OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Colt Single Action Army

Ar Colt Single Action Army, anvet ivez SAA, Model P, M1873 pe Peacemaker (Peoc'haer) zo ur revolver un-ober savet e 1872 evit gouarnamant Stadoù-Unanet Amerika gant ar Colt's Patent Firearms Manufacturing Company (anvet bremañ Colt's Manufacturing Company). Arm-dorn standard an U.S. Army e voe eus 1873 betek 1892.
Poblek e voe ar Colt SAA e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved e SUA e-mesk ar boliserien, an dorfedourien hag ar c'howboyed. Un arouez eo eus astenn ar vro war-zu ar c'hornôg. Meur a adstumm anezhañ a zo bet kinniget, e 30 kalibr disheñvel hag hirderioù kanol a bep seurt. Ur pezh dastumadeg eo deuet da vezañ ha gwerzhet e vez skouerennoù nevez gant an embregerezh Colt c'hoazh.
E 2011 e voe dibabet ar Colt SAA evel arm ofisiel Arizona goude ur votadeg gant Sened ar Stad.

## Implijerien vrudet

Meur a zen brudet en deus implijet ar Colt SAA en istor, en o zouez :
* George Armstrong Custer (1839 - 1876), komandant amerikan lazhet en emgann Little Bighorn a-enep da indianed Lakota ha Cheyen ;
* an torfedour amerikan Robert LeRoy Parker (1866 - war-dro 1908), anavezetoc'h dindan e anv Butch Cassidy;
* ar jeneral amerikan George S. Patton (1885 - 1945), a gustume dougen ur revolver Single Action Army dezhañ ul lamm olifant engravet.
* an aktour amerikan John Wayne (1907 - 1979) a implije kalz ar revolver en e filmoù western.

## Daveennoù

* ↑ (fr) Le classement du Colt Modèle 1873 "Single Action", 01/09/2023 (lennet d'ar 06/03/2024)
* ↑ (en) Colt Single Action Army war lec'hienn an embregerezh Colt (lennet d'ar 06/03/2024)
* ↑ (en) Arizona gets an official state gun, 30/04/2011 (lennet d'ar 06/03/2024)
* ↑ (en) DOBUZINSKIS Alex, Wild ! Butch Cassidy's Gun draws $175,000 auction bid, embannet d'an 02/10/2012 (lennet d'ar 06/03/2024)
* ↑ (fr) RONDEAU Benoît, Les revolvers de Patton, 28/04/2018 (lennet d'ar 06/03/2024)
* ↑ (en) Pajenn an aktour war lec'hienn an IMFDB (lennet d'ar 06/03/2024)
# Maggie Smith

Maggie Smith (Dame Margaret Natalie Smith, CH, DBE), bet ganet d'an 28 a viz Kerzu 1934 en Ilford, Essex, e-kichen Londrez, ha marvet d'an 27 a viz Gwengolo 2024 e Londrez, a oa un aktourez saoz.

## Un nebeud filmoù

C'hoariet he deus en ouzhpenn 60 film er sinema hag er skinwel.
* 1956 : Child in the House
* 1965 : Othello (asambles gant Laurence Olivier)
* 1969 : The Prime of Miss Jean Brodie, a dalvezas un Oskar dezhi
* 1978 : California Suite (asambles gant Michael Caine ha Jane Fonda), un eil Oskar
* 1985 : A Room with a View
* 1995 : Richard III (asambles gant Ian McKellen ha Jim Broadbent)
* 1999 : Tea with Mussolini (asambles gant Judi Dench, Joan Plowright ha Cher)
* 2001 : Gosford Park (asambles gant Kristin Scott Thomas ha Clive Owen)
* 2001-2011 : Harry Potter, ma c'hoarie roll Minerva McGonagall
* 2010-2015 : Downton Abbey
* Roudoù daouarn Maggie Smith e Leicester Square, Londrez

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Order of the Companions of Honour.
* ↑ Dame Commander of the Most Excellent Order of the British Empire.
# Thescelocichla

Thescelocichla :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pycnonotidae |
| Anv skiantel ||
| Thescelocichla Oberholser, 1905 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Thescelocichla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1905 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad bulbuled er genad-mañ : Thescelocichla leucopleura, brosezat en Afrika ar C'heheder.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Pycnonotidae/Thescelocichla (lennet e-barzh d'an 28 a viz Genver 2025).
# Sclateria

Sclateria :
| Sclateria naevia, tresadenn (1856) gant François-Louis Laporte. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thamnophilidae |
| Anv skiantel ||
| Sclateria Oberholser, 1899 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Sclateria a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963). Dont a ra e anv eus hini al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Sclateria naevia, pevar isspesad — S. n. argentata, diaphora, naevia ha toddi — dezhañ, brosezat en Amazonia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Thamnophilidae/Sclateria (lennet e-barzh d'ar 26 a viz Genver 2025).
# Aerodramus

Aerodramus :
| Aerodramus fuciphagus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Anv skiantel ||
| Aerodramus Oberholser, 1906 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Aerodramus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1906 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pemp spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* Aerodramus amelis
** A. a. amelis ha palawanensis,
* Aerodramus bartschi,
* Aerodramus brevirostris
** A. b. brevirostris, innominatus ha rogersi,
* Aerodramus elaphrus,
* Aerodramus francicus,
** A. f. francicus ha saffordi,
* Aerodramus fuciphagus
** A. f. amechanus, dammermani, fuciphagus, germani, inexpectatus, micans, perplexus ha vestitus,
* Aerodramus hirundinaceus
** A. h. baru ha hirundinaceus,
* Aerodramus infuscatus
** A. i. ceramensis, infuscatus ha sororum,
* Aerodramus inquietus
** A. i. inquietus, ponapensis ha rukensis,
* Aerodramus leucophaeus,
* Aerodramus maximus
** A. m. lowi, maximus ha tichelmani,
* Aerodramus mearnsi,
* Aerodramus nuditarsus,
* Aerodramus ocistus
** A. o. gilliardi hag ocistus,
* Aerodramus orientalis
** A. o. leletensis hag orientalis,
* Aerodramus papuensis,
* Aerodramus pelewensis,
* Aerodramus salangana
** A. s. aerophilus, maratua, natunae ha salangana,
* Aerodramus sawtelli,
* Aerodramus spodiopygius
** A. s. assimilis, delichon, desolatus, eichhorni, epiensis, ingens, leucopygius, noonaedanae, reichenowi, spodiopygius ha townsendi,
* Aerodramus terraereginae
** A. t. chillagoensis ha terraereginae,
* Aerodramus unicolor,
* Aerodramus vanikorensis
** A. v. aenigma, coultasi, heinrichi, lihirensis, lugubris, moluccarum, pallens, steini, tagulae, vanikorensis, waigeuensis ha yorki,
* Aerodramus vulcanorum,
* Aerodramus whiteheadi
** A. w. origenis ha whiteheadi.
Un isspesad ha tri-ugent (61) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Apodidae/Aerodramus (lennet e-barzh d'an 28 a viz Genver 2025).
# Glaouer (evn)

Glaouered :
| Ur glaouer du ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar glaouered a zo evned amprevanetaer eus ar c'herentiad Apodidae, termenet gant an evnoniour gall Léon Olphe-Galliard (1825-1893), Apus ar genad skouer anezhañ.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a naontek genad laboused d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Cypseloides - Streubel, 1848 (8 spesad),
* Streptoprocne - Oberholser, 1905 (5 spesad),
* Hydrochous - Brooke, 1970 (1 spesad),
* Collocalia - G.R.Gray, 1840 (11 spesad),
* Aerodramus - Oberholser, 1906 (25 spesad),
* Schoutedenapus - De Roo, 1968 (1 spesad),
* Mearnsia - Ridgway, 1911 (2 spesad),
* Zoonavena - Mathews, 1918 (3 spesad),
* Telacanthura - Mathews, 1918 (2 spesad),
* Rhaphidura - Oates, 1883 (2 spesad),
* Neafrapus - Mathews, 1918 (2 spesad),
* Hirundapus - Hodgson, 1837 (4 spesad),
* Chaetura - Stephens, 1826 (11 spesad),
* Aeronautes - Hartert, 1892 (3 spesad),
* Tachornis - Gosse, 1847 (3 spesad),
* Panyptila - Cabanis, 1847 (2 spesad),
* Cypsiurus - Lesson, 1843 (3 spesad),
* Tachymarptis - Roberts, 1922 (2 spesad),
* Apus - Scopoli, 1777 (20 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, in Hor Yezh, niv. 203 — 204, Gwengolo — Kerzu 1995, p. 43.
* ↑ (en) Apodidae: Swifts Olphe-Galliard, 1887 (1836).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Apodiformes/Apodiidae. Kavet : 25 Genver 2022.
# Aerodramus fuciphagus

