OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Vendeuvre

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Vendeuvre |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Vendeuvre en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Falaise |
| Kanton | Livarot-Pays-d'Auge |
| Kod INSEE | 14735 |
| Kod post | 14170 |
| Maer | Daniel Haghebaert (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2026 |
| Gorread | 26,31 km² |
| Led | 48° 59' 31" Norzh |
| Hed | 00° 04' 27" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 36 m |
| Uhelder bihanañ | 25 m |
| Uhelder brasañ | 86 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 805 (2021) |
| Stankter | 31 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Vendeuvre zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Dives emañ Vendeuvre.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Kastelloù

* Kastell Vendeuvre, 1750-1752.
* Kastell Grisy, XVI$^{vet}$ kantved.
* Kastell Pont, XVIII$^{vet}$ kantved.
* "La Grande Maison", maner e Morières, XVI$^{vet}$ kantved.

### Ilizoù katolik

* Saint André, e Vendeuvre, XIII$^{vet}$ kantved.
* Saint Brice, e Grisy, XII$^{vet}$ kantved.
* Saint Pierre et Saint Jean, en Escures, XIII$^{vet}$ kantved.
* Saint Jean, e Morières, XII$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 1977 | Meurzh 2001 | Guy Roumier | - | - |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Odette Comte | digostezenn | - |
| Meurzh 2008 | | Daniel Haghebaert | digostezenn | Labourer-douar |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||
# Naonegezh Vras Iwerzhon

Naonegezh Vras Iwerzhon, pe An Gorta Mór [anˠ ˈɡɔɾˠt̪ˠə ˈmˠoːɾˠ] en iwerzhoneg ("An Naonegezh Veur"), The Great Hunger e saozneg, zo ur marevezh eus Istor Iwerzhon, etre 1845 ha 1849, ma renas an naonegezh er vro. E kornôg ha kreisteiz ar vro dreist-holl, ar c'hornadoù gouezelekañ, e voe an naonegezh en he gwashañ, hag en amzer-se e veze lavaret An Drochshaol, "an droukvuhez". Ar bloaz gwashañ a voe e 1847, anavezet evel Black '47. Er c'heid-amzer-se e varvas ur milion a dud, hag ur milion ivez a zivroas, ma voe kollet etre 20% ha 25% a dud.
Anvet eo ar marevezh ivez the Irish Potato Famine, dreist-holl e-maez Iwerzhon. En amzer-se e oa taget ar patatez gant un amprevan anvet Phytophthora infestans.
# Rodrigez

Enez Rodrigez, pe Rodrigues, (Rodrigues Island Region e saozneg, Île(s) Rodrigues e galleg, Zil Rodrigues e kreoleg) a zo un enezenn damemren eus Republik Moris.

## An anv

Dont a ra anv an enez eus hini ar Portugalad Diogo Rodrigues a zizoloas anezhi e 1528. Hennezh a oa loman-rouder Afonso de Albuquerque pa oa o tistreiñ eus an Indez da Bortugal gant listri dindan urzhioù Pedro Mascarenhas. Anavet e oa enezeg ar Maskaregnez gant moraerien arab endeo avat. War ar c'hartennoù e vez kavet ivez ar stumm "Diego Roiz".

## Douaroniezh

Ar vihanañ eus enezeg ar Maskaregnez eo, 650 km er reter da Enez-Voris. Port Mathurin eo ar gêr-benn. 108 km² eo gorread an enez. Un 38 000 bennak a dud a oa o vevañ enni e 2011, an darn vrasañ a orin afrikan, ha kreolegerien ha katoliged anezho.

## Istor

Portugal n'he deus ket dalc'het an inizi Maskaregnez gwech ebet, met diskenn enne a-wechoù a rae he soudarded war hent an Indez. E 1691 e voe aloubet Rodrigues gant Izelvroiz. En XVIIIvet kantved e tegouezhas ar C'hallaoued, hag e 1810 e voent kemeret gant ar Saozon betek deiz dizalc'hded Enez Maoris e 1968.

