OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tomoyuki Yamashita

Tomoyuki Yamashita (山下 奉文 Yamashita Tomoyuki), ganet d'an 8 a viz Du 1885 ha lazhet d'an 23 a viz C'hwevrer 1946, anvet ivez Tomobumi Yamashita, a oa ur jeneral e tirlu Lu Impalaeriezh Japan e-pad an Eil Brezel-bed.
E penn aloubadeg Malaya ha Singapour, deuet e oa brav gantañ o aloubiñ an daou lec'h e-doug 70 devezh. Hervez ar c'hentañ ministr saoz Winston Churchill, e oa bet graet eus an aloubadennoù-se "worst disaster" hag "largest capitulation" en istor milourel ar Rouantelezh-Unanet. Abalamour d'e obererezhioù ampart, Yamashita a oa bet lesanvet "the Tiger of Malaya". Pelloc'h er brezel e oa bet fiziet ennañ difennerezh Filipinez diouzh an nerzhioù lu stadunanat ha filipinat. Daoust ma oa o koll douaroù, dont a reas a-benn memestra da zerc'hel ul lodenn eus Luzon betek kodianidigezh Japan e miz Meurzh 1945.
Goude ar brezel, Yamashita a oa bet barnet evit torfedoù brezel sevenet gant e nerzhioù lu e-pad prantad difennerezh Filipinez e 1944. Ar prosez a voe unan burutellet garv, Yamashita a voe lakaet kiriek da obererezhioù mantrus e nerzhioù lu hep ma ne vefe prouenn ebet e vefe bet kelaouet eus kement-se. Ouzhpenn-se darn eus an torfedoù brezel a oa bet sevenet gant nerzhioù lu na oant ket dindan e urzhioù. Un diaz nevez a oa bet savet a-fed Gwir: ar penn brezel a zo kablus eus torfedoù ar soudarded izeloc'h evit e renk dre ar fed ne vefe ket furchet gant ar penn brezel evit gouzout hiroc'h ha talet ouzh outo. Graet eo hiziv-an-deiz c'hoazh "the Yamashita standard" eus kement-mañ. Yamashita a voe kondaonet d'ar marv en desped da reuz gant ofiserien Kevredet a oa sabatuet gant ar barn. Krouget e voe e 1946.

## Ar prosez

Reizhegezh ar prosez graet buan-ha-buan a oa bet burutellet garv. Betek tud arbennikaet war ar Gwir evel Frank Murphy, en doa klemmet war meur a lodenn teknikel eus ar prosez: degemer prouennoù diasur-tre, ha dre vras ar vank a labour gwirion gant an ofiserien a rene al lez-varn. Da skouer, prouennoù anat ne oa ket Yamashita ar penn uhelañ war an holl bagadoù lu er Filipinez, a oa bet nac'het da vezañ diskouezet e-pad ar prosez.
Ar prokulor war an torfedoù brezel Allan A. Ryan en devoa embannet sklaer e oa dre urzh ar Jeneral MacArthur ha pemp jeneral all, gant lez-varn uhel Stadoù-Unanet Amerika, e oa bet lakaet Yamashita d'ar marv evit ar pezh a ao bet graet gant e soudarded hep urzh nag asant ha memes hep en gouzout. Hervez daou lez-varn uhel stadunanat disentez e oa bet graet eus ar varnadenn "a trial a miscarriage of justice, an exercise in vengeance, and a denial of human rights".
# Argadenn Banzai

Un Argadenn Banzai pe "Tagadenn Banzai, " "Banzai Charge" an termeniñ orin a vez un termenadur brezel krouet gant ar gevredidi e-pad Brezel ar Meurvor Habask evit taolenniñ ar gwagennoù tag gant soudarded troadegiezh Lu Impalaeriezh Japan.
Dont a ra an termeniñ-se dre garm brezel ar japaniz un doare pedenn "Tenno Heika Banzai" (天皇陛下萬歲, "Bevet ar Meurdez an Impalaer!"), berraet e banzai. Ur strategiezh brezel e oa ouzhpenn d'ur garm, o vezañ un argadenn soudard ziwezhañ ha dispi.

