# Gwenrann

Gwenrann :
| Gwenrann gwelet eus ar paludoù-holen. ||
| Anv gallaouek | Gèraundd |
| Anv gallek (ofisiel) | Guérande |
| Bro istorel | Bro-Naoned |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Arondisamant | Sant-Nazer |
| Kanton | Gwenrann (pennlec'h) |
| Kod kumun | 44069 |
| Kod post | 44350 |
| Maer Amzer gefridi | Nicolas Criaud 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Tolpad-kêrioù Kab Atlantel |
| Bro velestradurel | hini ebet |
| Lec'hienn Web | www.ville-guerande.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 16 684 ann. (2020) |
| Stankter | 205 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 19′ 41″ Norzh 2° 25′ 46″ Kornôg / 47.3279449, -2.4294376 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 61 m |
| Gorread | 81,44 km² |
| Gwenrann ||
| kemmañ |
Gwenrann, pe Gwerrann, zo ur gumun eus Breizh el Liger-Atlantel.

## Anv
### Stummoù skrivet

* Erwan Vallerie ː Uuenran, 857; in plebe Keriac, 861; Uuerrann, 865; Uueran, 876; Uuenrann, Uuenran, XIt; Guarranda, Guerrandiae, 1070; Guarranda, 1095; Guerran, Guerrandia, 1112; Garranda, 1129; Guerrann, 1160; Guerrandia, 1194; Garrandia, Guenrandia, 1252; Guerrande, 1263; Guerrandia, Guenrandia, 1330; Guenrant, 1330; Guerrande, 1343; Guerrand, 1355; Gueriande, 1414; Garande, 1450; Garande, 1451; Guerandia, Guerrandia, 1453; Anguerrande,1479

### Gerdarzh

Gwenrann a zo ur stumm a orin lennek, diwar an henvrezhoneg Uuenrann, ennañ uuen, hag a dalvez « gwenn », « glan », « sakr », ha rann, hag a dalvez « tachenn ». E-kichen ar stumm Gwenrann e kaver ivez, koulz er yezh komzet hag er yezh skrivet, ar stumm hengounel Gwerrann. En hevelep doare hag en anvioù-lec'h all, evel Perroz (e Perroz-Hamon, Perroz-Gireg pe Sant-Ke-Perroz) ez eo aet ar strollad / -nr- / da / -rr- /. En henvrezhoneg e kaved dija ar stumm emdroet Uueran (Kartuler Redon, IX$^{vet}$ kantved). Ha tostoc'h deomp ez eo testeniekaet, da skouer, Guéran e-barzh geriadur Cillart de Kerampoul, Gwerann dindan pluenn Yeun ar Gow, ha Uereñn e brezhoneg ar vro.
Moarvat e ra berzh ar stumm Gwenrann en abeg ma seblant ober dave d’ar paludoù holen.

## Ardamezioù

* En argant e bemzek brizhenn erminig, 5, 4 3, 2, 1. Ardamezioù kadarnet dre reizhadur ar roue Charlez X, d'an 11 a viz Du 1829.

## Istor
### Feur-emglev 1365

Kentañ Feur-emglev Gwenrann, sinet d'an 12 a viz Ebrel 1365, a lakas fin da Brezel Hêrezh Breizh hag a zisplegas lezenn hêrezh dugelezh Breizh.

### Feur-emglev 1381

Dre Eil Feur-emglev Gwenrann, d'ar 4 a viz Ebrel 1381, a voe daskoret e zugelezh da Yann IV (dug Breizh) gant ober le da Roue Bro-C'hall, ha kas kuit e guzulierien saoz.

#### Roll ar sinerien

Perrot Abraham, Jean d'Andigné, Berthelot d'Angoulvent, Guillaume Anseau, Pierre de l'Argentaye, Jean de Barac'h, Jean Le Barbu, Jean Baratier, Robin de la Barre, Guillemet Baudré, Alain du Bois, Geffroy Le Borgne, Pierre Botherel d'Appigné, Yves de Coëtquis, Jean Coué, Guillaume Couppu; Perrot des Ebles, Sylvestre de la Feillée; Alain Ferron, Guillaume II Grignon, abad Boken, Rolland de Guémadeuc, Guillaume Hirel, Jean Merien de Kerizac, (?) Mérien de Kernevenoy, Acharis d'Iffer, Even de Keranrais, Guyon de Longaulnay, Jean de la Marche, Guillaume Paris, Alain de Quéhéon, Rolland Taillard, Olivier de Trélan; Guillaume du Taillis, Rolland de la Villéon (de Saint-Alban); Jean et Olivier de la Villéon (des Marais); Olivier d'Yvignac.

### Dispac'h Gall

* Krouet e voe kumun Gwenrann e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Gwenrann. Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwenrann da benn Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Krouet e voe kumun An Turball e 1865 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Gwenrann.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 276 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,4 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* D'an 3 a viz Genver 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17 eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e Gwenrann; pevar nijour a voe lazhet, ar c'hwec'h nijour all eus e baread a voe tapet gant an Alamaned.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

### Ya d'ar brezhoneg

* D'an 18 a viz Here 2010 e oa bet votet live 1 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

### Deskadurezh

* Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1999.
* E distro-skol 2024 e oa 31 skoliad enskrivet er skol Diwan (2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Prantad | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2001 | Jean-Pierre Dhonneur | | |
| Da vezañ klokaet. ||||

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud

* Guillaume Calon, bezamiral Breizh e 1488
* Claude Bazin de Bezons, provost kuzul-chalonied Gwennrann e 1683
* François Guillemot de Villebois (1681 Gwenrann - 1760 Tartu, Estonia), besamiral rusian.
* Guillaume Charault, aotrou Merionneg, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1750; laket en enor e 1775.
* Mathieu-François Fouquer, aotrou Kersalio, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1759; laket enor e 1785.
* Anne François Augustin de La Bourdonnaye (1747 Gwenrann - 1793 Dacs), beskont ha jeneral.
* Louis de Sol de Grisolles (1761 Gwenrann – 1836 Bourdel), ofisour er verdeadurezh c’hall ha diwezhatoc’h penn chouan.
* Louis François Foucher de Careil (1762 Gwenrann – 1835 Garches), jeneral rannlu e-pad brezelioù Napoleon, letanant ar roue. E anv a c’heller gwelet dindan ar Volz-Enor e Pariz.
* Charles-François Fouquer de Kersallio, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1782
* Gustave Clétiez (Gwerrann 1830 - 1896), ograouer, livour ha priour.
* Henri Quilgars, (Gwerrann 1877 – Penc'herieg 1937), arkeologour hag istorour. Skrivet en doa meur a bennad ha meur a levr diwar-benn glad hag istor Bro Gwenrann.
* Gustave Tiffoche (Sant-Nazer 1930 - Gwenrann 2011), priour, kizellour ha livour
* Pascal Bertho, ganet e 1964 e Gwenrann, senarioour ha treser bannoù treset.
* Denys Quistrebert, ganet e 1971 e Gwenrann, aozer bannoù treset.
* Gérard Lanvin, aktour, emañ o chom e Gwenrann.

### Ardamezeg ar familhoù

* d'Aragon, Daragonis,
* Aotrounez Buttes, Kerbézot, Menahé En aour e bevar peul en gul
* Aubin,
* Aotrounez Kerbenet En glazur e dreustell en aour heuliet gant teir c'hroaz pavek ivez en aour, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg
* Avril, Apuril,
* Aotrounez Kerroland ha Trevenegad En argant e binenn c'heotet, e gab en glazur karget gant teir rozenn en aour
* Baye
* Aotrounez Merionnec, Promarzein, Saillé, Beauregard
* En gul e deir zruellad en argant karget pep hini gant pemp brizhenn erminig en sabel.
* Claude Bazin de Bezons, provost kuzul-chalonied Gwennrann e 1683
* En glazur e deir gurunenn dug en aour
* Charles Cady,
* Alouez Gwenrann e 1666
* En glazur e zaou leon penn-ouzh-penn en aour; e gab en argant karget gant div moualc'henn en sabel
* Calon
* Aotrounez la Villejames, la Porte, Luzudic, Buy-Bourichet, Kerhillier
* En argant e vrizhenn erminig en sabel heuliet gant tri maen en gul
* de Carné,
* Aotrounez Crémeur ha Liniac, e Sant-Albin-Gwenrann
* - Marc de Carné, kabiten Gwenrann da vare Fañch Iñ, roue Bro-C'hall
* En aour e ziv dreustell en gul
* Charault,
* Aotrounez Mérionnec
* Tredeet diouzh pal, en glazur, aour, hag argant
* Danisy du Ver,
* Aotrounez Bogat ha Lessac
* En argant e leon en sabel; e gab en aour karget gant teir c'hreskenn en gul.
* Fouquer,
* Aotrounez Cardinal ha Kersalio
* En erminoù, e deir ruilhenn en sabel; e gab dentek en gul
* Izarn, ur gouarnour Gwenrann hag ar Groazig e 1765
* En gul, e levran en e red en argant; e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour
* d'Ozanneau, pe Dozanneau,
* Aotrounez Trémeleuc, parrez Sant-Albin-Gwenrann
* En argant e arbenn ejen en glazur heuliet gant teir mailhenn ivez en glazur
* Pelaud
* Aotrounez Vergier
* En argant e deir erez dispak en sabel
* Louis Perreau de Chastillon
* Kabiten Gwenrann, roue urzh Sant-Mikael e 1529, mestr-meur Dourioù ha Koadoù ha gwenaer-meur Breizh e 1536, kannad e Bro-Saoz eus 1533 da 1538.
* En aour e gebrenn en glazur heuliet gant teir rozenn en gul.
* de Saint-Martin
* Aotrounez Kerpond'armes, la Jalouzie, Kerhuidé, Teixon
* En glazur e gastell leinet grant tri dour en aour

## Gevelliñ

* Dinkelsbühl (Alamagn)
* Dolgellau (Kembre)
* Almagro (Spagn)
* Castro Marim (Portugal)

## Monumantoù ha traoù heverk

* Maner Careil
* Ar mogerioù-kreñv
* Iliz katolik Sant-Albin
* Paludoù holen
* Chapel Itron-Varia Wenn
* Mirdi ar verc'hodenn.
* Ti ar baluderien.
* Terre de sel, mirdi, sal-diskouezadeg ha stal kevelouri ar baluderien.
* Monumant ar re varv e bered Gwenrann, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’ar 1 a viz Du 1920.
* Monumant ar re varv e bered Ar Vadalen, luc’hskeudenn.
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

## Festoù
### Lennegezh

* Festival al Levr e Breizh: bep bloaz e miz Du adalek 2003

### Sonerezh

* Les Celtiques de Guérande (Festoù keltiek Gwenrann): aozet bep bloaz gant ar c'helc'h keltiek « Bro-Gwenrann », e miz Eost, adalek 1990
* La Voix des Orgues (Mouezh an Ograoù): sonadegoù en iliz-chabistr Sant-Albin, d’ar Gwener da noz peurliesañ, e miz Gouere hag e miz Eost, adalek 1955
* Festival Terres Blanches (Festival Douaroù Gwenn): 2005-2012

### Festoù all

* La Fête Médiévale de Guérande (Fest krennamzerel Gwenrann): bep bloaz e miz Mae e-pad daou zevezh
* Fête des Métais (Fest ar Verourien): bep bloaz e miz Gouere, da vare Gouel Mari-Vadalen, adalek 1980, e-kichen ar gêriadennig "Ar Vadalen"

## Pennad kar

* An Turball.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
* Holen Gwenrann
* Mirdi ar verc'hodenn
* Ti ar baluderien
* Terre de sel
* Kelc'h keltiek « Bro-Gwenrann »

## Levrlennadur

* Alain Gallicé, Guérande au Moyen âge : Guérande, Le Croisic, le pays guérandais du milieu du XIVe au milieu du XVIe siècle, Roazhon, Presses universitaires de Rennes, coll. « Histoire », 2003, 411 p.
* Alain Gallicé, François-Xavier Grelet et Gildas Buron, Guérande : cité médiévale, La Crèche, Geste éditions, 2008, 203 p.
* Henri Quilgars, Petite histoire du pays et de la ville de Guérande, suivie de Guérande, terre bretonne, Cressé, Éd. des Régionalismes-PyréMonde-Princi Negue, coll. « Monographies des villes et villages de France », 2011 (embannadur kentañ 1922), 126 p.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995
* ↑ Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes de Loire-Atlantique. 1996
* ↑ Konestabl Gwengamp
* ↑ Louaneg.
* ↑ Etre bourc'hizien Dol.
* ↑ En deus sinet e Moñforzh.
* ↑ En eus sinet e Lambal
* ↑ En eus sinet an emglev e Lambal e 12381
* ↑ En eus sinet an 28 Ebrel 1381
* ↑ Familh aotrounez e Pledran, ha Kersaout
* ↑ Aotrounez al lerc'h se ha la Rougeraye e Egineg
* ↑ Konestabl Ar Roc'h-Derrien ha Gwengamp evit Charlez Bleaz.
* ↑ Aotrounez al lerc'h se ha la Besnerie, e Talieg; la Dobiaye en ar Veudid (Roazhon)
* ↑ J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Fichenn kumun Gwenrann
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Fichenn ar gumun
* ↑ (fr)Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr)Pertes USAAF
* ↑ (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 267, Kemper, Nouvelles Éditions bretonnes, 1936
* ↑ Ofis Publik Ar Brezhoneg
* ↑ Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb