OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cléopâtre

Cléopâtre eo stumm gallek an anv gresianek Kleopatra. Un anv-badez eo bet a-wechoù, hag un toullad oberennoù gallek zo en anv-se, diwar-benn Kleopatra VII tost atav.

## Yezhoù all

* Cleopatra en italianeg.
* Kleopatra, e henc'hresianeg.

## Lennegezh
### Romant

* Mouche-toi, Cléopâtre..., ur romant gant Françoise Xenakis ( J'ai lu , 1988).

### C'hoariva

* Cléopâtre captive, trajedienn gant Etienne Jodelle, e 1574 ;
* Cléopâtre, trajedienn gant Nicolas de Montreux, embannet en 1592 ;
* Cléopâtre gant Victorien Sardou, en 1890 .

### Istorioù treset

* Kleopatra VII a zo lakaet da dudenn en albomoù Astérix et Cléopâtre ha Le Fils d'Astérix.

### Sonerezh

* Cléopâtre zo ur gantatenn gant Hector Berlioz en 1829 ;
* Cléopâtre zo ur varrez gant Michel Fokine, en 1909 ;
* Cléopâtre, la dernière reine d'Égypte komedienn war gan gant Kamel Ouali, krouet en 2008 .

### Fiñvskeudennerezh

* Cléopâtre anv meur a film gallek.

## Pennadoù kar

* Cleopatra
* Kleopatra
# Constanța

Constanţa (distaget [konˈstant͡sa] e roumaneg), Tomis e henc'hresianeg en Henamzer, zo ur gêr vras eus Roumania war bord ar Mor Du. Kêr-benn proviñs Dobrogea eo ha pennlec'h distrig (judeţ) Constanţa. Emañ 266 km er reter da Vukarest. Ouzhpenn 300 000 den a oa o chom e Constanţa e miz Genver 2009 ha 450 000 den en tolpad-kêrioù. Porzh brasañ Roumania eo.
Anvet e voe evel-se en enor d'an impalaer Kustentin Iañ.

## Istor

* Tomis e oa anv kozh ar gêr, e proviñs roman Moesia.

## Kêrioù gevellet

* Santos Brazil
* Brest Breizh
* Boulogne-sur-Mer Bro-C'hall
* Dobrič Bulgaria
* Aleksandria Egipt
* Turku Finland
* Heraklion Gres
* Thessaloníki Gres
* Perugia Italia
* Trapani Italia
* Rotterdam Izelvroioù
* Yokohama Japan
* Aktau Kazakstan
* La Habana Kuba
* Saida Liban
* Novorossiysk Rusia
* Shanghai Sina
* Latakia Siria
* Mobile Stadoù-Unanet
* Istanbul Turkia
* Izmir Turkia
* Odesa Ukraina
# Trinitrotoluen

An trinitrotoluen, anvet ivez TNT, C$_6$H$_2$(NO$_2$)$_3$CH$_3$ e formulenn, zo un danvez-tarzh bet kavet e 1863 gant ar c'himiour alaman Julius Wilbrand (1839-1906).
Implijet e voe da gentañ evel pigmant melen, ha tregont vloaz war-lerc'h hepken e voe diskoachet e c'halloud-tarzhañ. Lakaet e voe neuze en armoù evel torpedennoù ha greunadennoù.
# Cyriacus

Cyriacus, pe Syriacus, Quiricus, a-wechoù Cyr e galleg, zo un anv-badez latin stummet diwar ar henc'hresianeg Kyriakos hag a gaver ivez en alamaneg hag e saozneg.

## Yezhoù all

* Cyriakus ivez en alamaneg
* Cyriaque, ha Cyr, e galleg
* Quirico en italianeg ha spagnoleg, diwar Quiricus kentoc'h.

