OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cú Chulainn

E gwengelouriezh Iwerzhon ez eo Kouc'houlin pe Cú Chulainn (distaget ['kuː'xulin]) haroz pennañ Táin Bó Cuailnge (Skrapadeg saout Cuailnge), ar veurgan bouezusañ eus Kelc'hiad Ulad. Mab e oa Kouc'houlin da Deic'htine, c'hoar ar roue Conchúr mac Neasa, ha d’an doue Lugh, pe da Deic'htine ha Sualtam, he fried. Setanta e oa e anv pa oa bugel, ha dont a reas da vezañ anvet Cú Chulainn (ki Culann), d'an oad a bemp bloaz, pa voe lazhet gantañ ki ar gov Culann a oa o tiwall an ti. Kinnig a reas ar paotrig kemer plas ar c'hi lazhet da c'hortoz ma vije desavet ur c'hi-porzh all.
D'an oad a seitek vloaz e tifenn Bro-Ouladh e-unan a-enep armeoù Medb, rouanez Konnac'ht, er veurzanevell Táin Bó Cuailnge. Diouganiñ a reas an drouiz Cathbad en doa ar choaz etre gounit dre e gurioù ur vrud hag a badfe da viken, met kaout ur vuhez verr, hag a-hend-all bevañ ur vuhez hir ha diglod. Abalamour da se e vez keñveriet ouzh an haroz akean Ac'hilleüs. Anavezet eo evit mont en arfleu en un doare spontus en emgann, ur stad anvet ar ríastrad en iwerzhoneg, a laka anezhañ da zont da vezañ un euzhvil dianavezadus na laka ket kemm ken etre mignoned hag enebourien. En em gannañ a ra diwar e garr, bleinet gant e doucher feal Laeg, ha stlejet gant e gezeg, Liath Macha ha Dub Sainglend.

## Notennoù

* ↑ "the act of contorting, a distortion". Dictionary of the Irish Language Compact Edition, Royal Irish Academy, Dulenn, 1990, p. 507
# Empyrios

Empyrios (gresianeg: εμπύριος empyrios, diwar πυρ "tan") zo lein an oabl, m'emañ an doueed o chom hervez mojennoù Hellaz kozh.
# Hefaestion

Hefaestion( Ἡφαιστίων /Hephaistion; war-dro -356 – -324) a oa un a renk uhel hag ur jeneral en arme Alesant Veur, roue Makedonia, hag unan eus e Somatofilaked.
Mab e oa da Amyntor. Savet e oa bet gant Alesant, mignoned vras e oant : diwar o fennoù e lavared e oant evel Ac'hilleüs ha Patrokles.
# Henry Fuseli

Henry Fuseli (saozneg : /ˈfjuːzəli, fjuːˈzɛli/) pe Johann Heinrich Füssli (alemaneg : /ˈfyːsli/), bet ganet d'ar 7 C'hwevrer 1741 e Zürich ha marvet d'ar 17 Ebrel 1825 e Londrez, a oa ul livour suis hag un arzskrivagner a vevas e Bro-Saoz. Meur a hini eus e oberennoù, evel The Nightmare, a glask skeudenniñ an dreistnaturel.

## Oberennoù

* Marte, engravet gant Rosso Fiorentino
* Ac'hilleüs oc'h aberzhiñ e varc'h (1795-1800, Kunsthaus, Zürich)
# Heroides

An Heroides zo un oberenn latin savet diwar zorn ar barzh roman Ovidius.
Lizhiri karantez e gwerzennoù int, skrivet gant maouezed d'o dousoù, pell diouto, a gorf pe a spered. 21 eus al lizhiri se zo bet adkavet.
Skrivet int gant ar maouezi-mañ:
* Penelope da Ulises
* Fyllis da Demofon
* Briseis da Ac'hilleüs
* Faidra da Hippolytos
* Oinone da Paris
* Hypsipyle da Iason
* Didon da Aineias
* Hermione da Orestes
* Deianeira da Herakles
* Ariadne da Theseüs
* Kanake da Makareüs
* Medeia da Iason
* Laodameia da Protesilaos
* Hypermnestra da Lynkeüs
* Sapfo da Faon
* Paris da Helena
* Helena da Paris
* Leandros da Hero
* Hero da Leandros
* Akontios da Kyddipe
* Kydippe da Akontios.
Meur a vojenn zo meneget, hini an Argonaoted, daveoù zo da oberennoù evel an Ilias pe an Odysseia, hag an Eneis, gant Vergilius.

## Levrlennadur

* Delbey, E., Héroïdes d'Ovide, Atlande Édition, Coll. "Clefs concours", 2005. (ISBN 2912232910)
* Alekou, S., La représentation de la femme dans les Héroïdes, thèse soutenue à Paris en 2011, sous la direction de M. Ducos.
* Carocci, R., Les Héroïdes dans la seconde moitié du XVIIIe siècle, A.G. Nizet, Paris, 1988. (ISBN 9788875142568)
* Jolivet, J.-C., Allusion et fiction épistolaire dans les Héroïdes, École française de Rome, Boccard, Paris, 2001. (ISBN 2728305617)
* Millet-Gérard, D. Le coeur et le cri : variations sur l'héroïde et l'amour épistolaire, H. Champion, Paris, 2004. (ISBN 9782745309259)

## Liammoù diavaez

* Troidigezh en katalaneg eus pennad kentañ an "Heroida" (Penelope da Ulisses): doareoù Anna Mª de Saavedra i Adela Mª Trepat (1927) ha Guillem Nicolau (XIVvet kantved)
# Kos

Kos, (en henc'hresianeg Κῶς, e gresianeg Κως, en turkeg Istankoy) zo un enezenn eus Bro-C'hres e su an inizi Sporades, e-kichen pleg-mor Gökova. An enezenn zo 40 km a hed hag 8 km a led dezhi. Emañ 4 km diouzh aod Bodrum, e Turkia, er vro anvet Karia en henamzer. Ur gumun eo e diabarzh unanenn beriferel Kos, anezhi ul lodenn eus periferia Enezvor ar Su. Emañ kêr bennañ an enezenn ha sez ar gumun e kêr Kos. 30 947 den zo o chom en enezenn.
Kos zo meneget en Ilias Homeros e "Katalog al listri" a gaver en eil kan. Kontañ a ra Homeros e tegasas gant Kalimnos, Nissiros, Kassos, ha Karpatos, tregont lestr dindan renerezh Fidippos hag Antifos da arme Agamemnon hag Ac'hilleüs. En Henamzer e oa anavet Kos abalamour d'he skol vedisinerezh brudet, kenvreuriezh an Asklepiaded. Hippokrates eo moarvat an enezad brudetañ a oa ganet eno biskoazh.
E digor ar porzh e c'haller gwelet c'hoazh ur c'hreñvlec'h savet e 1315 gant marc'heien Urzh Sant Yann Jeruzalem.
En Impalaeriezh otoman e voe an enezenn etre 1525 ha 1912. D'ar mare-se e voe aloubet gant Italia, evel ul lodenn vras eus inizi an Dodekanesa. Goude diskar Italia Mussolini e 1943 e oa roet lañs da emgann an Dodekanesa gant Breizhveuriz e miz Gwengolo 1943, mes o soudarded a gollas emgann Kos e 1943 hag ul lodenn eus an Dodekanesa. Adkemeret e oa Kos neuze gant an arme alaman betek 1945. Goude ma kodianas an Alamanted e teuas Kos da vezañ ur vro warezet dindan Breizh-Veur e-doug daou vloaz a-raok dont da vezañ ul lodenn eus Bro-C'hres e 1947 evel Dodekanesa a-bezh.

## Daveoù

* ↑ Kallikratis law Ministrerezh an Diabarzh (Bro-C'hres)
* ↑ Ilias, gwerzennoù 676-680
# Krib

Ur grib zo ur benveg dantek, da gribañ ha kempenn ar blev. Pell zo eo anavezet ar c'hriboù peogwir ez eus bet kavet kriboù graet en eskern eus ar bloavezhioù 8 000 kent JK, e Lec'hlenn.
Kriboù gant dent stank-ha-stank a vez implijet evit dilaouañ ar pennadoù blev.

