OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Parigny (Manche)

Parigny :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Avranches |
| Kanton | Saint-Hilaire-du-Harcouët |
| Kod kumun | 50391 |
| Kod post | 50600 |
| Maer Amzer gefridi | Gérard Loyer 2016-2020 |
| Etrekumuniezh | Mont-Saint-Michel-Normandie |
| Lec'hienn web | http://www.parigny-50.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 635 ann. (2020) |
| Stankter | 227 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 59 m — brasañ 117 m |
| Gorread | 11,62 km² |
| kemmañ |
Parigny a oa ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* Ar stêrioù Sélune hag Argonce a gember e Parigny.

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-Hilaire-du-Harcouët hag e Distrig Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1801. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1802.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 76 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 6,85% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; pevar soudard eus ar gumun a voe lazhet e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914 e penn- kentañ ar brezel, unan eus ar 25vet Rujumant Troadegiezh e Charleroi, unan eus ar 136vet Rujumant Troadegiezh e Falisolle, unan all eus an hevelep rujumant e Châtelet hag unan eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e Rossignol.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas eizh den eus ar gumun.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur milour d’an 29 a viz Ebrel 1959 e Wahrān.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2016 eo bet kevredet kumunioù Chèvreville, Martigny, Milly ha Parigny er gumun nevez anvet Grandparigny.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c’hastell.
* Ar c’hastell.
* Iliz katolik Intron Varia.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, er vered, luc’hskeudenn.

## Pennadoù kar

* Chèvreville,
* Martigny,
* Milly,
* Grandparigny.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel, Prefeti Manche
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Milly (Manche)

Milly :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Avranches |
| Kanton | Saint-Hilaire-du-Harcouët |
| Kod kumun | 50329 |
| Kod post | 50600 |
| Maer Amzer gefridi | Marie-Claude Hamel 2016-2020 |
| Etrekumuniezh | Mont-Saint-Michel-Normandie |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 65 m — brasañ 128 m |
| Gorread | 9,65 km² |
| kemmañ |
Milly a oa ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* Ar stêr Gueuche a ra ar vevenn etre Romagny, a-gleiz, ha Milly, a-zehou.
* Ar stêrioù Sélune ha Gueuche a gember e Milly.

## Dezougen

* An ti-gar, serret.
* War al linenn Hent-houarn Domfront Pontaubault, serret, emañ Milly.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-Hilaire-du-Harcouët hag e Distrig Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1801. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1802.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 24 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,96% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a voe lazhet e Charleroi e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914 e penn- kentañ ar brezel, soudard e oa er 25vet Rujumant Troadegiezh.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2016 eo bet kevredet kumunioù Chèvreville, Martigny, Milly ha Parigny er gumun nevez anvet Grandparigny.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Pêr.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Pennadoù kar

* Chèvreville,
* Martigny,
* Parigny,
* Grandparigny.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel, Prefeti Manche
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Notre-Dame-du-Touchet

Notre-Dame-du-Touchet :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Avranches |
| Kanton | Le Mortainais |
| Kod kumun | 50381 |
| Kod post | 50140 |
| Maer Amzer gefridi | Sonia Thibert (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Mont-Saint-Michel-Normandie |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 71 m — brasañ 152 m |
| Gorread | 17,65 km² |
| kemmañ |
Notre-Dame-du-Touchet a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* Ar stêrioù Sélune ha Cance a gember e Notre-Dame-du-Touchet.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Mortain hag e Distrig Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Kemm Arondisamant

* Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1926.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Bion, Mortain, Notre-Dame-du-Touchet, Saint-Jean-du-Corail ha Villechien er gumun nevez anvet Mortain-Bocage.

## Pennadoù kar

* Bion,
* Mortain,
* Mortain-Bocage,
* Saint-Jean-du-Corail,
* Villechien.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Manche niv. 79, Kerzu 2015
# Dangy

Dangy :
| Ar maerdi. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Saint-Lô |
| Kanton | Canisy betek 2014, Saint-Lô-2 abaoe 2015 |
| Kod kumun | 50159 |
| Kod post | 50750 |
| Maer Amzer gefridi | Dominique Pain 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Saint-Lô Agglo |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 684 ann. (2020) |
| Stankter | 64 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 70 m — brasañ 161 m |
| Gorread | 10,70 km² |
| kemmañ |
Dangy a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Soulles emañ ar gumun.

