OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Anadiplozenn

An anadiplozenn (diwar ar ger ἀναδίπλωσις / anadiplosis e henc'hresianeg, eus ana, « a-nevez », ha diploos « doubl ») zo un doare da adlavarout ger pe gerioù diwezhañ ul lavarenn pe ur werzenn ha d'o lakaat e penn kentañ al lavarenn pe gwerzenn da-heul, evit merkañ mat al liamm zo etrezo. Gant an adlavar-se, a c'hall bezañ graet ouzhpenn div wech, e vez kreñvaet ar ger pe ar mennozh. Tost-kar dezhi eo an epanadiplozenn.
Ma ne oa ket anavezet ar ger gant ar saverien gwerzioù kozh e veze implijet kenañ an doare ober se ganto.

## Skouerioù

* (br) An aotrou Nann hag e bried /Yaouankik flamm ’zo dimezet;/ Yaouankik flamm int dimezet, / Un’ daouzek vloaz, un all trizek :/ Yaouankik flamm int dimezet, Yaouankik flamm dispartiet. - Fañch an Uhel, An Aotrou Nann. Amañ e kaver an droienn yaouankik-flamm implijet peder gwech.
* (br) Ha mar don-me azen a-dra-sur / Me na n'on ket azen dre natur ; — Me na n'on ket azen dre natur / Ma zad a larer oa un den fur - Fañch an Uhel, Gwerz Lezobre, I, 2-3 (1868).
* (de) Ha! Wie will ich dann dich höhnen! / Höhnen? Gott bewahre mich! - Schiller, An Minna.
* (de) Mit dem Schiffe spielen Wind und Wellen, /Wind und Wellen nicht mit seinem Herzen. Johann Wolfgang von Goethe.
* (en) The years to come seemed waste of breath, / A waste of breath the years behind - William Butler Yeats, The White Swans at Coole, An Irish Airman Foresees His Death (1919), 14-15
* (es) Todo pasa y todo queda ; / pero lo nuestro es pasar, / pasar haciendo caminos, / caminos sobre la mar. - Antonio Machado, Campos de Castilla, Proverbios y cantares, XLIV (1917)
* (fr) [...] Et Cérès, que fit-elle ? / Ce qu'elle fit ? Un prompt courroux / L'anima d'abord contre nous. - Jean de La Fontaine, Le Pouvoir des fables (1678).
* (fr) "Tuer une femme, une femme sans défense !" (Victor Hugo, Lucrèce Borgia (Hugo), III, 3)
* (fr) Et leur chanson se mêle au clair de lune — Au calme clair de lune triste et beau , Paul Verlaine, Clair de lune (1902).
* (it) ... ma la gloria non vedo, — Non vedo il lauro e 'l ferro ond'eran carchi - Giacomo Leopardi, Canti, Sull'Italia (1818), 4-5.

## Pennadoù kar

* epanadiplozenn.
* epanalepsenn
* Andhadhi

## Notennoù

* ↑ An Aotrou Nann
* ↑ Gwerz Lezobre
* ↑ An Minna
* ↑ An Irish Airman Foresees His Death
* ↑ Proverbios y cantares
* ↑ Le Pouvoir des fables
* ↑ Fêtes galantes
* ↑ Sull'Italia
# Andokides

Andokides (war-dro -440- war-dro -390) pe Ἀνδοκίδης / Andokídês e henc'hresianeg, a oa ur prezeger gresian, unan eus Prezegerien Attika.
Anaout a reer e oberenn anavezet dindan an anv latin De mysteriis, a oa Περὶ τῶν μυστηρίων / Perì tô̄n mustèríōn e henc'hresianeg.

