# An Oriant

An Oriant :
| Morlenn an Oriant gwelet diwar nij. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Lorient |
| Bro istorel | Bro-Gwened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan (isprefeti) |
| Arondisamant | an Oriant (pennlec'h) |
| Kanton | Pennlec'h daou ganton : kanton an Oriant-1 kanton an Oriant-2 |
| Kod kumun | 56121 |
| Kod post | 56100 |
| Maer Amzer gefridi | Fabrice Loher 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | An Oriant tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro an Oriant |
| Lec'hienn Web | www.lorient.bzh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 58 202 ann. (2022) |
| Stankter | 3 330 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 44′ 52″ Norzh 3° 21′ 58″ Kornôg / 47.7477, -3.3662 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 16 m bihanañ 0 m — brasañ 46 m |
| Gorread | 17,48 km² |
| An Oriant ||
| kemmañ |
An Oriant a zo ur gêr hag ur porzh-mor eus Bro-Gwened ha departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h arondisamant an Oriant eo ivez, ha dre-se sez un isprefeti.
Diazezet e voe e 1666 pa voe aotreet da Gompagnunezh an Indez en em staliañ eno gant ar roue gall Loeiz XIV, dre-se anv ar gêr. En XX$^{vet}$ kantved e teuas da vezañ ur porzh-pesketa bras. Peogwir e oa bet staliet eno brasañ bon splujerezioù Europa gant an Nazied e voe bombezet taer ar gêr gant ar Gevredidi, ha damzistrujet e voe.
Bremañ eo troet armerzh An Oriant war ar mor, dre he arsanailh milourel, he forzh-pesketa, he forzh-kenwerzh, he fol redadegoù en donvor. Kampus Skol-veur Kreisteiz Breizh (SKB) a voe krouet e 1995. Emvod meur ar Gelted, festival brasañ Breizh, a sach kantadoù a viliadoù a dud bep miz Eost.

## Douaroniezh

Emañ Inez Lokmikael e su d'An Oriant, e Lenn-vor an Oriant.

### Kumunioù amezek
## Ardamezioù

* En gul e deirgwern greiet, goueliet ha flammet en argant, war ur mor en geoted, eilet a-zehoù gant un heol en aour savant a-drek tri menez en argant difoupant diouzh ar mor, e grenngonk en erminig ; e gab gwriet en glazur bezantet en aour.
* Ger-ardamez: Ab oriente refulget
* Diwar ardamezeg d'Hozier (1744)
* Lejion a Enor

## Kantonioù

Abaoe 2014 ez eus daou ganton ouzh hec'h ober :
* Kanton An Oriant-1 (Lorient-1 ez-ofisiel)
* Kanton An Oriant-2 (Lorient-2 ez-ofisiel)

## Brezhoneg
### Deskadurezh

* Ur skol Diwan a zo en Oriant.
* Klasoù divyezhek e div skol bublik, en ur skol brevez hag en ur skolaj prevez Dihun a zo e en Oriant.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 432 skoliad (7,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

### Ya d'ar brezhoneg

* Panell-henchañ.
* D'ar 25 a viz Genver 2007 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun ha roet oa bet war un dro d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790; hervez un dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel d'an 22 a viz Kerzu 1789 e voe lakaet da bennlec'h kanton an Oriant; ar c'hanton a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Henbont, an Oriant a oa e gumun nemeti; al lez-varn a vann a voe lakaet en Oriant: start e oa bet an tabutoù etre kumunioù an Oriant hag Henbont, klasket gante o-div kaout penn ar bann war tachennoù ar velestradurezh hag ar justis. E 1794 e voe tennet parrez Kergroaz eus kumun Plañvour, lakaet e voe e kumun an Oriant. Krouet e voe daou ganton nevez en Oriant, an Oriant-1 hag an Oriant-2, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. E 1800 e voe krouet Arondisamant an Oriant ha lakaet an Oriant en e benn.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant seitek beleg katolik diwar triwec'h eus An Oriant.

### XIX$^{vet}$ kantved
#### Hent-Houarn

* Ar porzh-houarn.
* An ti-gar.
* 1862: erruet al linenn hent-houarn Landerne Savenneg er gumun.

#### Brezel Gall-Prusian eus 1870

* Mervel a reas 38 gwaz eus ar gumun.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* 1 579 den ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, eleze 3,22 % eus he foblañs e 1911, div glañdiourez en o mesk.
* Fuzuilhet e voe daou vilour breizhat, bet ganet en Oriant, gant al Lu gall, unan d'an 10 a viz C'hwevrer 1915 e Proven (Flandrez Belgia), egile d'ar 7 a viz Gwenholon 1916 en Oujda (Maroko).

