OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lizherenneg koptek

Al lizherenneg koptek a zo anezhi ul lizherenneg implijet evit skrivañ ar c'hopteg, yezh relijiel ar c'hopted hag a veze komzet en Egipt betek ar XVII$^{vet}$ kantved. Diorroet eo diwar al lizherenneg c'hresianek, met implijet e vez un nebeud lizherennoù amprestet diwar ar skritur demotek evit notenniñ sonennoù n'eus ket anezho e gresianeg. Setu al lizherenneg glok:

## Istor al lizherenneg

Implijet eo bet ar skritur-mañ abaoe ar IV$^e$ kantved. Daoust d'ar c'hopteg bezañ aet da yezh varv er vuhez pemdeziek ez eo chomet en implij gant an iliz koptek.
* Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.

## Gwelet ivez:

* Lizherenneg
* Doare-skrivañ
* Kopteg

## Liammoù diavaez

* Lech'ienn diwar-benn an doareoù-skrivañ (e saozneg)
# Bonn (Vande)

    Evit implijoù all, gwelet Bonn.
Bonn :
| Iliz an Itron-Varia ||
| Anv gallek (ofisiel) | Bouin |
| Bro istorel | Marzioù Breizh, Breizh ha Poatev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | Les Sables-d'Olonne |
| Kanton | Kanton Saint-Jean-de-Monts |
| Kod kumun | 85029 |
| Kod post | 85230 |
| Maer Amzer gefridi | Thomas Gisbert de Callac 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Challans-Gois-Communauté |
| Lec'hienn Web | www.bouin.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 169 ann. (2022) |
| Stankter | 42 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 46° 58′ 28″ Norzh 2° 00′ 02″ Kornôg / 46.9744444444, -2.00055555556 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 6 m |
| Gorread | 51,31 km² |
| Bonn ||
| kemmañ |
Bonn a zo ur gumun etre Naoned ha Nervouster e Marzioù Breizh ha Poatev, bremañ e departamant ar Vande. Emañ e kreizig-kreiz ar Geunioù Brezhon.

## Anv

Île de Bouin (Enez Bonn) eo anv hengounel al lec'h. Un enezenn eo bet e-pad pell a-raok bezañ staget ouzh an douar-bras da heul ar gouelezenniñ. E galleg ofisiel e vez lavaret Bouinais eus un annezad. E yezh ar vro e vez lavaret kentoc'h Bougnois pe Bougnais.

## Douaroniezh

E kreiz Geunioù Breizh emañ.

### Kumunioù amezek
## Istor
### Statud a-raok an Dispac'h Gall

A-raok 1790 e oa Bonn e marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev, e Poatev ha Breizh evit ar justis, e Breizh (Bro-Naoned) evit an aferioù relijiel. Abaoe krouidigezh an departamantoù e 1790 emañ e Vendée. E-barzh an Dictionnaire historique et géographique de la Bretagne, embannet e 1843, avat, e oa meneget al lec'h evel beg suañ Breizh.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

Mervel a reas 93 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,28% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik
* Chapel Sant Juluan.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$ ha kartenn-bost.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) Lec'hienn ar gumun
* (fr) Lec'hienn Ofis an Douristed "pays du Gois"

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Dielloù Vande
* ↑ Hervez marilhoù-parrez Bouin (s. o. Dielloù Vande (liamm torr)).
* ↑ Ogée, Marteville, Varin, Dictionnaire historique et géographique de la Bretagne, Molliex libraire-éditeur à Rennes, 1843, p.5 an "Discours préliminaire". Sellit ouzh Google Books.
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Arneke

Arneke en izelvroeg, Arnykee flandrezeg kornôgel, Arnèke he anv ofisiel gallek, zo ur gumun e Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.

## Douaroniezh

* Gorread : 13,41 km²
* Poblañs (2022) : 1 557 a dud
* Stankter : 116 den/km²

## Dezougen

* War al linenn hent-houarn eus Arras da Zukark, bet digoret e 1848, emañ Arneke.

## Istor
### Gerdarzh

Eus al latin Rentiacus pe Rantiacum, eleze "domani Rantius". Erdenka e oa e 1201, Arneka e 1208 ha Renteka e 1245

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* 49 milour eus ar gumun a varvas abalamour da fedoù-brezel.

#### Eil Brezel-Bed

* 5 milour ha 6 den nann-soudard a varvas abalamour d'ar brezel.

### Emdroadur ar boblañs 1793-2021

* Mammennoù: (fr)Cassini hag (fr)EBSSA.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv.
* Plakenn ouzh ar monumant.
* Iliz katolik Sant Varzhin, XVI$^{vet}$ kantved-XVII$^{vet}$ kantved.
* Nev an iliz.

### Bezioù milourel gall e bered ar gumun

* Bezioù milourel er vered.
* Bez ur soudard breizhat.
* 49 milour eus an tirlu gall zo beziet er gumun, 35 anezhe a varvas en ospitalioù-red en Arneke e mizioù Ebrel, Mae hag Even 1918 e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
#### Arneke Churchyard

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 2 |
| Hollad | 2 |
* Mervel a rejont o-daou e-kerzh ar Brezel-bed kentañ, unan e 1915, private e oa en 19th (Queen Alexandra's Own Royal) Hussars Secondary 9th Cav. Bde., unan all e 1917, private e oa er Bedfordshire Regiment 7th Bn..

#### Arneke British Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Afrika ar Su | 2 |
| Aostralia | 9 |
| Kanada | 3 |
| Rouantelezh-Unanet | 421 |
| Zeland-Nevez | 2 |
| Hollad | 437 |
* E 1918 e voe krouet ar vered. An darn vrasañ eus ar soudarded douaret enni a varvas e 1918 e-kerzh ar Brezel-bed kentañ ; pemp soudard eus ar Rouantelezh-Unanet, marvet e miz Mae 1940 e-kerzh an Eil Brezel-bed, zo beziet enni ivez.

## Flandrezeg

* Plakenn flandrezek ouzh ur skol er vourc'h.

## Melestradurezh

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ‎Ar maerdi.
Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2005 | → bremañ | Francis Ampen | | |
| 2001 | 2005 | Philippe Carton | | |
| 1995 | 2000 | Denis Cavrois | | |
| 1959 | 1986 | Charles Paccou | tu-dehou, distrollad | Depute (1983-1993), Kuzulier-departamant (1955-1992) |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* 1 2 (fr)Monumant ar re varv
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Mémorial GenWeb
* ↑ (en)In Memories
* ↑ (en)In Memories
* ↑ (en)Traces of War
# Bambeke

Bambeke, anv ofisiel: Bambecque, a zo ur gumun hag ur gêrig eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Kumunioù Frañs :
| Anv | Bambeke |
| Anv ofisiel | Bambecque |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | Houtland |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Hauts de Flandre |
| Kanton | Wormhout |
| Kod INSEE | 59046 |
| Kod post | 59470 |
| Maer | Grégoire Francke |
| Amzer-gefridi | 2008-2026 |
| Gorread | 11,81 km² |
| Led | 50° 54' 05" Norzh |
| Hed | 02° 32' 55" Reter |
| Uhelder kreiz | 8 m |
| Uhelder bihanañ | 2 m |
| Uhelder brasañ | 24 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 842 (2022) |
| Stankter | 71 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | www.cc-flandre.fr/bambecque |

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik

## Notennoù ha daveoù

* ↑ ar pennad gallek fr:Bambecque, Cassini hag EBSSA
# Alaemon

Alaemon :
| Alaemon alaudipes, luc'hskeudennet e stad Gujarat (India). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Anv skiantel ||
| Alaemon Keyserling & Blasius, 1840 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Alaemon a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant an daou skiantour alaman Alexander Graf Keyserling (1815-1891) ha Johann Heinrich Blasius (1809-1870).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* Alc'hweder an dezerzh (Alaemon alaudipes)
** A. a. alaudipes, boavistae, desertorum ha doriae,
* Alaemon hamertoni
** A. h. alter, hamertoni ha tertius.
Seizh (7) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alaudidae/Alaemon (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Genver 2025).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Chersomanes

Chersomanes :
| C. albofasciata, luc'hskeudennet e Mirva natur Suikerbosrand (proviñs Gauteng, Suafrika). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Anv skiantel ||
| Chersomanes Cabanis, 1851 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Chersomanes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* an alc'hweder kentrek (Chersomanes albofasciata)
** C. a. albofasciata, alticola, arenaria, barlowi, boweni, erikssoni, garrula, kalahariae, macdonaldi hag obscurata,
* Chersomanes beesleyi.
Dek (10) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alaudidae/Chersomanes (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Genver 2025).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alc'hweder kentrek

Alc'hweder kentrek :
| Chersomanes albofasciata erikssoni, luc'hskeudennet e Park broadel Etosha (gwalarn Namibia). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Chersomanes |
| Anv skiantel ||
| Chersomanes albofasciata (Lafresnaye, 1836) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An alc'hweder kentrek a zo ur spesad golvaneged, Chersomanes albofasciata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Certhilauda albofasciata (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ e mervent ha kreisteiz Afrika :
* Chersomanes albofasciata albofasciata, (Lafresnaye, 1836), eus gevred Botswana da greiz Suafrika,
* C. a. alticola, e biz Suafrika,
* C. a. arenaria, e kreisteiz Namibia ha mervent Suafrika,
* C. a. barlowi, e reter Botswana,
* C. a. boweni, e gwalarn Namibia,
* C. a. erikssoni, e hanternoz Namibia,
* C. a. garrula, e kornôg Suafrika,
* C. a. kalahariae, e kreisteiz ha kornôg Botswana, hanternoz Suafrika,
* C. a. macdonaldi, e kreisteiz Suafrika,
* C. a. obscurata, e mervent ha kreiz Angola.

## Liammoù diavaez

* (en) Chersomanes albofasciata war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Chersomanes albofasciata war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Chersomanes albofasciata.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Sorabeg

Ur yezh slavek ar c'hornôg eo ar sorabeg (anvet ivez wendeg pe lusatieg), komzet e Lusatia (sorabeg uhel: Łužica; sorabeg izel: Łužyca, alamaneg: Lausitz) e reter Alamagn.
Div yezh unvan lennegel ez eus, implijet o-div dre skrid: ar sorabeg uhel (hornjoserbsce), komzet gant tro-dro da 55.000 den e Saks, ar sorabeg izel (dolnoserbski) komzet gant tro-dro da 14.000 den e Brandenburg. Ur yezh en arvar da vont da get a zo eus ar sorabeg izel.
Komzet e vez ar yezh ivez gant un nebeudig annezidi a-orin Sorabed o chom e Lee County (Texas, bet levezonet eno kalz kement gant an alamaneg hag gant ar saozneg.
Ur yezh divro eo ar sorabeg, en em gav dreist-holl e bro vBrandenburg, e gevred an RDA gozh, war harzoù Polonia ha Tchekia. 30.000 ez eus anezho oc'h ober ganti bemdez hepken, strewet dre al "Land" penn-da-benn, en deus lakaet o yezh war an hevelep live hag an alamaneg hervez al lezenn, hogen er pleustr, evel-just, ez eo beuzet-mik ar sorabegerien e meurvor an alamanegerien hag e reont o-unan gant an alamaneg peurvuiañ en o darempredoù sokial er-maez eus an tiegezh hag eus ar relijion..

## Skolioù sorabek

Evel e Breizh ha Breizh Izel peurgent ez eus un nebeud skolioù sorabek a-berzh stad ... met poan a zo evit derc'hel ar skolioù-se en o sav hag e weler stourmerien o sevel o c'hein, met re nebeut, dres evel e Breizh. Kerent 'zo eta a grog en o barroù-livañ da... adlivañ o skol bublik dre ma n'eus ket arc'hant a-walc'h a-berzh ar Stad evit ar sorabeg.

