OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# La Bayamesa

La Bayamesa, pe Himno de Bayamo, zo ur ganaouenn spagnolek bet savet an ton (e miz Eost 1867) hag ar gerioù (e 1868) anezhi gant an emsaver kuban Pedro Figueredo. Kempennet e voe gant ar sonaozer Manuel Muñoz Cedeño evit ma vije sonet gant ul laz-seniñ.
Klevet e voe an ton anezhi d'an 11 a viz Mezheven 1868 evit ar wech kentañ en iliz-veur Bayamo, c'hoariet dirak pennoù bras ar gouarnamant trevadennel spagnol a oa deuet da lidañ Gouel ar Sakramant. Un nebeud mizvezhioù diwezhatoc'h e tarzhas ar Brezel Dek Vloaz ouzh Spagn d'an 10 a viz Here. D'an 18 e krogas Emgann Bayamo ha ne zaleas ket kêr da gouezhañ etre daouarn an emsavidi guban : rediet e voe al lu spagnol da godianañ d'an 20 da noz. Hervez kont en dije Figueredo skrivet ar gerioù, hag eñ chomet a-c'haoliad war e varc'h. Lakaet e voe harz warnañ gant ar soudarded spagnol ha kaset d'ar marv d'ar 17 a viz Eost 1870 e Santiago de Cuba : kent mervel en devoe amzer da rannañ un nebeud gerioù eus e ganaouenn : ¡Morir por la Patria es vivir!
Degemeret e voe da himn Kuba ent-ofisiel e 1902, o virout an daou boz kentañ hepken dre ma voe kavet ar re da-heul re dagus ouzh emlorc'h ar Spagnoled...

## Ar gerioù orin

    Al combate corred bayameses,/D'an emgann deredit tud eus Bayamo
    que la Patria os contempla orgullosa./dre m'emañ ar Vammvro o sellet ouzhoc'h, lorc'h enni.
    No temáis una muerte gloriosa/Na zoujit ket rak ur marv glorius,
    que morir por la Patria es vivir!/rak mervel evit ar vammvro a zo kement ha bevañ !
    En cadenas vivir, es vivir
    en afrenta y oprobio sumido.
    Del clarín escuchad el sonido.
    ¡A las armas!! valientes, corred
    No temáis los feroces iberos,
    son cobardes cual todo tirano,
    no resisten al bravo cubano
    para siempre su imperio cayó.
    ¡Cuba libre! ya España murió,
    su poder y orgullo ¿do es ido?
    ¡Del clarín escuchad el sonido,
    ¡¡a las armas!! valientes, corred!
    Contemplad nuestras huestes triunfantes,
    contempladlos a ellos caídos,
    por cobardes huyeron vencidos :
    ¡ por valientes sabemos triunfar !
    ¡ Cuba libre ! podemos gritar
    del cañón al terrible estampido,
    ¡ del clarín escuchad el sonido
    ¡¡a las armas!! valientes, corred !

## Doareoù all

Savet e voe un doare all eus ar ganaouenn, e 1908, gant ar sonaozer Sindo Garay, Mujer bayamesa an titl anezhi. Dindan an titl La Bayamesa e voe enrollet gant an daouad a yae d'ober Jesús Cabrisas hag Irene Farach ha chomet e oa anavezet evel-se. He c'hlevet a c'heller en albom Buena Vista Social Club deuet er-maez d'ar 16 a viz Gwengolo 1997.

## Gwelet ivez

* Roll ar c'hanoù broadel

## Liammoù diavaez

* Manolo Álvarez Mera o kanañ doare Sindo Garay
* Manuel Licea ha Compay Segundo o kanañ doare Sindo Garay
# La Bañeza

La Bañeza zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Loeiz XV (Bro-C'hall)

Loeiz XV, ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1710 e Versailhez (Bro-C'hall) ha marvet eno d'an 10 a viz Mae 1774 a voe Roue Bro-C'hall ha Navarra adalek 1715 betek e varv e 1774.
Mervel a reas e dad pa oa 2 vloaz hag anvet e voe da zaofin en ofisiel. E dad-kuñv e oa ar roue Loeiz XIV, ha pa varvas hennezh e 1715 ne oa-eñ nemet 5 bloaz. E eontr-kozh, dug Orléans, a voe anvet da « rejant ar Rouantelezh » d'an 2 a viz Gwengolo 1715, betek ar 15 a viz C'hwevrer 1723: en dezi-se, krog ar c'hrennard en e 14vet bloavezh, e voe kemeret ar galloud gantañ.

