OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Coudeville-sur-Mer

Coudeville-sur-Mer :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi Cotentin |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Coutances |
| Kanton | Bréhal |
| Kod kumun | 50143 |
| Kod post | 50290 |
| Maer Amzer gefridi | Philippe Desquesnes 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Granville, terre et mer |
| Lec'hienn web | http://www.coudevillesurmer.fr, https://www.mairie-coudevillesurmer.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 868 ann. (2020) |
| Stankter | 100 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 3 m — brasañ 69 m |
| Gorread | 8,70 km² |
| kemmañ |
Coudeville-sur-Mer zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* An draezhenn.
* War lez Mor Breizh ha war lez ar stêrioù Boscq ha Vanlée emañ Coudeville.

## Gerdarzh

* Coudevilla e dibenn an XI$^{vet}$ kantved ha Collevilla en XII$^{vet}$ kantved. Savet e vefe diwar Coldus, Chaldo pe Couda pe Cuda, hag ar ger gallek kozh ville (domani).

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Bréhal hag e Distrig Coutances. Lakaet e voe en Arondisamant Coutances e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 25 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,30% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pevar milour ag ar gumun.

### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur penngorporal eus ar gumun d'ar 16 a viz Du 1948 e Bac Ran en Tonkin er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell La Chesnaye, XVIII$^{vet}$ kantved.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Jord, XII$^{vet}$-XIV$^{vet}$ kantved.
* Monumant ar re varv ouzh an iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Armerzh

* Touristerezh.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Albert Dauzat ha Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, Embannadurioù Larousse, Pariz, Bro-C'hall, 1963
* ↑ (fr)Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, Genève, 1998, Levrenn 2, Formations non romanes ; formations dialectales, pajenn 953
* ↑ (fr)René Lepelley, Dictionnaire étymologique des noms de communes de Normandie, Embannadurioù Charles Corlet, Condé-sur-Noireau, Bro-C'hall, 1996, pajenn 100
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Courtils

Courtils :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi Avranchin |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Avranches |
| Kanton | Pontorson |
| Kod kumun | 50146 |
| Kod post | 50220 |
| Maer Amzer gefridi | Bernard Lair 2021-2026 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 237 ann. (2020) |
| Stankter | 44 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 4 m — brasañ 28 m |
| Gorread | 5,39 km² |
| kemmañ |
Courtils zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* Menez Mikael ar Mor gwelet eus Beg Roche-Torin.
* War ribl Mor Breizh emañ Courtils.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Ducey hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas pevarzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,57% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe ur c’horporal eus ar gumun e Charleroi e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914 , e penn-kentañ ar brezel, er 25vet Rujumant Troadegiezh e oa.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas ur milour ag ar gumun e 1941.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Ar monumant.
* Monumant katolik ar re varv en iliz.
* Iliz katolik Sant Pêr.
* Monumant foran ar re varv er vered, luc'hskeudennoù$^,$.
* Monumant katolik ar re varv en iliz, luc'hskeudenn.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Céaux

Céaux :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi Avranchin |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Avranches |
| Kanton | Pontorson |
| Kod kumun | 50108 |
| Kod post | 50220 |
| Maer Amzer gefridi | Christophe Hernot 2020-2026 |
| Lec'hienn web | http://www.ceaux.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 415 ann. (2020) |
| Stankter | 49 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 5 m — brasañ 71 m |
| Gorread | 8,39 km² |
| kemmañ |
Céaux zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* War aod Mor Breizh emañ Céaux.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Ducey hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 23 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,82% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pevar gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Ar groaz.
* Ar monumant.
* Monumant ar Rezistañs.
* Iliz katolik Sant Cyr ha Santez Julitte.
* Kroaz ar vered.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù$^,$.
* Monumant ar Rezistañs e Leurgêr ar Maerdi.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Cérences

Cérences :
| Bro | Normandi Cotentin |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Coutances |
| Kanton | Bréhal |
| Kod kumun | 50109 |
| Kod post | 50510 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Paul Payen 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Granville, terre et mer |
| Lec'hienn web | www.cerences.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 771 ann. (2020) |
| Stankter | 68 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 44 m — brasañ 115 m |
| Gorread | 26,04 km² |
| kemmañ |
Cérences zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* Treuzet eo Cérences gant ar stêr Sienne.

