# Pipi Gonto

Pipi Gonto zo un dastumad danevelloù diwar zorn Dir-na-Dor (Dir-na-Dorr a vije skrivet bremañ), anv pluenn Erwan Charlez Mari ar Moal (1874-1957), aozet en ur skritur tregeriek. E gwirionez eo tri levr disheñvel zo bet en anv-se : daou embannet ha moulet e Sant-Brieg, e 1902 ha 1908, hag unan embannet e Kemper ha moulet e Brest e 1925.

## Embannadur kentañ

E 1902 e voe kentañ embannadur Pipi gonto, gant an ti-moullañ Prudhomme, e Sant-Briek ; in-8 e oa e vent, 225 pajenn a oa ennañ, ha 7 skeudenn gant E. Dudoret.
| Pajennoù | Danvez |
| V-VII | KINNIG gant ERVOAN AR MOAL |
| IX-XI | KENSTSKRID |
| 1-19 | Pipi ar Bourdou ha Yan an Asanter |
| 21-63 | Ki ar Pen-Maro An torfed. (23-26) Hent ar binijen. (27-31) Kastel ar Milouriou. (32-36) Ar pred. (37-40) Ar gwele. (40-45) Kambr ar Milouriou. (46-52) An tan-gwall. (52-57) Ar pen-Maro. (57-63) |
| 65-94 | Hostaliri ar Jistr mad An diaoul en hostaliri Arnus. (67-73) Arnuz hag an Diaoul oc'h ober ar gwin-ardant. (74-80) Al leur-neve. (81-86) Eur vammen a varo. (86-89) Arnus dêvet gant ar gwin-ardant. (89-94) |
| 95-116 | An Ankou dimezet Per. (pajennoù 97-99) Per war-lerc'h an Ankou. (99-103) Per war hent ar maro. (103-106) Ar pez a oa war an hent-ze. (107-109) Park ar vue ha park ar maro. (110-112) Maro Per. (112-116) |
| 117-149 | An Diaoul-Pôtr Lutun an Displeg. (119-124) Pardon Plouvôr. (125-130) Da varc'had an diaoul. (130-136) An Diaoul-Pôtr. (139-144) An taol jech divezan. (144-146) Penoz e achu an Diaoul-Pôtr. (146-149) |
| 151-186 | Pôtr e skourje lêr Ar skourje burzudus. (153-163) Ar Blei hag ar skourje lêr. (164-167) Personik en toull ar Blei. (168-181) Pep hini d'e gêr. (182-186) |
| 187-225 | Ar Pen-Baz dero Emzivaded ! (189-193) Eur skoïlh. (193-210) Dindan gazel Ie. (210-222) An distro. (222-225) |
Ur pennad diwar-benn al levr a oa bet embannet en Annales de Bretagne, gant Georges Dottin.

### Doare-skrivañ

* Skrivet e veze an ar son /ã/
* Ne veze ket skrivet ar "z" na vez ket distaget e yezh Treger : bue, blei, neve, met divezan.

## Eil embannadur

E 1908 e voe embannet ul levr all, anvet Pipi Gonto ivez, gant kontadennoù nevez avat, bepred gant Prudhomme Sant-Brieg ; ment in-8, VIII-184 fajenn. Hini ebet eus ar c'hontadennoù ne oa en embannadur 1902.
* Ur c'hentskrid gallek, pemp pajennad anezhañ, zo diwar-benn unvaniñ ar yezh, KLT nevez-flamm e 1908, hag a zispleg lod eus an doareoù leonek a gaver amañ hag ahont e-barzh ar skrid.
* Ur c'hentskrid brezhonek zo goude.
* Ar c'haz du
* Beaj Fanch Ar Minous da Bariz
* Kovizion eur pôtr Yaouank
* Eun nosvez Nedeleg
* Job an ti-all pezig en pemp tolen. pezh c'hoari fentus.
* Kloareg Kersaozon

### Geriaoueg

* anvañ (skrivet hanvan), evit envel.

## Trede embannadur

E 1925 e teuas trede embannadur Pipi Gonto E Kemper e ti Ad. Le Goaziou, leorier – 7, streat Sant-Fransez ; in-4 eo ar vent, 240 pajenn zo el levr. Arabat eo bout souezhet gant stumm leonek ar ger straet, pa lenner e diwezh trede embannadur Pipi Gonto : Peurvoullet gant Ti-Moullerez La Presse Libérale du Finistère – 4, streat ar C'hastell, Brest – an 31 a viz Eost 1925.
* War ar golo :
    DIR-NA-DOR (E. AR MOAL) — PIPI GONTO – MARVAILHOU – Mouladur neve reizet
    Un erminig gant al lugan Evit ar yez hag ar Vro
    E KEMPER - E TI AD. LE GOAZOU, LEORIER - 7, STREAT SANT-FRANSEZ - 1925
* A-raok an talbenn ez eus bruderezh evit Gwechall-goz e oa..., Marvailhou G. MILIN (priz : 10 real), Eur zac'had marvailhou Yvon CROQ (Eostig Kerinek) (20 real) ha Bilzig F. AL LAY (20 real), gant ar meneg "Evit ar frejou-kas dre ar post 15 dre gant ouspenn."
* Tresadennoù giz keltiek/iwerzhonat zo e penn hag e dibenn pep kontadenn, hogen n'eus meneg ebet eus anv o aozer(ez) neblec'h. Un unarouez bihan zo e korn gevred tresadenn pevare tal ar golo.
Disheñvel eo diouzh an embannadurioù diagent : 6 kontadenn nevez zo en trede embannadur, met lamet ez eus bet div gontadenn hag un tamm pezh a oa e levr 1908.
| Pajennoù | Danvez |
| (Gwarez) | Moulet a zo bet ivez pemzek leor war baper Holland, niverennet eus a 1 da 15. |
| I-II | EUR GIR A-ROK |
| III-IV | KENTSKRID |
| LODENN GENTAN ||
| 1-28 | Ki ar penn-maro |
| 29-46 | Ostaliri ar jistr mad |
| 47-58 | An Ankou dimezet |
| 59-79 | An Diaoul-Pôtr |
| 80-103 | Pôtr e skourje ler |
| 104-128 | Ar Penn-baz dero |
| EIL LODENN ||
| 131-151 | Ar c'haz du |
| 152-165 | Eun nozvez Nedeleg |
| 166-238 | Kloareg Kersaozon |
| 239 | (Taolenn) |
Div lodenn zo el levr
* el lodenn gentañ e kaver 6 eus 7 kontadenn embannadur 1902,
* en eil lodenn e kaver 3 eus 6 kontadenn embannadur 1908.
Eus an daou levr all e vank 4 c'hontadenn:
* eus al levr kentañ:
** Pipi ar Bourdou ha Yan an Asanter, moarvat ne oa ket kavet mat a-walc'h.
* eus an eil levr
** Beaj Fañch Ar Minous da Bariz...
** Kovizion eur pôtr Yaouank
** Job an ti-all

