OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# .45 ACP

Ar .45 ACP (Automatic Colt Pistol) pe .45 Auto pe c'hoazh 11,43 zo un doare kartouchennoù savet gant John Browning e 1904 evit e bimpatron pistolenn damaotomatek .45, a zeuio da vezañ ar Colt M1911 (pe « Colt 45 ») e 1911. Emañ e-touez ar munisionoù implijet ar muiañ er pistolennoù dre ar bed-holl.

## Deskrivadur

An anv .45 ACP a dalvez e ra treuzkiz e voled 45/100 meutad, da lavaret eo 11,43 mm. E anv metrek eo 11,43 × 23 mm. Graet e vez anezhañ 11,25 mm en Arc'hantina hag e Norvegia.
Deveret eo bet eus an .38 ACP diwar goulenn marc'hegerezh arme Stadoù-Unanet Amerika e penn-kentañ ar bloavezhioù 1900. Betek neuze e rae gant munisionoù 9 mm.
Ablamour d'e voled ponner ha gorrek en deus ar .45 ACP un argil bras e-keñver e energiezh sinetik. E dreuzkiz uhel a lak kapasite ar c'hargerioù da vezañ izel (7 pe 8 kartouchenn nemetken e karger ur Colt M1911 da skouer). E-pad an Eil Brezel-bed e oa e dizh izel un dra fall peogwir e lakae hed-tenn pleustrek an armoù amerikan a implije anezhañ da 50 metr nemetken, pa oa hed-tenn an MP40 implijet gant an arme alaman war-dro 100 metr. Muioc'h a zanvez a vez implijet da broduiñ anezhañ, ar pezh a zo ur poent fall e-pad ur brezel.
Koulskoude, brasted e galibr hag e c'halloud etre o devez perzhioù mat diouzh ezhommoù an armeoù :
* e vannadell bras he zreuzkiz a dreuzkas kalz energiezh d'ar sibl. Dre-se ez eus muioc'h a chañsoù da dizhout un organ pouezus. Uhel eo e c'halloud-herzel.
* n'eus ket kalz tan pe drouz a zeu e-maez eus an arm pa denner ;
* ar gwask savet e kambr an arm zo izeloc'h evit e armoù all gant kalibroù damheñvel. Dousoc'h eo an argil evit an tenner ha gwelloc'h eo evit padelezh an arm.
* ar vannadell ne dreuz ket ken buan ar sibl evit kalibroù all. Dre se e ranko un den gloazet ganti bezañ oberataet evit ma vo tennet ar boled ha muioc'h a nerzhioù a vo dispignet d'ober war e dro neuze.
* dre ma veaj e voled dindan tizh ar son e c'hall bezañ implijet ur reduer-son war an arm.
Kevezerezh a zo etre ar .45 ACP hag an 9 mm e armeoù ar bed.

## Kalibroù deveret

* ar .45 Auto Rim (stumm evit ar revolverioù, dezhañ ur bourled) ;
* ar .451 Detonics (ur stumm kreñvoc'h e energiezh) ;
* ar .45 HP (bihanaet e zouilhez eus 1 mm da vont hebioù lezennoù Italia) ;
* ar .45 GAP (stumm berroc'h e hirder krouet gant Glock da c'hellet mont e-barzh armoù bihanoc'h)

## Levrlennadur

* Rann an Ordrenañs, USA, Deskrivadur ar bistolenn M1911, Ar Granenn, 2022
* (fr) HENROTIN Gérard, La mécanique du Colt .45 expliquée, Ebook, Éditions H&L, war hlebooks.com, 2013
* (fr) MALHERBE Michel, Le Colt M. 1911 & ses dérivés modernes, Crépin-Leblond, EAN 9782703003212
# Llandydiwg

Llandydiwg (Dixton e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur barrez e Sir Fynwy e kreisteiz Kembre. Emañ en hanternoz da gêr Trefynwy, e biz ar gontelezh, nepell diouzh bevenn Bro-Saoz.
Ar stêr Gwy a red hebiou Llandydiwg.
Da sant Pedr (Pêr) eo gouestlet an iliz-parrez, met krediñ a reer e voe savet an iliz-se e-lec'h unan goshoc'h pe e-lec'h ur peniti gouestlet da sant Tydiwg, alese anv al lec'h.

