# Azeri

An azeri$^,$, pe azerbaidjaneg, pe azerieg (azeri : Azərbaycan dili, Азәрбајҹан дили; distagadur (LFE): /azærbajʤan dili/), a zo ur yezh turkek a vez komzet e Kreiz Azia gant tro-dro da 35 milion a dud. An darn vrasañ eus ar gomzerion, ne vevont ket en Azerbaidjan (9.2 milion a gomzerion) e-lec'h m'emañ ar yezh ofisiel, met kentoc'h en Iran. Komzet e vez ivez e Dagestan, Jorjia, norzh Irak ha reter Turkia.

## Rannyezhoù

Div rannyezh pennañ ez eus:
* azeri an norzh (yezh ofisiel Azerbaidjan), komzet en Azerbaidjan ha su Dagestan dreist-holl hag ivez gant ezvroidi en Armenia, Estonia, Jorjia, Kazakstan, Kirgizstan, Rusia, Turkmenistan hag Ouzbekistan;
* azeri ar su komzet en Iran ma vez graet türki eus ar yezh. Komzet e vez ivez e lec'hioù 'zo eus Azerbaidjan, Irak, Siria ha Turkia.

## Doare-skrivañ ha distagadur

Betek 1929 e veze implijet al lizherenneg arabek evit skrivañ an azeri, implijet c’hoazh en Iran evit skrivañ azeri ar su. Etre 1929 ha 1938 e veze implijet al lizherenneg latin evit azeri an norzh, disheñvel he stumm diouzh al lizhereenneg latin a-vremañ avat. Etre 1938 ha 1991 e oa bet lakaet da ofisiel al lizherenneg kirillek. E 1991 e oa bet lakaet da ofisiel adarre al lizherenneg latin adstummet.
Doareoù-skrivañ an azeri :
| Arabek | Latin | Kirillek | Latin | LFE |
| —1918 | 1918–1939 | 1958–1991 | 1992— | LFE |
| ﺍ | A a | А а | A a | [ɑ] |
| ﺏ | B в | Б б | B b | [b] |
| ﺝ | Ç ç | Ҹ ҹ | C c | [ʤ] |
| چ | C c | Ч ч | Ç ç | [ʧ] |
| ﺩ | D d | Д д | D d | [d] |
| ﻩ | E e | Е е | E e | [e] |
| ع | Ə ə | Ә ә | Ə ə | [æ] |
| ﻑ | F f | Ф ф | F f | [f] |
| گ | G g | Ҝ ҝ | G g | [ɡʲ] |
| ﻍ | {Ƣ ƣ | Ғ ғ | Ğ ğ | [ɣ] |
| ﺡ,ﻩ | H h | Һ һ | H h | [h] |
| ﺥ | X x | Х х | X x | [x] |
| ی | Ь ь | Ы ы | I ı | [ɯ] |
| ی | I i | И и | İ i | [ɪ] |
| ژ | Ƶ ƶ | Ж ж | J j | [ʒ] |
| ک | K k | К к | K k | [k] |
| ﻕ | Q q | Г г | Q q | [ɡ] |
| ﻝ | L l | Л л | L l | [l] |
| ﻡ | M m | М м | M m | [m] |
| ﻥ | N n | Н н | N n | [n] |
| ﻭ | O o | О о | O o | [ɔ] |
| ﻭ | Ɵ ɵ | Ө ө | Ö ö | [œ] |
| پ | P p | П п | P p | [p] |
| ﺭ | R r | Р р | R r | [r] |
| ﺙ,ﺱ,ﺹ | S s | С с | S s | [s] |
| ﺵ | Ş ş | Ш ш | Ş ş | [ʃ] |
| ﺕ,ﻁ | T t | Т т | T t | [t] |
| ﻭ | U u | У у | U u | [u] |
| ﻭ | Y y | Ү ү | Ü ü | [y] |
| ﻭ | V v | В в | V v | [v] |
| ی | J j | Ј ј | Y y | [j] |
| ﺫ,ﺯ,ﺽ,ﻅ | Z z | З з | Z z | [z] |