## Perzh bras ar relijion gatolik er Su

Katoliked gredus ez eo ar sorabegerien-uhel betek vremañ. Marteze dre m'o deus gouzañvet yev ar gomunisted n'int ket bet levezonet c'hoazh da vat o buhezioù gant an danvezelouriezh pragmatek ? Bugale niverus ez eus peurvuiañ en o familhoù, ha se a zo daou dra liammet o laka mat a-ziforc'h diouzh an alamanegerien. Ur pardon bras e sorabeg o devez bep bloaz ma kemer perzh ennañ ur pemp mil bennak a dud.

## Slaved ha n'eo ket Alamaned

Evit gwir, e-touez an 60.000-se n'eus ket 5000 a gement a vefe emskiantek ha darev da stourm evit chom pezh ez int, met ar re a stourm ne stourmont ket evit un "divyezhegezh" ; ne lavaront ket "o deus ar gwir", Nann. Lavarout a reont hepken ez int pezh ez int hag ez eo mat evito bezañ evel-se : katoliged gredus, niverus o bugale, diforc'h mat o doareoù-bevañ diouzh hini an alamanegerien. En o bleud en em gavont ha ne c'houlennont nemet chom pezh ez int en ur vro n'eo ket dezho rak Slaved ez eus anezho ha n'eo ket Alamaned.

## Lennegezh

Sellit ouzh Jurij Brězan.

## Liammoù diavaez

* Geriadur alamaneg - sorabeg izel
* Ethnologue
* Euromosaic
# Claude Allègre

Claude Allègre (31 a viz Meurzh 1937 - 4 a viz Genver 2025), a oa ur politikour gall, ezel eus ar Strollad Sokialour Gall (PS) betek 2008, ha war lerc’h gant an tu dehoù.
Bet eo ministr an deskadurezh e gouarnamant Lionel Jospin. Brudet e oa en e amzer peogwir e felle dezhañ nevesaat an deskadurezh en e vro hag e rae "dilartaat ar mammout" eus an ober politikel-se.
E 2006 en deus gounezet brud-fall evel skiantour o kontañ, en e levr L'imposture climatique, ne oa ket skiantel lavarout e oa an dud a oa kaoz ma oa ar blanedenn o tommañ.
Abaoe 2008 e oa troet ouzh an tu-dehou ha bet eo o klask labour gant Nicolas Sarkozy.

## Daveoù

* 1 2 (fr) Claude Allègre, ancien ministre de l'Education nationale, est mort à l'âge de 87 ans. France Info (Genver 2025).
# Lviv

Lviv (Львів en ukraineg) a zo ur gêr eus kornôg Ukraina. Kêr-benn istorel Galikia eo. 729 842 a dud a oa o chom e kêr e 2012. Emañ kreiz-kêr war roll Glad bedel an UNESCO.
Kalz yuzevien a oa o vevañ eno hag a voe lazhadeget evit ar bras anezho gant an Nazied e-kerzh al Loskaberzh. E-pad degadoù a vloavezhioù ne oa ket tu kavout eus ur sinagogenn e Lviv goude ma vije bet serret an hini diwezhañ gant ar Soviediz. An darn eus ar boblañs polonat niverus a oa bet kaset e Polonia e-kerzh an eskemm poblañs etre Polonia hag Ukraina Soviedel e 1944–46.

## Anvioù

Anvet eo bet Lemberg en alamaneg, Lwów e poloneg, Львов (Lvov) e rusianeg, Léopol e galleg, Leopoli en italianeg hag Ilyvó e magyareg.

## Tud

* Stefan Banach (1892-1945), matematikour
* Vasily Ivantchouk (1969- ) echedour
* Eduard Kurzbauer (1840-1879), livour
* Stanislas Lem (1921-2006), skrivagner
* Ruslana Lyjytchko (1973- ), kanourez
* Leopold von Sacher-Masoch (1836–1895), skrivagner
* Ivan Trush (1869-1941), livour
* Rudolf Weigl (1883-1957), bevoniour, savet gantañ ar vaksin a-enep an tifuz
* Simon Wiesenthal (1908-2005), a glaske war-lerc'h an dorfedourien nazi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Pogrom

