# An Alre

an Alre :
| Porzh Sant-Sten. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Auray |
| Bro istorel | Bro-Gwened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | an Oriant |
| Kanton | an Alre (pennlec'h) |
| Kod kumun | 56007 |
| Kod post | 56400 |
| Maer Amzer gefridi | Claire Masson 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | An Alre Kiberen Douar Atlantel |
| Bro velestradurel | Bro an Alre |
| Lec'hienn Web | (fr)www.auray.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 14 417 ann. (2022) |
| Stankter | 2 086 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 40′ 07″ Norzh 2° 58′ 53″ Kornôg / 47.668612, -2.981389 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 37 m |
| Gorread | 6,91 km² |
| an Alre ||
| kemmañ |
An Alre zo ur gumun e Bro-Gwened, e Breizh, e departamant ar Mor-Bihan.

## Douaroniezh

Emañ an Alre e penn un aber, Stêr an Alre, e-lec'h m'en em vesk dourioù al Loc'h gant dour sall ar mor. Bevennet eo gant Brec'h er gwalarn, Plunered er reter, ha Krac'h er mervent. Porzh Sant-Sten a oa ur porzh peskaeterien ha kenwerzh gwechall, ul lodenn eus An Alre eo bremañ, war ribl reter ar stêr.

## Anv

Alrae, 1081 ; Alrae, 1099 ; Auray, 1129 ; Auraio, 1136 ; Auray, 1139 ; Alrae, 1139 ; Alraycum, 1187 ; Alraium, 1208 ; Elrayo, 1233 ; Elraii, 1241 ; Olraium, 1278 ; Elrayo, 1279 ; Auray, 1282 ; Aureio, 1291 ; Elray, Auray, Aurey, 1371 ; Auroy, 1371 ; Tenoualray, 1437 ; Alraii, Alrayo, 1453 ; Alrayo, 1516 ; Aulray, 1561; Auray, Alray, Auroy, 1636.

## Ardamezioù
### Kozh

* Gwezboellek (neuz all ː talbennanek) etre aour ha glazur.
* Tiegezh An Alre (D'Auray).

### Bremañ

* En gul e erminig tremenant, gwakoliet en erminoù ; e gab gwriet en glazur e deir flourdilizenn en aour.

## Istor
### Ar c'hastell

* Savet e voe ur voudenn feodel gant ar Vretoned er V$^{vet}$ kantved. Ken abred ha 1082 e vez graet meneg eus « Castrum Alrea » e diellevr Kemperle. Diskaret e voe ar voudenn-se gant an Normaned. E 1201 e voe savet ur c'hastell dezhañ ramparzhioù en he lec'h gant Arzhur 1añ Breizh. Diskaret e voe e 1558 war urzh ar roue gall Herri IV.

### XIV$^{vet}$ kantved

* E 1364 e voe lakaet fin da vrezel hêrezh Breizh etre an tiegezhioù Moñforzh ha Bleiz gant Emgann an Alre. Lazhet e voe Charlez Bleiz eno ha tapet e voe Beltram Gwesklin da brizoniad. Savet e voe ul leandi gant Yann Moñforzh war lec'h an dachenn emgann.

### XVII$^{vet}$ kantved

* Trede porzh Breizh e oa an Alre e 1631 war-lerc'h Kemperle hag an Henbont.

### XVIII$^{vet}$ kantved

* D'ar 4 a viz Kerzu 1776, e penn-kentañ Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet, e tilestras Benjamin Franklin en Alre, deuet ma oa da c'houlenn sikour Frañs gant Loeiz XVI.

### Dispac'h Gall

* D'an 9 Thermidor An III (Lun 27 Gouere 1795) e oa savet en Alre ul lez-varn-vrezel evit barn prizonidi tapet e-kerzh dilestradeg ar roueelourien e Kiberen. An darn vrasañ anezhe a voe kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet, an ao. de Sombreuil, o jeneral, da gentañ. Digarget evoe al lez-varn-se d'ar 27 er memes miz (Gwener 14 Eost 1795) gant ar jeneral Lemoine hag a ginnigas kas ar brizonidi da Borzh-Loeiz kent bezañ forbannet.
* Melestradurezh : krouet e voe kumun an Alre e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet an Alre da benn ur c'hanton, hini an Alre, ha da benn ur bann, Bann an Alre, nav c'hanton ennañ : an Alre, Porzh-Lae, Kiberen, Landevant, Lokmaria-Kaer, Mendon, Pleñver, Pleuwigner ha Plunered. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton). Brasaet e voe Kanton an Alre e 1801 gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Lakaet e oa bet en Arondisamant an Oriant krouet e 1800.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Tizhet eo an Alre gant an hent-houarn e 1862.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 226 milour eus an Alre, eleze 3,17 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911, evit Bro-C'hall, 43 e 1914, 56 e 1915, 50 e 1916, 26 e 1917, 44 e 1918 ha 4 e 1919, goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918.