## Dezougen

* An ti-gar.
* War al linenn hent-houarn Lison Lambal emañ Cérences, serret eo an ti-gar.

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Cérences hag e Distrig Coutances. Lakaet e voe en Arondisamant Coutances e 1800 hag e Kanton Bréhal e 1801.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 66 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,74% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911;tri anezhe a voe lazhet d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ ar brezel, e Châtelet e Belgia, ur soudard eus ar 136vet Rujumant Troadegiezh hag ur c'horporal eus ar 25vet Rujumant Troadegiezh hag e Charleroi ur soudard eus ar 25vet Rujumant Troadegiezh.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Emgann Normandi, 1944: pemp den nann-soudard a varvas abalamour d'ar brezel, daou anezhe a voe lazhet d'ar 7 a viz Even, unan all e dibenn miz Gouhere ha daou vreur gevell, eizh vloaz e oant, a voe lazhet gant ur vinenn d'ar 6 a viz Gwengolo.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Lazhet e voe ur c'horporal eus ar gumun d’ar 4 a viz Ebrel 1947 e bro Dong Ha en Annam er Viêtnam.

#### Kumun staget

* E 1965 e voe staget kumun Bourey (73 annezad e 1962) ouzh kumun Cérences (1852 annezad e 1962).

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik e Bourey.
* Iliz katolik Intron-Varia e bourk Cérences.
* E Bourey, iliz katolik Intron-Varia.
* E Cérences, iliz katolik Intron-Varia, gant un delwenn rummet enni, Ar Werc'hez Vari hag ar Mabig Jezuz (XVI$^{vet}$ kantved).
* Kastell "La Motte-Billard".
* Monumant ar re varv dirak ar maerdi e Cérences, luc'hskeudennoù$^,$.

## Pennad kar

* Bourey.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr) Fichenn kumun Bourey – Cassini-EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Le Dézert

Le Dézert :
| Ar maerdi. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Saint-Lô |
| Kanton | Pont-Hébert |
| Kod kumun | 50161 |
| Kod post | 50620 |
| Maer Amzer gefridi | Florence Mazier 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Saint-Lô Agglo |
| Lec'hienn web | http://www.le-dezert.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 601 ann. (2020) |
| Stankter | 41 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 8 m — brasañ 52 m |
| Gorread | 14,58 km² |
| kemmañ |
Le Dézert a zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Esglandes hag e Distrig Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800 hag e Kanton Saint-Jean-de-Daye e 1801.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 28 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,56% eus ar boblañs e 1911; tri anezhe voe lazhet d'an 22 a viz Eost 1914 e Belgia e penn-kentañ ar brezel, e Châtelet ur soudard eus ar 36vet Rujumant Troadegiezh, e Tamines ur soudard eus ar 136vet Rujumant Troadegiezh hag e Rossignol ur soudard eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, lod anezhe a oa tud nann-soudard bet lazhet e-kerzh Emgann Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Maner "Saint-Ortaire".
* Chapel Saint-Ortaire.
* Iliz katolik Sant Varzhin
* Ar prioldi.
* Chapel Saint-Ortaire, luc'hskeudenn.
* Iliz katolik Sant Varzhin, luc'hskeudennoù.
* Prioldi "La Perrine".
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn e koun ar C'horonal SUAat Harry Albert Flint bet marvet d'ar 24 a viz Gouhere 1944 e-pad Emgann Normandi, luc'hskeudenn.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Fichenn hiniennel -Memorial Genweb
# Dragey-Ronthon

Dragey-Ronthon :
| Maner ar Potrel gant Jan Griffier, 1950. ||
| Bro | Normandi Avranchin |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant | Avranches |
| Kanton | Sartilly |
| Kod kumun | 50167 |
| Kod post | 50530 |
| Maer Amzer gefridi | David Guerlavais 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Avranches - Mont-Saint-Michel |
| Lec'hienn web | (fr)www.dragey-ronthon.com |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 795 ann. (2020) |
| Stankter | 52 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 6 m — brasañ 115 m |
| Gorread | 15,17 km² |
| kemmañ |
Dragey-Ronthon zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* War lez Bae Menez-Mikael e Mor Breizh emañ Dragey-Ronthon.