## Dispac'h Gall

* Pont-Brocard.
* E 1790 e voe bodet parrezioù Dangy ha Pont-Brocard d'ober kumun "Dangy-Pont-Brocard". Implijet e veze an anv klok betek kreiz an XIX$^{vet}$ kantved. Lakaet e voe ar gumun e Kanton Canisy hag e Distrig Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 36 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,53% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou soudard eus ar gumun e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ ar brezel , unan eus ar 36vet Rujumant Troadegiezh e Châtelet, an hini all, eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e Rossignol.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pemp den abalamour d'ar brezel, pevar anezhe a oa tud nann-soudard.

### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur marichal-lojeiz eus ar gumun d'an 13 a viz Du 1950 en ospital e Cholon e Saigon e Kochinsina er Viêtnam.

### XXI$^{vet}$ kantved

* 2015: pa voe diskaret Kanton Canisy e voe lakaet ar gumun e Kanton Saint-Lô-2.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Dangy.
* Iliz katolik Pont-Brocard.
* Iliz katolik Saint Martin e Dangy.
* Iliz katolik Saint Jean Baptiste e Pont-Brocard.
* Ar c'hastell.
* Dangy : monumant ar re varv dirak an iliz katolik, er vered, luc’hskeudennoù.
* Pont-Brocard : monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, er vered, luc'hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1919) en iliz katolik e Dangy, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik e Pont-Brocard, luc'hskeudenn.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
# Seulles

Ar Seulles a zo ur stêr eus Normandi, e Bro-C'hall, e departamant Calvados. Aberiñ a ra e Mor Breizh e kumun Courseulles-sur-Mer.

## Adstêrioù

* ar Seullette war he lez kleiz e Cahagnes,
* ar Seulline war he lez dehoù etre Saint-Louet-sur-Seulles ha Villy-Bocage,
* ar Bordel e Fontenay-le-Pesnel,
* an Thue en Amblie,
* ar Mue e Reviers.

## Kumunioù treuzet

* Pont eus ar Grennamzer etre Juvigny-sur-Seulles ha Tilly-sur-Seulles, rummet.
* Pont ar Bigard e Le Manoir.
* Pont an Abad Philippe e Le Manoir.
* Lec'h-kannañ en Esquay.
* Lec'h-kannañ ha pont.
* Milin gozh Creully.
* Pont Tierceville en Amblie.
* Ar Seulles (a-gleiz) en Amblie.
* Lec'h-kannañ (XIX$^{vet}$ kantved) e Banville, rummet.
* Geunioù e Graye-sur-Mer.
* Genoù ar Seulles e Courseulles.
Jurques (andon), Saint-Pierre-du-Fresne, Cahagnes, Coulvain, Amayé-sur-Seulles, Anctoville, Saint-Louet-sur-Seulles, Villy-Bocage, Saint-Vaast-sur-Seulles, Hottot-les-Bagues, Juvigny-sur-Seulles, Tilly-sur-Seulles, Fontenay-le-Pesnel, Bucéels, Audrieu, Chouain, Ducy-Sainte-Marguerite, Condé-sur-Seulles, Nonant, Carcagny, Vaux-sur-Seulles, Esquay-sur-Seulles, Vienne-en-Bessin, Le Manoir, Saint-Gabriel-Brécy, Villiers-le-Sec, Creully, Tierceville, Amblie, Colombiers-sur-Seulles, Reviers, Banville, Graye-sur-Mer ha Courseulles-sur-Mer (genoù).

