OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pont (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ur pont a c'hell bezañ :
* Ur savadur etre div riblenn pe un dra a ra un ere, sell ouzh pont
* Lodenn ur vag pe ul lestr, sell ouzh pont (lestr)
* An tamm lien a c'hell bezañ nezet e gaol ur bragez, (un ampon eo ivez)
* Ar maen plat ma labour daoulinet warnañ ar c'hannerezed er poull-kannañ.
* Ar Pont pe ar Pont-Euksin , eus Pontos-Euxinos, anv henc'hresianek ar Mor Du
* ur vro, en Henamzer, en arvor ar Mor Du, anvet Pontos e henc'hresianeg.
# Sit tibi terra levis

Sit tibi terra levis (Ra vo skañv an douar dit) zo ul lavared latin hag a veze skrivet war ar bezioù henroman, a-wechoù S.T.T.L. hep mui, a-raok an oadvezh kristen.
Kemeret eo bet e lec'h avat gant an droienn gristen Requiescat in pace, R.I.P., "Ra gousko er peoc'h".
Doareoù all a gaver ivez: T·L·S terra levis sit, T.L.S. "Ra vo skañv an douar" ha sit ei terra levis, S.E.T.L., "Ra vo skañv an douar dezhañ".
Meneget eo bet gant meur a varzh latin evel Albius Tibullus :
   [...] et "bene" discedens dicet "placideque quiescas, terraque securae sit super ossa levis". Albius Tibullus, Elegiae ("[...] ra vo skañv an douar dit war da eskern.")
Meneget eo bet gant barzhed all ivez : Propertius, Ovidius, Aulus Persius Flaccus ha Martialis en o zouez.

## E gresianeg

Orin ar frazenn a gaver en Alcestes ( Άλκηστις), gant Eurípides. Setu-hi e henc'hresianeg :
   κούφα σοι χθὼν ἐπάνωθε πέσοι, koúfa soi khthon epánothe pésoi
En ur flemmganig gresianek gant Ammianus Epigrammaticus e lenner :
   Εἴη σοι κατὰ γῆς κούφη κόνις, οἰκτρὲ Νέαρχε, ὄφρα σε ῥηϊδίως ἐξερύσωσι κύνες. Ra vo skañv ar boultrenn warnout pa vi dindan zouar, Nearchus kaezh, ma c'hallo ar chas da dennañ aes er-maez.''

## E brezhoneg

War batrom an droienn latin e kaver un droienn vrezhonek testeniet e 1987: Ra vo skañv douar Breizh (dezhañ pe dezhi). Meneget eo e-barzh an Histoire littéraire et culturelle de la Vretagne , embannet e 1987 gant Champion-Slatkine (e Pariz ha Jeneva), er bajenn 5 (hogen hep niverenn), da enoriñ eñvor Léon Fleuriot :
    Ra vezo skanv dezañ douar Breiz
    Sit ei Britanniae terra levis
    Que la terre de Bretagne lui soit légère.
Evel-just e c'haller kinnig ar frazenn e meur a zoare:
    Skañv dezhañ/dezhi ra vezo douar e vro/he bro.
    Ra vo skañv dezhañ/dezhi douar Breizh.

## Hiziv

* En italianeg eo bet meneget gant ar varzhez Alda Merini: Che la terra ti sia finalmente lieve.
* E brezhoneg e teu da vezañ implijet un tamm, da gemer lec'h an droienn gristen.
* E spagnoleg e reer gant troiennoù kristenoc'h «descanse en paz» (D. E. P.) pe «que en paz descanse» (Q. E. P. D.).

## Pennadoù kar

* Listennad lavaredoù latin

## Notennoù

* ↑ (la) 'The Latin Library'. Kavet : 04 MAE 2020.
* ↑ https://archive.org/stream/greekanthologyv01patogoog#page/n190/mode/1up
* ↑ Alda Merini, Terra d'amore, 2003
* ↑ Er pennad-mañ e-barzh Ouest-France ar 16 a viz C'hwevrer 2020, da skouer
# Skited

Ar Skited, ( e henc'hresianeg οἱ Σκὐθαι / hoi Skúthai) a oa anezhe ur strollad pobladoù mesaerien gantreat a oa o vevañ etre ar VII$^{vet}$ hag an trede kantvet kent J.-K. e stepennoù Eurazia. Derc'hel a raent un takad ec'hon etre ar pezh a anver hiziv Ukraina hag an Altai en ur dremen dre Kazakstan. Graet e veze "Saka" eus ar pobloù-se gant ar Bersed ha "Sacae" gant ar Romaned. Meneget e oant bet evit ar wezh kentañ gant skridoù asirian adalek 641 pe 640 kent J.-K..
Anavezout a raer ar sevenadur skit a-drugarez da skridoù Herodotos dreist-holl. Ur vammenn binvidik-kenañ eo met gallout a rafe lakaat unan da soñjal e oant diazezet en Europa dreist-holl. E gwirionez e oa bet ken pouezus all o levezon en Istor kreiz Azia. Evit o anavout gwelloc'h avat ne chom nemet dilerc'hioù arkeologel. Dre ma oant kantreidi n'o deus lezet ar Skited nemet bezioù ha "mein kirvi", reier engravet gant tresadennoù loened.
Hiziv e soñj ar skiantourien e komzent ur yezh indeziranek, met tud zo, er metoù broadelour turk dreist-holl a zalc'h da soñjal e komzent turkeg.
# Strabon

Strabon (Στράϐων Strábôn, "luch" e henc'hresianeg ; Strabo e latin), ganet en Amasea e Kappadokia (Amasya e Turkia bremañ) war-dro 57 kent J.-C., marvet etre 21 ha 25 goude. J.-K., a oa un douaroniour henc'hresian.

## Buhez

En Amaseia, ur gêr nepell eus arvor ar Pontos (ar Mor Du) e oa e dud. Kontet en deus Strabon en doa studiet gant Aristodemos, a oa o kelenn bugale Pompeius, e Karia. Goude-se ez eas da Roma ma studias gant an douaroniour Tyrannion.
Ur beajour meur e voe, ha gant ar pax romana e weladennas kement korn a oa en ekumene, adalek Armenia er sav-heol, betek Sardinia er c'huzh-heol, eus ar Pontos en hanternoz betek harzoù Etiopia er c'hreisteiz.
Bageal a reas war an Nil betek Aswan en ur veaj renet gant Ælius Gallus, a oa prefed roman Egipt, kent distreiñ d'e gêr c'henidik ma savas un Istor (Ἱστορικὰ Ὑπομνήματα Historika Upomnếmata "Eñvorennoù istorel") e henc'hresianeg, e 43 levrenn.
Goude-se e pledas gant an Douaroniezh (Γεωγραφικά Geôgraphiká) e 17 levrenn da glokaat e levrioù istor.
Klask a rae kinnig ul levr evit an niver brasañ a dud, hag a vije plijus da lenn ha kentelius war un dro.

## Oberennoù

N'eus bet miret nemet tammoù eus e labour istorel, e Eñvorennoù Istorel, e 43 levrenn, en doa savet da glokaat istor an Hellazad Polybios.
Peuzklok avat ez eo bet miret e oberenn veur Geographiká (Douaroniezh Strabon), skrivet etre 29 kent JK, pa grogas gant e veajoù, betek ar bloavezh 7. Seitek levrenn zo anezhi, ma taolenn enne ar bed evel ma oa anavezet en Henamzer, dezhe talvoudegezh vras evel eien a geleier, abalamour d'ar c'hemend a draoù en deus gwelet ha skrivet. Un drederenn zo skrivet diwar-benn Iberia ha deuet e oa dezhañ an danvez eus meur a berzh, rak biskoazh ne oa bet lakaet troad gantañ el ledenez.

## Douaroniezh Strabon

Bez' ez eo unan eus ar re a ra anv eus Seizh Marzh ar Bed.