#### Eil Brezel Bed
##### 1940

* Bombezet e voe an Oriant gant al Luftwaffe en noz etre an 19 hag an 20 a viz Even;
** d'an 21 a viz Even e tegouezhas al lu alaman en Oriant goude un emgann e Gwidel.

##### 1944

* Fuzuilhet e voe ur paotr yaouank ag ar gumun e Kernevez-Zinzag e Berne, d'ar 16 a viz Gouhere 1944 abalamour d'e berzh er Rezistañs.

##### 1945

* D'an 23 a viz Mae e voe kavet korf marv tri den eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu alaman.

### Porzhioù
#### Ur porzh-brezel hag un arsanailh

* Ul lec'h talvoudek eo evit ober war dro bigi-brezel hag evit aozañ ar vartoloded hag an traoù kempennet da lestriñ. Un arsanailh a c’helle ober sevel ha kendalc'h e ratre bigi war-un-dro. Rummadoù tud en doa desket micherioù da sevel/ratreañ bigi-brezel. An arsanailh en doa an implijer kentañ gant 4000 oberourien war dro. Goude 1990, ez a kuit ar Merdeadurezh rak ratre ar lec'h a zo re kaer. Goude-se eo goloet diazlec'h ar bigi-spluj eus Keroman hag an arsanailh gostez An Oriant.

#### Ur porzh-kenwerzh

* Savet er bloavezh 1910, eo bet brasaet ar porzh goude ar brezel, pa 'z eo adsavet ar gêr. Atredoù a zo implijet da leuniañ ouf Kergroaz. E gae a zo brasaet e bloavezh 1970 ha peurvezadurioù nevez a c'hell anezhañ liesaat e obererezhioù. An obererezh gentañ a zo enporzhiadur.
Oberezhioù Kergroaz a zeu da heul d‘ar gêr An Oriant. Kibelloù eoul-maen a harzh sevel-kêrioù e lec'h-mañ. Diskargerezh simant, soja pe tro-heol a boultrenn ar porzh.

#### Ur porzh-pesketa

* Pesketa a-raok Kerroman : e fin an XIXvet kantved pe deroù XX$^{vet}$ kantved, e touare bigi-pesketa el lenn-borzh, e kreiz An Oriant, evel ar bigi-kenwerzh pe bigi-mor. E 1889, e voe krouet ur koc'hu-pesked e lec'h ma'z eo hiziv ar bag "Thalassa", kae Roc'han.
En XX$^{vet}$ kantved, en em treuzlakaet listri roueder e lec'h bad-dre-lien. Met re blas a gemeront. E 1927 e tilog ar porzh-pesketa betek ul lec'h anvet Keroman (Ker-homañ ?). Porzh-pesketa Kerroman a zo ganet. Etre an daou vrezel e voe krouet porzh Keroman en Oriant a-benn diorren an obererezh-se war ul live greantel. Ar porzh-pesketa a ya d'arnevezaat a-nebeudoù.

#### Ur porzh-bageal

* Ar porzh-bageal a grog da zisplegañ e 1975. 115 bag a oa d'ar mare-se. E lenn-borzh e oant, e-kreiz ar gêr. 400 bag a zo bremañ. Un ti-mor a zo bet savet ha digoret a-hed hennezh.

### Maered

Emmanuel Svob, maer ar gumun, a zilezas e gargoù maer ha kuzulier-kêr d'ar 27 a viz Genver 1941, anvet e voe Auguste Donval, ur mezeg-jeneral, mignon gant François Darlan, en e blas d'an 2 a viz Ebrel 1941, met dav e voe dezhañ dilezel d'an 8 a viz Mae 1942 dre ma tape e begement a bep tu abalamour d'ar c'hudennoù pourvezañ, e eilvet eilmaer, Eugène Gallois-Montbrun, a gemeras e lec'h d'an 19 a viz Even 1942.