Aerodramus fuciphagus :
| Aerodramus fuciphagus, luc'hskeudennet e Kalimantan Timur (Indonezia). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Genad : | Aerodramus |
| Anv skiantel ||
| Aerodramus fuciphagus Kentanv : Hirundo Fuciphaga (Thunberg, 1812) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Aerodramus fuciphagus a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Apodidae.

## Doareoù pennañ

An neizhioù anezhañ, savet diwar halv kaletaet, a vez graet gante da fardañ soubennoù o ferzhioù orgedus a-hervez.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar nij.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* Aerodramus fuciphagus amechanus, e Flores (Indonezia),
* A. f. dammermani, e Flores (Indonezia),
* A. f. fuciphagus, e Jawa, en Inizi Kangean ha kornôg Inizi bihan ar Sounda,
* A. f. germani,
* A. f. inexpectatus, (Hume, 1873), en Inizi Andaman ha Nikobar,
* A. f. micans, e Sumba, Sawu ha Timor,
* A. f. perplexus, e Maratua (un enezenn er-maez da viz Borneo),
* A. f. vestitus, e Sumatera, Belitung ha Borneo.

## Liammoù diavaez

* (en) Aerodramus fuciphagus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Aerodramus fuciphagus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Aerodramus fuciphagus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Spermestes

Spermestes :
| Spermestes cucullata, tresadenn (1869) gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Spermestes Swainson, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Spermestes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Spermestes bicolor
** S. b. bicolor, nigriceps, poensis ha woltersi,
* Spermestes cucullata
** S. c. cucullata ha scutata,
* Spermestes fringilloides,
* Spermestes griseicapilla.
O c'havout a reer holl en Afrika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Spermestes (lennet e-barzh d'an 28 a viz Genver 2025).
# Mayflower

Ar Mayflower zo anv ul lestr a gasas trevadennerien saoz da Amerika e 1620.
D’ar 6 a viz Gwengolo 1620 e kuitaas ar Mayflower porzh Plymouth gant, ouzhpenn d’an akipaj ha d’ar c’habiten Christopher Jones, 102 dreizhiad en e vourzh. En o zouez en em gave un 40 puritan bennak.
Ar buritaned-se a oa Saozon bet o chom e Bro-Holland ha c’hoant ganto mont da Amerika evit heuliañ reolennoù-buhez o relijion. Bremañ e vez graet Pilgrim Fathers (tadoù pirc’hirin) anezho. Ar skrivagner William Bradford a oa unan anezho.
Ne oant ket an drevadennerien saoz kentañ oc’h en em staliañ en Amerika : e 1607 e oa bet krouet ar c’hontouer kentañ e Jamestown (e Virginia).
D’an 9 a viz Du 1620 ec’h errujont e Cape Cod (Kap ar moru) en New England, 200 km en norzh d'al lec’h rakdibabet. Eno e savjont New Plymouth.
Kerkent hag erruet e skrivjont ar Mayflower Compact, doare Bonreizh a vo ur skouer evit Bonreizh ar Stadoù-Unanet skrivet e 1787.
Goude ur bloaz eno ne chome bev nemet an hanter eus ar strollad, daoust d’ar sikour roet dezho gant ar Wampanoag, Amerindianed ar rannvro-se, evit anavezet ar plant hag ar vro.
D’an 9 a viz Du 1621 e rejont ur pred evit lidañ an trevadoù kentañ ha trugarekaat o doue da vezañ tremenet ur bloavezh : ar Thanksgiving kentañ e vefe.
# Amazon

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Amazon zo anv meur a dra.

