OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kelc'h Debauvais

Kelc'h Debauvais (a-wezhioù Kelc'h Debeauvais) a oa un aozadur da aozañ an deskadurezh vrezhon kentañ derez e brezhoneg. Staliet e oa e Roazhon (kentelioù gant Frañsez Favereau) adalek dibenn 1965 betek 1969, e Brest (kentelioù gant Lukian Kergoat) hag e Pariz hag a zouge anv Frañsez Debauvais.
Ouzhpenn mil den zo bet enrollet er C'helc'h Debauvais etre 1965 ha 1969. Er bloavezh-skol 1969 ez eus bet daouzek klas o vont en-dro gant Kelc'h Debauvais : seizh e Roazhon, tri e Paris, daou e Brest. Embannet ez eus bet d'ar mare-se kentelioù eil bloavezh, o tennañ dreist-holl d' ar vuhez a-vremañ. Dont a rae ar rummad-se da stankañ an toull a chome etre ar Cours Elémentaire ha S.A.D.E.D..
Bodet e oa Kelc'h Debauvais, SADED ha Framm Yaouankiz Vreizh (diazezet gant Tangi Louarn) e-barzh Skourr an Deskadurezh Vroadel.

## Kentelioù embannet

* Kelc'h Debauvais, Brezhoneg eil bloavezh - kentelioù 1-5, Preder, Kaier 167, Mae 1973
* Kelc'h Debauvais, Brezhoneg eil bloavezh - kentelioù 6-10, Preder, Kaier 168-169, Mezheven-Gouere 1973
* Kelc'h Debauvais, Brezhoneg eil bloavezh - kentelioù 11-20, Preder, Kaier 185-186, Du-Kerzu 1974

## Levrlennadur

* Danevellou obererezh, Emsav niv. 25, Genver 1969, pp. 11-12
* "L. KERGOAD a zisplegas doareoù al labour gant K.D. : an enrolladur, ar gelennadurezh, an amzeriadur resis, ar genurzh strizh." (Danevelloù obererezh - Kelc'h Debauvais - Kreizenn vBrest, Emsav niv. 26, C'hwevrer 1969, p. 48

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (br) (fr) An Tribann niv. 57, eil trimiziad 1969
* ↑ Al Liamm Nnn 132, 1969 p. 76
* ↑ Kelc'h Debauvais, Brezhoneg eil bloavezh - Kentelioù 1-5, Preder, Kaier 167, Mae 1973 (Rakskrid).
* ↑ Al Liamm, Nnn 133 1969 p. 156
* ↑ Al Liamm, Nnn 133 1969 p. 156
# Stourm ar Brezhoneg

Stourm ar Brezhoneg, pe SAB, a zo ur strollad brezhonek a zo bet oberiant er bloavezhioù 1980 hag a c'houlenne " brezhoneg ofisiel ".
Ganet e oa diwar un disrann digant Skol an Emsav e 1981, goude dilennet ar prezidant gall François Mitterrand, pa oa bet embannet gant Tangi Louarn, eus e berzh e-unan, e oa Skol an Emsav e-touez ar "brasañ niver" a-du gant ar galloud nevez ar PS gall.
Klask a rae an izili heuliañ skouer Cymdeithas yr Iaith Gymraeg e Kembre.
   Nec'het-bras eo Stourm ar Brezhoneg o welet e vez Diwan o komz mui-ouzh-mui eus "divyezhegezh" ha nebeut-ouzh-nebeut eus "brezhoneg". Rak divyezhek eo bet Breizh e-pad kantvedoù, diwar-goust ar brezhoneg ha ret eo deomp, da z-Diwan, da Stourm ar Brezhoneg ha d'an Emsav a-bezh mont kontrol d'ar red-se hag adsevel hor yezh da yezh ofisiel ha yezh vroadel e Breizh.
   – Stourm ar Brezhoneg, Diwan : Petra eo sonj stourm ar Brezhoneg ?, Kannadig Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg niv. 12, 1987, p. 28

## Panelloù

Brudet eo bet Stourm ar Brezhoneg abalamour d'al livadegoù panelloù-hent. Hiziv e soñjer eo a drugarez da labour SAB ez eus panelloù divyezhek e Breizh, goude ma n'int ket ken stank hag e broioù evel Kembre pe Euskadi.
Un toullad prosezioù zo bet, ma nac'he an damallidi komz galleg el lezioù-barn. Lod zo bet kondaonet garv. Harp a oa bet roet dezho gant Skoazell Vreizh.

