# Neodimiom

Un elfenn gimiek eo an neodimiom ; Nd eo e arouez kimiek, 60 e niver atomek ha 144,240 e dolz atomek.

## Istor

E 1839 e tizoloas ar c'himiour svedat Carl Gustaf Mosander an didimiom, a zo ur meskaj eus tri douar rouez ; unan anezho eo ar c'heriom $_{58}$Pr, bet dizoloet gant Axel Erdmann e 1839 ivez. E 1885 e voe hiniennekaet an div elfenn all gant ar c'himiour aostrian Carl Auer von Wesbach : ar prazeodimiom $_{58}$Pr hag an neodimiom $_{60}$Nd.
Eus ar gresianeg νέος neos, "nevez", ha διδύμος didumos, "gevell" e teu neodimiom : kevret gant keriom ha prazeodimiom en e gaver er c'hailhoù.

## Kenderc'hadur

Er c'hailhoù bastnäsit (Pr,La,Y)CO$_3$F ha monazit (Pr,La,Th,Nd,Y)PO$_4$ pergen e kaver neodimiom..

## Perzhioù

Ur metal liv an argant gwenn, blot, govelius hag orjalennus eo an neodimiom. Buan e vez oksidet en aer ; diskolpañ a ra an oksidenn, ar pezh a laka muioc'h a vetal en aer : goude ur bloavezh ne chom nemet oksidenn neodimiom.

### Kimiek

Par da re ar c'heriom ha re ar prazeodimiom eo perzhioù kimiek an neodimiom.
* E 150°C e tev an neodimiom da reiñ oksidenn neodimiom(III) :
    4 Nd + 3 O$_2$ → 2 Nd$_2$O$_3$
* Dazgwerediñ gorrek e ra Pr gant dour yen, ha buan gant dour zomm da reiñ hidroksidenn neodimiom(III) :
    2 Nd [k] + 6 H$_2$O [d] → 2 Nd(OH)$_3$ [dz] + 3 H$_2$ [g]
* Gant an holl halogenoù e tazgwered an neodimiom diouzhtu :
    2 Nd (k) + 3 F$_2$ (g) → 2 NdF$_3$ (k) [liv mouk]
    2 Nd (k) + 3 Cl$_2$ (g) → 2 NdCl$_3$ (k) [gell-mouk]
    2 Nd (k) + 3 Br$_2$ (g) → 2 NdBr$_3$ (k) [mouk]
    2 Nd (k) + 3 ||iod|I]]$_2$ (g) → 2 NdI$_3$ (k) [gwer]

### Izotopoù

Eus Nd-124 betek Nd-161 ez astenn skalfad izotopoù an neodimiom. Pemp izotop stabil a gaver en natur : $^{142}$Nd, $^{143}$Nd, $^{145}$Nd, $^{146}$Nd ha $^{148}$Nd, Nd-142 o vezañ an hini stabilañ. Skinizotopoù zo anavezet ivez, 33 anezho, ar re stabilañ o vezañ Nd-144 hag Nd-150 ; en natur e vezont kavet.
Izotopoù stabilañ an neodimiom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanad |
| $^{142}$Nd | 27,2 | Stabil, 82 neutron | Stabil, 82 neutron |
| $^{143}$Nd | 12,2 | Stabil, 83 neutron | Stabil, 83 neutron |
| $^{144}$Nd | 23,8 | 2,29 x 10$^{15}$ bloavezh | $^{140}$Ce (dre skinoù α) |
| $^{145}$Nd | 8,3 | > 6 x 10$^{16}$ bloavezh | $^{141}$Ce (dre skinoù α) |
| $^{146}$Nd | 17,2 | Stabil, 86 neutron | Stabil, 86 neutron |
| $^{148}$Nd | 5,7 | > 3 x 10$^{18}$ bloavezh | $^{144}$Ce (dre skinoù α) |
| $^{148}$Nd | 5,7 | > 3 x 10$^{18}$ bloavezh | $^{148}$Sm (dre skinoù β) |
| $^{150}$Nd | 5,6 | 6,7 x 10$^{18}$ bloavezh | $^{150}$Sm (dre skinoù β) |

## Arver

* Gwer
    Oksidenn neodimiom (Nd$_2$O$_3$) a lakaer er gwer evit e livañ en ur skalfad em astenn eus mouk betek ruz teñval ha griz. Hervez natur ar gouloù (naturel pe get) a sko warni e kemm arliv ur glogorenn fardet gant 5% neodimiom.
* Gwarelloù
    Ar gwarelloù galloudusañ a anavezer eo ar re fardet gant neodimiom (Ne$_2$Fe$_{14}$B). Gouest int da sevel tolzadennoù mil gwezh brasoc'h eget o zolz dezho. Skañvoc'h, kreñvoc'h ha marc'hadmatoc'h int eget ar gwarelloù fardet gant samariom ha kobalt (SmCo$_5$), hogen koll a ra ar gwarelloù Ne$_2$Fe$_{14}$B o galloud er gwrezverkoù uhel ha techet e vezont da verglañ, ar pezh na c'hoarvez ket gant SmCo$_5$, a chom stabil bepred.
    E kement degouezh ma ranker ober gant gwarelloù bihan, skañv ha kreñv ez arverer neodimiom : da fardañ klevelloù, korrglevelloù evit ar binvioù-seniñ (ar gitaroù-tredan, da skouer), uhelgomzerioù, selaouelloù, kantennoù kalet an urzhiataerioù.
    Er c'hefluskerioù-tredan en o implijer ivez, evel el lunelloù aerlistri, en aerluzelloù hag er c'hirri hiron — war-dro 1 kg a neodimiom zo e keflusker ur c'harr hiron
* Laser
    Ionennoù neodimium a implijer da fardañ strinkennoù evel Nd:Y$_3$Al$_5$O$_{12}$, LiYF$_4$ ha YVO$_4$ a-benn amplaat hordennoù skinadoù laser e rann danruz ar skalfad tredanwarellek (700 nm-1 mm o zrohed). Bukelloù-laser, gwer pe ruz liv an hordenn, a reer gant hevelep strinkennoù goude bezañ o zroet e gouloù gwelus dre gemmañ an trohed. Da ziskouez stlennoù pouezus war ur skramm e talvezont, e-kerzh kentelioù pe brezegennoù.

## Notennoù

* ↑ United States Geological Survey
* ↑ Metallium Inc. (en) Liamm oberiant 15 GEN 13
* ↑ Alc'hwez : k = kalet, d = dourek, dz = dourzileizhenn, g = gaz
* ↑ GORMAN Steve, As hybrid cars gobble rare metals, shortage looms Reuters, 31 EOS 09 (en) Liamm oberiant 19 GEN 13

## Daveennoù

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford