OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kaketou Carnaby

Kaketou Carnaby :
| Ur barez Zanda latirostris, luc'hskeudennet e Kings Park (Aostralia). En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Genad : | Zanda (genad) |
| Anv skiantel ||
| Zanda latirostris (Carnaby, 1948) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'haketou Carnaby a zo ur spesad kaketoued, Zanda latirostris an anv skiantel anezhañ (Calyptorhynchus latirostris kent).
Dougen a ra anv Ivan Carnaby (1908-1974), an evnoniour ha naturour aostralian en devoa e zeskrivet evit ar wech kentañ.

## Boued

Bevañ a ra diwar c'hreun ha had peurvuiañ ha kemer divellkeineged ivez.

## Annez

Ar spesad zo brosezat e koadeier ha strouezh mervent Aostralia.

## Liammoù diavaez

* (en) Zanda latirostris el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Zanda latirostris e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Zanda latirostris el lec'hienn Avibase.
# Theodoros Pangalos

Al Letanant jeneral Theodoros Pangalos (Θεόδωρος Πάγκαλος,romanekaet: Theódoros Pángalos), ganet d'an 11 a viz Genver 1878 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz C'hwevrer 1952, a oa ur jeneral, politikour ha diktatour gresian. Ofiser uhel enoret, stourmer Venizelour hag enep ar rouantelezh, Pangalos en doa bet ur roll a bouez en emsavadeg Gwengolo 1922 a oa bet o tigadoriañ ar roue Konstantínos Iañ hag e savidigezh an Eil Republik Hellenek. E miz Even 1925, Pangalos a oa bet o sevel un taol-stad bliv hag hep gwad, hag aotreet e oa bet da vont d'ar galloud gant ar Vodadeg vroadel a roas dezhañ ar garg a gentañ ministr. Evel "diktatour bonreizhel" e voe e penn ar vro betek ma voe skarzhet e miz Eost 1926. Etre miz Ebrel 1926 hag e zigadoriañ, e oa bet ivez prezidant ar Republik.
Pangalos en doa kuitaet ar vuhez foran e-pad ur pennad, met chomet e oa oberiant er c'helc'hioù milourel venizelour. E-kerzh Dalc'hidigezh Gres gant an Ahel (1941–1945), Pangalos hag ofiserien vilourel tost dezhañ a oa bet o harpañ savidigezh ar Batailhonoù surentez (Tagmata Asfaleias) kenlabourer. Tamallet e voe dezhañ bezañ kenlabouret gant an Alamanted. Disammet e voe gant ul lez-varn goude ar brezel, ha klasket en doa distreiñ d'ar politikerezh e 1950 met en aner. Marvet e oa e 1952.
# Léon Degrelle

Léon Joseph Marie Ignace Degrelle, ganet d'ar 15 a viz Even 1906 e Bouillon hag aet da Anaon d'an 31 a viz Meurzh 1994 e Málaga, a oa ur politikour gallek ha kenlabourer gant an nazied eus Belgia. Galloudus e oa deuet da vezañ e-kerzh ar bloavezhioù 1930 e Belgia evel penn ar strollad politikel Rex. E-kerzh dalc'herezh alaman Belgia e-pad an Eil Brezel-bed, e oa bet oc'h emezelañ a youl-vat el lu alaman ha stourmet en doa el Lejion Wallon war Talbenn ar Reter. Goude kouezhadenn an Trede Reich, Degrelle a oa aet d'an harlu da Vro-Spagn frankoour, hag eno e oa deuet da vezañ un hinienn dreistbrudet el luskadoù neveznazi hag a nac'h al Loskaberzh.
# La Chapelle-Mongenouil

La Chapelle-Mongenouil :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Mortagne-au-Perche |
| Maer Amzer gefridi | |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | {{Roadennou/Kemennad faziek : oberier / dic'hortoz./kumuniou|Kemennad faziek : oberier mod dic'hortoz.}} ann. ([[{{Roadennou/Kemennad faziek : oberier / dic'hortoz./kumuniou|deiziad}}]]) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ m — brasañ m |
| Gorread | km² |
| kemmañ |
La Chapelle-Mongenouil a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, en Arondisamant Mortagne-au-Perche.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gacé, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe enArondisamant Mortagne-au-Perche pa voe krouet e 1800.

### XIX$^{vet}$ kantved

* E 1822 e voe staget kumun La Chapelle-Mongenouil ouzh kumun Gacé.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
# La Poterie-des-Vignats

La Poterie-des-Vignats a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, en Arondisamant Argentan.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da e Kanton Trun, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Staget e voe kumun La Poterie-des-Vignats ouzh kumun Guêprei e 1839.

## Notennoù ha dave

* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
# André Berthier

André Virgile Paul Marie Berthier, ganet d'an 11 a viz Genver 1858 e Neuilly (hiziv Neuilly-sur-Seine, en Hauts-de-Seine) ha marvet d'an 31 a viz Genver 1923 er memes kumun, a oa ur soudard, ijinour, armeurer ha den a aferioù gall.

## Buhez

Rollañ a reas en arme e 1876, e-lec'h ma teuas da vezañ serjant en eil rejimant Zouaved. Kenderc'hel a reas goude 1888 e rejimantoù troadegiezh tiriadel. Ouzhpenn e red-micher en arme e aozas ar c'hevredigezhioù jimnastik ha tennañ etre 1883 ha 1886, hag e labouras evit an hentoù-houarn en Aljeria. Implijet e voe gant an Impalaeriezh otoman etre 1891 ha 1892 evit sikour anezhi da wellaat hec'h armoù hag hec'h uzinoù munisionoù. Is-rener an S.F.M. e voe ivez. Ouzhpenn 50 tra a voe breouet gant Berthier, ar braz anezhe e bed an armoù-tan.

### Ar "sistem Berthier"

Kinnig a reas e 1888 ur garabinenn dennata, diazezet he c'hulasenn war hini ar fuzuilh Lebel, met gant ur sistem pourveziañ tost ouzh hini Mannlicher. An arm a voe choazet evit ar marc'hegerezh gall daou vloaz goude dindan an anv Modèle 1890, ha diwarnañ e voe savet ur rummad armoù-skoaz anvet Berthier, hag a voe implijet gant nerzhioù surentez ar vro betek ar bloavezhioù 1960.

## Daveennoù

* 1 2 3 (fr) André Virgile Paul Marie Berhier , BerthierAVPM (lennet d'an 09/03/2025)
* ↑ (fr) SIMON Franck, André Berthier, Crimes à la Belle Époque, 23/05/2021 (lennet d'an 09/03/2025)
* ↑ (fr) M. Berthier, Arme et Passion (lennet d'an 09/03/2025)
# Berthier (armoù-skoaz)

Ar Berthier zo ur rummad armoù-skoaz implijet gant an arme c’hall ha nerzhioù surentez all ar vro eus ar bloavezhioù 1890 betek kreiz an XXvet kantved. Diazezet int-holl war ur wikefre savet gant an ijinour gall André Berthier, anvet boaz sistem Berthier.

## Istor

E 1887 e c’houlennas ar marc’hegerezh gall un arm-skoaz nevez, kambret evit ar munisionoù 8 mm divoged, met bihanoc’h ha skañvoc’h evit ar fuzuilh Lebel a oa bet choazet evit an droadegiezh er bloaz a-raok. Kregiñ a reas ar varc’hegerien da implijout ur mouskedig ijinet gant André Berthier, ur soudard gall hag a laboure evit an hentoù-houarn en Aljeria. Berroc’h e oa an arm, diazezet he c’hulasenn war hini al Lebel daoust d’un nebeud kemmoù war e vorailh, met pourveziet e oa gant ur sistem laonennoù-kargañ aesoc’h da adkargañ evit hini al Lebel, a oa dezhi ur c’harger korzennek.
Goude bezañ bet choazet an arm e 1890 en ur mod ofisiel gant ar marc’hegerezh e voe pourveziet d’an Archeriezh ha d’ar c’hanolierezh er bloavezhioù war-lerc’h. Stummoù hiroc’h, doare fuzuilhoù, a voe roet da soudarded an trevadennoù e Indez-Sina (1902) hag Afrika (1907).
Adalek 1915 e voe roet ur stumm kemmet eus ar Berthier (1907/15) da soudarded zo war talbenn Europa. Met izel e oa endalc’h kargerioù diabarzh an arm (3 c’hartouchenn), e-keñver ar fuzuilhoù Mauser alaman (5 kartouchenn). Diwar-se e voe ganet ar stumm 1916, ennañ ensoc’het ur c’harger pemp kartouchenn.
Ar stumm diwezhañ, savet e 1934 (1907/15/34), a oa kambret evit munision nevez 7,5 × 54 mm an arme c’hall.
Ne voe ket implijet ken armoù-skoaz doare Berthier en arme c’hall goude dibenn ar bloavezhioù 1930, pa voe kemeret o flas gant ar fuzuilhoù MAS 36, met ar polis gall a reas gant stummoù 1916 betek ar bloavezhioù 1960.