## Liammoù diavaez

* Ganedigezh Stourm ar Brezhoneg - gant Tomaz Laquaine
* Prosezioù Stourm ar Brezhoneg - gant Tomaz Laquaine
# Strollad An Deskadurezh Eil Derez

Strollad An Deskadurezh Eil Derez (S.A.D.E.D. pe SADED) a oa ur gevarzhe krouet e 1962 hag a ginnige kentelioù dre lizher, hag e KEAV. Strollad An Deskadurezh Eil Derez a oa e vennad lakaat en e sav ur c’helennerezh a live gant ar c’hlasoù dibenn studi hag ar bloavezhioù kentañ er skol veur.

## Istor

Krouet eo bet e 1962. Labourat a reas ur paot-mat a ouizieion e S.A.D.E.D. : Guy Étienne, Goulven Pennaod, René Le Gléau, Gwilherm Dubourg, Paol Kalvez, Pêr Even, Gab Chérel, Remont Jestin, Bernez Jestin, Hubert Jestin...
E 1963 ez embanne e gentelioù kentañ. Roet e veze ar re-mañ dre lizher e-doug ar bloavezh ha da-geñver devezhioù studi e-kerzh an hañv. Berzh a reas diouzhtu ar skol. Deraouet e voe gant pevar rummad : Lennegezh, Istor, Fizik, Douaroniezh. Goude pemp bloaz e tiraeze ur raklun a 150 kentel war 12 danvez, en o zouez ar Vevoniezh, ar Ventoniezh, ar Gimiezh, ar Yezhadur hag, en derez skolveurel, ar C’hrennvrezhoneg, an Armerzhouriezh, an Ensavadurioù politikel, ar Gwir bonreizhel.
Gant S.A.D.E.D. eo bet diazezet an doare da intent ha kompren ar gramadeg dre an orioù, eleze dibenn ar verboù displeget e-lec'h ar yezhadur klasel a-orin gall : "Bonragor, Bongevor, Bonator" e lec'h "Amzer-dremenet strizh, amzer a-vremañ, amzer da zont". Kentelioù yezhadur ha gramadeg S.A.D.E.D. a gaver el levr Gramadeg ar verb embannet gant Preder

## Levrioù ha kentelioù gant S.A.D.E.D.

* Dornlevr Krennvrezhoneg, Goulven Pennaod, 1964.
* Dafar 64, Preder, 1964.
* Kamp etrekeltiek ar vrezhonegerion 1964, (Kentelioù ar Rummad Uhel), Gwenael Maze, Ronan Ar Glew, Erwan Gwegen, Mari-Elen Maze, Goulven Pennaod, Loeiz Lemoine, Ivona Konan, Preder, 1964.
* Kamp etrekeltiek ar vrezhonegerion 1965, Erwan Gwegen, Goulven Pennaod, Turiaw ar Menteg, Olivier Loyer, Preder, 1965.
* Kamp etrekeltiek ar vrezhonegerion 1966 (Kentelioù ar Rummad Uhel), Turiaw ar Menteg, Mari-Elen Maze, Gab Cherel, Ronan Jolais, Gwernegan, Yeun Gourves, Tangi Louarn, Preder, 1966.
* Gramadeg ar verb, 1966.
* Kant ugent testenn verr a lennegezh, 1970.
* Douaroniezh 1, 1972.
* Douaroniezh 2, 1973.
Echu e oa gant Strollad An Deskadurezh Eil Derez e-korf ar bloavezhioù dek-ha-tri-ugent. Krog eo Preder da embann kentelioù S.A.D.E.D. en o fezh : graet eo evit a sell ar c'hentelioù a grennvrezhoneg hag a yezhadur.

## Notennoù

* ↑ Pajenn-ginnig Gramadeg ar verb gant Preder
* ↑ Adembannet e 1979.
* ↑ Adembannet e 2010.
# Galv (aozadur)

    Evit sterioù all ar ger Galv, gwelet amañ.
Galv, anvet Comité d'Action pour la Langue Bretonne da gentañ (CALB), a oa un aozadur-stourm evit ar brezhoneg hag a oa bet krouet e 1969 e Brest gant UDB, ar JEB, hag Ar Falz. Yaouankizoù Penn-a-raok Breizh a zeuas da vout ezel war-lerc'h ar grouidigezh. E gwirionez e oa ur benveg etre daouarn UDB.
E penn an aozadur e oa ur burev gant dileuridi eus ar JEB, Fañch Broudig, Gaby Mer ha Jean-Yves Lagadeg, eus UDB, Yves Le Berre, Jean Le Dû (a yeas war-du ar PCF prestik goude), Erwan Evenou, eus Ar Falz, Armañs Keravel ha Fañch Morvannou hag eus Yaouankizoù Penn-a-raok Breizh Klaod an Duigou... Fañch Broudig a voe lakaet da sekretour, Erwan Evenou a gemeras e blas goude. Awenet e oa ar strollad gant ar varksouriezh diouzh ar c'hiz goude 1968. Kinnig a rae goulenn kreskiñ kelenn ar brezhoneg er skol, en ur mare ma ne oa tost netra, met ne ginnige ket ober kalz tra d'an izili, ha ne oa ket gwall vrudet. Divodet e voe ar strollad e penn-kentañ 1974.

## Kerzhout evit ar yezh

Kerzhadegoù a voe aozet evit ar yezh, evel an hini eus Ploue d'an Oriant e penn-kentañ miz Even 1971 gant 700 a vanifesterion. . E 1972 e voe kerzhadegoù lec'hel en nev-amzer, etre Ar Gemene ha Pondi da skouer.

## Oberoù all ar strollad

Gwerzhet e veze levrig Galv, anvet GALV : Livre blanc et noir de la langue bretonne. Skrivet e veze Hag or yez? (= hag hor yezh) ouzh ar mogerioù gant Galv, tri ger digomprenus a-walc'h evit an dud.

## Testennoù

Tennet eus rentañ-kont Ouest-France Kemper (19 a viz Genver 1970) diwar-benn meeting Galv e Kemper:
    [En e brezegenn] «il [Fañch Broudig, sekretour Galv] fit tour à tour le procès de ceux qui, à son avis, concourt à l'asservissement du peuple breton: la politique de ruine de l'économie et de déclassement social des Bretons à laquelle correspond dans le domaine culturel la politique d'étouffement de la langue la plus parlée dans les classes laborieuses, le système capitaliste, la bourgeoisie, la culture française devenue un instrument de dépersonnalisation des Bretons, bref l'oppression culturelle allant de pair avec l'exploitation sociale.» Ha goude bezañ lakaet keñver-ha-keñver stad ar Vretoned ha stad ar Re zu er Stadoù-Unanet: «nous sommes, affirme-t-il [Fañch Broudig], les Noirs de la France, les Noirs de l'Europe condamnés à mort parce que nous sommes des marginaux, des Bretons».

## Embannadurioù

* (fr)GALV : Livre blanc et noir de la langue bretonne, Brest, 1969 http://bibliotheque.idbe.bzh.

## Liammoù diavaez

* (br) INA
* (fr) Mathilde Sempé, « GALV ou la synchronisation des espaces du militantisme breton », La Bretagne Linguistique, 23 | 2019, 45-60

## Dave ha notennoù

* ↑ Ni, Nn 15-16, hañv 1971
* ↑ Keleier er skinwel, dielloù INA
# Unanenn steredoniel

Er steredoniezh e reer unanenn steredoniel (berraet dre au, astronomical unit, hervez erbedadenn 5 diviz B2 an International Astronomical Union (IAU) e 2012 ha hini ar Bureau International des Poids et Mesures (BIPM) e 2019) eus un unanenn hed kevatal da 149 597 870 700 ± 3 metr.
Dre vras e lakaer 1 unanenn steredoniel da gevatal d'an hed etre an Douar hag an Heol, da lavaret eo e-tro da 150 milion a gilometroù ha da 8 munutenn da dizh ar gouloù er goullo (299 792 458 metr dre eilenn).