## Dimeziñ ha bugale
### Bugale hervez ar gwir

E bried Maria Leszczyńska a c'hanas dek bugel, ha tri anezhe a varvas yaouankik :
* Louise Élisabeth (1727-1759), dimezet da Filippo Iañ Parma, dug Parma
* he c'hoar gevell Anne Henriette (1727-1752),
* Marie Louise (1733), marvet gant ar sifern.
* Louis-Ferdinand de France (1729-1765), Daofin Bro-C'hall, tad da dri roue gall, ar vreudeur Loeiz XVI, Loeiz XVIII, ha Charlez X.
* Philippe Louis, dug Anjev (1733)
* Marie Adélaïde (1732-1800),
* Victoire Louise Marie Thérèse, Madame Victoire (1733-1799)
* Sophie Philippe Élisabeth Justine (1734-1782),
* Thérèse Félicité (1736-1744),
* Louise Marie, aet da leanez.

### Serc'hed ha besterd

Evel d'e dad-kozh Loeiz XIV e voe un toullad brav a serc'hed d'ar roue gall Loeiz XV, ha kalzik a vesterd. E beder serc'h kentañ e voe ar c'hoarezed de Nesle, peder c'hoar a oa merc'hed da Louis III de Mailly, markiz Nesle ha Mailly, priñs Orange. Sede anvioù e serc'hed :
* Louise Julie de Mailly-Nesle, kontez Mailly (1710-1751), dimezet e 1726 (da 16 vloaz) d'he c'henderv Louis-Alexandre, kont Mailly. En 1733 e teuas da vout serc'h ar roue Loeiz XV, ha serc'h ofisiel en 1736. E 1739 avat e voe kemeret he lec'h gant he c'hoar Pauline. Dont a reas en-dro e gwele ar roue en 1741, met en 1742 e voe kaset kuit eus al lez war c'houlenn he c'hoar Marie-Anne ;
* Pauline Félicité de Mailly-Nesle, kontez Vintimille (1712-1741), serc'h d'ar roue Loeiz XV; dimezet en 1739 da Jean-Baptiste, kont Vintimille (1720-1777). Mamm e oa da :
** Charles de Vintimille (1741-1814), lesanvet an Demi-Louis (Hanter Loeiz) dre ma tenne kenañ da Loeiz XV. Markiz al Luc,
* Diane Adélaïde de Mailly-Nesle, dugez Lauraguais (1713-1760) ;
* Marie-Anne de Mailly-Nesle, markizez La Tournelle, dugez Châteauroux (1717-1744).
* Hortense de Mailly-Nesle, markizez Flavacourt
* Markizez Pompadour, pe Jeanne Antoinette Poisson hervez he gwir anv (1721-1764),
| En e raok: Loeiz XIV | Roue Bro-C'hall Roue Navarra 1715 – 1774 | War e lerc'h: Loeiz XVI |
# Loeiz ar C'hlerg

Loeiz ar C'hlerg, pe Louis Le Clerc ent-ofisiel (30 a viz Mezheven 1861 – 27 a viz Kerzu 1944), Kloareg ar Wern e anv-pluenn, a oa beleg, kelenner ha skrivagner brezhoneg.
Eus Lanrodeg, e-kichen Gwengamp, e oa genidik Loeiz ar C'hlerg. Goude bezañ bet beleget e 1885 e voe lakaet da gelenn e skolaj Itron-Varia Wengamp. Skol vrezhoneg a grogas d'ober eno d'e skolidi e 1897, bloaz goude digoret hini Sant Charlez Sant-Brieg gant Frañsez Vallée. Evito e savas ul levr yezhadur, Grammaire bretonne du dialecte de Tréguier, hag ul levr poelladennoù da-heul, Exercices sur la grammaire bretonne du dialecte de Tréguier.
Brudet eo e levrioù Ma beaj Jeruzalem (1903) ha Ma beaj Londrez (1910), ma kont e eñvorennoù-beaj en ur brezhoneg tregeriek eus ar c'hentañ.
E 1920, aet hanter dall, e voe lakaet da labourat, da eiler, gant beleien Lannolon. E 1926 e roas e zilez hag ez eas da di ar veleien gozh, a oa e karmel Sant-Brieg, hag eno e varvas e 1944.