Pogrom (rusianeg : погром – eus ar verb громить [grʌˈmʲitʲ] "drastañ, tanfoeltrañ, distruj en un doare feuls") a reer eus ur seurt kadabuilh kaset da benn a-enep ur strollad resis, a vefe ur strollad gouennel, etnek, sokial, relijiel hag all, ha termenet dre ar fed da zistruj e diegezhioù, stalioù-labour, lec'hioù sakr ha relijiel.
Ez-istorel, ar ger zo bet implijet e galleg hag e saozneg evit termeniñ ha menegiñ ar manifestadegoù feuls (prederiet ha rakwelet pe get) a-enep ar yuzevien. Implijet ez eo bet ivez evit darvoudoù damheñvel a-enep lod minorelezhioù (peurliesañ). Alies e c'hoarvez muntroù pe lazhadegoù drastus e-kerzh ar pogromoù.
# Kroaz

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar groaz, anavezet dreist-holl evel un arouez kristen, arouez marv Jezuz-Krist war ur groaz e-kerzh ar Iañ kantved, zo un arouez koshoc'h avat.
* Kroaz latin,kroaz ar Basion, kroaz ar C'hrist
* Kroaz latin anvet crux quadrata
* Kroaz Pêr, a voe kroazstaget gant e benn en traoñ
* Ânkh, pe kroaz egiptat pe, en ur c'henarroud kristen, crux ansata, a orin faraonek
* crux decussata, Kroaz sant Andrev
* Kroaz heolel, gant ur rod ha pevar bann gouloù ; arouez rakkristen eus ar gouloù hag eus an heol er pobloù german hag en Azia
* Ar svastika a zeu eus ar groaz heolel gant ur c'helc'h troc'het
* Stumm karrez eus ar svastika
* Stumm all eus ar svastika
* "Dorn Doue", un arouez rakkristen eus Kreizeuropa
* "Kroaz Loren : kroaz latin dezhi div dreuzellenn a-blaen
* Treuzellennoù a-blaen dezhe hirderioù disheñvel : ar groaz arc'heskob, pe kroaz patriark ; kemmesket gant arouez Janed Ark e teuas ar groaz Anjev da c'houde
* Kroaz trizoubl anvet Kroaz ar Pab ; implijet gant breuziezh ar Rozenngroazidi c'hall hag ar re a-du gant Stanislas Guaita
* Kroaz rusian, stouet he zreuzellenn izelañ
* Kroaz sichennek pe Kroaz arc'hael (adstumm)
* Kroaz sichennek pe Kroaz arc'hael (adstumm)
* Kroaz sichennek pe Kroaz arc'hael (adstumm)
* Kroaz roman gouestlañ (gammaioù gweet asambles)
* Kroaz gouestlañ anvet ivez Kroaz alaman
* Kroaz Jeruzalem, arouez Marc'heien Bez santel Jeruzalem hag ivez hini ar Frañsizidi ar C'hustod hag eus Patriarkelezh Latin Jeruzalem (arouez pemp gloaz ar C'hrist eo ar pemp kroaz, ha pemp levrenn gentañ ar Bibl : Torah, hag ar pemp Iliz kristen gentañ)
* Kroaz branellek, diazez Kroaz Jeruzalem, anavezet gant ar Verovingidi he lakae war o fezhioù moneiz ; adkemeret gant Skouted Bro-C'hall ha Skouted Liban
* Kroaz velchonek
* Kroaz Malta ; hêrez Urzh Sant-Yann Jeruzalem eo Urzh Malta, goude ma oa aet Urzh Jeruzalem da Rodos ha goude da Valta
* Kroaz pavek, damheñvel ouzh Kroaz Malta, a zeu eus ar crux quadrata ; gwelet e vez e chantele iliz bizantat Avdat, en Israel
* Kroaz keltiek
* Kroaz pommellek
* Kroaz da sankañ ; ur stumm Kroaz sant Jakez
* Kroaz euskarat pe Lauburu, ar groaz euskarat
* Kroaz okitan
* Kroaz Urzh an Templ ; meur a adstumm a veze implijet
* Kroaz protestant
* Kroaz Lec'hlenn a weler war bannieloù meur a vro
* Kroaz ruz, un arouez awenet gant banniel Suis
* Kroaz serb
* Kroaz Santez Berc'hed
* Kroaz Urzh Calatrava
* Kroaz Urzh ar C'hrist
* Kroaz en Tau a vez liammet ouzh urzhioù ar frañsezidi
* Kroaz Sant-Damian