## Gerdarzh

* Drageiun e 1027-1035. Amsklaer eo e orin, marteze un anv-den romanek evel Dravius.
* Ronthon: al lodenn -thon a seblant bout deuet eus tun en hensaozneg (town e saozneg a-vremañ), al lodenn ron eus an anv-den germanek Raganus. Ransthun e 1158, Ronthon e 1212 ha Ronton e 1254.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sartilly hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved

* Adalek ar 1añ a viz Genver 1973 ha betek 1979 e voe kengevredet kumunioù Genêts, Dragey, Ronthon ha Saint-Jean-le-Thomas er gumun anvet Dragey-Tombelaine. E 1979 e teuas Genêts ha Saint-Jean-le-Thomas da vout emren en-dro; chom a reas Dragey ha Ronthon d'ober kumun Dragey-Ronthon.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Maner ar Potrel, XVII$^{vet}$ kantved.
* Maner Brion, XII$^{vet}$ kantved; ur prioldi e oa gwechall.
* Iliz katolik Saint Médard, e Dragey, XII$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Saint Nicolas, e Ronthon, ul lodenn anezhi a oa bet savet en XII$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs
### Dragey-Ronthon: emdroadur ar boblañs 1962-2010

Niver a annezidi

### Ronthon: emdroadur ar boblañs 1921-1968

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2020 | → bremañ | David Guerlavais | | |
| Even 1995 | 2020 | Jean Chapdelaine | digostezenn | Artizan tredanour |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Albert Dauzat ha Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, Embannadurioù Larousse, Pariz, Bro-C'hall, 1963
* ↑ (fr)René Lepelley, Noms de lieux de Normandie et des îles Anglo-Normandes, Embannadurioù Bonneton, Pariz, Bro-C'hall, miz Here 1999
* ↑ (fr)Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, Genève, 1998, Levrenn 2, Levr Formations non romanes ; formations dialectales, pajenn 1010
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Luc'hskeudennoù - Clochers de France
* ↑ (fr)Luc'hskeudenn - Clochers de France
# Oberiadur-brezel Gomorrah

Oberiadur-brezel Gomorrah (saozneg "Operation Gomorrah") a reer eus un heuliad bombezadegoù war kêr Hamburg, e hanternoz Alamagn, etre ar 24 a viz Gouere hag an 3 a viz Eost 1943, gant nijerezioù saoz ha stadunanat.
Dre ma oa ur gêr vras gant ur c'hreiz-kêr greantel, gant chanter-listri Hamburg, bonioù listri-spluj, purerezh eoul Hamburg-Harburg... e oa bet taget alies gant kirri-nij brezel ar Gevredidi.
Evel lodenn eus ur c'hampagn strategel gant ar Gevredidi da vombezañ e-kerzh an Eil Brezel-bed, an dagadenn e-kerzh dibenn sizhun diwezhañ Gouhere 1943, anvet Operation Gomorrah, a oa bet abeg, etre ar 27 hag an 28 a viz Gouere, da unan eus brasañ tangwallioù c'hwezhet gant ar Royal Air Force hag an United States Army Air Forces e-kerzh an Eil Brezel-bed. Lazhet e oa bet 37 000 den en Hamburg, ha gloazet 180 000 den ouzhpenn, distrujet e oa bet 60% eus tiez kêr. An dagadenn washañ e voe en Alamagn, gant bombezadeg Dresden. Abalamour d'an niver a drevourien a voe lazhet e c'haller sellet ouzh an oberiadur Gomorrah evel un torfed-brezel.
# Sekstant

Sekstant, c'hwedant, c'hwec'hvedenn-gelc'h, c'hwec'hvedell a reer eus un ardivink da vuzuliañ kornioù a implijer evit jediñ lec'hiadurioù ar bigi hag an aerlistri (nebeutoc'h bremañ).
Eus al latin sextans "c'hwec'hvedenn" e teu an anv, pa ne c'hall ket an ardivink bout digoroc'h eget 1/6 eus ur c'helc'h (60°).