## Levrlennadur

* (fr) Aujac, Germaine. Strabon et son temps. In : Hübner, Wolfgang.Geographie und verwandte Wissenschaften. Stuttgart : Franz Steiner Verlag, 2000, pp.103-139 (ISBN 978-3-515-07706-4)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (el) Γεωγραφικά
* (fr) Troidigezh c'hallek e 1867
* (fr) Géographie de Strabon ( troidigezh 2004-2019)
# Telegoneia

An Telegoneia (en henc'hresianeg Τηλεγόνεια Têlegóneia, hag e latin Telegonia) zo ur meurgan kollet eus Henc'hres, a vije bet savet gant Eugammon Kyrene. Ul lodenn eus Kelc'hiad Troia e oa, un hollad oberennoù a zanevell istor Brezel Troia. An Telegoneia a zeue da-heul an Odysseia hag a echue ar c'helc'hiad. Ne chom ganeomp nemet div linenn eus an oberenn orin. An diverradenn fonnus a-walc'h nemeti zo en hor c'herz a zeu eus ar Grestomatiezh a vije bet skrivet gant Proklos, ur prederour eus ar V$^{vet}$ kantved goude J.-K. Ar mammennoù all a zegas nebeut a elfennoù. Rannet e oa ar varzhoneg e div lodenn skrivet en heksametroù daktilek, a zanevelle daou istor disheñvel : beaj Odysseüs da Desprotia hag istor Telegonos.
Deraouiñ a ra ar meurgan goude distro Odysseüs da Itaka ha « Lazhadeg ar bleustrerien » (e henc'hresianeg μνηστηροφονία mnêstêrophonía), da lâret eo e diwezh an Odysseia. Devet eo ar bleustrerien varv hag Odysseüs a ra aberzhioù d'an Nimfezed (Ar re a warde groc'h Itaka e lec'h m'en doa kuzhet e deñzor moarvat, s.o. Kan XIII an Odysseia). Mont a ra da Elis, ma wel un den dianav mod all, Poliksenos, a brof dezhañ ur c'hrater. D'ar mare-se ez eus anv eus istorioù Trofonios, Agamedes hag Augeias. Distreiñ a ra Odysseüs da Itaka da lidañ an aberzhioù meneget gant Teiresias e kan XI an Odysseia hag ez a goude da Desprotia. Eno e timez gant ar rouanez Kallidike. Dont a ra ur bugel dezhi, Polypoites. En em gannañ a ra Odysseüs gant an Desproted a-enep o amezeien. Kemer a ra an doueed perzh er brezel ivez. Kallidike zo lazhet avat ha distreiñ a ra Odysseüs da Itaka.
Deskiñ a reer neuze e oa Kirke o tesevel hec'h-unan ar mab he deus bet gant Odysseüs (Kanoù X-XII an Odysseia), Telegonos (henc'hresianeg Τηλέγονος Têlégonos, « zo ganet pell »), en enezenn Aiaia. Diouzh kuzul an doueez Athena e tiskuilh Kirke anv e dad d'he mab, hag e kas anezhañ d'e glask. Reiñ a ra dezhañ ur goaf buzhudus, savet gant Hefaistos, gant flemm binimus ur rae en e benn. Mont a ra Telegonos kuit gant un nebeud moraerien, met kaset int gant ur barrad-amzer war aodoù Itaka, hep goût dezhe e pelec'h emaint. Eno e laeront chatal Odysseüs evit dastum pourvezioù. Degouezhout a ra Odysseüs hag en em gannañ a ra a-enep e vab Telegonos, a lazh anezhañ gant e c'hoaf. Deuet eo evel-se da wir diougan Teiresias en Odysseia a lavare e teufe marv Odysseüs eus ar mor (eus ur broud rae e gwirionez). E-keit ha m'emañ an haroz war e dremenvan ec'h anavez Telegonos a gunud abalamour d'e fazi. Degas a ra neuze e gorf gant Penelope hag e vab all Telemac'hos en Enez-Aiaia, ma tev Kirke korf Odysseüs ha ma laka ar re all da vezañ divarvel. Dimeziñ a ra Telegonos gant Penelope, ha Telemac'hos gant Kirke.
# Zagreüs

