OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ikiteg

Ur yezh zaparoek eo an ikiteg. Komzet eo gant 35 a dud (war ur boblañs a 500 den) e San Antonia hag Atalaya, e proviñs Loreto e Perou. Gant an dud gozh hepken eo komzet hag o vezañ erlec'hiet gant ar spagnoleg emañ.

## Fonologiezh
#### Vogalennoù

Vogalennoù :
| | A-raok | Kreiz | A-dreñv |
| Serr | i | ɨ | u |
| Digor | a | | |

#### Kensonennoù

Kensonennoù :
| | Diweuz | Dent | Drek-logigoù | Gouel | Tarzh |
| Dre serriñ | [p] | [t] | | [k] | |
| Dre daravat | | [s] | | | [h̃] |
| Dre fri | [m] | [n] | | |
| Dre dostaat | [w] | | [j] | |
| Dre froumal | | [r] | | |

## Niverioù

* 1 nóki
* 2 kó:mi
* 3 sesára-maxetâ
* 4 soramáxetan
* 5 tixere tseó:naka
* 6 matjá:-nóki
* 7 matjá:-kó:mi
* 8 matjá:-sesára-maxetâ
* 9 matjá:-soramáxetan
* 10 matjá:-tixere tseó:naka

## Skouer

Ar Pater Noster en Ikiteg
Pwe sake niyakuxra kyaya cunya nayeunyu.
Kya niyakuxigha kanakiyu rikhi aniki. Kya nakare zabane kana-nigwami ryeta namyani : yakukhira imakhira karamigwani. Mesyaka yakweno bwakhina keakaninon seike kanike semannikya nesivite. Kanevite nya kya kanivite. Ikyaki katereke kya kivite, eka kinakare etinyu. Kikamita numa sennui, zeke eke uyapa khinekhi keynanele. Amen

## Daveoù

Eastman, Robert and Elizabeth Eastman. 1963. "Iquito Syntax," SPIL I, 145-92.

## Liammoù diavaez

(en) Saving a dying language
(en) Pajenn Mark Brown a-zivout an Ikiteg
(en)
(en) An ikiteg war ar Global Linguistic Database
Ikito-Kawarano : Ikiteg • Aouchirieg† • Kahouaraneg†
# Kahouaraneg

Ur yezh zaparoek eo ar c'hahouaraneg. Komzet war ribl ar stêr Nanai e Perou. Ne oa komzet nemet gant pemp a dud e 1976 ha posupl eo ez eo aet da get adalek-se. Gant ar spagnoleg e oa bet erlec'hiet.

## Niverioù

1 : núki
2: kō'mi
3: sesē'ra-makitána
4 : soramáxetan
5 : tixērikiwánaka
Ikito-Kawarano : Ikiteg • Aouchirieg† • Kahouaraneg†
# Konambeg

Ur yezh zaparoek e oo ar c'honambeg. Komzet e oa er war ribloù ar ster Konambo e Perou. Aet da get eo e-pad an XX$^{vet}$ kantved
Ikito-Kawarano : Ikiteg • Aouchirieg† • Kahouaraneg†
# Omouraneg

Ur yezh zaparoek eo an omouraneg. Komzet e oa e Perou. E 1958 eo marvet ar c'homzer diwezhañ.

## Niveroù

    1 : naŧô'ro
    2 : ŧō'oro
    3 : ononó~on
    4 : natsononídza
    5 : orarápa
    6 : nōtōlê
    7 : nōtolepemidze
    8 : natolē'
    9 : natolē'leai
    10 : natolēoleaídje
Ikito-Kawarano : Ikiteg • Aouchirieg† • Kahouaraneg†
# Yezhoù zaparoek

Zaparoek - :
| Douaroniezh: | Amerika ar Su |
| Renkadur genel: | Ur familh yezh vihan eus Perou hag Ecuador |
| Disrannadurioù: | Strollad Zaparo Ikito-Kawarano Direnk |
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù zaparoek (zaparoan, Sáparoan, Záparo, Zaparoano, Zaparoana) enni 7 yezh en arvar da vont da get komzet e Perou hag Ecuador gant nebeutoc'h eget 700 den en holl:

## Disrannadurioù

Eus seizh yezh eo kenaozet ar familh zaparoek :
* Strollad Zaparo
** Zaparoeg
** Andoeg
** Arabeleg
* Ikito-Kawarano
** Aouchirieg
** Kahouaraneg
** Ikiteg
* Direnk
** Omouraneg
** Konambeg
** Gayeg

## Liammoù gant familhoù all

Digenvez eo ar yezhoù zaparoek. Un nebeud kkaskerien o deus kinniget liammoù gant familhoù all.
* Gant ar yezhoù peba-yagouanek, Payne (1984) ha Kaufman (1994)
* Gant ar yezhoù kahouapanek, Greenberg (1987).

## Geriadur

| Brezhoneg | Andoeg | Arabeleg | Kahouaraneg | Zaparoeg |
| Unan | Nikinjo | Nikiriyatu | Núki | Kuquaqui |
| Daou | Ishki | Kaapika | Kómi | Namisciniqui |
| Tri | Kimsa | Keraha | | Naimuckumarachi |
| Gour | Yara'ka | Puiyano | Kai' | Aroko |
| Maouez | Mahĩ | Maahi | Muesáhi | Hityuma |
| Ki | A'tsari' | Sare | Müiyaro | Arjoko |
| Heol | Upa'nanu'u | Pananu | Nonamiha | Yanokwa |
| Loar | A'raka' | Raka | Ahari' | Kaʧikwa |
| Dour | Muwaka | Mowaka | Puratiatsa | Moriʧa |

## Liammoù diavaez

* Zaparoan Ethnologue

## Daveoù

La famille linguistique Zaparo, H. Beuchat and P. Rivet - Journal de la société des américanistes - Année 1908 lien Volume 5 pp. 235–249
Ikito-Kawarano : Ikiteg • Aouchirieg† • Kahouaraneg†
# Jean-Marie Cessou

Jean-Marie Cessou, ganet d'an 12 a viz Kerzu 1884 e Kemper ha marvet d'an 3 a viz Meurzh 1945 e Lomé (Togo, Afrika ar C'hornôg C'hall ), a oa ur misioner breizhat, ezel eus Kevredigezh ar Misionoù Afrikan, bet vikel abostolek en Togo .
Buhezskrid
Ganet e Breizh en ur familh modest , Jean Marie Cessou e voe studier
Jean-Marie Cessou a z Studier e voe gant Breudeur Kelennadurezh Kristen er skol-vamm e Ploermel , goude-se e reas e studioù eil derez e skol abostolek Misionoù Afrikan Pont - Rousseau e banlev Naoned. Kenderc'hel a reas gant e studioù e seminar meur ar Misionoù Afrikan e Lyon ha goude e Kaero. Speredek e spered met klañv gant ur c'hwitadenn grevus, kemeras a ra Sant Paol evel ur skouer misioner . Gouestloù a reas d'an 20 a viz Ebrel 1908 .
* ↑ PAGENN WIKIPEDIA e galleg
* ↑ wikipedia e galleg war jean marie cessou
# Abdullah Öcalan

Abdullah Öcalan, ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1948 pe 1949, lesanvet Apo (berradur evit Abdullah e turkeg; kurdeg evit "eontr"), a zo unan eus krouerien Strollad Labourerion Kurdistan (PKK), un aozadur stourm hag ur strollad politikel kurd.

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 (2000) Political Violence against Americans 1999. Bureau of Diplomatic Security. 123 p. ISBN 978-1-4289-6562-1.
* ↑ "Kurdistan Workers' Party (PKK)". Encyclopædia Britannica.
* ↑ Mango, Andrew (2005). Turkey and the War on Terror: 'For Forty Years We Fought Alone'. Routledge : London. 32 p. ISBN 978-0-203-68718-5. “An hini didruesañ anezho e oa Abdullah Öcalan, brudet evel Apo (berradur eus Abdullah; ar ger evit lavaret eontr e kurdeg).”
* ↑ Jongerden, Joost (2007). The Settlement Issue in Turkey and the Kurds: An Analysis of Spatial Policies, Modernity and War. Leiden, the Netherlands : Brill. 57 p. ISBN 978-90-04-15557-2. “E 1975 ar strollad en doa choazet un anv, Reveulzierien Kurdistan (Kurdistan Devrimcileri), met ar re all a rae anezho Apocu, heulierien Apo, lesanv Abdullah Öcalan ("apo" a dalvez kement hag eontr e kurdeg).”
* ↑ Powell, Colin (5 a viz Here 2001). 2001 Report on Foreign Terrorist Organizations. Foreign Terrorist Organizations. Bureau of Public Affairs, U.S. State Department.
* ↑ "AMs criticise Kurdish leader's treatment" (in en-GB), BBC News (20 a viz Meurzh 2019).
# Ann Arbor

Ann Arbor zo ur gêr e gevred stad Michigan, e Stadoù-Unanet Amerika. 113,934 annezad a oa enni o chom e 2010.
Krouet eo bet anv Ann Arbor en ur mod ofisiel e 1968.