## Red-dour

* ↑ Diellaoueg Mérimée
* ↑ PA00121775, Diellaoueg Mérimée
# Timbroù dre rummad
## Alamagn

* Hohenzollern (1901-1914)
* Germania (1900-1922)

## Bro-C'hall

* Navigation et Commerce (1892)
* L'Entraide française (1945)
* Du Tchad au Rhin (1946)

## Italia

* Siracusana

## Portugal

* Ceres (1912-45)

## Rouantelezh-Unanet

* Penn Chalon (1851)
* George V Kezeg-mor (1913 1934)

## Tchekoslovakia

* Kastell Praha (1918-1921)
# Timbroù Bechuanaland

Un drevadenn e dalc'h ar Rouantelezh Unanet e kreizteiz an Afrika e oa Bechuanaland.
Etre 1886 ha 1897 e vez implijet timbroù Kab ar Spi Mat soulgarget « British Bechuanaland ».
E 1887-1888 : timbroù gant an anv « British Bechuanaland Postage and Revenue ».
Rannet eo ar vro etre div lodenn : an hini lec'hiet er Su zo staget ouzh Tiriad Kab ar Spi Mat d'ar 16 a viz Du 1895, proviñs Suafrika diwezhatoc'h, tra ma chomas ar peurrest eus ar vro un drevadenn saoz dindan an anv Bechuanaland. Ur gouarnamant emren a voe lakaet da ren ar vro-se e 1965 betek ha ma voe embannet dizalc'hiezh Bechuanaland dindan an anv Botswana e 1966.

## Pennad kar

* Timbroù Botswana
# Jurques

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Jurques |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Jurques e Kanton Aunay-sur-Odon hag en Arondisamant Vire | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Vire |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Pré-Bocage Intercom |
| Kanton | Monts d'Aunay |
| Kod INSEE | 14347 |
| Kod post | 14260 |
| Maer | |
| Amzer-gefridi | |
| Gorread | 12,69 km² |
| Led | 49° 01' 07" Norzh |
| Hed | 00° 44' 28" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 261 m |
| Uhelder bihanañ | 139 m |
| Uhelder brasañ | 351 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 639 (2008) |
| Stankter | 50 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Jurques a oa ur gumun e Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi. Bodet e voe d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant Le Mesnil-Auzouf d'ober ur gumun nevez: Dialan-sur-Chaîne.

## Douaroniezh

* Emañ andon ar Seulles e Le Bois de Homme e Jurques. An Odon a ra ar vevenn gant kumun Ondefontaine.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* 1944: mervel a reas eizh den nann soudard abalamour d'ar brezel e Jurques.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron-Varia.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ , luc'hskeudennoù(fr)Clochers de France
# Dialan-sur-Chaîne

Dialan-sur-Chaîne :
| Iliz Jurques ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Vire |
| Kanton | Aunay-sur-Odon |
| Kod kumun | 14347 |
| Kod post | 14260 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Yves Brécin 2017-2025 |
| Etrekumuniezh | Pré-Bocage Intercom |
| Lec'hienn web | http://dialansurchaine.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 027 ann. (2020) |
| Stankter | 47 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 139 m — brasañ 351 m |
| Gorread | 21,93 km² |
| kemmañ |
Dialan-sur-Chaîne zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.

## Istor

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Jurques ha Le Mesnil-Auzouf d'ober kumun nevez Dialan-sur-Chaîne.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan e Jurques.
* Iliz katolik Le Mesnil-Auzouf.

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2017 | → bremañ | Jean-Yves Brécin | | |

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 30 Gwengolo 2016
* ↑ (fr) « Jean-Yves Brécin élu maire de Dialan-sur-Chaîne », Ouest-France, 14 Genver 2017.
# The Byrds

The Byrds zo anv ur strollad sonerien stadunanat hag a oa bet krouet e 1964 e Los Angeles. Er penn kentañ e oa bet savet ar strollad The Jet Set gant an tri soner folk Gene Clark, David Crosby ha Jim McGuinn, an holl anezhe levezonet-mat gant tonioù The Beatles ha Bob Dylan d'an ampoent. Degemeret e voe ar soner taboulin Michael Clarke gante e-kreiz 1964 kement hag ar soner mandolinenn Chris Hillman e miz Here. N'eo nemet e dibenn miz Du 1964 ma oa kemmet anv ar strollad e The Byrds da vat.
E-touez ar bern kanaouennoù a oa bet enrollet gant The Byrds n'haller ket tremen hep menegiñ Mr. Tambourine Man (savet gant Bob Dylan) na Turn! Turn! Turn! (savet gant Pete Seeger).

## Pennadoù kar

* The Bells of Rhymney
* Turn! Turn! Turn!

