OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# The Course of Empire (taolennoù)

The Course of Empire zo un heuliad taolennoù livet gant an arzour stadunanat Thomas Cole (1801-1848) etre 1833 ha 1836. Romantel eo ar sell, liammet gant ar sevenadur pobl stadunanat ha fromoù ar mare-se. Aon a oa da welet ar vro o kouezhañ en e foull. Aliezik hag a-gelc'hiadoù e tistro an dodenn en oberennoù Cole, evel en e heuliad The Voyage of Life.

## Mammenn an oberennoù

Un awen lennegel zo d'an heuliad taolennoù Course of Empire, pa'z eo diazezet war Childe Harold's Pilgrimage (1812–18) ar barzh saoz Byron (1788-1824. Cole e-unan en devoa embannet bezañ awenet gant ar gerioù-se :
| There is the moral of all human tales; 'Tis but the same rehearsal of the past. First freedom and then Glory – when that fails, Wealth, vice, corruption – barbarism at last. And History, with all her volumes vast, Hath but one page... | Aze emañ kentel holl gontadennoù mab-den ; N'eo nemet an hevelep danevell eus an dremened. Frankiz da gentañ ha Klod da c'houde – pa c'hwit kement-se, Pinvidigezh, gwallsi, breinadur – barbariezh en diwezh. Hag an Istor, gant holl e levrioù bras, N'eus nemet ur bajenn ennañ... |

## An taolennoù

Cole en doa savet an heuliad taolennoù-se gant ur soñj resis da geñver o staliadur. Ar re-se a oa da vezañ staliet e trede leur ti e batron, Luman Reed, e 13 Greenwich Street, New York City Tamm-pe-damm e vefent bet da vezañ diskouezet evel-mañ :.
| The Savage State | The Consummation of Empire | Destruction |
| The Arcadian or Pastoral State | The Consummation of Empire | Desolation |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) 'About the Series: The Course of Empire'. Kavet : 03 Meurzh 2017.
* ↑ (en) 'Installation Diagram for the Course of Empire'. Kavet : 03 Meurzh 2017.
# Tom

Berranv saoznek Thomas eo Tom. Kavet e vez ivez en Alamagn, Skandinavia, Bro-C'hall hag Israel. Tomy ha Tommy zo stummoù hipokoristek all e saozneg. Tomm zo ur stumm tremen rouez all.

## Tud brudet

* Tom Jobim (1927-1994), sonaozer ha kaner brazilian
* Tom Simpson (1937-1967), marc'hhouarner saoz
* Tom Wilkes (1939-2009), rener arzel
* Tom Thabane (g. e 1939), ministr kentañ Lesotho
* Tom Jones (g. e 1940), kaner kembreat
* Tom Pryce (1949-1977), blenier kirri kembreat
* Tom Waits (g. e 1949), kaner-sonaozer stadunanat
* Tom Hanks (g. e 1956), aktour, filmaozer ha produour stadunanat
* Tom Lister, Jr. (g. e 1958), aktour ha produour stadunanat
* Tom Cruise (g. e 1962), aktour ha produour filmoù stadunanat
* Tomm Moore, (g. e 1977), filmaozer ha senarioour iwerzhonat
* Tom Boonen (g. e 1980), marc'hhouarner flandrezat

## Tudennoù faltazi

* Tom Thumb, un dudenn kontadennoù saoznek par da vMeudig
* Tom Sawyer, ur paotr yaouank e-barzh levrioù Mark Twain
* Tom-Tom ha Nana, bannoù-treset evit ar vugale
* Tom ha Jerry, un dresadenn-vev stadunanat
* Major Tom, un dudenn krouet gant David Bowie
* Tom zo un dudenn er manga One Piece
* Tom Marvolo Riddle, anv gwir Lord Voldemort e romantoù Harry Potter

## Anv-lec'h

* ar stêr Tom hag a red e Tomsk, e Rusia

## A bep seurt

* Tom's Diner, ur ganaouenn gant Suzanne Vega
# Tres (benveg)