### Bannieloù

* Burundi
* ar Groaz Du, unan eus bannieloù Breizh er Grennamzer
* Danmark
* Dominika
* Republik Dominikan
* Finland
* Gres
* Island
* Jamaika
* Jorjia
* Kebek
* Malta
* Norvegia
* Okitania
* Rouantelezh Unanet
* Serbia
* Slovakia
* Suis
* Sveden
* Tonga

## Pennadoù kar

* Croes
* Cruz
* Kroaz latin
* Kroaz keltiek
* Kroaz brezel
* Kroaz Ruz
* Lauburu
* Svastika
* Triskell

## Levrlennadur

* (fr) Jean-Marc Prieur, La Croix – Représentations théologiques et symboliques, Labor & Fides, 2004 (ISBN 978-2-8309-1110-7)

## Notennoù

* ↑ (pl) pl:Ręce Boga.
# Emgann Dunnichen

Emgann Dunnichen pe Emgann Nechtansmere (gouezeleg Dùin Neachdain, kembraeg kozh: Linn Garan) a c'hoarvezas etre ar Bikted hag Angled Northumbria d'an 20 a viz Mae 685 e-kichen Nechtansmere. Trec'h e voe ar Bikted ma voe kollet un darn vras eus o galloud gant tud Northumbria en hanternoz Preden .
Oc'h en em astenn war du an norzh edo Northumbria ha gant hec'h arme e oa bet aloubet Dinedin, kêr-benn gozh Gododdin war-dro 638, hag e-pad an tregont vloaz war-lerc'h o devoa sujet rouantelezhioù Strat Clut, Dal Riada ha Fortriu.
E 685 ec'h aloubas Ecgfrith Northumbria douaroù ar Bikted, da virout outo a breizhañ ar Su, war a seblant, pe da rediañ o roue Bridei da anavezout e aotrouniezh adarre. Kejañ a rejont d'an 20 a viz Mae e-kichen Dunnichen, er pezh a oa un rannvro c'heuniek strewet gant kalz leunioù d'ar mare-hont. Nebeut-tre a ouzer diwar-benn an emgann met lazhet e voe Ecgfrith ha distrujet e voe e arme. Kollet e voe he levezon war an norzh gant Northumbria goude-se ha biken ne voe gouest ken da aotrouniañ ar rouantelezhioù a yeas da ober Bro-Skos.
# Skos

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Skos a c’hall bezañ meur a dra:
* tammoù gwez troc'het chomet en douar: sellit ouzh ar pennad penngos;
* stumm berr evit Bro-Skos.
# Certhilauda

Certhilauda :
| C. subcoronata, luc'hskeudennet e proviñs Kab an Norzh (Suafrika). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Anv skiantel ||
| Certhilauda Swainson, 1827 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Certhilauda a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwec'h spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* Certhilauda benguelensis
** C. b. benguelensis ha kaokoensis,
* Certhilauda brevirostris,
* Certhilauda chuana,
* Certhilauda curvirostris
** C. c. curvirostris ha falcirostris,
* Certhilauda semitorquata
** C. s. algida, semitorquata ha transvaalensis,
* Certhilauda subcoronata
** C. s. bradshawi, damarensis, gilli ha subcoronata.
Unnek (11) isspesad en holl ; o c'havout a reer e kreisteiz ha mervent Afrika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alaudidae/Certhilauda (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Genver 2025).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Pinarocorys

Pinarocorys :
| Pinarocorys nigricans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Anv skiantel ||
| Pinarocorys Shelley, 1902 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Pinarocorys a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1902 gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* Pinarocorys erythropygia,
* Pinarocorys nigricans
** P. n. nigricans hag occidentis.
Daou (2) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alaudidae/Pinarocorys (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Genver 2025).
a vo kavet e Wikimedia Commons.