# Prazeodimiom

Un elfenn gimiek eo ar prazeodimiom ; Pr eo e arouez kimiek, 59 e niver atomek ha 140,908 e dolz atomek.

## Istor

E 1839 e tizoloas ar c'himiour svedat Carl Gustaf Mosander an didumiom, a zo ur meskaj eus tri douar rouez ; unan anezho eo ar c'heriom $_{58}$Ce, bet dizoloet gant Axel Erdmann e 1839 ivez. E 1885 e voe hiniennekaet an div elfenn all gant ur c'himiour aostrian, ar baron Carl Auer von Wesbach : ar prazeodimiom $_{58}$Pr hag an neodimiom $_{60}$Nd.
Eus ar gresianeg πράσιος prasios, "gwer (liv)", ha διδύμος didumos, "gevell" e teu prazeodimiom ; gwer eo ar prazeodimiom pa vez oksidet, ha kevret gant keriom ha neodimiom en e gaver er c'hailhoù.

## Kenderc'hadur

Er c'hailhoù bastnäsit (Pr,La,Y)CO$_3$F ha monazit (Pr,La,Th,Nd,Y)PO$_4$ pergen e kaver prazeodimiom..

## Perzhioù

Ur metal liv an argant gwenn, blot, govelius hag orjalennus eo ar prazeodimiom. Gwelloc'h eget al lantanidoù all ez harz ar prazeodimiom ouzh an daskrign, hogen aes a-walc'h e vez oksidet en aer ; liv gwer a zeu war ar bloc'had Pr neuze, ha diskolpañ a ra an oksidenn, ar pezh a laka muioc'h a vetal en aer : setu perak e vez miret ar prazeodimiom en eoul pe er gwer. Kewarellek eo ar prazeodimiom e gwreverkoù tommoc'h eget -272,15°C, da lavaret eo e vez desachet gant ur gwarellvaez diavaez ; ne chom gwarellegezh ebet er metal pa vez lazhet ar gwarellvaez.

### Kimiek

Par da re ar c'heriom eo perzhioù kimiek ar prazeodimiom.
* E 150 °C e tev ar prazeodimiom da reiñ oksidenn prazeodimiom(III,IV) :
    12 Pr + 11 O$_2$ → 2 Pr$_6$O$_{11}$
* Dazgwerediñ gorrek a ra Pr gant dour yen, ha buan gant dour zomm da reiñ hidroksidenn prazeodimiom :
    2 Pr [k] + 6 H$_2$O [d] → 2 Pr(OH)$_3$ [dz] + 3 H$_2$ [g]
* Gant an holl halogenoù e tazgwered ar prazeodimiom ivez :
    2 Pr (k) + 3 F$_2$ (g) → 2 PrF$_3$ (k) [liv gwer]
    2 Pr (k) + 3 Cl$_2$ (g) → 2 PrCl$_3$ (k) [gwer]
    2 Pr (k) + 3 Br$_2$ (g) → 2 PrBr$_3$ (k) [gwer]
    2 Pr (k) + 3 ||iod|I]]$_2$ (g) → 2 PrI$_3$ (k) [gwer]

### Izotopoù

Eus Pr-121 betek Pr-159 ez astenn skalfad izotopoù ar prazeodimiom. Un izotop stabil a gaver en natur : $^{141}$Pr. Skinizotopoù zo bet kevanaozet ivez, 38 anezho, an hini stabilañ o vezañ Pr-143 gant un hanter-vuhez a 13,57 devezh.
Izotopoù stabilañ ar prazeodimiom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanad |
| $^{141}$Pr | 100 | Stabil, 82 neutron | Stabil, 82 neutron |
| $^{142}$Pr | kevanaozet | 19,12 eurvezh | $^{142}$Nd dre skinoù β |
| $^{142}$Pr | kevanaozet | 19,12 eurvezh | $^{142}$Ce dre zegerc'had |
| $^{143}$Pr | kevanaozet | 13,57 devezh | $^{143}$Nd |

## Arver

* E-sell da sevel memorioù pementadel evit an urzhiataerioù da zont e ranker gorrekaat ar gouloù ; dre strinkennoù prazeodimiom ez eur deuet a-benn e 2005.
* Kevret gant magneziom ez arverer praezodimiom da fardañ metaloù kalet a implijer e kefluskerioù an aerlistri.
* Kevret gant nikel (PrNi$_5$) en deus ar praezodimiom ur galloud da yenaat dre warellegezh, a zo bet arveret da dostaat d'ar mann dizave (-273,15 °C) war-bouez 0,001 °C.
* Kevret gant keriom e talvez Pr da fardañ treluskeroù evit seveniñ oksidadurioù.
* Prazeodimiom a lakaer er gwer da reiñ ul liv melen dezhañ.
* En e stummoù halogenet e kaver Pr er c'hleuzeurioù dre wareg a vez implijet e greantelerezh ar sinema.
* War-dro 5% a brazeodimiom zo er mischmetal a implijer da fardañ "maen-tan" an dirennoù.

## Notennoù

* ↑ United States Geological Survey
* ↑ Alc'hwez : k = kalet, d = dourek, dz = dourzileizhenn, g = gaz
* ↑ Autrian National University (en) Liamm oberiant 13 GEN 13
* ↑ NAIR K. Suseelan & MITTAL M. C., Rare Earth in Magnesium Alloys, Materials Sciens Forum levrenn 30, 1991, pp. 89-104 Scientific.net (en) Liamm oberiant 13 GEN 13
* ↑ Nature's Building Blocks p. 342.
* ↑ The Journal of Physical Chemistry, 05 C'HW 08 (en) Liamm oberiant 13 GEN 13
* ↑ CRC Handbook of Chemistry and Physics

## Daveennoù

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford