OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Akouchi ruz

Akouchi ruz :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Dasyproctidae |
| Genad : | Myoprocta |
| Anv skiantel ||
| Myoprocta acouchy Erxleben, 1777 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An akouchi ruz (Myoprocta acouchy) zo ur bronneg krigner a vev e Suamerika, en norzh d'ar stêr Amazon.

## Doareoù pennañ

Etre 35 ha 50 cm eo e hirder hag etre 1 kg hag 1,5 kg e bouez.
Liv orañjez eo e gostezioù ha du pe gell e gein. Moal eo an takadoù a-dreñv d'e zivskouarn ha tro-dro d'e c'henoù ha d'e zaoulagad. Hir ha du eo e vourroù. Blevenn e dalier n'eo ket roudennek, pezh a ziforc'h anezhañ d'an akouti glas.

## Gouennañ

Da vare ar gouennañ e verk ar par e diriad gant gwagrennoù ar fraezh dre frotañ e bavioù a-dreñv ouzh an douar. Mont a ra da heul ur barez gant e bavioù a-raok o krenañ hag en ur ezteurel ur c'hri skiltr.
An dougen a bad war-dro 100 deiz ha ganet e vez etre 1 ha 3 c'holen. Dizonet e vez ar re vihan da 2 pe 3 miz ha tizhout a reont o oad gour pa vezont war-dro 10 miz.

## Boued

Geotdebrer eo hag en em vagañ a ra diwar frouezh, kraoñ ha had. Douarañ a ra greun evit ar c'houlz-amzer sec'h.

## Annez

Bevañ a ra e strouezheg stank ar c'hoadoù. Tremen a ra an noz e neizhoù graet gant delioù, alies e kefioù kleuz.
# Amazonas

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Amazonas zo anv meur a dachenn douar, anvet diwar-lerc'h ar stêr Amazon, e meur a vro eus Kreisteizamerika.

## Brazil

* Amazonas (Brazil), unan eus ar 27 stad a ya d'ober Brazil, en hanternoz ar vro

## Kolombia

* an departamant Amazonas (departamant)
* ar rannvro Amazonas (rannvro e Colombia)

## Perou

* ar rannvro Amazonas (rannvro e Perou), gwechall un departamant

## Venezuela

* Amazonas (Venezuela), unan eus stadoù Venezuela.
# Amazonas (Brazil)

Amazonas zo unan eus stadoù Brazil, e gwalarn ar vro, er rannvro Norte. Manaus eo ar gêr-benn, treuzet evel ar stad, gant ar stêr veur Amazon. Ar stad vrasañ eus Brazil a-bezh eo, hag an navet rannadur-bro er bed dre ar vent. En norzh e sko ouzh Venezuela ha Kolombia, er reter ouzh stadoù Roraima ha Pará, er su ouzh stadoù Mato Grosso ha Rondônia, er gevred ouzh stad Acre, hag er c'hornaoueg ouzh Bro-Berou. Dindan goadeg Amazonia emañ ar stad, koulz lavaret penn-da-benn, daoust ma'z eo drastus an digoadañ.

## Gwelet ivez

* Listenn kumunioù Amazonas

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (pt) Lec'hienn ofisiel gouarnamant Amazonas
# Amazonas (Venezuela)

Amazonas, pe Estado Amazonas, a zo unan eus an 23 stad eus republik Venezuela. Puerto Ayacucho eo ar gêr-benn. Tennañ a ra e anv eus ar stêr Amazon emañ darn vrasañ ar stad en he diaz.

## Kêriadennoù

* Kêr Alto Orinoco (La Esmeralda)
* Kêriadenn Atabapo (San Fernando de Atabapo)
* Kêriadenn Atures (Puerto Ayacucho)
* Kêriadenn Autana (Isla Ratón)
* Kêriadenn Manapiare (San Juan de Manapiare)
* Maroa (Maroa)
* Río Negro (San Carlos de Río Negro)

## Liammoù diavaez

(es) Lec'hienn ar gouarner
# Amazonas (departamant)

Amazonas zo unan eus departamantoù Kolombia, hag ar c'hreisteisañ anezhe, a-stok ouzh Perou ha Brazil. Dont a ra e anv eus ar stêr Amazon, a ra un harzoù dezhañ er c'hreisteiz war-hed 120 km. Leticia eo ar gêr-benn anezhañ.
| Amazonas  Antioquia  Arauca  Atlántico  Bolívar  Boyacá | Caldas  Caquetá  Casanare  Cauca  Cesar  Chocó | Córdoba  Cundinamarca  Guainía  La Guajira  Guaviare | Huila  Magdalena  Meta  Nariño  Norte de Sant. | Putumayo  Quindío  Risaralda  San Andrés y P.  Santander | Sucre  Tolima  Valle del Cauca  Vaupés  Vichada |
# Stachyris

Stachyris :
| Stachyris leucotis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Timaliidae |
| Anv skiantel ||
| Stachyris Hodgson, 1844 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Stachyris a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800/1801-1894).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Stachyris grammiceps,
* Stachyris herberti,
* Stachyris humei,
* Stachyris leucotis
** S. l. leucotis, obscurata ha sumatrensis,
* Stachyris maculata
** S. m. banjakensis, hypopyrrha ha maculata,
* Stachyris nigriceps
** S. n. borneensis, coltarti, davisoni, dipora, hartleyi, larvata, natunensis, nigriceps, rileyi, spadix, tionis ha yunnanensis,
* Stachyris nigricollis,
* Stachyris nonggangensis,
* Stachyris oglei,
* Stachyris poliocephala,
* Stachyris roberti,
* Stachyris strialata
** S. s. guttata, helenae, nigrescentior, strialata, swinhoei, tonkinensis hag umbrosa,
* Stachyris thoracica
** S. t. orientalis ha thoracica.
Seizh isspesad warn-ugent (27) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Timaliidae/Stachyris (lennet e-barzh d'ar 26 a viz Genver 2025).
# Amazonia

Amazonia (portugaleg : Amazônia ; spagnoleg : Amazonía pe Amazonia) a zo ur rannvro naturel e Suamerika dindan un darn vat eus Diazad ar Stêr-Amazon. Ur goadeg trovanel c'hleb eo. War-dro seizh milion a gilometradoù-karrez a zo dindan ar rannvro-se, en o zouez war-dro 5,5 milion a gilometradoù-karrez a goadeg c'hleb. En tu-hont d'an hanter eus koadegi trovanel gleb ar bed a ya d'ober koadeg Amazonia, hag an hini binvidikañ evit a sell al liested naturel, met en arvar emañ pa vez korvoet kalz hag ez a an digoadañ war-raok d'un tizh bras.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Belém (Pará)

Belém, Belém do Pará a-wechoù dre gomz evit disheñvelout diouzh ar Belémoù all, eo kêr-benn stad Pará, war lez ar stêr Amazon, e Brazil. War-dro ur milion hanter a dud zo o chom enni.
# Callithrix argentata

Callithrix argentata :
| Callithrix argentata, luc'hskeudennet e zoo Bronx (New York). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cebidae |
| Genad : | Callithrix |
| Anv skiantel ||
| Callithrix argentata (Linnaeus, 1771) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Callithrix argentata (pe Mico argentatus) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ

Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo

## Boued

Bevañ a ra al loen diwar sev ar gwez dreist-holl, evitañ da vezañ gouest da zebriñ amprevaned, frouezh, mellkeineged bihan ha vioù laboused ivez.

## Annez

Kavet e vez e koadeier gleb Amazon e reter Brazil.

## Rummatadur

Renket eo en isgenad Callithrix (Mico).

## Liammoù diavaez

* Callithrix (Mico) argentata war al lec'hienn Mammal Species of the World.]
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Callithrix leucippe

Callithrix leucippe :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cebidae |
| Genad : | Callithrix |
| Anv skiantel ||
| Callithrix leucippe (Thomas, 1922) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Callithrix leucippe (pe Mico leucippe) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ

Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra al loen diwar amprevaned, frouezh hag ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Kavet e vez al loen en un dachennig eus stad Pará, e hanternoz Brazil, er c'hreisteiz d'an Amazon.

## Rummatadur

Renket eo en isgenad Callithrix (Mico).

## Liammoù diavaez

* Callithrix (Mico) leucippe war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Callithrix marcai

Callithrix marcai :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cebidae |
| Genad : | Callithrix |
| Anv skiantel ||
| Callithrix marcai Alperin, 1993 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Callithrix marcai (pe Mico marcai) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.
E 1914, da-geñver ur ergerzhadenn en Amazonas (Brazil) a gemere perzh Cândido Rondon (1865-1958) ha Theodore Roosevelt (1858-1919) enni, e voe kavet relegoù tri marmouz hag a oa chomet dianav betek neuze. Kaset e voe ar c'hrec'hin anezhe da vMuseu Nacional do Rio de Janeiro e-lec'h m'o c'havas Ronaldo Alperin e 1993 : gantañ an hini eo e voe deskrivet ar spesad nevez, Callithrix argentata marcai e anv skiantel kentañ. Ne oa ket bet tu da adwelet Callithrix marcai gwall alies diwar neuze$^,$.

## Doareoù pennañ

Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh kement ha diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Brosezat eo e diazad an Amazon, etre ar stêrioù Aripuanã ha Manicoré.

## Rummatadur

Renket eo en isgenad Callithrix (Mico).

## Liammoù diavaez

* Callithrix (Mico) marcai war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Bradley Davis, Sightings from Amazonian Brazil – Primates and Short-eared Dog, 2010.
* ↑ Rediscovery of Marca’s marmoset and the challenges for its conservation, 2013.
# Casiquiare

Casiquiare, pe Kanol ar c'h-Casiquiare, zo ur ganol-dour naturel eus ar re iskisañ er bed hag a liamm an Orinoko ouzh ar Rio Negro, adstêr d'an Amazon. Anadennet e voe e oa ar ganol-se gant an ergerzher Alexander von Humboldt e 1800.

## Douaroniezh

Ur stêr eus Venezuela eo, 300 km dezhi. N'eo nemet ur stêr diskarg d'an Orinoko. Redek a ra eus 123 m e La Esmeralda war-du San Carlos (91 m), a zo war lez ar stêr Guainía, anv ar Rio Negro eno.
# Celeus elegans

Celeus elegans :
| Celeus elegans. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Celeus |
| Anv skiantel ||
| Celeus elegans (Müller, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Celeus elegans a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus elegans (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned (merien-gwenn en o zouez) ha frouezhennoù.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ e Suamerika :
* Celeus elegans citreopygius, e reter Ecuador ha reter Perou,
* C. e. deltanus, e biz Venezuela (stad Delta Amacuro),
* C. e. elegans, e Gwiana c'hall, Surinam dost ha biz Brazil (en hanternoz d'an Amazon),
* C. e. hellmayri, eus reter Venezuela da Surinam ha Guyana,
* C. e. jumanus, eus reter Kolombia da vervent Venezuela, hanternoz Bolivia ka kreisteiz lodenn Amazonia eus Brazil,
* C. e. leotaudi, en Enez Trinidad.

## Liammoù diavaez

* (en) Celeus elegans war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Celeus elegans war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Celeus elegans war al lec'hienn Avibase.
# Celeus undatus

Celeus undatus :
| Celeus undatus Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Celeus |
| Anv skiantel ||
| Celeus undatus (Linnaeus, 1766) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Celeus undatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus undatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* Celeus undatus amacurensis, e biz Venezuela,
* C. u. multifasciatus, e biz Brazil (er c'hreisteiz d'an Amazon),
* C. u. undatus, e reter Venezuela, ar Gwianaoù‎ ha biz Brazil.

## Liammoù diavaez

* (en) Celeus undatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Celeus undatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Celeus undatus.
# Clementine (meziant)

Clementine zo ul lenner sonerezh modern lies-reizhad hag ur poellad evit merañ sonaoueg, awenet gant Amarok. Tu zo neuze da staliañ Clementine war ar reizhadoù da-heul : GNU/Linux, Mac OS X ha Windows.
Clementine zo digoust, diorroet ha troet gant tud a-youl-vat.

## Savennoù a c'hell lakaat Clementine da vont en-dro

Clementine azo ur poellad a ya en-dro war un niver bras a reizhadoù korvoiñ. Tu zo neuze da staliañ Clementine war ar reizhadoù da-heul :
* GNU/Linux
* Mac OS X
* Windows (Windows 2000, Windows XP, Windows Vista ha Windows 7 en o zouez)

## Arc'hweladurioù

Un nebeud a arc'hweladurioù a gaver er stumm glan :
* klask ha lenn sonerezh war un urzhiataer ;
* selaou ar skingomz dre Internet adalek Spotify, Grooveshark, Last.fm, SomaFM, Magnatune, Jamendo, SKY.fm, Digitally Imported, JAZZRADIO.com, SoundCloud, Subsonic servers hag Icecast ;
* klask ha selaou sonerezh war Box.com, Dropbox, Google Drive, SkyDrive hag Ubuntu One ;
* krouiñ rolloù seniñ speredek ha rolloù seniñ dinamek ;
* lenn pladennoù kleved ;
* komzoù, buhezskridoù arzourien ha fotoioù ;
* treuzkodañ sonerezh MP3, Ogg Vorbis, Ogg Speex, FLAC pe AAC ;
* kemmañ tagoù ar fichennaouegoù MP3 ;
* klask hag engargañ podkastoù ;
* engargañ golo an albom a vank war Last.fm hag Amazon ;
* eilañ sonerezh war iPod, iPhone, MTP pe USB ;
* sevel ul listenn gortoz.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (en) Clementine 0.1
# Corydoras semiaquilus

Corydoras semiaquilus :
| Corydoras semiaquilus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Siluriformes |
| Kerentiad : | Callichthyidae |
| Genad : | Corydoras |
| Anv skiantel ||
| Corydoras semiaquilus Weitzman, 1964 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Corydoras semiaquilus a zo ur spesad pesked dour dous trovanel eus iskerentiad ar c'hCorydoradinae (kerentiad ar c'hCallichthyidae).
E gavout a reer er c'hornôg da stêrdachenn an Amazon, e Brazil ha Perou.
C'hwec'h cm hed a c'hell tizhout ha plijout a ra gwelloc'h dezhañ dour etre 6 hag 8 ar pH anezhañ hag etre 22 ha 26°C tachad ar gwrezverkoù.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Luc'hskeudennoù war fishbase
* (fr) Corydoras semiaquilus war aquabase.org
# Curaray

Ar C'huraray a zo ur stêr e reter Ecuador. Un darn eus diaz an Amazon eo.
# Guainía

Guainía zo anv meur a dra e Kolombia, e Suamerika:
* ar stêr Río Negro, anavezet ivez evel Río Guainía e Colombia, hag a zo adstêr d'an Amazon.
* Guainía (Colombia), un departamant e Colombia, anvet diwar anv ar stêr.
# Ejen-mor Amazonia

Ejen-mor Amazonia :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Sirenia |
| Kerentiad : | Trichechidae |
| Genad : | Trichechus |
| Anv skiantel ||
| Trichechus inunguis Natterer, 1883 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ejen-mor Amazonia (Trichechus inunguis) a zo ur bronneg dour hag a vev e diazad an Amazon.
# Kaiman Schneider

Kaiman Schneider :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Crocodilia |
| Kerentiad : | Alligatoridae |
| Genad : | Paleosuchus |
| Anv skiantel ||
| Paleosuchus trigonatus Schneider, 1801 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kaiman Schneider (Paleosuchus trigonatus) a zo ur stlejvil hag a vev e Suamerika (Perou, Ecuador, Bolivia, Brazil, Kolombia, Venezuela, Guyana, Gwiana c'hall, Surinam).
Bevañ a ra e tachennoù koadek tro-dro da stêrioù ha froudoù prim o red ha bas an dour enno, e diazoù an Amazon hag an Orinoko.

## Doareoù pennañ

An eil spesad bihanañ eo e-touez ar c'hrokodileged : war-dro 2 vetr eo ar pared hag 1,5 m d'an hirañ eo ar parezed.
Ar re vihan a ziglor gant un tarch aour war o fenn hag a ya da get gant an oad. Evel ar c'haiman korr eo gell daoulagad kaiman Schneider nevez-ganet pa eo melen daoulagad ar c'hrokodileged all.
A-feur ma kresk e teu e groc'hen da vezañ askornek ha rizennek, gant skant ledan ha lemm war e gein. Ur gwarez eo e groc'hen, azasaet ouzh e vuhez war an douar. Berr eo e lost, gant div roudennad skant a lak anezhañ da seblantout ledanoc'h.

## Gouennañ

Erru eo ar par en e oad gour pa vez tizhet un hirder 1,4 m gantañ, ha gant ar barez pa vez 1,3 m ; da lâret eo war-dro 10-20 vloaz.
E fin ar c'houlz-amzer sec'h e vez dozvet 10-20 vi gant ar barez en un neizh savet ganti, a-wechoù e-kichen ur grugell merien-gwenn a-benn tennañ gounid eus he zommder. Evit un diorren a-zoare e rank ar vioù chom dindan un temperadur 28-32 derez. Moarvat eo liammet seks kaiman Schneider gant an temperadur m'eo bet goret pa oa er vi, evel gant an darn vrasañ eus ar c'hrokodileged. War-dro 100 deiz e pad ar goriñ (hiroc'h eo ar prantad-mañ eget gant ar spesadoù krokodileged all). Evel-se e tiglor ar re vihan goude koulz-amzer ar glaveier, e-kichen dourredennoù leun.
Difennet eo an neizh gant ar barez a-hed ar prantad-goriñ ha diwall a ra ivez he re vihan en dour e-pad meur a sizhun goude an digloriñ.

## Emzalc'h ha reol-boued

Oberiant eo dreist-holl diouzh an noz ha tremen a ra an deiz er goudor e-kichen ur stêr.
En em vagañ a ra ar re vihan diwar amprevaned dour hag artropoded all. Diwezhatoc'h e tebront mellkeineged (evned, pesked ha stlejviled). D'an oad gour e chaseont kentoc'h war an douar ha debriñ bronneged evel hoc'hed-dreinek ha pakaed.

## Preizherien

N'eus ket kalz a breizherien da gaiman Schneider : gwarezet-mat eo gant e groc'hen askornek hag e emzalc'h (chaseal diouzh an noz, kuzhat er stêrioù, difenn e re vihan). Ar jagoared a c'hell debriñ kaimaned yaouank, hag ar vioù a vez priziet mat gant glazarded bras ha koatied.
Dister eo talvoudegezh kenwerzhel kaiman Schneider dre m'eo re askornek e groc'hen evit mont d'ober lêr. Chaseet e vez memes tra evit e gig pe evit bezañ gwerzhet d'an douristed. Dañjer nec'husañ kaiman Schneider eo saotradur ha distruj e endro abalamour d'ar mengleuzioù aour.

## Liamm diavaez

Kaiman Schneider e lec'hienn ADW, e saozneg
# Kongo (stêr)

    Gwelit ivez ar bajenn disheñvelout Kongo
Ar stêr Kongo eo ar stêr vrasañ a zo e Kreiz Afrika, gant 4 700 km hed dezhi. An eil stêr hirañ eus Afrika eo, goude an Nil. Evit ar c'has ez eo ar C'hongo an eil stêr er bed, goude ar stêr Amazon. E ziazad, an eil diazad brasañ er bed ivez goude hini an Amazon (hag a-raok hini ar Mississippi), zo goloet gant ur goadeg vras.
Anv ar stêr zo bet roet da ziv stad, Republik Kongo ha Republik Demokratel Kongo, koulz ha da Rouantelezh Kongo gwechall.
Bez' e c'haller bageal war ul lodenn vat eus ar C'hongo ha lod eus hec'h adstêrioù. Bageal a c'haller etre an aber ha Matadi, ur 150 km bennak diouzh ar mor. Eno ez eus lammoù-dour (lammoù-dour Livingstone) a vir ouzh ar bigi da vont betek al lenn Malebo (pe lenn Stanley), etre Kinshasa ha Brazzaville. Adalek al lenn-se betek Kisangani ez eus un tamm all hag a c'haller bageal warnañ, an hini hirañ-holl. Abaoe amzer an trevadennoù ez eus linennoù hent-houarn da liammañ al lodennoù bageadus etrezo (da skouer, etre Matadi ha Kinshasa pe etre Kisangani hag Ubundu) ha gallout a reer evel-se kas marc'hadourezh penn-da-benn ar stêr.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Leuconotopicus fumigatus

Leuconotopicus fumigatus :
| Ur barez L. fumigatus, luc'hskeudennet e Santuario de Aves de Silanche (Ecuador). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Leuconotopicus |
| Anv skiantel ||
| Leuconotopicus fumigatus (Orbigny, 1840) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Leuconotopicus fumigatus (Picoides fumigatus kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus fumigatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant ar skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857).

## Boued

Bevañ a ra diwar c'hwiled bihan hag al larvenned anezhe peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika :
* Leuconotopicus fumigatus fumigatus, e diazad red uhel an Amazon,
* L. f. obscuratus, eus gwalarn Perou da walarn Arc'hantina,
* L. f. oleagineus, e reter Mec'hiko,
* L. f. reichenbachi, eus reter Panamá ha hanternoz Venezuela, dre gKolombia, da reter Ecuador,
* L. f. sanguinolentus, eus kreiz ha kreisteiz Mec'hiko da gornôg Panamá.

## Rummatadur

Renket e veze er genad Picoides kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Leuconotopicus fumigatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Leuconotopicus fumigatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Leuconotopicus fumigatus.
* ↑ Jérôme Fuchs ha Jean-Marc Pons, A new classification of the Pied Woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny. Molecular Phylogenetics and Evolution, miz Gouere 2015, 88:28-37.
# Myrmochanes hemileucus

Myrmochanes hemileucus :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thamnophilidae |
| Genad : | Myrmochanes |
| Anv skiantel ||
| Myrmochanes Allen, 1889 ||
| Anv skiantel ||
| Myrmochanes hemileucus (P.L.Sclater & Salvin, 1866) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Myrmochanes hemileucus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.
Anvet e voe Hypocnemis hemileuca (kentanv) da gentañ-penn (e 1866) gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898). Ar spesad nemetañ er genad Myrmochanes an hini eo.

## Boued

N'eus ket bet embannet kalz tra war an danvez ; gouzout a reer, koulskoude, e vev diwar amprevaned ha kevnid moarvat ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e takadoù 'zo eus Suamerika, er c'hornôg d'ar stêr Amazon.

## Liammoù diavaez

* (en) Myrmochanes hemileucus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Myrmochanes hemileucus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Myrmochanes hemileucus el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Myrmochanes hemileucus.
# Ouistiti

Ar ouistitied a zo ur genad marmouzien eus ar Bed Nevez e-touez kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ

Muzuliañ a reont war-dro ugent cm.

## Annez

Kavet e vezont e Suamerika a-hed aodoù reter Brazil hag er c'hreisteiz d'ar stêr Amazon.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, Éditions Palantines, 2012, pajenn 957b. (ISBN 978-2-35678-069-0).
# Paraná (stêr)

Ar stêr Paraná eo eil stêr vrasañ Suamerika, war-lerc'h an Amazon. Eieniñ a ra e Brazil, redek etre Paraguay ha Brazil a-raok donet en Arc'hantina, ha kejañ gant ar stêr Uruguay d'ober ar Río de la Plata.