# Sant-Maloù

    Evit implijoù all, gwelet Sant-Maloù (disheñvelout).
Sant-Maloù :
| Gwel diwar nij. ||
| Anv gallaouek | Saent-Malo |
| Anv gallek (ofisiel) | Saint-Malo |
| Bro istorel | Bro-Sant-Maloù |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Sant-Maloù (isprefeti) |
| Kanton | Pennlec'h daou ganton Sant-Maloù-1 ha Sant-Maloù-2 |
| Kod kumun | 35288 |
| Kod post | 35400 |
| Maer Amzer gefridi | Gilles Lurton 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Tolpad-kêrioù Bro Sant-Maloù |
| Bro velestradurel | Bro Sant-Maloù |
| Lec'hienn Web | www.ville-saint-malo.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 47 255 ann. (2022) |
| Stankter | 1 292 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 38′ 30″ Norzh 1° 59′ 16″ Kornôg / 48.6418, -1.9878 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 8 m bihanañ 0 m — brasañ 51 m |
| Gorread | 36,58 km² |
| Sant-Maloù ||
| kemmañ |
Sant-Maloù a zo ur gêr eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Arondisamant Sant-Maloù ha daou ganton eo. Kêr-benn Bro-Sant-Maloù eo, war aber ar Renk.
Aled e oa anv ar gêr e mare ar Goriosolited, araok kemer anv ar manac'h brezhon Maloù er VI$^{vet}$ kantved. Brudet eo Sant-Maloù evit bezañ bet porzh ar verdeerien, ar gourserien hag an ergerzherien er XVII$^{vet}$ kantved ha XVIII$^{vet}$ kantved. Bombezet taer e voe gant ar Gevredidi e-pad an Eil Brezel-Bed. Priziet eo ar Sant-Maloù intramuros gant an douristed hiziv hon deiz.

## An anv
### Stummoù skrivet

* Erwan Vallerie (1995) ː Saint Malou, 1287; 1294; Saint-Malo, 1304; Sainct Malou, 1333; Saint Malou, 1294; Saint Malo, 1341; 1345; 1364; Saint Malou, 1365; 1373; Saint Mallou, 1378; 1384; Saint Malou, 1406; 1415; Saint Malo, Saint Maslou, 1415; Saint M̥alou, 1420; 1422

### Gerdarzh

* Dont a ra an anv Sant-Maloù eus ar manac'h Maloù, lakaet da sant a voe eskob kentañ kêr.

## Douaroniezh

Ur porzh a sko war Pleg-mor Sant-Maloù (Mor Breizh) eo, e genoù ar Renk.

### Kumunioù amezek
## Ardamezioù

* « En gul e oged en aour o tifoupañ diouzh ar beg ha diouzh al lezioù, leinet gant un erminig tremenant en gwirion, gwakoliet etre aour hag erminig » • Ger-stur : Semper fidelis D'Hozier, 1696 – Medalenn al Lejion a enor
* Kroaz Sant-Mikael hag ardamezioù ar gêr

## Istor
### Dispac'h Gall

* 1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Sant-Maloù da benn ur bann.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Saoult, person parrez Sant-Maloù, hag he holl vikeled; person Parame a savas a-eneb d'al le ivez.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 401 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,24% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Repuidi Brezel Spagn e Breizh