An tres (distaget [trεs:] diwar ar ger spagnolek tres, "tri") zo ur benveg-seniñ kerdiner – dre gerdin eta – deveret diouzh ar gitar, a soner war maezioù reter Kuba abaoe an XIX$^{vet}$ kantved. Ac'haleno eo aet da Buerto Rico ha d'ar Republik Dominikan er bloavezhioù 1930 kent beajiñ betek Mec'hiko ha bezañ implijet gant sonerien Suamerika a-bezh. E 1892 e voe degaset an tres da Veurlarjez Santiago de Cuba gant ar soner Nené Manfugás. Hervez ar c'henelgerzoniour kuban Fernando Ortiz Fernández (1881-1969) ne voe ket ijinet an tres e Kuba end-eeun, pa oa anezhañ dija e Spagn kent an Impalaeriezh trevadennel. Perzh heverkañ ar son cubano eo an tres.

## Dezverkoù
### Tres kuban

Diwar prenn kasedoù moru (Gadus mohua)) e veze fardet kef-dasson ar binvioù kentañ, ha kerdin bouzelloù agouti (Dasyprocta sp.) a yae d'ober ar c'herdin. Hiziv an deiz e vez korf an tres e koad tener, e droad e koad kalet hag e gerdin e metal evel re ur gitar. Tri re gerdin zo ouzh ar benveg, alese e anv, c'hwec'h kordenn en holl eta. E pep rumm ez eus ur gordenn levn hag unan neudennet.
E Re leiañ (Dm en notadur angl-ha-sakson) e veze kentonet an tres gwechall, da lavarout eo Re-Fa-La, gant urzh an eilpennadenn gentañ : Fa-Re-La, eus ar c'herdin skiltrañ d'ar re voutañ. Gant ar soner kuban Arsenio Rodríguez e voe degaset ar c'henton e Do muiañ (CM), Do-Mi-Sol, eilpennadenn gentañ ar c'hlotad o vezañ Sol-Do-Mi a skiltr da voud bepred. Hervez an doare hengounel e kentoner ar c'herdin evel-mañ : un eizhvedell zo etre ar c'herdin Mi (Mi3-Mi4, teir ha peder gwech skiltroc'h eget M1 ar skeul DoM), unson eo ar c'herdin Do (Do4-Do-4, peder gwech skiltoc'h eget Do1), hag un eizhvedell zo etre an div gordenn Sol (Sol4-Sol3, peder ha teir gwech skiltroc'h eget Sol1 – eilpennet eo an eizhvedell e-keñver hini ar c'herdin Mi eta) ; paotoc'h avat eo ar c'henton Mi4-Mi4, Do4-Do4, Sol4-Sol3. Er son cibano a-vremañ e vez techet mui-ouzh-mui an treseros da gentoniñ un ton uheloc'h, e Re muiañ (DM), hag e daou zoare : La4-La3, Re4-Re4, Fa#4-Fa#4 pe La4-La3, Re4-Re4, Fa#3-Fa#4.

### Tres puertorikan

Deveret diouzh an hini kuban eo an tres puertorikan, evel-just. Tri rumm teir c'hordenn zo dezhañ, kentonet e Do muiañ : Sol4-Sol3-Sol4, Do4-Do4-Do4, Mi4-Mi3-Mi4. Hervez hini an doare gitar anvet cuatro puertoriqueño e Puerto-Rico eo korf ar benveg.

## Liammoù diavaez

* Tresero Elder González Aquino
* Film db an tres :

## Notennoù

* ↑ (es) Helio Orovio, Diccionario de la música cubana, Libros Sin Fronteras, 1992 (ISBN 978-9-9900-2508-8)
* ↑ (es) Fernando Ortiz Fernández, Instrumentos de música afrocubana, Editorial Música Mundana, 1998 (ISBN 978-84-86415-83-9)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Treuzlizherennadur ar rusianeg e brezhoneg

Treuzlizherennadur ar rusianeg e brezhoneg eo an doare da skrivañ ar rusianeg, a vez skrivet gant lizherennoù kirillek, e brezhoneg, a vez skrivet gant lizherennoù latin. Meur a sistem a zo dre ar bed evit treuzlizherennañ ar rusianeg, met n'eus hini ebet c'hoazh (2011) a gement a vefe degemeret gant an holl, koulz ensavadurioù etrebroadel hag ar yezhoù.
Diazezet eo an daolenn-mañ war an daolenn a gaver er stagadenn a zo e dibenn levr Anna Mouradova Kudennoù an treiñ diwar ar rusianeg e brezhoneg (Barn, Mouladurioù Hor Yezh, 1999, p. 164-165). Al lizherennoù war ur foñs liv a zo lizherennoù na vez ket graet ganto ken.
| Pennlizherenn | Munut | Anv | Treuzlizherennadur | Distagadur (LFE) | Distagadur (brezhoneg) |
| А | а | a | a | [a] | a (dindan an taol-mouezh), e didon (e-maez taol-mouezh) |
| Б | б | be | b | [b] | b |
| B | в | ve | v | [v] | v, f (e dibenn ur ger, pe dirak kensonennoù 'zo) |
| Г | г | ge | g | [g] | g |
| Д | д | de | d | [d] | d |
| E | е | je | ye, e dirak ur gensonenn | [ʲe] | yê (dindan an taol-mouezh), (y)ê (e-maez an taol-mouezh) |
| Ё | ё | jo | yo | [ʲo] | yô (digor) |
| Ж | ж | že | j | [ʒ] | j |
| З | з | ze | z | [z] | z (s e dibenn ur ger) |
| И | и | i | i | [i] | i |
| Й | й | i kratkoie и краткое | y | [j] | i kensonenn, y |
| I | і | i s totchkoi и с точкой | ì | [i] | i |
| К | к | ka | k | [k] | k |
| Л | л | el | l | [l] | l (etre l ha wl dirak a, o, u, ur gensonenn ha dibenn ur ger) |
| M | м | em | m | [m] | m |
| H | н | en | n | [n] | n |
| O | о | o | o | [o] | o (digor, dindan an taol-mouezh), etre o hag a (er silabenn a-raok an taol-mouezh), e didon (e-lec'h all) |
| П | п | pe | p | [p] | p |
| P | р | er | r | [ɾ] | r rollet |
| C | с | es | s | [s] | s kalet |
| T | т | te | t | [t] | t |
| У | у | ou | ou | [u] | ou |
| Ф | ф | ef | f | [f] | f |
| X | х | kha | c'h | [x] | c'h "kalet" |
| Ц | ц | tse | ts | [ʦ] | ts |
| Ч | ч | če | tch | [ʧ] | tch |
| Ш | ш | ša | ch | [ʃ] | ch |
| Щ | щ | šča | chtch | [ʃʧ] | chtch |
| Ъ | ъ | tvjordyj znak твёрдый знак | , | - [staon.] | mut (merkañ a ra ne vez ket staonekaet) |
| Ы | ы | y (jery, еры) | y | [ɨ] | i serr ha moug |
| Ь | ь | miagkiï znak мягкий знак | ’, ' | + [staon.] | (a dalvez da verkañ glebiadur ar gensonenn) |
| Ѣ | ѣ | yat’ ять | ě | [ʲɛ] | yê |
| Э | э | è oborotnoje э оборотное | e | [ɛ] | ê |
| Ю | ю | ju | you | [ʲu] | you |
| Я | я | ja | ya | [ʲa] | ya (dindan an taol-mouezh), ye didon (e-maez taol mouezh) |
| Ѳ | ѳ | f̀ita Ѳита | ḟ | [f] ~ [fʲ] | ḟ |
| Ѵ | ѵ | ižica ижица | ẏ | [i] | i |

## Gwelet ivez

* lizherenneg kirillek
* rusianeg
* treuzlizherennadur ar rusianeg
# Trivia arctica

Trivia arctica :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Triviidae |
| Genad : | Trivia |
| Anv skiantel ||
| Trivia arctica (Pulteney, 1799) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An hoc'higed-mor Europa hep pikoù a zo blotviled bihan eus Eurazia a ya d'ober ar spesad Trivia arctica. Renket int bet e-pad pell en hevelep spesad hag ar spesad all Trivia monacha hag a vev e hevelep lec'hioù. An diforc'h gwelabl etrezo o vezañ kein ar grogenn a zo hep pikoù gell teñval evel hini Trivia monacha.
Graet e vez eus outo e yezhoù tro war-dro "unspotted european cowrie" pe "false cowrie", "British trivia" (saozneg), "Europäische Kauri" pe "gerippte Kaurischnecke" (alamaneg), "gevlekt koffieboontje" (nederlandeg), "grain de café rose", "cochon", "pucelage", porcelaine puce" (galleg).