## Notennoù

* ↑ (en) Baring-Gould, Sabine & Fisher, John. The Lives of the British Saints: The Saints of Wales, Cornwall and Irish Saints – Volume 4, p. 288. Whitefish, Montana : Kessinger Publishing, 2005 (ISBN 978-0-7661-8767-2)
# Colt Anaconda

Ar Colt Anaconda zo ur revolver produet abaoe 1990 gant an embregerezh stadunanat Colt. Paouezet eo e broduiñ etre 1999 ha 2001. Deveret eo eus revolverioù koshoc'h ar merk evel ar King Cobra.

## Mont en-dro

Ar Colt Anaconda zo dezhañ ur blatinenn un-ober ha daou-ober hag un daboulin evit 6 kartouchenn .44 Magnum. E stummoù kentañ a oa kambret e .45 Colt ivez. Savet eo ar revolver e dir disvergl. Pouez-loc'hañ e zraen a zo 1,77 kg e mod un-ober ha 4,8 kg e mod daou-ober.
Kanolioù 4, 6 pe 8 meutad amerikan a gaver da brenañ. Ur vandenn doullet zo montet war-c'horre ar c'hanol : un eneppouez eo evit kempouezañ an argil degaset gant ar c'halibroù bras implijet en arm.

## Daveennoù

* 1 2 (fr) ALEXANDRE Guillaume, Colt Anaconda : le plus beau des revolvers en .44 Magnum ?, e Cibles n°646, miz Ebrel 2024
* ↑ (en) Pajenn an Anaconda war lec'hienn Colt (lennet d'ar 25/04/2024)
# Oxford

Oxford (Rhydychen e kembraeg, bet brezhonekaet e Redec'hen) zo ur gêr e Bro-Saoz, anezhi penn-lec'h Oxfordshire. War ribloù an Tavoez emañ. Dont a ra anv Oxford eus an hensaozneg oxa, ejen, ha ford hag a dalv roudouz.
Anavezet eo dre ar bed evit he skol-veur, unan eus ar re goshañ en Europa. Diazezet e voe er XII$^{vet}$ kantved. Bremañ ez eus 39 skol-veur.
Kavout a reer obererezhioù kenwerzhel ha touristel bras.
Oxford zo deuet da vezañ kêr-benn real Bro-Saoz e-pad un nebeud amzer e-pad Dispac'h saoz kentañ. Ar roue Charlez Iañ a vro-Saoz a yeas en e goazez e 1642.
Ar strolladoù sonerezh Radiohead, Ride ha Supergrass zo bet stummet en Oxford.
Ar skrivagnerien John Ronald Reuel Tolkien, Lewis Carroll, C.S. Lewis ha Graeme Page a voe o chom eno.
* Christ Church
* Radcliffe Camera

## Gevelliñ

Gevellet eo Oxford gant kêrioù skolveurel.
* Alamagn : Bonn
* Bro-C'hall : Grenoble
* Izelvroioù : Leiden
* Nicaragua : León
* Rusia : Perm
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# M1917 (revolverioù)

Ar Model 1917, pe M1917, zo anv ofisiel en arme stadunanat daou revolver damheñvel produet gant Colt ha Smith & Wesson hag implijet da vare ar Brezel-bed Kentañ.

## Istor

Ar bistolenn Colt M1911 a oa arm-dorn standart an U.S. Army e 1917, pa zivizas ar vro kemer perzh er brezel. Met ne veze ket produet a-walc'h anezhe evit reiñ d'an holl soudarded, ha divizet e voe lakaat produiñ revolverioù ivez, kambret e .45 ACP evel ar Colt M1911 evit aesaat ar pourveziañ. Armoù dezhe ur blatinenn un-ober ha daou-ober hag un daboulin 6 kartouchenn e oant. 5,5 meutad (140 mm) a rae o c'hanol.

### Stumm Smith & Wesson

Deveret e voe eus ar .44 Hand Ejector New Century e 1916, pa gomprenas an embregerezh e oa ar Stadoù-Unanet war-nes antreal er brezel. Savet e voe diwar ur c'henlabour gant arsanailh-Stad Springfield. Abalamour ne oa bourled ebet gant ar c'hartouchennoù .45 ACP e voe ret ouzhpennañ d'an arm daou glip dezhe stumm un hanterloar evit gellet derc'hel anezhe en daboulin. A-drugarez d'ur rizenn war vord pep kambr eus an daboulin e c'halle bezañ enlakaet kartouchennoù enne hep klip ebet, met n'hallent ket bezañ tennet gant an distrinker. Ar revolver a gendalc'has da vezañ produet goude ar brezel betek 1949, gant un troc'h da vare an Eil Brezel-bed. E soñj e oa an embregerezh paouez gantañ e 1937, met 25.000 skouerenn a voe urzhiet er bloaz-se gant gouarnamant Brazil. Ouzhpenn 200.000 skouerenn eus ar Smith & Wesson M1917 a voe produet en holl.