* Degemeret e voe meur a diegezh repuidi er gumun.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas 216 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Implijet e voe nijva Blanche-Roche e Sant-Servan gant al Luftwaffe (aerlu alaman).
* D'ar 7 a viz Kerzu 1940 e kouezhas un nijerez-anavezedenniñ Spitfire PRIV, marilhet AA792, eus ar 1st Photographic Reconnaissance Unit eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e pleg-mor Sant-Maloù; lazhet e voe e sturier, douaret eo e bered Sant-Kast-ar-Gwildoù.
* D'ar 27 a viz Ebrel 1942 e kouezhas un nijerez Havoc Mk I, marilhet AW398 ha kodet YP-?, eus ar 23rd Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) er mor nepell diouzh Kerreg "Les Haies de la Conchée" e Sant-Maloù gant tri nijour en he bourzh; unan anezhe a voe tapet d'an Alamaned, unan a varvas, ne voe ket adkavet korf an hini diwezhañ; ur bern siviled eus ar vro a gemeras perzh en obidoù ar Serjant Moore e Sant-Maloù$^,$.
* D'an 12 a viz Mae 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Seafire III marilhet LR837 eus ar 88th Squadron eus ar Fleet Air Arm (aerlu morlu ar Rouantelezh-Unanet) e donvor Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturier.
* D'ar 7 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Spitfire Mk XII kodet EB-? eus ar 41st Squadron eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) er mor nepell diouzh Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturier.
* D'ar 24 a viz Even 1944 e kouezhas daou garr-nij Typhoon Ib eus ar 263 Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Sant-Maloù, unan, bleniet hant ur breizhveurad marilhet MN296 ha kodet HE-? e-kichen "Enez ar Be Vras" hag egile, bleniet hant ur C'hanadian marilhet MN524 ha kodet HE-? war an ti-post; an daou sturier a voe lazhet, douaret int e Dinard English Cemetery e bered nevez kumun Dinarzh$^,$.
* D'ar 25 a viz Gouere 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-38F (anvet "Katy", marilhet 42-67116 ha kodet G2-?) eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e traezhenn "Le Sillon" e Sant-Maloù; tapet e voe e sturier d'an Alamaned;
* D'an 10 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij anavezedenniñ Piper L4 eus arme-zouar ar Stadoù-Unanet e donvor Sant-Maloù; lazhet e voe an daou ofisour a oa en e vourzh.
* d'an 31 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez Halifax III, anvet "If any", marilhet MZ879 ha kodet BM-O, eus ar 433rd Squadron Royal Canadian Air Force eus aerlu Kanada er mor nepell diouzh Sant-Maloù gant c'hwec'h nijour en he bourzh; lazhet e voent holl, ne voe kavet korf ebet.
* Emgannoù start a voe e miz Eost 1944 etre al lu alaman ha soudarded SUA ha distrujoù bras e kêr.

#### Brezel Korea

* Mervel a reas ur soudard e Yong Nae Ri d'an 20 a viz Mae 1951. Douaret e voe e Sant-Maloù.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* C'hwec'h milour a varvas.

##### Brezel Aljeria

* Seizh milour a varvas.

#### Broioù all

* TOE: daouzek milour a varvas.

## Melestradurezh

Kendeuziñ kumunioù: goude an Eil brezel-bed e oa aet kalz war zigresk niver annezidi Sant-Maloù. Diwar se e oa bet divizet e 1967 kendeuziñ ar gumun gant Parame ha Sant-Servan.

## Monumantoù ha lec'hioù istorel

Betek 2005 e oa al label "Kêr a istor hag a c'hlad" gant Sant-Maloù met aet eo diganti.
* Iliz-veur Sant-Visant, gouestlet da sant Visant Saragosa.
* an Tour Solidor savet gant Yann IV.
* Ar c'hastell bet savet gant duged Breizh : Yann IV, Yann V, Frañsez II hag Anna Vreizh.
* Ar mogerioù-kreñv.
* Kenkizioù Parame.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartennoù-post.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz-veur, luc’hskeudennoù$^,$.

### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | Dianv: 1 (Morlu) |
| Hollad | 1 |
Ur martolod eus Morlu ar Rouantelezh-Unanet eo. Marvet eo e-pad an Eil brezel-bed.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs 1793-2012

* E 1968 e voe staget Parame (8 811 annezad e 1962) ha Sant-Servan (14 963 annezad e 1962) ouzh Sant-Maloù.

## Tud

* Pierre de Lanoys, marc'heg an Templ, serjant eskopti Sant-Maloù. Bet aterset e-kerzh miz Ebrel 1310.

### Tud bet ganet eno

* Brendan, manac'h iwerzhonat, hag Aaron ha Maloù, menec'h kembreat eus an VI$^{vet}$ kantved
* Jakez Karter (1491-1557), ergerzhour ha dizoloer Kanada,
* François Gravé, aotroù Du Pont (1560-1629 pe nebeut goude), ergerzhour ha marc'hadour
* René Duguay-Trouin (1673-1736), kourser
* Pierre Louis Moreau de Maupertuis (1698-1759), jedoniour ha steredoniour
* Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais (1699-1753), merdeer,
* Julien Offroy de La Mettrie (1709-1751), prederour
* Marc-Joseph Marion du Fresne (1724-1772), ergerzher ha moraer
* François-René de Chateaubriand (1768-1848), skrivagner
* Roparzh Surcouf (1773-1827), kourser
* Yann-Vari de Lamennais (1780-1860), diazezour Urzh Breudeur Ploermael,
* Félicité Robert de Lamennais (1782-1854), skrivagner ha prederour,
* Ange Blaize (1811-1871), armerzhour, kelaouenner-brudañ ha melestrour, prefed Il-ha-Gwilen
* Joseph Pouliquen (1897-1988), nijer, kentañ komandant ar rejimant chase Normandi-Niemen
* Jacques Briard (1933-2002), istorour ha hendraour,
* André Chalmel (g. e 1949), marc'hhouarner,
* Michel Plessix (1959-2017), tresour bannoù-treset