## Liamm diavaez

* Mr. Tambourine Man
* Turn! Turn! Turn!
# Alderano Cybo-Malaspina

Alderano Cybo-Malaspina zo anv tri den eus an tiegezh Cybo-Malaspina:
* Alderano Cybo-Malaspina, er XVIvet kantved
* Alderano Cybo-Malaspina, kardinal er XVIIvet kantved, dizimez
* Alderano Iañ Cybo-Malaspina, Dug Massa ha Carrara
# Kêriekadur

Kêriekadur a vez graet eus ul luskad istorel o treuzfurmiñ stummoù ar gevredigezh hag a vez tu termeniñ gant ar fed da welet an niver a annezidi er c'hêrioù o vont war gresk e keñver peurrest ar boblañs (divaeziañ). Ar c'hêriekadur a vez graet boas tro-dro kêrioù hag a vez dija anezho, an tiriadoù-se a zo gwelet evel dedennus pe evit abegoù sevenadurel hag istorel (ar c'hêrioù-penn) pe abegoù relijiel (Eskoptioù Breizh, Mekka...). Gellout a ra bezañ ivez dre un tiriad dedennus e-bed an ekonomiezh, ar greanterezh pe milourel kadoniezhel (bazennoù-soudard, kampoù Roman...).
Lod kêrioù a zo bet ganet tro-dro porzhioù pe greanterezh staliet nepell diouzh danvezioù diazez maeneg, energiek pe denel (labourerien arbennikaet, labourerien marc'had-mat). Ar c'hêriekadur a zo ul luskad a seblant difin hag hep termen, abaoe 1800, gwelet evel rediñ gant ar gouarnamantoù hag an tisaverien.

## Skouer Reudied

Reudied a zo ur gêr eus Breizh el Liger-Atlantel, arouezius eo eus ar c'hêriekadur a zo bet en 20vet kantved. War ar poltriji dindan e vez gwelet mat eêrelo bet difin kresk ar gêr o pakañ douaroù war ar maezioù hag etrezek an arvor.
* Reudied a-raok 1900
* Etre 1900 ha 1945
* Etre 1945 ha 1975
* Etre 1975 ha 2004
An takad kêrel a zo bet o kreskiñ dizehan, ar c'hêriekadur a vez o kemer muioc'h-mui a blas war ar maezioù hag an arvorioù.

## Istor ar c'hêriekadur

Ret eo gortoz 1800 hag ar reveulzi greantel evit gwelet poblañs ar c'hêrioù o kreskiñ buan hag hini ar maezioù o tiskenn gant an divaeziañ. D'ar mare-se e tifluk ar gêr kêriekadur gant ar ster a vez dezhañ hiziv-an deiz. Difin e seblant bezañ al luskad kêriekadur o welet dregantad ar boblañs bedel o vevañ er c'hêrioù :
    1800 - 3,4%
    1900 - 15%
    1950 - 30%
    2000 - 50%
Gant al lañs a vez hiziv gant ar c'hêriekadur, 65 % eus ar boblañs a vevo e kêr e 2025, muioc'h evit 80 % evit darn ar vroioù. Er bloavezh 2000, 213 kêr a gont muioc'h evit 1 milion a annezidi, ha 23 metropolenn a vez gant muioc'h evit 10 milion a annezidi, hag hervez an ABU ar boblañs kêrel a c'hellfe doublañ a-benn 100 vloaz. 2007 a vefe ivez ar bloavezh o welet ar boblañs kêrel o vont dreist hini ar maezioù. Etre 1900 ha 2000, ar boblañs kêrel a zo bet lieskementet dre 20, padal ar boblañs hollek dre ar bed a zo bet lieskementet dre bevar.

