OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# M4 Sherman

An M4 Sherman, eus e anv ofisiel medium tank, M4, a oa un tank etre, an hini implijetañ gant Stadoù-Unanet Amerika hag ar Gevredidi konnôgel e-kerzh an Eil Brezel-bed. An M4 Sherman a oa un tank fizadus, marc'had-mat a-walc'h da broduiñ, hag aes da sevel kalz anezho. Bez e oa ivez diazez un toullad kirri hobregonet stourm evel ar c'hanolierezh emluskek, distrujerioù tankoù, ha kirri adtapout hobregonet. Degadoù a vilieroù anezho a oa bet dasparzhet dre emglev al Lend-Lease da Impalaeriezh Breizh-Veur ha Kenglad ar Broadoù, an Unvaniezh Soviedel, ha broioù all ar re Gevredet. An tank a oa bet lesanvet gant ar Saozon a-ziwar anv ar jeneral eus Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika William Tecumseh Sherman.
# George Robert Waterhouse

Arabat eo droukveskañ gant al livour John William Waterhouse.
George Robert Waterhouse, bet ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1810 e Londrez hag aet da Anaon d'an 21 a viz Genver 1888 er memes kêr, a oa un naturour breizhveuriat.

## Listenn al loened en devoa studiet
### Bronneged
#### Spesadoù

* C : chinchilla lost berr (Chinchilla brevicaudata),
* G : gwiñver-nij Java (Lomys horsfieldii),
* K
    kazh-banal roueel (Genetta poensis), kolobouz du (Colobus satanas), kolobouz ruz (Piliocolobus pennantii), konikl Bachman (Sylvilagus bachmani), konikl Mec'hiko (Sylvilagus cunicularius),
* M
    merienaer godellek (Myrmecobius fasciatus), mouna Campbell (Cercopithecus campbelli),
* P : plaver-sukr (Petaurus breviceps).

### Laboused
#### Genadoù

* L : Lanioturdus.

#### Spesadoù

* A : Andigena nigrirostris,
* F : frankolin beg ruz (Pternistis adspersus),
* L : Lanioturdus torquatus,
* V : Veniliornis callonotus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Waterhouse e metoù al loenoniezh.
# Abell 31

Abell 31 :
| hedred | 08h 54m 11.4s |
| ledred | +08° 54′30″ |
| pellded | ~ 2000 b.g. |
| meurded war wel | 12.2 |
| mentoù war wel | 16' |
| steredeg | Krank |
Abell 31 zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar C'hrank.
# Abell 36

Abell 36 :
| hedred | 13h 40m 41.34s |
| ledred | -19° 52′55″ |
| pellded | 780 b.g. |
| meurded war wel | 12.2–14.3 |
| mentoù war wel | 6′.117 × 6′.117 |
| steredeg | Gwerc'hez |
Abell 36 zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Werc'hez.
# Abell 39

Abell 39 :
| hedred | 16h 27m 33.737s |
| ledred | +27° 54′ 33.44″ |
| pellded | 6800 b.g. |
| meurded war wel | 13.7 |
| mentoù war wel | 155″.1 × 154″.5 |
| steredeg | Harkul |
Abell 39 zo un nivlennad lec'hiet e steredeg Harkul.
# Amapá

Amapá (distagadur portugalek LFE: [ɐmɐˈpa]) zo unan eus 26 stad Brazil, e norzh-biz ar vro, sko ouzh ar Meurvor Atlantel, stok eo ivez ouzh Gwiana c'hall, a zo un departamant tramor eus Bro-C'hall, hag un tamm bihan ivez ouzh Surinam. Macapá eo ar gêr-benn. Er rannvro Norte emañ.
Dont a ra an anv eus ar ger amapaba, e yezh nheengatu, a dalvez kement ha "douar a echu".

## Istor

Gweladennet e voe aod Amapá gant ar moraer spagnol Vicente Yañez Pinzón. Gant peder c'haravelenn e tegouezhas Pinzón d'ar 26 a viz Genver 1500 dirak aod Brazil, ha moarvat e oa Beg-douar Santo Agostinho, e Pernambuco.

### Portugal

Skarzhet e voe ar Saozon hag Izelvroiz gant Portugaliz. Bro-C'hall a lavaras bezañ perc'henn d'an douaroù, reizhet e voe an afer gant feur-emglev Utrecht e 1713, a spisae an harzoù etre Gwiana ha Brazil. Hervez tud Brazil ne voe ket doujet d'ar feur-emglev gant ar C'hallaoued.