### Stumm Colt

Un tamm ponneroc'h e oa ar stumm produet gant Colt (ur c'hant gram bennak ouzhpenn). Deveret e oa eus ar Colt New Service. Ne oa rizenn ebet war vord ar c'hambroù evel war stumm Smith & Wesson, met war-bouez d'un nebeud elfennoù diavaez all e oa heñvel an daou stumm. War-dro 151.000 skouerenn eus ar Colt M1917 a voe pourveziet d'an arme stadunanat.

## Gwelet ivez

* ar c'hartouchennoù .45 Auto Rim zo bet savet e 1920 evit bezañ implijet er Model 1917 hep klip ebet

## Daveennoù

* 1 2 3 (en) TAYLOR Chuck, The .45 Auto Rim (diell, lodenn 1), Guns Magazine, miz Gwengolo 2000 (lennet d'an 11/01/2025)
* 1 2 (fr) Smith & Wesson 1917, Arme et Passion (lennet d'an 11/01/2025)
* ↑ (en) VENTURINO Mike, WWI Classic Returns - Smith & Wesson Model 1917 .45 ACP, Guns Magazine (lennet d'an 12/01/2025)
* ↑ (fr) Colt 1917, Arme et Passion (lennet d'an 11/01/2025)
* ↑ (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 80
* ↑ (fr) ALVES Éric, Colt 1917, Seconde Guerre.net (lennet d'an 12/01/2025)
# Emgann Crécy

Emgann Crécy a oa bet stourmet d'ar 26 a viz Eost 1346 e norzh Bro-C'hall, etre un arme c'hall renet gant ar roue Fulub VI hag un arme saoz renet gant ar roue Edouarzh III. Ar C'hallaoued a oa bet o tagañ ar Saozon pa oant o treuziñ norzh Bro-C'hall e-kerzh ar Brezel Kant Vloaz. An disoc'h a oa bet un trec'h peurglok saoz gant ur c'holl spontus a varc'heien en tu gall.
Al lu saoz a oa dilestret e ledenez Cotentin d'an 12 a viz Gouhere. Aet e oant war-raok o tistrujañ dre an tan dreist-holl, en ur dreuziñ lod eus tiriadoù pinvidikañ Bro-C'hall ha betek 3 c'hilometrad diouzh Pariz. War o hent e oant bet o preizhañ kêriadennoù lies. Goude-se e oa aet ar Saozon etrezek an norzh, gant ar spi en em liammañ gant un armead kevredidi Flamanked o doa aloubet ar vro adalek Flandrez.
O klevet e oa distro ar Flamanked , ha dre bezañ gounezet amzer war ar c'hallaoued oc'h heuliañ anezho, Edouarzh en doa bet amzer da brientiñ e lu da gaout ul lec'h difenn nepell diouzh Crécy-en-Ponthieu. D'ar 26 a viz Eost, an arme c'hall, hag a oa kalz niverusoc'h evit hini Bro-Saoz, a oa kroget raktal gant an dagadenn.
Da gentañ e oa bet un eskemm tennoù biroù etre un nerzh niverus goprsoudarded gall arbalastrerien anezho hag a oa bet riñset gant kembreidi ha gwaregerien hir Bro-Saoz. Ar C'hallaoued o doa esaet treiñ an emgann en ur gas un heuliad tagadennoù gant marc'heien bonner.
# Kerdiz

Kêr-benn ha brasañ kêr Kembre eo Kerdiz (Caerdydd e kembraeg, "kreñvlec'h ar ster Taff", Cardiff e saozneg). Lec'hiet eo war glannoù ar stêr Taf e kontelezh istorel Sir Forgannwg ("Glamorgan" e saozneg). Sez Parlamant Kembre eo. Meur a zarvoud sport bras a vez e stadoù ha tachennoù ar gêr.

## Poblañs

An niver a annezidi nevesañ anavezet hervez wikidata zo : 361 469 (2016). War-dro 305 000 annezad a oa enni e 2001, 346 090 e Keoded Kerdiz ha 479 000 en tolead kêr.

## Karterioù

Setu anvioù darn eus karterioù Kerdiz :
| Caerau Castell, Y Cathays Cyncoed Eglwys Newydd, Yr Gabalfa Glanyrafon Hen Laneirwg | Llandaf Llanisien Llanrhymni Llys-faen Mynydd Bychan Pentwyn Pentyrch Plasnewydd | Pontprennau Radur a Threforgan Rhath, Y Rhiwbeina Sain Ffagan Sblot, Y Tre-Biwt Tredelerch | Treganna Trelái Trelluest Tyllgoed Tongwynlais Trowbridge Waunadda Ystum Taf |

## Gevellerezh

* Stuttgart, Alamagn
* Naoned, Breizh
* Louhansk, Ukraina
* Hordaland, Norvegia

## Skeudennaoueg

* Kastell Caerdydd
* Kastell Caerdydd
* Canolfan Mileniwm Cymru (Kreizenn vilved Kembre)
* Mirdi Broadel Kerdiz
* Stadiwm y Mileniwm

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù

* ↑ https://statswales.gov.wales/Catalogue/Population-and-Migration/Population/Estimates/Local-Authority/populationestimates-by-localauthority-year; diell URL: https://web.archive.org/web/20180620101839/https://statswales.gov.wales/Catalogue/Population-and-Migration/Population/Estimates/Local-Authority/populationestimates-by-localauthority-year.
# Cristiano Ronaldo

Cristiano Ronaldo Dos Santos Aveiro, ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1985 e Funchal (Madeira), zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel eus Portugal, anavezet muioc'h dindan an anvioù « Cristiano Ronaldo », pe « CR7 » abalamour da niverenn e bost er skipailh.

## Buhezskrid

E post argader en Al-Nassr FC (Arabia Saoudat) e c'hoari. Cristiano zo eus ur familh paour. Da 10 vloaz e kemeras e bost en e gleub kentañ, en FC Andorinha, e 1995. Eñ eo ar c'hoarier kerañ er bed, 94 milion a euroioù evit e dreuskas etre Manchester United hag ar Real Madrid.

### Red-micher etrebroadel

| Cristiano Ronaldo ha Lionel Messi Portugal vs. Arc'hantina, 9 C'hwevrer 2011 | 1992-1995 : FC Andorinha 1995-1997 : CD Nacional 1997-2002 : Sporting CP B 2002-2003 : Sporting CP 2003-2009 : Manchester United 2009-2018 : Real Madrid 2018-2021 : Juventus FC 2021-2022 : Manchester United 2023- : Al-Nassr FC |

### Red-micher broadel

E 2002 e voe dibabet, da 17 vloaz, da vont e skipailh danvez kampionad Portugal. E skipailh broadel Portugal eo bet implijet ingal abaoe 2003.
# Lionel Messi

Lionel Andrés Messi Cuccittini (berraet a-wechoù e Leo Messi), bet ganet d'ar 24 a viz Mezheven 1987 e Rosario (Arc'hantina), a zo ur melldroader lakaet da vezañ unan eus ar re wellañ eus e remziad.
Errout a ra Lionel Messi e Barcelona da 13 bloaz evel melldroader junior eus kreiz Arc'hantina, e-lec'h ma oa bet diagnostiket dezhañ ur c'hleñved hormonel pa oa bugel. Tremen a ra tost holl e red-micher c'hoarier evel argader e skipailh Futbol Club Barcelona adalek ar bloaz-se ha betek 2021. Kabiten skipailh broadel Arc'hantina eo ivez. C'hoari a ra er Paris Saint-Germain bremañ. C'hoarier pourchas ha klok, en deus gounezet kalz titloù ha prizioù, lod anezho meur a wech : Mell aour, Botez aour, kampion kampionat mell-droad Spagn, Kib mell-droad Spagn, Kevre Kampioned an UEFA ha Copa América, medalenn aour C'hoarioù Olimpek hañv 2008, ha beskampion Kib vell-droad ar bed ar C'HEFA.
Un den brudet dreist d'ar sport eo Lionel Messi. Unan eus an daou vell-droader o deus gounezet ouzhpenn ur miliard dollar eo. Sponsoret eo gant Adidas abaoe 2006. Ar melldroader kentañ eo a zo bet war golo ar gelaouenn stadunanat Time. Kannadour an UNICEF eo peogwir en deus savet un diazezadur evit sikour ar vugale pa oa 20 vloaz.

## Kleuboù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* 1991-1994 : Grandoli FC ( Arc'hantina)
* 1994 - 2000 : Newell's Old Boys ( Arc'hantina)
* 2003 - 2021 : FC Barcelona ( Katalonia)
* 2021 - 2023 : Paris SG ( Frañs)
* 2023 - : Inter Miami CF ( Stadoù-Unanet Amerika)
# Pedionomidae

Pedionomidae :
| Pedionomous torquatus, tresadenn gant N. W. Cayley. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Pedionomidae zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Genadoù

N'eus nemet ur genad oc'h ober ar c'herentiad.
* Pedionomus - Gould, 1840.

## Spesadoù

Ur spesad hepken zo er genad Pedionomus.
* Pedionomus torquatus - Gould, 1840.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Pedionomidae: Plains-wanderer Bonaparte, 1856.
* 1 2 (en) IOC World Bird List (#5819-5821).
# Bourlagad

Bourlagaded :
| Burhinus capensis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar bourlagaded eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Burhinidae, termenet e 1912 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).
Diouzh Doare 12.4 an IOC World Bird List ez a tri genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Hesperoburhinus - Černý et alii, 2023 (2 spesad),
* Burhinus - Illiger, 1811 (6 spesad),
* Esacus - Lesson, 1831 (2 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hor Yezh niv. 203-204, p. 5.
* ↑ (en) Burhinidae: Thick-knees Mathews, 1912 (1840).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Charadriiformes/Burhinidae (lennet e-barzh d'an 12 a viz Genver 2025).
# Esacus

Esacus :
| Esacus recurvirostris. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Burhinidae |
| Anv skiantel ||
| Esacus Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Esacus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ bourlagaded, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù

Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* ar bourlagad-aod (Esacus magnirostris),
* ar bourlagad meur (Esacus recurvirostris).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Burhinidae/Esacus (lennet e-barzh d'an 13 a viz Genver 2025).
# Bourlagad meur

Bourlagad meur :
| Ur bourlagad meur. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Burhinidae |
| Genad : | Esacus |
| Anv skiantel ||
| Esacus recurvirostris (Cuvier, 1829) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar bourlagad meur a zo un evn hirc'harek, Esacus recurvirostris an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Azia.
# Bourlagad-aod

Bourlagad-aod :
| Esacus magnirostris Inskip Point, Queensland Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Burhinidae |
| Genad : | Esacus |
| Anv skiantel ||
| Esacus magnirostris (Vieillot, 1818) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar bourlagad-aod zo ur spesad evned hirc'harek, Esacus magnirostris an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Oedicnemus magnirostris (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

* Esacus magnirostris, treset gant Huet & Prêtre (1838)

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad hag en em zispleg etre Inizi Andaman ha Malezia da Filipinez hag Aostralazia.
* ██ Tiriad Esacus magnirostris.

## Liammoù diavaez

* (en) Esacus magnirostris el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Esacus magnirostris e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennnoù ha daveennoù

* ↑ (en) Esacus magnirostris war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hesperoburhinus

Hesperoburhinus :
| Hesperoburhinus bistriatus, luc'hskeudennet e Puerto Carreño (departamant Vichada, Kolombia). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Burhinidae |
| Anv skiantel ||
| Hesperoburhinus Černý et alii, 2023 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Hesperoburhinus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ bourlagaded, krouet e 2023 gant ar paleontologour tchek David Černý (?-) hag e genlabourerien.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* Hesperoburhinus bistriatus
** H. b. bistriatus, dominicensis, pediacus ha vocifer,
* ar bourlagad Perou (Hesperoburhinus superciliaris).
Pevar (4) isspesad en holl.