## Stummoù all

* Stumm marc’hegerezh 1890
* Stumm kanolierezh 1892
* Stumm « trevadennel » 1902
* Stumm 1907/15
* Stumm 1906
* Stumm 1907/15/34

## Levrlennadur

* (fr) HUON Jean, BARRELLIER Alain, Les carabines et les fusils Berthier, Crépin-Leblond, 2016, 319 p. ISBN 978-2-7030-0412-7

## Liammoù diavaez

* (fr) Pajenn ar Berthier stumm 1892 war al lec'hienn Armes réglementaires françaises
* (fr) Liammoù war-zu pajennoù war holl stummoù ar Berthier, war al lec'hienn Arme et Passion

## Daveennoù

* 1 2 3 4 5 (en) POPENKER Maxim, Berthier 1890 et al, Modern Firearms (lennet d'ar 07/03/2025)
* ↑ (fr) Berthier Mle 92, Seconde Guerre.net (lennet d'ar 07/03/2025)
# SS-Gefolge

SS-Gefolge a oa anv un aozadur implijiadezed trevour eus ar Schutzstaffel en Alamagn nazi. Izili an SS-Gefolge a oa e servij ar Schutzstaffel met gant nebeut a c'halloud, dre ma ne oa ket an aozadur unan ofisiel eus an SS. Izili ar Gefolge a laboure er C'hampoù-bac'h nazi evel gwardezed pe infirmiourezed.

## Izili brudet

* Jenny-Wanda Barkmann
* Elisabeth Becker
* Erna Beilhardt
* Erika Bergmann
* Jane Bernigau
* Dorothea Binz
* Grete Boesel
* Johanna Bormann
* Herta Bothe
* Therese Brandl
* Hermine Braunsteiner
* Luise Danz
* Margot Dreschel
* Herta Ehlert
* Else "Elsa" Ehrich
* Irma Grese
* Martha Haake
* Wanda Klaff
* Liesbeth Krzok
* Hildegard Lächert
* Johanna Langefeld
* Elisabeth Lupka
* Maria Mandl
* Elisabeth Marschall
* Margarete Mewes/Margarete Mewesová
* Elfriede Mohneke
* Ruth Closius-Neudeck
* Alice Orlowski
* Ewa Paradies
* Margarete Rabe
* Gertrud Rabestein
* Elfriede Rinkel
* Ida Schreiter
* Gerda Steinhoff
* Maria Stromberger
* Inge Viermetz
* Elisabeth Volkenrath
* Erna Wallisch
* Emma Zimmer

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Schäfer, Silke. "Zum Selbstverständnis von Frauen im Konzentrationslager: Das Lager Ravensbrück". Fakultät I: Geistes- und Bildungswissenschaften. DOI:10.14279/depositonce-528

## Pennadoù kar

* Aufseherin
* SS-Helferin
# Anna Campbell

Anna Montgomery Campbell, bet ganet e 1991 ha marvet d'ar 15 a viz Meurzh 2018, a oa ur soudardez saoz eus Lewes, East Sussex, a oa bet o stourm gant an YPG (Yekîneyên Parastina Gel, "Unvezhioù difenn ar bobl") e Siria. Hêlîn Qereçox e oa he anv er brezel.
Plomerez e oa a-raok mont da Siria e miz Mae 2017, oadet a 26 vloaz. Stourmet he devoa da gentañ evit dieubiñ Deir ez-Zor diouzh ar Stad Islamek. Pa voe kroget an argadenn war Afrin gant Turkia he c'houlennas mont di. Cheñch a reas liv he blev rak gant he blev melen e oa re aes gwelet e oa-hi a orin estren.
Lazhet eo bet gant ur fuc'hell durk e-kerzh an Argadenn a-enep Afrin, e Siria. Bez' e voe ar c'hentañ maouez a orin saoz o vervel e-kerzh ur gad e-mesk ar Gurded.
An YPG a zisklêrias :
       Our British comrade Hêlîn Qereçox (Anna Campbell) has become the symbol of all women after resisting against fascism in Afrin to create a free world. We promise to fulfill Şehîd Hêlîn’s struggle and honour her memory in our fight for freedom
       "Hor c'hamaladez vreizhveurat Hêlîn Qereçox (Anna Campbell) zo aet da arouez an holl vaouezed goude endevout herzet ouzh ar faskouriezh en Afrin evit krouiñ ur bed dieub. Prometiñ a reomp echuiñ stourm an itron Hêlîn hag enoriñ an eñvor anezhi en hor c'had evit ar frankiz."

## Notennoù

* ↑ (fr) Le Télégramme, 19/03/2018
* ↑ (en) BBC, 19/03/2018
* ↑ (en) The Guardian, 19/03/2018
# Brescia

Brescia :
| Ar c'hastell ||
| Anv italianek | Brescia |
| Anv lombardek | Brèsa |
| Melestradurezh ||
| Bro | Italia |
| Rannvro | Lombardia |
| Proviñs | Proviñs Brescia |
| Kod ISTAT | 017029 |
| Kod post | 25121–25136 |
| Maer Amzer gefridi | Emilio Del Bono abaoe 2013 |
| Lec'hienn web | http://www.comune.brescia.it |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 195 568 ann. (30-11-2014) |
| Stankter | 2 165 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 45° 31′ 59″ Norzh 10° 13′ 59″ Reter / 45.533, 10.233 |
| Uhelder | 149 m |
| Gorread | 90,34 km² |
| Lec'hiadur ||
| Brescia ||
| kemmañ |
Brescia (pe Brèssa e rannyezh ar vro) a zo ur gumun hag ur gêr ag Italia. Kêrbenn Proviñs Brescia e Lombardia eo. 191 352 a dud a oa enni e 2009.

## Ardamezioù

En argant e leon en glazur, krabanek ha teodek en gul.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz-veur

## Tud dibar

* Roberto Messa, mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e Brescia.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar gumun .
# Timbroù Kongo Grenn

Gant un dekred embannet miz C’hwevrer 1906 e tivizas Gouarnamant Bro-C’hall adframmañ trevadennoù anvet « Kongo Frañs » betek-henn dre ziazezañ, diouzh un tu, trevadenn ar Gabon (kêr-benn : Libreville) ha diouzh an tu all Kongo Grenn (kêr-benn : Brazzaville), enno tiriadoù Kongo, Oubangui-Chari ha Tchad.
E 1907 e voe adembannet ar rummadoù timbroù Loupard pe Maouez Bakalai gant ar meneg MOYEN CONGO ha n’eo mui CONGO FRANÇAIS a lennemp war ar re embannet e 1900. An hevelep timbroù a voe dreistmoullet AFRIQUE EQUATORIALE FRANÇAISE e 1924 ha 1926. Ar framm melestradurel ijinet e 1910 evit bodañ peder zrevadenn afrikan ar Republik. Dindan e anv e voe moullet timbroù etre 1936 ha 1958.
Ur rummad diwezhañ (e 1933) a lakaas war-wel savadurioù heverk ar vro : pont-meur Mindouli, Ensavadur Pasteur ha Palez ar Gouarnour e Brazzavile. Tro 87 timbr gant an alc’hwez MOYEN CONGO a voe moullet etre 1907 ha 1933. Graet e voe gant timbroù Afrika ar C'heheder C'hall da c’houde, ha gant re Republik Kongo pa dapas an dizalc’hiezh e 1959.

## Pennadoù kar

* Timbroù Kongo Frañs
* Timbroù Kongo (Republik)
* Timbroù Afrika ar C'heheder C'hall
# Unvezioù difenn ar bobl

Unvezioù difenn ar bobl (YPG),(kurdeg: یەکینەیێن پاراستنا گەل, Yekîneyên Parastina Gel; arabeg: وحدات حماية الشعب, Waḥdāt Ḥimāyat aš-Šaʽb) anvet ivez Unvezioù gwareziñ ar bobl, zo ur strollad stourmerien kurd sokialourien frankizour harpet gant Stadoù-Unanet Amerika diazezet e Siria ha strollad pennañ an Nerzhioù Demokratel Sirian (SDF).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Christian foreign fighters deserting Kurdish YPG in Syria because they're 'damn Reds' (en) (7 August 2017).
* ↑ The People’s Protection Units’ Branding Problem Syrian Kurds and Potential Destabilization in Northeastern Syria (en-US).
* ↑ The U.S.-YPG Relationship: U.S. Foreign Policy & the Future of the Kurds in Syria and Turkey - Middle East Policy Council (en-US) (2019-09-04).
* ↑ Ascent of the PYD and the SDF. Washington Institute for Near East Policy (April 2016).
* ↑ Cook, Steven A. (25 February 2016). Who Exactly Are 'the Kurds'?. The Atlantic.
# Unvezioù Difenn ar Bobl

Unvezioù difenn ar bobl (YPG),(kurdeg: یەکینەیێن پاراستنا گەل, Yekîneyên Parastina Gel; arabeg: وحدات حماية الشعب, Waḥdāt Ḥimāyat aš-Šaʽb) anvet ivez Unvezioù gwareziñ ar bobl, zo ur strollad stourmerien kurd sokialourien frankizour harpet gant Stadoù-Unanet Amerika diazezet e Siria ha strollad pennañ an Nerzhioù Demokratel Sirian (SDF).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Christian foreign fighters deserting Kurdish YPG in Syria because they're 'damn Reds' (en) (7 August 2017).
* ↑ The People’s Protection Units’ Branding Problem Syrian Kurds and Potential Destabilization in Northeastern Syria (en-US).
* ↑ The U.S.-YPG Relationship: U.S. Foreign Policy & the Future of the Kurds in Syria and Turkey - Middle East Policy Council (en-US) (2019-09-04).
* ↑ Ascent of the PYD and the SDF. Washington Institute for Near East Policy (April 2016).
* ↑ Cook, Steven A. (25 February 2016). Who Exactly Are 'the Kurds'?. The Atlantic.
# C'hoarioù

Ar c'hoari zo anezhañ un oberiantiz dudi gant ar c'horf pe/hag ar bred gant reolennoù evit an diduamant, ar blijadur pe an diduell. Degouezhout a ra ivez alies ar c'hevaezerezh, ar chañs, an dae, ar foeñv, an taol-kaer. Gallout a ra bezañ diavaez pe diabarzh.
N'eo ket nemet an dud a c'hoari, al loened ivez o deus c'hoarioù dezho.
Kalz c'hoarioù disheñvel zo. Gallout a reomp renkañ anezho etre ar c'hoarioù diavaez hag ar c'hoarioù diabarzh.

## Ar c'hoarioù diavaez

* ar c'hoari klask ar roudenn
* ar c'hoari dindan an amzer
* ar varell
* ar sach-fun

## Ar c'hoarioù breizhat

* Boultenn
* Kilhoù kozh
* Toul ar c'hazh
* Birinig pe kilhoù bihan
* C'hoari ar ranig
* Paledoù war wenn
Gouzout hiroc'h : Ar F.A.L.S.A.B.

## Ar c'hoarioù diabarzh

* an echedoù
* ar Bilhard izelvroat
* ar c'hartoù c'hoari
** ar c'hoari seizh familh
** ar c'hoari taro
* ar sudoku
* ar gwezboell
* ar c'hoari roll
* ar c'hoarioù stroll
** ar c'hoari gwazi
** ar Monopoly
* ar c'hoari strategiezh
** ar c'hoari go
* ar c'hoari video
* ar pun-dibun
* ar c'hanatennoù
* an damez
* ar c'hoari domino
* ar miltamm
* ar c'hoarioù arc'hant evel ar c'hoarioù Kasino : ar backgammon, ar poker... At lotiri.
* ar c'hoari achap
En davarn :
* ar flipper
* ar vell-droad taol
* ar bilhard
* ar biroùigoù
* an damez
* an diñsoù
* an domino
* ar c'hartoù c'hoari
* ar c'hoarioù stroll
* ar c'hoarioù video

## Gwelet ivez

* ar sport
* ar c'hoariva
* ar c'hoarielloù
* tachenn ar c'hoarioù
* ar c'hoarioù hengounel
* c'hoari chañs
* c'hoari sevel
* c'hoarioù drailhañ
* an deskadurezh
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dorian Clerbois

Dorian Clerbois zo un troour brezhonek roazhonat.