## Naetadurezh

Lavaret e vez ne brester nag ar broust-dent nag ar grib.

## Tro-lavar

* Deskiñ udb diwar ar grib : mann nemet ouzh e glevout.

## Liammoù diavaez

* Diwar-benn ar Vikinged oberourien kriboù

## Skeudennoù

* Krib hirzantek evit derc'hel ar blev, en un doukenn da skouer. Arz skit, war-dro 400 kent JK (Mirdi ar Peniti).
* Krib en askorn, gant Ac'hilleüs o stlejañ korf Hektor a-drek e garr. Eil hanterenn ar Iañ kantved kent JK. Kavet er bez 5, via Frascati en Oria.
* Krib evit an dud a goll o blev.
* Krib kizellet, en olifant, XVIvet kantved, (Dastumad Sauvageot)
# Neoptolemos

Neoptolemos (Neoptolemus e latin) zo un anv gresianek bet roet da veur a zen en Henamzer en Epiros.

## Tud

* Neoptolemos (haroz), mab da Ac'hilleüs ha Deidamea
* Neoptolemos (jeneral) (marvet e 321), jeneral gant Alesant Veur
* Neoptolemos Iañ Epiros, roue Epeirus, mab da Alcetas Iañ, tad da Alesant Iañ Epiros ha da Olympias, tad-kozh da Alesant Veur
* Neoptolemos II Epiros, roue Epiros, niz da Alesant Veur
# Neoptolemos (haroz)

Neoptolemos (henc'hresianeg : Νεοπτόλεμος) pe Pyrros (henc'hresianeg : Πύρρος), a oa mab d'ar brezelour Ac'hilleüs ha d'ar briñsez Deidameia.
Thetis, mamm Ac'hilleüs, a ziouganas, pell a-raok ganedigezh he mab, e vije ur brezel bras. Gwelout a eure e varvje he mab nemetañ, mard aje ar paotr d'an emgann. Klask a eure ul lec'h dezhañ evit ma ned aje ket d'en em gannañ. E wiskañ a eure evel ur wreg e lez Lykomedes, roue Skyros. Er c'heid amzer-se e tarempredas ar briñsez Deidameia, a c'hanas Neoptolemos. Neoptolemos a veze graet Pyrros anezhañ da gentañ, abalamour d'an anv plac'h Pyrra, a oa bet kemeret gant e dad pa oa gwisket evel ur vaouez.
Nav bloaz diwezhatoc'h, e-kreiz ar brezel, marvet Ac'hilleüs hag Aias, ha doare ebet da drec'hiñ gant Hellaziz, e voe tapet gante an diouganer troian, Helenos, ma voe rediet da ziskuliañ dezho penaos e c'hallfent kemer kêr Troia. Hag Helenos da ziskuliañ e c'halljent bout trec'h ma c'hallfent pourchas saezhioù Herakles (a oa gant Philoktetes da neuze).
# Panopeüs

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Panopeüs (Πανοπεύς e henc'hresianeg) a oa mab da Fokos, ha tad Epeios hag Aigle. Dre-se eo kenderv da Ac'hilleüs.
Keneil e oa da Amfitryon, ha gantañ e oa aet da ober brezel da dud Tafos da gas dezho an dorzh, war-lerc'h ar gaou o devoa-int graet da zanvez breureged e vignon a oa da zimeziñ gant o c'hoar Alkmene (Ilias XXIII, 665).

## Hag ivez

* Panopeüs, ur brezelour eus Sparta a oa e-touez ar Seizh a-enep Thebai a oa en anv-se ivez.

## Bevoniezh

* ur genad kranked: Panopeus
# Paradoksoù Zenon

Paradoksoù Zenon zo un hollad eizh paradoks ijinet gant Zenon Elea evit reiñ skor da gelennadurezh e vestr Parmenides, a lavare e oa faos kement tra a oa splann da bemp skiant an den hag ez eo dibosubl ar fiñval.
Meur a hini eus an eizh paradoks-se zo deuet betek ennomp, dre ma'z int bet adkontet gant Aristoteles en e Fizik, pe gant Simplicios en un displeg diwar e bouez, ha kenkoulz ha kenkoulz int o-daou. Darn eus ar paradoksoù a zo bet kavet aes da ziarbenn, en Henamzer zoken. Tri eus ar re diaesañ eo paradoks Ac'hilleüs hag ar vaot, hini ar maen taolet ouzh ur wezenn, ha hini ar saezh o nijal. Diskoulm ebet ne voe kinniget dezho a-raok ar XVIIvet kantved, pa ziorroas ar matematik diwar-benn an heuliadoù didermen.

