OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Oh du lieber Augustin

"Oh du lieber Augustin" zo ur ganaouenn gozh eus Vienna, en Aostria.
E 1679 edo ar vosenn oc'h ober he reuz e kêr (gwelout Bosenn Vienna). Marx Augustin a oa ur soner, a gouezhas, hervez ar vojenn, en un douflez leun a gorfoù tud marvet gant ar vosenn, un noz ma oa mezv evel ur soner. Augustin ne voe ket klañv, abalamour d'e revrad evit doare. Sed a zo kanet e-barzh Oh du lieber Augustin (O, ma Augustin ger).

## Kan

       O, du lieber Augustin, Augustin, Augustin,
       O, du lieber Augustin, alles ist hin.
       Geld ist weg, Mäd´l ist weg,
       Alles hin, Augustin.
       O, du lieber Augustin,
       Alles ist hin.
       Rock ist weg, Stock ist weg,
       Augustin liegt im Dreck,
       O, du lieber Augustin,
       Alles ist hin.
       Und selbst das reiche Wien,
       Hin ist's wie Augustin;
       Weint mit mir im gleichen Sinn,
       Alles ist hin!
       Jeder Tag war ein Fest,
       Und was jetzt? Pest, die Pest!
       Nur ein groß' Leichenfest,
       Das ist der Rest.
       Augustin, Augustin,
       Leg' nur ins Grab dich hin!
       Oh, du lieber Augustin,
       Alles ist hin!
Savet gant: Marx Augustin (1679)

## Doare all

Diskan: Ach, du lieber Augustin, Augustin, Augustin, Ach, du lieber Augustin, Alles ist hin!
1. Geld ist hin, Mädl ist hin, Alles ist hin, Augustin! Ach, du lieber Augustin, Alles ist hin!
Diskan
2. Rock ist weg, Stock ist weg, Augustin liegt im Dreck. Ach, du lieber Augustin, Alles ist hin!
Diskan
3. Und selbst das reiche Wien, Hin ist's wie Augustin; Weint mit mir im gleichen Sinn, Alles ist hin!
Diskan
4. Jeder Tag war ein Fest, Jetzt haben wir die Pest! Nur ein großes Leichenfest, Das ist der Rest.
Diskan
5. Augustin, Augustin, Leg' nur ins Grab dich hin! Ach, du lieber Augustin, Alles ist hin!

## Levrlennadur

* Leo Fall: Der liebe Augustin. Operette in 3 Akten. Dreiklang-Drei-Masken-Verlag, München 1963 (zusammen mit Rudolf Bernauer und Ernst Welisch).
* Franz Patzer (Hrsg.): Die Pest in Wien, 300 Jahre lieber Augustin. Stadtbibliothek, Wien 1979 (Ausstellungskatalog)
* Horst Wolfram Geißler: Der liebe Augustin. Die Geschichte eines leichten Lebens; Roman. Niemeyer Verlag, Hameln 1998, ISBN 3-8271-0799-7.

## Liammoù

* Der liebe Augustin
* Sagen aus Wien
# Otto II

Otto II zo bet anv meur a zen, impalaer, roue, dug pe kont.
* Otto II (impalaer santel) (955-983), impalaer santel eus 973 da 983, an hini brudetañ,
* Otto II (roue Hungaria),
* Otto II (markgrav Brandenburg), markgrav Brandenburg (1184 - 1205)
* Otto II (dug Bavaria) (1206-1253), kont ar Roen ( 1227 - 1253) ha dug Bavaria eus 1231 da 1253.
# Ron Weasley

Ronald Bilius Weasley pe "Ron" Weasley zo unan eus harozed romantoù Harry Potter skrivet gant J. K. Rowling. Anadiñ a ra evit ar wezh kentañ er bestseller Harry Potter ha Maen ar Furien (1997) evel gwellañ mignon Hermione Granger hag Harry Potter. Evel Harry hag Hermione ez eo ezel eus Gripi-Aour. Dastum a ra nebeut a vrud e-skoaz Harry a zeu da vezañ brudet hag a vez atav lakaet a-wel d'an holl gant e droioù-kaer. Degas a ra a-wezhioù un tamm gwarizi eus e berzh. Ron a gemer perzh en hogozik holl degouezhioù en avanturioù e vignon Harry. Er filmoù ez eo c'hoariet gant Rupert Grint.
# Otto Iañ