## Unvaniñ

Abalamour d'an unvaniñ degaset gant emglev ar skrivagnerien e 1908 e voe kemmet doare-skrivañ geriennoù zo, en ur virout doareoù tregeriek ("z" ebet e gerioù evel "anaveet, anean, bean, de, gweenn, ive, koueet, neve, ru, trugare", hag all).

### e 1902

** pajenn 68 : ar mestro, an treo
** pajenn 69 : skwiz ê
** pajenn 106 : lez da voto
** pajenn 107 : treo all
** pajenn 108 : (karget a) zonezono, parko
** pajenn 109 : dellido, pividik a vado
** pajenn 121 : sonjo
** pajenn 196: kildroenno
Ouzhpenn al liesterioù en o e kaver ivez lod en ou:
* toullou (106); juntou, a-wechou (107); e waziou, sailhou-pik (108)

### e 1908

Daoust ma lavar an oberour klask unvaniñ, e vir alies doareoù tregeriek, ken e kaver an daou zoare aliezik (hag a-wechoù an daou stumm er memes frazenn):
* a-wechoù eo, a-wechoù e :
** pajenn 21 : n'e ket Itien eo ken n'e ken gantan, diskarg eo e gonsians, n'e ket mantrus
** pajenn 68 : n'e ket d'ac'h
** pajenn 69 : n'e ket gwir, n'e ket sec'hed, pan e toull
** pajenn 96 : N'e ket se eo se.
** pajenn 112 : vel eo dleet, n'e ket gwir
* a-wechoù o, a-wechoù ou :
** pajenn 18 : ivinou, stalafou, a galonou, deliou ha boto, serr da c'heno
** pajennoù 68 ha 89 : tudou; pajenn 93 tudo
* a-wechoù er-meaz (hervez distagadur Leon) a-wechoù er-maez, e-kichen da vez
** pajenn 18 : er-meaz da distanan
** pajenn 67, 68 : er-meaz
** pajenn 69 : otro (aotrou); d'ac'h (deoc'h) ;
** pajenn 110 : er-maez, 'maez
* kemmadur d/z a-wechoù, kemmadur ebet a-wechoù all:
** pajenn 21 : da zen, da derc'hel
* verboù zo a echu gant a, re all gant an:
** pajenn 21 :flastra, paran
* pajenn 67 : fazi: 35 vla, e-lec'h 35 pla.

### e 1925

** pajenn 28 : war-zu
** pajenn 29 : ar mestrou, an traou, skuiz eo,
** pajenn 53 : lez da votou, (karget a) zonezonou,
** pajenn 54 : parkou, dellidou
** pajenn 60 : sonjou
** pajenn 108 : kildroennou
** pajenn 232 :
*** emean (skrivet bremañ emezañ), pakan (pakañ), d'ean (dezhañ), warnan, aman, heman...
*** tennou, a-wechou, taoliou
** pajenn 233 : sur oun

## Er XXI$^{añ}$ kantved

* Pipi Gonto. Emgleo Breiz. 2001. Adembannadur e falc'huneg, ha n'eo ket er skritur orin. Ret e vefe gwiriañ peseurt kontadennoù zo bet adembannet neuze.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Er pajennoù 15, 59, 77, 113, 137, 177 ha 205.
* ↑ Skrivet e "Kervabrouz" (Koadoud, Aodoù-an-Hanternoz), "an de kentan ar bla 1902".
* ↑ Goap eus Kerneviz ; anv eus Dreyfus e-barzh : daoust hag abalamour da se ne voe ket adembannet ? dister a-walc'h eo an danvez.
* ↑ Pennad an Annales de Bretagne : .
* ↑ Doare 1908 Pipi Gonto war lec'hienn an Institut de Documentation Bretonne et Européenne.
* ↑ anvañ
* ↑ Galv d'an arbennigourien !
* ↑ Sinet : E. AR MOAL.
* ↑ Disinadur.
* ↑ A gaved en embannadur 1908.
* ↑ A yelo d'ober lodenn gentañ ar romant Roue al Lazh.