## Liammoù diavaez

* Bodadeg rannvro Rodrigez
* Porched ofisiel Rodrigez
* Touristerezh Rodrigez (ofisiel)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Timbroù Manchukuo

Manchukuo (e japaneg “Stad Manchu”) eo anv ar rannvro eus biz Sina a voe aloubet gant armeoù Japan e 1931. Lakaet e voe e penn ar Stad Puyi, anezhañ impalaer diwezhañ Sina, hag ur gouarnamant dic’hallus lakaet da sentiñ ouzh urzhioù Tokyo. Dismantret e voe ar Manchukuo hag adstaget ar rannvro ouzh Sina en-dro pa voe kollet ar brezel gant Japan e 1945.
D’ar 26 a viz Gouere 1932 e voe embannet an timbroù kentañ : skeudenn pagodenn Liaoyang ha poltred an “impalaer” Puyi, warno un alc’hwez e sinaeg a dalv “Melestradurezh Postoù Stad Manchou”.
E 1934 e voe embannet un timbr nevez gant an titl "Melestradurezh postel Impalaeriezh Manchouria". Ur patrom a ziskoueze un orkideenn a zeuas war wel e 1935, hag unan all a ziskoueze ar “Menezioù Gwenn Sakr” e 1936.
Er bloavezh 1936 e voe gwelet ivez un heuliad timbroù boutin nevez o kinnig skeudennoù liesseurt gant skoed an orkide. Etre 1937 ha 1945 e voe embannet timbroù-lidañ a bep seurt gant ar gouarnamant : deiz-ha-bloaz ar Stad, lezennoù nevez embannet, ha dreist-holl evit enoriñ Japan : 2 600vet deiz-ha-bloaz Impalaeriezh Japan e 1940, deiz-ha-bloaz deroù ar brezel, ...
Timbr diwezhañ ar Manchukuo a zeuas er-maez d'an 2 a viz Mae 1945, evit lidañ 10vet deiz-ha-bloaz ur skrid-embann. Goude diskar ar gouarnamant e voe dreistmoullet "Republik Sina" e sinaeg gant servij ar postoù nevez, rak an darn vrasañ eus ar stokoù timbroù a chome. N'eo bet implijet an timbroù-se dreist-moullet nemet e-pad ur prantad berr-tre eus fin 1945 betek 1947. Adalek ar bloaz tremenet-se e oa bet aozet hag unanet melestradurezh ar postoù gant ar Post Pobl (meret gant ar gomunourien sinaat) e biz Sina hag a oa bet Manchoukuo.
Ouzhpenn-se, melestradurezh post Port Arthur ha Dairen a zreistmoullas kalz timbroù-post Manchoukuo etre 1946 ha 1949.

## Pennadoù kar

* Timbroù Sina
* Timbroù Sina – Timbroù rannvro
# Les plus Beaux cantiques de Bretagne

Les plus Beaux cantiques de Bretagne zo un albom teir fladenn, ha warno pep a unnek kantik, eus Treger, Goueloù, pe Kerne-Uhel, kanet gant Anne Auffret ha sonet gant ar vombard hag an ograoù.
Embannet eo an albom gant Coop Breizh, gant un titl gallek, hep tamm brezhoneg ebet war ar golo, e doare ar gompagnunezh, goude ma n'eus nemet titloù kantikoù brezhonek skrivet war ar c'hein. Skrivet eo anv ar ganerez, Anne Auffret, ha re ar sonerien: an talabarder, Daniel Féon, hag an ograouer, Loïk Le Griguer. Ur skeudenn vrav a zo, hini un daolenn gant Jules Breton, Le pardon de Kergoat, hag a zo war-ziskouez e Mirdi an Arzoù-Kaer e Kemper.
Lenn a c'haller ar c'homzoù el levrig da-heul.

## An albom
### Al levrig

N'eus pennad kinnig ebet, mann nemet ar c'hantikoù brezhonek. Koulskoude, goude titl pep kantik e lenner al lec'hanvioù en galleg: Tréguier, ... Plouézec...