## Bevoniezh

Oranjez-gell eo liv mantel, proboscis, brec'helloù ha troad al loen bev. Gell-roz eo ar grogenn.
Kavet e vint etre 0 ha 100 m donder er morioù Europa. Dindan reier el lanv izel eo posupl kavout lod kuzhet. Kregin al loened marv a vez kavet a-wechoù war an draezhenn. War aodoù Breizh int dastumet ingal ha dibaoe pell.
Kigdebrerien int hag an Ascidiacea a seblant bezañ o fredoù pennañ a tebront o peuriñ anezho.

## Taksonomiezh

Anv ar genad Trivia a dalv "boutin" hag hini ar spesad "arctica" a dalv Arktika.

## Heñvelsterioù

Diskrivet eo bet a spesad dindan meur a anv a zo aet da get :
Bulla diaphana Montagu, 1803
Cypraea arctica Pulteney, 1799
Cypraea bullata Montagu, 1803
Cypraea europaea var. minor Marshall, 1893
Cypraea norvegica Sars M., 1835
Cypraea umbilicalis O. G. Costa, 1830
Marginella anglica Leach, 1852
Trivia dorsolevigata Schilder, 1932
Trivia globulosa Locard & Caziot, 1900
Trivia hispania Cate, 1979
Trivia mollerati Locard, 1894

## Implij

N'int ket boued evit Mab-den, met dibaoe pell int dastumet evel objedoù brav da vezañ implijet evit kinkladurioù. Kavet eo bet troioù-gouzoug graet ganto e bez Tevieg (korfoù div vaouez bet douaret gant objedoù etre 5000 ha 7000 bloaz a-raok Jesus-Krist e Krennoadvezh ar maen) e enezenn Tevieg war gumun Sant-Pêr-Kiberen.
* Bez Tevieg e Sant-Pêr-Kiberen gant an div skeledenn hag ar c'hinkladurioù en o zouez un hoc'hig-mor Monetaria annulus
* Skeledennoù gant bravigoù graet gant Trivia
* Skeledennoù gant bravigoù graet gant Trivia

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lec'hienn WoRMS Word Register of Marine species, bet sellet outi d'ar 15 a viz Eost 2014, www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=141741, (en)
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2013

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2013, ar c'hantved hini, a zo loc'het eus Portivechju en Korsika d'an 29 a viz Mezheven 2013. Ar wech kentañ e oa d'an Dro-C'hall mont da Gorsika. Ar wech kentañ eo ivez m'eo echuet da noz e Pariz.