## Oberennoù

* Ma Beaj Jeruzalem, ti-moullañ Prud'homme, Sant-Brieg, 1903, adembannet gant Emgleo Breiz, 1997.
* Ma Beaj Londrez, ti-moullañ Sant-Gwilherm, Sant-Brieg, 1910.
* Grammaire bretonne du Dialecte de Tréguier, ti-moullañ Prud'homme, Sant-Brieg, 1908 ; adembannet gant Emgleo Breiz, 1986.
* Exercices sur la grammaire bretonne du dialecte de Tréguier, ti-moullañ Prud'homme, Sant-Brieg, 1910.
* Levr-ambroug evit diski komz an holl yezou, savet gant L. ar C'hlerg ha Yann-Vari Normand, ti-moullañ Prud'homme, Sant-Brieg.

## Menegoù

* ... eun enor eo d'imp, tud a vreiz Izel, komz memez tra, pe dost, evel ma komze Verkingetotix, unan euz ar re o deuz graet ar muian a eno da Vro-C'hall. Ma Beaj Jeruzalem.
* Etouez an devezio am euz tremened en Jeruzalem, heman eo an hini an euz græt ar muian a vad d’am c’halon a Fransez ha d’am c’halon a Vreizad. N’ho peuz ket ezom da c’houlen diganin ha bet he deuz lod en o dudi ma c’halon a gristen : rak hep ar gwir fe n’hellomp ket kaout eur garante wirion ’vit hon diou Vamm-Vro, an hini vraz hag an hini vihan. Ma Beaj Jeruzalem.

## Levrlennadur

* L'abbé Louis Le Clerc (1861-1944) ou la politique du breton d'un abbé régionaliste : Kloareg ar Wern, kounskrid mestroniezh istor gant F. Personig, Skol-veur Breizh-Izel, 1997

## Liammoù diavaez

* Sellet er Wikimammenn : Loeiz ar C'hlerg.
* Exercices sur la grammaire bretonne du dialecte de Tréguier, el lec'hienn Gallica
* Ma Beaj Jeruzalem, el lec'hienn Gallica

## Notennoù

* ↑ Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien, 1992, p. 208. Koulskoude n'eo ket an anv-se a gaver war goloioù e levrioù.
* ↑ Kloareg ar Wern e anv-pluenn, met L. Le Clerc war e levrioù.
# Loeiz XVII (Bro-C'hall)

Loeiz XVII eo an anv roet da Loeiz Charlez Bro-C'hall (Ganet d'ar 27 a viz Meurzh 1785 - marvet d'an 8 a viz Even 1795), mab Loeiz XVI, roue Bro-C'hall, dug Normandi ha daofin Bro-C'hall goude. Hervez urzh an dierniezh e vo anavezet roue gant holl ar riegezhioù all ha gant e eontr (hag a deuio da vezañ Loeiz XVIII) goude marv Loeiz XVI, betek keloù e varv, e Prizon an Templ. Eil mab Loeiz XVI ha Marie-Antoinette e oa.

## Youankiz

Louis-Charles de France a oa bet ganet e Kastell Versailhez d'ar 27 a viz Meurzh 1785. Badezet eo ar memes devezh e chapel Kastell Versailhez gant Louis René Édouard de Rohan, aluzenner meur Bro-C'hall, test eo Honoré Nicolas Brocquevielle, kure Iliz ar Werc'hez-Vari e Versailhez. Ar paeron a zo Louis Stanislas Xavier de France, a vo en dazont Loeiz XVIII ar vaeronez a zo Marie-Caroline de Lorraine, arc'hidugezh Aostria, rouanez an Div Sikilia, dre he gannadezh Elesbed Bro-C'hall, c'hoar Loeiz XVI.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Louis Charles de France e galleg
# Loeiz ar Chalotez

