OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lestr-brezel

Ul lestr-brezel pe bag-emgann a vez graet eus ul lestr implijet evit ar brezel war vor. Alies ez int ul lodenn eus ur morlu hag a zo ur skourr eus nerzhioù lu ur stad, ha pa c'hellfent bezañ paramantet gant hiniennoù, gant ur stroll pe gant ur c'horfuniad. Ouzhpenn bezañ armet, al listri-brezel a zo savet ivez evit gellout talañ ouzh tagadennoù lies ha kreñv. Savet int ivez evit gellout mont buanoc'h ha kaout fiñvusted ouzhpenn war al listri-kenwerzh. Un diforc'h all etre al listri-brezel hag al listri-kenwerzh eo e vez leuniet al listri-kenwerzh gant marc'hadourezh, tra ma vez armoù ha peadra evit dafariñ ar bourzhidi nemetken el listri-brezel.
D'ar mareoù brezel, an diforc'h etre listri-brezel hag ar bigi kenwerzh a zo dispis. Betek ar XVII$^{vet}$ kantved e oa boas ar bigi kenwerzh da vezañ lakaet er servij er morlu, ha ne oa ket ral evit an hanter eus ur flodad bezañ savet gant bigi kenwerzh.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Emglev ar Broadoù Unanet war al Lezenn war-vor. Lodenn II, isrann C.
# La mia nonna è vecchierella

La mia nonna è vecchierella ("Ur vaouez kozh eo ma mamm-gozh") zo ur ganaouenn italianek evit bugale.
E ladineg dindan an titl La me nòna l'è vecchierèlla e oa bet embannet gant Roberto Leydi e 1973. Meur a stumm italianek zo, hervez ar rannvroioù hag ar rannyezhoù.
Unan eus mammennoù ar ganaouenn-stourm Bella ciao eo La mia nonna è vecchierella, e-keñver ar son ha framm ar pozioù : adlavaret e vez ciao, "demat", en div ganaouenn.

## Pozioù

| Ladineg | Italianeg |
| La me nòna l'è vecchierèlla la me fa ciau la me diś ciau la me fa ciau ciau ciau la me manda la funtanèla a tor l'acqua per deśinar Fontanèla mi no ghe vago la me fa ciau la me diś ciau la me fa ciau ciau ciau fontanèla mi no ghe vago perché l'acqua la me pol bagnar Ti darò cicento scudi la me fa ciau la me diś ciau la me fa ciau ciau ciau ti darò cicento scudi perché l'acqua te pol bagnar Cinque scudi l'è assai denaro la me fa ciau la me diś ciau la me fa ciau ciau ciau cinque scudi l'è assai denaro perché l'acqua la me pol bagnar Alor corro a la fontanèlla la me fa ciau la me diś ciau la me fa ciau ciau ciau alor corro a la fontanèlla a tor l'acqua per deśinar | La mia nonna è vecchierella lei mi fa ciao, lei mi dice ciao lei mi fa ciao, ciao, ciao Lei mi manda alla fontanella a prendere l'acqua per mangiare. Alla fontanella io non ci vado lei mi fa ciao, lei mi dice ciao, lei mi fa ciao, ciao, ciao alla fontanella io non ci vado perchè l'acqua mi può bagnare. Ti darò cento scudi, lei mi fa ciao, lei mi dice ciao, lei mi fa ciao, ciao, ciao ti daro cento scudi perchè l'acqua ti può bagnare. Cinque scudi è tanto denaro, lei mi fa ciao, mi dice ciao, lei mi fa ciao, ciao, ciao cinque scudi è tanto denaro perchè l'acqua mi può bagnare. Allora io corro alla fontanella lei mi fa ciao, lei mi dice ciao, lei mi fa ciao, ciao, ciao allora io corro alla fontanella a prendere l'acqua mangiare. |

## Levrlennadur

* (it) Leydi, Roberto. I canti popolari italiani. Segrate : Arnoldo Mondadori Editore, 1973.

## Liammoù diavaez

* (it) Wikisource
* (it) Parole in gioco

## Notennoù

* ↑ Leydi 1973, p. 51.
* ↑ (it) Bella ciao / La me nòna l'è vecchierèlla @ Tapazovaldoten. Kavet : 17 Meu 2025.
# Amfiteatr

Un amfiteatr a zo ur mell savadur kelc'hiek, diri ennañ, ul leur en e greiz.
Gant ar Romaned e oa ur savadur ma veze aozet emgannoù etre gladiatoured pe loened ferv. Chom a ra kalzik anezho.
En amzer a-vremañ e vezont implijet c’hoazh: da skouer, savet eo bet ar Bat Flight Amphitheater e 1966 evit gwelout eskell-kroc’henn e New Mexico (SUA).