## An tennadoù

| Tennad | Deiziad | Daou benn an tennad | Doare | Doare | km | Gounezer an tennad | E penn ar renkadur hollek |
| Tennad 1 | Sad. 29 Mezheven | Portivechju – Bastia | | Plaen | 213 | Marcel Kittel | Marcel Kittel |
| Tennad 2 | Sul. 30 Mezheven | Bastia – Aiacciu | | Digompez | 156 | Jan Bakelants | Jan Bakelants |
| Tennad 3 | Lun. 1añ Gouhere | Aiacciu – Calvi | | Digompez | 145,5 | Simon Gerrans | Jan Bakelants |
| Tennad 4 | Meu. 2 Gouhere | Nisa – Nisa | | ABES | 25 | Orica-GreenEDGE | Simon Gerrans |
| Tennad 5 | Mer. 3 Gouhere | Canha de Mar – Marselha | | Plaen | 228,5 | Mark Cavendish | Simon Gerrans |
| Tennad 6 | Yao. 4 Gouhere | Ais de Provença – Montpelhièr | | Plaen | 176,5 | Andre Greipel | Daryl Impey |
| Tennad 7 | Gwe. 5 Gouhere | Montpelhièr – Albi | | Digompez | 205,5 | Peter Sagan | Daryl Impey |
| Tennad 8 | Sad. 6 Gouhere | Castras – Ax 3 Domenis | | Meneziek | 195 | Chris Froome | Chris Froome |
| Tennad 9 | Sul. 7 Gouhere | Sent Gironç – Banhèras de Bigòrra | | Meneziek | 168,5 | Daniel Martin | Chris Froome |
| | Lun. 8 Gouhere | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) |
| Tennad 10 | Meu. 9 Gouhere | Gweltaz-Lambrizig – Sant-Maloù | | Plaen | 197 | Marcel Kittel | Chris Froome |
| Tennad 11 | Mer. 10 Gouhere | Avranches – Menez-Mikael-ar-Mor | | ABEU | 33 | Tony Martin | Chris Froome |
| Tennad 12 | Yao. 11 Gouhere | Felger – Teurgn | | Plaen | 218 | Marcel Kittel | Chris Froome |
| Tennad 13 | Gwe. 12 Gouhere | Teurgn – Saint-Amand-Montrond | | Plaen | 173 | Mark Cavendish | Chris Froome |
| Tennad 14 | Sad. 13 Gouhere | Sant Porçanh de Siula – Lyon | | Digompez | 191 | Matteo Trentin | Chris Froome |
| Tennad 15 | Sul. 14 Gouhere | Givors – Ventor | | Meneziek | 242,5 | Chris Froome | Chris Froome |
| | Lun. 15 Gouhere | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) | (devezh diskuizh) |
| Tennad 16 | Meu. 16 Gouhere | Vaison – Gap | | Damveneziek | 168 | Rui Costa | Chris Froome |
| Tennad 17 | Mer. 17 Gouhere | Ambrun – Chorge | | ABEU | 32 | Chris Froome | Chris Froome |
| Tennad 18 | Yao. 18 Gouhere | Gap – L'Aup d'Uès | | Meneziek | 172,5 | Christophe Riblon | Chris Froome |
| Tennad 19 | Gwe. 19 Gouhere | Le Bourg-d'Oisans – Le Grand-Bornand | | Meneziek | 204,5 | Rui Costa | Chris Froome |
| Tennad 20 | Sad. 20 Gouhere | Annecy – Annecy–Semnoz | | Meneziek | 125 | Nairo Quintana | Chris Froome |
| Tennad 21 | Sul. 21 Gouhere | Versailhez – Pariz-Champs Élysées | | Plaen | 133,5 | Marcel Kittel | Chris Froome |
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Trova

Trova zo ur ger a gaver e portugaleg ha spagnoleg hag a denn da varzhoniezh ar bobl, nemet disheñvel eo ar ster hervez ar broioù.

## E Portugal ha Brazil

An trova zo un tamm barzhoneg peder gwerzenn seizhsilabennek, hag a glot hervez an doare ABAB pe ABCB. Hervez Luiz Otávio ː “ É criação literária popular, que fala mais diretamente ao coração do povo. É através da Trova que o povo toma contato com a poesia e sente a sua força. Por isso mesmo, a Trova e o Trovador são imortais. ” (Lennegezh krouet gant ar bobl eo, a gomz war-eeun da galon ar bobl. Dre an Trova e kemer ar bobl he darempred gant ar varzhoniezh hag e sant he nerzh. Se zo kaoz eo divarvel an Trova hag an Trovador.)
Hervez Fernando Pessoa "a trova é o vaso de flores que o povo põe à janela de sua alma." (an trova eo ar podad bleunioù lakaet gant ar bobl war varlenn prenestr e ene)
Ur gevregidezh e Brazil a vod an trovadores, an União Brasileira de Trovadores.

## E Kuba

An Trova zo unan eus gwrizioù sonerezh Kuba. En XIX$^{vet}$ kantved e oa sonerien anvet trovadores a sone war-dro Proviñs Oriente, ha dreist-holl war-dro Santiago de Cuba, o seniñ gitar hag o kanañ. Lavaret e vez e rank un trovador en Kuba, bezañ un den a) hag a gan sonioù savet gantañ ; b) seniñ gitar war un dro; c) kanañ en un doare barzhonius. Kement-se a glot madik gant kanerien bolero met nebeutoc'h gant ar re a gan en un doare afrikanoc'h (El Guayabero) hag ar re a gan en ur son piano.