## Orin an Argadenn Banzai

An Argadenn Banzai zo e spered ar Japaniz un hent doare Gyokusai (玉砕, "brujunoù mein-jad"; Emlazh enorus), un dagadenn emlazh, pe un emlazh doare seppuku (切腹) a-raok bezañ prizoniet gant an enebourien.

## Efedusted an Argadenn Banzai

An Argadennoù Banzai ne oant ket gwall efedus o welet gwagennoù soudarded o youc'hal Banzai a-raok redek hep repu etrezek ho enebourien kuzhet e kreñvlec'hioù. Evit bezañ efedus e oa ret e vije noz pe amzer fall hag e vije beuzet dre an niver an enebourien saouzanet dre un taol souezh.
An Argadenn Banzai a oa un doare da echuiñ un emgann gant troadegiezh Lu Impalaeriezh Japan pa ne chome hent all ebet paneveken emañ pe bezañ prizoniet.
Ar vlenerien kirri-nij doare Kamikaze a oa ivez un doare Argadenn Banzai, ar pal o vezañ da deurel ur c'harr-nij war ul lestr enebour d'e gas d'ar strad. Nebeut kirri-nij a dizhas bigi ha nebeutoc'h c'hoazh betek o lakaat da vont d'ar strad.

## Argadennoù Banzai brudet

Meur anezho a zo chomet anavezet mat unan e-pad emgann Saipan d'ar 5 a viz gouere 1944 o welet al letanant meur Yoshitsugu Saitō heuliet gant ur pezh mell banniel ruz ha 5000 soudarded japaniz o tagañ ar soudarded amerikaned.
A-dreñv ar gwagennoù soudarded e oa kavet reoù gloazet don lod anezho o vezañ armet gant mein nemetken. Dont a rint a-benn da freuzañ linennoù difenn an Amerikaned met darn anezho a varvo en emgann.
Un Argadenn Banzai all a zo chomet brudet mat dre ma drec'has ar Japaniz anavezet ez eo dindan an anv Cowra Breakout. Un Argadenn Banzai a vezo evit terc'hout eus ur c'hamp prizonidi en Aostralia. 231 prizoniad japaniz ha 4 soudard Aostralian a varvo met dont a reas a-benn ar brizonidi da derc'hout kuit. Siwazh dezho adpaket e vint holl nebeut amzer war-lerc'h.

## Filmadurezh

* Eñvorennoù hon tadoù, Flags of Our Fathers, gant Clint Eastwood, 2006
* Lizhiri Iwo-Jima, Letters from Iwo Jima, gant Clint Eastwood, 2006
* Far Away : Soudarded ar spi, 마이 웨이 (Mai Wei), gant Kang Je-gyu, 2011
* Band of Brothers : Ifern Brezel Meurvor Habask, The Pacific, heulienn, 2010

## Filmigoù

* History Channel Tagadenn Banzai e Saipan
* The pacific, Argadenn Banzai e Guadalcanal

## Liammoù diavaez

* Argadenn Banzai emgann Saipan
* War efedusted an Argadennoù Banzai
* Argadenn Banzai e-pad emgann Attu (1943)

## Pennadoù kar

* Lu Impalaeriezh Japan
* Banzai (garm)
# Impalaer Nintoku

Impalaer Ninkotu (仁徳天皇,Nintoku-tennō) a oa 16$^{vet}$ impalaer Japan, hervez an urzh-susesoriezh hengounel N'eo ket sklaer pegoulz en-doa renet. Krediñ a reer en-doa renet ar vro e fin ar IV$^e$ kantved hag e derou ar V$^{vet}$ kantved met nebeut a dra a ouzer diwar-e-benn.
Hervez Nihonshoki e vefe bet pevare mab an Impalaer Ōjin ha tad an Richū, Hanzei, ha Ingyō.

## Daveoù

* ↑ Titsingh, Isaac. (1834). Annales des empereurs du japon, pp. 22-24; Varley, Paul. (1980). Jinnō Shōtōki, pp. 110-111.