### Listri-spluj

* E 1940 e krogas an Alamaned da sevel diazlec'h listri-spluj an Oriant e Kerroman.
* Eus deroù ar brezel tremenet, e sav an diazez listri-spluj. Al labourioù kentañ a grog er e miz Genver 1940. Padout a reont betek 1942 da nebeutañ. An darn Kerroman I eo bet savet e C'hwevrer 1940. An darn Keroman II, tri miz goude, e miz Mae 1940. Devehatoc'h e vo savet un darn nevez : Keroman III.
Gourenez Kerroman a oa dibabet da zegemer un diazez bigi-spluj german "U-boot ". An diazez dindanvor eus An Oriant eo adimplijet gant ar Merdeadurezh-brezel betek d'an 11 a viz C'hwevrer 1997, a-raok bezañ daskoret evit obererezhioù disoudard. A-vremañ, eo digor gant an holl dud ar weladenn an darn Keroman III hepken. Darnoù all a zo diimplijet pe implijet gant embregerezh.
* Listri-spluj alaman ha diazlec'h Kerroman (luc'hskeudennoù graet evit ar propaganda nazi)
* Bazenn al listri-spluj Alaman hiziv-an-deiz
* Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, Plan al lec'h.
* Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, ur Blockhaus.
* Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, kanol Flak 88.

### Bombezadegoù ar Re Gevredet

* Distrujoù bras a voe en Oriant gant bombezadegoù Aerluioù ar Rouantelezh-Unanet ha SUA. Lazhet e voe kantadoù a dud nann-soudard ha milourion alaman. Degadoù a garrnijourion a gollas o buhez ivez.
* Ar c'harr-nij Bristol Beaufort Mark I, L4474 MW-E 217 o c'hedrediñ a-us d'ar Meurvor Atlantel.
* 1940: bombezet e voe ar porzh gant ar Royal Air Force d'an 20-21 a viz Du ha d'an 2-3 a viz Kerzu;
* 1942: bombezet e voe an Oriant gant nijerezioù B-17 eus an VIII$^{vet}$ USAAF (United States Army Air Forces) d'an 16 a viz Gwengolo, d'an 18 ha d'an 22 a viz Du ha d'an 30 a viz Kerzu; teir nijerez a voe kollet d'an 16 a viz Gwengolo, hini ebet en tagadennoù all.
* 1943:
** d'ar 14 a viz Genver e voe roet urzh gant Winston Churchill da zistrujañ kement tra a c'hell servijout d'al listri-spluj alaman diazezet e Kerroman, da lavaret eo bombezañ stank ha didruez an Oriant, Lannarstêr hag ar c'humunioù tro-war-dro; kerkent, d'ar 14 a viz Genver, e krogas ar bombezadegoù, padout a rejont betek ar 16 a viz C'hwevrer;
** d'an 23 a viz Genver e kouezhas ur c'harr-nij B-17, eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) er mor, e donvor d'an Oriant; lazhet e voe an dek nijour a oa en e vourzh;
** Munudoù ar bombezadegoù e mizioù Genver ha C'hwevrer 1943
| Deiziad | Aerlu | Niver a nijerezioù | Tonennoù a vombezennoù | Niver a vombezennoù-entanañ |
| 14 a viz Genver | Royal Air Force | 99 | 73,6 | 83 548 |
| 15 a viz Genver | Royal Air Force | 132 | 140,4 | 87 163 |
| 23 a viz Genver | United States Army Air Forces | 36 | | |
| 23 a viz Genver | Royal Air Force | 47 | | |
| 26 a viz Genver | Royal Air Force | 136 | 80 | 56 687 |
| 29 a viz Genver | Royal Air Force | 130 | 50,7 | |
| 4 a viz C'hwevrer | Royal Air Force | 120 | 90,6 | 63 376 |
| 7 a viz C'hwevrer | Royal Air Force | 296 | 254,1 | |
| 13 a viz C'hwevrer | Royal Air Force | 422 | 524,3 | 26 168 |
| 16 a viz C'hwevrer | Royal Air Force | 360 | 461,9 | 230 916 |
* Roet e voe ar Groaz-brezel 1939-1945 d'ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered Kerantreizh

| Bro | Niver a soudarded |
| Aostralia | 3 |
| Kanada | 3 |
| Polonia | 9 |
| Rouantelezh-Unanet | 17 |
| Zeland-Nevez | 1 |
| Dianav | 5 |
| Hollad | 38 |
Karrnijourion e oant holl. Marvet int e-pad an Eil Brezel Bed.