## Liammoù diavaez

* Falando de trova
* Poesia em trovas

## Notennoù

* ↑ Canizares, Dulcila 1995. La trova tradicional. 2nd ed, La Habana.
# Umbilia armeniaca

Umbilia armeniaca :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Cypraeidae |
| Genad : | Umbilia |
| Anv skiantel ||
| Umbilia armeniaca (Verco, 1912) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Umbilia armeniaca a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad Umbilia e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin ral-tre a vev en Aostralia er mor don.

## Taksonomiezh

Diskrivet eo bet ar spesad gant Verco e 1912 dindan an anv genad Cypraea hag hini ar spesad Cypraea umbilica.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Umbilia armeniaca o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
* Cypraea armeniaca Verco, 1912 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* Cypraea umbilicata var. armeniaca Verco, 1912 anv an diskrivadenn hag anv aet da get.

## Isspesadoù

Pevar isspesad a zo bet diskrivet :
* Umbilia armeniaca andreyi Lorenz & Beals, 2013
* Umbilia armeniaca armeniaca Verco, 1912
* Umbilia armeniaca clarksoni Lorenz & Beals, 2013
* Umbilia armeniaca diprotodon Lorenz & Beals, 2013

## Bevoniezh

Kregin brav ha ral-tre eo an Umbilia armeniaca. Dastumt e vezont er mor don gant dragoù etre 80 ha 250 m donder.

## Ment

Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 78 mm ha 94 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 70 mm gour pe ramz, betek 114 mm.

## Gwelout ivez

Umbilia hesitata, Umbilia capricornica daou spesad all er genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ

Lec'h bevañ ar spesad a zo en Aostralia er gloued koral meur.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lec'hienn WoRMS Word Register of Marine species, bet sellet outi d'an 21 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=567273(en)
* ↑ Lorenz Felix & Hubert Alex, A guide to worldwide cowries, 2000, ti-embann Conchbooks, 2nd edition revised and enlarged, 584p, ISBN 3-925919-25-2 (en)
# Umbilia capricornica

Umbilia capricornica :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Cypraeidae |
| Genad : | Umbilia |
| Anv skiantel ||
| Umbilia capricornica Lorenz, 1989 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Umbilia capricornica a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad Umbilia e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin ral a-walc'h a vev en Aostralia ar reter er mor don.

## Taksonomiezh

Diskrivet eo bet ar spesad gant Lorenz e 1989 dindan ar memes anv.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Umbilia capricornica o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
* Cypraea capriconica Lorenz, 1989 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.

## Isspesadoù

Daou isspesad a zo bet diskrivet :
* Umbilia capricornica capricornica Lorenz, 1989
* Umbilia capricornica thorni Daughenbaugh & Beals, 2014

## Bevoniezh

Kregin brav ha ral a-walc'h eo an Umbilia capricornica. Dastumet e vezont er mor don gant dragoù etre 250 ha 700 m donder.

## Ment

Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 64 mm ha 78 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 54 mm gour pe ramz, betek 94 mm.

## Gwelout ivez

Umbilia hesitata, Umbilia armeniaca daou spesad all er genad, Nesiocypraea teramachii, ur spesad a vev nepell.

## Kartenn al lec'hioù bevañ

Lec'h bevañ ar spesad a zo en Aostralia ar reter er Queensland.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lec'hienn WoRMS Word Register of Marine species, bet sellet outi d'an 21 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=567272(en)
* ↑ Lorenz Felix & Hubert Alex, A guide to worldwide cowries, 2000, ti-embann Conchbooks, 2nd edition revised and enlarged, 584p, ISBN 3-925919-25-2 (en)
# Universidade do Estado de Minas Gerais

Universidade do Estado de Minas Gerais (Skol-veur Minas Gerais) a zo bet krouet d'an 1989 e Belo Horizonte, Minas Gerais, Brazil.

## Sellet ivez

* Bahia
* Brazil

## Dave ha notennoù

* ↑ (pt) UEMG divulga lista de aprovados no vestibular 2006, Minas On-Line, 2 de janeiro de 2009

## Liammoù diavaez

* (pt) Universidade do Estado de Minas Gerais
# Vijayanagara

Vijayanagara e oa kêr-benn Impalaeriezh Vijayanagara, un impalaeriezh a oa su India dindani er XIV$^{vet}$ ha XV$^{vet}$ kantved.
Gant 500 000 annezad war-dro ar bloaz 1500 e oa an eil gêr vrasañ er bed d'ar c'houlz-se war-lerc'h Beijing (hanter vrasoc'h eget Pariz).