## Gwelet ivez

* Listenn kumunioù Amapá

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (pt) Lec'hienn ofisiel
# Aotrouniezh Vroadel Palestina

Aotrouniezh Vroadel Palestina (en arabeg : السلطة الوطنية الفلسطنبية As-Solta al-Wataniya al-Filastiniya) eo anv ar framm gouarnamant a vez melestret gantañ Arabed a zo o chom e Sisjordania ha strizhenn Gaza en takadoù A ha B eus Palestina meneget en Emglevioù Oslo. Ur prezidant a zo hag ur vodadeg dilennet dre vouezhiadeg hollek, ur polis.

## Istor

Afghanistan • Arabia Saoudat • Armenia$^2$ • Azerbaidjan$^1$ • Bahrein • Bangladesh • Bhoutan • Brunei • Egipt$^3$ • Emirelezhioù Arab Unanet • Filipinez • India • Indonezia$^5$ • Iran • Iraq • Israel • Japan • Jordania • Jorjia$^1$ • Kambodja • Kazac'hstan$^1$ • Kiprenez$^2$ • Kirgizstan • Korea an Norzh • Korea ar Su • Koweit • Laos • Liban • Malaysia • Maldivez • Mongolia • Myanmar • Nepal • Oman • Ouzbekistan • Pakistan • Qatar • Rusia$^1$ • Republik Pobl Sina • Republik Sina (Taiwan) • Singapour • Siria • Sri Lanka • Tadjikistan • Thailand • Timor ar Reter$^4$ • Turkia$^1$ • Turkmenistan • Viêt Nam • Yemen
Stadoù ha n'int ket anavezet : Nagorno-Karabac'h$^2$
Tiriadoù gant ur statud dibar : Hong Kong • Makao • Palestina
# Aquitaine

Rannvroioù Frañs :
| Lec'hiadur e Frañs | |
| Anv | Akitania |
| Banniel | |
| Arouez | |
| Riez | Frañs |
| Yezhoù | galleg euskareg okitaneg |
| Pennlec'h ar rannvro | Bourdel |
| Departamantoù | Dordogne (24) Gironde (33) Landes (40) Lot-ha-Garona (47) Pireneoù-Atlantel (64) |
| Pennlec'hioù departamant | Periguers Bourdel Lo Mont de Marsan Agen Pau |
| Niver Arondisamantoù | 18 |
| Niver kantonioù | 235 |
| Niver kumunioù | 2 296 |
| Kadoriad ar C'huzul-rannvro | Alain Rousset (PS) |
| Amzer-gefridi | 2010-2015 |
| Prefed ar Rannvro | Francis Idrac |
| Poblañs hep kontoù doubl | 3 150 890 (2007) |
| Gorread | 41 309 km² |
| Stankter | 75 a./km² |
| Lec'hienn | aquitaine.fr |
Akitania (Aquitaine e galleg hag ent-ofisiel; Aquitània en okitaneg; Akitania en euskareg) a oa unan eus ar rannvroioù krouet gant ar gouarnamant gall e 1955 gant departamantoù an Dordogne, ar Gironde, al Landes, al Lot-et-Garonne hag ar Pireneoù-Atlantel.
g • ka • keRannvroioù Frañs :
Akitania-Nevez • Auvergne-Rhône-Alpes • Bourgogne-Franche-Comté • Breizh • Broioù al Liger • Centre-Val de Loire • Enez-Frañs • Grand Est • Hauts-de-France • Korsika • Normandi • Okitania • Provence-Alpes-Côte d'Azur :
# Bahamas

Ar Bahamas, ent-hir Kenglad ar Bahamas (Commonwealth of the Bahamas e saozneg, yezh ofisiel), pe Inizi Bahamas, a zo ur vro enezek (ur 700 enezenn bennak) er-maez da Florida, en norzh da Guba.
Nassau eo ar gêr-benn.