## Tud
### Tud bet ganet eno

* Mathurin Alfred-Brard, senedour ar Mor-Bihan, d'an 26 a viz Gouere 1867;
* Jacques Cambry, kronikour, politikour ha tudoniour, diazezer an Akademiezh Keltiek, d'an 2 a viz Here 1749;
* Henri Camenen, d'ar 17 a viz Even 1885, soudard er 4 Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika, barnet d'ar marv d'an 9 a viz C'hwevrer 1915 evit bout dilezet e bost ha dizertet dirak an enebour div wezh, bet fuzuilhet gant al lu gall d'an 10 a viz C'hwevrer 1915 e Proven (Flandrez Belgia) e-pad ar Brezel-bed kentañ;
* Fernand de Langle de Cary, milour gall (Brezel 1870-1871 ha Brezel-bed kentañ), 4 a viz Gouere 1849;
* François de la Rocque, ofiser ha politikour gall, d'ar 6 a viz Here 1885;
* Iwan an Diberder, skrivagner brezhonek, 1887;
* Jean Baptiste Le Garff (21 a viz Du 1887-30 a viz Here 1916), soudard breizhat, soudardaet en Oriant, bet fuzuilhet gant al Lu gall en Oujda (Maroko) e-pad ar Brezel-bed kentañ;
* Jules Simon (1814 - Pariz 1896), prederour, kelenner ha politikour;
* Jacques Vaché, mignon da André Breton, skrivagner gall, d'ar 7 a viz Gwengolo 1895.

### Tud bet marvet eno

* 1907 : René Kerviler, ijinour, henoniour ha levrrollour
* 1909 : Zoé Berthier, skrivagnerez c'hallek.
* 1928 : René Scordia, gourener.
* 1964 : Gwenfrewi, skrivagnerez vrezhonek.
* 1972 : Youenn Drezen, skrivagner brezhonek.

## Luc'hskeudennoù

* Gwel eus porzh an Oriant, gant Berthe Morisot, 1869, The National Gallery of Art, Washington, DC.
* Koc'hu Merville.
* Un eoul-lestr er porzh-eoul-maen.
* Porzh-pesketa Kerroman.
* Ur sammlestr o tiskargañ kolza er porzh-kenwerzh.
* Kêr ar gouelioù Éric Tabarly en Oriant.