## E vuhez

Ganet e oa en Aten war-dro -440. Mab e oa da Leogoras, en un tiegezh a ouenn uhel, a lavare dont eus an haroz Odysseüs hag an doue Hermes. Daremprediñ a rae ar yaouankizoù pinvidik evel Alkibiades.
Krediñ a reer e voe kaset da gannad meur a wech, da vroioù evel Thessalia, Makedonia, Molossia, Thesprotia, Italia ha Sikilia.
E -415, a-raok an droiad-vrezel graet gant morlu Aten da Sikilia, e voe tamallet da gemer perzh en afer an hermes. Ar re-se a oa delwennoù sakr a veze lakaet er c'hroashentoù, ma weled kalc'h ha kelloù doueed, hag a voe spazhet. Krediñ a ra istorourien zo hiriv ne oa ket digablus. Tapet e voe ha bac'het. Dieubet e voe dre ma prometas reiñ anvioù an dorfedourien. Dont a reas a-benn da saveteiñ e vuhez o tiskuliañ anvioù pevar den all hag a voe kondaonet d'ar marv. Diskuliet en dije e dad zoken ivez, met kement-se a nac'has bezañ graet atav. Kement-se a verkas e vuhez, rak un torfed bras e oa e metoù an aristokrated eveltañ, ma n'eo ket ar gwashañ torfed. Koll a reas e wirioù a geodedour, ha harluet e voe. Beajiñ a reas, daremprediñ tud a c'halloud, ha n'eo ket implij doareoù onest atav, evel e Kiprenez, ma reas kenwerzh.

## Oberennoù

Darnoù eus e oberennoù a c'haller lenn an droidigezh saoznek anezhe el lec'hienn saoznek Perseüs:
* Diwar-benn ar C'hevrinoù (Περὶ τῶν μυστηρίων "De Mysteriis"). Emzifenn Andokides pa oa tamallet dezhañ oberoù disakr o kemer perzh e Kevrinoù Eleusis
* Diwar-benn an Distro (Περὶ τῆς ἑαυτοῦ καθόδου "De Reditu"). Engalv graet gant Andokides evit gallout distreiñ d'e gêr c'henidik hag evit ma vo lamet ar bevennoù d'e wirioù keodedel .
* Diwar-benn ar peoc'h gant Sparta (Περὶ τῆς πρὸς Λακεδαιμονίους εἰρήνης "De Pace"). Diwar-benn ar peoc'h gant Sparta
* Against Alcibiades (Κατὰ Ἀλκιβιάδου "Contra Alcibiadem").

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Andocides, On the Mysteries.
# Anna Komnene

Anna Komnene (Άννα Κομνηνή, Anna Komnēnē e henc'hresianeg), pe Comnena e latin (1083–1153), priñsez c'hresian, lennegez; merc'h e oa da Aleksios Iañ, impalaer roman ar reter, ha da Irene Doukaina. Skrivañ a reas an Alexiad, dezrevell istorel eus renad he zad, kentañ tro d'ur briñsez skrivañ diwar-benn he zad.

## Liamm diavaez

* An Alexiada en he zroidigezh saoznek
# Apelles Kyrene

Apelles Kyrene (pe Apellas pe Apollas, Ἀπελλᾶς, Ἀπολλᾶς e henc'hresianeg) a oa un douaroniour gresian eus Kyrene hag a skrivas ul levr douaroniezh hag a voe kresket gant Athenaios, anvet Πρρὶ τών ἐν Πελοποννήσῳ πόλεων hag unan all anvet Δελφικά.

## Notennoù

* ↑ Marc. Heracl. p. 6) Comp. Quintil. XI. 2. § 14; Bockh, Praef. id Scltol. Find. p. XXIII, &c. 2
# Apodekt

An apodekt ( e henc'hresianeg : ἀποδέκτης/ apodéktes, liester : apodektai, pe "reseverien" e henc'hresianeg) a oa ur c'hargad uhel, anvet evit ur bloavezh, en demokratelezh Aten en Henamzer evit diwall kontoù ar stad. Dek a veze anezho, unan evit pep meuriad, pe phyle.
O labour e oa resev an tailhoù ordinal, ingaliñ anezho etre rannoù ar velestradurezh. Derc'hel a raent rolloù an dleourien, merkañ a raent ar gwenneien paeet, ha diverkañ anvioù ar re a bae.
En 411 kent JK eo e voe krouet ar garg-se gant Kleistenes.
# Arestor

Arestor (Ἀρέστωρ e henc'hresianeg) a oa anv daou zen e mojennoù Hellaz kozh.
* an hini kentañ a oa mab da Forbas, pried da v-Mykene (merc'h Inac'hos), ha tad da Argos Panoptes,
* an eil a oa tad da Argos an Argonaot.
N'ouzer ket hiroc'h diwar o fenn.