## Liammoù diavaez

* Encyclopedia of Daisen Kofun
| En e raok: Impalaer Ōjin | Impalaer Japan | War e lerc'h: Impalaer Richū |
# Shiro Ishii

Ar surjian jeneral Shirō Ishii (japaneg : 石井 四郎 Ishii Shirō ; Ishii eo an anv-tiegezh), ganet d'ar 25 a viz Even 1892 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Here 1959, a oa un torfedour brezel japanat, ur bevoniour hag un ofiser mezeg a oa bet e penn an Unvez 731, un unvez brezel bevedel eus Lu Impalaeriezh Japan.
Ishii a oa bet e penn diorroadur hag implij armoù bevedel an Unvez 731 er Manchukuo e-kerzh an Eil brezel etre Japan ha Sina eus 1937 betek 1945. E-touez an armoù bevedel e oa bet ar vosenn bubonek stlapet war kêrioù e Sina evel Changde ha Ningbo, ha darbet e oa bet d'an unvez kas da benn an Oberiadur-brezel Cherry Blossoms, un dagadenn diouzh noz a-enep Stadoù-Unanet Amerika. Ishii gant e gamaraded a oa bet o seveniñ taolioù-arnod war tud, gant marv e-tro 10 000 anezho, an darn vrasañ o vezañ trevourien pe brizonidi-brezel. Ishii a oa bet gwarezet gant Stadoù-Unanet Amerika dirak Lez-varn etrebroadel milourel ar Reter-Pellañ en eskemm ouzh titouroù ha teuliadoù a-zivout enklaskoù ar program armoù bevedel stadunanat.
# Seiichi Itō

Seiichi Itō (伊藤 整一, Itō Seiichi), ganet d'ar 26 a viz Gouhere 1890 hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Ebrel 1945, a oa un amiral e Lu Impalaeriezh Japan ha penn ofiser an nerzh lu tro-dro d'al lestr-brezel Yamato evit e gefridi diwezhañ e fin an Eil Brezel-bed. Marvet eo en ur chom war vourzh ar Yamato pa'z eas ar vag d'ar strad.
Itō a voe beziet gant ar garg a amiral. Dek devezh goude marv Itō eo e vab hag a zo marvet en un dagadenn kamikaze nepell diouzh Okinawa.
# Kenpeitai

Kenpeitai (憲兵隊 Kempeitai, /kɛmpeɪtaɪ/, "Korfad poliserien milourel") a oa polis milourel Lu Impalaeriezh Japan adalek 1881 betek 1945. Ne oa ket ur polis boutin, unan kuzh ne lavaran ket.
Hervez lezenn e oa ur skourr eus lu implaeriezh Japan, met karget e oa ivez eus obererezhioù polis milourel evit Morlu Impalaeriezh Japan dindan sujidigezh ar maodiern amiral (zoken pa oa ur polis bihan arbennik e morlu an Tokkeitai), evit obererezhioù surentez ar ministrerezh diabarzh, hag ouzhpenn-se re maodiern ar Justis.
Kenpei a raed eus pep unan eus izili Kenpetai.

## Istor

Kenpeitai a oa bet krouet e 1881 dre un dekred anvet 憲兵条例 "Kemennadur Kenpei", en isrann "melladoù a-zivout an archeriezh". Aozet e oa bet diwar skouer archeriezh Bro-C'hall. Munudoù all a voe ouzhpennet e-keñver aozadur, statud milourel, kefridioù polis-justis gant ar Kenpei Rei e 1898. C'hwec'h kemm warn-ugent a voe graet d'ar skrid diazez a-raok ma vefe roet lamm d'an aozadur e miz Eost 1945.
An nerzh diazez e oa 349 ezel ennañ. Lakaat da sentiñ ouzh al lezennoù nevez da geñver koñje ret gwazed Japan a oa ul lodenn vras eus o labour. Ret e oa dezho talañ ouzh kounnar familhoù kouerien ar vro. Aozadur pennañ Kenpeitai a rae war-dro ar c'henurzhiadur diabarzh, implij an nerzhioù, hag ivez ar c'henaozañ etre ministrerezhioù an amiraliezh, an diabarzh hag ar justis. Ar skourr obererezhioù a oa karget eus kefridioù an unvezioù hervez ezhommoù al luioù, ar surentez foran hag ar spiañ.
# Ministrerezh Brezel Japan

Ministrerezh al lu Japanaat (e Japaneg: 陸軍省 Rikugun-shō) brudet dindan an anv Ministrerezh Brezel Japan a oa ur c'huzulva ministrel d'eus Impalaeriezh Japan, karget e oa gant ren melestradurezh Lu Impalaeriezh Japan (IJA).
Anv a zo bet anezhañ etre 1872 ha 1945.
Gant koll an Eil Brezel-bed gant Implalaeriezh Japan, Ministrerezh ar brezel Japanaat a voe lamet memes-tro evit al Lu Impalaeriel Japanaat gant an ac'huberien Amerikaned e miz du bloavezh 1945. N'eo ket bet adlañset anezhañ gant bonreizh nevez Japan goude ar brezel.
# Morlu Impalaeriezh Japan

Morlu Impalaeriezh Japan (IJN; Kyūjitai: 大日本帝國海軍 Shinjitai: 大日本帝国海軍; Dai-Nippon Teikoku Kaigun pe 日本海軍 Nippon Kaigun) "Morlu an Impalaeriezh Japanaat Meur") a oa anv morlu ofisiel Impalaeriezh Japan adal ar bloavezh 1868 betek 1945. Divodet e oa bet goude trec'h Japan gant ar Gevredidi e-pad an Eil Brezel-bed. E-penn ar morlu e oa ar Gunreibu (Burev penn Morlu Impalaeriel Japan) hag ar Kaigunshō (Ministrerezh Morlu Japan) didan urzhioù Impalaer Japan evel penn-meur al lu troadegiezh hag ar morlu. Ur wech roet lamm d'ar Morlu impalaeriel e voe savet ar Kaijō Jieitai (Nerzh-mor emzifenn Japan ), d'ar 1 añ a viz Gouhere 1954.
Ar Morlu japanat a oa an trede hini er bed e 1920, a-dreñv ar Royal Navy hag an United States Navy (USN). Harpet e oa gant an Dai-Nippon Teikoku Kaigun Kōkū-tai, Servij nij Morlu Impalaeriel Japan evit ar c'hirri-nij hag oberiadurioù bombeziñ ar flodad. Bez e voe an enebour pennañ da Gevredidi ar C'hornôg e-pad Brezel ar Meurvor Habask.
Orinoù Morlu Impaleriel Japan a zo da glask da gentañ en eskemmoù a oa etre broioù Azia, da gentañ e-kerzh ar Grennamzer ha goude-se en e-barr er XVI$^{vet}$ ha XVII$^{vet}$ kantved pa oa ur mare eskemmoù puilh gant ar galloudoù europat e-kerzh Mare an dizoloadennoù bras en Azia. Goude daou gantved sioul pad ma oa serret ar vro dre politikerezh ar shōgun er Marevezh Edo, morlu Japan a oa aet goustadik war wanaat betek ma vije rediet ar vro d'en em zigeriñ hag un-dro dre nerzh gant an Oberiantiz stadunanat eus 1854. Dre-se a oa bet kudennoù lies o kregiñe Japan a oa bet un diaz d'an Adsav Meiji. Memes mare ma oa an impalaer o tistreiñ evel den pennañ ar vro, e oa deuet war-wel ur marevezh modernizadur hag ul lamm greantel. War dachenn ar Morlu e oa bet berzhioù lies, alies a-enep nerzhioù enebour kalz galloudusoc'h evel e-kerzh ar Brezel etre Sina ha Japan pe e-kerzh ar Brezel etre Japan ha Rusia. Kement-mañ a oa echuet pa voe peurzistrujet e-kerzh an Eil Brezel-bed.