## Kudennoù ar c'hêriekadur
#### Skouer Gizah

Piramidenn Gizah a vez kemeret alies evel skouer pa vez kaoz eus kudennoù ar c'hêriekadur. Un emled bras a zo bet eus ar gêr Gizah a-hed ar bloavezhioù, ar gudenn a sav a-benn neuze a zo emañ an emled-se o vont etrezek al lec'h istorel.
* Gizah e 1938, parkeier traoñienn an Nil
* Kêr Gizah gwelet eus an oabl e 1994
* Gizah e 2008
* Gizah e 2011
Difin e seblant bezañ emled ar c'hêriekadur met un harz a zo bet lakaet dre ma 'z eo ul lec'h touristel meur hag ul lec'h istorel hollbouezus evit Egipt.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ 2000 Sifroù an U.S. Census
# Portugaleg

Ur yezh romanek eo ar portugaleg ganet diwar distagadur poblek al latin e gwalarn al ledenez iberek da heul donedigezh ar Romaned adal an III$^e$ kantved kt JK. Levezonet e voe gant ar pobloù germanek etre ar V$^{vet}$ hag an VIII$^{vet}$ kantved goude JK.
Gant an XI$^{vet}$ kantved ha penn kentañ ar Reconquista, emled ar gristenien diwar-goust ar vuzulmaned, e teuas ar galizeg-portugaleg da vezañ ur yezh lennegel e norzh Portugal hag e Galiza.
A-feur m’en em ledas ar gristenien betek ar Su e voe levezonet ar yezh gant an arabeg ivez.
Daoust d’ar yezh semitek-se bezañ laosket roudoù stank e portugaleg, n’int ket ken niverus hag ar re testeniekaet e spagnoleg. Preizhet e voe Faro (kêr eus rannvro Algarve, e Su Portugal) gant Portugaliz 243 bloaz a-raok Granada gant ar Spagnoled. Tamm-ha-tamm e krogas ar portugaleg d’en em ziforc’hañ diouzh ar galizeg.
Pellaat a reas c’hoazh gant dizalc’hidigezh Portugal e 1185, argasadenn an Arabed ha drouziwezh ar Gastilhaned tra ma chome Galiza dindan gallout Rouantelezh Kastilha.
Etre ar XIV$^{vet}$ kantved hag ar XVI$^{vet}$ kantved dreist-holl e voe savet impalaeriezh Portugal en Afrika, Amerika hag en Azia. Mont a reas Bartolomeu Dias, Vasco da Gama, Pedro Álvares Cabral, Fernão de Magalhães (Magellan)... war morioù ar bed. Dont a reas ar portugaleg da vezañ ur genyezh betek Japan.
A-drugarez da yezherien Brazil dreist-holl eo deuet ar portugaleg da vezañ an 3$^{de}$ yezh europek muiañ komzet goude ar saozneg hag ar spagnoleg hag an 8$^{vet}$ er bed a-bezh, gant ouzhpenn 200 milion a yezherien hiziv an deiz. Yezh ofisiel 8 stad eo : Angola, Brazil, Kab Glas, Ginea-Bissau, Mozambik, Portugal, São Tomé ha Príncipe ha Timor Lorosae.
Mont a reont d’ober ar Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (Kumuniezh ar broioù portugalek) a zo he fal skignañ ar portugaleg ha broudañ an dud d’e zeskiñ. Pinvidik eo al lennegezh portugalek ha niverus eo ar skrivagnerien, e Portugal hag e Brazil dreist-holl.

## Yezh ar sinoù

* Ar re vouzar a ra gant Yezh ar Sinoù Portugalek, hag e Brazil gant Yezh ar Sinoù Brazilek.

## Gwelet ivez

* Portugal
* Brazil
* Galizeg

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Ethnologue
* Instituto Camões
* Geriadurioù portugaleg
* Kentelioù portugaleg
# Emgann an Dardanelloù

Emgann an Dardanelloù pe Kampagn Gallipoli a zo un heuliad emgannoù war ar mor ha war an douar en Dardanelloù e 1915 hag e penn kentañ miz Genver 1916 e-pad ar Brezel-bed kentañ.
# Mehmet V

Mehmed V Reşâd (turkeg otoman: محمد خامس, romanekadur: Meḥmed-i ḫâmis; turkeg: V. Mehmed pe Mehmed Reşad), ganet d'an 2 a viz Du 1844 e Kergustentin (Impalaeriezh otoman), a voe 35vet sultan an impalaeriezh otoman. Mab e oa da Abdülmecit I. Pemp bloaz ha tri-ugent e oa pa voe lakaet war dron an impalaeriezh gant tud ar strollad Ittihat ve Terakki d'ar 27 a viz Ebrel 1909. Ne oare seurt ebet diwar-benn mererezh ar vro ha leuskel a reas ar galloud d'ar re o doa lakaet anezhañ e penn an impalaeriezh. Mervel a reas d'an 3 a viz Gouere 1918 e memes kêr.
An otomaned a oa kroget da gemer perzh er C'hentañ Brezel-bed e miz Du 1914, pa oa bet disklêriet an Jihad gant war ar Gevredidi. E 1915, an nerzhioù lu Otoman o devoa talet an dilestradeg kevredet e Gallipoli ha prizoniet e oa bet ganto ur gwarnizon ramzel e Saoz e Kut.