## Tud
### Henamzer

* Cyriacus Roma (lazhet war-dro 309), diagon, merzher ha sant katolik. Pareet en defe merc'h an impalaer Diocletianus. Merzheriet e voe gant 23 a dud all, en o zouez Largus, Crescentianus, Memmia, Juliana, Smaragdus, ha lidet ganto d'an 8 a viz Eost.
* Cyriacus Tarsos, Quriaqos bugel ha merzher, war un dro gant e vamm Julietta (Ἰουλίττα e henc'hresianeg), er bloaz 304 en Tarsos hervez an hengoun.
* Quiriacus Ostia, eskob Ostia, merzher en amzer an impalaer Severus Alexander, a-gevret gant ar beleg Maximus, hag an diagon Archelaus.
* Judas Cyriacus (300-362), eskob Jeruzalem er IVvet kantved, stag e anv eus ar Gwir Groaz, sant paeron iliz-veur Ancona en Italia, ken na vez laret Cyriacus Ancona anezhañ.
* Cyriacus an Anakoret - manac'h ha sant gresian
* Cyriacus (Makuria), roue Makuria, a renas etre 747 ha 768
* Cyriacus, pab, dianav en Istor, meneget e mojenn Santez Ursula.
* Quiricus, eskob Barcelona.

### Abaoe ar XVvet kantved

* Cyriacus Ancona, pe Ciriaco de' Pizzicolli (1391-1455), beajour lenneg italian
* Cyriacus Lindemann (* um 1516; † 1568), kelenner alaman
* Cyriacus Spangenberg (1528-1604 en Straßburg), doueoniour hag istorour alaman.
* Cyriacus Schneegaß, pe Snegassius (1546–1597), saver kantikoù alaman:
* Clément Cyriaque de Mangin pe Demangin (war-dro 1570 - 1642), barzh ha matematikour gall .
* Cyriacus Wilche pe Cyriakus Wilcke (1620-1667 en Jena), sonaozour alaman.
* Cyriakus Günther (1650–1704), L
* Johann Cyriacus Höfer (* um 1605; † 1667), avielour

## Pennadoù kar

* Cyricus
# Côme

Côme pe Cosme zo un anv-badez gallek, roet d'ar baotred.

## Orin

Ar sent Kosmas ha Damianos, a oa daou vreur hag a oa medisined ha merzherien e Kilikia, er IVvet kantved.

## Yezhoù all

* Cosimo, en italianeg; Cosima, roet d'ar merc'hed,
* Kosmas, e henc'hresianeg,
* Cosmas, e saozneg.
* Kuzma e ruseg

## Tud

* Cosme de Rogier pe Côme Ruggieri, anv gallekaet Cosimo Ruggieri (?- 1615), astrologour italian.

## Lec'hioù

* Côme, anv gallekaet Como, e Lombardia
* Saint-Cosme, anv gallek meur a lec'h

## Pennad kar

* Pacôme
# Dafnis

Dafnis zo un anv henc'hresianeg diwar anv ur barzh ha soner lakaet da zoue, hag a gaver e meur a oberenn.

## Gerdarzh

Dont a ra eus Δάφνις e henc'hresianeg, eus δάφνη - dafne, "lore".
* Dafnis (barzh)
* Daphnis (loarenn)
* Dafnis ha Chloe, anv meur a oberenn
# Deipnosophistai

An Deipnosophistai (eus deipnon, "koan", ha sophistai, "kelennerien"; pe Δειπνοσοφισταί hervez an titl henc'hresianeg orin), pe Banvez al lenneien, pe prederourien o koaniañ, zo un oberenn hir gant Athenaeus, genidik a Naucratis en Egipt, skrivet e deroù ar bloavezhioù 200 (IIIde kantved), e Roma, evit d'ar skrid bezañ e henc'hresianeg. Anv zo eus un den, Ulpian, en deus pedet tud da vanveziñ, ha kaoz zo gante eus lennegezh, hag istor, eus kegin ivez. E-touez ar gouviidi ez eus yezhadurourien, geriadurourien, sonerien, gwiraourien, ha lezireien.