## Orin

Istor Japan war-vor a zo unan hir. Liammoù kozh a oa dija etre ar vro ha peurest kevandir Azia. Fiñvadegoù unvezioù milourel etre Korea ha Japan a oa lies, kroget e oant gant penn kentañ ar marevezh Kofun en IIIde kantved goude Jezuz-Krist. Goude taol c'hwitet an Aloubadegoù Vongol e Japan gant Kubilai Khan e 1274 ha 1281, ar vorlaerien wakō a oa kroget gant preizhañ kreñv arvorioù Sina.

## Eil Brezel-bed

Morlu Impalaeriezh Japan vs US Navy e-keñver saverezh bigi (1937–1945, e Tonennoù fiñvet) :
| | MIJ | USN |
| 1937 | 45,000 | 75,000 |
| 1938 | 40,000 | 80,000 |
| 1939 | 35,000 | 70,000 |
| 1940 | 50,000 | 50,000 |
| 1941 | 180,000 | 130,000 |
| 1942–45 | 550,000 | 3,200,000 |
# Inés

Inés zo un anv-badez spagnolek roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all

* Ines, en alamaneg
* Inês e portugaleg,
* Inès pe Agnès e galleg
* Agnes, en alamaneg
* Agnese, en italianeg
* Agnès, en galleg.

## Tud

* Inés Akitania, anv meur a briñsez.

### Sentezed

* Evit ar sentezed, gwelout ar pennad Agnes.

### XIVvet-XVIIvet kantved

* Inês de Castro (1320-1355), rouanez Portugal ;
* Inés de Bobadilla (marvet en 1543), gouarnerez Cuba ;
* Inés de Suárez, konkistadorez er XVIvet kantved e Chile
* Juana Inés de la Cruz (1651-1695), leanez ha skrivagnerez vec'hikan.

### XXvet-XXIañ kantved

* Inés Efron (ganet en 1985), aktorez arc'hantinat.
* Inés Rivero, gwiskerez dilhad arc'hantinat
* Inés Sastre (ganet en 1973), aktorez spagnol

## Kanaouenn

* Ay, mama Inés, kanaouenn gant ar sonaozour kuban Eliseo Grenet, kanet gant kalzik a lazoù kuban.

## Lec'hanvadurezh

* Ines (Soria), kumun e proviñs Soria, e Spagn

## Pennadoù kar

* Santa Inés, lec'hanv spagnolek
* Santa Inês, lec'hanv portugalek
# María Inés

María Inés zo anv meur a zen.
* María Inés Calderón, (1611-1646), aktorez spagnolek.
* María Inés Falconi, (1954-), skrivagnerez arc'hantinat.
* María Inés Guerra (1983-), anavezet evel María Inés, aktorez ha kanerez vec'hikan.
* María Inés Horvitz (1960-), avokadez chileat, kuzulierez ar c'h-Consejo de Defensa del Estado de Chile.
* María Inés Teresa Arias (1904-1981), ganet evel Manuelita de Jesus Arias Espinoza, leanez vec'hikan.

## Pennadoù kar

* María
* Inés
# Santa Inés

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Santa Inés zo un anv spagnolek, a c'hall bezañ anv pe tud, pe lec'hioù, diwar an anv-badez Inés.

## Tud

* Santa Inés, pe Santez Oanez, pe Agnes (290-303), merzherez kristen, maeronez ar c'hrennardezed .
* Santa Inés de Asís, pe Agnese d'Assisi, santez italian, c'hoar da santez Chiara d'Assisi.

## Lec'hioù
### Chile

* Enez Santa Inés, 6vet brasañ enezenn Chile.

### Mec'hiko

* Santa Inés de Barraza, kêr e stad Chihuahua e Mec'hiko

### Spagn

* Santa Inés (Burgos), kumun e proviñs Burgos, e Spagn.

### Venezuela

* Santa Inés, ur bourk e stad Barinas, e Venezuela, ma krogas Emgann Santa Inés e-pad Brezel ar C'hevre.

## Titl

* Conde de Santa Inés, titl Don José Joaquín Portuondo y Rizo

## Notennoù

* ↑ Santez Agnes e Buhez ar Sent, 1912, p. 65.
# Santa Inês

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Santa Inês zo un anv portugalek, a c'hall bezañ anv pe tud, pe lec'hioù, diwar an anv-badez Inês.