## Roll maered an Oriant

| Anv | Penn prantad | Dibenn prantad |
| Étienne Perault | 12 a viz Gwengolo 1736 | 11 a viz Meurzh 1762 |
| Jean-Michel Ferrand | 22 a viz Mae 1762 | 7 a viz Meurzh 1774 |
| Jean-Marie Esnoult Deschatelets | 22 a viz Gouere 1774 | 8 a viz Gwengolo 1789 |
| Benoît Dorce de Najac | 8 a viz Gwengolo 1789 | 15 a viz Here 1789 |
| Jean-Marie Kerlero de Rosbo du Carno | 15 a viz Here 1789 | 14 a viz Genver 1790 |
| Arnoult Le Conte | 14 a viz Genver 1790 | 1añ a viz C'hwevrer 1790 |
| Jean-Jacques Lecointe | 1añ a viz Genver 1790 | 10 a viz Mezheven 1790 |
| Louis François Galabert | 17 a viz Gouere 1790 | 19 a viz Du 1791 |
| Louis Marie Dusaulchoy | 21 a viz Du 1791 | 1añ a viz Kerzu 1792 |
| Jean Jacques Trentinian | 19 a viz Kerzu 1792 | 5 a viz Gwengolo 1793 |
| Jean Jacques Duquesnel | 20 frimaire Bloaz II | 4 floréal Bloaz III |
| Jean Garnier | 6 frimaire Bloaz III | 10 frimaire Bloaz IV |
| Jean Jacques Trentinian | 10 frimaire Bloaz IV | 8 germinal Bloaz V |
| Louis Toussaint Archin | 8 germinal Bloaz V | 29 fructidor Bloaz V |
| Pierre Jean Jaffré | Bloaz V | 29 fructidor Bloaz VIII |
| François Louis Monistrol | 15 a viz Ebrel 1809 | 23 a viz Ebrel 1821 |
| Casimir Eugène Audren de Kerdrel | 28 a viz Gouere 1821 | 10 a viz Genver 1830 |
| Charles Louis Ducouedic de Kergoualer | 19 a viz Meurzh 1830 | 6 a viz Eost 1830 |
| Betrand Louis Antoine Charles Marie Villemain | 15 a viz Gwengolo 1830 | 10 a viz Meurzh 1836 |
| Jean Marie Galabert | Meurzh 1836 | 29 a viz Meurzh 1839 |
| Auguste Charpentier | 13 a viz Eost 1839 | Meurzh 1848 |
| Édouard Beauvais | Meurzh 1848 | Meurzh 1850 |
| Antoine Peyronnel | Meurzh 1850 | Eost 1850 |
| Joseph Honorat André Le Melvrel Hachois | 24 a viz Gwengolo 1850 | Genver 1869 |
| Jean Charles Perint | 22 a viz Genver 1869 | 16 a viz Mezheven 1869 |
| Jean Eugène Laurent | 16 a viz Mezheven 1869 | 6 a viz Eost 1870 |
| Évariste Louis Aubin | 6 a viz Eost 1870 | 17 a viz Eost 1871 |
| Édouard Beauvais | 13 a viz Mae 1871 | 23 a viz C'hwevrer 1874 |
| Ludovic Paulinier | 23 a viz C'hwevrer 1874 | 27 a viz Even 1876 |
| Édouard Beauvais | 27 a viz Mezheven 1876 | 5 a viz Gwengolo 1877 |
| Simon François Marie Gustave Ratier | 15 a viz Meurzh 1878 | 13 a viz Ebrel 1880 |
| Jean Louis Henri Canier | 15 a viz Ebrel 1880 | 19 a viz C'hwevrer 1881 |
| Adolphe Charles Augustin Rondeaux | 19 a viz C'hwevrer 1881 | 15 a viz Here 1883 |
| Alfred Maingnan | 9 a viz Kerzu 1883 | 18 a viz Mae 1884 |
| Eugène Charles | 18 a viz Mae 1884 | 28 a viz Meurzh 1886 |
| Laurent Roux-Lavergne | 28 a viz Meurzh 1886 | 23 a viz Kerzu 1888 |
| François Jean Rio | 27 a viz Genver 1889 | 29 a viz Mezheven 1890 |
| Frédéric Delory | 29 a viz Mezheven 1890 | 2 a viz Meurzh 1892 |
| Adolphe Charles Augustin Rondeaux | 15 a viz Mae 1892 | 24 a viz Mae 1893 |
| Edouard Broni | 15 a viz Mezheven 1893 | 21 a viz Du 1897 |
| Adolphe L'Hegouarc'h | 21 a viz Du 1897 | 15 a viz Mae 1904 |
| Joseph Honorat André Talvas | 15 a viz Mae 1904 | 5 a viz Du 1904 |
| Louis Nail | 18 a viz Kerzu 1904 | 19 a viz Mae 1912 |
| Pierre Louis Esvelin | 19 a viz Mae 1912 | 10 a viz Kerzu 1919 |
| Édouard Labes | 10 a viz Kerzu 1919 | 17 a viz Mae 1925 |
| Emmanuel Svob | 17 a viz Mae 1925 | 19 a viz Mae 1929 |
| Jules Legrand | 19 a viz Mae 1929 | 19 a viz Mae 1935 |
| Emmanuel Svob | 19 a viz Mae 1935 | 27 a viz Genver 1941 |
| Auguste Donval | 2 a viz Ebrel 1941 | 8 a viz Mae 1942 |
| Eugène Gallois-Montbrun | 19 a viz Mae 1942 | 31 a viz Eost 1944 |
| Emmanuel Svob | 1añ a viz Gwengolo 1944 | 20 a viz Mae 1946 |
| Jean Baco | 1añ a viz Mae 1946 | 23 a viz Mae 1946 |
| Julien Le Pan | 23 a viz Mae 1946 | 2 a viz Here 1951 |
| Alphonse Le Bourhis | 2 a viz Here 1951 | 2 a viz Kerzu 1951 |
| Charles Le Samedy | 2 a viz Kerzu 1951 | 3 a viz Mae 1953 |
| Jean Le Coutaller | 3 a viz Mae 1953 | 21 a viz Meurzh 1959 |
| Louis Glotin | 22 a viz Meurzh 1959 | 20 a viz Meurzh 1965 |
| Yves Allainmat | 21 a viz Meurzh 1965 | 5 a viz Gouere 1973 |
| Jean Lagarde | 6 a viz Gouere 1973 | 3 a viz Gouere 1981 |
| Jean-Yves Le Drian | 4 a viz Gouere 1981 | 2 a viz Ebrel 1998 |
| Norbert Métairie | 2 a viz Ebrel 1998 | 2020 |
| Fabrice Loher | 2020 | |

## Sevenadur

* Gouelioù Etrekeltiek an Oriant ("Emvod ar Gelted")