## Termenadur

Divizet e oa bet termenadur an unanenn steredoniel e-kerzh XVIvet Kendalc'h an IAU e Grenoble e 1976, ha resisaet eo bet e 2012 gant an XXVIIIvet Kendalc'h e Beijing.

### E 1976

* "Unanenn steredoniel" (A) a raed eus an hed e koskoriad an Heol ma talvez astalenn gerc'hellel Gauss (k) kement ha 0,01720209895 mar greer gant unanennoù an IAU evit an hedoù, tolz an Heol (1,9885 × 10$^{30}$ kg) ha pad un devezh (86 400 s). Neuze, 1 A = 149 597 870 000 metr.

### Adalek 2012

* 1 au = 149 597 870 700 ± 3 metr, eleze 8 munutenn ha 19 eilenn da dizh ar gouloù er goullo.

## Implij

Implijet e vez an unanenn steredoniel evit muzuliañ an hed etre ar planedennoù a zo e koskoriad an Heol. Re vihan eo avat evit muzuliañ ar pellder etre ar steredennoù : ar parsec (pc) eo an unanenn a implijer en degouezh-se : 1 pc = 648 000 / $\pi$ au = 206 264,80624709635656598954519745 au = 30 856 775 814 913 673 metr.

## Daveoù

* 1 2 (en) Resolution B2 @ IAU. Kavet : 13 C'hwe 25.
* ↑ (en) (fr) Brochure sur le SI, 9vet embannadur (PDF) @ BIPM. Kavet : 13 C'hwe 25. ; AU a gaver ivez.
* ↑ (en) (fr) XVIvet Kendalc'h @ IAU. Kavet : 13 C'hwe 25.
# Feodora zu Leiningen

Feodora zu Leiningen (en alamaneg), pe Feodora Leiningen (1807–1873) a oa ur briñsez alaman, eus priñselezh Leiningen, hag a oa hanterc'hoar henañ ar rouanez saoz Victoria.

## He buhez

Ganet e oa d'ar 7 a viz Kerzu 1807 en Amorbach, en Alamagn. Merc'h e oa da Emich Carl zu Leiningen (1763-1814) ha d'e eil pried ar briñsez Victoria von Sachsen-Coburg-Saalfeld (1786-1861), 23 bloaz yaouankoc'h egetañ. Bevañ a reas en Amorbach, gant he zud hag he breur henañ, ar priñs Charles de Leiningen (1804-1856).
En 1814, pa oa 7 vloaz, e varvas he zad. Addimeziñ a reas he mamm e 1818, ha hi 32 vloaz, gant un dug saoz, Edward Augustus Kent ha Strathearn e anv. Pa voe ganet he hanterc'hoar Victoria, a vo rouanez Bro-Saoz en 1819, e teuas Feodora hag he zud da chom da Vro-Saoz, en ur genkiz e Sidmouth. Goude marv he leztad en 1820 ez eas an tiegezh da chom da Balez Kensington.

## Dimeziñ

D'an 18 a viz Genver 1828 e timezas Feodora, e Palez Kensington, d'ar priñs Ernest Iañ a Hohenlohe-Langenburg (1794-1860), mab henañ ar priñs Charles-Louis III a Hohenlohe-Langenburg (1764-1825) ha d'ar gontez Amélie a Solms-Baruth]]. Mont a eure Feodora da chom da Langenburg, nepell diouzh Stuttgart, ma en doa he fried domanioù bras. Daoust da se e kenskrive gant he ziegezh ha dreist-holl gant he lezc'hoar Victoria.

## Dimeziñ ha bugale

C'hwec'h bugel he doe.
* Karl Ludwig Wilhelm Leopold (1829–1907) ∞ a zimezas e 1861 da Marie Grathwohl (1837–1901), baronez von Bronn (1890)
* Elise Adelheid Victorie (1830–1851),
* Hermann Ernst Franz Bernhard (1832–1913) a zimezas e 1862 d'ar briñsez Leopoldine von Baden (1837–1903)
* Viktor Ferdinand Franz (1833–1891) a zimezas e 1861 da Lady Laura Wilhelmina Seymour, kontez von Gleichen (1861)
* Adelheid Victoria Amalie Louise Maria Konstanze (1835–1900) a zimezas e 1856 d'an dug Friedrich VIII. von Schleswig-Holstein (1839-1872). Int-i eo tud Augusta-Victoria Schleswig-Holstein-Sonderbourg-Augustenbourg a oa impalaerez diwezhañ Alamagn.
* Feodora Victoria Adelheid (1839–1872) a zimezas e 1858 d'an dug Georg II. von Sachsen-Meiningen (1826–1914)

## He marv

Mervel a reas-hi d'an 23 a viz Gwengolo 1872, goude un hir a gleñved, e Baden-Baden ma voe beziet.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Adelheid von Sachsen-Meiningen (1891-1971)

Adelheid Erna Karoline Marie Elisabeth von Sachsen-Meiningen, lesanvet „Adi“ (Kassel 1891-1971 La Tour de Peilz), priñsez a Sachsen-Meiningen, a oa ivez priñsez a Brusia dre zimeziñ d'ar priñs Adalbert von Preußen (1884–1948) .
# Maud

Maud a zo un anv-badez gallek ha saoznek, diwar an anv germanek Matilda, bet skrivet Maude ivez.

## Tud
### Rouanezed ha priñsezed

* An Impalaerez Matilda (1101-1167) a vez anvet an Impalaerez Maud (pe Maude) e saozneg a-wechoù.
* Maud Kembre (1869-1938), rouanez Norge, pried Håkon VII; roet he deus brud d'an anv e Norvegia hag e Lec'hlenn zoken;
* Maud Duff (1893-1945), kontez saoz,
* Astrid Maud Ingeborg, priñsez norvegat
* Maud Angélica Behn (2003-), priñsez norvegat.

### Tud ordinal

* Maud Gonne (1866-1953), aktorez hag emsaverez iwerzhonat, mamm da Seán MacBride,
* Lucy Maud Montgomery (1874-1942), skrivagnerez kanadian
* Maud Adams, aktorez svedat-stadunanat
* Maud Olofsson, politikourez svedat
* Gabriele Maud Pauli, politikourez alaman
* Maud de Belleroche (1922-2017), aktourez, kazetennerez ha kenlabourerez c'hall
* Maud Mannoni (1923-1998), bredelfennerez c'hall
* Maud Fontenoy, moraerez c'hall.

## Lec'hanvadurezh

* Douar ar Rouanez Maud, en Antarktika, diwar anv rouanez Norvegia,

## Lennegezh

* Maud, barzhoneg saoznek gant Alfred Tennyson, el levr Maud and other poems, embannet e 1855. Eus brud ar varzhoneg e teu ar c'hiz da reiñ an anv-badez en XIX$^{vet}$ kantved.
* "Come into the garden, Maud", kanaouenn saoznek.

## Pennadoù kar

* Maude
* Matilda
# Maud Kembre

Maud Kembre (Maud of Wales e saozneg), pe Maud Charlotte Mary Victoria (1869-1938), a oa ur briñsez saoz, dimezet da Håkon VII, roue Norvegia
Dre ma oa rouanez Norge moarvat he deus roet brud d'an anv e Norge hag e Lec'hlenn zoken.
Merc'h yaouankañ Edward VII, roue Breizh-Veur, hag Alexandra Danmark e oa, ha merc'h-vihan e oa eta d'ar Rouanez Victoria ha da Christian IX, roue Danmark. C'hoar yaouankañ George V e oa.
Kentaén rouanez Norge e oa abaoe 1380, pe gentoc'h an hini gentaén ha ne oa ket rouanez Danmark ha Sveden war un dro.
# SIG SG 510

Ar SIG SG 510, anvet ivez Fass. 57 (Fusil d'Assaut 57) ha Stgw. 57 (Sturmgewehr 57) en arme suis, zo ur fuzuilh-emgann ijinet er bloavezhioù 1950 en embregerezh SIG ha produet adalek 1957 gantañ ha gant an embregerezh-stad Waffenfabrik Bern.