## Istor

Ijinet eo bet war-dro ar bloaz 1730 koulz gant ar matematikour saoz John Hadley (1682-1744) e Londrez ha gant ar gweraer ha steredoniour stadunanat Thomas Godfrey (1704-1749) e Pennsylvania.
Isaac Newton en doa deskrivet ar patrom en e notennoù adkavet da-c'houde.

## Implij

Da gentañ-holl e voe implijet an ardivink evit jediñ en un taol ar c'hogn etre saviadurioù daou gorf-egor (steredenn pe blanedenn) kent dezastum lec'hiadur ar vag m'emañ an oberataer. Pa verdeer war-dro an aodoù e c'hell bezañ implijet evit pennañ d'an hent diwar bukañ ar merkoù. Posubl eo lakaat an ardivink pe a-serzh pe a-blaen. Ne c'hell mui ar muzulioù bezañ strafuilhet gant fiñvadennoù ar vag evel ma c'hoarveze pa veze implijet astralaboù.
Ne c'hall ket barrennoù an ardivink ober ur c'hogn digoroc'h eget 60°, met daou velezour bihan a zaougement ar c'hogn a zo bet muzuliet (120° d'ar muiañ).
Daou ardivink a voe a-raok ar sekstant : ar c'hard-kelc'h (90°) hag an oktant (45°), daougementet o barregezhioù evel hini ar sekstant.
Implijet e vez koulz evit ar merdeerezh hag evit an aernijerezh. Bezañs an ardivink-se a chom ret e bourzh a listri-kenwerzh, petra bennak ma vez dilezet a-feur ma kresk implij an douarlec'hiadur dre loarell

## Levrlennadur

* Daumas, Maurice. Les instruments scientifiques aux XVIIe et XVIIIe siècles. Paris : Presses Universitaires de France, 1953 — Paris : Éditions Jacques Gabay, 2003 (ISBN 978-2-87647-222-8)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ TermOfis.
* ↑ Geriadur Ménard (2020) p. 1228-b.
* ↑ L. Andouard, Brezhoneg ar Mor, p. 110.
* ↑ Dictionnaire classique français-breton p. 3434-a.
# Sarkofaj

Ur sarkofaj zo ul laouer vaen da lakaat ur c'helan pe un arched.

## Istor

Skrivañ a rae Herodotos, an istorour gresian eus ar Vvet kantved kent J.K., e veze benet ar sarkofajoù kentañ en ur seurt maen ispisial a lakae kig ar c'helanoù a oa enne da vont buanoc'h da get, alese an anv latin sarcophagus, eus an henc'hresianeg sarx "kig" ha phagein.
Ar sarkofajoù graet gant maen-raz eus Assus e Troad, anvet lapis Assius, o dije bet ar perzh da lakaat ar c'horfoù lakaet enne da goazhañ, ha dre se e veze anvet ivez sarkophagos lithos "maen debrer-kig". An holl sarkofajoù graet diwar maen-raz o deus ar perzh-se, muioc'h pe nebeutoc'h, hag er fin e voe implijet an anv-se evit envel an archedoù maen dre vras.
En Ejipt Kozh e veze graet gant sarkofajoù evit diwall momioù an elited, gant meur ag arched lakaet e-barzh, an eil en egile. Graet e veze neb ânkh "Mestr ar vuhez" eus ur sarkofaj a-seurt-se, hag a simbolize ur bark e kredennoù an Ejipsianed Gozh.
# Skol Vreizh

Skol Vreizh zo un ti-embann hag ur gelaouenn, krouet gant Ar Falz, ha diazezet e Montroulez.
Paolig Combot eo rener Skol Vreizh.