## Gerdarzh

Dont a ra diwar ar gerioù henc'hresianek ἀμφί (amphi), a dalv kement hag "en daou du" pe "en-dro da" ha θέατρον (théātron), a dalv kement ha "lec'h evit gwelet". Stumm un hirgelc'h zo d'un amfiteatr, aliesoc'h eget hini ur c'helc'h. Gwelout ha klevout mat a ra an arvestourien ennañ.

## Istor
### A belec'h e teu an amfiteatroù?

Un amfiteatr zo evel daou deatr, pe c'hoariva, lakaet penn ouzh penn. E-kreiz ez eus ul leur hag en-dro dezhi diri o sevel.

### An arvestoù en amfiteatr

En amfiteatr e c'hoarveze emgannoù gladiatourien dreist-holl. En deiz a-raok e veze aozet ur banvez, Cena libera, a oa evit mann, ha ma c'halle an dud dont da welout an emgannerien.
Emgannoù war listri (naumachiae) a c'halle bout aozet e darn eus an amfiteatroù. Dourbontoù zo bet savet evit kas dour da leuniañ al leur.

## Er skolioù-meur

Amfiteatroù a vez graet ivez eus salioù bras war-zinaou gant diri, evit reiñ tu da galz a dud war un dro da glevout kentelioù, a-wechoù meur a gant den.
* Un alberz eus diabarzh ar C'holliseom
* Amfiteatr Pula
* Amfiteatr Capua, en Italia
* Amfiteatr Merida e Spagn.
* Amfiteatr El Jem, e Tunizia.
* Bat Flight Amphiteater, New Mexico, SUA

## Notennoù

* ↑ (en) Bat Flight Program.
* ↑ ἀμφί, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Perseus
* ↑ θέατρον, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Perseus

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)
* (fr)
# La Bataille du rail

La Bataille du rail (Emgann an hent-houarn e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall René Clément e 1945.

## Fichenn deknikel

* Doare : Drama, Istor,
* Senario : René Clément ha Colette Audry,
* Divizoù : Colette Audry,
* Kevredad produiñ : Coopérative Générale du Cinéma Français (Pariz),
* Rener produiñ : Pierre Corti,
* Rener ar skeudenniñ : Henri Alekan,
* Ijinour ar son : Constantin Evangelou,
* Aozer ar sonerezh orin : Yves Baudrier,
* Frammer : Jacques Desagneaux,
* Prantad filmañ : deroù miz Ebrel - miz Gwengolo 1945,
* Lec'hioù filmañ : Gwengamp, Lannuon, Tregrom (darvoud diroudennañ an tren hobregonet war hent-houarn Lannuon Plouared), ti-gar Sant-Brieg (o taolenniñ hini Chalon-sur-Saône er film),
* Deiziad dont er-maez : 27 a viz C'hwevrer 1946,
* Padelezh : 85'.

## An danvez

Eil Brezel-bed : o lakaat o buhez en argoll e stourm harzerien Kevredad broadel hent-houarn Frañs, gant o holl nerzh, da ziaezañ an ac'huber alaman. Dilestradeg ar Gevredidi e Normandi a ra d'an darvoudoù tremen buanoc'h eget na oa raktreset. Evit na dizho ket an Alamaned an aodoù e koulz e ra an henthouarnerien c'hall d'an tren milour Apfelkern (Spluzenn aval) diroudennañ.

## Roll ar gomedianed (hervez al lizherenneg)

* Jean Clarieux : Lampin,
* Jean Daurand : un henthouarnour,
* Lucien Desagneaux : Athos,
* Tony Laurent : Camargue,
* Robert Le Ray : ar mestr hent-houarn,
* Léon Pauléon : mestr hent-houarn Saint André,
* Fernand Rauzéna : un henthouarnour,
* Jean Redon : ar mekanikour,
* Charles Boyer : an daneveller,
* François Joux : un henthouarnour,
* Pierre Mindaist : un henthouarnour,
* Pierre Latour : un henthouarnour,
* André Miller : un henthouarnour alaman,
* Michel Salina : ar rener
* Marcel Barnault,
* Jean Lozach,
* Max Woll.

## Goproù

Tapet e oa bet ar Priz Méliès gant La Bataille du rail e 1946.
Da-geñver Festival ar Sinema e Cannes, e 1946, e voe deroet Priz Bras Etrebroadel al leurennañ da René Clément ha Priz ar Juri Etrebroadel d'e film.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ur senenn eus ar film : diroudennañ an tren alaman.
# Merc'her (deiz)

Ar Merc'her eo an deiz etre ar Meurzh hag ar Yaou. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an trede deiz eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro e kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar pevare devezh.
Dont a ra an anv eus hini latin an doue Merc'her (Mercurius). Er yezhoù germanek eo deiz an doue Woden (pe Odin), ha se zo kaoz e kaver "Wednesday" en saozneg, "Woensdag" en nederlandeg, "Onsdag" en daneg, norvegeg ha svedeg.

## Merc'her al Ludu

Er relijion gatolik e lider Merc'her al Ludu.
# Campylorhynchus

Campylorhynchus :
| Campylorhynchus brunneicapillus, engravadur (1835) gant Annedouche. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Troglodytidae |
| Anv skiantel ||
| Campylorhynchus Spix, 1824 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Campylorhynchus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Campylorhynchus albobrunneus
** C. a. albobrunneus ha harterti,
* Campylorhynchus brunneicapillus
** C. b. affinis, brunneicapillus, bryanti, couesi, guttatus, sandiegensis ha seri,
* Campylorhynchus capistratus
** C. c. capistratus, castaneus, nicaraguae, nicoyae, nigricaudatus ha xerophilus,
* Campylorhynchus chiapensis,
* Campylorhynchus fasciatus
** C. f. fasciatus ha pallescens,
* Campylorhynchus griseus
** C. g. albicilius, bicolor, griseus, minor, pallidus ha zimmeri,
* Campylorhynchus gularis,
* Campylorhynchus humilis,
* Campylorhynchus jocosus,
* Campylorhynchus megalopterus
** C. m. megalopterus ha nelsoni,
* Campylorhynchus nuchalis
** C. n. brevipennis, nuchalis ha pardus,
* Campylorhynchus rufinucha,
* Campylorhynchus turdinus
** C. t. hypostictus, turdinus hag unicolor,
* Campylorhynchus yucatanicus,
* Campylorhynchus zonatus
** C. z. brevirostris, costaricensis, curvirostris, imparilis, restrictus, vulcanius ha zonatus.
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, eizh isspesad ha tregont (38) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Troglodytidae/Campylorhynchus (lennet e-barzh d'ar 17 a viz Meurzh 2025).
# Thryothorus

Thryothorus :
| Thryothorus ludovicianus, (tresadenn 1907). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Troglodytidae |
| Anv skiantel ||
| Thryothorus Vieillot, 1816 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Thryothorus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Thryothorus ludovicianus, dek isspesad — T. l. albinucha, berlandieri, burleighi, lomitensis, ludovicianus, miamensis, nesophilus, oberholseri, subfulvus ha tropicalis — dezhañ, brosezat e Kreiz ha Norzhamerika, en un takad hag a ya eus gevred Kanada ha reter SUA da Nicaragua ha Guatemala.

## Rummatadur

Dilec'hiet eo bet ar spesadoù kozh C. elutus, griseus, guarayanus, leucopogon, leucotis, longirostris, modestus, nigricapillus, semibadius, superciliaris, thoracicus ha zeledoni er genad Cantorchilus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Troglodytidae/Thryothorus (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Meurzh 2025).
# Henicorhina

Henicorhina :
| Henicorhina leucosticta (ul labous yaouank). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Troglodytidae |
| Anv skiantel ||
| Henicorhina P.L.Sclater & Salvin, 1868 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Henicorhina a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1868 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Henicorhina anachoreta,
* Henicorhina leucophrys
** H. l. bangsi, boliviana, brunneiceps, capitalis, castanea, collina, composita, festiva, hilaris, leucophrys, manastarae, meridana, mexicana, minuscula, sanluisensis, tamae ha venezuelensis,
* Henicorhina leucoptera,
* Henicorhina leucosticta
** H. l. albilateralis, alexandri, costaricensis, darienensis, decolorata, eucharis, hauxwelli, inornata, leucosticta, pittieri, prostheleuca, smithei ha tropaea,
* Henicorhina negreti.
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, tregont (30) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Troglodytidae/Henicorhina (lennet e-barzh d'ar 17 a viz Meurzh 2025).
# Antonio da Montefeltro (1445-1508)

