OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jil Penneg

Jil Penneg (Gilles Pennec er marihoù) zo un aktour brezhonek a vicher, un troour, ur c'helaouenner hag un danevellour brezhonek, bet kelenner war ar brezhoneg ivez, ganet e Kemper e miz Meurzh 1959.

## Buhez

Bet eo bet Jil Penneg o labourat er c'henwerzh etrebroadel ha labouret en deus evel redaktour kevratoù evit an Ifremer goude-se. Dielfenner programmoù eo bet ivez war an urzhiataerezh. Evit sevel Geriadur brezhoneg An Here en deus labouret ivez hag aet eo da gelenner war ar brezhoneg gant ar gevredigezh Mervent e Kerne-Izel ha gant Stumdi ivez.

## Aktour hag eilvouezhier brezhonek ha troer

Krog e oa da labourat evit ar skinwel brezhonek pa oa bet tutaet e 2000 evit advouezhiañ tresadennoù-bev evit TV Breizh, ha diwezhatoc'h filmoù evel an heuliad skinwel Perry Mason. Mouezh Sean Connery e brezhoneg eo ivez.
Sevel istitloù brezhonek en deus bet graet ivez evit Frañs 3 Kornôg ha Dizale.
Tapet en deus muioc'h a vrud p'en deus c'hoariet e 2007 an dudenn Jean-Paul Paul, hag eñ barman, er sitkom Leurenn BZH skignet war TV Roazhon hag embannet dindan stumm un DVD.
Troer eo ivez. Troet e vez gantañ tresadennoù-bev ha filmoù advouezhiet gant ar gevredigezh Dizale.

## Skrivagner

Skrivet en deus pennadoù brezhonek sizhuniek e-barzh Le Télégramme etre 2008 ha 2016. Sinet e vez e bennadoù dindan ar stumm ofisiel "Gilles Pennec". Padal eo techet bremañ Patrom:Abaoe pegoulz? da sinañ "Jil Penneg" kentoc'h pa vez labour lennegel. E dibenn miz Even 2016 en doa sinet e bennad diwezhañ evit "Spered ar Vro". Evit an Télégramme, war-dro pevar c'hant poltred en doa skrivet e-pad ouzhpenn eizh vloaz.
Pennadoù brezhonek all en deus bet skrivet evit "Al Lanv" ha "Bremañ". Danevelloù bet skrivet gantañ zo bet embannet e-barzh ar gelaouenn "Al Liamm" ivez. Darn anezho zo bet embannet en ul levr e 2020 gant Embannadurioù Al Liamm.
Un troour galleg-brezhoneg a-vicher hag a-youl-vat eo bet a-viskoazh.

## Oberennoù
### Troidigezhioù galleg-brezhoneg

* Agnès Pormenté, Le labyrinthe de l'ours, Perros-Guirec, La Tilv, 1999. Kontadenn.ISNI 0000 0000 0182 5590
* Roba, Waou ! Alo Billig ? Bannoù-Heol, 2002. Bandennoù treset. Troidigezh asamblez gant Arno Elegoet ha Maurice Hamon.
* Bruno Bertin, Tro-gaer estlamm Vick ha Vicky, Roazhon, Embann P'tit Louis, 2003. Bandennoù treset.
* Bruno Bertin, Sébastien Tanguy, Sorserezed Breselien, 3 levrenn, Roazhon, Embann P'tit Louis, 2003-2004. Bandennoù treset.
* Marie-Josée Christien, Un monde de pierres-Steudadoù Karnag, Carhaix, Les Éditions sauvages, 2015. Brezhoneg war lerc'h an destenn c'hallek. Barzhoniezh.
* Marie-Josée Christien, Gwernioù kuzhet, Les Éditions sauvages, 2022. Barzhoniezh.

### Faltazi

* 2020 : Koktel ar vuhez, Al Liamm. 15 danevell (ISBN 978-2-7368-0140-3)
* 2021 : Koktel ar vuhez 2, Al Liamm (ISBN 978-2-7368-0149-6)
* 2022 : Koktel ar vuhez 3, Al Liamm

### A bep seurt

* (br) (fr) Jil Penneg, D'ar skol ! Diwan, 40 ans/bloaz, Locus Solus, 2017 (ISBN 978-2-36833-185-9)

## Levrlennadur

* (fr) Yann Rivallain, Ur c'hoktel eo ar vuhez. In Bretons, niv. 161, Février 2020. Enni e kont e vuhez.

## Notennoù

* ↑ (fr) Bretons 161
# L'Aveu (Maupassant)

L’Aveu (Anzav e brezhoneg) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor

Embannet e voe e Gil Blas e miz Gouhere 1884, hag adembannet e Contes du jour et de la nuit e 1885.

## Ar gontadenn

Céleste Malivoire zo ur plac'h yaouank diwar ar maez hag a zo vont d'ar park da c'horo gant he mamm, poan dezhi dougen he daou gelorniad. Anzav a rank ouzh he mamm emañ o c'hortoz ur bugel, graet dezhi gant ar chalboter Polyte ha ne lakae ket anezhi da baeañ pan ae en kêr. Ar vamm a sko ganti, fuloret o soñjal er vrud fall a deuio war an tiegezh, ouzhpenn ma n'emañ ket ar chalboter a-renk ganto, ha ne gav ket bras an espern. Petra ober ? Pa 'z eo gwir eo erruet ar gwall e talc'ho Celeste da vont gant ar gariolenn, hep lavarout grik da Bolyte, hag o lezel anezhañ da sentiñ ouzh e gorf, abalamour d'arboellañ un nebeud gwenneien c'hoazh.

## Liammoù diavaez

* (fr) Pennad diwar-benn an daolenn La traite dans les champs (Goro er parkeier) Peintres & Sculpteurs.
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Le temps qui reste (kanaouenn)

Le temps qui reste (An amzer hag a chom) a zo ur varzhoneg c'hallek gant Jean-Loup Dabadie (1938-), lakaet da ganaouenn e 2002 gant ar c'hempenner sonerezh ha sonaozer Alain Goraguer (1931-).
Enrollet e oa bet gant Serge Reggiani (1922-2004) da gentañ-penn hag embannet e miz Kerzu 2002 gant Tréma war an eil pladenn-arc'hant eus Autour de Serge Reggiani, an dastumad savet da zougen bri d'an arzour gall. Adkanet eo bet gant arzourien all, Isabelle Aubret (1938-) ha Gérard Berliner (1956-2010) en o zouez.
Ouzhpenn fromus eo klevout Le temps qui reste e dibenn Deux jours à tuer, ar film gant Jean Becker ma talc'h Albert Dupontel (1964-) ennañ perzh ur bruder (Antoine Méliot) hag a gav gwelloc'h mont diouzh e diegezh, a-daol-trumm, dre ma oar-eñ ez eo taget gant ur c'hankr marvus.
Titl ur film an hini eo ivez, sevenet gant François Ozon (1967-) ha deuet e-maez d'an 16 a viz Mae 2005 da-geñver Festival sinema Canas.

## Lenn ar gerioù

* “Le temps qui reste” – Serge Reggiani.

## Selaou Le temps qui reste...

* ...kanet gant Serge Reggiani.
* ...kanet gant Isabelle Aubret.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pemzek sonenn kanet gant arzourien all war ar bladenn gentañ ha Le temps qui reste hec'h-unan-penn war an eil.
* ↑ A-gevret gant Marie-Josée Croze (1970-) ha Pierre Vaneck (1931-2010) peurgetket.
# Les Chéris

Les Chéris :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Avranches |
| Kanton | Pontorson |
| Kod kumun | 50132 |
| Kod post | 50220 |
| Maer Amzer gefridi | Franck Dallain 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Avranches - Mont-Saint-Michel |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 258 ann. (2020) |
| Stankter | 44 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 12 m — brasañ 140 m |
| Gorread | 5,87 km² |
| kemmañ |
Les Chéris a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe Kanton Ducey hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas ugent gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,68% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou anezhe e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ ar brezel, soudarded er 136vet Rujumant Troadegiezh e oant o-daou, unan a varvas en Aiseau, egile a varvas e Châtelet.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas tri soudard ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## XXI$^{vet}$ kantved

* Bodet e voe gant Ducey d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ducey-les-Chéris.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell "Le Plantis" (XVIvet– XIXvet kantvedoù) hag e chapel.
* Kastell "Le Bois-Avenel" (XIXvet kantved).
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Marzh ha Sant Gweltaz.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Pennadoù kar

* Ducey,
* Ducey-les-Chéris.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Manche, Du 2015
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Loeiz IX (Bro-C'hall)

Loeiz IX (anavezet gwelloc’h evel sant Loeiz) a zo bet ganet d’ar 25 a viz Ebrel 1214 pe 1215, e Poissy, en Yvelines (Bro-C'hall) moarvat, ha marvet d’ar 25 a viz Eost 1270 e Tuniz (Tunizia).
Roue Bro-C'hall e oa adalek 1226 betek 1270.
Diorroen a reas ar justis roueel ma teuio ar roue da vezañ ar "justiser uhelañ" a-us justis an aotronez gladdalc’hel.
Mab e oa da Loeiz VIII (1187-1226), lesanvet Loeiz al Leon, roue Bro-C’hall, ha Blanche de Castille (1188-1252). Breur henañ Charlez Iañ Sikilia e oa.

## Rejañs Blanche de Castille

Ne oa ken daouzek vloaz pa voe kurunennet d'an 29 a viz Du 1226 e Reims gant eskob Soissons, Jacques de Bazoches. E vamm, Blanca de Castilla a renas en e lec'h gant an titr a « baillistre ». E-pad pell e viro ul levezon bras war ar galloud, betek 1242 marteze, en tu all da oad gour ar roue d'an nebeutañ, deut da vezañ gour en un doare ofisiel adalek ar 25 a viz Ebrel 1234.

## Mammennoù ha levrlennadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Georges Duby, Histoire de la France des Origines à nos Jours, Pariz : Larousse, coll. In Extenso, 2003 (ISBN 2-03-575200-0)
* Yann Joinville, J. Monfrin (embanner), Vie de saint Louis, (Da lenn enlinenn war lec’hienn ar BNF)
Notenn: Yann Joinville a voe e vuhezskridour pennañ (Buhez sant Loeiz) hag unan eus an testoù pennañ da vare e brosez santelezhadur. Eñ an hini a zanevellas, da skouer, e veze rentet ar justis gant Sant Loeiz dindan ur wezenn-derv : « Meur a wezh e-pad an hañv ez ae da azezañ e koad Vincennes goude e oferenn, e harpe e gein ouzh ur wezenn-derv hag e lâre deomp koazeañ en-dro dezhañ. Hag an holl o doa un diastaer bennak a zeue da gomz gantañ hep bezañ harzet gant un ucher pe unan bennak all. »
* Jacques Le Goff, Saint Louis, Pariz : Gallimard, 1996, (ISBN 2-07-073369-6)
* Hervé Pinoteau (testennoù) ha Claude Le Gallo (skeudennoù), Saint Louis : son entourage et la symbolique chrétienne, Lathuile : éditions du Gui, 2005, 240 p. (ISBN 2-9517417-4-X)
* Gérard Sivéry, Louis IX, le roi saint, Tallandier Historia, 2002 (ISBN 2-235-02317-7)

### Liammoù diavaez

* (fr) Bro-C’hall dindan Loeiz IX pe sant Loeiz en un doare eeun. E vuhez.
* Livre des saintes paroles et des bons faiz nostre roy saint Looys gant Yann Joinville.
* Lignez sant Loeiz
| En e raok: Loeiz VIII | Roue Bro-C'hall 1226 – 1270 | War e lerc'h: Fulup III |
# Sovied Luimneach

Disklêriet e oa bet Sovied Luimneach (iwerzhoneg: Sóivéid Luimnigh; saozneg: Limerick Soviet) d'ar 15 a viz Ebrel 1919 gant Uniadoù ar Micherioù ha Kuzul al Labour Luimneach, evit dikouez e save a-enep an "Takad Milourel Ispisial" en em lede war an darn vrasañ eus kêr Luimneach hag ivez war ul lodenn eus ar gontelezh. Hervez al lezenn-se e ranke an neb a felle dezhi/añ mont e-barzh kêr kaout un aotre ispisial digant Polis Roueel Iwerzhon (Royal Irish Constabulary).
Gant ar c'huzul harz-labour savet evit respont d'ar politikerezh-se e oa bet embannet bilhedoù-arc'hant, kelaouennoù ha mestroniet e veze priz ar boued.
D'ar 27 a viz Ebrel 1919 e oa bet disklêriet gant ar c'huzul harz-labour e oa echu ar harz-labour.

## Liammoù diavaez

* Soviedad Luimneach 1919, ul levr gant Liam Cahill
* Soviedad Luimneach, gant Aileen O'Carroll
# Ankoù

An Ankoù a vez graet e brezhoneg eus ar marv, pe gentoc'h eus oberour ar marv, an hini a zegas ar marv d'an dud hag a gaver e meur a gontadenn.

## Mojennoù

Dastumet eo bet ar braz eus ar mojennoù diwar-benn an Ankoù e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved gant Anatol ar Braz en e levr Légende de la mort chez les Bretons armoricains. Hervez ar mojennoù e teu gant e garr (karr an Ankoù, karrigell an Ankoù, karrig an Ankoù) da zastum an Anaon. Pa glev un den wig ha wag karr an Ankoù eo tost dezhañ e dermen, pe da unan kar dezhañ. Hag an hini er gwel a varv e-kerzh ar bloaz.

## Arz breizhek

Kizellet eo bet an Ankoù en ilizoù Breizh-Izel, evel e Bulad. Div zelwenn zo ivez eus an Ankoù, o-div eus ar XVII$^{vet}$ kantved:
* unan e mirdi Montroulez,
* unan en iliz Plouilio.

## Hiziv-an-deiz

Hizv-an-deiz c'hoazh e chom bev arouez an ankoù kemmesket gant ar marv, betek nac'hañ ma vije staliet un delwenn eus outañ e miz Du 2024 e Plougerne

## Lennegezh

* An Ankou dimezet, kontadenn gant Dir-na-dor
* Dremm an Ankou. Abeozen.
* An den etre an anken hag an ankoù etre an neñv hag an ifern, gwelet a-dreuz darn eus ar c'hantikoù. Frañsez Kervella. Hor Yezh - Lesneven. 1981

## Anvioù roet d'an Ankoù

* Erwanig Plouilio, anv an delwenn
* Paotr e falc'h

## A bep seurt

* Ankou de Rennes, anv ur c'hleub mell-droad amerikan e Roazhon

## Notennoù

* ↑ https://www.ouest-france.fr/bretagne/plouguerneau-29880/a-plougerneau-cette-statue-cree-la-discorde-parmi-les-habitants-et-ne-sera-pas-installee-2782aea6-a8bc-11ef-9d2b-0af39f687f95

## Liammoù diavaez

* Bretagne sacrée : L'Ankou dans la sculpture bretonne
* Le Domaine d’Isegorias, légendes de la Mort

## Levrlennadur

* (br) Mojenn an Ankou, Anatol ar Braz, Mouladurioù Hor Yezh, 1986;
* (fr) La Légende de la mort, Anatole Le Braz;
* (fr) L'encyclopédie du merveilleux, T3 : Des peuples de l'ombre, Edouard Brasey, Le Pré aux Clercs, 2006.
* (fr) Sur les chemins de l'Ankou", croyances et légendes de la mort en Bretagne, Yoran embanner, 2012
* (fr) Voyage dans l'au-delà : les bretons et la mort, Bernard Rio, Ouest-France, 2013.
# Johann Christoph Adelung

Johann Christoph Adelung (ganet d'an 8 a viz Eost 1732, e Spantekow - marvet d'an 10 a viz Gwengolo 1806, e Dresden) a oa ul levraoueger hag ur yezhour alaman.
Ganet e voe e Pomerania ; labourat a reas da gentañ evel kelenner en Erfurt (1759), a-raok mont da Leipzig (1761), hag e 1787 e teuas da vezañ levraoueger e Dresden. Eno e chomas betek e varv.
Brudet eo Adelung abalamour d'e labour war yezhadur ha geriadur an alamaneg. E levr anavezetañ eo e Grammatisch-kritisches Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart (5 levrenn, 1774–1786, adembannet e 1793–1801). Evitañ e oa aze diazez yezh skrivet lez Dresden. Gant al levr-se e reas kalz evit unvaniñ an alamaneg skrivet.

## Oberennoù pennañ

* Grammatisch-kritisches Wörterbuch der hochdeutschen Mundart (5 levrenn, Leipzig, 1774-1786 ; eil embannadur e 4 levrenn, Leipzig, 1793-1801);
* Glossarium matinale ad scriptores mediæ et inftmm latinitatis (6 levrenn, Halle, 1772), diwar ul levr gant Charles du Fresne, sieur du Cange ;
* Deutsche Sprachlehre für Schulen, Berlin, 1781;
* Geschichte der menschlichen Narrheit, Leipzig, 1785 ;
* ar gelaouenn Magazin für die deutsche Sprache (1782–1784);
* Directorium diplomaticum Meissen, 1802;
* Älteste Geschichte der Deutschen, ihrer Sprache und Literatur bis zur Völkerwanderung, Leipzig, 1806;
* Mithridates, oder allgemeine Sprachenkunde, Berlin, 1806.
Ne c'hallas ket echuiñ an oberenn diwezhañ-se ha peurembannet e voe gant Johann Severin Vater, 1809 ha 1817.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Adelung, J. C., Grammatisch-kritisches Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart
# Mezegiezh

Ar vezegiezh, pe "medisinerezh" diwar ar galleg, a zo ur skiant, un arz hag un teknik- hag eo bet gwelet evel un arz ivez hag a zo e bal studiañ korf an den hag e vont-endro evit ma vo miret pe adroet ar yec'hed d'ar glañvourien. Ur ger all a vez implijet gant lod : ar vezegiezh (eus mezeg, ur ger a gaver e krennvrezhoneg) hag e teu eus al latin medicus moarvat.
Eus ur vicher "lennegel" a c'helle bout lavaret deusouti betek ar bloazioù 2000, pe ivez unan e-touez ar micherioù "dre gomz", e teu-hi da vout ur c'halvezerezh da lavaret eo ur sammad anaoudegezhioù (diwar-benn ar c'horf, ar c'hleñvejoù, al louzeier modern, hag an doareoù arnevez ivez da blediñ ganto, diwar bouez implijout ardivinkoù nevesoc'h-nevesañ). Estreget komz zo d'ober. Ur skiant pleustrek-tre e teu ar medisinerezh da vout, diazezet war draoù fetis, war anaoudegezhioù amprouet, hag e c'houll teknikoù nevez bemdez, ken evit elfennoù korf an den, ken evit aesañ d'ar re glañv, ken evit merat ar roadennoù a ya d'ober dosier pep hini. Tremenet eo amzer ar medisinerezh lennegel a vefe lavaret, panevet en deus d'ober gant tud; n'eus ket anezho nemet korf, hogen ivez elfennoù spered ha bred, abeg a-walc'h da virout tachenn d'an 'arz'.
Rak-se ivez, ar vezeien hag a lared e oa dleet dezho sammañ kiriegezh, n'eo ket war ar palioù, met war an doareoù d'o zizhout, a bleg o c'hein bremañ rak pouez ar c'hemennoù hag a c'houl diganto e vent kiriek war ar palioù: ar c'hlañvour en deus droad da c'hoanagiñ ur serten derez disorc'h da barat ouzh an droug-mañ-droug- e-skoaz ergentaoù ev edo gouzañvat ar gevredigezh en he fezh a-fed disorc'hoù. Ouzhpenn youl vat hag emroüsted a vez gortozet, ha gourc'hemennet e vez ouzh atebeien ar medisinerezh, pe e vent ministred pe medisined, kaout krog war elfennoù diazezet ent-skiantel; ha respont d'ar goulennoù e kenkas ey aje a-dreuz doareoù plediñ gant sistem ar yec'hed, pe e savje kudenn gant emdroadur un doare oberata pe louzaouiñ, pe kelaouiñ. Evel e kement tachenn zo, ez eus birvidigezh er medisinerezh.
# Danvez Breizh

Danvez Breizh eo an anv roet d'ar skridoù savet er Grennamzer diwar-benn mojennoù Enez Vreizh ha Breizh, ha kelc'hiad ar Roue Arzhur. Aroueziañ a reont un hengoun kelt e-skoaz Danvez Bro-C'hall, diazezet war daolioù-kaer kadourien Karl Veur, ha Danvez Roma, diwar ar mojennoù latin.

## Orin ha natur

Krouet e voe ar bomm-se gant ar barzh gallek Jean Bodel (1165-1210). Displegañ a ra e gwerzennoù (6 da 11) e Chanson des Saisnes ("Kan ar Saksoned"), ez eus tri danvez : Hini ar Vro C'hall, hini Breizh, ha hini Roma. N'int ket heñvel o-zri. Mojennoù Breizh zo diwirheñvel, ha hoalus. Re Roma zo desket ha leun a ster ha re Bro-C'hall a vez kadarnaet bemdez o gwirionded.
    Ne sont que 3 matières à nul homme atandant,
    De France et de Bretaigne, et de Rome la grant.

## Levrlennadur

* La Chanson des Saxons, Paris, J. Techener, 1839.

## Notennoù

* ↑ Pajennoù 1-2 er skrid orin.
# Brutus a Droja

Brutus a Droja, pe Brutus Breizh (Bryttys en kembraeg, Brut en galleg), eo kentañ Roue Breizh (Enez Vreizh) hervez ar vojenn a gaver er Roman de Brut, levr Wace, hag a zo bet brudet evel gwirvoud istorel adalek an XIvet kantved betek an XVIIIvet kantved, daoust ma'z eo brudetoc'h mojenn Arzhur. Un elfenn a bouez eus Danvez Breizh eo eta.

## Danvez Breizh

Hervez Léon Fleuriot e vije ganet ar vojenn war-dro 630, goveliet e brezhoneg hag e latin e manatioù Enez Vreizh adal an X$^{vet}$ kantved ha skignet neuze en Arvorig ha tro-dro goude. Warni eo diazezet mojenn orin trojan ar Vrezhoned. Anavet e oa mojenn Brutus er Grennamzer er broioù kelt, meneget eo en Armes Prydein hag e Leabhbor Bretnach Iwerzhon.

## Liammoù diavaez

* Roman de Brut Wace
# Ronan Pensec

Ronan Pensec (Ronan ar Peñseg), (lesanvet "pinpin") ganet d'an 10 a viz Gouere 1963 e Douarnenez, a zo bet ur marc'hhouarner a-vicher etre 1985 ha 1997.
Krouet hag aozet e oa gantañ eus 1993 betek 2008 ar redadeg marc'houarn "La Ronan Pensec". Pal ar redadeg a oa dastum arc'hant evit an enklask a-enep ar SIDA.