## Levrlennadur

* Athenaeus, The Deipnosophists ed. and tr. C. B. Gulick. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1927-41. 7 vols.
* Athenaei Dipnosophistarum epitome, ed. S. P. Peppink. Leiden, 1937-9.
* Athenaeus and his world: reading Greek culture in the Roman Empire ed. David Braund, John Wilkins. Exeter: University of Exeter Press, 2000.
* Food in antiquity ed. John Wilkins, David Harvey, Mike Dobson. Exeter: Exeter University Press, 1995.
* Andrew Dalby, Siren feasts: a history of food and gastronomy in Greece (London: Routledge, 1996) especially pp. 168-180.
* Homosexuality in Greece and Rome: a sourcebook of basic documents ed. Thomas K. Hubbard (Berkeley: University of California Press, 2003) pp. 76-82 (translation of a passage from book 13).
* Warren Johansson, 'Athenaeus' in Encyclopedia of Homosexuality ed. Wayne R. Dynes (Garland Publishing, 1990) p. 87.
# Demetrios Kalos

Demetrios Kalos, Δημήτριος ὁ Καλός e henc'hresianeg, Demetrios Koant, pe Demetrios Kyrene (war-dro 285 kent JK-249 pe 250 kent JK), a oa mab-bihan d'ar roue Ptolemaios Iañ Soter. Mab e oa da Demetrios Iañ Poliorketes, roue Makedonia, ha d'e bempet pried, Ptolemais, merc'h da Ptolemaios Iañ Soter. Hantervreur e oa da Antigonos II Gonatas, roue Makedonia war-lerc'h o zad.
Lakaet e oa bet da ren e Kyrene goude dimezet d'ar rouanez Berenike, merc'h d'ar roue Magas, a oa marvet en 250 kent JK. E -248 e voe drouklazhet Demetrios war urzh Berenike pa voe roet da c'houzout dezhi e oa deuet he fried da vout serc'heg he mamm, Apama II.
E eil pried e oa Berenike, rak a-raok dezhi e oa bet dimezet da Olympias, ur briñsez eus Larissa, hag ur mab o devoa bet, ha hennezh a renas e Makedonia evel Antigonos Doson.

## Goude e varv

Goude e varv ec'h addimezas Berenike e -246 da Ptolemaios III Euergetes (ar Madoberour), Roue Egipt, ha gantañ e renas etre -246 ha -222.
Diwezhañ roue Kyrene e voe Demetrios: ur republik e teuas ar rouantelezh da vezañ betek 163 pa renas eno Ptolemaios VIII Fyskon.

## Pennad kar

* Demetrios
# Despotelezh Epiros

Despotelezh Epiros (e henc'hresianeg: Δεσποτάτο της Ηπείρου) zo ur stad ganet en Epiros, etre aod kreisteiz Albania a vremañ ha pleg-mor Korintos, da-heul ar Pevare Kroaziadeg e 1204, diwar dismantroù an Impalaeriezh vizantat. Embann a rae bout hêr d'an Impalaeriezh, evel ma rae Impalaeriezh Nicaea ha hini Trebizond. Kemeret e voe gant Rouantelezh Serbia e 1337, hag adsavet e 1356. Mont a reas da get gant an aloubadeg otoman e 1479.

## An anv

Savet eo an anv despotelezh diwar ar ger despot (Δεσπότης), a oa an anv a veze graet e lez impalaer Kergustentin eus un den eus tiegezh an impalaer. Ur priñs e oa an despot eta, hag an despotelezh a oa ur briñselezh.
# Didon

Didon (latin : Dido), pe Elyssa, Elissa, Elisha, Elysha pe Helissa (e fenikianeg), a oa ur briñsez fenikian, eus Tir, c'hoar d'ar roue Pumayyaton, ha deuet da vezañ rouanez Kartada hervez ar vojenn.

## Kentañ menegoù

Kaoz eus Didon a zo bet gant istorourien roman hag a rae anv eus skridoù, kollet hiriv, gant Timaeus eus Tauromenium en Sikilia (war-dro -356--260).

## Ar vojenn

Akerbas (pe Suc'haios) a oa beleg Herakles e Tir. Dimezet e oa da verc'h ar roue Mattan Iañ anvet Didon. Lazhet e voe gant e vreur-kaer Pygmalion a felle dezhañ kemer e deñzorioù. Tec'hel a reas neuze an intañvez gant mignoned ha madoù he fried. Erruout a reas en Afrika, ma prenas douaroù ha ma savas Kartada.

## An Aeneis

Hervez an Aeneis, barzhoneg ar barzh roman Publius Vergilius Maro, e tegemeras an haroz Aeneas en he falez hag e karas anezhañ.
Lavarout a ra ar barzh eo merc'h da vBelus (Belos e henc'hresianeg), anvet diwezhatoc'h Belos II, abalamour d'an haroz Belos a oa mab d'an doue Poseidon ha da Lybia. Hervez an istor e c'hallfe bezañ ar Belus-se ar memes den evel Mattan Iañ, tad Pigmalion.

## He marv

Hervez ur vojenn en em skoas en tan evit chom hep dimeziñ gant ar roue Hiarbas. Hervez an Aeneis avat en em lazhas gant ur c'hleze dre garantez ouzh Aeneas.

## Oberennoù
### Lennegezh

* Étienne Jodelle, Didon se sacrifiant, 1558.
* Christopher Marlowe, Didon, reine de Carthage (en), 1593
* Georges de Scudéry, Didon, 1636.
* Jean-François Marmontel, Didon, 1783.

### C'hoariganoù

* 1641: La Didone, Francesco Cavalli
* 1656: La Didone, Andrea Mattioli
* 1689: Dido and Aeneas, Henry Purcell
* 1693: Didon , Henry Desmarets
* 1707: Dido, Königin von Carthago , Christoph Graupner
* 1724: Didone abbandonata , Domenico Sarro
* 1740: Didone abbandonata, Baldassare Galuppi
* 1747: Didone abbandonata , Niccolò Jommelli
* 1762: Didone abbandonata , Giuseppe Sarti
* 1770: Didone abbandonata , Niccolò Piccinni
* 1783: Didon, Niccolò Piccinni
* 1823: Didone abbandonata , Saverio Mercadante
* 1860: Les Troyens , Hector Berlioz

### Sonerezh

* ??? : La Mort de Didon, kanenn gant Michel Pignolet de Montéclair (1667-1737).

## Mammennoù

* Marcus Junianus Justinus, Epitoma Historiarum Philippicarum (en latin)

## Lec'hioù

* Ar Menez Dido, en Antarktika.
# Diktys

Diktys (Diktys/Δίκτυς e henc'hresianeg, latinekaet e Dictys) zo anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh.
* Dictys Cretensis, anv latin un istorour mojennel.
* Diktys (mab Magnes), roue Serifos
* Dictys, ur martolod a glaskas fret gant Dionysos hag a voe troet e delfin gant an doue.
* Diktys (den-marc'h), un den-marc'h hag a oa en eured Peirithoos hag en em gannas ouzh al Lapited.
* Diktys (mab Poseidon), mab da Poseidon hag Agamede, merc'h da Augeias.
* Diktys (Euripides), ur pezh-c'hoari gant Euripides ha ne chom nemet tammoù anezhañ.

## Notennoù

* ↑ Hyginus. Fabulae, 134.
* ↑ Hyginus. Fabulae, 157.
# Diogenes Laertios

Diogenes Laertios (Διογένης Λαέρτιος / Diogenês Laertios e henc'hresianeg, latinekaet e Diogenes Laertius), a oa ur barzh, skrivagner, buhezskridour, ha prederour hellazat. Kontet eo gant lod da vezañ bet genidik eus kêr Laertios e Kilikia, en Azia Vihanañ, e deroù an III$^e$ kantved, gant lod all da vezañ a orin roman eus tiegezh al Laertii.

## E vuhez

N'ouzer mann eus e vuhez. Bevet en deus war-lerc'h Sextus Empiricus moarvat (war-dro 200 goude JK eta), meneget gantañ, hag a-raok Stefanos Bizantion (war-dro 500 goude JK), a veneg e skridoù.
Krediñ a c'haller e vevas e-pad hanterenn gentañ an III$^e$ kantved en amzer renad Alexander Severus (222–235) hag e warlerc'hidi.

