OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kentoc'h mervel

Kentoc'h Mervel a oa bet un aozadur berrbad broadelour breton awenet gant ar Sinn Féin. Strollad kuzh anezhañ, urzhiet e oa reut. Savet e 1929 gant Célestin Lainé ha Gwilherm Berthou, an daou anezho a oa ijinourien kimiour. Biken ne voe kaset da benn un obererezh gant ar strollad memes ma oa ar c'hoant ganto distrujañ Monumant ar vezh.

## Istor

Goude Emvod Sant-Brieg Strollad Emrenerien Vreiz (SEV), lod eus ar re yaouank a oa kounnaret bras. Ar c'hoant a oa gant an izili sevel un aozadur kuzh broadelour o c'houlenn ma vije disrannet Breizh diouzh Bro-C'hall. Lainé en doa embannet fin ar gevredigezh kuzh Kentoc'h Mervel pa oa bet Jeusset o kuitaat an SEV evit sevel Breiz da Zont. Meavenn, eus Brest divroet da Bariz evit heuliañ studioù er Sorbonne (an iwerzhoneg dreist-holl) en ur labourat ivez en ti-post, a oa oadet a 19 vloaz da vare Kentoc'h mervel. Goude fin Kentoc'h mervel e voe savet Gwenn ha Du e 1930 ur strollad kuzh stourm, ur wech c'hoazh gant Lainé ha Berthou. Un aozadur all a oa ivez memes amre ha gant memes palioù anvet Kralaboussen savet gant izili War Zao.

## Mont en-dro

Pep ezel ne anaveze nemet an den en doa degemeret anezhañ en aozadur.

## Izili brudet

* Ar vreudeur Cattelliot (Augustin ha Joseph)
* Théophile Jeusset
* Armand Girard
* Meavenn
* Bob Le Helloco
* Denise Guieysse
* Joseph Cattelliot
* Pierre Le Roux
* Jean Tezé
* Louis Joulaud
# Kentoc'h Mervel

Kentoc'h Mervel a oa bet un aozadur berrbad broadelour breton awenet gant ar Sinn Féin. Strollad kuzh anezhañ, urzhiet e oa reut. Savet e 1929 gant Célestin Lainé ha Gwilherm Berthou, an daou anezho a oa ijinourien kimiour. Biken ne voe kaset da benn un obererezh gant ar strollad memes ma oa ar c'hoant ganto distrujañ Monumant ar vezh.

## Istor

Goude Emvod Sant-Brieg Strollad Emrenerien Vreiz (SEV), lod eus ar re yaouank a oa kounnaret bras. Ar c'hoant a oa gant an izili sevel un aozadur kuzh broadelour o c'houlenn ma vije disrannet Breizh diouzh Bro-C'hall. Lainé en doa embannet fin ar gevredigezh kuzh Kentoc'h Mervel pa oa bet Jeusset o kuitaat an SEV evit sevel Breiz da Zont. Meavenn, eus Brest divroet da Bariz evit heuliañ studioù er Sorbonne (an iwerzhoneg dreist-holl) en ur labourat ivez en ti-post, a oa oadet a 19 vloaz da vare Kentoc'h Mervel. Goude fin Kentoc'h Mervel e voe savet Gwenn ha Du e 1930 ur strollad kuzh stourm, ur wech c'hoazh gant Lainé ha Berthou. Un aozadur all a oa ivez memes amre ha gant memes palioù anvet Kralaboussen savet gant izili War Zao.

## Mont en-dro

Pep ezel ne anaveze nemet an den en doa degemeret anezhañ en aozadur.

## Izili brudet

* Ar vreudeur Cattelliot (Augustin ha Joseph)
* Théophile Jeusset
* Armand Girard
* Meavenn
* Bob Le Helloco
* Denise Guieysse
* Joseph Cattelliot
* Pierre Le Roux
* Jean Tezé
* Louis Joulaud
# Saskatchewan (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Saskatchewan zo ur ger kriek, eus yezh ar bobl Kri, kisiskāciwani-sīpiy, hag a dalv kement ha stêr a ver buan. Anv meur a dra eo e Kanada:

## Lec'hioù

* Saskatchewan, unan eus proviñsoù Kanada
* ar Stêr Saskatchewan, stêr e Saskatchewan ha Manitoba, proviñsoù e Kanada
** South Saskatchewan River, stêr e kreisteiz Alberta ha Saskatchewan
** North Saskatchewan River, stêr e kreiz Alberta ha Saskatchewan
* Saskatchewan (Manitoba), e Manitoba
* Fort Saskatchewan, kêr en Alberta

## Traoù all

* Saskatchewan Party, stollad politikel eus an tud dehou e Saskatchewan
* Saskatchewan, ur film e 1954 renet gant Raoul Walsh

## Notennoù

* ↑ Gouarnamant Kanada (en)
# Brezel diabarzh Siria

Brezel diabarzh Siria (arabeg: الحرب الأهلية السورية‎, al-ḥarb al-ʾahlīyah as-sūrīyah) zo ur brezel diabarzh e Siria stourmet etre arme ar Republik Arab Sirian renet gant ar prezidant Bashar al-Assad, harpet gant bezenoù sirian hag harperien estren, a-enep bezenoù sirian harpet gant broioù estren. Hervez ar mare e vez izili an tu enep gouarnamantel o stourm kenetrezo. Kroget e oa ar brezel diabarzh e Siria pa oa bet manifestadegoù liammet ouzh an Nevez-amzer arab e 2011. Goulennet e oa gant ul lodenn eus pobl Siria kaout muioc'h a frankiz hag a ingalded. Buan a-walc'h e oa bet feulster o tiwanañ goude ma oa bet flastret manifestadegoù a c'houlenne ma'z afe Assad kuit. Lakaat a reer ar brezel diabarzh da gregiñ d'ar 15 a viz Meurzh 2011 gant emsavadegoù e Damask hag Aleppo. Buan e oa deuet meur a du war-wel : nerzhioù lu gouarnamant Siria hag e harperien estren, ur c'hengevread strolladoù ha bezenoù sunited rebelled (dreist-holl ar Free Syrian Army), strolladoù djihadisted salafist (gant an Talbenn al-Nusra), ar strollad kemmesket Kurd-Arab Sirian (Syrian Democratic Forces, SDF), hag ar Stad Islamek. Kalzik broioù estren a zo engouestlet e mod pe vod, pe o reiñ un harp dafar pe o kas soudarded, pe c'hoazh o vombeziñ (Iran, Rusia, Turkia, Stadoù-Unanet Amerika, Israel).
En holl ez eus bet lazhet etre 470 000 (SCPR 2016) ha 367 965–560 000 (SOHR 2018) a dud. Sañset eo echu en un doare ofisiel ar brezel diabarzh goude kouezhadenn gouarnamant Asad ha ren ar prezidant nevez islamour Ahmed al-Charaa. En gwirionez e kendalc'h stourmoù dreist-holl etre ar gouarnamant ha tud alaouited, lod anezho harperien gozh gouarnamant Assad

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) https://www.ouest-france.fr/monde/syrie/trois-mois-apres-la-chute-dassad-530-civils-alaouites-tues-par-les-forces-de-securite-syriennes-bc85aef6-fc39-11ef-84e6-97a4d0833d6d
# Sen

Sen :
| An ti-kêr. ||
| Anv gallaouek | Santz |
| Anv gallek (ofisiel) | Sens-de-Bretagne |
| Bro istorel | Bro-Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Roazhon |
| Kanton | Entraven |
| Kod kumun | 35326 |
| Kod post | 35490 |
| Maer Amzer gefridi | Gérard Morel 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù bro Elvinieg |
| Bro velestradurel | Bro Roazhon |
| Lec'hienn Web | https://www.sens-de-bretagne.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 620 ann. (2022) |
| Stankter | 85 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 20′ 03″ Norzh 1° 32′ 06″ Kornôg / 48.3341666667, -1.535 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 91 m bihanañ 16 m — brasañ 107 m |
| Gorread | 30,82 km² |
| Sen ||
| kemmañ |
Sen (Sens-de-Bretagne e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Anv

* Erwan Vallerie (1995), heuliañ J.Y Le Moing (1990) ː Sens, 1092

## Ardamezioù

"Goudreustellet etre aour ha gul a zek pezh", hag a zo tennet diouzh ardamezioù de Volvire, bet baroned Sen.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 69 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. Unan anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas c’hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; unan anezhe, bet prizoniet gant an Alamaned, a voe lazhet gante d’ar 7 a viz Even 1940 e Beaufort er Somme (Bro-C’hall), soudard e oa er 41vet Rujumant Troadegiezh(fr).

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Ur soudard ag ar 2vet Batailhon Tai a varvas e miz Even 1953 pa oa prizoniad.

##### Tunizia

* Ur milour ag ar gumun a varvas e Ferryville e miz Gouhere 1957, soudard e oa en 8vet Rujumant Tennatourion Tunizia.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv ha kartenn-bost, savet e voe e 1921.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

Niver a annezidi

## Tud

* En iliz-parrez eo e voe beziet mamm Beltram Gwesklin.

### Ardamezeg ar familhoù

| de Volvire baroned Sen. | Goudreustellet a zek pezh etre aour ha gul |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Sen war lec'hienn Geobreizh
* (fr)Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Casimir Lefaucheux

Casimir Lefaucheux, bet ganet d'ar 26 a viz Genver 1802 e Bonnétable (Sarthe, Bro-C'hall) ha marvet d'an 9 a viz Eost 1852 e Pariz, a oa un armeurer gall. Brudet eo evit bezañ ijinet ar c'hartouchennoù brochennet, enne bodet an emors, ar poultr hag ar vannadell en un douilhez metal evit ar wech kentañ, e deroù ar bloavezhioù 1830. Sevel a reas ivez ar fuzuilhoù-chase kentañ karget dre o c'hulasenn, dezhe kanolioù da wintañ. Implijet eo ar sistem-mañ gant kalz fuzuilhoù-chase hiziv an deiz. Goude e varv e voe renet e embregerezh gant e vab Eugène.

## Levrlennadur

* (fr) LAUTISSIER Gérard, RENONCIAT Michel, Casimir Lefaucheux arquebusier 1802 - 1852, Éditions du Portail, 2006, 144 p., ISBN 9782865510405

## Daveennoù

* ↑ (fr) Bonnétable. Casimir Lefaucheux, créateur d’armes au XIXe, Ouest-France, 11/01/2021 (lennet d'an 08/03/2025)
* ↑ (fr) Fusil Lefaucheux, war lec'hienn MAI Saint-Étienne (lennet d'an 08/03/2025)
* ↑ (fr) Casimir Lefaucheux war Arme et Passion (lennet d'ar 07/03/2025)
# Heskenn-dro

Un heskenn-dro zo un ostilh evit troc'hañ, dezhañ ur gantenn lakaet da dreiñ gant ur c'heflusker. E bed ar menuzerezh e vez graet gantañ da skouer. Gellet a ra bezañ difiñv, pe hezoug. An heskenn-dro gentañ, lakaet da dreiñ gant ur c'heflusker hag a implije nerzh an dour-red, a vije bet ijinet er bloavezhioù 1810 gant ar Stadunanadez Tabitha Babbitt.
* Un heskenn-dro difiñv
* Un heskenn-dro hezoug
# Stater

Stater eo an anv a vez graet eus pezhioù moneiz an Henamzer dre vras. Resisoc'h e c'hall bezañ
* ur moneiz arc'hant en Hellaz kozh, a dalveze kement ha 2 pe 4 drachm hervez ar c'hornadoù. Meur a seurt stateroù zo, hervez ar c'heodedoù ;
* pezhioù aour hañval o zalvoudegezh (darigoù e Pers, aleksandroù e Makedonia).

## Liammoù diavaez

* Staterioù aour ar C'halianed
* (Suite : Stateres d'or gaulois et evolution stylistique)
* Moteur de recherche et d'identification de pieces gauloises https://web.archive.org/web/20081216040947/http://www.piece-gauloise.com/
# Timbroù Namibia
## Timbroù Namibia

E-pad an XXvet kantved ez eo chomet Namibia dindan dalc’h Stadoù estren. Trevadennet e voe gant Alamagn a-raok ar Brezel-bed Kentañ a roas anv Deutsch Südwest-Afrika (= "Afrika ar Mervent") dezhi, ha fiziet e voe he melestradurezh e Suafrika etre 1922 ha 1989. Goude un hir a stourm ha votadegoù Aozadur ar Broadoù Unanet ez eo bet embann dizalc’hiezh Namibia e 1989.
Un heuliad 15 skeudenn diwar-benn mein ha mengleuzioù a yae d’ober timbroù diwezhañ moullet gant melestradurezh Suafrika e Mervent Afrika e 1989. Un tammig a-raok o embann e 1990 e voe dizalc'h tiriad Namibia. Dre ma oa nevez an timbroù e voe miret an darn vrasañ eus an tresoù, an anv hepken a voe cheñchet : dilezet e voe ar c'huprit hag ouzhpennet e voe ar willemit evit er rummad namibian.
Ur gudenn all a oa e oa bet graet ur ur fazi en reollun gimiek eus ar boltwwodite. Reizhet e voe dra-se wr timbr Namibia.
Roet e vez ur plas ledan d’an natur (loened, fleurennoù, stêrioù, gweledvaoù ar vro…), d’an hengounioù (gizioù, "rol hengounel ar baotred er gevredigezh"…) war an timbroù. Enoret e vez arzourien, skrivagnerien, edukatourien…) ar vro bep an amzer ivez.

## Pennadoù kar

* Timbroù Mervent Afrika
* Timbroù Suafrika
# Stroopwafel

Stroopwafel a reer eus gwastilli eus an Izelvroioù. Ijinet eo bet ar stroopwafel e 1784 e Gouda.

## Galfrez

Ar stroopwafel a zo ur wastelenn diazezet war div c'halfrezenn. Etrezo e lakaer sirop karamel.$^,$
An toaz a zo ennañ ur meskaj bleud, amann, sukr rous, goell, laezh ha vioù. Ur wech poazh, hag e-keit m'eo tomm c'hoazh e vez troc'het ar c'halfrezenn e daou. Ar gwarnitur, hag a zo diazezet war sirop, sukr rous, amann ha kanell, a vez lakaet etre an daou damm, hag e pegont neuze an eil ouzh egile.

## Istor

Ar stroopwafel a zeu eus Gouda. Ijinet e voe e dibenn an XVIII$^{vet}$ kantved pe e penn-kentañ an XIXvet kantved gant ur baraer a implijas restachoù toaz, mesket gant sirop. Hervez lod e vije bet ijinet gant ur baraer dianv e 1784. Hervez lod all e vije bet ijinet gant ar baraer Gerard Kamphuisen, hag en dije fardet ar stroopwafel gentañ etre 1810, pa zigoras e stal vara, ha 1840 : er bloavezh-se e kaver roud ar sekred-kegin stroopwafel koshañ. En XIXvet kantved e oa war-dro 100 baraer a farde stroopwafel e Gouda, hag er gêr-se nemetken e voe fardet stroopwafel. Goude 1870 e voe fardet stroopwafel e diavaez Gouda. E meur a labouradeg e voe fardet stroopwafel en XX$^{vet}$ kantved. E 1960 e oa 17 anezho e Gouda, hiziv an deiz e chom peder nemetken.

## Notennoù

* 1 2 3 4 5 Stroopwafels. Een traditionele Goudse lekkernij. Gouda-Online.nl.
* ↑ Stroopwafel. Van Dale Taalweb.
* 1 2 Istor ha sekred-kegin. Stroopwafelshop.com.

## Liammoù diavaez

* Penaos e vez fardet stroopwafel (video)
* Dutch Stroopwafels (sekred-kegin)
* Association of Stroopwafel Addicts er Meta-Wiki
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Sundgau

Sundgau (Sunngau en alemannisch) zo ur gontelezh kozh eus kreisteiz Elzas, treuzet gant ar stêr Ill. Altkirch (Altekirich) eo ar gêrbenn.

## Liammoù diavaez

* Office du Tourisme de la région d'Altkirch
* Office du Tourisme du Jura alsacien
* Société d'Histoire du Sundgau
* Sundgau gwelet eus an oabl e-barzh Ciel ma région.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kunsthalle Hamburg

Hamburger Kunsthalle a zo ur mirdi arzoù-kaer e Hamburg, en Alamagn. Ennañ e kaver oberennoù a dnn da Hamburg (XIV$^{vet}$ kantved), livadurioù izelvroat ha flamank ar XVI$^{vet}$ hag ar XVII$^{vet}$ kantved, livadurioù alaman ha gall an XIX$^{vet}$ kantved hag arz modern. Tri savadur a ya d'ober ar mirdi hag a zo e kreiz-kêr, nepell diouzh ti-gar kreiz Hamburg ha diouzh lenn Binnenalster.

## Istor

Ar mirdi kentañ a voe savet etre 1863 ha 1869 gant an arkitektourien Georg Theodor Schirrmacher und Hermann von der Hude. An eil savadur, savet e 1919, a voe savet diwar ur steuñv gant Fritz Schumacher. Galerie der Gegenwart a voe savet etre 1976 ha 1997, diwar ur steuñv gant O. M. Ungers.

## Oberennoù

Er mirdi e kaver livadurioù gant Max Liebermann, Lovis Corinth, Philipp Otto Runge, Caspar David Friedrich, Adolf Menzel. E Gallerie der Gegenwart e kaver oberennoù eus penn-kentañ an XX$^{vet}$ kantved gant arzourien evel Pablo Picasso, Paul Klee ha Max Beckmann, hag arz krouet goude 1945.
* Caspar David Friedrich: Ar beajour a-us ur mor a goumoul
* Caspar David Friedrich: Ar mor skornet
* Carl Blechen: Ti gant gwez-palmez e Pfaueninsel e-kichen Potsdam
* Paul Cézanne: Ar Seine e-kichen Bercy
* Albrecht Dürer: Leon
* Max Liebermann: Alez gwez-bev en ul liorzh e Wannsee
* Paul Gauguin: Paotred o kouronkañ e Breizh
* Delwenn gant Hermann Hahn e-kichen ar mont e-barzh pennañ

## Notennoù

* ↑ Neugestaltung der Museumsinsel in Hamburg - Kunsthalle Hamburg (Galerie der Gegenwart) http://eng.archinform.net/projekte/2386.htm archinform.net, Katja Melan
* ↑ Hamburger Kunsthalle https://web.archive.org/web/20101208214420/http://www.hamburg.de/museen-kunst-ausstellungen/museen/1065616/hamburger-kunsthalle.html

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel Kunsthalle Hamburg
# Tracy Chevalier

Tracy Chevalier (19 a viz Here 1962 e Washington D.C.) a zo ur skrivagnerez amerikan hag a zo o chom e Londrez abaoe 1984. Romantoù istorel a vez skrivet ganti.

## He buhez

Tracy Chevalier a zo bet ganet ha desavet e Washington D.C.. He zad a oa luc'hskeudenner evit ar gazetenn The Washington Post. Studiañ a reas e Bethesda-Chevy Chase High School e Bethesda, er Maryland. Ur B.A. war ar saozneg a dapas e Oberlin College, ha goude-se e tilojas da Londrez e 1984. Eno e skrivas pennadoù holloueziadurel war skrivagnerien. Ar vicher-se a zilezas e 1993, hag e stagas gant ur Master of Arts war ar c'hrouiñ lennegel e University of East Anglia. Harpet e voe gant Malcolm Bradbury ha Rose Tremain.
Stagañ a reas gant ar skrivañ gant The Virgin Blue e 1997, ha berzh a reas gant Girl with a Pearl Earring (Plac'h he ferlezenn), diwar daolenn Johannes Vermeer.
Tracy Chevalier a zo ivez Chairman e anv Bro-Saoz er Society of Authors.