### Ar pladennoù
#### Ar bladenn gentañ

* Pardon Sant Erwan, eus Landreger
* Gwerz ann Itron Varia Rostren (sic); brudet e oa bet an ton gant Alan Stivell, adanvet Spered Hollvedel gantañ, met implijet e oa bet ivez gant Jef Le Penven d'ober Kantig Santez Anna.
* Kantik neve Itron Varia Sant Kare , eus Lanvaeleg,
* Kantik enn enor da Zant Koneri , kaerañ ton an albom marteze, eus Plougouskant,
* Kantik Sant Erwan, an hini brudetañ marteze, eus Landreger,
* Kantik da Zantez Triphina ha da Zant Tremeur
* Kantik ha peden da werc'hez Bulat
* Kan an Islandeed
* Kantik Santez Mari Madalen, eus Sant Nikolaz ar Pelem
* Kantik Itron Varia an Danouët, eus Boulvriag
* Gwerz ar Seiz Sant, eus Ar C'houerc'had.

#### An eil pladenn

* Gwerz Sant Erwan
* Kantik Zant Weltas, eus Lanniskad
* Kantik en enor da Zant Briak, eus Boulvriag
* Itron ar Rozera, eus Duaod
* Itron Varia ar Wir Sikour, eus Gwengamp
* Da Zant Vaodez, eus Lezardrev
* Pedenn da Itron Varia ar Guiaudet, eus Larruen
* Kantik an Tad Maner, eus Plevin
* Itron Varia Goz Iliz, eus Planiel; war an ton-se ec'h anavezer meur a gantik all eus ar c'hornad, evel hini Itron Varia ar Feunteunioù, kantik Pontrev.
* Kantik an Aotro Sant Eler, eus Sant-Pever
* Enor, enor da Santez Anna, eus Plaeraneg

#### An trede pladenn

* Sant Hervez (sic), eus Kemperven,
* Santez Genovefa, eus Lokmikael,
* Relego Sant Gonery, eus Plougouskant,
* Sant Anton, eus Plouizi,
* Sant Iened, eus Pluned,
* Sant Laorans, eus Mael-Pestivien,
* Kantik Sant Blaise', eus Bulad-Pestivien,
* Introun Varia'n Drugarez, eus Tremael,
* Sant Liboubana, eus Plougouskant,
* Kantik en enor d'an Drinded Santel, eus Ar C'houerc'had,
* Gwerz Sant Nigouden, eus Sant-Nigoudenn.

## Notennoù

* ↑ Sellet Gwerhiez Vari, e kan-iliz.com
* ↑ Komzoù Spered Hollvedel hag discussion e forom Alan Stivell
# Adolphe Sax

Adolphe Sax (1814-1894), pe Antoine-Joseph Sax hervez e anv gwir, a oa ur soner hag un oberour binvioù-seniñ belgiat. Brudet eo peogwir e voe ijinet ar saksell gantañ er bloavezhioù 1840. Gantañ e voe ijinet ar saxotromba, ar saxhorn hag ar saxtuba ivez, ha seniñ a rae ar glarinetenn hag ar fleüt.

## Buhezskrid

Ganet eo Adolphe Sax d'ar 6 a viz Du 1814 e Dinant, e Belgia hiziv an deiz, gant Charles-Joseph Sax ha Marie-Joseph Masson. Pa oa bet anvet Antoine-Joseph e voe lesanvet Adolphe en e vugaleaj. Oberourien binvioù-seniñ e oa e dud ivez.
* Binviji bet ijinet gantañ
* Saxotromba
* Saxhorn (pe korn Sax)
* Saxtuba
* Trombon 6-piston
* Gour-saxhorn
# Lee-Enfield

Al Lee-Enfield zo ur fuzuilh-vorailh tennata dre zorn, implijet evel arm-skoaz standart gant ar British Army ha kalz broioù eus ar Commonwealth etre 1895 hag ar bloavezhioù 1960. Kambret e oa da gentañ e .303 British. Meur a adstumm anezhi a zo bet krouet e hanterenn gentañ an XXvet kantved. Unan eus armoù hiniennel brudetañ ar Brezel-bed Kentañ hag an Eil Brezel-bed eo. Ouzhpenn 17 milion a skouerennoù anezhi zo bet produet betek hiziv.
Pa oa bet choazet e 1895 e oa e-touez ar fuzuilhoù dezhe an endalc'h brasañ hag an hed-tenn hirañ e-keñver fuzuilhoù all ar mare.

## Stummoù

| Stumm / Mark (adstumm) | Mare servij |
| Magazine Lee-Enfield (MLE) (stumm gant ur c'harger) | 1895–1926 |
| Charger loading Lee-Enfield (stumm gant laonennoù-kargañ) | 1906–1926 |
| Short magazine Lee-Enfield Mk I (SMLE) | 1904–1926 |
| Short magazine Lee-Enfield Mk II | 1906–1927 |
| Short magazine Lee-Enfield Mk III/III* | 1907 - bremañ |
| Short magazine Lee-Enfield Mk V | 1922–1924 (esaeoù nemetken ; 20,000 produet) |
| Rifle No. 1 Mk VI | 1930 (esaeoù nemetken ; 1 025 produet) |
| Rifle No. 4 Mk I | 1931 - bremañ (2 500 produet evit esaeoù er bloavezhioù 1930 ; produet a rummadoù adalek kreiz 1941) |
| Rifle No. 4 Mk I* | 1942 - bremañ |
| Rifle No. 5 Mk I "Jungle carbine" (stumm berraet evit an emgannoù e brezel ar Meurvor Habask) | 1944 - bremañ : produet etre 1944 ha 1947 gant BSA-Shirley (81.329 skouerenn) ha ROF Fazakerley (169.807 skouerenn) |
| Rifle No. 4 Mk 2 | 1949 - bremañ |
| L42A (stumm fuzuilh-resisted kambret e 7,62 × 51 mm) | 1964 - bremañ |
| L42A1 (stumm fuzuilh-resisted kambret e 7,62 × 51 mm) | 1965 - bremañ |

## Daveennoù

* 1 2 (fr) Mc NAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu 2022, p.132-133
* ↑ (fr) Mc NAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu 2022, p.165-163
# Kartouchenn Wildcat

Ur gartouchenn Wildcat (saozneg : kazh gouez) zo ur gartouchenn armoù-tan hiniennel fardet er gêr, en ur gemmañ elfennoù ur gartouchenn glaseloc'h all (kargad poultr, ment an douilhez, he c'holier pe ar boled da skouer). Kement-se a vez graet evit gwellaat galloud, hed-tenn pe kenefeder bannouriezh ur munision e bed ar sportoù tennañ peurliesañ. Ar c'hartouchennoù Wildcat n'int ket anavezet gant an aozadurioù reolenniñ etrebroadel evit ar CIP en Europa pe ar SAAMI er Stadoù-Unanet. Gwechoù 'zo e tiviz embregerezhioù munisionoù bras produiñ kartouchennoù bet wildcat, evel ar 7 mm-08 produet adalek 1980 gant Remington, diwar ar wildcat 7 mm-308 deveret eus an .308 Winchester.

## Roll un nebeud kartouchennoù Wildcat

* 7 mm-08 Remington
* .30-284 Winchester
* .25-284
* 6,5-284 Norma

## Levrlennadur

* (en) ZEGLIN Fred, Reloader's Handbook of Wildcat Cartridge Design, 2nd Edition, Gun Digest, 2024, 488 p., ISBN 9781959265078

## Daveennoù

* ↑ (fr) La .284 Winchester, Le blog du tireur de précision, 14/04/2019 (lennet d'ar 25/11/2024)
* ↑ (en) McPHERSON M. L., Wildcatting the .284 Winchester, Rifle Shooter, 23/09/2010 (lennet d'ar 26/11/2024)
* ↑ (es) .284 Winchester, Municion.org (lennet d'ar 24/11/2024)
# Boled Minié

Ar boled Minié zo ur vannadell evit an armoù-tan rizennet o c'hanol savet er bloavezhioù 1840 gant an ofiser hag ijinour gall Claude Étienne Minié evit ar fuzuilh Minié. Dre e stumm hag e berzhioù e tegasas kalz cheñchamantoù war tachennoù-emgann kreiz an XIXvet kantved.