Antonio da Montefeltro (Urbino, 19 a viz Ebrel 1445 – Gubbio, 15 a viz Eost 1508) a oa ur c'hondotttiero italian.
Mab bastard e oa d'an dug Federico III da Montefeltro. Divastardet e voe war c'houlenn e dad gant ar pab Nikolaz V, e 1448. Pa varvas e vreur Buonconte e teuas da vout kont Cantiano. En 1464 e tilezas ar studi da vont da vrezeliñ gant e dad enep arme ar pab kaset gant Alessandro Sforza.
En 1470 e kemeras perzh en emgann Mulazzano ha daou vloaz goude e seziz Volterra, evel letanant e dad, a oa neuze o servij Alfonso V e rouantelezh Naplez en 1474.
Dimezet e oa da Emilia Pia di Carpi, merc'h d'ar c'hont Marco II di Carpi, poltredet gant Raffaello Sanzio en 1504-05.
Mervel a reas Antonio da Montefeltro e Gubbio en 1508, ha moarvat diwar an naplez.
# Bella ciao

Bella ciao zo ur ganaouenn boblek italianek eus an XIX$^{vet}$ kantved, eus Emilia-Romagna, hag a zo bet brudet gant ar Resistenza italiana e-pad an Eil brezel-bed dre ma oa liammet gant Partizaned Italia.
Un tamm mat koshoc'h avat eo orin ar ganaouenn.

## Orin
### Kan bugale

Ur ganaouenn vugale zo war an hevelep ton, anvet La mia nonna è vecchierella. Honnezh e vefe ar ganaouenn orin, ha lakaet eo bet e brezhoneg$^{(Gantpiv?)}$.

### Mondine

Bella Ciao a veze kanet adalek an XIXvet kantved gant ar mondine, devezhourezed ar rizegi e plaenenn ar Po, savet war don ar ganaouenn vugale. Bella ciao a dalvez kement ha lavarout kenavo d'ar gened kaset da get gant al labour.

### Partizaned

Diwezhatoc'h e voe kanet e-pad an Eil brezel-bed gant ar bartizaned italian a stourme ouzh ar faskourien hag an nazied. Testeniekaet eo implij ar ganaouenn e-pad ar Resistenza en Emilia hag e tolead ar Repubblica partigiana di Montefiorino.
Skignet eo bet dre ar bed gant emsavidi a bep seurt, degaset alies gant Italianed. Kanet e vez e Mec'hiko, e Chiapas, e spagnoleg.

## Ar ganaouenn

Setu an doare brudetañ (doareoù arall etre krommelloù).
Una mattina mi son svegliato, O bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! Una mattina mi son svegliato e ho trovato l'invasor.
O partigiano, portami via, O bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! O partigiano, portami via, ché mi sento di morir.
E se io muoio da partigiano, O bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! E se io muoio da partigiano, tu mi devi seppellir.
E seppellire (Mi porterai) lassù in (sulla) montagna, O bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! E seppellire (Mi porterai) lassù in (sulla) montagna sotto l'ombra di un bel fior.
E (Tutte) le genti che passeranno O bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! E (Tutte) le genti che passeranno Mi diranno «Che bel fior!»
«È questo il fiore del partigiano», O bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! «È questo il fiore del partigiano morto per la libertà!»

## Enrolladennoù

* 1974 - (it) Duo di Piadena, en Il vento fischia ancora
* 1995 - (fr) Thomas Fersen e Les Ronds de Carotte
* 1997 - (fr) Leny Escudero, e Chante la Liberté
* 2001 - (en) Anita Lane, e Sex O' Clock
* 2005 - (it) Yo Yo Mundi, e Resistenza
* 2006 - (it) Talco, e Combat Circus
* 2007 - (it) RedSka, e Mi son sbagliato nel confondermi ; (fr) Les Ramoneurs de Menhirs, e Dañs an Diaoul
* 2008 - (it) Modena City Ramblers, e Bella ciao - Italian Combat Folk for the Masses

## Liammoù diavaez

* (it) Ar pozioù e 30 yezh, gant displegadennoù
* (br) Pevar doare brezhonek en hevelep lec'hienn
* Video: Doare Paolo Fresu

## Notennoù

* ↑ (it) Wikisource
# Microcerculus

Microcerculus :
| Microcerculus marginatus luscinia, tresadenn (1902) gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Troglodytidae |
| Anv skiantel ||
| Microcerculus Salvin, 1861 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Microcerculus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1861 gant an naturour saoz Osbert Salvin (1835-1898).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Microcerculus bambla
** M. b. albigularis, bambla ha caurensis,
* Microcerculus marginatus
** M. m. corrasus, luscinia, marginatus, occidentalis, squamulatus ha taeniatus,
* Microcerculus philomela,
* Microcerculus ustulatus
** M. u. duidae, lunatipectus, obscurus hag ustulatus.
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Troglodytidae/Microcerculus (lennet e-barzh d'ar 17 a viz Meurzh 2025).
# Cantorchilus