Louis-René de Caradeuc de la Chalotais (pe Loeiz ar Chalotez e brezhoneg), ganet e Roazhon d'ar 6 a viz Meurzh 1701 ha marvet eno ivez d'an 12 a viz Gouere 1785, a oa un den a lezenn a oa prokulor e Breujoù Breizh. Kemer a reas penn an eneberezh da benngomandant Breizh, an dug d'Aiguillon. P'en devoa nac'het plegañ dirak ar Roue e oa bet toullbac'het hag abalamour da se eo gwelet gant lod evel ar c'hentañ emsaver politikel brezhon.

## E diegezh

Diaes eo lavarout eo bet ar Chalotez ur brogarour pa oa e bennobererezh stourm evit ma chomje bev "dreist-wirioù" e ensavadur a-eneb ar "galloud kreiz". Pennpatrom an "nagennour lealour", - evit implijout ur c'herienn ijinet gant Iwan an Diberder e deroù an XX$^{vet}$ kantved - eo bet marteze. Biskoazh n'en deus ar Chalotez burutellet reizhwiriegezh ar "galloud kreiz"-se nag arvaret diwar e benn ; war un dro e oa anezhañ un ezel eus an intelligentsia c'hall a neuze, mirelour ha "filozof" war un dro (re aes e tisoñjer ne oa ket Voltaire un dispac'her : un adreizhour, ur c'hempennour ne oa ken), savet gantañ levrioù - unan anezho diwar-benn an desavadurezh (Essai de l'Éducation nationale, 1765), o tagañ ar Jezuisted - ha na c'heller kompren nemet er meizframm gall a neuze.
Toullbac'het e oa bet ar Chalotez e Pariz, e Kastell an Tarv hag e Sant-Maloù hag e oa deuet ar Breudoù a-benn da lakaat ar gouarnamant gall d'e zivac'hañ (da vezañ kendalc'het)

## Daveoù

* ↑ Youenn Olier, levrenn gentañ Istor an Emsav, e ti Imbourc'h, 1972
# Loeiz XVI (Bro-C'hall)

Loeiz XVI (Louis XVI e galleg), a voe roue Bro-C'hall ha Navarra (1774–1791) ha goude se roue ar C'hallaoued (1791–1792). Ganet e voe d'an 23 a viz Eost 1754 e Versailles ha dibennet d'an 21 a viz Genver 1793 war Plasenn an Dispac'h (bet Plasenn Loeiz XV kent) e Pariz. Bez' e voe roue diwezhañ Bro-C'hall er marevezh a vez graet « Renad kozh » anezhañ.

## E vuhez

Louis-Auguste e oa e anv. Mab e oa da Louis-Ferdinand de France, Daofin Bro-C'hall ha d'e eil pried Maria Josepha von Sachsen (1731-1767).

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e voe da Maria Antonia Aostria (1755-1793), anavezet ivez evel Marie-Antoinette Bro-C'hall. Roue e voe a c'houde e zad-kozh Loeiz XV e 1774. Breur henañ e oa da Loiz XVIII ha Charlez X a zeuio da vezañ roueed Bro-C'hall.

## Ren

Pignat a ra war an tron da 19 vloaz. Diouzhtu e voe o talñ ouzh kudennoù lies dreist-holl goude ma voe bet kemeret perzh gant rouantelezh Bro-C'hall e Brezel dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika, ouzhpenn da-se e oa kudennoù arc'hant drastus gant e vro. Adkempenner gwan, o cheñch ali alies, klask a rae degas kemmoù d'ar vonarkiezh gant sikour e maodierned. Adlakaet e voe e-plas ar parlamantoù, kempennet gwir an dud (fin ar jahinerezh aotreet e 1781 ha 1788, lammet statud ar served en domani roueel e 1779, roet lamm d'ar gwirioù-treizh korfel evit yuzevien Elzas e 1784, skrid-emglev lez-ober evit ar brotestanted e 1787).
Stankañ a reas da geñver an tailhoù hag arc'hantaouiñ ar rouantelezh (adkempennoù e 1774-1776, 1781, 1787 div wech). Mennozh lakaat e-plas un tailh eeun ingal evit holl sujidi ar vro e-plas an tailh dizingal taille. An noblañs a robenn a-sav a-enep kreñv, difenn a reont o dreist-gwirioù e parlamant Pariz ha lez Versailles e voe an enebiezhioù kreñvañ. Louis XVI en devoa klasket tremen e-bioù e enebourien evit degas adkempennoù en ur ginnig e vennozhioù dirak un emvod pennoù-bras e 1787 ha goude-se e-pad emvod ar Stadoù-meur e 1789.