#### Eil Brezel-bed

* Fauchie, kentañ eil-maer ar gumun, a voe digarget d'an 28 a viz Kerzu 1941 evit bout bet savet a-enep d'ar gouarnamant,
* d'ar 27 a viz Gouere 1944 e kouezhas un nijerez (Spitfire Vb marilhet AD470 ha kodet LA-?) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) en Alre ; mervel a reas he nijour ha douaret e voe e Gwidel.

## Dezougen

* Ar porzh-houarn.
* Ar pont hent-houarn.
* War al linenn hent-houarn Landerne Savenneg emañ An Alre.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Monumantoù ha traoù heverk
### Savadurioù katolik

* An tour-iliz.
* Diabarzh an iliz.
* Delwenn Sant Weltaz en iliz.
* Delwenn-led ar C'hrist en iliz.
* Ograoù an iliz.
* Iliz katolik Sant Weltaz, 1636.
* Diavaez.
* Diabarzh.
* Iliz katolik Sant Sten.

### Tiez kozh

* Un ti kozh e kreiz-kêr.
* Tiez kozh e kreiz-kêr.
* Tiez kozh prenn e kêr uhel.

### Karter Sant Sten

* Ar porzh.
* Ar pont.
* Porzh kozh Sant-Sten, porzh eus ar Grennamzer ha kêr gozh gant e-leizh a dier-prenn kozh.
* Pont maen kozh a-us d'al Loc'h.

### Jorj Kadoudal

* Maner-familh ha Mozoleon Kadoudal e Kerleano e-lec'h ma vez miret relegoù Jorj Kadoudal.

### Brezelioù an XXvet kantved

* Monumant ar re varv e Leurgêr ar Marichal Leclerc, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an 11 a viz Du 1925.
* Monumant ar re varv (1914-1918) en iliz katolik Sant Weltaz , luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik Sant Sten, luc’hskeudennoù.

## Tud
### Tud bet ganet eno

* 1771 : Jorj Kadoudal, chouan.
* 1817 : Joseph-Marie Bourdy, troour brezhonek.
* 1857 : Arthur de Salins, jeneral ha penn-skout.
* 1914 : Pierre Cogan, marc'hhouarnour.
* 1957 : Roland Becker, soner.

### Tud bet marvet eno

* Charlez Bleaz, bet lazhet en Emgann an Alre e 1364.
* Loeiz Herrieu, skrivagner brezhonek, d'an 22 a viz Mae 1953.
* Jean Markale, skrivagner, 1928-2008.
* Pierre Cogan, marc'hhouarnour, 1914-2013.

### Ardamezeg ar familhoù

* Jean Aoustin
* Kabiten an Alre e 1396 (PPC).
* Geoffroi de Malestroit
* Kabiten an Alre, marvet dibennet e Pariz e 1344.

## Brezhoneg
### Deskadurezh

* Abaoe 1999 ez eus ur skol Diwan en Alre.
* E distro-skol 2024 e oa 167 skoliad enskrivet e Diwan hag er skolioù divyezhek (10,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

### Kelenn d'an oadourien

* Ouzhpenn ugent vloaz 'zo e vez graet war-dro ar brezhoneg (kentelioù noz, filajoù,...) gant Kerlenn Sten Kidna.

### Ya d'ar brezhoneg

* D'ar 15 a viz Gwengolo 2015 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 oa bet roet d'ar gummun.

## Melestradurezh

En em ouestlet he deus kêr An Alre en ul leviadurezh evit an diorren padus.

## Gevelliñ

* Utting (Alamagn), e Bavaria
* Ussèl (Frañs), e Bro-Lemojez
* Caisleán an Bharraigh (Iwerzhon)

## Sport

* 6 a viz Gouere 2008 : eil tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Alre ha Sant-Brieg ; trec'h eo Thor Hushovd ( Norvegia).

## Levrlennadur

* (fr)Froger Michel & Pressensé Michel ː Armorial des communes du Morbihan. 1999. ISBN 2-908289-10-5
* (fr)de la Gournerie Eugène ː Les Débris de Quiberon. Souvenirs du désastre de 1795, suivi de la liste des victimes. Librairie catholique Libaros. Nantes. 1875. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k204262x/f1.image
* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne

## Liammoù diavaez

* (fr) porzh Sant-Sten
* (fr) Lec'hienn ar gumun
* (br) Kerlenn Sten Kidna

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Pol Potier de Courcy.
* ↑ (fr)Charles d'Hozier, Grand Armorial de France, 1696, levrennoù VIII (Bretagne, 1ère partie) & IX (Bretagne, 2ème partie); (fr)Froger & Pressensé ː Armorial des communes du Morbihan. 1999
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 186
* ↑ (fr)Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36
* ↑ (fr)Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - An Alre - Fichenn ar gumun
* ↑ (fr)Lec'hienn ar gumun
* ↑ (fr)Pennad-kaoz e "Dimanche Ouest-France", 12 a viz Kerzu 2010
* ↑ (fr)Annik Le Guen, Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy, Miz Kerzu 1993
* ↑ (fr)Pertes RAF Morbihan
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (br)Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019