## Istor

Diazezet eo bet Ann Arbor gant John Allen eus Virginia hag Elisha Rumsey eus New York. Ann e oa anv gwreg an eil evel hini egile. E Mae 1824 e voe marilhet evel "Annarbour". Da Indianed ar c'hornad e oa Kaw-goosh-kaw-nick.

## Kêrioù gevellet

| Bro | Kêr |
| Alamagn | Tübingen |
| Japan | Hikone |
| Belize | Belize City |
| Kanada | Peterborough |
| Nicaragua | Juigalpa |
| Senegal | Dakar |
| Kuba | Remedios |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
# Emgann dorn-ha-dorn

Emgann dorn-ha-dorn a vez graet eus un emgann korfel a-dost etre daou zen pe muioc'h (war-hed-tost pe en ul lec'h ma c'haller tizhout an enebour gant ar c'horf pe gant un arm dorn) lec'h ma ne vez ket implijet armoù a-bell. Pa vez kaoz eus emgann dorn-ha-dorn e c'hell bezañ gant implij armoù a-dost evel kontilli, klezeier, batarazed, goafoù, bouc'haloù, pe armoù primaozet evel palioù da gleuziañ fozioù-difenn. An emgann dorn-ha-dorn a oa da gentañ emgannoù stourmet gant ar soudarded war an tachennoù emgann, bremañ eo ledanaet an implij evit ober anv eus nouspet stourm etre daou zen pe meur a hini, trevourien, nerzhioù polis pe torfedourien.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Hunsicker, A., Advanced Skills in Executive Protection, Boca Raton FL: Universal Publishers, (ISBN 1-59942-849-0), (ISBN 978-1-59942-849-9), p. 51
# Arme Poblek Polonia

Lu Poblek Polonia (poloneg: Ludowe Wojsko Polskie, berraet en LWP) a oa eil stumm Nerzhioù lu Polonia er Reter e-kerzh bloavezhioù diwezhañ an Eil Brezel-bed (1943–1945). Deuet e oa da vezañ nerzhioù lu ar Stad komunour polonat (1945–1989), hag a oa bet savet end-ofisiel e 1952 evel Republik Pobl Polonia.
Krouidigezh nerzhioù lu polonat komunour ha ne oant ket suj d'ar gouarnamant polonat en harlu a oa bet aotreet hag harpet gant ar penn komunour Jozef Stalin, evit kenderc'hel gant ar strivoù a oa bet e penn kentañ ar bloavezhioù 1940 gant ar Soviediz polonat en harlu Wanda Wasilewska ha Zygmunt Berling.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Popularna Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Fogra (2016). "Pierwsza Armia Wojska Polskiego"
* ↑ Renet da gentañ gant Strollad al labourerien bolonat (1942-1948) ha goude-se gant Strollad Unvanet al Labourerien.
# Adèle

Adèle zo un anv-badez gallek, deuet diwar an anv-badez alamanek Adelheid.

## Adstummoù

* Adélaïde eo an anv gallek deuet diwar an anv alamanek Adelheid,
* Adeline zo deuet diwar Adèle.

## Yezhoù all

* Adela, e spagnoleg, Adelita eo ar stumm-bihanaat deveret;
* Adelheid, en alamaneg

## Tud

* Adèle de France, anv meur a briñsez c'hall
* Adèle Normandi, anv meur a briñsez norman
* Adèle d'Aquitaine (war-dro 945 - 1004) (pe Adélaïde, pe Adèle) e galleg, anvet ivez Adélaïde de Poitiers pe de Poitou, pe Adelheid Akitania, rouanez ar Franked dre hec'h eured da Huon Capet.
* Adèle Champagn (1140-1206)
* Adele, kanerez saoz

## Filmoù

* L'Histoire d'Adèle H., ur film gall gant François Truffaut
* Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec, ur film gant Luc Besson (2010)
* La Vie d'Adèle, ur film gant Abdellatif Kechiche (2013)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Anaïs

Anaïs zo un anv-badez roet d'ar merc'hed. D'ar baotred e vez roet a-wechoù, e Venezuela pergen.

## Gerdarzh

Hervez an darn vuiañ eus an enklaskerion e teufe Anaïs eus Anahita, doueez ar garantez e Persia. Ouzhpenn da-se e vefe awenet gant an anv-bihan Anahit, a zo doueez ar gened hag ar genel en Armenia.
Hervez lod all avat e teufe kentoc'h eus un doare provañsek pe gatalanek eus Anna, a zo deuet eus an anv hebreek Hannah, a dalvez "kened" ha "kenedus".

## Doareoù all

Meur a zoare-skrivañ all zo :
* Annaïs
* Anaís (e spagnoleg)
* Anays
* Anahis
* Annaïse
* Anahys
* Aannahys
* Hanays

## Tud vrudet
### XVIIIvet kantved

* Anaïs de Raucou (1797-1850), istorour ha lenneg gall

### XIXvet kantved

* Mademoiselle Anaïs (1802-1871), aktourez c'hall
* Anaïs Fargueil (1819-1896), aktourez c'hall
* Anaïs Ségalas (1819-1895), dramaourez, barzhez ha romantourez c'hall

### XXvet kantved

* Anaïs Allard-Rousseau (1904-1971), madoberourez kebekat
* Anaïs Barbeau-Lavalette (1979), aktourez ha filmaozourez kebekat
* Anaïs Bouton, kazetennerez c'hall, renerez an abadennoù er chadenn skinwel Paris Première abaoe 2012
* Anaïs Caradeux (1990), skierez ouesk, bet div wech kampionadez ar bed
* Anaïs Croze (1976), skrivagnerez, sonaozourez ha kanerez c'hall
* Anaïs Décamp (1992), volleerez c'hall
* Anaïs Delva (1986), aktourez actrice de comédies musicales française ;
* Anaïs Demoustier (1987), aktourez c'hall
* Anaïs Jeanneret (1967-), aktourez ha romantourez c'hall,
* Anaïs Nin (1903-1977), skrivagnerez c'hall
* Anaïs Nyl (1987), aktourez, kanerez, gobari ha luskerez c'hall
* Anaïs Perrière-Pilté (1809-1878), romantourez ha sonaozourez c'hall
* Anaïs Prosaïc (1950), vidoourez ha teulfilmaozourez c'hall
* Anaïs Tellenne (1987), aktourez c'hall
* Anaïs Vandevyvere (1988), taboulinourez c'hall

## Pennad kar

* Anais
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Clémence

Clémence zo un anv-badez gallek.

## Adstummoù

* Clémentine

## Tud

* Clemence Dane, anv-pluenn Winifred Ashton (1888-1965), romantourez saoz.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Helene

Helene zo un anv-badez gresianek hag alamanek, hag a gaver ivez e meur a yezh all hogen e meur a stumm all.

## Gerdarzh

Dont a ra eus ar henc'hresianeg Ἑλένη/Helénē. Un darmpred a vije gant an heol, a zo ἥλιος/"hélios" e henc'hresianeg, ha hini ebet gant Ἑλλην /"hellen". Gallout a rafe dont eus ar ger "hêlê", heolsked, pe "hélènè" ur seurt flammerenn lid.

## Yezhoù

* Elena, e brezhoneg
* Hélène, e galleg
* Helena e meur a yezh

## Tud

* Elisabeth Helene von Vieregg (1679–1704)
* Charlotte Helene von Schindel (1690–1752)
* Helene Sedlmayr (1813-1898)
* Helene Elisabeth von Isenburg, skoazellerez an dorfedourien nazi
* Helene von Hülsen, skrivagnerez alamanek
* Helene von Nostitz, skrivagnerez alamanek
* Helene Schjerfbeck, livourez finlandat
* Helene Fischer, pe Jelena Petrowna Fischer (Елена Петровна Фишер), ganet d'ar 5 a viz Eost 1984 en Krasnoyarsk (Rusia), kanerez alamanek.

## Tudenn

* Die Fromme Helene, krouet gant Wilhelm Busch.

## Pennadoù kar

* Helena
* Helen
* Hellen
* Elena
* Eleni
* Ellen
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Margareta

Margareta zo un anv-badez svedek.

## Yezhoù all

* Alamaneg : Margarete, Margret, ha Gret, Gretchen
* Brezhoneg : Marc'harid
* Daneg : Margrete
* Galleg : Marguerite
* Islandeg : Margrét
* Saozneg : Margaret

## Tud

* Marc'harid Iañ Danmark
* Margareta Leijonhufvud
* Margareta Eriksdotter, anv meur a briñsez svedat
* Margareta Iañ Danmark, rouanez an teir bro, rouanez Sveden, Danmark, Norvegia
* Margareta Leijonhufvud‎, rouanez Sveden, eil pried Gustav Iañ Vasa
* Margareta Slots (1600-1669 ) serc'h d'ar roue Gustav II Adolf
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Avernes-sous-Exmes

Avernes-sous-Exmes :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Kod kumun | 61019 |
| Kod post | 61310 |
| Maer Amzer gefridi | Claudine Poinsignon (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2022) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 129 m — brasañ 277 m |
| Gorread | 7,03 km² |
| kemmañ |
Avernes-sous-Exmes a oa ur gumun e Bro-C'hall, er rannvro Normandi, e departamant Orne, en arondisamant Argentan.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Exmes, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,84% eus he foblañs e 1911.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Léger.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Bagnoles de l'Orne Normandie

Bagnoles de l'Orne Normandie :
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Alençon |
| Kanton | Bazon-Gall |
| Kod kumun | 61483 |
| Kod post | 61140, 61600 |
| Maer Amzer gefridi | Olivier Petitjean 2016-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Andaine-Passais |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 698 ann. (2022) |
| Stankter | 172 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 145 m — brasañ 253 m |
| Gorread | 15,7 km² |
| kemmañ |
Bagnoles de l'Orne Normandie zo ur gumun e departamant Orne e Bro-C'hall, krouet e 2016.

## Istor
### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Bazon-Gall ha Saint-Michel-des-Andaines d'ober kumun nevez Bagnoles de l'Orne Normandie.

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Genver 2016 | → bremañ | Olivier Petitjean | | |

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 18 a viz Du 2015
* ↑ (fr) « Olivier Petitjean élu 1er maire de la commune nouvelle », Le Publicateur libre, 13 Genver 2016.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Friedrich Merz

Joachim-Friedrich Martin Josef Merz, ganet d'an 11 a viz Du 1955, zo ur politikour alaman a oa bet penn ar C'hristlich Demokratische Union Deutschlands (CDU) abaoe Genver 2022 ha bet eo bet penn an unvaniezh CDU/CSU evel strollad parlamantel ouzhpenn bezañ ivez penn an enebadur er Bundestag abaoe C'hwevrer 2022. E miz Gwengolo 2024, e oa deuet da vezañ danvez kandidat evit dont da vezañ kañseller Alamagn dres a-raok dilennadegoù kevredadel 2025. Dre ma 'z eo bet ar muiañ a sezoù gant ar CDU, Merz a zo da vezañ ar c'hañseller nevez.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ German exit polls: Clear win for Merz's centre-right CDU/CSU (23 a viz C'hwevrer 2025).
* ↑ Parker, Jessica (23 a viz C'hwevrer 2025). "Friedrich Merz: Risk-taker who flirted with far right", BBC News.
* ↑ Tanno, Sophie (23 a viz C'hwevrer 2025). "Merz claims win for German conservatives as far right surges to strongest postwar election result", CNN.
# Carency

Carency :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant | Lens |
| Kanton | Bully-les-Mines |
| Kod kumun | 62213 |
| Kod post | 62144 |
| Maer Amzer gefridi | Justin Clairet 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communaupole de Lens-Liévin |
| Lec'hienn web | http://carency.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 820 ann. (2022) |
| Stankter | 95 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 79 m — brasañ 152 m |
| Gorread | 8,6 km² |
| kemmañ |
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Carency zo ur gumun e departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Bourc'h Carency distrujet ha korfoù marv soudarded c'hall
* Brezel-bed kentañ : distrujet e voe Carency kerkent ha deroù eil Emgann an Artois (9 Mae –25 Even 1915) ; roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun d'an 10 a viz Eost 1920.

## Emdroadur ar boblañs 1793-2020

* 1793-1896
* 1901-2020

## Tud

* François Faber, bet trec'h e Tro Bro-C'hall e 1909, zo marvet d'an 9 a viz Mae 1915 e Carency en Emgann an Artois.

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Archives du Pas-de-Calais
* ↑ (fr) Communes décorées de la Croix de guerre 1914-1918, p. 65
# Chambois (Orne)

Chambois :
| An tour-meur. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Kod kumun | 61083 |
| Kod post | 61160 |
| Maer Amzer gefridi | Philippe Langeard (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2022) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 89 m — brasañ 156 m |
| Gorread | 8,30 km² |
| kemmañ |
Chambois a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e Kanton Argentan, en Arondisamant Argentan.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Dives emañ Chambois.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Chambois, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Trun e 1801.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 21 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,67 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Soudarded alaman lazhet er gumun.
* Emgann Chambois, 17-20 a viz Eost 1944: pilet e voe an Alamaned gant ar Re Gevredet (Kanada SUA ha Polonia).
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar 14 a viz Mae 1940 e Peltre e Moselle (Bro-C'hall).
* Mervel a reas daou nijour SUAat d'an 11 a viz Eost 1944.
* Lazhet e voe trizek den nann-soudard eus ar gumun, an darn vrasañ anezhe e miz Eost 1944.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An tour-meur, tresadenn gant Arcisse de Caumont.
* An iliz katolik.
* Ar monumant.
* An tour-meur.
* Iliz katolik Sant Varzhin.
* Monumant ar re varv el Leurgêr Louis Chèdeville, e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù$^,$.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Broioù kozh Breizh

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Broioù kozh Breizh zo broioù istorel, a vev an anv anezho el lec'hanvadurezh hag e sevenadur an dud.

## An nav eskopti

An nav bro a oa nav eskopti Breizh: Treger, Bro-Leon, Kerne, Bro-Gwened, Bro-Zol, Bro-Naoned, Bro-Sant-Brieg, Bro-Sant-Maloù ha Bro-Roazhon.

## Broioù bihanoc'h

Broioù bihanoc'h zo en nav bro-se.
* Nav eskopti hengounel Breizh
* Broioù bihan Breizh
| Dol | Gwened | Kerne | Kerne | Leon | Naoned |
| Bro-Zol Pourater | Goueled Bro Wened Gorre Bro Wened Bro Wened Ar C'hallaoued Bro Kost' ar C'hoad Bro Pondi Poubelz Bro Pourlet Bro Redon Bro Vaod Rewiz | Bro an Aven (Giz Fouen) Bro Fouenant Bro Velenig Bro Zuig Bidar Bro ar C'hab Bro Fañch Bro Fisel Bro C'hlazig Bro Vigoudenn | Chtou Dardoup Bro Galanel Kernevodez Kraozon Penn Sardin Bro Blougastell Poc'hêr Porzhe Rouzig | Bro Bagan Bro Chelgenn Goueled Leon Gorre Leon | Bro Ankiniz Ar Briver Bro Gwiniegi Naoned Mitaw Bro-Naoned Bro-Raez Bro Redon Bro Vez Bro Gwenrann |
| Roazhon | Sant-Brieg | Sant-Maloù | Treger |
| Gougleiz (bro) Bro-Wennel Bro Roazhon Bro Werc'h | Bro Loudieg Goueloù Penteür Menez Turnagoued | Poualed Poudour Porc'hoed | Bro Kalanel Treger Izel Treger Vras Treger Vihan |
# Eskopti

Un eskopti (ti an eskob hervez ar gerdarzh), a vez graet eus an tiriad a zo dindan aotrouniezh un eskob, pe eus e balez.
E meur a lec'h e vez komzet eus palez an eskob. Broioù zo en Europa a oa renet gant ur priñs-eskob, evel priñselezh Liège.

## Istor
### Breizh

A-raok an Dispac'h gall e 1789 e oa nav eskopti e Breizh : Naoned, Roazhon, Dol, Sant-Maloù, Gwened, Kernev, Leon, Sant-Brieg, ha Landreger.
Pemp zo bremañ : Naoned, Roazhon, Gwened, Kemper ha Leon, Sant-Brieg ha Landreger.
* Nav eskopti kozh Breizh

### Bro-C'hall

* An Tri Eskopti‎, ur broviñs kozh a vode Metz, Toul ha Verdun.

## Lennegezh

* E penn-kentañ Gwerz Metig e kaner « Me zo ur c'hloareg yaouank eus eskopti Kemper / O vont d'ober e studi da eskopti Treger » ; lod kanerien a gan « da skolaj Landreger » kentoc'h.