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Otto Iañ zo bet anv meur a zen, impalaer, roue pe briñs.
* Otto Iañ (dug Saks) (marvet e 912)
* Otto Iañ (impalaer santel) (912–973)
* Otto Iañ Montferrat (marvet e 991)
* Otto Iañ (dug Bavaria) (955–982)
* Otto Iañ (dug Carinthia) (marvet e 1004)
* Otto Iañ Wittelsbach (dug Bavaria) (1117–1183)
* Otto Iañ Margrav Brandenburg (war-dro 1128–1184)
* Otto Iañ Guelders (1150–1207)
* Otto Iañ, kont Bourgogn (war-dro 1170–1200)
* Otto Iañ (dug Brunswick-Lüneburg) (1204–1252)
* Otto Iañ Nassau (war-dro 1247–1290)
* Otto Iañ (landgrav Hesse) (war-dro 1272–1328)
* Otto Iañ Gres (1815–1867)
* Otto Iañ Bavaria (1848–1916).
# Saozneg skoueriek

Ar saozneg skoueriek (e saozneg : Received Pronunciation, pe c'hoazh Queen's pe (King's) English, pe BBC English eo an hini arveret gant tud desket gevred Bro-Saoz, hag an hini kelennet d'an dud en estrenvro peurvuiañ, pa fell dezho deskiñ saozneg Breizh-Veur.
Klotañ a ra gant un 2 pe 3 % eus poblañs ar Rouantelezh-Unanet
# Severus Snape

Severus Tobias Snape zo unan eus kelennerien Skol sorserezh ha strobinellerezh Hogwarts e romantoù Harry Potter skrivet gant J. K. Rowling. E deroù an istor ez eo kelenner e karg eus koskoriad Slytherin, ouzhpenn bezañ kelenner war an drammoù hud. Anaoudegezh a reer gantañ adalek al levr anvet Harry Potter ha maen ar furien (Harry Potter and the Philosopher's Stone), embannet e 1997, ha derc'hel a ra da gemer ur perzh a-bouez en avanturioù an haroz en holl levrioù. Anvet eo Severus Rogue e galleg.
Sellet e vez ouzh Snape evel unan eus tudennoù kempleshañ ha kevrinusañ Rowling, karet ha kasaet war un dro gant faned istorioù Harry Potter. Snape has evolved from a snide, unfair teacher who issues detentions or insults to pupils he least likes, into a pivotal character. En un atersadenn e teskriv Rowling ar c'helenner evel "un dudenn evel ma n'eus ket div".
E filmoù Harry Potter ez eo c'hoariet Snape gant an aktour saoz Alan Rickman.

## Dave

* ↑ "Rowling o komz eus Snape." half-bloodprince.org

## Liammoù diavaez

* Snape e Harry Potter Lexicon
* Atersadennoù ma ro Rowling titouroù diwar Snape gant accio-quote.org
* Perzh Dumbledore en e varv, Lec'hienn Dumbledore Is Not Dead
* Snape hag an darvoudoù stag ouzh diougan Trelawney pennad war MuggleNet
* Lealded Snape ha marv Dumbledore gant red hen
* Levr-stur al lizidant evit difenn Snape e I trust Snape
* Snape hag an arzoù du gant Slytherin Serpent
* Collected Titouroù diwar Snape, Half-Blood Prince.org
* Severus Snape Fan Page Kalz teoriennoù diwar Snape
* "Dumbledore's Man Through and Through" war Mugglenet
# Timbr-taos