## Troidigezhioù

* 2024 : Yann Gaonac'h, Arkeologiezh danvorel, Goater
* 2021 : Dani Torrent, Albom evit an devezhioù glav, Goater
* 2020 : Anne-Gaëlle Morizur ha Florence Dollé, Tintin zo barvek he divgazel, Goater
* 2020 : Gwenola Morizur ha Laurent Houssin, Lulu hag ar Pesked Flaerius, Goater
# Vlaamsch Nationaal Verbond

Ar Vlaamsch Nationaal Verbond ([vlaːms nɑ(t)ɕoːˈnaːl vɛrˈbɔnt], "Unvaniezh Vroadel Flamank" pe "Kevre Broadel Flamank"), brudet dre e teskanv VNV, a oa ur strollad politikel broadelour flamank hag a oa oberiant e Belgia etre 1933 ha 1945. Troet e oa d'un nerzh kenlabourerezh gant Alamagn nazi e Flandrez e-kerzh mare dalc'herezh alaman Belgia e-pad an Eil Brezel-bed. Aotrouniek, ar strollad a zifenne mennad an "Izelvroioù meur" (Dietsland), dre gendeuziñ Flandrez hag an Izelvroioù.

## Goude ar brezel

Ar VNV a oa bet difennet ha lakaet e-maez lezenn ur wech dieubet Belgia. Hendrik Elias, penn ar strollad, a oa tec'het da Alamagn met barnet e voe goude ar brezel ha lakaet en toull-bac'h betek 1959.

## Dilennadegoù

| Dilennadegoù | Votoù | Votoù | Sezoù | Sezoù | Renk | Gouarnamant |
| Dilennadegoù | # | % | # | ± | Renk | Gouarnamant |
| 1936 | 166,737 | 7.06 | Patrom:Composition bar | 16 | 5vet | |
| 1939 | 164,253 | 8.40 | Patrom:Composition bar | 1 | 4e | |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Kinderen van de collaboratie. Ervaringen en getuigenissen van nakomelingen van collaborateurs in de Tweede Wereldoorlog. Skol-Veur Ghent, 2010, Tezenn Master Istor
# Emsav Flamank

Emsav Flamank (izelvroeg: Vlaamse Beweging) a vez graet eus hollad ar strolladoù politikel ha sevenadurel eus Belgia er rannvro Flandrez hag un tammig e Flandrez C'hall. A-fed mennadoù politikel e vez lakaet en emsav-se an holl strolladoù a zifenn, a ziorren ar sevenadurezh flamank hag ar yezh izelvroek kement hag an holl aozadurioù pe strolladoù politikel a zifenn mennad un emrenerezh ledanoc'h evit Flandrez e Belgia. Ennañ ez eus ivez broadelourien a glask disrannañ Flandrez diouzh Belgia, pe dre dont da vezañ ur stad dieub pe dre bezañ staget ouzh an Izelvroioù dre mennad an "Izelvroioù meur" (Dietsland).
En XIX$^{vet}$ kantved, an Emsav flamank a oa dreist-holl unan brogarouriezh sevenadurel hag a lide an hengounioù flamank kement hag an Istor en ur glask kaout un ingalded evito er Stad velgiat. Alies e oant harpet gant an Iliz katolik. Deuet e oa brav an traoù evit an emsav flamank ha tizhet e oa bet darn eus ar palioù, met goude ar C'hentañ Brezel-bed e oa deuet da vezañ kalz radikaloc'h dreist-holl war an dachenn bolitikel. Awenet e oa bet gant an aotrouniegezh hag ar mennozhioù faskour eus Italia. Tizhet don e oa bet goude an Eil Brezel-bed dre ma oa bet o kenlabourat gant an dalc'herien nazi e-kerzh dalc'herezh alaman Belgia. Deuet eo a-benn da zistreiñ kreñv memestra goude ar brezel gant ar Volksunie (1954–2002) hag adkemeret ez eus bet ul lod eus mennozhioù an emsav er strolladoù politikel all eus Flandrez. An emsav flamank a zo renet gant an tu dehoù. An aozadurioù eus an tu dehoù pellañ ha broadelour evel ar Vlaams Belang, Voorpost, Nationalistische Studentenvereniging (Unvaniezh ar Studierien Vroadelour), a zo kreñv-mat er vuhez politikel. En tu kleiz, ar strollad galloudusañ eus an emsav eo ar strollad sokialour ha dizalc'hour Vlaams-Socialistische Beweging.
Bez ez eus ivez strolladoù siouloc'h ha galloudus evel an N-VA, Nieuw-Vlaamse Alliantie, eus an tu dehoù mirour hag a gemer perzh alies e gouarnamantoù Flandrez. E miz C'hevrer 2025 eo bet anvet Bart De Wever, un ezel eus ar strollad, evel kentañ ministr Belgia. Lies eo ivez an aozadurioù er-maez eus ar jeu parlamantel, darn anezho a zo ezel eus an Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen (OVV, kreizenn kuzuliadenn ar c'hevredigezhioù flamank). E-touez ar re-se eo ar Vlaamse Volksbeweging (VVB, luskad ar bobl flamank) hag a zo an hini galloudusañ.
# Casteddu

