# Gwitreg

Gwitreg :
| Kastell Gwitreg. ||
| Anv gallaouek | Vitrae pe Vitrë |
| Anv gallek (ofisiel) | Vitré |
| Bro istorel | Bro-Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Felger-Gwitreg |
| Kanton | Gwitreg (Pennlec'h) |
| Kod kumun | 35360 |
| Kod post | 35500 |
| Maer Amzer gefridi | Isabelle Le Callennec 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Gwitreg Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Gwitreg |
| Lec'hienn Web | https://www.vitre.bzh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 18 603 ann. (2020) |
| Stankter | 500 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 07′ 12″ Norzh 1° 12′ 36″ Kornôg / 48.120000, -1.210000 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 89 m bihanañ 67 m — brasañ 127 m |
| Gorread | 37,19 km² |
| Gwitreg ||
| kemmañ |
Gwitreg a zo ur gumun e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh-Uhel, tost d'an harzoù gant Bro-C'hall, war an hent bras a gas da Bariz.
Anv an dud: Gwitregad (Gwitregiz), Gwitregadez (-ed).

## Anv

Erwan Vallerie ː Vitriacum, 1070

## Ardamezioù

* « En gul e leon en argant kurunet en aour »

## Istor
### Orin

* Savet eo kêr Gwitreg en-dro d'ar c'hastell-kreñv adal an XI$^{vet}$ kantved; koulskoude, pa weler ar peulvanoù nepell ha dismantroù un atant galian-roman nes, eo anat eo hir istor pobladur en ardremez. Lec'hiet evel ma oa war harzoù breizh e oa dezhi da zifenn ar vro diouzh an amezeien (Maine, Anjev, Normandi ha Bro-C'hall). Hevelep karg a oa ivez gant kêrioù (Felger, Sant-Albin-an-Hiliber, Gwerc'h-Breizh, Kastell-Briant, Ankiniz ha Klison).

### XIII$^{vet}$ kantved

Etre 1220 ha 1240 e voe savet mogerioù-difenn. Kreskiñ a reas fabourzhioù: Rachapt, Sainte-Croix, Saint-Martin, La Mériais, Hellerie). Adalek 1251, gant dimezioù etre an tiegezhioù Gwitreg ha Laval, ha dre vras tiegezhioù uhel Breizh ha re Vro-C'hall, a gaso da stagidigezh Breizh ouzh Bro-C'hall en 1532.

### Dispac'h Gall

* Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwitreg da benn ur bann.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 315 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 2,97% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
* Fuzuilhet e voe ur milour breizhat bet o vevañ er gumun gant al lu gall] d'ar 17 a viz Meurzh 1915.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas 47 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 14 a viz Even 1940 e kouezhas un nijerez Fairey Battle, marilhet L5513 ha kodet PM-L, eus ar 103th Squadron eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Gwitreg; he zri nijour a c'hellas en em gavet gant o c'henseurted$^,$$^,$.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Tri soudard a varvas.

##### Brezel Aljeria

* Daou vilour a varvas.

## Brezhoneg

* Hervez ur studiadenn gant Ofis ar Brezhoneg e vije 150 brezhoneger e korn-bro Gwitreg.

### Deskadurezh

* E distro-skol 2024 e oa 96 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (4,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

### Kelenn d'an oadourien

* Dalc'het e vez kentelioù-noz brezhoneg gant Skol an Emsav, abaoe miz Gwengolo 2010.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1762

| GWITREG | 1762 | 1790 | 1800 | 1836 | 1856 | 1881 | 1901 | 1921 | 1936 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2012 |
| Poblañs | 14 000 | 10 850 | 8 809 | 8 901 | 8 854 | 10 314 | 10 775 | 8 154 | 8 506 | 9 611 | 10 380 | 11 343 | 12 322 | 13 046 | 14 488 | 15 313 | 17 177 |
| Andon : INSEE, « Vitré »: ROBERT-GUÉDON D., LE GOFF D., BORDILLON H. Ouest-France |||||||||||||||||

### Tud

* Pierre Landais.
* Lucien Lechat (21 a viz Ebrel 1891-1915), unan eus Pevar C'haporal Souains, bet fuzuilhet d'ar 17 a viz Meurzh 1915 evit laoskentez gant al Lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ, bet roet o enor dezhe en-dro e 1935; mavour e oa e Gwitreg$^,$.
* Pierre Méhaignerie.
* Markizez Sévigné.

#### Tud bet ganet eno

* 1483 : Jacques Collebaut, sonaozour.
* 1519 : Bertrand d'Argentré, istorour ha gwiraour.
* 1827 : Arthur Le Moyne de la Borderie. istorour Breizh ha diellour.
* 1879 : Jean Choleau, armerzhour hag emsaver.
* 1900 : Morvan Marchal, tisavour hag emsaver.
* 1979 : Jérôme Lebouc, melldroader.

#### Tud bet marvet eno

* Arthur Le Moyne de la Borderie, istorour Breizh ha diellour, 17 a viz C'hwevrer 1901.

#### Ardamezeg ar familhoù

| Guillaume Abelin Senesal Gwitreg e 1382 | En glazur e sourin en argant karget gant ul leon en gul, hag heuliet ouzh kab gant ur vlourdilizenn en aour |
| Guillaume de Rosmadec Gouarnour Gwitreg (marvet e 1608) | En aour e deir eilenn en gul |

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Gwitreg.
* Kastell Reier Sevigneg.
* Iliz katolik an Intron-Varia, XIV$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Sant Varzhin, XV$^{vet}$ kantved.
* Chapel Sant-Nikolaz.
* Monumant ar re varv (fr)Memorial Genweb</ref>.
* Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

## Gevelliñ

Gevellet eo gant 8 kêr :
* Lymington (Bro-Saoz) abaoe 1981.
* Greece (Stad New York, Stadoù-Unanet) abaoe 1990.
* Helmstedt (Alamagn) abaoe 1979.
* Djenné (Mali) abaoe 1987.
* Środa Wielkopolska (Polonia) abaoe 1998.
* Talmaciu (Roumania) abaoe 1999.
* Terrebonne (Kebek) abaoe 1983.
* Villajoyosa (Spagn) abaoe 1989.

## Sport
### Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn

* 30 a viz Mezheven 1985 : 2$^l$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Gwitreg ; trec'h eo Rudy Matthijs (Belgia).
* 1añ a viz Gouere 1985 : 3$^e$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Gwitreg ha Felger (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo La Vie Claire.
* 3 a viz Gouere 1995 : 2$^l$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Perroz-Gireg ha Gwitreg ; trec'h eo Mario Cippolini (Italia).
* 5 a viz Gouere 2000 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Gwened ha Gwitreg ; trec'h eo Marcel Wüst (Alamagn).
* 6 a viz Gouere 2000 : loc'hañ a ra 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Gwitreg war-du Teurgn (Indre-et-Loire).
* 7 a viz Gouere 2006 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Lisieux ha Gwitreg ; trec'h eo Robbie McEwen (Aostralia)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn an ti-kêr
* Lec'hienn ti an douristed
* Lec'hienn ar gevelliñ
* Keleier kêr
* Lec'hienn bro Gwitreg
* Gweladenniñ Gwitreg
* (br) Gwitreg war lec'hienn Geobreizh
* Lise Bertrand d'Argentré

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) "Vitrë" hervez ChubEndret — Dictionnaire de noms de lieux en gallo
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106
* ↑ (fr)Monumant ar re - Memorial Genweb
* ↑ (fr)R.-G. Réau, Les crimes des conseils de guerre, Éditions du Progrès Civique, Pariz, Bro-C'hall, 1925
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Pertes RAF
* ↑ (fr)Luc'hskeudennoù
* ↑ (en)Traces of World War 2 RAF - No. 103 Squadron
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ Ofis Publik ar Brezhoneg
* ↑ Distro-skol ar c’helenn divyezhek
* ↑ (fr)R.-G. Réau, Les crimes des conseils de guerre, Éditions du Progrès Civique, Pariz, Bro-C'hall, 1925
* ↑ (fr)Mémoire des hommes