## Deskrivadur

Betek ar bloavezhioù 1840 e veze implijet boledoù ront, karget dre veg ar fuzuilhoù flour o c'hanol, a ranke bezañ bontet e foñs ar c'hanol gant ur vazh. Ar boled Minié a zegasas kalz nevezinti : ur vannadell stumm ur granenn (e tu he strad) hag ur gernenn (e tu he beg) e oa, savet e plom gwak. Rizennoù lardet a oa e traoñ ar boled.
Un tamm bihanoc'h e oa e dreuzkiz evit hini ar c'hanol. Ne oa ket ezhomm neuze da vontañ anezhañ pa veze karget an arm. Kaset e veze er-maez eus ar fuzuilh gant tarzhadenn ur gargad poultr du. Ur wech tennet e tistumme ar boled en ur chom tost ouzh diabarzh ar c'hanol. Dre se e tape un tizh uheloc'h evit ar boledoù ront mod-kozh. En ur dremen dre ar c'hanol e skarzhe ivez ar restachoù poultr du chomet ennañ, ha nebeutoc'h a amzer a veze kollet war an dachenn-emgann o naetaat an arm. Abalamour d'e stumm ha d'ar fed e troe warnañ e-unan e oa uhel hed-tenn ar boled Minié evit ar mare. Resis e oa betek 400 metr, pa oa a-boan 100 metr evit ur fuzuilh flour he c'hanol evel ar Brown Bess saoz.

## Implij

Implijet e voe ar boled Minié e brezel Krimea adalek 1853. Dibabet e voe e 1855 gant arme ar Stadoù-Unanet. Lakaet e veze er fuzuilh Springfield Model 1861 pourvezet da soudarded an Unaniezh da vare brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Ennañ e rejont reuz en ur zegas gloazadennoù spontusoc'h c'hoazh evit ar re anduret betek-neuze gant ar soudarded abalamour d'an armoù-tan mod-kozh. Marvusoc'h e teuas an armoù-tan da vezañ c'hoazh. Da vare brezelioù Napoleon e deroù ar c'hantved e c'halle ul linennad soudarded tostaat betek ur c'hant metr bennak ouzh o enebourien hep kaout riskloù bras da vezañ tizhet, met resisted ar boledoù Minié a cheñchas ar jeu en ur lakaat un argadenn war ur maezioù da vezañ kalz diaesoc'h ha dañjerusoc'h. Daoust da se e kendalc'has kalz jeneraled amerikan da implijout taktikoù emgann enlinenn betek fin ar brezel diabarzh.

## Daveennoù

* 1 2 3 (en) Weaponry: The Rifle-Musket and the Minié Ball war History Net, 12/06/2006 (lennet d'an 23/08/2024)
* ↑ (en) The lead Minie ball, war Smithsonian (lennet d'an 23/08/2024)
* ↑ (en) SHOOP Isaac, Small but deadly: The Minié ball, The Gettysburg Compiler, 30/04/2019 (lennet d'an 23/08/2024)
# Aubange

Aubange :
| Banniel | |
| Skoed | |
| Lec’hiadur en Arondisamant Arlon | |
| Riez | Belgia |
| Kumuniezh | Kumuniezh c'hall |
| Rannvro | Wallonia |
| Proviñs | Luksembourg |
| Arondisamant | Arlon |
| ins | 81004 |
| Kumunioù-Kod post | 6790 6791 6792 6792 |
| Kumunioù strollet | Aubange Athus Halanzy Rachecourt |
| Kod pellgomz | 063 |
| Maer | François Kinard (cdH) |
| Gorread | 45,60 km² |
| Hed | 05° 48' .." Reter |
| Led | 49° 34' .." Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 15 016 (01.01.2006) |
| Stankter | 329 a./km² |
| Lec'hienn | www.aubange.be |
Aubange (e luksembourgeg : Éibeng, e walloneg : Åbindje, en alamaneg : Ibingen) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mu (lizherenn)

Daouzekvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo mu μύ (Μ, μ) hag a dalvez 40 hervez ar reizhiad niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [m] ken e gresianeg klasel hag e gresianeg a-vremañ. Implijet e vez ivez e gresianeg a-vremañ gant π evit ar son μπ b dre ma vez distaget bremañ β [v].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek mem . War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin ha kirillek M diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.