## An inizi

* Gwelout Inizi ar Bahamas.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Antigua ha Barbuda • Bahamas • Barbados • Belize • Costa Rica • Dominica • Republik Dominikan • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Kuba • Mec'hiko • Nicaragua • Panamá • Saint Kitts ha Nevis • Santez Lusia • Sant-Visant hag ar Grenadinez • El Salvador • Stadoù-Unanet Amerika • Trinidad ha Tobago
Tiriadoù dalc'het Danmark : Greunland  Frañs : Clipperton • Gwadeloup • Martinik • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Sant-Pêr-ha-Mikelon  Izelvroioù : Aruba • Bonaire • Curaçao • Saba • Sint Eustatius • Sint Maarten Rouantelezh-Unanet : Anguilla • Bermuda • Inizi Gwerc'h Breizh-Veur • Inizi Cayman • Montserrat • Turks ha Caicos
# Brunei

Brunei pe Brunei Darussalam a zo ur stad en Azia, war enezenn Borneo. Pinvidik eo a-drugarez d'an eoul-maen. Ur vro vuzulman eo.
Afghanistan • Arabia Saoudat • Armenia$^2$ • Azerbaidjan$^1$ • Bahrein • Bangladesh • Bhoutan • Brunei • Egipt$^3$ • Emirelezhioù Arab Unanet • Filipinez • India • Indonezia$^5$ • Iran • Iraq • Israel • Japan • Jordania • Jorjia$^1$ • Kambodja • Kazac'hstan$^1$ • Kiprenez$^2$ • Kirgizstan • Korea an Norzh • Korea ar Su • Koweit • Laos • Liban • Malaysia • Maldivez • Mongolia • Myanmar • Nepal • Oman • Ouzbekistan • Pakistan • Qatar • Rusia$^1$ • Republik Pobl Sina • Republik Sina (Taiwan) • Singapour • Siria • Sri Lanka • Tadjikistan • Thailand • Timor ar Reter$^4$ • Turkia$^1$ • Turkmenistan • Viêt Nam • Yemen
Stadoù ha n'int ket anavezet : Nagorno-Karabac'h$^2$
Tiriadoù gant ur statud dibar : Hong Kong • Makao • Palestina
Azia: Arabia Saoudat° • Bahrein* • Bhoutan° • Brunei° • Emirelezhioù Arab Unanet^ • Japan • Jordania* • Kambodja^ • Koweit* • Malaysia^ • Nepal • Oman° • Qatar° • Thailand
Kenglad ar Broadoù (Commonwealth): Antigua ha Barbuda • Aostralia • Bahamas • Barbados • Belize • Grenada • Jamaika • Kanada • Papoua Ginea-Nevez • Rouantelezh Unanet • Saint Kitts ha Nevis • Santez-Lusia • Sant Visant hag ar Grenadinez • Inizi Salomon • Tonga • Tuvalu • Zeland-Nevez
Monarkiezhoù european all: Belgia • Danmark • an Izelvroioù • Liechtenstein* • Luksembourg • Monako* • Norge • Spagn • Sveden • Vatikan (Sez Santel)°^
# Dáil Éireann

Dáil Éireann (distaget : en iwerzhoneg, e saozneg), Dael Iwerzhon, eo kambr izel Parlamant Republik Iwerzhon. Gant ar gannaded e vez dilennet an Taoiseach, Kentañ Ministr Iwerzhon.

## An 31vet Dáil

Emañ an tu kreñv gant ar strollad Fine Gael en 31vet Dáil ha kenc'houarn a ra gant Strollad al Labour.
| Strollad | Strollad | Niver a sezoù |
| • | Fine Gael | 69 |
| • | Strollad al Labour | 34 |
| | Fianna Fáil | 20 |
| | Sinn Féin | 14 |
| | Strollad Sokialour | 3 |
| | Dizalc'h | 23 |
| | Ceann Comhairle (kadoriad) | 1 |

## Gwelet ivez

* Taoiseach
# Espírito Santo (stad)

    Evit sterioù all an anv Espírito Santo, gwelit ar pennad amañ.
Stad Espírito Santo (Estado do Espírito Santo e portugaleg) zo unan eus ar 27 unanenn gevreet a zo e Brazil. Er gevred emañ, en arvor ar Meurvor Atlantel. Vitória eo ar gêr-benn. Krouet e voe e 1889.

## Douaroniezh

Espiríto Santo zo en-dro dezhi stad Bahia er biz pellañ, hini Minas Gerais en norzh hag er c'hornôg, ha stad Rio de Janeiro er su. Ar c'hêrioù bras a zo anvet: Cachoeiro de Itapemirim, Colatina, Guarapari, Linhares, Muniz Freire ha Vila Velha.

## Gwelet ivez

* Listenn kumunioù Espírito Santo

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (pt) Lec'hienn ofisiel gouarnamant stad Espírito Santo
# Gambia

    Diwar-benn ar vro eo ar pennad-mañ. M'emaoc'h o klask ur pennad diwar-benn ar stêr Gambia, sellit ouzh Gambia (stêr).
Gambia (The Gambia; anv ofisiel : Republik islamek ar Gambia, the Islamic Republic of The Gambia) a zo ur vro e Kornôg Afrika. Ar vro vihanañ er c'hevandir afrikan eo hag enklozet eo e-barzh Senegal nemet war-du ar c'hornôg m'he deus un aod vihan war ar Meurvor Atlantel. Ar stêr Gambia a red en he c'hreiz. Dizalc'h e oa deuet ar vro da vezañ d'an 18 a viz C'hwevrer 1965. Banjul eo ar gêr-benn met Serrekunda eo ar gêr vrasañ.

## Melestradur

Rannet eo Gambia e pemp rann hag ur geoded - Banjul.
* Lower River (Mansa Konko)
* Central River (Janjanbureh)
* North Bank (Kerewan)
* Upper River (Basse)
* West Coast (Brikama)
Rannoù melestradurel all a zo e Gambia : an LGA (Local Government Areas - Tiriadoù gouarnerezh lec'hel) :
* Banjul
* Brikama (a glot gant rannvro West Coast)
* Basse (a glot gant rannvro Upper River)
* Janjanbureh (a glot gant reter rannvro Central River)
* Kanifing (tro-dro da gêr Banjul)
* Kerewan (a glot gant rannvro North Bank)
* Kuntaur (a glot gant kornôg rannvro Central River)
* Mansa Konko (a glot gant rannvro Lower River)

## Daveoù

* ↑ The Gambia - Government. The World Factbook (2006-09-19). Kavet : 2006-09-29.
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
# Ginea

    Evit implijoù all, gwelet Ginea (disheñvelout).
Ginea (ent-ofisiel Republik Ginea) zo ur stad eus kornôg Afrika. A-wechoù e vez graet Ginea Conakry anezhi evit lakaat kemm etrezi ha div stad all anvet Ginea en Afrika : Ginea-Bissau ha Ginea ar C'heheder. En-dro da C’hinea emañ Ginea-Bissau er c’hornôg, Senegal en hanternoz, Mali er biz, Aod an Olifant er reter, Liberia ha Sierra Leone er c’hreisteiz, hag ar Meurvor Atlantel er c’hornôg.
Poblet eo gant un eizh milion bennak a dud. Conakry (Konaakiri) eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ, gant ur milion hanter a annezidi. Kêrioù bras all zo evel Nzérékoré, Kindia ha Kankan.
Diforc’hioù bras zo er vro etre an arvor, douaroù uhel ar menezioù Fouta Djallon, savanenn an hanternoz hag ar gevred zo koadet-stank. Ar stêrioù Niger, Gambia ha Senegal zo o eien e Ginea.
Un drevadenn c’hall e oa, a-raok 1958 pa oa bet embannet ur stad dizalc’h. E-pad pell eo bet renet ar vro gant diktatouriezh « sokialour » Ahmed Sékou Touré.
Ar galleg eo ar yezh ofisiel e Ginea. Meur a yezh all a gaozeer er vro, evel ar fulfulde pe pulaar, ar maninka…

## Douaroniezh

* Kartenn Ginea
* Palez ar Bobl
* Lamm-dour Saala

## Istor

* 5 a viz Gwengolo 2021 : taol-stad a-enep ar prezidant Alpha Condé.

## Rannvroioù

Rannet eo Ginea e 8 rannvro velestradurel :
* Boké
* Conakry
* Faranah
* Kankan
* Kindia
* Labé
* Mamou
* Nzérékoré
Pe e peder rannvro naturel :
* Basse Guinée
* Moyenne Guinée
* Haute Guinée
* Guinée Forestière

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
# Goiás

    Evit implijoù all, gwelet Goiás (disheñvelout).
Goiás zo unan eus 27 stad Brazil. Goiânia eo ar gêr-benn anezhi. E kreiz ar vro emañ hag enklozet emañ enn an Distrig Kevreadel, gant kêr-benn ar vro, Brasília. En-dro da stad Goiás e kaver (a-du gant red an eurier): stadoù Tocantins en norzh, Bahia, Minas Gerais, an Distrig Kevreadel, Mato Grosso do Sul ha Mato Grosso.

## Gwelet ivez

* Listenn kumunioù Goiás

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel gouarnamant Goiás
* Kêrioù stad Goiás
* Kartenn stad Goiás
# Kenya

Kenya zo ur vro e reter Afrika. En-dro dezhi emañ Soudan ar Su hag Etiopia en norzh, Somalia ha Meurvor Indez er reter, Tanzania er su, hag Ouganda er c’hornôg. Nairobi eo ar gêr-benn.
Dont a ra anv ar vro eus hini ur menez, Menez Kenya, ar menez uhelañ er vro (5 199 m uhelder).
A-gozh eo annezet Kenya, peogwir ez eus bet kavet eno lod eus roudoù koshañ mab-den war an douar (korfoù-eskern "Australopithecus afarensis", a veve meur a vilion a vloavezhioù zo).
Dont a reas Kenya da vezañ un drevadenn europat e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved, gant helebini etre Alamagn hag ar Rouantelezh Unanet evit lakaat o c’hrabanoù war domanioù sultaned Zanzibar. A-benn ar fin e voe savet "British East Africa" e 1895 ha trevadennerien deuet eus Breizh-Veur a grogas d’en em staliañ war an douaroù gwellañ. Etre 1952 ha 1959 e voe emgannoù kalet etre an emsaverien Mau Mau ha nerzhioù Breizh-Veur. Dont a reas Kenya da vezañ ur stad dizalc’h, a-benn ar fin, d’an 12 a viz Kerzu 1963.
Ar saozneg hag ar swahileg eo yezhoù ofisiel ar stad. Meur a yezh a gaozeer er vro, yezhoù eus familhoù disheñvel : yezhoù bantouek (evel ar gikouyoueg, al luhya…), yezhoù nilotek (evel ar masaieg, an tourkaneg…), yezhoù kouchitek (evel ar somalieg, an oromoeg,…).

## Rannoù melestradurel

Rannet eo Kenya en eizh proviñs :
* 1 : Central
* 2 : Coast
* 3 : Eastern
* 4 : Nairobi
* 5 : North Eastern
* 6 : Nyanza
* 7 : Rift Valley
* 8 : Western

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
# Lituania

Lituania (Lietuva e lituaneg) a zo ur vro eus biz Europa. Riblet eo gant ar Mor Baltel er gwalarn, Latvia en norzh, Polonia er mervent, Rusia (ezklozadur Kaliningrad) er c'hornôg, ha Belarus er su hag er reter. Unan eus an teir bro balt eo.

## Melestradur

Tri live a velestradur he deus Lituania abaoe 2000. Disrannet eo ar vro e 10 kontelezh, 60 keoded ha muioc'h eget 500 seniūnijaoù.
Melestret ez eo ar c'hontelezhioù gant gouarnerien-kontelezh anvet gant ar gouarnamant kreizel.

## Demografiezh

Lituania he-deus 3.3662 milion ag annezidi. 84.6% anezho a zo Lituaniz, a gomz lituaneg, yezh ofisiel ar vro. Bez' ez eus meur a vinorelezh, avat : Poloniz (6.3%), Rused, (5.1%) ha Belarused, (1.1%)
Ar Boloniz a ya d'ober ar vinorelezh vrasañ. Kavet e vezont e gevred ar vro dreist-holl.

## Liammoù

* Db JL Melenchon ha Lituania : http://www.liberation.fr/debats/2017/10/24/melenchon-cesar-et-neron_1605325

## Daveoù

* ↑ Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania.Population by ethnicity, census. Updated in 2007.
# Namibia

Republik Namibia zo ur stad e traoñ Afrika, war ribl ar Meurvor Atlantel. Emañ etre Suafrika er su, Angola ha Zambia en norzh, ha Botswana er reter. En em ledañ a ra war ur gorread a 824 295 km² ha 1 820 916 a annezidi a oa e 2003. Deuet e oa da vezañ dizalc'h diouzh Suafrika e 1990. A-raok ar bloaziad-se e oa anavezet dindan an anv Mervent Afrika. Windhoek eo ar gêr-benn.

## Istor

D' 28 a viz Mae 2021 e oa en em zigarezet Alamagn en ur mod ofisiel evit gouennlazh an Hereroed hag an Namaed kaset da benn e deroù an XX$^{vet}$ kantved e Mervent Afrika (Namibia hiziv).

## Politikerezh

Hifikepunye Pohamba a oa prezidant etre 2005 ha 2015.
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
# Paraná (stad)

Paraná a zo unan eus ar 26 stad kevreet a zo e Brazil. E su ar vro emañ, er rannvro Sul. En norzh dezhi emañ stad São Paulo, er reter ar Meurvor Atlantel, Santa Catarina er su, Mato Grosso do Sul er gwalarn. Er mervent e sko ouzh Arc'hantina ha Paraguay. Gant he 199 314 km², eo un tamm brasoc'h eget Senegal. Curitiba eo he c'hêr-benn.
Dont a ra an anv eus ar stêr Paraná.

## Douaroniezh

Ar stad nemeti eo a zo stok ouzh Paraguay hag Arc'hantina war un dro. Enni emañ Lammoù-dour an Iguaçu.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (pt) Lec'hienn ofisiel gouarnamant Paraná
# Pará (stad)

Pará a zo unan eus 26 stad Brazil. E norzh ar vro emañ, er rannvro Norte, en Amazonia. Anvet eo diwar ar stêr Pará (stêr), a zo ur vrec'h d'ar stêr-veur Amazon. Belém eo ar gêr-benn.
Ur stad vras eo, an eil brasañ e Brazil war-lerc'h Amazonas, ha ken bras hag Angola pe Mali. Treuzet eo gant ar c'heheder. Enni emañ genoù ar stêr Amazon.

## Lec'hiadur

En-dro dezhi (adalek an norzh, a-du gant an eur) emañ stadoù brazilian Amapá, Maranhão, Tocantins, Mato Grosso, Amazonas ha Roraima. Er gwalarn e sko ouzh broioù Guyana ha Surinam.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (pt) Lec'hienn ofisiel gouarnamant Pará
Ousada
# Pernambuco

Pernambuco zo unan eus stadoù Brazil, er rannvro Nordeste, an hini a zo ar muiañ er reter er vro gant hini Paraíba. Recife eo ar gêr-benn anezhi. En norzh dezhi emañ stadoù Paraíba ha Ceara, er c'hornaoueg Piauí, er su Alagoas ha Bahia, hag er reter emañ ar Meurvor Atlantel.

## Istor Pernambuco

Istor Pernambuco zo stag ouzh istor ar sukr er vro, savet gant Portugaliz adal dibenn ar XVI$^{vet}$ kantved. Er XVII$^{vet}$ kantved e voe diorroet ivez e-pad ar mare ma voe an Izelvroioù o ren er vro.

## Inizi

Div enezeg zo stag ouzh Pernambuco :
* Inizi Fernando de Noronha
* Inizi Pêr ha Paol

## Sevenadur

Kavell ar maracatu eo Pernambuco.

## Skeudennoù

* Chapel aour Recife
* Enezeg Fernando de Noronha, un eurvezh war nij eus aod Pernambuco
* Olinda, Glad bedel an Denelezh
* Traezheg Boa Viagem
* Fort Orange, kreñvlec'h izelvroat en Itamaracá
* Mergodennoù bras - Carnaval Olinda
* Iliz-veur Petrolina
* Traezheg Porto de Galinhas - 65 km
* Kizelladurioù Caruaru
* Meurlarjez Recife - Galo da Madrugada
* Marco Zero - Recife
* Muro Alto
* Iliz Nossa Senhora do Carmo, e Recife.
* Park Broadel Vale do Catimbau, e Buíque
* Dañserien Frevo
* Triunfo

## Gwelet ivez

* Listenn kumunioù Pernambuco

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (pt) Lec'hienn ofisiel gouarnamant Pernambuco
# Batis

Batis :
| Batis molitor, tresadenn (1884 gant Keulemans). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Platysteiridae |
| Anv skiantel ||
| Batis Boie, 1833 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Batis zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1833 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Ugent spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Batis capensis
** B. c. capensis, erythrophthalma, hollidayi ha kennedyi,
* Batis crypta,
* Batis dimorpha
** B. d. dimorpha ha sola,
* Batis diops,
* Batis erlangeri
** B. e. congoensis hag erlangeri,
* Batis fratrum,
* Batis ituriensis,
* Batis margaritae
** B. m. kathleenae ha margaritae,
* Batis minima,
* Batis minor
** B. m. minor ha suahelica,
* Batis minulla,
* Batis mixta
** B. m. mixta ha reichenowi,
* Batis molitor
** B. m. molitor, palliditergum, pintoi ha puella,
* Batis occulta,
* Batis orientalis
** B. o. chadensis, lynesi hag orientalis,
* Batis perkeo,
* Batis poensis,
* Batis pririt
** B. p. affinis ha pririt,
* Batis senegalensis,
* Batis soror.
O c'havout a reer en Afrika, tri isspesad warn-ugent (23) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Platysteiridae/Batis (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Meurzh 2025).
# Lanioturdus

Lanioturdus :
| L. torquatus (par ha parez), tresadenn gant C. G. Finch-Davies. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Platysteiridae |
| Anv skiantel ||
| Lanioturdus Waterhouse, 1838 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lanioturdus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1838 gant an naturour breizhveuriat George Robert Waterhouse (1810-1888).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Lanioturdus torquatus, brosezat en Angola ha kreiz Namibia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Platysteiridae/Lanioturdus (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Meurzh 2025).
# William Jardine (naturour)

Sir William Jardine, bet ganet d'an 23 a viz C'hwevrer 1800 e Dinedin (Bro-Skos) hag aet da Anaon d'an 21 a viz Du 1874 e Sandown (Enez Wight, Bro-Saoz), a oa un naturour skosat.
Roet e voe e anv d'ur spesad evned — Boissonneaua jardini — gant an evnoniour gall Jules Bourcier (1797-1873).

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Iskerentiadoù

* P : Phaethornithinae.

### Genadoù

* C : Chloropsis,
* M : Macronus,
* N : Nyctyornis,
* O : Oreopholus,
* P : Platysteira,
* R : Rhinopomastus,
* S : Spindalis,

### Spesadoù

* A : Apus unicolor (glaouer Madeira),
* B : Bulweria bulwerii (tort Bulwer),
* C
    Chaetura brachyura, Charadrius bicinctus (nouelig divroudenn), Chloropsis hardwickii ha sonnerati, Cinnyris chloropygius, Circus assimilis (skoul brizh),
* D
    Deleornis fraseri, Dendrocopos himalayensis, Didunculus strigirostris,
* F : Francolinus pictus,
* G : Gallinago jamesoni (gioc'h an Andoù),
* L : Leptocoma calcostetha,
* M : Macronus ptilosus,
* N : Nyctyornis athertoni (gwespetaer barv glas),
* P : Poliocephalus poliocephalus (plomer penn-kozh),
* S : Semnornis ramphastinus,
* T : Tadorna tadornoides (tadorn Aostralia).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Jardine e metoù al loenoniezh.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 A-gevret gant Prideaux John Selby.
* ↑ A-gevret gant Charles Lucien Bonaparte.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Prideaux John Selby

Prideaux John Selby, bet ganet d'an 23 a viz Gouere 1788 en Alnwick (Northumberland, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Meurzh 1867 e Bamburgh (Northumberland), a oa un evnoniour hag ul louzawour saoz. Anavezet-mat e oa ivez evel skeudennaouer un toullad mat a oberennoù war skiantoù an natur.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* A : Agapornis,
* C : Chloropsis,
* H : Haliastur,
* M : Macronus, Mergellus,
* N : Nyctyornis,
* O : Oreopholus,
* P : Phaps, Platysteira, Poliocephalus,
* S : Spindalis.

### Spesadoù

* B : Bulweria bulwerii (tort Bulwer),
* C
    Charadrius bicinctus (nouelig divroudenn), Chloropsis hardwickii ha sonnerati, Circus assimilis (skoul brizh),
* D
    Deleornis fraseri, Dendrocopos himalayensis,
* F : Francolinus pictus,
* M : Macronus ptilosus,
* N : Nyctyornis athertoni (gwespetaer barv glas),
* P : Poliocephalus poliocephalus (plomer penn-kozh),
* T : Tadorna tadornoides (tadorn Aostralia).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Selby e metoù al loenoniezh.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 A-gevret gant William Jardine.