## Rummatadur

Renket e veze an daou spesad er genad Burhinus kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ David Černý, Paul van Els, Rossy Natale & Steven M. S. Gregory A new genus-group name for Burhinus bistriatus (Wagler, 1829) and Burhinus superciliaris (Tschudi, 1843) Avian Systematics 2023 1 (3): 31–43.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Burhinidae/Hesperoburhinus (lennet e-barzh d'an 13 a viz Genver 2025).
# Burhinus

Burhinus :
| Burhinus grallarius, luc'hskeudennet e Parc des Oiseaux (Villars-les-Dombes, Ain, Bro-C'hall). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Burhinidae |
| Anv skiantel ||
| Burhinus Illiger, 1811 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Burhinus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ bourlagaded, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* bourlagad ar C'hab (Burhinus capensis)
** B. c. capensis, damarensis, dodsoni ha maculosus,
* ar bourlagad Aostralia (Burhinus grallarius),
* Burhinus indicus,
* ar bourlagad kirie (Burhinus oedicnemus)
** B. o. distinctus, harterti, insularum, oedicnemus ha saharae,
* ar bourlagad Senegal (Burhinus senegalensis),
* ar bourlagad-dour (Burhinus vermiculatus)
** B. v. buettikoferi ha vermiculatus.
Unnek (11) isspesad en holl.

## Rummatadur

Diblaset eo bet an daou spesad bistratus ha superciliaris d'ober ar genad Hesperoburhinus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Burhinidae/Burhinus (lennet e-barzh d'an 13 a viz Genver 2025).
* ↑ David Černý, Paul van Els, Rossy Natale & Steven M. S. Gregory A new genus-group name for Burhinus bistriatus (Wagler, 1829) and Burhinus superciliaris (Tschudi, 1843) Avian Systematics 2023 1 (3): 31–43.
# Denis Mukwege

Denis Mukwege, ganet d’ar c’hentañ a viz Meurzh 1955 e Bukavu (Republik Demokratel Kongo) a zo bet loreet gant ar priz Sakharov e 2014 ha priz Nobel ar peoc'h e 2018. Medisin ar merc'hed eo, stourmer evit gwirioù mab-den e Republik demokratel Kongo ha pastor kristen avielek.

## Yaouankiz

Kregiñ a reas gant e studioù kentañ derez e skol laik Bukavu, war-lerc’h en Institut Bwindi. Tapout a reas un diplom biokimiezh e fin e studioù eil derez.
E Burundi e krogas da vat Denis Mukwenge da studiañ ar medisinerezh. Mont a reas da Añje evit arbennikaat war ar gwiliouderezh.

## Un den a stourm evit ar maouezed

Feuket oa an aotrou Mukwenge o tistreiñ d'ar C'hongo abalamour d'ar mac'hagn genel a veze graet d'ar maouezed. Kroget e voe neuze ur stourm bras gantañ, ur stourm evit pareañ ar mac’hagn genel hag a-enep ar forzhidigezh evel armoù brezel.
Medisin ar merc'hed e oa. Savet en deus ospital Panzi e su Kivu e 1999. En ospital-se e voe sikouret ha saveteet tro-dro 50 000 maouez klañv etre 1999 ha 2022. Divizet en doa ivez degemer an holl vaouezed a deue d'an ospital evit ober war o zro.
Skrivet en deus ivez levrioù evel da skouer La force des femmes (2021) ; Réparer les femmes. Un combat contre la barbarie (2019) ; ha Plaidoyer pour la vie (2016).

## Prizioù e-leizh

E 2018 e oa bet dilennet Denis Mukwenge evit priz Nobel ar peoc'h.
Roet eo bet ar priz Nobel d'an aotrou Mukwenge abalamour ma kemer perzh evit ar maouezed a zo bet gwallet. Sikouret en deus ar maouezed-se war fedoù psikologel met ivez diwar fedoù fizikel evel gwalloù fizikel. E vezañs a oa bet gourc'hemennet ivez, chom a rae tost d'ar maouezed klañv, kalonekaet e veze an dud klañv gantañ, sioulaet e veze anezhe ivez gant se.
Gounezet en deus ivez prizioù all evel Priz gwirioù mab-den ar Republik c’hall (2007), Priz gwirioù mab-den ar Broadoù Unanet (2008), Priz Sakharov (2014).
Deuet e oa da skol-veur Roazhon 2 e miz Du 2024 evit digoradur ofisiel ur gador-gelenn diwar-benn ar feulster a-enep ar maouezed.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lec'hienn ar priz Nobel, 2018.
* ↑ Nobel de la paix : Denis Mukwege, un médecin dévoué à la cause des femmes violées, Le Monde, 5 a viz Here 2018.
* ↑ (fr) Kinnig ar gador-gelenn war lec'hienn skol-veur Roazhon 2