## Darvoudoù pouezus

* Testamant Loeiz XVI

## Kenarroud

* Renad kozh
* Dispac'h Gall
| En e raok: Loeiz XV | Roue Bro-C’hall Roue Navarra 1774 – 1791 | War e lerc'h: Loeiz XVII |
| En e raok: Loeiz XV | Roue ar C'hallaoued 1791 – 1792 | War e lerc'h: Loeiz-Fulup Iañ |

## Liammoù diavaez

* (br) http://www.archives-finistere.fr/userfiles/file/Accueil_le_doc_Louis_XVI_Version_bretonne_testament_Louis%20XVI_avec_traduction_francaise.pdf.
# Loeiz XI (Bro-C'hall)

Loeiz XI, roue Bro-C'hall, a oa ganet d'an 3 a viz Gouhere 1423 e Bourges, ha marvet d'an 30 a viz Eost 1483 e kastell Plessis-lez-Tours (hiziv e parrez La Riche, en departamant Indre-et-Loire). Roue Bro-C'hall e voe eus 1461 da 1483, anezhañ ar c'hwechvet roue eus ar skourr a Valois eus lignez ar Gapesianed. A-hed e vuhez e klaskas kreskiñ e zomani diwar-goust e amezeien, ha dreist-holl Charlez an Her, dug Bourgogn, ha Frañsez II, dug Breizh. Brudet e oa evel irienner, ken e oa bet lesanvet "l'araigne", ar gevnidenn.

## Priedoù ha bugale

* Digant e bried kentañ Marc'harid Stewart (1440-1483) n'en doe bugel ebet.
* Digant e eil pried Carlotta di Savoia (1440-1483) en doe eizh bugel.

## Levrioù diwar e benn

* Jean Favier, Louis XI, Fayard, 2001 (ISBN 2-213-61003-7) ;
* Jacques Heers, Louis XI, Perrin, coll. « Tempus », 2003 (ISBN 2-262-02084-1) ;
* Paul Murray Kendall, Louis XI, l'universelle araigne, Fayard, 1974 (ISBN 2-213-00038-7). Ul levr brudet gant gwir abeg.
| En e raok: Charlez VII | Rouaned Bro-C'hall 1461 – 1483 | War e lerc'h: Charlez VIII |
# Loeiz XVIII (Bro-C'hall)

Louis Stanislas Xavier, pe Loeiz XVIII, ganet d'ar 17 a viz Du 1755 e kastell Versailhez (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 16 a viz Gwengolo 1824 e Pariz (Bro-C'hall) a voe Roue Bro-C'hall ha Navarra adalek 1814 betek 1824.
Lakaet e voe da roue goude trec'het Napoleon.
Dimezet e oa da Maria Giuseppina di Savoia‎ met bugel ebet n'o doe.
E vreur Charlez X a renas war e lerc'h.
# Loeiz X (Bro-C'hall)

Loeiz X, lesanvet Loeiz ar Sikaner, ganet d’ar 4 a viz Here 1289 e Pariz, marvet d’ar 5 a viz Mezheven 1316 e Vincennes, a oa roue Navarra eus 1305 da 1316 (gant Loeiz Iañ da anv) ha roue Bro-C'hall eus 1314 da 1316 (ha Loeiz X da anv).