## Oberoù

Betek e vennozhioù a zo diasur. Darn a lavare e oa kristen. Met da grediñ eo e oa pe arvarour (pironad) pe gentoc'h epikurad.
Dleet eo e vrud d'un oberenn anvet Buhez ha kelennadurezh ar brederourien veur, skrivet e henc'hresianeg, ma lavar kontañ eus buhezioù ha lavaredoù prederourien veur Hellaz.
Ouzhpenn an oberenn-se en deus skrivet ul levr, e gwerzennoù a bep ment, diwar-benn tud brudet.

## Levrlennadur

* Diogenes Laertius: Lives of Eminent Philosophers ISBN 0-674-99204-0 (en)
    Vies et doctrines des philosophes illustres, Livre de Poche, 1999 ISBN 978-2-253-13241-7 (fr)
* Barnes, Jonathan, "Diogenes Laertius IX 61-116: the philosophy of Pyrrhonism" in W. Haase and H. Temporini (ed.) Aufstieg und Niedergang der römischen Welt, II 36.6 (de Gruyter: Berlin/New York, 1992): pp. 4241-4301.

## Liammoù diavaez

* (en) en-linenn
* (en) Diogenes Laertius: notennoù tenet eus embannadur R.D. Hicks "Lives", 1925
* En-linenn (testenn henc'hresianeg)

## Notennoù

* ↑ Diwar-benn skeptegezh Diogenes, gwelout Jonathan Barnes (1992).
# Dioskorides

Dioskorides (Πεδάνιος Διοσκορίδης Pedanios Dioskoridês e henc'hresianeg), ganet etre ar bloazioù 20 ha 40 en Anazarbe en Kilikia ha marvet war-dro 90, a oa ur medisin ha louzaouer gresian. Un andon a ouiziegezh eo bet e oberenn e-pad 1500 bloaz diwar-benn al louzoù. Skrivet en deus Peri hulês iatrikês (Περὶ ὕλης ἰατρικῆς), « diwar-benn an materi medisinel », savet en henc'hresianeg mnemet anavezetoc'h eo e anv latin, De Materia Medica. anavezet e oa dre an troidigezhioù en latin, arabeg, perseg ha yezhou europeat zo.
# Dirke

Dirke (Δίρκη e henc'hresianeg, da lavarout eo "rannet") a oa eil gwreg Likos, roue Tebai, ha breur da Nikteüs. Lakaat a reas-hi teurel e nizez Antiope, ar wreg kentañ, er vac'h, pa oa bet kaset kuit gant Likos.
Dont a reas Zeus da zivac'hañ Antiope, a dec'has kuit, hag a engehentas daou vab, Amfion ha Zetos. Pa voe deuet bras mibien Antiope e lazhjont Likos, hag e stagjont Dirke ouzh lost un tarv feuls ha dizoñv. Kaset e voe ar rouanez war ar reier ha drailhet he c'horf.
Hag an doueed, truez enne outi, he c'hemmas en ur feunteun a voe roet hec'h anv dezhi, hag a oa nepell diouzh kêr Tebai.

## Mojenn ha kristeniezh

War a seblant e vije bet awenet gant mojenn Dirke ar re a ijinas stagañ kristenezed ouzh tirvi da vare heskinadur ar gristenien e Roma.

## Arz

* Delwenn gant Lorenzo Bartolini, e 1834, miret e Mirdi al Louvre.
# Distagadur al latin