Cantorchilus :
| Cantorchilus longirostris, tresadenn (1841) gant Swainson. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Troglodytidae |
| Anv skiantel ||
| Cantorchilus Mann, Barker, Graves, Dingess-Mann & Slater, 2006 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Cantorchilus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2006 gant ur skipailh skiantourien stadunanat, renet gant an evnoniour breizhveuriat Nigel I. Mann.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daouzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Cantorchilus elutus,
* Cantorchilus griseus,
* Cantorchilus guarayanus,
* Cantorchilus leucopogon
** C. l. grisescens ha leucopogon,
* Cantorchilus leucotis
** C. l. albipectus, bogotensis, collinus, conditus, galbraithii, hypoleucus, leucotis, peruanus, rufiventris, venezuelanus ha zuliensis,
* Cantorchilus longirostris
** C. l. bahiae ha longirostris,
* Cantorchilus modestus,
* Cantorchilus nigricapillus
** C. n. castaneus, connectens, costaricensis, nigricapillus, odicus, reditus ha schottii,
* al laouenan dour (Cantorchilus semibadius),
* Cantorchilus superciliaris
** C. s. baroni ha superciliaris,
* Cantorchilus thoracicus,
* Cantorchilus zeledoni.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Norzhamerika, Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevar isspesad warn-ugent (24) dezhe en holl.

## Rummatadur

Renket e veze an holl spesadoù er genad Thryothorus a-raok.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Troglodytidae/Cantorchilus (lennet e-barzh d'ar 17 a viz Meurzh 2025).
# Too Many Fish in the Sea

Too Many Fish in the Sea (Re a besked er mor) zo ur ganaouenn saoznek, kanet gant ar strollad stadunanat The Marvelettes ha sonenrollet evit Motown d'an 22 a viz Gwengolo 1964.
# Tachenn-emgann

Tachenn-emgann, stourm-lec'h, aerva a vez implijet evit ober eus ul lec'h istorel ha douaroniel lec'h ma oa bet stourmet un emgann war zouar. Implijet e vez evel harz evit ober eus al lec'h ma oa kejet an nerzhioù enebet, memes ma oa bet implijet muioc'h a spasoù gant unvezioù all tro-dro d'an dachenn, e-pad pe a-raok an emgann. An tagadennoù war al linennoù kehentiñ eus ul lu, pe war al linennoù pourveziñ, a vez lakaet alies er-maez eus an "dachenn-emgann", memes ma c'hallont kaout pouez war disoc'h an emgann da vezañ. Implijet e vez an droienn dachenn-emgann evit emgannoù war zouar pe kompez – un spas digor war un dachenn blaen – an tu a zo da implij an droienn evit forzh peseurt doare tachenn lec'h ma 'z eo bet stourmet un emgann. An droienn a c'hall kaout ivez ur dalvoudegezh lezennel, ha tachennoù-emgann a c'hell bezañ arouezel ha gant ur pouez istorel, sevenadurel – An stourm-lec'h a zo bet diskrivet evel "ul lec'h, lec'h ma vez arnodet an uhelvennadoù ha lealdoù". Lod aktaoù pe skridemglevioù a ro harzioù d'an obererezhioù a c'hall bezañ sevenet war an tachennoù-emgann e-kerzh ur stourm. Bez ez eus ivez reolennoù ha lezennoù evit gwareziñ tachennoù-emgann ha lec'hioù istorel.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ur wech ouzhpenn, e vo meulet evit e daolioù kaer war an dachenn-emgann. — (Langleiz, Romant ar Roue Arzhur, Embannadurioù Al Liamm, 1975, pajenn 103)
* ↑ p.174, « Geriadur ar "Skelta Segobrani" (an daou levr kenta) »
* ↑ Devri
* ↑ Veronica Fiorato, Anthea Boylston, Christopher Knüsel, Blood Red Roses: The Archaeology of a Mass Grave from the Battle of Towton AD 1461 (2007), p. 3.
# Lid-koun Sant-Albin-an-Hiliber

Lid-koun Sant-Albin-an-Hiliber a vez graet eus ul lid-koun aozet gant brodelourien Breizh war dachenn emgann Sant-Albin-an-Hiliber, ul lec'h-koun pouezus d'ar vroadelourien vreton ez eo, ha bep bloaz e vez aozet al lid-koun-se eno.