## Ar paradoksoù
### Ac'hilleüs hag ar vaot

Hervez Zenon e vije bet an haroz Ac'hilleüs, skañv e droad hervez ar vojenn, o c'hoari ouzh ur vaot en ur redadeg. Paradoksoù Zenon a oa ur rouestlad a bouez da brederourien an Henamzer hag ar Grennamzer.
# Pyrrhos

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Pyrrhos pe Pyrrhus, a c'hall bezañ:
* anv all Neoptolemos, mab da Ac'hilleüs
* Pyrrhus I, roue Epirus etre 306 ha 272 kent JK,
* Pyrrhus II, roue Epirus etre 242 ha 234 kent JK, a vrezelas a-enep ar Romaned.
# Tethys

    Arabat droukveskañ gant an nereidenn Thetis, a oa mamm Ac'hilleüs.
Tetis (hervez skritur ar brezhoneg), pe Tethys (hervez an henc'hresianeg Τηθύς Têthýs "magerez") a oa ar yaouankañ Titanez. Merc'h e oa da Ouranos ha Gaia, c'hoar ha gwreg da Okeanos. Mamm an Okeanidezed e oa, hag ar merc'hed-se a oa 6 000 anezho a-hervez. Gant se n'eo ket souezh e vije arouez ar vuhez en dour hag er mor.
Bep noz eo-hi an hini a ro degemer da Helios, an Heol, pa'z a da guzh. Un doueez vat eo, ha nemet mad ne ra d'an dud.
# Gov

Ur gov zo un den hag a labour da c'hoveliañ an houarn, en ur c'hovel. Gant ur morzhol e sko war un annev.

## Doueed

* Thor
* Hefaistos
* Brokk (Korr en devoa graet ar Mjöllnir)
* Vulkan

## Govien brudet

* Tubal-cain, meneget e Levr ar C'heneliezh

## Liverezh

* Ar c'hovel
* Murlivadur e Pompei. Hefaistos, doue ar c'hovien, o kinnig d'an doueez Thetis ar skoed evit he mab Ac'hilleüs.
* Sant Eligius, sant ar c'hovien, hervez Hans Leu der Ältere, war-dro 1495.
* Govel Vulcanus gant Luca Giordano
* La Fragua de Vulcano, gant Diego Velázquez
* Poltred ur gov gant al livour stadunanat John Neagle, 1829

## Gwelet ivez

* ar Gov, anv-tiegezh
# Fortunatus

Fortunatus zo un anv latin ha hini anv meur a zen.

## Sent

* Fortunatus an Abostol, unan a 70 diskibl Jezus, kompagnun da Achaicus Korintos;
* Fortunatus (Iañ kantved), merzheriet war un dro gant Orontius ha Justus,
* Fortunatus (marvet war-dro 70), diagon merzheriet war un dro gant Hermagoras Aquileia,
* Fortunatus (marvet e 212), merzheriet war un dro gant Felix hag Ac'hilleüs,
* Fortunatus Casei (died 286), merzher,
* Fortunatus (died 303), diagon merzheriet war un dro gant Felix Thibiuca, Audactus, Januarius, ha Septimus,
* Fortunatus Naplez, eskob Naplez er IVvet kantved,
* Fortunatus Spoleto (marvet e 400), beleg e-kichen Montefalco,
* Fortunatus Todi (marvet e 537), eskob Todi,
* Venantius Fortunatus (530–600), barzh latin, eskob Poitiers ha sant

## Tud all

* Publius Aelius Fortunatus, livour roman eus an IIvet kantved.
* Edward Fortunatus (1565–1600), Margrav Baden-Rodemachern ha Baden-Baden
* Herman Fortunatus, Margrave of Baden-Rodemachern (1595–1665), mab da Edward Fortunatus

## Lennegezh

* Fortunatus (levr), romant alamanek er XVvet kantved
* Old Fortunatus, pezh-c'hoari e 1599 gant Thomas Dekker
* Barvouskenn ar roue Fortunatus, ur gontadenn gant Gab Milin e 1870.