An timbr-taos a vez implijet e broioù zo evit fetisaat an taos a zo dleet da velestradurezh ar post gant an nep a resev ul lizherenn hep timbr-post pe dezhañ un dalvoudegezh izeloc’h evit ar feur ofisiel. Alies e rank an degemerour paeañ div wech priz ur gasadenn.
Ijinet ez eus bet ur seurt taos d’ar poent m’eo bet ijinet an timbroù-post end-eeun : a-raok kreiz an XIXvet kantved ne veze goulennet tra da gasour al lizhiri. Paeañ ur skodenn bennak e lec’h an degemerour a vije bet kement hag embann ez eo re baour hemañ evit hen ober. Berzh an timbroù-post, dre ma kreske an eskemmoù lizhiri, a vo ur respont frank da zibab ar velestradurezh cheñch ar reolenn. Kentoc’h evit kas al lizher endro d’ar c’hasour – ar pezh a vez graet e meur a vro avat – ez eus bet divizet lakaat an degemerour da baeañ div wech ar priz.
Buan awalc’h goude embann an timbroù kentañ war-dro ar bloavezhioù 1850 e sav ar postoù ar binvioù evit digalonekaat an dud dizonest pe skañv o fenn. E penn kentañ, tresañ a ra kargad ar postoù ur sifrenn gant un dorn war ar c’holoenn-lizher evit reiñ da c’houzout ar sammad dleet. Lezet eo an doare-ober-se a gostez o vezañ ma c’helle paotr al lizhiri ouzhpennañ un eil sifrenn ha rastellat un tamm moneiz evitañ e-unan… Ur siell a vo implijet neuze, a-raok na vefe ijinet an timbroù-taos, gant ur sifrenn en o c’hreiz alies, alese an anv « Chiffre-taxe » e Bro-C’hall. Ur siell evit lakaat da c'houzout abeg an taos a vez steket e-kichen an timbr-taos.
N'eo ket aes gouzout eus pe bro e teu an timbr-taos a-wechoù, pa n’eo ket meneget anv ar Stad warnañ atav. Sed aze ar gerioù a c’heller lenn war ar siell a vez lakaet war al lizher dindan taos e yezhoù ar bed :
* Rouantelezh-Unanet : « Postage due »
* Iwerzhon : « Postage due » ha « Postas le híoc »
* Bro-C’hall : « chiffre-taxe » pe « timbre-taxe »
* Beljia : al lizherenn T pe « A payer – Te betalen »
* Danmark : « Porto » pe « Gebyr » pe « Gebyr mærke »
* Italia : « Segnatasse »
* Luksembourg : « Taxe »
* Kroatia : « Porto marka »
* Indonezia : « Bajar Porto »
* Brazil : « Taxa devida »

## Liammoù (e saozneg)

* https://web.archive.org/web/20041216122135/http://www.linns.com/howto/refresher/stamplessletters_20030512/refreshercourse.asp (pajenn Linn's db an timbroù-taos)
# Tiriyoeg

Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an hanternoz eo an tiriyoeg (tiriyó pe trio) komzet gant tro-dro da 2.000 den o chom en daou du d'ar vevenn etre Brazil ha Surinam e norzh Amazonia.
Div rannyezh ez eus:
* Tiriyoeg-H komzet er gevred
* Tiriyoeg-K komzet er gwalarn

## Gwelet ivez

* Yezhoù karibek
# Toullañ ar weuz

* Bites
* Angel bites
* Cyber bites
* Spider bites
* Snake bites
* Vampire bites
* Canine bites
Toullañ an weuz zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez a-dreuz an weuz. Bez e c'hell bezañ toullet an weuz uhelañ pe ar weuz izelañ pe an div war un dro, kreizennet pe digreizennet.
Hiziv e vez graet en Europa ha Norzhamerika gant toullgorferien a vicher evit plantañ ur bravig e-barzh: a-wechoù ur varrennig graet diouzh se, a-wechoù ur walennig hervez al lec'hiadur resis. Er penn-kentañ avat e vez plantet ur varrennig a-ratozh anvet ul labret stud ac'hell bezañ kemmet ur wezh m'eo pareet da vat.
Peurliesañ e paree buanig a-walc'h an toullgorfadurioù en diweuz, etre 3 ha 4 sizhunvezh. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ pe da atizañ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...).
Ar brasañ dañjer a deu eus ar bravig plantet en teod hag a deu da stekiñ ouzh an dent ha da zrailhañ anezhe.

