# Bronn (kumun)

Bronn :
| Plasenn Bronn. ||
| Anv gallaouek | Bron |
| Anv gallek (ofisiel) | Broons |
| Bro istorel | Bro-Sant-Maloù |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Dinan |
| Kanton | Bronn (pennlec'h) |
| Kod kumun | 22020 |
| Kod post | 22250 |
| Maer Amzer gefridi | Denis Laguitton 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Dinan Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Dinan |
| Lec'hienn Web | http://www.broons.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 931 ann. (2022) |
| Stankter | 83 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 19′ 05″ Norzh 2° 15′ 34″ Kornôg / 48.3181, -2.2595 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 94 m bihanañ 45 m — brasañ 143 m |
| Gorread | 35,21 km² |
| Bronn ||
| kemmañ |
Bronn (Broons e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Bro Sant-Maloù ha pennlec'h kanton Bronn, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.

## Douaroniezh

War ar Rosette, Damiette, he Frémeur en em gav Bronn.

## Anv
### Stummoù skrivet

* Erwan Vallerie (1995) : "Brohun, 1182; Broon, 1184; Broun, 1199; Broon, 1205; Broon, 1210; Bron, Broum, 1224; Broon, 1252; Brom, 1375; Broon, 1411; Broon, 1420; Bron, 1654; Bron, 1636"

### Gerdarzh

Teir martezeadenn zo, hini ebet o vezañ kadarnaet betek-henn :
* Hervez Arthur Le Moyne de La Borderie (1827-1901) ec'h eo keltiek anv ar gumun, hag e talveze kement ha « tertre, mamelon » evel bronn ha brenn eta,
* Tud all, Dauzat & Rostaing, o deus meneget e c'halle dont eus Broc'han, anv ur roue brezhon eus Kembre,
* Tud all c'hoazh, Bernard Tanguy ha Hervé Abalain, a laka ar ger galianek braconnos, « geuniek », da orin an anv.
M'emañ bourk Bronn war un uhel e oa ar voudenn Gwesklin en un draonienn c'hleb. Mes ar voudenn a oa krouet pell goude ar bourk.

## Ardamezioù

* En argant e erez daoubennek en sabel, pigoset ha krabanet en gul ; ur c'housourin valirant. (Siell Beltram Gwesklin, 1361)

## Istor

Bronn e oa ur barrez eus eskopti Sant-Maloù, ha staget ouzh hini Sant-Brieg goude an Dispac'h Gall.

### Krenn-amzer

* War dro 1260, dimeziñ a ra Janed, hêrez Roperzh, aotrou Bronn, da Roperzh Iañ Gwesklin,
* Mervel a reas, er bloaz 1353, Roperzh II Gwesklin, mab-bihan Roperzh Iañ, ha tad Beltram Gwesklin
* war dro 1355, Beltram Gwesklin, aotrou Bronn, a lak da sevel ur c'hreñvlec'h ur c'hilometr diouzh ar bourg
* feur-emglev 27 Mezheven 1387 : lezel a ra konestabl Klison, evit adkavout dieub, aotrouniezh Bronn d'an dug Yann IV.
* adkemeret eo an aotrouniezh Bronn gant konestabl Klison, war lec'h barn ar Roue Charlez V, an 20t Gouere 1388.
* dre lizheroù roet e Gwened an 8 Mae 1420, kontez Montfort, dugez Breizh, a ro urzh da ziskar mogerioù Bronn.
* seziz a zo lakaet war ar c'hastell, an 27 Mae 1420, itron Klison mestrez warnañ, ha tapet evit kont an Dug Yann V, gant Charlez Montforzh, aotrou Frinaudour.
* 20 Gwengolo 1420, aotreet eo bet Charlez Monforzh ha Jakez Dinan war c'hastell ha aotrouniezh Bronn.
* war dro 1423, aotrouniezh Bronn a zo adprenet gant Aotrou de Brézé, hag he werzhas da Yann de la Villeblanche.
* 13 a viz Du 1455, aotrou Henry la Villeblanche, aotrou Broon, e oa galvet ouzh Breuzoù Meur, renet e Gwened gant an dug Pêr II

### XVI$^{vet}$ kantved

Goude trec'h ar roue gall Herri IV war ar C'hevre Katolik e voe diskaret kastell Bronn da vat.

### Dispac'h Gall

* 1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Bronn da benn ur bann.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Rathier e anv, Chartier, kure, ha daou veleg, Picouest (beleg-servij) ha Bougault; Rathier, kannad e Breujoù Meur Bro-C'hall hag er Vodadenn vonreizhañ vroadel, en-doa graet al le, met, pa welas ne veze ket degemeret an diferadennoù, ez embannas e oa didalvoud e le.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Dre gemenn an 30t Eost 1839, aotreet eo an diazez Filles de Marie de la Présentation de Broons.
* 2 Mezheven 1895 : sakret eo ar vein diazez iliz Sant-Pêr.
* 20 a viz Du 1898 : sakret eo an Iliz sant-Pêr

### XX$^{vet}$ kantved

* 17 Eost 1902 : digoret eo delwenn du Guesclin roet gant Kêr-Dinan, gant Teodor Botrel.
* 11 Eost 1935 : beniget eo tour an iliz Sant-Per

#### Brezel-bed kentañ

113 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,99 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

Mervel a reas naontek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

### Trevadennoù

* Brezel Indez-Sina: ur soudard a varvas e 1948.
* Brezel Aljeria: tri soudard a varvas.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Dindan douar Brangolo (Mare ar C'houarn)
* Chapel Itron-Varia en Noes a Leslien (1454)
* Chapel ar Vadalen (1697)
* Maner Milons de la Ville-Morel (porched XVt kantved)
* Maner Noe-Dervel (XVt kantved)
* Kroaz la Normandais (krenn-amzer uhel)
* Kroaz la Ville-Bougault (1587)
* Tossen krenn-amzer Linée, anvet Tossen Pré-Robert (krenn-amzer)
* An delwenn Beltram Gwesklin a zo diskaret gant un darzhadenn.
* Monumant ar re varv.

### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

| Bro | Niver a dud |
| Rouantelezh-Unanet | 1 (Tirlu) |
| Hollad | 1 |
Marvet eo e miz Mezheven 1940, e-pad an Eil brezel-bed .

## Roll maered ar gumun

| 1790-1791, Jérôme Béchu 1791-1792, Guillaume Bouvier 1792-1793, Michel Cartel 1793-1799, Yves Touzé 1799-1795, François Maurice 1795-1803, Jean Gabriel Huet juillet-novembre 1803, François Duval 1803-1808, François-Jean Mahé | 1808-1816, François Maurice 1816-1845, Yves Miriel 1845-1848, Ambroise Bouvier 1848-1851, Mathurin-Louis Rochefort 1851-1861, Pierre Lebreton 1861-1870, Emile Ferron 1870-1871, Mathurin-Louis Rochefort 1871-1872, Emile Fesson | 1872-1873, Mathurin-Louis Rochefort 1873-1874, Eugène Legault 1874-1878, Victor Miriel 1878-1892, Eugène Legault 1892-1895, Emile Ferron 1895-1925, Charles Saliou 1925-1935, Eugène Cochet 1935-1941, Charles Sangan père | 1941-1944, Alphonse Tiengou 1944-1947, Charles Sangan père 1947-1959, Charles Sangan fils 1959-1965, Albert Girard 1965-1989, Jean Labbé 1989-2001, Louis Deniel 2001-2008, Michel Lamarche 2008-2016, Serge Rouxel 2016- Denis Laguitton |