## Pennad kar

* Fortunato
# Indez Nederlandat ar Reter

Indez Nederlandat ar Reter (nederlandeg : Nederlands-Oost-Indië), Indez Nederlandat, Indez an Izelvroioù (Nederlands-Indië ; Hindia Belanda en indonezeg ha malayeg) a oa un drevadenn deuet da vezañ Indonezia e 1949.
Savet e oa bet er bloaz 1800 pa oa bet broadelet Kompagnunezh Nederlandat Indez ar Reter.
E 1825 e voe treuzkaset Stad Malaka Indez Nederlandat ar Reter d'ar Rouantelezh-Unanet hag e teuas da vezañ ul lodenn eus Malaysia a-vremañ e 1957, ha Papoua ar C'hornaoueg e 1963, homañ ziwezhañ staget nebeut goude ouzh Indonezia.
# Ar Banvez

Ar Banvez (en henc'hresianeg: Συμπόσιον, Sumpósion) zo ur skrid gant Platon. Skrivet eo bet war-dro ar bloavezh 180 kent J.-K. Kavout a reer ennañ un heuliad hir a brezegennoù diwar-benn natur ha perzhioù ar garantez (eros). Tò sumpósion e henc'hresianeg a vez troet "ar banvez" abalamour d'an hengoun ; mont a rae ar ger-se da envel ur fest e ti unan bennak ma'z eved da gustum kalz muioc'h evit na zebred.
# Arkadia (Henamzer)

Arkadia (Ἀρκαδία Arkadía en henc'hresianeg, e gresianeg a-vremañ : Αρκαδία) zo ur vro eus Henc'hres, e menezioù kreiz ar Peloponnesos, mor Egea er reter dezhi. Dont a ra an anv eus hini un haroz mojennel, anvet Arkas.
Anvet ez eus bet ur prefeti kozh eus Bro-C'hres er memes anv, met brasoc'h e oa evit Arkadia an Henamzer.

## Geografiezh

Meneziek e oa ar pep brasañ eus Arkardia, nemet ar c'hompezennoù e-kichen Tegea ha Megalopolis, ha traoñiennoù ar stêr Alfeios hag ar stêr Ladon.
Abalamour ma oa ur vro meneziek-kenañ e seblant e talvezas Arkadia da lec'h repu. Pa oa degaset rannyezhoù dorek er Peloponnesos, e-pad an Oadvezh teñval, e chomas bev ar yezh kozh en Arkadia evit doare, ha renket eo yezh hec'h annezidi er strollad yezhoù arkadek-ha-kiprenezek. Herodotos a lavar e oa poblet ar vro gant Pelasged, an anv a roed e henc'hresianeg da henvroidi Bro-C'hres, a oa o vevañ eno a-raok degouezh ar meuriadoù hellenek.

## Istor

Arkadia zo unan eus ar broioù deskrivet e "katalog al listri" en Ilias.
Adalek ar VI$^{vet}$ kantved kent J.-K. e oa Sparta ar Stad kreñvañ eus ledenez Peloponnesos, ha rediañ a rae hec'h amezeien, Arkadia en o zouez, da gemer perzh e Kevre Peloponnesos ha d'he harpañ e-doug he brezelioù. Domaniezh armeoù Sparta an hini a roe an tu dezhi da bouezañ en aferioù diabarzh Arkadia a echuas a-daol e 371 kent J.-K., pa oa bet trec'het penn-da-benn un arme eus Sparta en Leuktra gant Epaminondas hag arme Tebez. Goude diskar galloud Sparta e oa savet Kevre Arkadia, enni keodedoù eus Arkadia bodet en ur c'hevre nevez. Goude e savidigezh e c'hoarias Kevre Arkadia ur roll a-bouez e politikerezh Peloponnesos.
Koulskoude e 362 kent J.-K. e oa bet rannet Kevre Arkadia gant ar re a felle dezhe derc'hel da vezañ kevredidi eus Tebez hag ar re o doa c'hoant da enebiñ ouzh he hegemoniezh. En em gannañ a reas keodedoù Arkadia en div arme eta en Emgann Mantinea. Goude an emgann ha diwezh hegemoniezh Tebez e tigreskas levezon Kevre Arkadia.