## Lec'hioù
### Brazil

* Santa Inês - karter e Barra Mansa.
* Santa Inês - karter e Belo Horizonte.
* Santa Inez - karter e Volta Redonda.
* Santa Inez - karter e Coronel Fabriciano.
* Santa Inês - kumun e Bahia.
* Santa Inês - kumun e Maranhão.
* Santa Inês - kumun e Paraíba.
* Santa Inês - kumun e Paraná.

## Pennadoù kar

* Santa Inés
* Sainte-Agnès
# Asio

Asio :
| Asio otus, Asio stygius hag Asio flammeus (war nij). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| Kerentiad : | Strigidae |
| Anv skiantel ||
| Asio Brisson, 1760 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Asio zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Nav spesad touded a ya d'ober ar genad :
* Asio abyssinicus
** A. a. abyssinicus ha graueri,
* toud ar C'hab (Asio capensis)
** A. c. capensis, hova ha tingitanus,
* an toud rizennek (Asio clamator)
** A. c. clamator, forbesi, midas hag oberi,
* an toud-lann (Asio flammeus)
** A. f. bogotensis, cubensis, domingensis, flammeus, galapagoensis, pallidicaudus, ponapensis, portoricensis, sandwichensis, sanfordi ha suinda,
* an toud Jamaika (Asio grammicus),
* an toud Madagaskar (Asio madagascariensis),
* an toud penn-kazh (Asio otus)
** A. o. canariensis, otus, tuftsi ha wilsonianus,
* Asio solomonensis,
* toud ar Stiks (Asio stygius),
** A. s. barberoi, lambi, noctipetens, robustus, siguapa ha stygius.
Tregont (30) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Strigidae/Asio (lennet e-barzh d'an 3 a viz C'hwevrer 2025).
# Toud Jamaika

Toud Jamaika :
| Un toud Jamaika. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| Kerentiad : | Strigidae |
| Genad : | Asio |
| Anv skiantel ||
| Asio grammicus (Gosse, 1847) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An toud Jamaika a zo ur spesad evned-preizh, Asio grammicus an anv skiantel anezhañ.

## Annezva

Bevañ a ra er c'hoadeier Jamaika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Pseudoscops grammicus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gravity Falls

Gravity Falls a zo ur abadenn skinwel tresadennoù-bev stadunanat produet gant Disney Television Animation. Skignet etre 2012 ha 2016.

## Liamm diavaez

* (en) Gravity Falls war Internet Movie Database.
# Arme Ruz

Al Lu Ruz pe Arme Ruz (e rusianeg: Красная армия, Krasnaya armiya; anv klok: Rabotche-krest'yanskaya Krasnaya armiya Рабоче-крестьянская Красная армия - Lu Ruz ar vicherourion hag ar gouerion) a oa bet savet e Genver 1918 e Rusia gant ar Volcheviked, nevez-kemeret ar galloud gante. E 1946 e teuas da vezañ, ent-ofisiel, an Arme Soviedat (Советская армия, Sovyetskaya armiya), met kendalc'het e voe d'ober gant al lesanv "Arme Ruz". Al Lu Ruz a vez lakaet war-raok evel al lu war zouar diazez d'an trec'h Kevredet wat tachenn Europa e-pad an Eil Brezel-bed. E-pad an oberiadurioù-brezel war Talbenn ar Reter stourmet e oa bet ganti a-enep 75%–80% eus nerzhioù douar Alamagn an Trede Reich (Wehrmacht Heer ha Waffen-SS) implijet e-pad ar brezel. Darn kolloù Alamagn hag e harperien a voe dre al Lu ruz kement hag aloubadeg kêr-benn ar Reich Berlin. Padet eo betek diwezh an URSS e diwezh miz Kerzu 1991.

## Krouidigezh

Gwengolo 1917, Vladimir Lenin : "N'eus nemet un doare da dalañ ouzh adsevidigezh ar polis, hag eo da grouiñ ur bezen pobl ha da gendeuziñ anezhi gant an arme."