## Emdroadur ar boblañs 1778-2006

* Mammenn : EBSSA.
Demografiezh :
| 1778 | 1836 | 1850 | 1870 | 1880 | 1890 | 1906 | 1916 | 1922 | 1936 | 1946 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
| 2077 | 2527 | 2559 | 2738 | 2844 | 2733 | 2867 | 2835 | 2439 | 2447 | 2442 | 2430 | 2172 | 2256 | 2432 | 2389 | 2327 | 2382 |
| Abaoe 1962 : Poblañs hep kontoù doubl ||||||||||||||||||

## Tud

* Beltram Gwesklin, goprsoudard ganet eno e-tro ar bloaz 1320
* Olier V Klison (1336-1407), marc'heg, baron ha brezelour
* Beltram ar Park, kabiten Bronn e 1406
* Bertrand Milon, diplomat ganet e Bronn e kêriadenn La Ville-Morel e 1439, marvet e 1476. Div wech e voe kannad Breizh e Lez Roma, diazezet e voe gantañ Skol-veur Naoned, prokulor meur Breujoù Breizh e voe, prezidant ha barner hollvedel, ha senesal beli Ploermael ha Roazhon.
* Gabriel-Henri-René de Neuville, bet ganet e Bronn an 9 a viz Gouere 1744, alvokad ouzh Breujoù, senechal Yugon, kannad Sant-Brieg ouzh Stadoù ar iañ a viz Ebrel 1789; kuzulier jeneral, 1790, aet da Anaon e Sant-Brieg ar 16 a viz Du 1791.
* Charles Rathier, bet ganet e Bronn an 11 a viz Du 1747; person parrez an Intron-Varia, kannad e Breujoù Meur Bro-C'hall hag er Vodadenn vonreizhañ vroadel. Beleg touer. En em ziskargas nepell goude. Aet da Anaon e Bronn ar 16 a viz Du 1791.
* René-Mathurin Gillet, bet ganet e Bronn an 28 Mezheven 1762; kannad Mor-Bihan ouzh ar Convention (Gwengolo 1792), hag ouzh ar Pemp-Kant (13 Here 1795).
* Tad Teodor Botrel (1858-1925), ginnidig eus Bronn.
* Louis-Eugène Bagot, mezeg ganet e Bronn e 1862, marvet e 1941, diazezer Ensavadur ar mor e Rosko, kreizenn vorvezegiezh kentañ ar bed.

### Ardamezeg

* Beltram Gwesklin
* Olier Klison
* Beltram ar Park

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
(fr) Lec'hienn ar gumun

## Levrlennadur

* Hervé Abalain : Les noms de lieux bretons. Universels Gisserot. 2000.
* Albert Dauzat & Charles Rostaing : Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France. Larousse, 1963; Guénégaud; 1978.
* Daniel Delattre : Les Côtes d'Armor. Les 372 communes. Éditions Delattre. 2004.
* Embannadurioù Flohic : Le patrimoine des communes des Côtes d'Armor. 1998.
* Jean-Yves Le Moing : Les noms de lieux bretons de Haute Bretagne. Coop-Breizh. 1990.
* Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes des Côtes d'Armor et Ille et Vilaine. 2008.
* A. Marteville & P. Varin, warlec'hienn Ogée, 1843.
* J.-B. Ogée : Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne; 1780;
* Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Chasse-Marée. Ar Men. 1992.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Émile Le Giemble, Petite histoire de Broons et des Broonais, Paris, Éditions Le Livre d'histoire,‎ 2004 (ISBN 978-2-84373-451-9) pajenn 12.
* ↑ Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes des Côtes d'Armor & Ille-et-Vilaine, Froger & Pressenssé, 2008 (ISBN 978-2-908752-83-0)
* ↑ J.-B. Ogée
* 1 2 3 4 Régis de Saint-Jouan
* ↑ J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105
* ↑ Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale, Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajennoù 13 hag 20
* 1 2 Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ Commonwealth War Graves Commission