## Istor

Goude an Eil Brezel-bed e fellas da Suis modernaat hec'h armoù ha kaout un arm-skoaz damaotomatek hag aotomatek hag a gemerje plas ar garabinenn K31, ar bistolenn-vindrailher Suomi KP/31, ar fuzuilh-vindrailher Lmg 25, hag ar fuzuilh-resisted Zfk-55 deveret eus ar K31. Goude bezañ amprouet kartouchennoù etre evel ar 7,92 × 33 mm Kurz alaman e voe choazet chom gant ar 7,5 × 55 mm implijet e fuzuilhoù ar vro abaoe dibenn an XIXvet kantved.
Esaeoù gant armoù arnodel a bep seurt a voe kaset, evel an SK 46 pe an AK 53. A-benn ar fin e voe dibabet ur fuzuilh ijinet gant Rudolf Amsler, ijiner en embregerezh suis SIG, er bloavezhioù 1950, ha lakaet da vezañ standart e 1957. Abalamour dezhi bezañ tonket da gemer plas armoù all disheñvel o implijoù e oa pourveziet an SG 510 gant pezhioù a bep seurt : ul lunedenn, ur c'houch plegus tost da hini an FG42 hag a c'halle bezañ implijet diouzh noz, peadra da stagañ ur vaionetez ha da vannañ greunadennoù, un daoubez hag a c'halle bezañ lakaet e penn ar fust pe e penn ar c'hanol. Mont a rae he c'hulasenn en-dro a-drugarez d'ur sistem argil daleet gant rollerioù, evel an HK G3. He loc'henn-adarmiñ a oa heñvel he stumm ouzh hini ar K31, hag un ibil a ziskoueze hag-eñ e oa kambret ar munision pe get. Un dornell a oa da zougen an arm. Ul loc'henn a c'halle bezañ ouzhpennet d'an draen evit gellet tennañ gant manegoù.
680.000 skouerenn eus ar SIG 510 a voe produet en holl. Ar SIG 550 a gemeras he flas evel arm standart arme suis adalek 1986, ur bloaz goude e vije paouezet gant produiñ ar SIG 510. Homañ a voe implijet he skouerennoù diwezhañ betek 2012.

## Stummoù

Stummoù dezhe kalibroù disheñvel, pe e mod damaotomatek hepken, a voe produet evit ar marc'had sivil, pe evit broioù all:
* 510-1 : e 7,5 mm Suis, aotomatek, pe damaotomatek evit ar marc'had sivil (8.000 skouerenn produet er bloavezhioù 1980)
* 510-2 : stumm skañvaet ar 510-1 e 7,5 mm Suis
* 510-3 : stumm kambret e 7,62 × 39 mm soviedel, savet evit bezañ amprouet e arme Finland e dibenn ar bloavezhioù 1950.
* 510-4 : stumm kambret e 7,62 × 51 mm NATO. Gwerzhet e voe da armeoù Suamerika evel Chile pe Bolivia.

## Implijerien ofisiel

* Bolivia
* Chile
* Monako
* Suis
* Ukraina
* Zair

## Liamm diavaez

* (en) The Stgw.57 Series, pajenn an arm war al lec'hienn Swiss Rifles

## Daveennoù

* 1 2 3 (en) POPENKER Maxim, SIG 510 / Stgw.57, Modern Firearms (lennet d'an 13/01/2025)
* 1 2 (fr) Stgw. 57, Arme et Passion (lennet d'an 13/01/2025)
* ↑ (fr) Des SIG Fass57/Stg57 aux versions 510 ?, UFA (lennet d'an 13/01/2025)
# Ardennes

An Ardennes zo :
* un takad douaroniel e gevred Belgia hag e biz Bro-C'hall, gwelout Ardenne, a seblant ar stumm reizh,
* un departamant gall e biz Bro-C'hall, stok ouzh Belgia, skrivet Ardennes, hag a seblant bezañ kemeret lec'h Ardenne e Bro-C'hall. Charleville-Mézières eo ar pennlec'h anezhañ.
# Heinkel Lerche