## Yezhadur
### Perzhioù hollek

Evel en holl yezhoù turkek:
* Yezh daspegel, reizh-tre he yezhadur
* Jener yezhadurel ebet
* Ger-mell ebet, daoust ha ma c’heller implijour an niverenn bir (‘unan’) evit merkañ an unander amstrizh
* Digemm eo an anv gwan, lakaet dirak an anv, d.s.: çətin dərs ('ur/ar gentel diaes', d.l.e 'diaes kentel') kv. çətin dərslər ('kentelioù diaes')
* Implijet lerc’hennoù, d.s.: Əli ilə ('gant Ali')

### Hesonerezh
#### Hesonerezh vogalennek

Daou doare ez eus evel e turkeg hervez pep lostger resis:
* V2: diforc’h a-dreñv/a-raok nemetken:
    Achuet ar wrizienn gant a, o, u, ı > a
       d.s.: at (‘marc’h) > atlar (‘kezeg’)
    Achuet ar wrizienn gant e, ö, ü, i > ǝ
       d.s.: çǝkic (‘morzhol’) > çǝkiclǝr (‘morzholioù’)
* V4: diforc’h a-dreñv/a-raok ha ront/plaen:
    Achuet ar wrizienn gant ı, a > ı
       d.s.: qandır (‘gwad eo’)
    Achuet ar wrizienn gant i, e, ǝ > i
       d.s.: yenidir (‘nevez eo’)
    Achuet ar wrizienn gant u, o > u
       d.s.: dostdur (‘ur/ar mignon eo’)
    Achuet ar wrizienn gant ü, ö > ü
       d.s.: düyüdür (‘riz eo’)

#### Hesonerezh kensonennel

Kemmañ a c’hell kensonennoù ‘zo ivez, dreist-holl ‘k’ e dibenn ul lostger, hervez ar vogalenn a zeu diouzhtu a-raok en ur silabenn serr (achuet gant ur vogalenn) pe dirak ur vogalenn (silabenn digor), da skouer:
(Notenn: Evit an diforc’h etre vogalennoù sklaer ha teñvel s.o. ar rann 'Hesonerezh vogalennek')
* Al lostger evit merkañ an amzer-da-zont (gw. pelloc’h) :
    Silabenn serr achuet gant ur vogalenn sklaer: -(y)V2cV2k, d.s.:
       gǝlmǝk (‘dont’) > gǝlǝcǝkdir (‘mont a raio’)
    Silabenn ser achuet gant ur vogalenn deñvel: -(y)V2cV2q, d.s.:
       oxumaq (‘lenn’) > oxuyacaqsan (‘lenn a ri’)
    Silabenn digor achuet gant ur vogalenn deñvel: -(y)V2cV2ǧ, d.s.
       yazmaq (‘skrivañ’) > yazacağıq (‘skrivañ a raimp’)
    Silabenn digor achuet gant ur vogalenn sklaer: -(y)V2cV2y, d.s.:
       gülmǝk (‘c’hoarzhin’) > gülǝcǝyǝm (‘c’hoarzhin a rin’)

### An anv
#### An troadoù

C’hwezh troad ec’h implijer en ouzbekeg:
* Nominativel: merk ebet, d.s.:
    ana (‘mamm, ur vamm, ar vamm’)
    at (‘marc’h, ur marc’h, ar marc’h’)
* Genitivel: merket gant al lostger -nV4n, d.s.:
    Evin kapısi (‘dor an ti’)
    Onun atası (‘he zad/e dad’)
* Akuzativel: merket gant al lostger -(n)V4, d.s.:
    pǝncǝrǝni (< pǝncǝrǝ, ‘prenestr’)
    çiçǝki (< çiçǝk, ‘bleunienn’)
    günü (< gün, ‘deiz’)
* Dativel: merket gant al lostger -a/-ǝ (V2), d.s.:
    evǝ (‘d’an ti/d’un ti’)
    Ermǝnistana (‘da Armenia’)
* Lokativel: merket gant al lostger -dV2, d.s.:
    Bakıda (‘e Bakou’)
    Turkiyyǝdǝ (‘e Turkia’)
* ablativel: merket gant al lostger -dV2n, d.s.:
    Azərbaycandan (‘eus Azerbaidjan’)
    Saat ikidǝ (‘da div eur’)