## Doareoù

Setu an doareoù toullgorfadurioù pennañ kaset da benn en diweuz.
* Labret : toullet etre ar weuz izelañ hag ar c'hroñj
* "Medousa" : toullet e-kreiz ar weuz uhelañ
* "Monroe" : toullet a-gostez er weuz uhelañ
* Pladenn-weuz : staliet ur bladenn en un toull bras er weuz izelañ
* Stagell ar weuz : toullet ar stagell etre etre ar c'hig-dent hag ar weuz (uhelañ pe izelañ)

### "Skilfoù"

Graet e vez "skilfoù" pe "dantadurioù" (saozneg : bites) eus toullgorfadurioù staliet par-ha-par en diweuz. Setu an doareoù pennañ:
* Snakebite ("dantadur-naer"): daou vravig e pep tu eus ar weuz izelañ
* Spiderbite ("dantadur-kevnidenn"): daou vravig tost an eil ouzh egile er weuz izelañ
* Cyberbite: ur bravig er weuz izelañ a-dl d'ur bravig er weuz uhelañ (d.l.e ul labret mui ur medousa)
* Angelbite ("dantadur-ael"): daou vravig e pep tu eus ar weuz uhelañ
* Viperbite ("dantadur-gwiper"): etre ur "snakebite" hag ur "spiderbite"

## Istor

En meuriadoù'zo eus Afrika e wisk an dud pladennoù-gweuz bras er weuz izelañ.
Deuet eo da vezañ ur c'hiz plantañ bravigigoù en diweuz en Europa hag e Norzhamerika adalek ar bloavezhioù 1980, dreist-holl e-touez yaouankizoù zo.

## Liammoù diavaez:

* Pennad diwar-benn ar riskloù (Lec'hienn APP: Kevredigezh an Doullgorferion A-vicher)
* Pennad war BMEzine
# Triumvirelezh kentañ

An Driumvirelezh kentañ, e dibenn Republik Roma, a voe un emglev politikel etre Caesar, Pompeius ha Crassus.

## Ar bennc'hoarerien

E 70 kent JK e voe dilennet daou gonsul nevez e Roma :
* ar jeneral Crassus, un den pinvidik-kraz hag a oa deuet da gaout brud vat abalamour d'e drec'h war emsavadeg ar sklaved, renet gant Spartacus e -74,
* Pompeius, en doa dilamet Sertorius e Spagn.
Sellet e veze ouzh Caesar evel un alvokad dispar o kas ur c'hoñsul bet dirak al lez-varn. Caesar ha Crassus, demagogourien c'hoantek an daou anezho, en em lakae e-tu ar populares, ar re a oa a-enep da vrientinelezh mirour ar Sened. Pompeius a veze harpet gant an optimates. Kanmeulet e veze Pompeius peogwir en doa distlabezet ar Mor Kreizdouar eus morlaeron Kilikia hag a-drugarez d'e ergerzh-brezel a-enep da Vitridates etre 67 ha 63 kent JK, tra ma voe dilennet Caesar e -63 da veleg-meur (pontifex maximus) a-drugarez d'un droiad evit an dilennadegoù paeet gant Crassus.

## An driumvirelezh

Skoulmet eo an driumvirelezh kentañ ganto e 60 kent JK, dre guzh, rak tost da spered an dud e chom c'hoazh irienn Catilina e 63 kent JK. Pal kentañ oc'h emglev, talvoudek pemp bloaz, a oa dilennadeg Julius Caesar da goñsulerezh 59 kent JK. Tizhet e oa bet ar pal-se a-nevez a-drugarez da arc'hant Crassus a baeas an droiad evit an dilennadeg-se adarre. War-lerc'h e goñsulerezh e tapas Caesar prokoñsulerezh Galia Narbonensis, Galia Cisalpina hag Iliria. Kregiñ a ra diouzhtu gant aloubidigezh Galia vlevek. E 56 kent JK eo adnevezet an emglev e Galia Cisalpina, peogwir ne c'hell ket Caesar kuitaat an dachenn dindan e veli hep kaout ar riskl da vout tamallet gant e enebourion bolitikel. Dilennadegoù Pompeius ha Crassus hag astenn amzeriad Caesar e Galia eo ar palioù rakwelet ar wech-mañ. Harpet gant dalc'hidi Caesar e vez dilennet Pompeius ha Crassus evit ar bloavezh 55 kent JK hag ar re-se a lak da votiñ astenn amzeriad Caesar betek 50 kent JK. E dibenn o magistradelezh e resev pep hini ur brokoñsulerezh : Crassus e Syria, Pompeius en Hispania.

## Dibenn an driumvirelezh

Trec'het ha lazhet eo Crassus gant ar Barted avat. A-hend-all ez a Julia, merc'h Caesar ha gwreg Pompeius, da anaon o terriñ unan eus al liammoù a unane an daou zen-se. Broc'hañ a reont evit ar galloud da neuze : e -50 e nac'h Caesar disoudardañ e lejionoù, e-keit ma ra dalc'hidi Pompeius o seizh gwellañ evit ma vefe nac'het un eil koñsulerezh da gCaesar e -49. En emgann Farsalia e -48 eo trec'h Caesar war bPompeius. Hennezh a dec'h kuit betek Egipt e-lec'h m'eo drouklazhet a-raok donedigezh e enebour. Anvet eo Caesar da ziktatour met drouklazhet eo d'e dro d'ar 15 a viz Meurzh 44 kent JK.

## An driumvirelezh hag ar sened

Ret eo lavaret ne oa ket bet an driumvirelezh kentañ-se anavezet en un doare ofisiel gant ar sened. N'eo nemet un emglev prevez etre Pompeius, Caesar ha Crassus. An driumvirelezh anavezet evit ar wech kentañ gantañ a voe « triumvirelezh vonreizhañ » -43, magistradelezh nevez, etre Marcus Antonius, Octavius ha Lepidus evit rannañ ar galloud hag an impalaeriezh.
# Union du Peuple Alsacien

An Union du Peuple Alsacien (Elsässische Volksunion en alamaneg, da lavaret eo Unvaniezh Pobl Elzas) a oa ur strollad emrenour a glaske gounit emrenerezh bro-Elzas. Krouet e oa bet e 1988 hag un ezel eus Rannvroioù ha pobloù kengred e oa. E 2009 e oa bet bodet gant Fer's Elsass evit sevel ur strollad elzasat nevez, Unser Land.
# Ursula

Ursula zo un anv-badez alamanek, saoznek ha svedek, hag a gaver e meur a yezh all.

## Gerdarzh

Deuet eo diwar an anv latin ursa, a zo arzhez e brezhoneg.

## Berrstumm

* Ulla, e svedeg.

## Yezhoù all

* Úrsula, e portugaleg,
* Ursule, e galleg, divrud a-walc'h,
* Urszula, e poloneg.

## Tud
### Sentezed

* Santez Ursula, pe Ursula Köln, santez vrezhon, hervez ar vojenn.

### Tud all
#### XVI$^{vet}$ - XVIII$^{vet}$ kantved

* Ursula van Beckum (marvet e 1544)
* Ursula Southeil (1488-1561), lennerez-planedennoù saoz
* Ursula Katharina von Altenbockum‎ (1680-1743), serc'h d'ar roue Aogust II.

#### XX$^{vet}$ kantved

* Ursula Andress (ganet e 1936), aktourez suis
* Ursula Dirichs (* 1935), aktourez alaman
* Úrsula Heinze, barzhez c'halizek
* Ursula K. Le Guin (1929-2018), skrivagnerez stadunanat
* Ursula Naumann (* 1945), skrivagnerez alaman
* Ursula von Rydingsvard (1942), kizellerez stadunanat
* Ursula Schultze-Bluhm (1921–1999), livourez alaman
* Ursula Vaughan Williams (1911-2007), barzhez saoz
* Ursula Buchfellner (1961), aktourez ha top model alaman
* Ursula Vernon (1977), arzourez stadunanat
* Ursula Wyss (* 1973), politikourez suis.