Heinkel Lerche a oa anv un heuliad steuñvioù kirri-nij nazi, savet gant an embregerezh Heinkel. Ar steuñvioù a oa bet labouret warno gant Heinkel e 1944 betek 1945 evit sevel kirri-nij VTOL brezel ha karr-nij tagañ douar.
Al Lerche ("alc'hweder" en alamaneg) a oa e stumm ur c'holeopter. Dibradañ a rae eeun war-zu an oabl ha pradañ a rae eeun war e lost, met nijal a rae a-blaen evel ar c'hirri-nij all. Ar sturier a oa staliet a-blad kof e beg ar c'harr-nij. Kaset e veze war-raok war-bouez daou gaser enep-troiñ.
Kroget e oa bet gant ar steuñv e 1944 hag echuet e oa bet gant al labourioù e miz Meurzh 1945. Gwelet e oa bet evel dedennus ar stumm kelc'h gant askelloù gwalenn met dirak meur a ziaester en em gavas ar c'hinnig evit ar sevel hag ouzhpenn-se e seblante e vije diziskoulm d'ar mare-se kavout doareoù evit ma vije posubl sturiañ ur c'harr-nij evel-se. Ouzhpenn an hollad kudennoù-se e oa raloc'h-ralañ an danvezioù krai dre ma oa an Eil Brezel-bed oc'h echuiñ.

## Spisverkoù
### Armamant

* kanolioù= 2 × 30 mm kanol MK 108
* misiloù= 3 × Ruhrstahl X-4 misil aer-aer (diret)

## Pennadoù kar
### Kirri-nij damheñvel

* Convair XFY Pogo
* Focke-Wulf Triebflügel
* Lockheed XFV
* Koleopter SNECMA
# Heinkel

Heinkel Flugzeugwerke a oa un embregerezh sevel kirri-nij alaman krouet gant Ernst Heinkel hag anvet diwarnañ. Brudet eo bet evit bezañ savet kirri-nij bombeziñ evit al Luftwaffe e-kerzh an Eil Brezel-bed ha bezañ bet kavet diskoulmoù evit an nijoù tizh-uhel, evel gant ar roketennoù kefluskek dourennek ha gant ar c'heflusker turbojet. An dizagnoù gant Heinkel a voe implijet da vat evit nijal a oa bet savet nebeut amzer a-raok ma tarzhfe an Eil Brezel-bed en Europa.
# Donaueschingen

Donaueschingen (distaget [ˌdoːnaʊˈʔɛʃɪŋən] en alamaneg) zo ur gêr eus Alamagn er Schwarzwald, e stad Baden-Württemberg. Emañ un 30 km bennak en hanternoz da gêr Schaffhausen a zo e Suis. E dibenn 2022 e oa 22 431 a dud o chom enni.
E Donaueschingen emañ kembêr an div stêr Brigach ha Breg, a ya asambles d'ober an Danav. Alese e teu anv kêr hag a seller outi evel "eien an Danav".
# Parsec

Er steredoniezh e reer parsec (berraet dre pc) eus un unanenn a implijer evit muzuliañ hedoù bras-bras etre korfoù-egor a zo er-maez eus koskoriad an Heol. Kevatal eo da war-dro 30,9 milion a gilometradoù, eleze 3,26 bloavezh-gouloù (bg) ha 206 265 unanenn steredoniel (au).
Ijinet eo bet an unanenn-se evit eeunaat ar jediñ hedoù en egor, neuze e vez arveret er steredoniezh hag en astrofizik, petra bennak ma vez graet aliesoc'h gant ar bloavezh-gouloù el levrioù da ledañ ar skiantoù.
Gant ar parsec e reer peurliesañ evit muzuliañ hedoù e diabarzh Hent Sant-Jakez ; gant rakgerioù unanennoù an SI e reer avat evit hedoù brasoc'h : kiloparsec (kpc) evit ar c'horfoù-egor pellañ en hor galaksienn ha tro-dro dezhi, megaparsec (Mpc) evit ar galaksiennoù tostañ, gigaparsec (Gpc) evit ar galaksiennoù pellañ hag evit meur a gouazar.