## Implijoù all

* µ eo arouez al lieskementer 10$^{-6}$ micro.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
* Treuzlizherennadur gresianek
# M (lizherenn)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Trizekvet lizherenn al lizherenneg latin distaget [m], ha pevarzekvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, skrivet М, м. Ar pevarzekvet lizherenn e lizherenneg ar brezhoneg eo ivez.
Diorroet e oa bet diwar batrom al lizherenn c'hresianek mu (M).

## Istor

| Hieroglifoù Egipt n | Fenikeg Mem | Henc'hresianeg ar C'hornôg Mu | Etruskeg M | Latin M |

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Mike– – | M kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez an niver 1 000 en niveradur roman eo M.
* En he stumm bihan, m, ez eo arouez ar metr ha hini al lieskementer 10$^{-1}$ = milli.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# P

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
P a c'hall bezañ :
* ar 16vet lizherenn el lizherenneg latin, ar 17vet lizherenn e lizherenneg ar brezhoneg hag an 18vet lizherenn el lizherenneg kirillek : gwelit P (lizherenn) ;
* arouez ar fosfor ;
* arouez al lieskementer 10$^{15}$ = peta ;
* en e stumm bihan, p, arouez al lieskementer 10$^{-12}$ = pico.
# M

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
M a c'hall bezañ g
* an 13vet lizherenn el lizherenneg latin hag ar 14vet lizherenn el lizherenneg kirillek koulz hag e lizherenneg ar brezhoneg : gwelit M (lizherenn) ;
* arouez an niver 1 000 en niveradur roman ;
* arouez al lieskementer 10$^6$ = mega ;
* en he stumm bihan, m, arouez al lieskementer 10$^{-3}$ = milli hag arouez ar metr.
# P (lizherenn)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
C'hwezekvet lizherenn al lizherenneg latin eo P, p, distaget [p], ha 18vet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, distaget [r].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek rho (P).

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Papa• – – • | P kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez ar fosfor.
* Arouez al lieskementer 10$^{15}$ = peta.
* En he stumm bihan, p, arouez al lieskementer 10$^{-12}$ = pico.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# A (lizherenn)

Kentañ lizherenn al lizherenneg latin, al lizherenneg kirillek hag al lizherenneg vrezhonek eo A, a, distaget pe.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek alpha (A).

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse Alpha• – | A kaset dre al lizherenneg Morse |
* Arouez an amper.
* En he stumm bihan, a, arouez al lieskementer 10$^{-18}$ atto ha hini an ar = 100 m².

## Gwelit ivez

* A (kirillek)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# N (lizherenn)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Pevarzekvet lizherenn al lizherenneg latin eo N, n, distaget [n].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek nu (ν).
Ul lizherenn all eo an ñ.

## Istor

| Hieroglifoù Egipt | Fenikeg Noun | Henc'hresianeg Nou | Etruskeg N | Latin N |

## Brezhoneg

E brezhoneg e oa, ouzhpenn an n, un ñ hag un "n̄" makronet e Geriadur ar Gonideg, embannet e 1821.
* an ñ a oa evit an n glebiet, evel e spagnoleg, e gerioù skrivet "kriñ" ("krign" hiriv), hag a servijo dreist-holl adalek 1908
* evit skrivañ "amañ" ne veze ket lakaet un ñ met un "n̄" makronet, a vo dilezet goude.

## Arouezioù all

| ArouezioùSkriturioùPellgehenterezhioù BannielSemaforBrailleAFNAMorse November– • | N kaset dre al lizherenneg Morse |
* N eo arouez an Newton (unanenn).
* Arouez an nitrogen ez eo N ivez.
* En he stumm bihan, n, ez eo arouez al lieskementer 10$^{-9}$ = nano.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |