijet nemet evit brudañ ur stourm dieubiñ. N’int ket priziet gant an ispisialourien eta, hogen dastumet e vezont gant an neb a gar.
# Timbroù Hannover

Emañ Bro-Hannover e kreiz Alamagn an Norzh. Ur Rouantelezh dizalc'h e oa etre 1814 ha 1866.
Etre 1850 ha 1864 ez eus bet embannet un 40 timbr bennak. War an darn vrasañ anezho e weler ardamezioù ar vro, talvoudegezh-gwerzh pep hini e o vezañ kreiz an dresadenn. War ar rummad embannet e 1859 e tizoloer poltred ar Roue George V.
Goude ar brezel etre Aostria ha Prusia (e 1866) eo staget Rouantelezh Hannover ouzh Prusia. Ur rann eus Saks-Izel e kreiz Republik Kevreadel Alamagn eo bremañ.
# Emgann Dukark

Adalek an 23 a viz Mae betek ar 4 a viz Mezheven 1940 e voe kelc'hiet e Dukark ha tro-war-dro (Brayduinen, Zuidkote, h.a.) miliadoù ha miliadoù a soudarded eus Belgia, Breizh-Veur, Bro-C'hall ha Kanada gant an armeoù alaman. Lod anezhe ― ouzhpenn 338 200 en ur ober nav devezh ― a c'hellas tec'hout kuit war-zu Bro-Saoz, a-drugarez d'an oberiadur Dynamo boulc'het gant Winston Churchill, hag eñ Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet d'ar c'houlz-se.

## Levrlennadur

* Holmes, Richard, ed. "France, Fall of". The Oxford Companion to Military History. New York: Oxford University Press, 2001. ISBN 0-19-866209-2.
* Hooton, E.R. Luftwaffe at War; Blitzkrieg in the West. London: Chevron/Ian Allen, 2007. ISBN 978-1-85780-272-6.
* Keegan, John. The Second World War, New York: Viking Penguin, 1989. ISBN 0-670-82359-7.
* Liddell Hart, B.H. History of the Second World War. New York: G.P. Putnam, 1970. ISBN 0-306-80912-5.
* McEwan, Ian, Atonement, London: Jonathan Cape, 2001. ISBN 0-224-06252-2.
* McGlashan, Kenneth B. with Owen P. Zupp. Down to Earth: A Fighter Pilot Recounts His Experiences of Dunkirk, the Battle of Britain, Dieppe, D-Day and Beyond. London: Grub Street Publishing, 2007. ISBN 1-904943-84-5.
* Murray, Williamson and Allan R. Millett. A War to Be Won: Fighting the Second World War. Cambridge, Massachusetts: Belknap Press, 2000. ISBN 0-674-00163-X.
* Salmaggi, Cesare and Alfredo Pallavisini. 2194 Days of War:: An Illustrated Chronology of the Second World War. New York: Gallery Books, 1993. ISBN 0-8317-8885-2.
* Taylor, A.J.P. and Mayer, S.L., eds. A History Of World War Two. London: Octopus Books, 1974. ISBN 0-7064-0399-1.
* Thomas, Nick. RAF Top Gun: Teddy Donaldson CB, DSO, AFC and Bar, Battle of Britain Ace and World Air Speed Record Holder. London: Pen and Sword, 2008. ISBN 1-84415-685-0.
* Weinberg, Gerhard L. A World at Arms, New York: Cambridge University Press, 1994. ISBN 0-521-44317-2.
* Wilmot, Chester. The Struggle for Europe. Old Saybrook, Connecticut: Konecky & Konecky, 1952. ISBN 1-56852-525-7.
* ur romant gant Robert Merle:Week-end à Zuydcoote, diwar-benn troioù ur soudard gall e "Godell Dukark 1940". Gant al levr e oa aet ar Priz Goncourt e 1949. E 1964 e voe graet ur film, heñvelanvet, gant Henri Verneuil. Jean-Paul Belmondo an hini e oa ar soudard.
# Neochen

Neochen :
| Ur waz Orinoko, luc'hskeudennet e Puerto Carreño (departamant Vichada, Kolombia). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Anv skiantel ||
| Neochen Oberholser, 1918 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Neochen a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1918 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad gwazi er genad-mañ : Neochen jubata, anv skiantel ar waz Orinoko, brosezat e Suamerika, en un takad hag a ya eus Amazonia da norzh Arc'hantina.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anatidae/Neochen (lennet e-barzh d'an 9 a viz C'hwevrer 2025).