Anavezet mat eo distagadur al latin klasel abalamour da destenioù an oberourien.
* æ (divvogalenn) : da gentañ ae troet da ɛ (adalek an Eil kantved war-lerc’h JK
* au (divvogalenn) : au̯] ;
* c : k (kalet atav) ; er skridoù koshañ, hag en anvioù Caius ha Cnaeus, e veze skrivet c a veze distaget g ;
* ch : [kʰ ] (c’hwezhadennet, evel e henc'hresianeg) ;
* g : [g ] (kalet atav) ;
* h : da gentañ [h ] (evel en saozneg hag en alamaneg) ha goude mut ;
* i : a gont evel vogalenn [i ] pe kensonenn [j ] ([jj] entre div vogalenn ) ; el levrioù skol, pa dalvez ikement ha [j ], e vez skivet j, ul lizherenn ne oa ket anavezet gant ar Romaned : I a skrivent atav ;
* m : [m ] ; a oa mut e dibenn ur ger (gant friadur ar vogalenn a oa dirak) ;
* œ (divvogalenn) : [oe̯] ha goude [eː ] (adalek an Eil kanved;
* ph: [pʰ ] (c’hwezhadennet, evel e henc'hresianeg ) ;
* qu : [kʷ ] ;
* r : [r ] (ruilhet) ;
* s : a veze [s ] atav; ne oa ket eus ar son [z ] e latin ; war e lerc’h e oa troet da [r ];
* th: [tʰ ] (c’hwezhadennet, diwar ar henc'hresianeg) ;
* u : a dalveze evit ar vogalenn [u ] hag ar gensonenn [w ] ; ar c’hemm etre u ha v na gaver nemet el levrioù skol. Gant ar Romaned ne veze nemet V e pep lec’h ;
* y : [y ] (diwar ar henc'hresianeg) ;
* z : [zz] (hir ; diwar ar henc'hresianeg).
Pep vogalenn (a, e, i, o, u, y) a c’halle bezañ pe hir pe berr.
# Durrës

Durrës eo eil kêr vrasañ Albania (war-dro 115 000 annezad enni) ha porzh-mor pennañ ar vro, war aod Mor Adria. Savet e voe er VIIvet kantved kent JK gant trevadennerien c'hresian gant an anv Epidamnos.
Kêr-benn Albania e voe, war-lerc'h Vlorë, eus 1914 da 1920.

## Añv

* Epidamnos / us, e henc'hresianeg
* Dyrrachium, e latin
* Durazzo, en italianeg

## Istor

* War zouar an dTaulantii, war Mor Adria
* Porzh mor meur etre Brundisium / Brindisi (Italia) hag Illyria (war hent bro C'hres)
* Emgann Dyrrachium
* An Normaned, kaset gant Robert Guiscard, e oant trec'h war an impalaer Alexis Commene er bloaz 10981
* Durrës a oa goude ur gêr eus an impalaeriezh ottoman, e bro Roumelia.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Porzh roman
* Kelc'hva roman
* Iliz ortodoks

## Tud

* Tiegezh Anjev-Sikilia
# Edom

Edom, pe Idumea ( e henc'hresianeg :Ἰδουμαία/Idoumaía; e latin: Idūmaea), a oa ur rouantelezhig eus ar Reter Nesañ, etre an XIvet kantved kent JK ha dibenn an IIIde kantved kent JK, er c'hreisteiz d'ar Mor Marv, da proviñs Judea ar Romaned, da Transjordania hiriv, a bep tu da saonenn Aravah, en Negev.
# Elimed

An Elimed (e henc'hresianeg Ἔλυμοι; e latin: Elymi) zo ur bobl eus an Henamzer e kornôg Sikilia. Pobloù all a oa avat eno : ar Siculi, ar Sikaned, hag ar C'hresianed deuet en o goude.

## Mojennoù

Hervez ar mojennoù e oa pobloù koshoc'h en enez egeto : al Lestrigoned, debrerien-tud meneget en Odisseia, ar Gikloped, hep talvoudegezh istorel.

## Istor

Darempredoù hag emglevioù o doa an Elimed gant Kartada met bec'h a save gant trevadennoù ar C'hresianed ha dreist-holl Selinus, ma savas brezel etrezo meur a wech, goude -580. Emglev a rejont gant Aten a-enep Selinus, ha diwar-se e teuas drouziwezh Tro-vrezel Sikilia etre -415 ha -413. Neuze e lakajont Kartada da arsailhat Selinus e -409 ma voe distrujet Selinus.
# Epialed

An Epialed (e henc'hresianeg Επιάλης, Επιάλτης / Epiales, Epialtes), pe Epialos, Epioles, hag ivez melas oneiros (hunvre du) a oa drouksperedoù ar gwallhunvreoù.