## Levrlennadur

* Apollodoros, Biblioteka (II, 1, 2-3).
* Apollonios Rodos, Argonaotika (I, 20 hag all).
* Paosanias ar Beajour, Deskrivadur Hellaz (II, 16, 4).
# Arete

An arete (ἀρετή e henc'hresianeg), a oa war un dro an dreistelezh hag ar vertuz. kelennet e veze gant ar sofouriezh en Hellaz kozh.
E barzhonegoù Homeros, e talv an arété evit harozed Hellaz koulz ha re Troia, evit gwazed koulz ha maouezed, evit Penelope koulz hag he fried Odysseüs. Gant Homeros eo stag ouzh an nerzh-kalon, ha muioc'h c'hoazh ouzh an efedusted.
# Aristonoüs

Aristonous (e henc'hresianeg Ἀριστόνους), mab da Beisaios, a oa unan eus seizh somatofilak Alesant Veur, hag ac'h eas gantañ betek India.
Pa varvas Alesant e voe ar c'hentañ da ginnig reiñ ar galloud da Perdikkas. E penn arme Olympias e oa e-pad ar brezel ouzh Kassandros. Pa voe prizoniet Olympias e -316 e voe lakaet d'ar marv war urzh Kassandros.
# Artemisia

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Artemisia zo un anv, deuet diwar anv an doueez Artemis, ha roet d'un nebeud tud ha lec'hioù. Ral eo evel anv-badez.

## Yezhoù all

Un anv-badez Artémise zo e galleg, anavezet muioc'hik e Kebek.

## Artemis

* Artemisia (τὰ Ἀρτεμίσια / ta Artemísia e henc'hresianeg) a oa ur gouel en Hellaz kozh en enor d'an doueez Artemis.

## Tud

* Artemisia Karia, anv div rouanez e Karia
** Artemisia Iañ, tirantez Halikarnasos er Vvet kantved kent JK, a c'hourc'hemennas pemp teirroeñveg en emgann Salamis ;
** Artemisia II, satrapez Karia er IVvet kantved kent JK, c'hoar ha pried d'ar roue Mausolos; meur a livour zo bet awenet ganti;
* Artemisia Gentileschi (1593-1653), livourez italian.

## Lec'hioù
### Gres

* Artemisia, Messenia, kêriadenn
* Artemisia (Zakintos), kumun en Enez Zakintos

## Lennegezh

* Artémise et Poliante, danevell gant ar skrivagner gallek Edme Boursault e 1670.
* Voyage de Normandie : Lettre à Artémise, gant Jean-François Regnard (1655-1709) e 1689.
* Les visiteurs de madame Artémise, pezh-c'hoari gant ar skrivagner kebekat Jean-Pierre Ronfard .

## Liverezh

Meur a oberenn zo bet awenet gant istor Artemisia II:
* Artemisia o vont da evañ ludu he fried Mausolos (war-dro 1630), gant Francesco Furini.
* Artemisia (Rembrandt), livadur gant Rembrandt e 1634, e Mirdi ar Prado e Madrid.
* Artémise serre sur son cœur l'urne contenant les cendres de Mausole, livadur gant al livourez c'hall Marie-Élisabeth Laville-Leroux (1770 - 1842) en 1789
* Artémise buvant les cendres de Mausole, son époux, gant Paul Duqueylar .
* Artemise au tombeau de Mausole, 1765, gant Jean-Baptiste Deshays de Colleville.

## Filmoù

Meur a film diwar-benn al livourez italian Artemisia Gentileschi zo bet anvet Artemisia.
* Artemisia, film-skinwel gant Adrienne Clarkson, e 1992
* Artemisia, film Agnès Merlet e 1997 .

## Louzoù

* Artemisia, anv latin ar genad anvet huelenn e brezhoneg.

## Penadoù kar

* Arthemesia
# Askalafos (mab Ac'heron)

Askalafos (e henc'hresianeg Ἀσκάλαφος / Askálaphos, « toud ») a oa mab Ac'heron hag an nimfenn Orfne (pe Gorgyra, pe Styks).
Droug a gontas d'an doueed arall diwar-benn Persefone, ha kastizet e voe dre vezañ troet e kaouenn.

## Notennoù

* ↑ Metamorfozoù Ovidius V, 534.
# Aurora

Aurora eo doueez tarzh-an-deiz gant ar Romaned. Klotañ a ra gant Eos mojennoù Hellaz, hag Ushas gant an Hindoued.
Bemdez e tifluk da nijal dre an oabl, da gemenn ar beure nevez. C'hoar eo da Sol, an heol, ha da Luna, al loar. Un toullad mat a briedoù he deus, ha pevar mab, ar Pevar Avel, a zo kar da Anemoi Hellaz, evit pevar c'horn an oabl.
* Aquilo, pe Septentrio, avel an hanternoz, a zo Boreas e henc'hresianeg;
* Auster, avel ar c’hreisteiz, a zo Notos e henc'hresianeg;
* Favonius, avel ar c’huzh-heol, a zo Zefiros;
* Volturnus, avel ar sav-heol, a zo Euros.
Ur serc'heg dezhi e oa Titonus, ha goulenn a reas Aurora digant Zeus reiñ dezhañ bezañ divarvel, met ankouaat a reas goulenn ar yaouankiz peurbadel war un dro. Hag ar paourkaezh Titonus a zalc'h da goshaat, ha da goshaat.

## Lennegezh

Meneget eo an doueez e meur a oberenn:

### E galleg

* Gant Pierre de Ronsard:
** e-barzh Les Amours de Cassandre (1552)
    Et si voudrais que cette nuit encore
    Fut éternelle, et que jamais l’Aurore
    Pour m’éveiller ne rallumât le jour.
** er sonedenn a grog gant De ses cheveux la roussoyante Aurore...

### E saozneg

* gant Shakespeare e Romeo and Juliet (i.i), ma lavar Montague eus e vab Romeo :
    But all so soon as the all-cheering sun
    Should in the furthest east begin to draw
    The shady curtains from Aurora's bed,
    Away from the light steals home my heavy son...
* gant Alfred Tennyson en e varzhoneg "Tithonus".

## Liamm diavaez

* Aurora en Encyclopædia Mythica
# Bagoas (vizir)

Bagoas (Bagoi en henberseg, Βαγώας / Bagôas e henc'hresianeg) a oa un tizhog, egiptat a orin, ha mignon da roue Pers Artaxerxes III.

## Istor

En em glevet e oa gant ar pennbrezelour Mentor, eus Rodos, evit sujañ Egipt a-nevez ouzh Impalaeriezh Pers (war-dro 342 moarvat). Kement a c'halloud en doe neuze ma voe gwir vestr ar vro. Kavout a reas un doare da binvidikaat buan. Skrapañ a reas levrioù sakr temploù Egipt ha goulenn a reas arc'hant bras evit o daskor d'ar veleien.
Pa oa bet lazhet Johannes e Templ Jeruzalem gant e vreur, ar Beleg Meur, e lakaas Bagoas (a oa a-du gant Johannes) un tailh nevez war ar Yuzevien, hag ez eas e-unan e-barzh an Templ (pezh a oa berzet gant ar veleien yuzev), o lavarout e oa-eñ glanoc'h eget ar vuntrerien.
En 338 e reas lazhañ ar roue hag e holl vibien, nemet Arses a voe lakaet gantañ war an tron. Hervez ur vojenn kontet gant Élien e vije bet lazhet ar roue Artaxerxes III gant Bagoas, peogwir en devoa roet urzh da lazhañ an tarv sakr Apis, hag e roaskorf ar roue da zebriñ d'e gizhier.
Dre ma ne gave ket Arses sentus a-walc'h outañ e roas urzh d'e gontammañ en -336. En e lec'h e lakaas ur priñs all, Darius III Codoman. Siwazh dezhañ ne oa ket sentusoc'h ar roue nevez eget Arsès. Met furoc'h e oa Darius, ha komprenet en doa petra a oa en em gavet gant arrouaned all, hag ober a reas da Vagoas evañ ar c'hontamm en doa aozet evit ar roue.