#### Al liester

* Implijet al lostger ‘-lV2r’ evit merkañ liester un anv, da skouer:
    gözlǝr (< göz, ‘lagad’)
    ilanlar ( < ilan ‘naer’)
Evel e brezhoneg ec’h implijet an unander da heul un niverenn, da skouer:
    dörd aǧac (‘peder wezenn’)

### Ar verb
#### Anv-verb

Al lostger –maq/-mǝk (V2) eo merk an anv-verb, da skouer:
    yatmaq (‘kousk’)
    etmǝk (‘ober’)

#### Ar raganvioù

Me Mǝn
Te Sǝn
Eñ/Hi O
Ni Biz
C'hwi Siz
Int Onlar

#### Dibennoù personel boas

* - (y)V2m (kentañ gour unander: ‘y’ goude ur vogalenn), d.s.:
    mǝn müǝllimǝn (< müǝllim, ‘kelenner/ez’)
    mǝn işçiyim (< işçi, ‘labourer/ez’)
    mǝn qardaşam (< qardaş, ‘breur’)
    mǝn satıcıyam (< satıcı, ‘gwerzhour/ez’)
* -sV2n (eil gour unander), d.s.:
    sǝn atasan (< ata, ‘tad’)
    sǝn sǝfirsǝn (< sǝfir, ‘kannadour/ez’)
* -dV4r (trede gour unander), d.s.:
    o, anadır (< ana, ‘mamm’)
    o, hǝkimdir ( < hakim, ‘mezeg/ez’)
    o, dostdur (< dost, ‘mignon/ez’)
    o, Türkdür (< Túrk, ‘Turk/ez’)
* -(y)V4q (kentañ gour liester: ‘y’ goude ur vogalenn), d.s.:
    qocayıq (< qoca, ‘kozh)
    Ərǝbiq (< Ərǝb, ‘Arab’)
    dostuq (< dost, ‘mignon/ez’)
    ölüyüq (< ölü, ‘marv’)
    körüq (< kör, ‘dall’)
* -sV4(nV4)z (eil gour liester: -sV4nV4z dre skrid / -sV4z dre gomz), d.s.:'
    tǝrcümǝçisiniz = tǝrcümǝçisiz (< tǝrcümǝçi, ‘troour/ez’)
    oǧlansı(nı)z (< oǧlan, ‘paotr’)
    oǧulsu(un)z (< oǧul, ‘mab’)
    körsü(nü)z (< kör, ‘dall’)
* -dV4rlV2r (trede gour liester), d.s.:
    onlar hazırdırlar (< hazı ‘prest’)
    onlar mühasibdirlǝr (< mühasib, ‘kontour/ez’)
    onlar casusdurlar (< casus, ‘spier/ez)
    onlar güzgüdürlǝr (< güzgü, ‘melezour’)

#### Amzerioù ar verb
##### Stumm goulennata

Peurliesañ e vez merket gant an tonvouezh nemetken kentoc'h evit gant ar rannig-nac'hañ (enger: –mV4-) evel e turkeg, da skouer:
    gǝlir (‘mont a ra’) > gelir? pe gǝlirmi? (‘Ha mont a ra?’)

##### Amzer-vremañ

* Al lostger –(y)V4r eo merk an amzer/-mañ (y goude ur vogalenn), da skouer:
    gülmǝk (‘c’hoarzhin’) > gülürǝm (‘c’hoarzhin a ran’)
    oxumaq (‘lenn’) > oxuyursan (‘lenn a rez’)
    gǝlmǝk (‘dont’) > gǝlir (‘mont a ra’)
    yazmaq (‘skrivañ’) > yazırıq (‘skrivañ a reomp’)
    danışmaq (‘komz’) > danışırsınız/danışırsız (‘komz a reoc’h’)
    görmǝk (‘gwelout’) > görürülǝr (‘gwelout a reont’)
* Stumm nac’h, merket gant an enger –mV4-, da skouer:
(Notenn: Ret eo gwrirekaat ar rann-mañ)
    gülürǝm (‘c’hoarzhin a ran’) > gülmürǝm (‘ne c’hoarzhan ket’)
    oxuyursan (‘lenn a rez’) > oxumursan(‘ne lennez ket’)
    gǝlir (‘mont a ra’) > gǝlmir (‘n’ a ket’)
    yazırıq (‘skrivañ a reomp’) > yazmırıq (‘ne skrivomp ket’)
    danışırsınız/danışırsız (‘komz a reoc’h’) > danışmırsınız/danışmırsınız (‘ne gomzit ket’)
    görürülǝr (‘gwelout a reont’) > görmürlǝr (ne welont ket’)