## Douaroniezh

* ar stêr Amazon, e Suamerika.

## Mojennerezh

* an Amazonezed, ur boblad maouezed eus an Henamzer hervez mojennoù Hellaz kozh.

## Loened

* an amazoned, ur genad perokeded (31) er c'herentiad Psittacidae.

## Embregerezhioù

* Amazon, un embregerezh treuzvroadel teknologiezh.
# Puritanegezh

Ar buritanegezh zo ur skourr eus ar brotestantiezh ganet er XVI$^{vet}$ kantved e Bro-Saoz. Ganet e oa e-touez dalc'hidi ar galvinegezh a venne glanaat Iliz Bro-Saoz diouzh pep elfenn gatolik adal 1559, goude roueet Elesbed Iañ, o lavarout ne oa ket peurechu al labour glanaat.
# Jañdo Robin

Jañ-do Robin, pe Jean-Dominique Robin en-ofisiel, ganet e Rostren e 1956 ha marvet d'ar 1añ C'hwevrer 2021, zo bet mestr-skol divyezhek e Bro-Dreger, kuzulier pedagogel hag enseller an deskadurezh-Stad en Aodoù an Arvor, kelenner en IUFM Sant-Brieg. Bet eo e penn Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg, ha goude-se ezel eus kuzul-merañ ar gevredigezh. Kaner e oa ivez e-barzh ar festoù-noz, gant Louis-Jacques Suignard da skouer. Perzh a gemere e Kuzul Skiantel Ofis ar Brezhoneg. Stourm a rae er gevredigezh France-Palestine Solidarité hag er Jeunesse communiste marxiste-léniniste de France.
Troet en deus levrioù evit ar vugale embannet gant TES, ha kenlabouret gant ar gevredigezh Hipolenn.

## Skridoù

* Chronologie des principaux textes législatifs et réglementaires relatifs à l'enseignement du / en breton à l'école primaire.

### Troidigezhioù

* Geoffroy de Pennart, Ar Bleiz tener e galon, TES, 1998.
* Geoffroy de Pennart, Ar Bleiz zo deuet en-dro, TES, 1999.
* Eric Carle, Ar viskoulenn vihan a rae toulloù e pep tra, TES, 2006.
* Antonio Skarmeta, Ar Skrivadenn, TES, 2007.
* Genevièva Paulet, Mont ha dont hepken, TES, 2007
* Ruth Brown, Un Istor teñval-tre, TES, 2012.
* Vyron Barton, Ar yar vihan ruz, TES, 2014.
* Alain Serres, Mandela, paotr Afrika an holl livioù, TES 2015
* Raphaële Frier, Malala, droed ar merc'hed da gaout deskadurezh, TES 2017

## Liammoù diavaez

* http://www.letelegramme.fr/local/cotes-d-armor/lannion-paimpol/ville/jean-do-robin-ecole-et-breton-ca-l-interpelle-25-09-2012-1849692.php
* Roll al levrioù bugale troet gantañ, e lec'hienn La Baie des Livres :.
* O vont war e leve
# Poephila

Poephila :
| Poephila acuticauda. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Estrildidae |
| Anv skiantel ||
| Poephila Gould, 1842 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Poephila a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Poephila acuticauda
** P. a. acuticauda ha hecki,
* Poephila cincta
** P. c. atropygialis ha cincta,
* Poephila personata
** P. p. leucotis ha personata.
O c'havout a reer holl en Aostralia, c'hwec'h (6) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Estrildidae/Poephila (lennet e-barzh d'an 28 a viz Genver 2025).
# Skol-veur Chile

Skol-veur Chile (pe UCh) a zo bet krouet d'an 18 a viz du 1842 e Santiago de Chile.

## Liammoù diavaez

* Website ofisiel (es)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# M2 Browning

An M2 Browning pe Browning .50 Caliber Machine Gun zo ur vindrailherez ponner savet e 1918 gant John Browning. Tres ar vindrailherez-se a zo bet awenet gant reoù an arm savet gant ar memes ijinour un nebeud bloavezhioù a-raok, ar Browning M1919, a rae gant kartouchennoù .30-06 Springfield. Savet e oa bet diwar goulennoù resis gant an US Army.
An M2 a implij kartouchennoù .50 BMG, kalz galloudusoc'h ha kalz tevoc'h, a oa bet savet er memes mare evit ar vindrailherez, ar pezh en devoa roet e anv d'an arm (BMG evit Browning Machine Gun). Ar stumm kentañ anezhi a oa anvet M1921. Yenaet e veze dre zour, met dre ma oa re bonner ar sistem-se e voe savet warni ur sistem-yenaat dre aer.

## Implij

Implijet e voe da vat gant arme ar Stadoù-Unanet adalek ar bloavezhioù 1930 evel arm a-enep ar c'hirri-nij da gentañ. Montet e voe tamm-ha-tamm war karrbedoù a bep seurt e-pad an Eil Brezel-bed evel an tankoù M4 Sherman, M24 Chaffee, M26 Pershing pe ar bombezerezioù B-29 Superfortress. Implijet e vez gant armeoù all er bed hiziv an deiz c'hoazh, evel en arme c'hall da skouer, war garrbedoù VAB, VBL pe an tank Leclerc.

### Anvioù all

En US Army e vez roet anvioù disheñvel d'an M2 hervez an unvezioù a implij anezhi. Graet e vez a-wechoù Ma Deuce anezhi. An anv ofisiel evit an droadegiezh stadunanat eo Browning Machine Gun, Cal. .50, M2, HB, Flexible.

## Daveennoù

* ↑ (fr) Mc NAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p.249
* ↑ (fr) FOSS Christopher F., Chars de la 2nde Guerre Mondiale, PML, 1994, 159 p.
* ↑ (fr) Boeing B-29 Superfortress war AviationsMilitaires.net (lennet d'an 23/06/2024)
* ↑ (fr) Mitrailleuse lourde Browning calibre 50 M2 HB war lec'hienn Ministère des Armées (lennet d'an 23/06/2024)
# Manchester Veur

Manchester Veur :
| Gorread | 1,276 km² |
| Poblañs | 2,600,100 |
| Stankted ar boblañs | 2,016 annezad/km² |
| Distrigoù ||
| Manchester Stockport Tameside Oldham Rochdale Bury Bolton Distrig Wigan Salford Trafford ||
Manchester Veur (Greater Manchester e saozneg) zo ur gontelezh eus Bro-Saoz.
Krouet e voe e 1974, diwar-goust lodennoù eus Lancashire ha Cheshire, evel ar “c’hontelezhioù meurgêriat” (Metropolitan counties) all. Evelto ivez, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986, e teuas da vezañ en devoud ur gontelezh lidel hepken. Ul lodenn eus rannbarzh Gwalarn Bro-Saoz eo.

## Dek distrig

Rannet eo e 10 Distrig, deuet da vezañ en devoud, abaoe 1986, Amaezherezhioù unvan :
* Manchester
* Stockport
* Tameside
* Oldham
* Rochdale
* Bury
* Bolton
* Distrig Wigan
* Salford
* Trafford
# Thompson M1

An Thompson M1 zo ur bistolenn-vindrailher stadunanat brudet evit bezañ implijet gant an arme amerikan hag ar gevredidi adalek kreiz an Eil Brezel-bed.

## Istor

Er bloavezhioù 1920 e oa bet produet un nebeud miliadoù a bistolennoù-mindrailher Thompson M1921. Daoust d'o implij gant an IRA en Iwerzhon ha d'o skeudenn vrudet abalamour d'ar gangsters a rae gante, n'o doa ket graet berzh, ha 4.750 skouerenn diwar ar 15.000 produet ne oant ket bet gwerzhet e 1939.
D'ar poent-se e tarzhas an Eil Brezel-bed en Europa. An M1921 e oa ar bistolenn-vindrailher aes da gavout nemeti evit pourveziañ buan armeoù Frañs hag ar Rouantelezh-Unanet. Simplaet e voe anezhi gant an embregerezh Savage a dennas da skouer ar bannoù-yenaat a oa war he c'hanol hag a lakaas ur c'harger eeun e plas ar c'harger ront. Dibabet e voe an arm nevez gant an US Army adalek 1942 hag ouzhpenn 1,5 milion a skouerennoù anezhañ a voe produet etre 1942 ha 1945. Servijout a reas en arme stadunanat betek Brezel Viêt Nam.