## Monumantoù koun

Ur blakenn-koun a oa bet savet war an dachenn-emgann, Lann ar Gejadenn, d'ar 25 a viz Mae 1932 gant ar skridoù-mañ:
* Brezhoneg:
"Ar C'hallaoued trec'h d'ar Vretoned d'an 28 a viz gouere 1488. Dalc'homp soñj!"
* Galleg:
"6000 Bretons sont morts ici pour défendre l'Indépendance bretonne le 28 juillet 1488."
Ur maen-koun a oa bet savet e 1988, maen-koun Lann ar gejadenn, gant ur blakenn ma c'haller lenn:
* Brezhoneg:
"Evit ar 6000 emganner Brezhon a zo marvet, Amañ, evit frankiz Hag enor Breizh D'an 28vet a viz Gouere 1488 Dalc'homp soñj!"
* Galleg:
"Aux 6000 combattants Bretons Morts en ce lieu Pour l'indépendance et l'honneur De la Bretagne Le 28 juillet 1488 Souvenons-nous!"

## MAB Koad Sav Pell

Ar gevredigezh MAB Koad Sav Pell (Musée Archipel Breton) renet gant Jean-Loup Le Cuff a vez hiziv-an-deiz oc'h ober war-dro an dachenn emgann.

## Obidoù e Sant-Albin-An-Hiliber

Célestin Lainé en doa goulennet ma vije lakaet e ludu war tachenn emgann Sant-Albin-an-Hiliber, ar pezh a oa bet graet e 1988.

## Pennadoù kar

* Emgann Sant-Albin-an-Hiliber
* Kan bale Sant Albin

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://web.archive.org/web/20140831011317/http://7seizh.info/2012/07/30/un-hanter-kant-a-dud-o-lidan-emgann-sant-albin-an-hiliber-35/
* ↑ http://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/2013/12/12/saint-aubin-du-cormier-le-jour-ou-les-marches-sont-tombees-371799.html.
# Emgann Five Forks

Emgann Five Forks a oa bet stourmet d'ar 1añ a viz Ebrel 1865, e mervent Petersburg, e Virginia, e SUA, war-dro kroashent linennoù tren Five Forks, en Dinwiddie County, e fin Sez Petersburg. Fin ar Brezel diabarzh stadunanat e oa.
An Union Army renet gant ar major jeneral Philip Sheridan en devoa trec'het un nerzh kengevreet eus an Army of Northern Virginia renet gant ar major jeneral George Pickett. Nerzhioù an Unaniezh a oa deuet a-benn da lazhañ ouzhpenn 1000 soudard kengevreet ha da bakañ ur 4000 prizoniad bennak. Deuet e oa an Unaniezh a-benn da aloubiñ Five Forks, ur c'hroashent strategel evit ar Su a-fed linennoù dezougen dre dren.
Goude Emgann Dinwiddie Court House (31 a viz Meurzh) da 10:00 eur noz, ar Vvet korfad traodegiezh a errue nepell diouzh an dachenn-emgann evit reiñ harp da korfad marc'hegiezh Sheridan. Urzhioù Pickett a-berzh e penn ofiser ar jeneral Robert E. Lee a oa da zifenn kroashent dezougen Five Forks "at all hazards" (ne ra forzh ar goust) dre ma oa ur poent strategel evit ar su.

## Enorioù Medal of Honor

Ar soudarded eus an Union Army : Wilmon W. Blackmar, John Wallace Scott, Robert F. Shipley, Thomas J. Murphy, August Kauss, William Henry Harrison Benyaurd, Jacob Koogle, George J. Shopp, Joseph Stewart, William W. Winegar, Albert E. Fernald, Adelbert Everson, James G. Grindlay, Charles N. Gardner, Henry G. Bonebrake, Hiram H. De Lavie ha David Edwards a voe holl enoret gant ar Medal of Honor evit o obererezhioù en emgann.
# Emgann Halen

Emgann Halen a voe d'an 12 a viz Eost 1914 e Halen hag er c'hêriadennoù tro-dro. Pal al Lu alaman a oa mont etrezek Antwerpen. Pal Lu Belgia a oa gounit amzer. Kement a dokarnoù alaman a chomas war an dachenn-emgann ma voe anvet Emgann an Tokarnoù Argant ivez.