##### Amzer-dremenet

* Al lostger -dV4 eo merk an amzer-mañ, da skouer:
(Notenn: Disheñvel eo loden eus an dibennoù personel diouzh ar re voas)
    gülmǝk (‘c’hoarzhin’) > güldüm (‘c’hoarzhin a ris’)
    oxumaq (‘lenn’) > oxudun (‘lenn a rejout’)
    gǝlmǝk (‘dont’) > gǝldi (‘mont a reas’)
    yazmaq (‘skrivañ’) > yazdıq (‘skrivañ a rejomp’)
    danışmaq (‘komz’) > danışdı(nı)z (‘komz a rejoc'h’)
    görmǝk (‘gwelout’) > gördülǝr (‘gwelout a rejont’)

##### Amzer-da-zont

* Al lostger –(y)V2cV2k/q/y/ǧ + vogalenn) eo merk an amzer-mañ, da skouer:
(Notenn: s.o. ar rann Hesonerezh kensonennel evit an diforc'h etre an dibennoù -k/q/y/ǧ)
    gülmǝk (‘c’hoarzhin’) > gülǝcǝyǝm (‘c’hoarzhin a rin’)
    oxumaq (‘lenn’) > oxuyacaqsan (‘lenn a ri’)
    gǝlmǝk (‘dont’) > gǝlǝcǝkdir (‘mont a raio’)
    yazmaq (‘skrivañ’) > yazacağıq (‘skrivañ a raimp’)
    danışmaq (‘komz’) > danışacaqs(ın)ız (‘komz a reot’)
    görmǝk (‘gwelout’) > görəcəklər (‘gwelout a raint’)
* Stumm nac’h, merket gant an enger –mV4(y)-, da skouer:
    gülǝcǝyǝm (‘c’hoarzhin a rin’) > gülməyǝcǝyǝm
    oxuyacaqsan (‘lenn a ri’) > oxumayacaqsan
    gǝlǝcǝkdir (‘mont a raio’) > gǝlməyǝcǝkdir
    yazacağıq (‘skrivañ a raimp’) > yazmayaacağıq
    danışacaqs(ın)ız (‘komz a reot’) > danışmayacaqs(ın)ız
    görəcəklər (‘gwelout a raint’) > görməyəcəklər

## Un tañva eus ar yezh
### Frazennoù talvoudus

Demat Sabahınız xeyir
Mont a ra? Necǝsiniz?
Noz vat Gecǝniz xeyrǝ qalsın
Mar plij Zǝhmǝt olmasa / Lütfǝn
Kenavo Sağ ol
Ya Bǝli
Nann Yox / Xeyr
Mat eo Oldu
Trugarez Tǝşǝkkür edirǝm / Sağ ol
Petra eo hoc'h anv?Sizin adınız nǝdir?
… eo ma anv Adım…

### Goulennoù

Piv? Kim?
Petra? Nǝ?
Pelec'h? Hara?
Penaos? Necǝ?
Pegoulz? Nǝ vaxt?
Pegement? Neçǝ? Pe(hini)? Hansı?