## Pennadoù kar

* Kor an Arme Ruz
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Arme Republik Su Vietnam

Lu Republik Su Vietnam "Army of the Republic of Viet Nam" (ARVN; e Vietnameg: Lục quân Việt Nam Cộng hòa), berraet a-wechoù dindan ar stumm "the South Vietnamese Army" (SVA). Enebourien daonet lu Su Vietnam a vezo ar Viet Cong ha Lu Norzh Vietnam.
Dindan an anvioù-se e veze kavet holl strolladoù brezeliñ Republik Su Vietnam adal ar bloavezh 1955 betek kouezhadenn Saigon e 1975. A-vras e vije bet kollet 1,394,000 a soudarded (Lazhet ha gwallaozet) e-pad brezel Vietnam.
Goude kouezhadenn Saigon aloubet gant Lu Norzh Vietnam ez eo lammet an ARVN. Ul lod bras d'eus an ofiserien huel-renk a derc'has e broioù estren (Stadoù-Unanet dreist-holl), padal milieroù a frammerien izeloc'h a voe kaset da gampoù-bac'h adstummañ dindan urzh ar gouarnamant komunour e-penn Republik Sokialour Adunvanet Vietnam.

## Lu Republik Su Vietnam hiziv an deiz

En un doare ofisiel ne z'eus ket mui d'eus an ARVN abaoe 1975 ha kouezhadenn Saigon met dre hanterenn an ez-soudarded hag o familhioù bet en estrenvro e kendalc'h he spered da vevañ.
Hiziv an deiz c'hoazh e vez lidoù gant ez-soudarded Lu Republik Su Vietnam o enoriñ an ARVN, ar soudarded aet da anaon e-pad brezel Vietnam ha Republik ar Su Vietnam.
Bep bloaz e vez ul lid kañv gant repuidi Republik Su Vietnam hag enebourien ar renad komunour Vietnamian evito ez eo an 30 a viz ebrel an Ebrel du
# Arme Pobl Vietnam

Lu Norzh Vietnam pe Lu pobl Vietnam pe "Arme Pobl Vietnam" anavezet ivez dindan an anv People's Army of Vietnam (PAVN) e vietnameg "Quân Đội Nhân Dân Việt Nam". Lu republik sokialour an Norzh Vietnam e oa adal an 20 a viz Kerzu 1944 betek fin brezel Vietnam ha distruj Republik Su Vietnam er bloavezh 1975.
Lu Pobl Vietnam a oa savet gant: Troadegiezh, Morlu, Aerlu, Strollad Difenn an harzoù, ha Strollad Difenn an arvor. A-wir n'eus ket bet biken, memes mod hiziv an deiz, a zisparti e lu pobl Vietnam. An holl strolladoù brezeliñ, a zo dindan urzhioù Ministr ar brezel ha kreizenn soudardel lu pobl Vietnam.
Banniel Lu Norzh Vietnam a oa hini Republik Sokialour Vietnam gant ar gerioù "Quyết thắng" (Mennet da drec'hiñ) ouzhpennet en liv melen.

## Krouidigezh Lu Norzh Vietnam

E miz Kerzu 1944 e oa bet krouet Lu Pobl Vietnam. Padet ez eo betek fin kentañ brezel Indez-Sina (1946-1954). Goude Skrid-emglev Geneva er bloavezh 1954, Bro C'hall hag ar Viet Minh a baouez gant ar stourm. Ar Vietnam a zo rannet a daou du: an Norzh Vietnam Komunour hag ar Su Vietnam broadelour.
Adal amañ e vez kaoz d'al Lu Norzh Vietnam hag a chom dindan an anv Lu Pobl Vietnam. Just war-lerc'h Feur-emglevioù Geneva e vez savet an 330 ha 338th Divizionoù gant Viet Minh o devoa repuet d'eus su ar vro etrezek Republik an Norzh Vietnam. Er bloavezh 1955 ez eus bet savet 6 a divizionoù ouzhpenn en norzh ar re 328, 332, ha 350. Ar re 305 ha 324 a zo savet tal-kichen harzoù Republik Su Vietnam hag an hini 335 e-kostez bro Laos.