## Hiriv

Hiriv eo un distrig eus periferia Peloponnesos, ha Tripoli eo ar pennlec'h.

## Notennoù

* ↑ Herodotos I, 56–57
* ↑ Homeros, Ilias II, 603–611
# Bodrum

Bodrum (distaget [ˈbodɾum] e turkeg) zo ur gêr eus mervent Turkia, e proviñs Muğla. Ur porzh eo, en arvor Mor Egea, war lez pleg-mor Gökova. E 2013 e oa 36 401 a dud o chom e Bodrum.
Dont a ra an anv Bodrum eus an anv latin Petronium, abalamour ma voe savet ur c'hastell eno er XV$^{vet}$ kantved gant marc'heien Urzh Sant Yann Jeruzalem, hag a oa anvet "Kastell Sant Pêr". En Henamzer e oa eno ur gêr anvet Halikarnassos ( Ἁλικαρνασσός e henc'hresianeg). Brudet eo dre ma oa enni Mozoleon Halikarnassos, ur bez meur savet evit Mausolos, roue Karia, hag a zo unan eus Seizh Marzh an Henved.
# Eburones

An Eburones, pe Eburoned a oa ur bobl a oa o vevañ e Gallia Belgica. Hervez Julius Caesar e oant o vevañ etre ar stêrioù Roen ha Meuse, er gevred da zouaroù ar Venaped, er pezh zo deuet da vezañ Limbourg. Trec'het e voent gant Caesar e-pad Brezel Galia. Ha diwezhatoc'h e teuas ar vro annezet ganto da vezañ ul lodenn eus proviñs roman Germania Inferior.
E 54 kent JK e voe taget an armeoù roman gant an Eburones, renet gant Ambiorix ha Catuvolcos, ha skoazellet gant an Nervii. Miliadoù a Romaned a voe lazhet en argad. O c'holl brasañ e voe e-pad Brezel Galia. Er bloavezh war-lerc'h e voe taget an Eburones gant Caesar ; lazhet e voe Catuvolcos met dont a reas Ambiorix a-benn da dec'hout.
N'eo ket sklaer daoust hag ur bobl geltiek pe ur bobl c'hermanek e oa an Eburones. Daoust ma oant o vevañ e Gallia Belgica, e veze graet anezho gant Caesar Germani cisrhenani ("Germaned en tu-mañ d'ar Roen"), da lavaret eo Germaned a oa o vevañ er c'hornôg d'ar Roen. Koulskoude ez eus meur a abeg da soñjal e oant Kelted :
* anvioù o rouaned, evel Ambiorix ha Catuvolcos, zo anvioù keltiek.
* anv ar bobl hec'h-unan zo bet displeget gant ar wrizienn geltiek *eburo- a dalvez kement ha (gwez-)ivin hag a adkaver er ger brezhonek evor pe en anvioù-lec'h evel Eburacium (York).

## O anv

Keltiek e vefe o anv, duet diwar *eburo- « ivin » pe « hoc'h-gouez». Tostaet e vez ivez ouzh ar ger ibar, a zo ivin en iwerzhoneg, ouzh ar gerioù brezhonek evor hag efwr, e kembraeg. A-hervez e c'hounezent gwez-ivin d'ober gwaregoù ha saezhoù, ha gwelloc'h e oa o re eget re all Galia.
Anavezet eo an anv eburo el lec'hanvioù Yverdon, Embrun, Ivry, Ivrey, Évry, Ivry-la-Bataille, Eure, Evreux, Eburacum (York) ...

## Pennadoù kar

* Pobloù Galia

### Liammoù diavaez

* Lec'hienn diwar-benn an Eburoned (en alamaneg)
* Istor an Eburoned (e galleg)

## Notennoù

* ↑ Eburones e latin ; Ἐβούρωνες e henc'hresianeg, hervez skridoù Strabon
* ↑ Meven Mordiern, Notennou diwar-benn ar Gelted koz, p. 344, p. 429
* ↑ Commentarii de Bello Gallico, levrenn V, 26-37.
* ↑ Caesar, De Bello Gallico, levrenn II, 4.10 ; levrenn VI 32.1
* ↑ Notennou diwar-benn ar Gelted koz, p. 289, p. 302
* ↑ Lauran Toorians, Keltisch en Germaans in de Nederlanden. Taal in Nederland en België gedurende de Late IJzertijd en de Romeinse periode. Mémoires de la Société Belge d'Études Celtiques 13. Brussel, 2000.
# Feniks

    Evit sterioù ar ger Phoenix, gwelit ar pennad Phoenix (disheñvelout).
Un evn mojennel eo ar feniks (henc'hresianeg : Φοῖνιξ, phoínix), anvet ivez fenis e brezhoneg. Meneget eo e skridoù henc'hresianek Hesiodos ha Herodotos, hag e skridoù latin diwezhatoc'h.
Un evn peurbadus liammet ouzh an Heol eo ar fenis. Betek 1400 vloaz eo padelezh e vuhez ; mervel a ra dre zeviñ, ha diwar e ludu e vez azganet ur fenis nevez. Arouez an adnevezadur en natur dre vras eo, evel an Heol o sevel bemdez, en Istor evel an impalaerezhioù o vont da get hag o sevel en-dro, er relijion evel azginivelezh an eneoù (ar metempsikoz). Evit ar gristenien ec'h eo ar fenis arouez dasorc'hidigezh ar C'hrist ha buhez an dud a vez er baradoz goude o marv.

## Pennadoù kar

* Evn-tan
* Feniks (steredeg)

## Notennoù

* ↑ Geriadur Ménard, p. 1015-b ; gwelout ivez : Sfins, a zo Σφίγξ [sfiŋks] e henc'hresianeg.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kayseri

Kêrioù Turkia :
| Kayseri ||
| Proviñs | Kayseri |
| Rannvro | Kreiz Anatolia |
| Kod post | |
| Maer | Mehmet Özhaseki (1994, 1999, 2004, 2009) (AKP) |
| Vali (prefed) | Mevlüt Bilici (2007) |
| Perzhioù douaroniel ||
| Gorread | ha = km² |
| Hed | 38°56' Norzh |
| Led | 34°24' Reter |
| Uhelder | keitat : |
| Poblañs | |
| Stankter | |
| Lec'hienn internet ar gêr | Ti-kêr Kayseri |
Kayseri zo unan eus kêrioù brasañ Turkia, kêrbenn proviñs Kayseri.

## Douaroniezh

Emañ e-harz menez Erciyes (Argaeus ar C'hresianed ; Erciyes Dağı e turkeg).
Ouzhpenn 900.000 annezad zo enni.

## Istor

Da gentañ e oa anavezet gant an anv Mazaca pe Mazaka, a c'hallje bezañ un anv armeniek. Goude e voe kêr-benn proviñs roman Kilikia, hag anavezet e oa neuze evel Εὐσέβεια ἡ πρὸς τῷ Ἀργαίῳ ("Eusebia Argaeus") e henc'hresianeg. Adanvet e voe Caesarea in Cappadocia (evit he disheñvelout diouzh ar c'hêrioù all anvet Caesarea en Impalaeriezh roman) en enor d'an impalaer Caesar Augustus pa varvas er bloaz 14. Mont a reas an anv-se da Καισάρεια (Kaisariyah) e gresianeg, ha da g-Kayseri da c'houde e turkeg.

## Kêrioù gevellet

Gevellet eo gant Saarbrücken (Alamagn) ha Humus (Siria).