## Pennadoù kar

* Oneiroi
* Fobetor
* Etymologicum genuinum
# Eratosthenes

Eratosthenes (Ἐρατοσθένης / Eratosthénês e henc'hresianeg) a oa ur steredoniour, douaroniour, prederour, ha matematikour gresian eus an III$^e$ kantved kt JK, ganet war-dro 276 e Kyrene (hiziv Shahat e Libia), ha marvet en Aleksandria, en Egipt, war-dro 194 kent JK. diskibl e voe da Ariston C'hios.
E penn Levraoueg Aleksandria e voe anvet war-dro 240 kent JK war c'houlenn ar faraon Ptolemaios III, hag e kelennas danvez d'e vab. Sot gant studi ar stered e oa. Hervez Suidas en em lezas da vervel gant an naon, goude ma oa deuet da vout dall rak n'halle ket sellout ouzh ar stered ken.
Brudet-tre eo evit bezañ bet an hini gentañ da vezañ deuet a-benn da jediñ trohed an Douar.

## Muzuliañ trohed an Douar

Eratosthenes eo an den kentañ anveet en Istor en doa roet deomp muzul trohed an Douar gant ur resister piz. N'en doa ket bet ezhomm da vont er-maez eus Egipt d'ober se. Gouzout a rae pegoulz e oa savet an heol er penn uhellañ da greisteiz, en ur gêr anvet Swenet en egipteg (Syene e henc'hresianeg; Aswan bremañ) a zo lec'hiet war Trovan ar C'hrank. Neuze 'ta d'an eur resis-se e oa dik an Heol er zenit (neinboent), a-blom a-us d'e benn eta (kontet e vez en doa gwiriet an dra-se dre sellet piz ouzh skeudenn an heol, barzh ur puñs don. A-benn gwiriañ e vartezeadenn en doa kadarnaet anezhi oc'h adober hevelep taol arnod ur bloavezh goude, evit bezañ peursur). Gouzout a ouie ivez e oa Aleksandria ar c'horn sevel eus an Heol an 1/50 eus ur c'helc'h leun (7°12 eta) er su d'ar zenit d'ar memes poent. Gouzout a rae ivez e oa Swenet dik er su da Aleksandria, 500 stad alehont, pezh a ra war-dro 800 km. Jediñ a reas e rae pep derez 700 stad, ar pezh a rae 252 000 stad. Soñjal a reer en doa muzuliet gant ar stad egiptat (e-tro 157.5 m) ar pezh a ra 39 375 km, ar pezh a oa gwall dost d'ar wirionez, ma kaver 40075,02 km hiriv an deiz. Diazezoù an drigonometriezh eo, implijet kenañ e vez evit ar c'heodeziezh.

## Matematik

Savet en doa un doare kael, anver "krouer", evit kavout an niveroù kentael.
* Gwelet amañ .

## Kavadennoù all

Jedet en devoa ivez stou ahel an Douar war-bouez un derez. Abalamour d'ar stou-se ez eus koulzioù-amzer war an Douar (nevezamzer, hañv, diskaramzer, goañv). Kavet en doa ivez e pade ar bloavezh 365¼ devezh hag e vefe neuze ret ouzhpennañ un devezh bep pevar bloaz, ar pezh na voe lakaet e pleustr nemet daou gantved war-lerc'h gant Julius Caesar.

## E anv roet

* Ur c'hrater war al Loar a zo bet anvet Erathostenes
* ur marevezh geologel eus al Loar a zo bet anvet Eratostenian
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù

* ↑ Joseph Florentin Bonnel, Étude sur l'histoire de l'astronomie 2008, p.49
# Erec'htheüs

Erec'htheüs (Ἐρεχθεύς / Erekhtheús e henc'hresianeg), a oa c'hwec'hvet roue mojennel kêr Aten. Mab e oa da Pandion ha Zeuksippe, ha mab-bihan da Eric'hthonios. Ur breur gevell en doa, Boutes e anv.
Dimezet e oa d'ar briñsez Praksithea, hag ur ribitailh bugale o doe:
* mibien : Kekrops, Orneüs, Thespios, Metion, Sikyon, Pandoros, Alkon hag Eupalamos;
* merc'hed: Prokris (a voe lazhet gant he fried, ar chaseour Kefalos), Kreousa, Oreithyia, C'hthonia, Protogeneia, Pandora (n'eo ket plac'h boest Pandora avat), ha Merope.
# Erinied

An Erinied a oa teir c'hoar, evel alies e relijion Hellaz kozh, a oa o c'hefridi heskinañ ar re a dorre urzh vat ar bed, an dorfedourien a bep seurt.
Korfoù askellek a oa dezho, naered war o fennoù, ha pennoù chas hervez lod, gwad a vere eus o daoulagad, ha skourjezoù ha flammerennoù a veze ganto.