## Sport
### Mell-droad

* FK an Oriant

### Marc'hhouarnerezh

* 13 a viz Gouere 1939 : 4$^e$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Brest hag an Oriant ; trec'h eo Raymond Louviot.
* 14 a viz Gouere 1939 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Naoned ; trec'h eo Amédée Fournier.
* 10 a viz Gouere 1956 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag an Oriant ; trec'h eo Fred de Bruyne (Belgia).
* 11 a viz Gouere 1956 : loc'hañ a ra 7vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus an Oriant war-du Añje (Maine-et-Loire).
* 1añ a viz Gouere 1960 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag an Oriant ; trec'h eo Roger Rivière.
* 2 a viz Gouere 1960 : loc'hañ a ra 7vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus an Oriant war-du Añje (Maine-et-Loire).
* 3 a viz Gouere 1968 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh hag an Oriant ; trec'h eo Aurelio González Puente (Spagn).
* 4 a viz Gouere 1968 : 7vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Naoned ; trec'h eo Franco Bitossi (Italia).
* 9 a viz Gouere 1977 : 8vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Añje (Maine-et-Loire) hag an Oriant ; trec'h eo Giacinto Santambrogio (Italia).
* 10 a viz Gouere 1977 : 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Roazhon ; trec'h eo Klaus-Peter Thaler (Republik Kevreadel Alamagn).
* 12 a viz Gouere 1982 : 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Pluveleg (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo Ti-Raleigh (Izelvroioù).
* 30 a viz Mezheven 1985 : 2$^l$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Gwitreg ; trec'h eo Rudy Matthijs (Belgia).
* 14 a viz Gouere 1998 : 3$^e$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rosko hag an Oriant ; trec'h eo Jens Heppner (Alamagn).
* 15 a viz Gouere 2002 : 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Lannarstêr hag an Oriant (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Santiago Botero (Kolombia).
* 9 a viz Gouere 2006 : 8vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Meven hag an Oriant ; trec'h eo Sylvain Calzati.
* 5 a viz Gouere 2011 : 4$^e$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Mur ; trec'h eo Cadel Evans (Aostralia).

## Liammoù etrebroadel
### Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Bro-Saoz | Wirral | 1958 |
| Alamagn | Ludwigshafen | 1963 |
| Iwerzhon | Gaillimh | 1975 |
| Latvia | Ventspils | 1975 |
| Galiza | Vigo | 1981 |

### Karta vignoniezh

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Tchekia | České Budějovice | 1997 |

### Kevelouri

| Bro | Strollegezh |
| Senegal | Cayar |
| India | Kochi |
| Vietnam | Proviñs Kien Giang |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br)an Oriant war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (br)Distro-skol ar c’helenn divyezhek
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 188
* ↑ (fr)Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajennoù 294 ha 295
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - An Oriant - Fichenn ar gumun
* ↑ (fr)André Maurey, Philippe Lapresle, Anne-Marie Pernel ha Claire Duval, Caudan-Lanester en Révolution (1789-1795), 1991, pajenn 74
* ↑ (fr)Loire 1870
* ↑ (fr)Dihelloù ar gumun
* ↑ Evezhiadenn: ar re varv a Geriadoù (162 waz) a zo kontet evel Oriantiz gant lec'hienn An Oriant
* 1 2 (fr)Ouest-France, d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant"
* ↑ (fr)Archives départementales du Morbihan, Guide des sources des archives publiques contemporaines sur la seconde guerre mondiale et la reconstruction dans le Morbihan, pajenn 81, Gwened, Mae 2010
* ↑ (fr)Archives départementales du Morbihan, Le Morbihan en guerre 1939-1945, 2009
* ↑ (fr)René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajenn 23
* ↑ (fr)René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajennoù 315-316
* 1 2 (fr)Annik Le Guen, Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy, Miz Kerzu 1993
* ↑ Kaset e voe d'ar strad p'edo o tagañ an Oriant gant ar 217vet Skouadrenn AF (Aerlu ar Rouantelezh-Unanet) St Eval d'an 20 a viz Kerzu 1940. Beziet eo e baread e Lannarstêr
* ↑ (fr)Eddy Florentin, Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945, Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 35
* ↑ (fr)Eddy Florentin, Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945, Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 106
* ↑ (fr)Yann Lukas, Lanester, histoire d’une ville, Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajenn 76
* ↑ (fr)Pertes USAAF
* ↑ (fr)Luc Braeuer, La base de sous-marins de Lorient, 2008, ((ISBN 978-2-9525651-20))
* ↑ (en)Commonwealth War Graves Commission
* ↑ (fr)Mémoire des hommes
* ↑ (fr)Cassini hag EBSSA
* ↑ (fr)