### Tud bet marvet eno

* Jakez Karter, ergerzhour breizhat ha dizoloer Kanada, 1añ a viz Gwengolo 1557.
* Pêr ar Rouz, yezhoniour ha kelenner brezhoneg e Skol-veur Roazhon, bet savet an ALBB (Atlas Linguistique de Basse-Bretagne) gantañ etre 1911 ha 1920, 3 a viz Gwengolo 1975 e Parame.

### Ardamezeg ar familhoù

| Henry Baude Alouer Sant-Maloù e 1668 | En argant e zri fenn bleiz diframmet en sabel |

## Sevenadur
### Brezhoneg

* Ur skol divyezhek zo bet savet en Deskadurezh-Stad e 2000.
* E distro-skol 2024 e oa 33 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (1,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
* Evit gouzout muioc'h diwar-benn stad ar brezhoneg e Sant-Maloù, sellit ouzh lec'hienn Ofis Publik ar Brezhoneg, pajenn "Embannadurioù" (br).

### Sport
#### Darvoudoù-sport a bep seurt

* 4 a viz Gouere 1949 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rouan (Seine-Maritime) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Ferdi Kübler (Suis).
* 5 a viz Gouere 1949 : loc'hañ a ra 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
* 9 a viz Gouere 1956 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo ar Breizhad Job Morvan.
* 10 a viz Gouere 1956 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag An Oriant ; trec'h eo Fred de Bruyne (Belgia).
* 30 a viz Mezheven 1960 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo André Darrigade.
* 1añ a viz Gouere 1960 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag An Oriant ; trec'h eo Roger Rivière.
* 28 a viz Mezheven 1962 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Pont-L'Evêque (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Emile Daems (Belgia).
* 30 a viz Mezheven 1967 : 1añ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Añje (Maine-et-Loire) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Walter Godefroot (Belgia).
* 1añ a viz Gouere 1967 : loc'hañ a ra 2$^l$ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Caen (Calvados).
* 30 a viz Mezheven 1974 : 3$^{de}$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Montroulez ha Sant-Maloù ; trec'h eo Patrick Sercu (Belgia).
* 1añ a viz Gouere 1974 : loc'hañ a ra 4$^{re}$ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Caen (Calvados).
* 4 a viz Gouere 1980 : 8vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Flers (Orne) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Bert Oosterbosch (Izelvroioù).
* 6 a viz Gouere 1980 : 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Jan Raas (Izelvroioù).
* 7 a viz Gouere 2008 : 3$^{de}$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Samuel Dumoulin.

## Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Enez-Voris | Port Louis | 1999 |

## Pennadoù kar

* Parame,
* Sant-Servan.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106
* ↑ (fr)Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale, Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajennoù 12 ha 19
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Isabelle Le Boulanger, L'Exil espagnol en Bretagne 1937-1940, Coop Breizh, 2016, pajenn 290
* ↑ (fr) Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)ABSA
* ↑ (fr)Pertes RAF
* ↑ (fr)Pertes RAF
* ↑ (fr)Tombe du Sergeant Moore Luc'hskeudennoù
* ↑ (fr)Pertes RAF
* ↑ (fr)Pertes RAF
* ↑ (fr)Pertes RAF
* ↑ (fr) Resisadennoù
* ↑ (fr)Pertes USAAF
* ↑ (fr)Pertes USAAF
* ↑ (fr)Pertes RAF
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Commonwealth War Graves Commission
* ↑ (fr)EBSSA
* ↑ (fr)Ofis Publik Ar Brezhoneg

## Liammoù diavaez

* (fr)L'Ouest en mémoire (Ina) - Martoloded e Sant Maloù 1970