#### XXI$^{vet}$ kantved

* Ursula von der Leyen (* 1958), politikourez alaman

## Lennegezh

* Ursule Mirouët, romant gallek gant Honoré de Balzac e 1841
* Ursula, kontadenn alamanek gant Gottfried Keller (1819 - 1890)
# VIIvet tierniezh Henegipt
## Kronologiezh faraoned an dierniezh

* Netjerkare (Netjerikare)
* Menkare
* Neferkare II
* Neferkare III pe Neferkare Neby
* Djedkare II ou Djedkare Shemai
* Neferkare IV ou Neferkare Khendou
* Merenhor pe Menrenhor
* Neferkamin
* Nykare pe Nikare
* Neferkare V pe Neferkare Tereru
* Neferkahor
# VIvet tierniezh Henegipt

Tierniezh diwezhañ ar Rouantelezh Kozh eo ar VI$^{vet}$ tierniezh. Deraouiñ a ra gant Teti hag echuiñ a ra gant marv Nitocris ha deroù ar c'hentañ Marevezh Etre. E fin ar prantad-se e seblant e oa war gresk gallond ar noblañs ha goude ren hir Pepi II e oa kreñv a-walc'h e wazed da zerc'hel ouzh e erlerc'hier.
# Toullañ kroc'hen an dorn

Un doare toullgorferezh eo, ma vez staliet un bravig, peurliesañ ur walennig, e kroc'hen an dorn etre ar bizied.
Un toullgorfadur war-c'horre an hini eo hag alies e vez distaolet gant ar c'horf.
Un doare toullkorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an toullkorfadurioù war-c'horre all.
Bez' e c'heller toullañ ar bizied a benn da benn met abalamour ma vez implijet an dorn diabaouez e c'hell dont da vezañ kontammet buan-ha-buan ar gloazadur hag ouzhpenn mar touch ouzh un nervenn e c'hell menel seizet an dorn a-bezh.
# Yezh varv

Lavaret e vez ec'h eo marv ur yezh pa ne ra ganti ken hini ebet evel yezh kentañ, peurliesañ pa gemer ur yezh all he flas, evel, da skouer, ar c'hopteg hag a varvas pa voe bet kemeret e blas gant an arabeg hag o vont da anaon an holl dud a rae gantañ.
Yezhoù marv a c'hell leuskel war o lerc'h yezhoù bev, evel ar yezhoù bet diorroet diwar al latin.
Gwech ha gwechall e vez kavet yezhoù marv implijet c'hoazh evel yezhoù sakr evit lidoù relijiel evel ar geuzeg (ge'ez) hag an avesteg pe c'hoazh evit ar skiantoù, da skouer al latin er c'hrennamzer.
A-wechoù e roer ur vuhez nevez en-dro d'ur yezh varv ra ma teufe da vezañ ur yezh vev en-dro evel, da skouer, an hebraeg e Stad Israel pe c'hoazh ar c'herneveureg.

## Gwelet ivez

* Yezh en arvar
* Yezhoù aet da get
# Alano

Alano a zo un anv-badez hag anv-lec'h italianek.

## Lec'hanvadurezh

* Alano di Piave, kumun e proviñs Belluno.
* Alano, rann eus kumun Castellabate (SA).

## Ki

An alano eo an anv spagnolek roet d'ur c'hi-diwall bras.
# Berlin-Lichtenberg

Lichtenberg a zo ur c’harter eus Berlin. E-barzh arondisamant Lichtenberg emañ. Betek ma vefe aozet Berlin Veur eo oa Lichtenberg unan eus ar seizh kêr dieub a oa tro-war-dro. Diwar anv ar gêr-se eo bet anvet pastell-vro Lichtenberg, enni e oa ar c’harterioù da heul : Fennpfuhl, Friedrichsfelde, Karlshorst, Lichtenberg ha Rummelsburg. Kendeuzet eo bet gant Hohenschönhausen a-benn aozañ an arondisamant a zo hiziv an deiz. Da vare rann Berlin e oa Lichtenberg eus tu ar Berlin ar Reter.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Brazil (film)

Brazil zo ur film skiant-faltazi saoznek (Breizh-Veur) sevenet gant Terry Gilliam (Monty Python) ha deuet er-maez e 1985. Awenet eo ar film gant 1984 gant George Orwell.

## Aktourien

* Jonathan Pryce : Sam Lowry
* Robert De Niro : Harry Tuttle
* Kim Greist : Jill Layton
* Katherine Helmond : Ida Lowry, mam Sam
* Ian Richardson : Mr Warrenn
* Michael Palin : Jack Lint
* Bob Hoskins : Spoor
* Ian Holm : Mr Kurtzmann
* Peter Vaughan : Mr Helpmann
* Jim Broadbent : Ar medisin Joffe
* Barbara Hicks : Mrs Terrain
* Charles McKeown : Lime
# Bérengère

Bérengère zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv-badez gallek Bérenger, roet d'ar baotred, ha frankek a orin.

## Er yezhoù all

* Berenguera , e katalaneg
* Berenguela , e spagnoleg
* Berengaria , en italianeg

## Tud

* Bérengère Poletti , politikourez c'hall.

## Pennad kar

* Berengar
# Croque-monsieur

Croque-monsieur zo ur sandwich gant bara, kig morzhed-hoc'h ha keuz ordinal, alies gruyère, poazhet en ur baelon, en ur forn, pe ur benveg aozet a-benn-kaer.
Kozhik e c'hall bezañ ar bara (un nebeud deizioù), glec'hiet e vioù baset a-raok bezañ fritet. Gallout a reer servij gant lipig gwenn (bechamel pe Mornay), hervez al lec'h ma c'houlenner un hevelep meuz, hag ar briz ez oar prest da baeañ.

## Istor

Kentañ croque-monsieur a vije bet gwelet e Pariz en ur c'hafedi e 1910, met n'ouzer ket a belec'h e teu an anv. Meneg eus ar meuz a gaver gant Marcel Proust en e romant À l'ombre des jeunes filles en fleurs, embannet en 1919 : « Or, en sortant du concert, comme, en reprenant le chemin qui va vers l'hôtel, nous nous étions arrêtés un instant sur la digue, ma grand'mère et moi, pour échanger quelques mots avec madame de Villeparisis qui nous annonçait qu'elle avait commandé pour nous à l'hôtel des « croque-monsieur » et des œufs à la crème… ».

## Hag ivez

Croque-madame a vez graet eus ar c'h-croque-monsieur pa vez lakaet ur vi war-benn. Anvioù all zo c'hoazh hervez ma lakaer tomatezenn e-lec'h vi, keuz glas Auvernh e-lec'h gruyère.

## Brezhonekaet

* Gant Ofis ar Brezhoneg eo bet troet gant "chaok-aotrou", da zreveziñ ar ger gallek, met ne vez ket chaoket bara krazet evel kig.
* Kraz-ouzh-kraz, kraz-oc'h-kraz a zo bet kinniget ivez, hag anvioù all c'hoazh evel bara peg-ha-pok. Da vihanañ ne varmouzont ket ar ger gallek.
* En em c'houlenn a c'haller ha talvout a ra ar boan klask treiñ ur meuz ken ral e Breizh, ken koustus d'ar yalc'h, ha ken fall d'ar yec'hed.

## Notennoù

* ↑ chaok-aotrou, e Termofis
# Daman (loen)

Damaned :
| Daman ar C'hab ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Hyracoidea |
| Kerentiad : | Procaviidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An damaned eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Procaviidae hag an urzhiad Hyracoidea.
Bevañ a reont en Afrika hag er Reter-Kreiz.

## Spesadoù

4 pe 5 spesad damaned a zo:
* genad Procavia
** daman ar C'hab, Procavia capensis
* genad Heterohyrax
** daman Bruce, Heterohyrax brucei
* genad Dendrohyrax
** daman-gwez ar c'hreisteiz, Dendrohyrax arboreus
** daman-gwez ar c'hornôg, Dendrohyrax dorsalis
** daman-gwez ar reter, Dendrohyrax validus (evit skiantourien 'zo eo ar memes spesad ha Dendrohyrax arboreus)
# Dibr

Un dibr zo ur pezh lêr a vez staget war gein ur loen-kezeg d'ar marc'heger d'azezañ warnañ.
# Flask

Ur flask zo ur voutailh vihan, e gwer peurvuiañ, da lakaat dourennoù zo, koustus, prizius, pe dañjerus a-wechoù. E SUA e vez graet flaskoù dir ( e gwer e torrfent) da lakaat hini kreñv.

## Gerdarzh

Dont a ra eus ar ger latin flasco, deuet da vout flacon e galleg (boutailhig), fiasco en italianeg (boutailh).

## Gwelet ivez

* Boutailh
# Gorre Egipt

* Pennad lodek eus Lec'hioù Henegipt
* Lec'hioù
* Nomoù / Kêrioù
* Monumantoù / Temploù
* Takadoù bro
* Goueled Egipt / Kreiz Egipt
* Gorre Egipt / Nubia
* Lec'hiadur
A-hed ar wech eo bet frammet douaroniezh Egipt gant red an Nil. Dezhañ eo e taveer eta pa reer gant an troiennoù Gorre Egipt, pe Egipt Uhel, ha Goueled Egipt, pe Egipt Izel. Dre ma red an Nil eus ar su d'an norzh betek ar mor Kreizdouar e vez graet Gorre Egipt eus rann su ar vro ha goueled Egipt eus rann norzh ar vro. Ma vije klasket tresañ ul linenn faltaziek a zispartife Goueled ha gorre Egipt e tremenje dre Maadi. Evit an arkeologiezh e krog Gorre Egipt gant bered Teba betek stankell uhel Asouan ha deroù Nubia.

## Kêrioù Gorre Egipt

* Teba
* Isna
* Edfou
* Kom-Ombo
* Asouan

## Lec'hiennoù arkeologel

* Bered Teba
** Traoñienn ar Rouaned
** Traoñienn ar Rouanezed
** Traoñienn an Noblañsoù
* Louksor
** Templ Louksor
** Templ Karnak
* Templ Kom-Ombo
* Filae
** Templ Filae
# Goueled Egipt

* Pennad lodek eus Lec'hioù Henegipt
* Lec'hioù
* Nomoù / Kêrioù
* Monumantoù / Temploù
* Takadoù bro
* Goueled Egipt / Kreiz Egipt
* Gorre Egipt / Nubia
* Lec'hiadur
Frammet eo douaroniezh Egipt gant ar stêr Nil. Goueled Egipt, pe Egipt Izel, a reer eus al lodenn eus ar vro en traoñ e-keñver red ar stêr (eus ar su, uheloc'h, norshoc'h) hag ivez e-keñver hec'h uhelder. Plaen a-walc'h eo torosennadur Gouled Egipt.
Tu norshañ Egipt eo, adal ar mor Kreizdouar, gant delta an Nil, betek bro Fayoum gant kêr Kaero.

## Douaroniezh

Kêrioù Goueled Egipt :
* Aleksandria,
* Kaero (kêr-benn Egipt vodern),
* Port Said,
* Suez.

## Istor

Lec'hiennoù arkeologel :
* Kanope,
* Gizah,
* Heliopolis,
* Mimfis,
* Saqqarah,
* Abousir,
* Abou Rawash,
* Daschour,
* Sais,
* Tanis,
* Mendes,
* Bubastis/Tell Basta,

## Lodennoù all Egipt

Rannvroioù Egipt eus an norzh d'ar su, en ur bignat gant an Nil :
* Goueled Egipt (hag an delta),
* Kreiz Egipt,
* Gorre Egipt,
* Nubia.

## Pennadoù kar

* Egipt
* Douaroniezh
* Douaroniezh Egipt
* Henegipt