## Tud brudet

* Sant Bazil Meur, bet ganet e 329 ; aet da Anaon e 379. Lidet e vez d'an 2 a viz Genver ha d'ar 14 a viz Mezheven.
# Lete

Lete (henc'hresianeg : Λήθη / Lếthê, « ankounac'h ») e oa doueez an ankounac'h e mojennoù Henc'hres.
Merc'h e oa da Eris (Discordia ar Romaned), ha kemmesk a vez alies etre hi hag ar stêr Lete, unan eus pemp stêr an Ifernioù, a reer « stêr an Ankounac'h » anezhi ivez. Arabat eo ankouaat avat e vez gourel an doueed-stêr e henc'hresianeg a-hend-all.
Goude tremen kantvloazioù en Ifern, rouantelezh an doue Haides, e veze eneoù ar re varv, ar re vat koulz hag ar re zrouk, gwalc'het diouzh o fec'hedoù, o klask ur vuhez nevez hag aotreet e vezent da zistreiñ war an douar en ur c'horf nevez met a-raok e rankent koll an eñvor eus o buhez kent, hag evit se evañ dour eus al Lete.

## Lennegezh

Meneget eo al Lete gant meur a varzh :
* en Divina Commedia gant Dante Alighieri ;
* e-barzh Hamlet gant Shakespeare ;
* gant ar barzh gall Charles Baudelaire e Les Fleurs du mal ;

### Les Fleurs du mal

Setu linennoù ar barzh gall, e gwerzennoù deksilabennek, gant an droidigezh vrezhonek :
| Pour engloutir mes sanglots apaisés Rien ne me vaut l'abîme de ta couche ; L'oubli puissant habite sur ta bouche, Et le Léthé coule dans tes baisers. | Da lonkañ ma difronk habaskaet Netra ne dalvez goueled da wele ; Emañ klud an ankoun war da c'henoù, Hag al Lethe o redek ez pokoù. |
# Oinokoe

En Henc'hres, un oinokoe (e henc'hresianeg οἰνοχόη, oinokhóê, eus οἶνος, oĩnos, ar « gwin » ha χέω, khéô, « fennañ ») a oa ur picherad evit ar gwin a dalveze da gemer gwin er c'hrater — e lec'h ma oa bet troc'het gant dour — a-raok reiñ anezhañ d'an everien.
Ur skouarn, dezhi etre 20 ha 40 sañtimetrad, a veze ouzh al lestr-se. Lakaet e vez kemm etre rummadoù disheñvel diouzh stumm genou al lestr pe stumm he zor. An hini stankañ (rummad 1) a vez ur beg e stumm ur velchonenn outi. Tennañ a ra ar rummad 8 ouzh ar chopinoù a-vremañ, gant ur c'horf .
Dont a ra ar seurt listri da vezañ dibaotoc'h e-pad marevezh al listri o zresadennoù du. Savet eo bet an doare da renkañ ha da ziskrivañ anezhe diwar an oinokoeoù o zresadennoù ruz arkaek gant John Beazley.
An olpeoù eo anv al listri all a dalveze da fennañ evajoù.

### Da lenn

* Maxwell G. Kanowski, Containers of Classical Greece, University of Queensland Press, Saint Lucia, 1984 ;
* Gisela M. A. Richter, Marjorie J. Milne, Shapes and Names of Athenian Vases, Metropolitan Museum of art, New York, 1935.
* Listri Henc'hres
# Pontos (bro)

Pontos (henc'hresianeg Πόντος, Pontus e latin) zo ur vro zo bet anezhi en Azia-Vihanañ, en arvor kreisteiz ar Mor Du en Henamzer, un douar hag a zo e Turkia hiriv. Dont a ra an anv eus ar Mor Du a oa anvet Πόντος Εύξεινος Pontos Euxeinos (da lâret eo "Mor degemerus") e henc'hresianeg, gant tud Henc'hres. Kentañ meneg eus an impalaeriezh-se a gaver en Anabasis Ksenofon.
Ment ar vro a gemmas hervez ar mare met peurliesañ en em lede eus Kolc'his (Jorjia a-vremañ) betek e diabarzh Paflagonia er c'hornôg. Meur a stad hag a broviñs zo bet dezho un anv kar da hini Pontos en amzerioù hellenadek, roman ha bizantat.

## Liamm diabarzh

Roll rouaned Pontus

## Notennoù

* ↑ Εὔξεινος, William J. Slater, Lexicon to Pindar, on Perseus