Zagreüs (Ζαγρεύς Zagreús e gresianeg) eo anv ar mab en doe Zeus digant Persefone pa’n doe kousket ganti war-lerc’h dezhañ kemer stumm un naer ; Pa voe ganet ar bugel Zagreos e voe roet d’ar Goureted, dezho d’e ziwall diouzh kasoni spouronus an doueez Hera, gwreg warizius Zeus. Met kavet e voe gant an doueez drouk ha setu hi da gargañ an Ditaned d’ober e stal d’ar bugelig. Pa welas kement-se e klaskas Zagreos tec’hel en ur wiskañ stummoù a bep seurt, tud pe loened a bep eil, hini un tarv a-benn ar fin. Neuze e lammas an Ditaned gantañ, da gregiñ en e gerniel, ha d’en debriñ en bev. Apollon a deuas da zastum ar relegoù d’o c’has gantañ da z-Delfi da zouarañ. Gant Atena-Pallas e voe saveteet ar galon a oa c’hoazh o talmiñ ha roet da Zeus. Gant Semele eme darn, gant Zeus en-eeeun eme lod all, e voe lonket kalon ar bugel ha krouet un doue nevez Dionysos. Er relijion orfek, Zagreüs, e henc'hresianeg Ζαγρεύς, Zagreús. zo ur stumm eus an Dionysos kevrinek, zo Dionysos, doue ar gwini a anavezomp, un adenkorfadur anezhañ. Hañval eo ez eo bet awenet ar vojenn-se, a-bouez kenañ er relijion orfek, gant mojenn Osiris. Gallout a rafe ivez bezañ a orin minoean ha kretat pe dont eus sevenadurezhioù an Enezvor

## Mojenn

Zeus, troet e naer, a zesevas Persefone, ar verc'h en doa bet digant Demeter, hag hi plac'h yaouank c'hoazh. Hag int ha engehentiñ Zagreus, zo fiziet en Apollon hag er C'houretesed, gant ar soñj d'ober pennhêr Zeus eus ar bugel. Kuzhat a rejont anezhañ e koadoù ar menez Parnasos. Kaset e voe an Ditaned war e lerc'h gant Hera. Adkavout a rejont ar bugel a-drugarez da c'hoarielloù hag int ha dispennañ anezhañ. Plaouiet e oa e holl izili gante war-bouez e galon, savetaet gant Appollon pe Atena, hervez ar mojennoù.
Zeus a lonkas kalon ar bugel hag a deuas a-benn da reiñ ar vuhez dezhañ un eil gwezh o c'henel anezhañ dindan an anv a Iakkos. Alese e teu un displegadenn boblek eus orin anv Dionysos: « ganet div wezh ». Kouezhañ a reas foeltr Zeus war an Ditaned d'o c'hastizañ. Diwar o ludu e tiwanas neuze an Denelezh.

## Mamennoù

* Euripides, tamm 472.
* Caius Julius Hyginus, Fablennoù (CLXVII) lenn enlinenn.
* ''Meulganioù homerek'' (Demeter, passim) lenn enlinenn.
* Nonnos Panopolis, Dionisiakoù (V) lenn enlinenn.

## Levrlennadur

* Marcel Détienne, Dionysos mis à mort, Gallimard, coll. « Tel », Paris, 1998.
* E.R. Dodds, Les Grecs et l'irrationnel, Flammarion, coll. « Champs », 1999.
* Henri Jeanmaire, Dionysos, histoire du culte, Payot, 1991.
* (en) Ivan M. Linforth, The Arts of Orpheus, Cambridge University Press, Londres, 1941.
* (en) M. P. Nilsson, “Early Orphism”, dans Harvard Theological Review 28 (1935), p. 181-230.
# Abaris Kizikos

Abaris ( Αβάρις / Abáris e henc'hresianeg) a oa un den eus Kizikos a voe lazhet gant Jason.
# Achaea (proviñs roman)

Achaea, pe Ac'haia (e henc'hresianeg Ἀχαΐα, Akhaia; e latin: Achaia), a oa ur broviñs roman e kreisteiz Gres a vremañ, savet en 27 kent JK gant an impalaer roman Augustus pa voe adaozet an impalaeriezh gantañ goude ar brezelioù diabarzh. Enni e oa : Peloponnesos, Attica, Boeotia, Euboea, an Inizi Kikladez ha darnoù eus Phthiotis, Aetolia-Acarnania ha Phocis.