## O anvioù

E henc'hresianeg e oant Ἐρινύες Erinúes, eus ar verb ἐρίνειν erínein, "heskinañ".
N'eo ket sur pet a oa anezho, met hervez Vergilius ne oant nemet teir:
* Alekto, an Hini Didruez
* Tisifone, an Dialerez
* ha Megaira, ar Sorserez (dont a ra ar ger gallek mégère eus anv an hini diwezhañ).
An Eumenided a veze graet anezho ivez, e henc'hresianeg Εὐμενίδες / Eumenídes, « ar madoberourezed », ur ger a veze lavaret gant aon da lavarout o gwir anv.
Hervez ar vojenn e vez graet an anv-se anezho abaoe barn Orestes (gwelout amañ izeloc'h) gant an Areopagos. En Aten e veze lavaret ivez σεμναὶ θεαί / semnaì theaí, « doueezed enorus ». Un anv all a veze graet anezho c'hoazh: χθόνιαι θεαί / c'hthóniai theaí, « doueezed ifernus ».
Klotañ a reont gant Merc'hed ar Gounnar (Furiae pe Diræ e latin) e Roma gozh. Kounnarverc'hed a gaver e Geriadur Vallée ("furie").

## O lignez

* Merc'hed Gaia e oant, diwar gwad Ouranos a oa bet muturniet, hervez Hesiodos.
* Hervez Epimenides e oant c'hoarezed d'ar Moirai, a oa merc'hed da g-Kronos ha da Euonyme.
* Hervez Aisc'hylos e oant merc'hed da Nyks (an Noz).
* Hervez Sofokles e oant merc'hed Gaia ha Skotos, an Deñvalijenn.

## O fouez

Dre ma oant doueezed kozh ne oant ket dindan Zeus. O chom e oant en Erebos (pe en Tartaros, hervez an oberourien), er bed dindanomp, o tiskuizhañ da c'hortoz bezañ galvet war an Douar. Goude ma'z int a orin doueel ne blijont ket nemeur da z-Doueed Olympos, gouzañvet int ganto, ha netra ken. An dud avat o devez aon razo. Se zo kaoz, dre ma tec'her razo atav, dre ma fell dezho bezañ anavezet ivez, e plegont da varnadenn Athena e pezh Aisc'hylos, en desped d'o c'hoant diwalc'hus a zial.
Doueezed c'htonian a zo anezhe. Hervez an hengoun orfek int ganet eus Haides ha Persefone. Enkorfañ a reont ar mallozh taolet gant un den, ha karget int da gastizañ an torfedoù e-pad buhez an torfedour, ha n'eo ket goude e varv.

## Trajedienn Aisc'hylos

En Eumenided gant Aisc'hylos, trede pezh an Orestia, emañ Merc'hed ar Gounnar, an Erinied, war-lerc'h Orestes. Hag eñ da lazhañ e vamm, Klytaimnestra, evit dialañ muntr e dad Agamemnon.
Kentañ ma voe c'hoariet trajedienn Aisc'hylos e spontas an arvesterien.
War-lerc'h Alkmeion e oa an Erinied ivez, dre m'en devoa lazhet e vamm. Evel Orestes e oa bet bountet gant Apollon da zialañ e dad. Un erinienn a veze war e lerc'h dre ar vro, ken na gavas repu war un douar ha n'eus ket anezhañ pa oa bet lazhet e vamm, ma n'hall ket bezañ kavet ken gant Merc'hed ar Gounnar.

## Azeulerezh

Deñved du a veze aberzhet dezho. Evet e veze νηφάλια (nêphália), ur seurt mez, diwar mel ha dour.
Ul lec'h zo, en Arkadia ma'z eus daou santual d'an Erinied.

## Pennadoù kar

* Orestes
* Maniae

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.