## E vuhez

Mab e oa da Fulub IV ar C’hoant, roue Bro-C'hall, ha da Janed Champagn, rouanez Navarra. Pa varvas e vamm e 1305 e voe roet kurunann Navarra dezhañ. Pa varvas e dad, nav bloaz goude, e 1314, e voe lakaet kurunenn Bro-C'hall war e benn. Daou vloaz e renas, eus 1314 da 1316, ha dieubiñ a reas ar served, ha reiñ aotre d'ar Yuzevien, argaset gant e dad Fulup IV, da zistreiñ da Vro-C'hall.

## Dimezioù

Div wech e timezas:
* da Marc'harid Bourgogn (1290-1315), marvet da 25 bloaz

### Liammoù diavaez

* (fr) Bro-C’hall dindan Loeiz X ar sikaner
| En e raok: Fulup IV | Roue Bro-C'hall Roue Navarra 1314 – 1316 | War e lerc'h: Yann Iañ |
# Mabig Jezuz Praha

Mabig Jezuz Praha zo un delwenn goar d'ar Mabig Jezuz a weler e Malá Strana, e Praha e Tchekia.

## Mojenn

Graet e vije bet gant ur manac'h war c'houlenn Jezuz. Piaouet e vije bet gant Santez Tereza Avila (Tereza de Jesus hec'h anv leanez), ha roet ganti d'ur vignonez dezhi, Maria Maximiliena Manrique de Lara y Mendoza. He merc'h Polixena an hini he dije kaset an delwenn da Braha. Gant Polyxène de Pernstein, priñsez Lobkowicz, eo e voe kinniget an delwennig da gouent leanez Menez Karmel Praha en 1628, er bloavezh ma varvas he fried, Zdeněk Adalbert Lobkowicz, pennjeneral armeoù an impalaer ha trec'hour en emgann ar Menez Gwenn.

## Notennoù

* ↑ Gwazed an tiegezh Manrique de Lara, a oa anezhe konted Treviño ha duged Nájera, a zo kannaded da viken a-berzh kurunenn Spagn e Praha. Maria Maximiliana a oa itron a enor gant Maria Spagn, pried da Masimilian II an impalaeriezh Santel.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Mab

Ar mab a vez graet eus bugel ur vamm, pa vez hañval e reizh ouzh hini e dad, ha pa vez hañval ouzh hini ur vamm e vez lavaret ar verc'h.
Komz a reer
* eus ar mab henañ pa vez daou vab,
* eus an hini etrehenañ pa vez tri mab
* eus ar yaouankañ pa reer anv eus an diwezhañ ganet.

## Sevenadur

Hervez ar c'hiz kozh e oa d'ar mab henañ da genderc'hel labour e dad, hag alies e veze savet evit seveniñ ar gefridi-se. Komz a reer eus gwir ar mab henañ, a veze roet dezhañ an holl beadra a oa en tiegezh, ha ne chome nemet nebeud, pe netra da reiñ d'ar vugale all. Ar merc'hed, pa vezent dimezet ha pa'z aent d'un tiegezh all, a veze roet dezho un tamm argouroù.
En tiegezhioù niverus e veze ar c'hiz reiñ ur mab d'an iliz, hag unan all d'an arme, evel ma veze paeet an tailhoù.

## Anvioù

E meur a sevenadur hag a yezh e vez, pe e veze, anvet ar vibien diwar anv o zad.

### Breizh

Chom a ra un aspadenn eus an doare-envel-se en anvioù-tiegezh en ab.

### E Kembre

E Kembre eo bet advevaet an doare-envel kozh, ma c'haller dilezel an anv Jones, da skouer, pe unan all, mar karer, ha dibab an doare gant ab (pe ap).

### E Bro-Saoz

E Bro-Saoz (evel en Iwerzhon, Skos, SUA, Sveden) ez echu kalzik a anvioù tiegezh gant ar ger son :
* Jackson, Jameson, Jefferson, Johnson ...
* Wilson...

### E Lec'hlenn
#### Danmark

Eno ez echu kalz anvioù gant sen:
* Andersen, Christiansen, Henriksen, Jensen, Sorensen

#### Norvegia

Eno ez echu anvioù zo gant sen pe son :
* Ambjørnsen, Christensen, Henriksen...
* Magnusson, Sigurdsson, Odinson...