## Notennoù

* ↑ Patrom:DioBib, XVI, 50 ; cf. Didymus, Comm. in Demosth. Phil. VI. 5.
* ↑ Diodoros, XVI, 51.
* ↑ Flavius Josephus, Antiquitates Judaicae, XI, 7, 1.
* ↑ Patrom:ÉliHis, VI, 8.
* ↑ Diodoros, XVII, 5 ; Johann. Antioche, p. 38-39 embannadur Muller ; Arrien, II, 14, 5 ; Curt., VI, 4, 10.
# Aviel Jakez

Aviel Jakez, pe Ragaviel Jakez, a vez lavaret eus ur skrid a vije bet savet gant an abostol Jakez. An anv gwirion avat eo Ginivelezh Mari, Diskuliadur Jakez ha krediñ a reer eo bet savet war-dro ar bloaz 145.

## Al levr

Komz a reer eus Ragaviel diwar an anv protoévangile, krouet gant ar Gall Guillaume Postel (1510-1581) hag a droas ar skrid henc'hresianeg e latin, abalamour ma tenn da c'hoarvoudoù a-raok ar re kontet er Pevar Aviel.
Meur a zoare zo d'ar skrid, rak darn zo e henc'hresianeg, e siriak, armenianeg, jeorjeg, slavek kozh.
An doare koshañ a zo eus an IIvet kantved, savet e vije bet en Egipt pe e Palestina. Kompren a c'haller eo bet savet pe adwelet gant ur pagan diouiziek eus ar gizioù yuzev, ha troet gant ar gnostegezh.
Un doare daskemmet zo anavezet evel Aviel ar Pseudo-Mazhev.

## Danvez

Kaoz zo el levr eus darvoudoù a-raok amzer ar Pevar Aviel eta, hag eus bugaleaj Jezuz dindan evezh Jakez: pe Jakez, mab Zebede, lesanvet Jakez ar C'hoshañ, unan eus an ebestel, pe aliesoc'h Jakez, mab Alfe, lesanvet Jakez ar Yaouankañ, kenderv da Jezuz, unan all eus an ebestel.
Ma kreder eo bet skrivet war-dro ar bloaz 145 n'hall ket bezañ bet savet gant hini ebet anezho.
N'eus nemet er skrid-se e vez graet anv eus tud Mari, Santez Anna ha Sant Joachim. Brudet e voe o anvioù gant al Légende Dorée, savet gant Jacques de Voragine. Hennezh a lavare e oa bet gouestlet Mari d'an Aotrou Doue gant he mamm, e oa bet dibabet Jozeb, hag eñ kozh hag intañv ha tad da veur a vab, da ziwall ar plac'h yaouank. Kontañ a ra e oa-hi dougerez hep bezañ kollet he gwerc'hded hag e c'hanas Jezuz. Krediñ a reer e klaske an oberour-se dizarbenn an tamalloù a veze graet en e amzer a-enep ar feiz kristen, pa veze lavaret e oa Jezuz mab da Jozeb ha Mari. Pouezañ a ra war Gwerc'hded Mari a-viskoazh a vije bet gwiriet gant an amiegez ha gant Salomé goude ganidigezh Jezuz.
Hemañ eo ar skrid koshañ a ra meneg eus gwerc'hded Mari betek goude ganedigezh Jezuz.