## Ar gêr

Gallout a reer treiñ an anv gant "Kêrdrec'h", diwar vijaya (trec'h) ha nāgara (kêr). Dre ma oa kêr-benn brasañ ha galloudusañ rouantelezh India d'ar c'houlz-se e tesachas tud eus ar bed a-bezh.
Dismantroù ar gêr zo bet lakaet da C'hlad bedel gant an UNESCO, anavezet evel Dismantroù Hampi en degouezh-se. Er bloavezhioù diwezhañ-mañ ez eus deuet nec'h gant an droug graet da lec'hienn Hampi abalamour da dremeniri karbedoù ponner ha d'ar pontoù savet tro-war-dro. Sellet e vez bremañ ouzh Hampi evel ur Glad Bedel en arvar.

## Skeudennoù

* ar gomplezh Virupaksha
* azeuldi Virupaksha
* azeuldi Krishna
* unvaen Narasimha
* karr maen azeuldi Vittala
* ar pileroù sonerezhel azeuldi Vijaya Vittala
* pouezerez ar roue
* ar mil lingam eus Shiva
* palez Lotus
* kel olifanted
# Violoñsell

Ur violoñsell zo ur benveg-seniñ bras dre gerdin dre frotañ, eus familh ar biolinoù, a vez lakaet da seniñ gant ur wareg, pe dre biñsañ (un ober anvet pizzicato en italianeg). Kar eo d'an alto hag d'ar c'hourbiolin.

## Violoñsellerien gant strolladoù vrezhoneg

* Julien Grattard pe Julien Lefevre gant Cécile Corbel
* Aldo Ripoche gant Yann-Fañch Kemener
* Mathilde Chevrel gant Dour/Le Pottier Quartet
* Ronan Pinc gant Morwenn Le Normand
* Archétype
* Remi Kesteman gant Fahrenheit
* Maud Caron gant Arz Nevez
* Thierry Moreau

## Un neubeut violoñsellerien brudet

* Mstislav Rostropovitch
* Pablo Casals
* Paul Tortelier
* Yo Yo Ma
* Truls Mørk
* Jacqueline du Pré
* Ophélie Gaillard
* Anne Gastinel
* Xavier Philips
* Frédéric Lodéon
* Marc Coppey
* Gautier Capuçon

## Violoñselloù brudet

Ar violoñselloù kaerañ graet gant luderien brudet a vez anvet gant anvioù tud o senet ar re-mañ.
Violoñselloù gant Antonio Stradivari :
* an « Duport », violoñsell Mstislav Rostropovitch eus 1974 betek e marv,
* ar « Romberg »,
* ar « Batta »,
* ar « Piatti »,
* ar « Suggia »,
* ar « de Munck »,
* an « Davidov », hiziv gant Yo-Yo Ma,
* ar « Markevitch »,
* ar « Servais ».
Violoñselloù all :
* ar Goffriller (1733), senet gant Pablo Casals betek e marv,
* ar « Poilu », graet avec des moyens de fortune evit Maurice Maréchal e-pad ar brezel-bed kentañ.

## Notennoù

* ↑ Violoñsell (benel) e Geriadur Favereau, diwar Taldir. Violoñsell e geriadur Brezhoneg21 - Kreizenn ar Geriaouiñ Violoñsel ha gaolviolin e TermOfis Ofis ar Brezhoneg. Violoñsel el levr Ar benvegoù sonerezh, TES, 2007. Gourrebed (gourel) e Geriadur Vallée, e Geriadur ar Merser hag e Dictionnaire classique français-breton Reun ar Glev. Gaolviolin (benel) e Geriadur bihan ar sonerezh Pêrig Herbert & Jil Ewan. Gaolviolin (benel) ha gourrebed (gourel) e Geriadur brezhoneg An Here. Gaolviolin (benel) e Geriadur Ménard, eil embannadur.