## Darvoudoù dindan e ren

Dindan e ren e oa toc'hor an impalaeriezh otoman ha rediet da gemer perzh e brezelioù : brezel Tripolitania ouzh Italia, eil brezel ar Balkanioù ouzh Gres hag ar brezel-bed kentañ ouzh Bro-Saoz ha Bro-C'hall.
E 1915 e voe rebechet ouzh Armeniz reiñ skoazell d'ar Rusianed hag ur gouennlazh a voe da-heul ma varvas etre pemp kant mil hag ur milion a dud ennañ. Ur bloaz goude, pan aloubas ar Rusianed reter Turkia, eo ar vuzulmaned a voe lazhadeget gant milisoù armenian.
| En e raok: Abdülhamit II | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1909 – 1918 | War e lerc'h: Mehmet VI |
# Kate Sheppard

Katherine Wilson Sheppard, bet ganet Katherine Wilson Malcolm e Liverpool (Bro-Saoz) d'an 10 a viz Meurzh 1848 ha marvet e Christchurch (Zeland-Nevez) d'an 13 a viz Gouere 1934, a oa bet ar vouezhiourez brudetañ ha levezonekañ e Zeland-Nevez.
He strivoù evit reiñ d'ar merc'hed ar gwir da votiñ o deus servijet : a-drugarez dezhi, Zeland-Nevez e voe ar vro gentañ er bed oc'h ober kement all e 1893.

## Buhez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
E dibenn ar bloavezhioù 1880 e oa ezel Kate Sheppard eus skourr Zeland-Nevez ar Woman's Christian Temperance Union (WCTU) ("Unvaniezh Kristen ar Merc'hed evit an Dilontegezh"). Ouzhpenn enebiñ ouzh an alkool, ar gevredigezh a zifenne gwir ar merc'hed da votiñ, hag a stourme evit aesaat krouidigezh lezennoù hag adreizhoù sokial evit mad ar merc'hed hag ar vugale. E 1887 e voe rannet ar gevredigezh etre departamantoù, ha karget e voe Kate Sheppard da stourm evit gwir ar merc'hed da votiñ. Skrivet he doa lizheroù d'ar c'hazetennoù, da skouer, hag ivez flemmskridoù he doa dasparzhet gant ar re all a gemere perzh el luskad. E 1891 hag e 1892 he doa kinniget dilennadegoù d'ar Breujoù, da c'houlenn ar gwir evit ar merc'hed da vouezhiañ. E miz Even 1891 e tigoras er gazetenn The Prohibitionist deizlevr al luskad kerreizh, hag alies e skrivas e-barzh.
E 1893, diwar atiz Kate Sheppard e lakaas WCTU un trede sinadeg er Breujoù, 31 872 maouez o c'houlenn groñs ar gwir da vouezhiañ. Asantet e voe gant ar Parlamant e miz Eost. Ar c'hentañ ministr Richard Seddon, a oa enebet ouzh al luskad da gentañ, a gasas ur pellskrid gourc'hemennoù da Gate Sheppard. Ar gouarnour David Boyle (Lord Glasgow) a brofas dezhi ar stilo a oa bet sinet an destenn lezenn gantañ. Neuze en em ouestlas Kate Sheppard d'ober gant ar merc'hed evit lakaat anezho da gemer perzh el listennoù dilennerien ; 65% anezho a oa bet votet da-geñver dilennadeg ar gannaded e 1893.

## Enorioù

* Ur monumant en enor da Gate Sheppard ha d'he stourm zo bet savet e Christchurch.
* Poltred Kate Sheppard a zo hiziv war bilhedoù 10 dollar Zeland-Nevez.
* Monumant Christchurh