## Anv

Parsec zo ur berradur eus ar bomm saoznek a distance corresponding to a parallax of one second ("un hed kevatal d'un oleeunad un eilenn"), bet goveliet gant ar steredoniour saoz Herbert Hall Turner (1861-1930) e 1913.
* Parallax / oleeunad : dilec'hiadur hañvalat lec'h un draezenn hervez lec'h un arseller a zo o sellet outi. Dre ar c'hogn a zo etre an daou lec'h hañvalat e vuzulier an oleeunad.
* Emeur o sellet ouzh un draezenn a zo etre an daoulagad ha tri c'harrez.
* Mar seller eus al lec'h A e weler an draezenn er garrezenn c'hlas (gwel A) ; mar seller eus al lec'h B e weler an draezenn er garrezenn ruz (gwel B).
* An hed etre ar gwel A hag ar gwel B eo dilec'hiadur hañvalat an draezenn ; n'he deus ket fiñvet e gwirionez.
* Ar c'hogn etre an daou hed-kouch eo hini an oleeunnad.

## Termenadur

Daou zoare zo da dermeniñ ur parsec, an eil o vout kevatal d'egile evel-just.
* An hed ma c'houstenn 1 unanenn steredoniel ur c'hogn 1 eilenn gwarenn (da lavaret eo 1 derez/3600).
* An hed etre an Heol hag ur c'horf-egor gantañ ur c'hogn oleeunad kevatal da 1 eilenn gwarenn.
Diviz B2 an International Astronomical Union da geñver e XXIXvet Bodadeg Veur bet dalc'het e Helsinki e 2015 a dermenas talvoudegezh ar parsec :
* 1 pc = 648 000 / $\pi$ au = 206 264,80624709635656598954519745 au = 30 856 775 814 913 673 metr..

## Skouerioù

* Proxima Centauri, ar steredenn a zo tostañ d'an Heol, zo war-dro 1,3 pc (4,2 bg ha 268 144,5 au) pell dioutañ.
* Un nebeud kantadoù pc zo etre an Heol hag an darn vuiañ eus ar steredennoù a c'heller gwelet eus an Douar gant un daoulagad noazh, ar re bellañ o vout meur a kpc dioutañ.
* War-dro 34 kpc (110 000 bg) eo treuz Hent Sant-Jakez, ha tremen 8 kpc (26 000 bg) zo etre an Douar ha kreiz ar c'halaksienn.
* Ur 0,78 Mpc bennak (2,5 milion a vloavezhioù-gouloù) zo betek galaksienn Andromeda.

## Notennoù

* ↑ (en) Dyson, F. W.. The Distribution in Space of the Stars in Carrington's Circumpolar Catalogue. In : Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, levrenn 73, niverenn 5, Meurzh 1913, p. 342 (enkargit ar PDF). Kavet : 14 C'hwe 25.
* ↑ (fr) Résolution B2 @ IAU. Kavet : 14 C'hwe 25.
# Alkoolegezh

An alkoolegezh a raer eus an adiktadur d'an alkool. Anavezet eo evel ur c'hleñved gant Aozadur Bedel ar Yec'hed.

## Liammoù diavaez

* FILLAUT Thierry, Ar Vretoned hag ar boeson, Bécédia, miz Even 2017
# Tulsi Gabbard

Tulsi Gabbard, ganet d'an 12 a viz Ebrel 1981, zo ur bolitikourez stadunanat. Bez eo ivez ur major en Army National Guard eus Hawaii. Dilennet eo bet e 2012, ar c'hentañ ezel Hindouat eo eus ar C'hongress. Gabbard he deus embannet he devoa c'hoant da vezañ lakaet war ar renk gant ar Strollad Demokratel evit dilennadeg prezidant ar Stadoù-Unanet Amerika e 2020. Gant se eo ar c'hentañ maouez bet soudardez hag a glask bezañ dilennet e penn ar vro.
# Roll livadurioù Jean Siméon Chardin

E Roll livadurioù Jean-Siméon Chardin ez eus kinniget un 30 taolenn digant Jean-Siméon Chardin, ul livour gall eus an XVIII$^{vet}$ kantved.
* Ar c'hastell-kartoù
* Plac'h he skobitell
* Benedicite
* Paotr ar c'hav
* Panerad sivi
* Matezh o peliat irvin
* Everez te
* Kannerez
* Skaoterez
* An itron Chardin
* Bleunioù en ur pod