## Liammoù diavaez

* (en) e fichenn war cycling archives
# Creully

Creully :
| Ar maerdi. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Caen |
| Kanton | Thue et Mue |
| Kod kumun | 14200 |
| Kod post | 14480 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Paul Béron 2014-2016 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Seulles Terre et Mer |
| Lec'hienn web | http://www.creully.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 741 ann. (2014) |
| Stankter | 203 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 7 m — brasañ 61 m |
| Gorread | 8,56 km² |
| kemmañ |
Creully a oa ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Creully e oa betek 2015. Bodet e voe gant div gumun all d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Creully-sur-Seulles.

## Douaroniezh

* Ar stêr er gumun.
* Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Seulles.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* Emgann Normandi, 1944:
* dieubet e voe Creully gant ar Vreizhveuriz d'ar 6 a viz Even;
* mervel a reas daou zen nann-soudard e Creully e mizioù Even hag Eost abalamour d'ar brezel;
* sez ar BBC-Skingomz a oa e kastell Creully;
* degemeret e voe ar jeneral gall Charles de Gaulle gant ar jeneral breizhveuriat Bernard Montgomery en e benngarter e Kastell Creullet d'ar 14 a viz Even.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan ha kouldri.
* Ar c'hoc'hu kozh.
* Kastell Creully.
* Kastell Creullet.
* An iliz katolik.
* Ar monumant.
* Peulvan (pe maen-bonn) ha kouldri (XVII$^{vet}$ kantved).
* Ar c'hoc'hu.
* Kastell Creully, XI$^{vet}$ kantved - XII$^{vet}$ kantved .
* Kastell Creullet, XIV$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Sant Varzhin, XII$^{vet}$ kantved, luc'hskeudennoù.

### Eil brezel-bed

* Monumant an Dragoon Guards.
* Monumant ar 4th/7th Royal Dragoon Guards, Rouantelezh-Unanet.
* Plakenn ar Royal Winnipeg Rifles Regiment, Kanada.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 3 (fr)Normandie 44 - la Mémoire
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Clochers de France
# Villiers-le-Sec (Calvados)

Villiers-le-Sec :
| Ar prioldi. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Caen |
| Kanton | Thue et Mue |
| Kod kumun | 14757 |
| Kod post | 14480 |
| Maer Amzer gefridi | Yves Julien 2014-2016 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Seulles Terre et Mer |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 303 ann. (2018) |
| Stankter | 41 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 10 m — brasañ 63 m |
| Gorread | 7,44 km² |
| kemmañ |
Villiers-le-Sec a oa ur gumun e Bro-C'hall e Calvados, Normandi. Bodet e voe gant teir c'humun-all d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Creully-sur-Seulles.

## Douaroniezh

* Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Seulles.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Implijet e voe ar c'hloerdi gant un ospital milourel belgiat.

#### Eil brezel-bed

* 1944-1945: mervel a reas 106 den nann-soudard e Villiers abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Dor-porzh ar c'hastell.
* Dor-porzh ar maner.
* An iliz katolik.
* Ar c'hloerdi.
* Ar blakenn.
* Kastell "Banville", XVII$^{vet}$ kantved.
* Maner "de Villiers".
* Iliz katolik Sant Laorañs.
* Ar c'hloerdi, un ospital milourel belgiat a implijas e savadurioù e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.
* Plakenn e koun ar soudarded marvet en ospital milourel belgiat.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Villiers-le-Sec Churchyard

* An daou vez.
| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 2 |
| Hollad | 2 |
Bleniourion e oant er Royal Army Service Corps. Marvet int d'an 13 a viz Even 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. .

## Emdroadur ar boblañs 1962-2018

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Skeudennoù - Clochers de France
* ↑ (en)Commonwealth War Graves Commission