## Bevennoù

En hanternoz dezhi e oa proviñsoù Epirus vetus ha Macedonia. Staget e voe gant ar Romaned ouzh Republik Roma e -146 goude arigrap Korinthos kaset da benn gant ar jeneral roman Lucius Mummius, a c'hounezas neuze e g-cognomen "Achaicus" ("alouber Achaea"). Neuze e voe ebarzhet e proviñs roman Macedonia, a oa enni Gres en he fezh.
# Ada Karia

Ada Karia ( Ἄδα, Áda, e henc'hresianeg) , c'hoar da Mausolos hag Artemisia II, pried d'he breur Idrieus, a oa satrapez Karia e 344 kent JK.
Merc'h e oa da Hekatomnos (Ἑκάτoμνως e henc'hresianeg). Dimeziñ a reas d'he breur Idrieus ha ren a reas en e lec'h pa varvas e 344. E 340 avat e voe distroadet gant he breur yaouankoc'h Pixodaros, sikouret gant ar goprsoudard Mentor Rodos, ha ne chome ganti nemet Alinda, he c'hreñvlec'h .
Mervel a reas Pixodaros e 335, ha roet e voe Karia d'e vab-kaer pers Orontobates gant roue Pers. E 334 e tegouezhas Alesant Veur er vro ha mont a reas da gaout Aria en he c'hreñvlec'h en Alinda, ma talc'he penn ouzh Orontobates. Advabiñ a reas Alesant ha lakaat anezhañ da hêr dezhi.
# Adrastos

Adrastos (Ἄδραστος e henc'hresianeg) a oa roue Adrastos. Unan eus pennañ harozed brezel Ar Seizh a-enep Thebai eo.
Mab e oa da Dalaos, met anv e vamm a gemm hervez an oberourien : Lysimac'he hervez Apollodoros, Lysianassa gouez da Baosanias, pe Eurynome gant Hyginus.
Lazhet e voe e dad Talaos gant Amfiaraos.

## Lennadur

* Paosanias ar Beajour
* Hyginus
# Aigle (Hesperidenn)

Aigle ( Αἴγλη / Aïglê e henc'hresianeg, latinekaet en Aegle, pe Egle), zo unan eus an teir Hesperidenn. Hervez mojennoù zo e vefe mamm ar C'haritezed, hag Helios an hini a vefe o zad.

## Droukvesk

A-wechoù e vez droukvesk etrezi hag Aglaia (Ἀγλαΐα, e henc'hresianeg) ar Fulenn.
# Aigyptos

Aigyptos (Αἴγυπτος /Aíguptos e henc'hresianeg), a oa roue Arabia e mojennoù Hellaz.
Mab e oa da Belos hag Anc'hinoe, breur gevell da Danaos. Pa varvas e dad ec'h aloubas Egipt, a viras e anv.
Hanter-kant mab en doa, hanter-kant merc'h en doa e vreur gevell Danaos, bet digant e wreg Pieria. Setu Aigyptos ha kinnig o dimeziñ. Met tec'hel a reas Danaos gant aon rak e nized.
Gant Paosanias ez eus kaoz a gement-se.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (Deskrivadur Hellaz, II, 19)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Aither