### E Spagn ha Portugal

E Spagn e echu gant ez an anvioù savet diwar anv an tad, en es e Portugal:
* Alvarez/Alvares
* Enríquez/Henriques
* Fernández, Hernández /Fernandes
* Rodriguez/Rodrigues
* Martinez/Martins
* González/Gonçalves
* Suarez/Soares

## En Iwerzhon hag e Bro-Skos

Kavout a reer kalz anvioù-tud gant Mac (="mab"). Da skouer : "Mac Thomáis" (mab Thomas), "Mac Domhnaill" (mab Donald), er yezhoù gouezelek. Pe en ur stumm saoznekaet : "MacDonald", "MacLean".

## Pennadoù kar

* ab
* merc'h
# Mabeg

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar mabeg zo:
* pe ur mab-kaer
* pe ur yezh afrikanek: ar mabeg
# Mab-den

Mab an Den, pe Mab-Den, eo an anv a vez graet e brezhoneg eus an Denelezh, pe an dud, dre vras.

## Orin

Dont a ra moarvat eus an droienn Mab an Den meneget meur a wech en Aviel, implijet gant Jezuz da gomz diwar e benn e-unan. Enebet eo ouzh an droienn Mab-Doue, a vez graet anezhañ ivez.

## Mab-Den

Brudet eo ar gerioù Mab-Den gant ar varzhoneg Buhez Mab-Den.
Komz a reer ivez eus Gwirioù Mab-Den. Lod avat a gav gwell komz eus Gwirioù an Dud, hervez implij naturel al liester e brezhoneg, rak a-hend-all e komzer eus Gwirioù ar Merc'hed, Gwirioù ar Vugale.

## Menegoù

* Nep piv bennak en devo komzet enep Mab an Den, Aviel Mazhev 32
* Hag e welfet Mab an Den azezet a-zehoù d'an Hollc'halloudeg, Aviel Mark 62.
# Mabeg (yezh)

Ur yezh nilez-saharek eus isskourr ar yezhoù mabanek eo ar mabeg (maba) komzet gant tro-dro da 250.000 den e Tchad.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù mabanek
# Mabaneg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo ar mabaneg (mabaan) komzet gant tro-dro da 25.000 - 50.000 den (1987) war harzioù etre stadoù Nil Uhel ha Nil Glas Soudan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
# Mabig Jezuz

Ar Mabig Jezuz eo an anv roet e brezhoneg da Jezuz Nazaret pa oa bugel, hervez ar relijion gristen.

## Nedeleg

Nedeleg eo gouel deiz ganedigezh ar Mabig Jezuz. E kraou Nedeleg e vez diskouezet gant e dud Jozeb ha Mari, an azen hag an ejen.
Betek ar bloavezhioù 1950, a-raok donedigezh an Tad Nedeleg da Vreizh-Izel, eo ar Mabig Jezuz a zegase profoù d'ar vugale.

## Mojenn Kristof

Sant Kristof en devije douget ar Mabig Jezuz d'e sikour da dreuziñ ur stêr.

## Livadurioù

* Bendito Niño Jesús de Ntra. Sra. de las Mercedes, "Mabig Jezuz Itron Varia an Druez", e San Fernando
* Ar Mabig Jezuz, hervez Murillo
* Antonio Concioli (1736-1820)
* Mabig Jezuz Praha, en iliz Notre-Dame e Joinville en Champagne

## Levrioù brezhonek

Ul levr bugale anvet Istor ar Mabig Jezuz zo bet embannet gant Al Liamm er rummad Levrioù ar vugale e 1962, savet diwar ar Pevar Aviel.

## Pennad kar

* Gwerc'hez Vari
# Mabig Jezuz Atocha

Mabig Jezuz Atocha (e spagnoleg Santo Niño de Atocha) zo un anv roet d'ar Mabig Jezuz enoret e Spagn, en Atocha, ur c'harter eus Madrid bremañ. Enoret eo ivez en Amerika spagnolek, e Mec'hiko dreist-holl, hag er Filipinez.