### Devezhioù ar sizhun

Dilun Bazar ertəsi
Dimeurzh Çǝrşǝnbǝ axşamı
Dimerc'her Çǝrşǝnbǝ
Diriaou Cümǝ axşamı
Digwener Cümǝ
Disadorn Șǝnbǝ
Disul Bazar

### Ar mizioù

Miz Genver Yanvar
Miz C'wevrer Fevral
Miz Meurzh Mart
Miz Ebrel Aprel
Miz Mae May
Miz Mezheven İyun
Miz Gouere İyul
Mizt Eost Avqust
Miz Gwengolo Sentyabr
Miz Here Oktyabr
Miz Du Noyabr
Miz Kerzu Dekabr

### An niveroù

Unan Bir
Daou İki
Tri Üç
Pevar Dörd
Pemp Beş
C'hwec'h Altı
Seizh Yeddi
Eizh Sǝkkiz
Nav Doqquz
Dek On
Unnek On bir
Daouzek On iki
Trizek On üç
Pevarzek On dörd
Pempzek On beş
C'hwezhek On altı
Seitek On yeddi
Tric'hwec'h On sǝkkiz
Naontek On doqquz
Ugent İyirmi
Unan-warn'n-ugent İyirmi bir
Tregont Otuz
Daou-ha-tregont Otuz iki
Daou-ugent Qırx
Tri-ha-daou-ugent Qırx üç
Hanterkant Əlli
Tri-ugent Altmış
Dek-ha-tri-ugent Yetmiş
Pevar-ugent Sǝksǝn / Hǝştad
Dek-ha-pevar-ugent Doxsan
Kant Yüz
Mil Min
Kentañ Birinci
Eil İkinci
Trede Üçüncu
Pevare Dördüncü
Pempvet Beşinci
C'hwec'hvet Altıncı
Seizhvet Yeddinci
Eizhvet Sǝkkizinci
Naovet Doqquzuncu
Dekvet Onuncu

### Disklêriadur gwirioù mab-den

Mellad 1:
* Latin
    Bütün insanlar ləyaqət və hüquqlarına görə azad bərabər doğulurlar. Onarın şüuralrı və vicdanları var və bir-birlərinə mübasibətdə qardaşlıq runhunda davranmalıdırlar.
* Kirillek
    Бүтүн инсанлар ләјагәт вә һүгугларына ҝөрә азад бәрабәр доғулурлар. Онларын шүурлары вә виҹданлары вар вә бир-бирләринә мүнасибәтдә гардашлыг руһунда давранмалыдырлар.
* Arabek
بوتون اينسانلار حيثييت و حاقلار باخيميندان دنك (برابر) و اركين (آزاد) دوغولارلار. اوس (عقل) و اويات (ويجدان) ييهﺳﻴﺪيرلر و بير بيرلرينه قارشى قارداشليق روحو ايله داوراماليدرلار.

## Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all
### Ar sifroù 0-10

Tost a-walc'h eo stumm ar gerioù a orin turkek rik implijet gant an eil yezh turkek hag eben alies, da skouer:
| Yezh | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| Hendurkeg | | bir | iki | üç | tört | biş | altı | yidi | sekiz | tokuz | on |
| Altaieg | ноль nol' | бир bir | эки eki | ÿч üç | тöрт tört | бeш beş | алты altı | jeти ceti | сегис segis | тогуc togus | oн on |
| Azeri | sıfır | bir | iki | üç | dörd | beş | altı | yeddi | səkkiz | doqquz | on |
| Bachkireg | ноль nol | бер ber | ике ike | өс ös | дүрт dürt | биш biş | алты altı | ете yete | һигеҙ higeź | туғыҙ tuğıź | ун un |
| Barabaeg | | bir | iki | üts | tört | pəş | alttı | yədi | səkiz | toğiz | on |
| C'hakaseg | | пip pir | ікi iki | үc üs | төpт tört | пиc pis | алты altı | читi çiti | cигic sigis | тoғыc toğıs | oн on |
| C'halajeg | | bii | äkki | üüç | töört | beeş | alta | yeetti | säkkiz | toqquz | oon |
| Dolganeg | | биир biir | икки ikki | үс üs | түөрт tüört | биэс bies | алта alta | hэттэ hette | агыс agıs | тогус togus | уон uon |
| Gagaouzeg | sıfır | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Kachkaeg | | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Karachayeg-balkareg | ноль nol | бер ber | эки eki | юч üç | тёрт tört | беш beş | алты altı | джети djeti | сегиз segiz | тогьуз toğuz | он on |
| Karakalpakeg | нол nol | бир bir | эки eki | үш u'sh | төрт to'rt | бес bes | алти alti | жети jeti | сегиз segiz | тоғиз tog'iz | он on |
| Kazakeg | нөл nöl | бір bir | екі eki | үш üş | төрт tört | бес bes | алты altı | жеті jeti | сегіз segiz | тоғыз toğız | он on |
| Kirgizeg | нөль nöl' | бир bir | эки eki | үч üç | төрт tört | беш beş | алты altı | жети jeti | сегиз segiz | тогуз toguz | он on |
| Kirgizeg Fuyü | | bir | igi | üş | durt | biş | altı | çiti | sigis | doğus | on |
| Koumikeg | ноль nol | бир bir | эки iki | уьч üç | доьрт dört | беш beş | алты altı | етти yetti | сегиз segiz | тогъуз toğuz | он on |
| Krimtchakeg | | bir | eki | üç | dort | beş | altı | yedi | sekiz | tokuz | on |
| Ouigoureg | نۆل нөль nöl | بىر бир bir | ىككى икки ikki | ئۈچ үч üq üç üch | تۆت төт töt | بەش bex beş bésh | ئالتە алте alte alté | يەتتە йетте yette yétté | سەككىز секиз sekkiz | توققۇز тоққуз toķķuz toqquz | ون он on |
| Ouzbekeg | нол, сифр nol, sifr | бир bir | икки ikki | уч uch | тўрт to'rt | беш besh | олти olti | етти yetti | саккиз sakkiz | тўққиз to'qqiz | ўн o'n |
| Tatareg | ноль nol | бер bir | ике ike | өч öç | дүрт dürt | биш biş | алты altı | җиде cide | сигез sigez | тугыз tuğız | он on |
| Tatareg Krimea | | bir | eki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | doquz | on |
| Tchagataieg | | bir | iki | üç | tört | beş | altı | yeti | sekiz | toquz | on |
| Tchouvacheg | ноль nol' | пӗр pĕr | ик ik | виҫ viś | тӑват tăvat | пилӗк pilĕk | улт ult | ҫич śiç | сакӑр sakăr | тӑхӑр tăxăr | вун vun |
| Tofaeg | | бipәә birәә | иъhи ìhi | үш üş | дөрт dört | бeш beş | aълты àltı | чедi çedi | ceъhec sèhes | тоъhoc tòhos | он on |
| Turkeg | sıfır | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Turkeg otomanek | | bir | eki | üç | tört | bəş | altı | jəti | səqiz | toquz | on |
| Turkmeneg | нол nol | бир bir | ики iki | үч üç | дөрт dört | бәш bäş | алты alty | еди ýedi | секиз sekiz | докуз dokuz | он on |
| Tuvaeg | ноль / тик nol' / tik | бир bir | ийи iyi | үш üş | дөрт dört | бeш beş | алды aldı | чеди çedi | сес ses | тос tos | он on |
| Yakouteg | ноль nol | биир biir | икки ikki | үс üs | түөрт tüört | биэс bies | алта alta | сэттэ sette | аҕыс ağıs | тоҕус toğus | уон uon |

## Gwelet ivez:

* Yezhoù turkek

## Notennoù

* ↑ Termbret, 2005. Yezhoù – Langues – Languages. Ofis ar brezhoneg.
* 1 2 Termofis, bank roadennoù Termbret, e load Ofis publik ar brezhoneg. [Sellet ennañ d’an 19.04.2017.]

## Levrlennadur

* (fr) Abdoulla, K. & M. Malherbe (2008) Parlons azerbaïdjanais, Paris: L'Harmattan
* (tk) Ardakç, N. (2005) Modern Türk Dilleri Seyahat ve Konuşma Kılavuzu, Istanbul: Geçit
* (en) Awde, N. & Ismailov, F. (1999) Azerbaijani-English / English-Azerbaijani Dictionary & Phrasbook, New York: Hippocrene(kenskritur)

## Liammoù diavaez

* (en) Omniglot Ul lech'ienn diwar-benn an doareoù-skrivañ
* azeri.org