Aither (Αἰθήρ / Aithếr, e henc'hresianeg : henc'hresianeg, eus αἴθω / aíthô, « leskiñ ») zo unan eus an doueoù koshañ, doue lein an oabl, ma'z eo glanoc'h an aer ha tommoc'h, an aer analet gant an doueed, e-skoaz an Aer (ἀήρ / aếr e henc'hresianeg), aer traoñ an oabl, analet gant an dud.
Hervez ar barzh Hesiodos e oa mab da Erebos (an Deñvalijenn) ha da Nyks (an Noz), breur da Hemera (an Deiz). Koulskoude, hervez ar mojennoù orfek e oa mab da Gronos (an Amzer).
Hyginus avat a skriv, er rakskrid d'e Fablennoù, e oa bugel d'an Deñvalijenn ha da C'haos, breur da Erebos ha da Nyks, breur ha pried da Hemera, ha bugale dezho : Gaia (an Douar), Ouranos (an Oabl) ha Thalassa (ar Mor). Ouzhpenn-se, p'en em baras gant e verc'h Gaia, ec'h engehentas an doueed orin (a vez lavaret peurvuiañ e oant bugale da Ouranos pe da Nyks) : Algos (ar Boan), ar Gounnar, ar C'hlask-bara, ar Vezventi, Neikos (ar Rendael), Lethe (an Ankounac'h), ar Gwadorged, Okeanos, Themis, Tartaros, Pontos (al Lanv), hag an Ditaned veur, Atlas, Hyperion, Polos, Kronos, Rea, Moneta (hanter gevatal latin da Mnemosyne), Dione (mamm an doueez Afrodite) — hag ivez da verc'hed ar Gounnar.

## Notennoù

* ↑ Theogonia, 124-125.
# Akic'horios

Akic'horios (e henc'hresianeg : Ακιχώριος) a oa unan eus penngadourien ar C'halianed a aloubas Trakia ha Makedonia e -280 gant Brennos, ha gantañ e oa e penn ar rannarme a dreuzas Paionia. E -279 ez eas gant Brennos da aloubiñ Gres.
Istorourien zo a gav ganto n'eus nemet un den eus Brennos hag Akic'horios, an anv kentañ a vefe un titl, hag an eil ar gwir anv.

## Levrlennadur

* (en) William Smith (1867), « Acichorius » e Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, Tauris, 2007 (3 levrenn) (ISBN 978-1-8451-1002-4) — Lenn en-linenn
* (es) Paosanias ar Beajour (1994), Descripción de Grecia, Madrid : Editorial Gredos, (ISBN 978-8-4249-1650-3)
# Al Labourioù hag an Deizioù

Al Labourioù hag an Deizioù (Ἔργα καὶ Ἡμέραι / Érga kaì Hêmérai e henc'hresianeg) zo ur varzhoneg gant Hesiodos skrivet en heksametroù daktilek e dibenn an VIII$^{vet}$ kantved a-raok J.-K.
Enni e kont an oberour
* istor Prometeus ha Pandora,
* pemp mojenn ar gouennoù (aour, arc'hant, arem, gouenn an harozed, ha houarn),
* mojenn ar falc'hun hag an eostig (ar falc'hun o vezañ ar roue, an eostig o vezañ ar barzh)
* gweledigezh div geoded, hini ar justis, anvet Δίκη / Díkê, hag an hini gontrol, hini Ὕϐρις / Hýbris, an dreistmuzul.
Taolennet eo al labour-douar e douaroù sec'h e vro c'henidik, ha reiñ a ra un deizadur resis eus bloavezh ur gounideg en ur reiñ kuzulioù diwar-bouez ar vicher: binvioù, ober war-dro al loened, hadañ ha mediñ, hag all.
Ur rann diwar-benn ar goañv kriz ha kalet e menezioù Hellaz a zo eus ar c'hentañ. E dibenn ar skrid e tiougan e ra berzh an den a justis, tra ma koll pep tra an den a zreistmuzul. Diouganer ar ouenn houarn eo Hesiodos, an hini a deu war-lerc'h gouenn an Harozed.
Dre deir gwech e kaver ur munudig diwar-benn buhez an oberour.