## Mec'hiko

E Mec'hiko e vez enoret e Plateros, Fresnillo, Zacatecas, e div iliz en Tuxtla Gutiérrez hag Aguascalientes, hag e div barrez, Guadalajara, e stad Jalisco, ha Matehuala, e stad San Luis Potosí.
# Maastricht

Maastricht (skrivet Maestricht gwechall, Mestreech e limbourgeg) zo kêr-benn proviñs Limburg, en Izelvroioù. Emañ war ribl kleiz ar stêr Meuse (Maas e nederlandeg), ha kêr vrasañ su an Izelvroioù eo. E 2011 e oa 121 050 a dud o chom enni.

## Anv

Krennamzer uhel
* Urbs Treiectinsis
* Treiectum (596)
* Civitas Treiectum (sened iliz Pariz, 614)
* Traiectum (669/670)
* Tiecto, Trecto, Triectu, Triecvo (pezhioù moneiz VII$^{vet}$)
* Oppidum Treiectinse (VIII$^{vet}$)
* Oppidum Treiiectense
* Triiecto
* Traioecto Castrum
* Trega (bedonier Ravenna, IV, 26)
Gerdarzh
* Dont a ra an anv eus al latin : e Mosae Traiectum, pe Traiectum ad Mosam (tremen war ar Meuse), e oa bet savet ur pont gant ar Romaned da vare an impalaer Aogust.

## Istor

Daoust d’ar roudoù roman splann-se ez eus tabut etre Maastricht ha Nijmegen da c’houzout pehini eo « ar gêr goshañ en Izelvroioù ». Tud Nijmegen a lavar e voe anavezet gwirioù d’o c’hêr gant ar Romaned, tra ma ne voe anavezet gwirioù Maastricht evel kêr nemet er Grennamzer. Sur eur koulskoude e oa annezet Maastricht, a-raok donedigezh ar Romaned, gant Kelted (Eburones).
Maastricht he deus kemeret plas Tongeren war dro ar VI$^{vet}$ kantved. Adalek 535, anvet eo an eskob Domitianus, lec'hiet e Maastricht ː episcopus ecclesiae Tongrorum quod et Traiecto.
Er Grennamzer, e oa renet Maastricht war un dro gant dug Brabant ha gant Priñs-Eskob Liège.
Chom a reas an traoù e-giz-se betek aloubidigezh ar C’hallaoued e 1794, goude ur seziz hag a badas 45 deiz. Goude-se, Maastricht a voe pennlec’h departamant ar Meuse-Inférieure, betek 1814.
War-lerc’h faezhidigezh Napoleon, en em gavas Maastricht e Rouantelezh Unanet an Izelvroioù e 1815. Goude an disparti etre Belgia hag an Izelvroioù e voe resisaet an harzoù etre an div vro e 1839 gant Emglev Londrez : Maastricht ha reter Limbourg, daoust dezho bezañ tostoc’h da Velgia e pep keñver, a voe lakaet en Izelvroioù. Abalamour m’emañ pell diouzh kreiz an Izelvroioù, en ur vroig paket etre Belgia hag Alamagn, eo chomet distag a-walc’h Maastricht diouzh ar peurrest eus an Izelvroioù, a-fet spered ha sevenadur.
Maastricht he deus roet hec’h anv d’ar feur-emglev war Unaniezh Europa, a voe sinet eno d’ar 7 a viz C'hwevrer 1992.

## Kêrioù gevellet

* Liège, Belgia
* Koblenz, Alamagn

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ti-kêr Maastricht (e nederlandeg)
* ti-kêr Maastricht (e saozneg)
* Burev an Touristerezh e nederlandeg, saozneg, galleg pe alamaneg
* Universiteit Maastricht (e nederlandeg hag e saozneg)
* Wikimaas Wiki diwar-benn Maastricht

## Levrlennadur

* Nancy Gauthier, Régis de la Haye, Hansgerd Hellenkemper, Titus Panhuysen, Marie-Thérèse Raept-Charlier, Alain Vanderhoeven : Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XII. Province ecclésiastique de Cologne (Germania Secunda). De Boccard. 2002

## Notennoù ha daveoù

* ↑ T. Panhuysen ha R. de la Haye, p. 103
* ↑ T. Panhuysen & R. de la Haye, p. 105