## Hec'h oberenn

* The Virgin Blue, London: Plume, 1997
* Girl with a Pearl Earring, New York: Dutton, 1999
* Falling Angels, New York: Dutton, 2001
* The Lady and the Unicorn, New York: Dutton Adult, 2003
* Burning Bright, HarperCollins, miz Meurzh 2007

## Notennoù

* ↑ he buhez war he lec'hienn ofisiel

### Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* He buhez
* Atersadenn diwar-benn The Lady and the Unicorn.
* British Library Podcast pennad-kaoz gant Michael Phillips.
* The Society of Authors
# Lophochroa

Lophochroa :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Anv skiantel ||
| Lophochroa Bonaparte, 1857 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lophochroa a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1857 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857). N'eus ken anezhañ dre m'oa bet lakaet, e 2023, e spesad kalaoed nemetañ en ur genad all :
# Nicholas Aylward Vigors

Nicholas Aylward Vigors, ganet d'an 12 a viz Kerzu 1785 e Sean Leithgleann (Kontelezh Ceatharlach) ha marvet d'ar 26 a viz Here 1840 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ul loenoniour hag ur politikour iwerzhonat.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Listenn al loened en devoa studiet
### Bronneged
#### Genadoù

* C : Catopuma temminckii (kazh alaouret Azia),
* P : Prionailurus planiceps (kazh penn plat).

### Laboused
#### Kerentiadoù

* A : Artamidae,
* C : Campephagidae, Caprimulgidae,
* G : Galbulidae, Gruidae,
* I : Icteridae,
* M : Meliphagidae,
* N : Nectariniidae,
* O : Oriolidae,
* P : Paradisaeidae, Paridae, Promeropidae,
* R : Ramphastidae, Regulidae,
* T : Todidae, Trochilidae, Tyrannidae.

#### Genadoù

* A : Acanthiza, Aegotheles, Anthochaera,
* B : Brotogeris,
* C : Chamaeza, Cinclosoma, Colaptes, Colluricincla, Cossypha,
* D : Dasyornis,
* G : Gampsonyx,
* H : Harpagus, Hypsipetes,
* L : Lorius,
* M : Monarcha, Myiagra, Myzomela
* P : Pachycephala, Platycercus, Psittacara,
* R : Rhipidura,
* T : Tanysiptera, Tinamotis,
* Z : Zoothera, Zosterops.

#### Spesadoù

* A
    Acanthiza nana ha reguloides, Accipiter fasciatus, Amazona guildingii, Amblyospiza albifrons, Aphelocoma californica, Ardea melanocephala (kerc'heiz penn du), Arenaria melanocephala (morfedenn zu),
* B
    Brachyramphus brevirostris (godog beg berr), Branta sandvicensis (garreli Hawaii), Bucorvus leadbeateri,
* C
    Cacatua leadbeateri (kaketou roz), Calamanthus fuliginosus, Certhia himalayana (kraperig Himalaya), Colaptes fernandinae, Corvus coronoides,
* D
    Dendrocoptes auriceps ha hyperythrus, Dinopium rafflesii ha shorii,
* E : Eupsittula nana,
* G
    Gampsonyx swainsonii, Garrulus lanceolatus, Geokichla guttata,
* H : Hylacola pyrrhopygia,
* I
    Ibidorhyncha struthersii (beg-ibiz), Irena cyanogastra,
* L
    Larus belcheri (gouelan Belcher), Lichmera indistincta, Lyncornis macrotis,
* M
    Malurus lamberti, Melanerpes chrysogenys, Melanoperdix niger (klujar zu), Melithreptus brevirostris,
* P
    Pericrocotus brevirostris, Petroica goodenovii, Picus squamatus, Psittacula columboides, Pternistis clappertoni,
* S
    Sericornis frontalis, Sphecotheres vieilloti, Spilornis holospilus, Stephanoxis loddigesii,
* T
    Tauraco porphyreolophus (tourako kuchenn vouk), Tinamotis pentlandii, Trichoglossus rubritorquis, Trochalopteron variegatum,
* V : Vini kuhlii,
* Y : Yungipicus nanus,
* Z : Zoothera monticola.

#### Isspesadoù

* G : Gampsonyx swainsonii swainsonii,
* L : Hypsipetes leucocephalus psaroides.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Family of Nicholas Aylward VIGORS and Eliza CALLOW war al lec'hienn rootsweb.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 A-gevret gant Thomas Horsfield.
* ↑ A-gevret gant John George Children.
# Trinidad ha Tobago

Trinidad ha Tobago zo ur republik er Mor Karib, anezhi div enezenn, Enez Trinidad hag Enez Tobago. Port of Spain, en enez Trinidad, eo ar gêr-benn.