Casteddu (sardeg ; Cagliari en italianeg, Καράλις Karalis e gresianeg; Carales ha Caralis e latin; Càller e katalaneg) zo ur gumun hag ur gêr en Italia ; kêr-benn proviñs Cagliari ha rannvro Sardigna eo.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn kumun Cagliari.
# Aloubadeg Belgia gant Alamagn (1940)

Aloubadeg Belgia pe Kampagn Belgia (alamaneg : Schlacht um Belgien) (10-28 a viz Mae 1940), brudet e Belgia evel Campagne des 18 jours (nederlandeg : Achttiendaagse Veldtocht) a voe ul lodenn eus Emgann Bro-C'hall, un argadenn gant Alamagn nazi e-kerzh an Eil Brezel-bed. Padet e oa 18 devezh e miz Mae 1940 ha paouezet e oa gant dalc'herezh alaman Belgia goude kodianidigezh Tirlu Belgia.
D'an 10 a viz Mae 1940, Alamagn he doa aloubet Luksembourg, an Izelvroioù, ha Belgia hervez ar steuñv Fall Gelb (Degouezh Melen). An nerzhioù lu Kevredet o devoa klasket talañ ouzh an Alamanted e Belgia, en ur grediñ e vije pal pennañ an argadenn enebour. Goude ma vije bet kaset an nerzhioù lu gwellañ di gant Bro-C'hall dreist-holl, etre an 10 hag an 12 a viz Mae, e krogas eil lodenn ar steuñv alaman. Aze e oa ar pal gant an Alamanted terriñ an talbenn dre an Ardenne, ha kerzhout buan war-zu Mor Breizh. An Heer alaman a oa erruet en aod pemp devezh war-lerc'h, en ur gelc'hiañ al luioù kevredet. An Alamanted a oa bet goustadik o vougañ ar c'hodell e-lec'h ma oa trapet ar Gevredidi, da lakaat anezho da gilañ betek ar mor. Al lu belgiat a godianas d'an 28 a viz Mae 1940, hag echuet e oa an emgann evel-se.
# Probosciger

Probosciger :
| Probosciger aterrimus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Anv skiantel ||
| Probosciger Kuhl, 1820 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Probosciger a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1820 gant al loenoniour alaman Heinrich Kuhl (1797-1821).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad kaketoued er genad-mañ : Probosciger aterrimus, anv skiantel ar c'haketou-palmez, pevar isspesad — P. a. aterrimus, goliath, macgillvrayi ha stenolophus — dezhañ, brosezat e norzh pellañ Aostralia ha Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cacatuidae/Probosciger (lennet e-barzh d'an 10 a viz Meurzh 2025).
# Heinrich Kuhl

Heinrich Kuhl, bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1797 e Hanau (Hessen, en Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) ha marvet d'ar 14 a viz Gwengolo 1821 e Buitenzorg (Java, Indonezia), a oa ul loenoniour hag un naturour alaman.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* C : Conurus,
* P : Probosciger, Ptilonorhynchus,
* T : Tetema.

### Spesadoù

* A
    Agapornis swindernianus, Amazona vinacea, Aratinga auricapillus,
* C
    Cacatua tenuirostris (kaketou friek), Cyanoramphus auriceps,
* E : Eupsittula cactorum,
* G : Graydidascalus brachyurus,
* O : Oceanites oceanicus (satanig Wilson),
* N : Neophema chrysostoma,
* P
    Pachyptila turtur, Pionites leucogaster, Pionus maximiliani, Platycercus icterotis, venustus, Poicephalus fuscicollis, Pterodroma hasitata, Purpureicephalus spurius, Pyrilia barrabandi, vulturina, Pyrrhura leucotis,
* T
    Touit surdus, Trichoglossus chlorolepidotus,
* V : Vini ultramarina.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Kuhl e metoù al loenoniezh.
* 1 2 A-gevret gant Coenraad Jacob Temminck.
a vo kavet e Wikimedia Commons.