### Liamm diavaez

* Έργα και ημέραι: testenn orin e henc'hresianeg
* (fr) Al Labourioù troet e galleg gant M. A. Bignan.
# Aldus Manutius

Aldus Pius Manutius (1449/1450 – 6 a viz C'hwevrer 1515), a oa anv latinekaet Teobaldo Mannucci, anvet ivez a-wechoù Aldus Manutius kozh (Aldo Manuzio il Vecchio), abalamour d'e vab-bihan Aldus Manutius yaouank, a oa ul lenneg italian eus an Azginivelezh italian a zeuas da vout mouler, embanner hag a savas an Aldine e Venezia.
Eñ an hini a ijinas ar pik-skej (;), al lizherennoù stouet, al levrioù bihan izelbriz.

## E vuhez

Ganet e oa e Sermoneta pe Bassiano, e Stadoù ar Pab, ur 100 km er c'hreisteiz da Roma, da vare an Azginivelezh italian. Pinvidik e oa e dud ha skoliet e voe evel ul lenneg. Kaset e voe da studiañ latin da Roma gant Gasparino da Verona, ha henc'hresianeg da Ferrara gant Guarino da Verona. E 1482 ez eas da chom da Mirandola gant e gamarad kozh Giovanni Pico della Mirandola, ul lenneg pinvidik-mor. Eno e chomas daou vloaz da studiañ al lennegezh c'hresianek.
A-raok da b-Pico mont da Firenze e kavas d'e vignon Manutius ul labour a gelenner d'e nized Alberto ha Lionello Pio, priñsed Carpi. Alberto Pio a arc'hantas Manutius evit sevel e stal-voulañ hag a roas douaroù dezhañ e Carpi. Dont a reas da vout kelenner e tiegezhioù duged italian an amzer.

## Embann oberennoù klasel

Mennet e oa Manutius da herzel ouzh al lennegezh kozh da vont da get dre voulañ ar pennoberennoù e henc'hresianeg ha latin.

## Progetto Manuzio

Kemeret eo bet anv Manutius evit ar Progetto Manuzio, ur raktres italian kar d'ar Project Gutenberg.

## Levrlennadur

* Lowry, Martin J.C. (1979). The World of Aldus Manutius: Business and Scholarship in Renaissance Venice. Oxford : Blackwell.
* Patrom:CathEncy
* Rives, Bruno (2008). Aldo Manuzio, Passions et secrets d'un Vénitien de génie, Librii.

## Notennoù

* ↑ Ar furm italianek modern, Aldo Manuzio, a zo ur fals adtroidigezh eus Aldus Manutius.
# Algea

An Algea (e henc'hresianeg Ἄλγεα) a oa drouksperedoù, gwelet evel maouezed, a zegase tristidigezh ha daeroù d'an dud. A-wechoù e komzer eus Algos (Ἄλγος), evel pa ne vije nemet unan anezho.
Merc'hed e oant da Eris, pe da Eter ha Gaia ha breudeur ha c'hoarezed niverus o doa, en o zouez an Hismined hag ar Mac'hed, ha Lete, Limos, Horkos, ha Ponos.
Peurvuiañ avat e konter teir anezho:
* Acos (Ἄχος) eo poan ar c'horf, kleñvedoù ha gloazoù hag a c'hall kas d'ar marv;
* Ania (Ἀνία) eo ar boan-spered, deuet eus ar vuhez;
* Lipe (Λύπη) e oa ar ranngalon, ar glac'har.

## Ar ger

Diwar an anv-se e teu al lostger '-algia' er yezhoù latin .

## Notennoù

* ↑ Hervez Hesiodos, en Teogonia.
* ↑ Hervez Hyginus.
# Alkimede

Alkimede (Ἀλκιμέδη e henc'hresianeg, korvigell c'halloudus) a oa ur briñsez vinian, merc'h da Klimene, a oa merc'h d'ar roue Minias ha mamm Iason.

## Ar vojenn

Dimezet e oa d'ar roue Aeson, a en em gavas gantañ e mougevioù e Iolkos, en Tessalia, ma oa bet bac'het gant e hantervreur drouk Pelias.
Mamm e oa da Iason, an haroz ac'h eas da glask ar Maoutken aour, hervez a zo kontet en Argonautica gant Apolonios Rodas.
# Alkyone (Pleiadenn)

Alkyone (Ἁλκυώνη/Halkuṓne e henc'hresianeg) a oa unan eus ar Pleiadezed, seizh merc'h ar ramz Atlas ha Pleione. Nimfenn ar menez Kiteron, en Beotia, e oa Alkione.
Karet e voe gant Poseidon, doue ar mor. Mamm e oa da Aithousa, Hyrieüs, Hyperenor hag Anthas.

## Menegoù

* Pseudo-Apollodoros, Biblioteka (III, 10, 1).
* Ovidius, Metamorfozoù .
# Amadeus

Amadeus zo un anv-badez latin hag alamanek. Klotañ a ra gant Theophilos e henc'hresianeg.

## Yezhoù all

* Amadeo
* Amédée

## Tud

* Amadeus von Lausanne (1110-1159), eskob Lausanne
* Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791),
* Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (1774–1821),
* Karl Amadeus Hartmann (1905–1963).
* Amadeus August (1942 -1992) aktour alaman

## Film

* Amadeus
# Amfiloc'hos

Amfiloc'hos ( Ἀμφίλοχος e henc'hresianeg) zo un anv gresianek a gaver er mojennoù hag en istor.

## Mojennoù

* Amfiloc'hos (breur Alkmaeon), roue Argos, a gemeras perzh e brezel Troia
* Amfiloc'hos (mab Alkmaeon), roue pobl an Amfiloc'hed; kemmesk a vez etre an daou-se alies;
* Amfiloc'hos (mab Drias), pried Alkinoe, eus Korintos.

## Istor

* Sant Amfiloc'hos, eskob Ikoniom, e Kapadokia, er IVvet kantved. .
* Amfiloc'hos Aten, skrivagner
* Amfiloc'hos Vladimir († 1122), eskob Vladimir en Volhynia

## Pennad kar

* Amphilochius, anv latin deveret
# Amfiloged

An Amfiloged, pe Amfilogiai (Ἀμφιλλογίαι e henc'hresianeg, el liester; Ἀμφιλλογία Amphillogia en unander) a oa douezed an tabutoù.
Hervez Teogonia ar barzh Hesiodos e oant merc'hed d'an doueez Eris ha c'hoarezed d'an doueed Ponos ("bec'h, trevell, labour"), Lete ("Ankounac'h"), Limos ("Naonegezh"), Algae ("Poanioù"), Hisminai ("emgannoù"), Makhai ("brezelioù"), Fonoi ("Muntroù"), Androktasied ("lazhadegoù"), Neikea ("chabous"), Pseudea ("Gevier"), Logoi ("istorioù"), Disnomia ("Anarkiezh"), Ate ("Rivin"), ha Horkos ("Le").
# An Istorioù

An Istorioù, pe An Enklask ( Ἱστορίαι, Historíai, e henc'hresianeg) eo an oberenn nemeti a anavezomp diwar zorn Herodotos.
Talvezout a ra Ἱστορίαι, Historíai kement hag « enklaskoù, ergerzhadennoù », eus ἵστωρ, « an hini a oar, a anavez, pe an hini en-deus gwelet, an test (eus PIE *wid- gwelout (*widtor > histor) // οἶδα: da gentañ "gwelet em-eus", da c'houde "me a oar") ». Unan eus oberennoù hirañ an Henamzer ez eo, hag an hini koshañ eus ar re zo chomet en o hed. Eno e lenner penaos e oa kresket Impalaeriezh Pers ha kontañ a ra ar Brezelioù medek, etre tud Hellaz ha Pers.
# Anabasis

An Anabasis (Ἀνάβασις e henc'hresianeg) eo oberenn bouezusañ ar skrivagner ha brezelour gresian Ksenofon, seizh levrenn anezhi, savet war-dro -370.