## Er sevenadur

* An Thompson M1 a gaver war arouez an Nerzhioù Commando eus Breizh-Veur abaoe 1942
* Lesanvet e voe an arm Tommy Gun e-pad an Eil Brezel-bed

## Daveennoù

* 1 2 (fr) LARRIBÈRE Christophe, Le pistolet-mitrailleur Thompson, e Science et Vie Guerres et Histoire niv. 67, miz Even 2022, p. 82-83
* ↑ (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p.217
# M3 (pistolenn-vindrailher)

Ar bistolenn-vindrailher M3, lesanvet gant ar soudarded Grease gun pe Greaser abalamour dezhi bezañ heñvel he stumm ouzh hini ul larderez, zo bet implijet gant arme ar Stadoù-Unanet adalek 1943.

## Istor

Remerket e oa bet gant Stadunaniz efedusted ar pistolennoù-mindrailher MP40 ha STEN implijet gant an Trede Reich hag ar Rouantelezh-Unanet e bloavezhioù kentañ an Eil Brezel-bed. Pa 'z eas o bro tre er brezel e miz Kerzu 1941 e c'houlennas an arme e vije savet armoù nevez, en o zouez ur bistolenn-vindrailher marc'hadmatoc'h hag aesoc'h da broduiñ evit an Thompson M1.
Savet e voe gant George Hyde ha Frederick Sampson, daou ijinour eus General Motors, a ginnigas e miz Here 1942 ur stumm kentañ kambret e .45 ACP hag e 9 mm Parabellum. Savet e oa gant metal koaget hepken (war-bouez he c'hanol hag elfennoù he c'hulasenn). Skañvoc'h hag aesoc'h da gempenn e oa evit an Thompson. Ul lamm plegus he doa. Goude amprouennoù e voe asantet gant an arme adalek 1943 dindan an anv Submachinegun Caliber .45 M3.
Aes e oa cheñch kalibr an M3 en ur zivontañ he c'hanol hag he c'hulasenn hepken. Ar stumm kambret e .45 ACP a voe pourveziet d'an arme evit an ekipajoù tankoù da skouer. Ar stumm kambret e 9 mm a voe roet d'an SAS breizhveurat pe harzlammet d'an emsavoù rezistañs en Europa, abalamour e oa ur munision aesoc'h da gavout pa oa implijet e armoù alaman evel an MP40 pe ar bistolenn Walther P38.
Gwelladennoù a voe degaset d'an arm, hag ur stumm nevez anvet M3A1 a voe produet adalek miz Kerzu 1944. Daoust da se e chomas kudennoù abalamour da garger an arm, ha ne voe ket gwellaet. War-dro 646.000 eus an daou stumm M3 hag M3A1 a voe produet betek fin ar brezel. Ur stumm dezhañ ur reduer-son enbarzhet er c'hanol a voe savet ivez.
Implijet e voe an arm e brezelioù Korea pe Viêt Nam gant ar Stadunaniz. Skouerennoù 'zo a servijas da stourmerien an IRA. Pourveziet e voent d'ar strollad iwerzhonat asambles gant karabinennoù M1 er bloavezhioù 1950, a-drugarez d'ar rouedad kuzh aozet er Stadoù Unanet gant George Harrison.

## Liammoù diavaez

* (en) Mod-implij an M3 hag M3A1, embannet gant arme ar Stadoù-Unanet e 1974
* (en) Esae an arm war chadenn ar gelaouenn stadunanat Guns & Ammo

## Daveennoù

* 1 2 3 4 5 (fr) LE SANT Tanguy, Les armes du 6 juin 1944 et de la bataille de Normandie, e Gazette des Armes n°575, miz Even 2024, p. 41
* 1 2 (fr) Mc NAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 216
* 1 2 (en) Silent but Deadly: The Suppressed M3 M3A1, war Small Arms Review, 01/12/2016 (lennet d'ar 06/09/2024)