## Douaroniezh

Er biz da Venezuela emañ Trinidad ha Tobago, hag er su da C'hrenada, en Antilhez Bihanañ.
Bevennoù war vor zo gant Stadoù arall: Barbados er biz, Guyana er gevred, ha Venezuela er su hag er c'hornaoueg$^,$.

## Istor

Gant Kristol Goulm e voe anvet La Ysla de la Trinidad ("Enez an Drinded"), hervez ur gouestl en devoa graet a-raok e drede treizhadenn.
Colomb a lavaras bezañ gwelet Tobago er pellder, hag hec'h envel a eure Bellaforma, hep diskenn d'an aod Dont a rafe an anv Tobago eus an anv kozh, Tobaco. Izelvroiz ha Kurzeme (tud eus Kourland, e Latvia) a oa deuet da chom da Dobago er XVIvet ha XVIIvet kantvedoù da c'hounit butun ha kotoñs.
Etre marevezh Kristof Goulm ha 1802 edo Trinidad ha Tobago en Impalaeriezh Spagn evel trevadenn ; e 1802 neuze e voe roet d'ar Rouantelezh-Unanet. Startaat a reas krog Breizh-Veur war ar vro e-pad brezelioù Napoleon Iañ. E 1889 e voe unanet trevadennoù Trinidad ha Tobago.
Ur Stad dizalc'h eo Trinidad ha Trobago abaoe 1962.

## Arouezioù broadel

* Dibabet e voe ar banniel e 1962.
* Dibabet e voe an ardamezioù gant Kuzul an Dizalc'hted (Independence committee), ha warne an Ibiz ruz (un evn eus Trinidad), an evn Cocrico (eus Tobago) ha kolibried war ar skoed. Tri lestr zo ivez, arouezioù an Drinded, ha war un dro tri lestr Kristoc'h Koulm.
    Sturienn : Together we aspire, together we achieve ("Kevret e vennomp, kevret e sevenomp").
* Banniel
* Ardamezioù

## Sevenadur

Brudet eo karnaval Trinidad ha Tobago, ha meur a sonerezh krouet en inizi : steelpan, calypso, soca ha limbo.

## Skeudennaoueg

* Store Bay e Tobago
* Traezheg e Crown Point, Tobago
* Moskeenn e San Fernando. An islam eo ar pevare relijion er Stad.

## Notennoù

* ↑ (en) Treaty between the Republic of Trinidad and Tobago and the Republic of Venezuela on the delimitation of marine and submarine areas, 18/04/1990 @ Aozadur ar Broioù Unanet. Kavet : 09/03/2025.
* ↑ (en) The 1990 Accord Replaces the 1942 Paris Treaty @ Trinicenter. Kavet : 09/03/2025.
* 1 2 (en) De Suze, Joseph A.. The New Trinidad and Tobago: A descriptive account of the geography and history of Trinidad and Tobago. London : Collins, 1965, p. 13.
* ↑ Carmichael, Gertrude. The History of the West Indian Islands of Trinidad and Tobago. 1498-1900. London : Alvin Redman, 1961, p. 14.
Antigua ha Barbuda • Bahamas • Barbados • Belize • Costa Rica • Dominica • Republik Dominikan • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Kuba • Mec'hiko • Nicaragua • Panamá • Saint Kitts ha Nevis • Santez Lusia • Sant-Visant hag ar Grenadinez • El Salvador • Stadoù-Unanet Amerika • Trinidad ha Tobago
Tiriadoù dalc'het Danmark : Greunland  Frañs : Clipperton • Gwadeloup • Martinik • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Sant-Pêr-ha-Mikelon  Izelvroioù : Aruba • Bonaire • Curaçao • Saba • Sint Eustatius • Sint Maarten Rouantelezh-Unanet : Anguilla • Bermuda • Inizi Gwerc'h Breizh-Veur • Inizi Cayman • Montserrat • Turks ha Caicos