## Levrlennadur

* Écrits apocryphes chrétiens, levrenn I, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 1998.
# Baktria

Baktria (eus Βακτριανὴ / Baktrianê e henc'hresianeg) a oa ur rannvro etre Afghanistan, Ouzbekistan ha Tadjikistan a hiriv, etre menezioù an Hindū-Kūsh hag ar stêr Amou-Daria.
Gwechall e oa bevennet gant India er c'hreisteiz, Sogdiana en hanternoz, Skitia extra Imaum er reter, ha Hirkania er c'hornôg. Enni e oa Margiana, Guriana, Bubakena, bro an Doc'hared hag ar Marukeaned.

## Istor

Un amzer zo bet ma oa Baktria e-kreiz un Impalaeriezh c'halloudus ha tizhet ganti ul live uhel a sevenadur. Baktres e oa ar gêrbenn (Balkh hiriv).
Gwelet eo gant darn evel bro ar Veded, kavell impalaeriezh ar Bersed ha relijion Zoroastr. Gant Cyrus er VIvet kantved eo e voe staget ouzh impalaeriezh ar Bersed. Stag e oa ouzh Margiana ha honnezh e oa daouzekvet satrapiezh ar bersed eta.

### Satrapiezh

Ar satrap Bessus, an hini a vuntras ar roue Darius III evit bout dizalc'h en e satrapiezh. Met aloubet e voe ar vro gant Alesant Veur, er IVre kantved kent JK. Gantañ e voe tapet Roxana, merc'h da satrap ar vro, a oa o stourm outañ. Dimeziñ dezhi a reas evit lakaat an tad a-du gantañ.

## Furchadegoù

Furchadegoù e-leizh zo bet aozet en hanternoz Baktria (traonienn ar Surkhan-Daria) gant Gallaoued hag Ouzbeked, pe Japaniz hag Ouzbeked, dreist-holl war-dro keoded kozh Termez.

## Kañvaled

Bout ec'h eus ur ouenn kañvaled anvet kañval Baktria, pe Camelus bactrianus.

## Liammoù

* Aour Baktria
* Livius.org: Bactria
# Bazilig

Ur bazilig pe bazilisk (diwar βασιλίσκος / basiliskos, roue bihan e henc'hresianeg; basiliscus e latin), pe a-wechoù, ha diwezhatoc'h, kokatris, zo ul loen mojennel hag en devoa brud da gontammañ an dud ha da vezañ gouest d'o zreiñ e mein.

## Bazilig

Ar bazilig a oa un naer vihan kontammus hag a c'halle lazhañ gant ur sell hepken. Ganet e vije eus gwad Medusa, mamm un toullad euzhviled. Meneg anezhañ zo abaoe an Henamzer. Adalek ar Grennamzer avat e veze kontet da vezañ ul loen hanter naer hanter kilhog hag a veze anvet bazilikog a-wechoù. Hervez Isidoro Sevilla e oa ar basilisk roue an naered, dre ma c'halle lazhañ gant e selloù hag e anal kontammus. Beda Venerabilis eo ar c'hentañ a reas anv eus mojenn ganedigezh ar basilisk eus vi ur c'hilhog kozh. Ar gouizieg saoz Alexander Neckam (1157–1217) en De naturis rerum (c. 1180) eo ar c'hentañ a skrivas ne oa ket sell ar loen met e anal a lazhe an dud, ha kemend-all a voe adlavaret gant Pietro d'Abano.

## Bazilikog

Ar bazilikog a deue, a greded, eus ur vi kilhog. Gant Geoffrey Chaucer eo meneget ar ger basilicok en e levr Canterbury Tales (1387-1400). Hervez mojennoù zo e c'hall ar bazilisk bezañ lazhet ma klev kan ur c'hilhog pe ma en em wel en ur melezour. Bazilisk Varsovia a voe lazhet, hervez ar vojenn gant un den a zalc'he melezourioù.

## Kokatris

Ar c'hokatris a oa ul loen mojennel eus ar Grennamzer, droukvesket a-wechoù gant ar bazilisk.

## Lennegezh

* Basilisc de Reus, ul loen mojennel eus folklor Reus, e Katalonia.
* Ar bazilig meneget e Zadig, romant gallek gant Voltaire (pennad XVI).
* Ur bazilisk zo kaoz anezhañ er romant Kambr ar Sekredoù.

