# Krank

Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
Kranked :
| Ur c'hrank-saoz ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Malacostraca |
| Urzhad : | Decapoda |
| Danisurzhad : | Brachyura |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hranked a zo kresteneged rummataet en urzhiad Decapoda, asambles gant ar chevr pe al legestr.
En infraurzhiad Brachyura (eus ar gresianeg brachy: berr, oura: lost ; da lâret eo gant ur c'hof berraet ha skoachet dindan an toraks) emañ ar c'hranked gwir. Meur a spesad kranked all a vez rummataet en dreistkerentiad Paguroidea (infraurzhiad Anomura) evel ar c'hrank-bigorn.
Dont a rafe ar ger Krank eus ar c'hembraeg cranc pe eus ar c'herneveureg canker.

## Deskrivadur

Ar c'hrank a zo, evel an holl artropoded, divellkeinek, da lâret eo dieskern, ha goloet gant ur golo kitin, anvet ar pod. Dek pav en deus, daou veud en o zouez. A bep seurt ment zo d'ar c'hranked : ar c'hrank-meskl eo an hini bihanañ (war-dro 5 mm) hag ar c'hrank-kevnid japanat an hini brasañ (betek 4 m).
Stumm ar pod ivez a cheñch kalz hervez ar spesadoù : damm-ront gant ar c'hrank-saoz, karrez pe tric'hornek. Stumm ha ment ar meudoù a zo disheñvel ivez. An darn vrasañ eus ar c'hranked a zo preizherien pe debrerien korfoù-marv met spesadoù plantdebrerien pe hollzebrerien zo ivez.

### Orin

Roudoù kentañ ar c'hranked a vez kavet e-pad ar Mezozoeg, amzeriet eo bet ar garrekaenn goshañ kavet er Juraseg, 170 milion a vloavezhioù zo. E-pad ar prantad-se e oa brasaet an niver a spesadoù, cheñchet o stumm hag o doareoù bevañ. Hiziv an deiz e vefe 6800 spesad kranked er bed a-bezh, er morioù dreist-holl, met kavet e vez ivez 850 anezhe en dourioù dous (stêrioù, lennoù...) pe o vevañ e maez an dour, dreist-holl dindan un hin tomm.

### Gouennadur

Gouennadur ar c'hranked a zo, evit al lodenn vrasañ anezhe, unan reizhel diavaez. Ar c'hranked a zo, evel an holl artropoded, loened vic'hanerien, setu perak ez eo brasoc'h kof ar parezed, evit gallout degemer an uioù goude ar gouennadur. Goude an dozviñ e krog buhez ar c'hrank e stumm ul larvenn e-pad ur prantad disheñvel hervez ar spesadoù : tri devezh d'an nebeutañ gant Tunicotheres moseri ha betek ur bloavezh gant Cancer magister. Bez' zo spesadoù kranked a zo stumm al loen en e oad gour gante kerkent ha digloret, da lâret eo hep tremen dre stad al larvenn, hag e kreskont hep cheñch stumm.

## Ekonomiezh

Pesketaet e vez bep bloaz 1.2 milion a donennoù kranked er bed a-bezh, hep kontañ ar granketaerien hiniennel pe hengounel, er broioù paour dreist-holl. Peskerezh ar c'hrank a vez graet an aliesañ gant kavelloù. Ur pouez ekonomikel en deus ar c'hrank e-keñver ar boued : priziet eo e gig gant ar geginerien hag implijet eo gant embregerezhioù evit ober boestoù-mir.
Industriezh ar c'hrank e boestoù-mir a zo evezhiet pizh evit meur a abeg : - diwall ne'z afe ket produerien zo da veskañ kig ar c'hranked gant hini ar pesked, aesoc'h da zastum. - diwall ivez ne vefe ket danvezioù estren (tammoù kregin, migorn pe organoù a bep-seurt) o louzañ ar c'hig-kranked. - diwall e vefe graet aketus war-dro ar mirout : riskloù bras a zo evit yec'hed ar vevezerien ma 'z eo miret fall ar boued, evel gant an holl broduioù o tont eus ar mor.

## Arouezelezh

Gwelet evel ul loen gwarezus a-hed an Henamzer e cheñch e vrud da vare ar Grennamzer ma teu da vezañ arouez an drougavel hag an euzhviled mor. Er c'hontrol e veze gwelet mat-tre kranked ar spesad Dorripe gant an Aziiz rak enno e oa, hervez ar vojenn, ene ar soudarded marv.
Cancer, ar ger "krank" e gresian, a zo unan eus sinoù ar zodiak, hag anv ur steredeg.

## Spesadoù

E-touez ar spesadoù kranked emañ :
* ar c'hrank-saoz, pe kousker (Cancer pagurus)
* ar c'hrank glas (Carcinus maenas)
* ar c'hrank Sina (Eriocheir sinensis)
* ar c'hrank pavioù hir (Goneplax rhomboides)
* ar c'hrank-silioù (Necora puber)
* ar c'hrank-kevnid (Maja squinado)
* ar c'hrank du (Pachygrapsus marmoratus)
* ar c'hrank-meskl (Pinnotheres pisum)
* ar c'hrank-houarn (Xantho incisus)
* ar c'hranked-bigorn
* ar c'hrank-gevnidenn japanad(Macrocheira kaempferi)

## Listenn an dreistkerentiadoù kranked

* Sectio Dromiacea De Haan, 1833
   * Dakoticancroidea Patrom:† Rathbun, 1917
   * Dromioidea De Haan, 1833
   * Eocarcinoidea Patrom:† Withers, 1932
   * Glaessneropsoidea Patrom:† Patrulius, 1959
   * Homolodromioidea Alcock, 1900
   * Homoloidea De Haan, 1839
* Sectio Raninoida De Haan, 1839
* Sectio Cyclodorippoida Ortmann, 1892
* Sectio Eubrachyura de Saint Laurent, 1980
** Subsectio Heterotremata Guinot, 1977
   * Aethroidea Dana, 1851
   * Bellioidea Dana, 1852
   * Bythograeoidea Williams, 1980
   * Calappoidea De Haan, 1833
   * Cancroidea Latreille, 1802
   * Carpilioidea Ortmann, 1893
   * Cheiragonoidea Ortmann, 1893
   * Componocancroidea Patrom:† Feldmann, Schweitzer & Green, 2008
   * Corystoidea Samouelle, 1819
   * Dairoidea Serène, 1965
   * Dorippoidea Macleay, 1838
   * Eriphioidea Macleay, 1838
   * Gecarcinucoidea Rathbun, 1904
   * Goneplacoidea Macleay, 1838
   * Hexapodoidea Miers, 1886
   * Leucosioidea Samouelle, 1819
   * Majoidea Samouelle, 1819
   * Orithyioidea Dana, 1852
   * Palicoidea Bouvier, 1898
   * Parthenopoidea Macleay,
   * Pilumnoidea Samouelle, 1819
   * Portunoidea Rafinesque, 1815
   * Potamoidea Ortmann, 1896
   * Pseudothelphusoidea Ortmann, 1893
   * Pseudozioidea Alcock, 1898
   * Retroplumoidea Gill, 1894
   * Trapezioidea Miers, 1886
   * Trichodactyloidea H. Milne Edwards, 1853
   * Xanthoidea Macleay, 1838
** Subsectio Thoracotremata Guinot, 1977
   * Cryptochiroidea Paul’son, 1875
   * Grapsoidea MacLeay, 1838
   * Ocypodoidea Rafinesque, 1815
   * Pinnotheroidea De Haan, 1833