## Liamm diavaez

* Basilisk - The Medieval Bestiary

## Pennadoù kar

* Basiliscus plumifrons, glazard kreizamerikan,
* Cikavac, evn mojennel serb.

## Notennoù

* ↑ Geriadur Gregor p. 82a : Basilic, serpent qui a une couronne sur la tête & qu'on dit le Roi des serpents & le plus dangereux de tous tr. "Basiliq p. basiligued".
* ↑ Bazilisk e levrioù Harry Potter brezhonek.
* ↑ Catholicon : cocatrice, g.idem.l.hic basilicus & Devri
* ↑ NECKHAM, Alexander : De naturis rerum, Cambridge University Press, 2012 (ISBN 978-1-108-04787-6)
# Boreaded

Kalais (Κάλαϊς e henc'hresianeg) ha Zetes (Ζήτης) zo daou haroz eus mojennoù Hellaz kozh, lesanvet ar Voreaded (Βορεάδαι e henc'hresianeg), dre ma oant mibien da vBoreas, Avel an hanternoz, ha da Oreithyia, ur vaouez varvel, merc'h da Erec'htheüs, roue Aten. Evel o zad e oant askellek, ouzh o c'hein pe ouzh o zreid diouzh kentel ar vojenn, ha buan evel an avel.
Gant an Argonaoted e kemerjont perzh e kest ar Maoutken aour. O breur-kaer Fineüs a veze heskinet gant an harpied drouk. Saveteiñ a rejont Fineüs, ha spontañ al loened fall. Iris, doueez ar ganevedenn, a c'houlennas ma ne vijent ket lazhet, met prometiñ a reas ne deujent ket war chouk Fineüs ken.
Pa reas ar Voreaded un diskenn e Salmydessos (Kıyıköy hiziv an deiz), ez ejont da zieubiñ o c'hoar Kleopatra, a oa bet bac'het gant ar roue Fineüs evit dimeziñ da Idaia, merc'h da zDardanos. Diskar ar roue Fineüs a rejont da reiñ ar galloud da vugale Kleopatra.
En ur vojenn ivez e lârer e oa karet Kalais gant Orfeüs. Se zo kaoz e vije bet lazhet Orfeüs gant merc'hed eus Trakia, fuloret war e lerc'h, un deiz p'edo o kantren war ar maez o hunvreal e Kalais.
Hervez Akousilaos e voe lazhet an daou vreur Kalais ha Zetes gant Herakles e Tinos.
# Buonvicino

Buonvicino (Vommicìnu e kalabreg, Bombaci e henc'hresianeg bizantin) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e Calabria. Niver an annezidi a sav da 1 999 (1 Genver 2023).

## Notennoù

* ↑ https://demo.istat.it/?l=it.
# Byblos

Byblos (βύβλος e henc'hresianeg, hiriv Jbeil, جبيل) a oa ur gêr eus Fenikia (hiriv e Liban). Savet e vije bet war-dro 5000 kent JK. Ur greizenn a genwerzh oberiant e oa, a werzhe koad menezioù ar vro da Egipt, abalamour da se e veze azeulet Osiris, an doueez egiptat, e Byblos.

## Levrlennadur

Je m'appelle Byblos, Jean-Pierre Thiollet, H & D, 2005. ISBN 2 914 266 04 9
# C'haeronea

C'haeronea pe C'haeroneia ( Χαιρώνεια / Khairốneia e henc'hresianeg) zo ur gêr eus Beotia, entre Fokis hag Attika, nepell diouzh ar stêr Kefisos ( Κηφισός). Abaoe 2011 eo stag ouzh kumun Livadeia.

## Istor

C'haeronea, anavezet ivez kent evel Arne, zo meneget e Katalog al listri, brudet he gwiniegoù fonnus, bro Ménesthios, mab d'ar roue Areithoos ( Ἀρηίθοος ), kadour e brezel Troia, ha da Phylomedusa.
Er marevezh klasel e paee truaj da geoded Orc'homenos. Goude e voe un distrig eus Beotia.

### Emgannoù

Meur a emgann zo bet e C'haeronea:
* Gwelout Emgann C'haeronea.

## Tud

* Ploutarc'hos, ganet e C'haeroneia.
# C'haris

C'haris (Χάρις e henc'hresianeg, distaget [kʰáris]) a zo anv unan eus ar C'haritezed kentañ, gwreg da Hefaistos hervez Homeros en Ilias (XVIII, 382-392). Pa deuas Thetis da di Hefaistos da c'houlenn armoù nevez evit he mab Ac'hilleüs e voe degemeret gant C'haris.
Koulskoude, hervez Hesiodos, eo Aglaia, ar yaouankañ eus ar C'haritezed, an hini a oa pried da Hefaistos.
Gratia e oa hec'h anv gant ar Romaned.

## Traoù all

* Diwar hec'h anv e teu ar ger gallek "charisme" ("charism", e saozneg)
* Tulla Ellice Finklea, anavezet evel Cyd Charisse, dañserez, brudet he divhar.
# Candace

Candace zo un anv-badez saoznek roet d'ar merc'hed e SUA dreist-holl.

## Orin

Dont a rafe an anv Candace eus anv ur rouanez (Kandakè e henc'hresianeg) a gaver en Testamant Nevez. En Oberoù an Ebestel (8:26-8:27) ez eus kaoz eus un den eus bro "Candace, rouanez an Etiopianed":
Hag Ael an Aotrou a lavaras da Fulup : Kae war-zu ar c'hreisteiz da dapout an hent a gas eus Jerusalem betek Gaza, a zo didud. Hag eñ sevel ha mont: Ha gwelout un den eus Etiopia, ur Spazh a renk uhel dindan Candace, Rouanez an Etiopianed, karget eus an teñzor, deuet da Jerusalem da azeuliñ.
Hiziv e kreder e oa an anv kandake un anv divoutin roet da rouanezed e rouantelezh Kush, en Afrika. Setu soñj André Chouraqui, en e droidigezh c'hallek, pa ginnig ar furm Qandaq.

## Adstummoù

* Candice, diwar an doare da zistagañ Candace.

## Tud

* Candace Bushnell, skrivagnerez stadunanat

## Lennegezh

* Candace "Caddy" Compson, er romant The Sound and the Fury, gant William Faulkner.

## Brudet

Brudet eo bet adalek ar bloavezhioù 1950. E SUA e voe stank a-walc'h an anv er bloavezhioù 1970, 1980, 1990.

## Notennoù

* ↑ http://bible.oremus.org/?passage=acts+8:26-8:27&version=nrsvae. Skeudennet eo ar senenn - ur ral eo - en ur sablezenn en iliz Pleiben.
* ↑ https://web.archive.org/web/20170131102040/http://www.babynameshub.com/girl-names/Candace.html
# Claudius Aelianus

Claudius Aelianus (e henc'hresianeg: Κλαύδιος Αἰλιανός;[1] c. 175 – c. 235), pe Aelian, ganet e Praeneste, a oa un oberour roman hag a skrivas e henc'hresianeg. Kelenner retorik e oa, en amzer an impalaer roman Septimius Severus, hag a vevas pelloc'h eget Elagabalus, a varvas en 222. Ken flour e komze henc'hresianeg ma veze lesanvet meliglossos, teod mel.

## Oberennoù

* Varia Historia
* De Natura Animalium

## Liammoù diavaez

* Aeliani de historia animalium libri XVII : quos ex integro ac veteri exemplari graeco - Petrus Gillius vertit ; Joannes Tullerii praefatio 1555 (e Gallica.)
* Aeliani de varia historia libri XIII / Justo Vulteio interprete,.... De politis descriptiones, ex Heraclide eodem interprete (e Gallica.)
* Claudii Aeliani,... Opera, quae extant, omnia, graecè latiné que è regione / cura et opera Conradi Gesneri (e Gallica.)
* Ex Aeliani Historia per Petrum Guilium latini facti (e Gallica.)
* De Natura Animalium, troet gant Friedrich Jacobs, Iéna, Frommann, 1832.