### Levrioù

* 2002 : Interamant Toñ Zidor gant Fañch Jestin.
* 2006 : Marv eo Fañch ! gant Fañch Jestin.
* 2008 : Kañfarded Milin ar Wern gant Fañch Peru.
* 2024 : Louarn ar skol – Le renard de l’école gant Frank Bodenes

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Armel de Wismes

Armel de Wismes a oa un istorour naonedat ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1922 ha marvet d'ar 27 a viz Gouhere 2009.
« Les grandes heures de Nantes » pe « Nantes et le pays nantais » zo bet skrivet gantañ : un den gouiziek hep e bar evit pezh a sell ouzh istor Naoned. (Embannadurioù Perrin). Savet en deus ur raksrid d'al levr diwar-benn Naoned savet gant Pierre-Emmanuel Marais hag embannet gant Yoran Embanner e 2006.
Badezet ez eus bet mediaoueg Pornizh "Mediaoueg Armel de Wismes".
Beziet eo e Bered La Bouteillerie e Naoned.

## Levrioù

* Ainsi vivaient les Français : des Croisades à la Troisième République, d'après les archives d'une très ancienne famille, Paris, 1961.
* Ainsi vivaient les marins, 1971.
* Les Chevaliers de Malte, 1972.
* Histoire de la Vendée, 1975.
* Nantes et le pays nantais, 1978.
* Corsaires et aventuriers bretons, 1986.

## Dave ha notennoù

* ↑ Mediaoueg Armel de Wismes, Porniz
# Émile Dezaunay

Émile Alfred Dezaunay, bet ganet e Naoned e 1854 hag aet d'an Anaon er memes kêr d'ar 4 a viz Even 1938, a oa ul livour breizhat. Beziet eo e Bered La Bouteillerie e Naoned.

## Un nebeud oberennoù

* Femmes de Plougastel au pardon ("Plougastellenned er Pardon"), war-dro 1895
* Messe en Bretagne, dour-kreñv, 1900-1910
* Jeune fille et enfant de Rosporden, dour-kreñv, 1900-1910
* Le Port de Nantes, 1914
* Costumes bretons d'Élliant, bloaz dianav

## Teknikoù/Skolioù

* Skol Pont-Aven

## Levrlennadur

* Peintres des Côtes de Bretagne, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2007
# René Guy Cadou

René Guy Cadou a zo ur barzh gallek breizhat eus an XX$^{vet}$ kantved. Ganet e oa bet e Santez-Rouanez-Breizh d'ar 15 a viz C'hwevrer 1920 ha mervel a reas e Lufer d'an 20 a viz Meurzh 1951.
E dud a oa Georges Cadou (1884-1940) hag Anna Benoiston (1889-1932). Bet o doa bet ur bugel kentañ e Penc'herieg, anvet Guy, hag a varvas abred-kenañ. O eil mab a oa anvet "René Guy" hervez ar c'hustum. Ar familh Benoiston a oa genidik eus Sant-Nazer. Ar familh Cadou a zeue eus su Bro-Naoned ha bevañ a raent e Pentelloù.
Skrivet en deus René Guy Cadou kalz barzhonegoù, en o zouez La Maison d'été embannet e 1955. Mestr-skol eo bet e meur a gumun eus Liger-Atlantel e-pad e vuhez. Hélène Cadou a oa e wreg ha skrivet en deus un dastumad barzhonegoù diwar he fenn : Hélène ou le Règne Végétal (embannet e 1951). Ezel e oa eus Skol Rochefort, ur strollad barzhed krouet e-pad renad ar Stad C'hall (Vichy). Aet e oa e darempred ivez gant barzhed all evel Max Jacob hag André Breton.
Ur greizenn René Guy Cadou a zo e Naoned hiziv an deiz, brudañ e oberenn ar pal anezhi.
Kavet 'vez skolioù kentañ derez anvet René Guy Cadou e Sant-Ervlan (Liger-Atlantel) hag e Tintenieg (Il-ha-Gwilen). Bez' ez eus ur skolaj René Guy Cadou en Ankiniz, Mouster-al-Loc'h, ha Sant-Brewenn (Liger-Atlantel). Roet eo bet ivez anv ar barzh d'ur skol kentañ derez e Kerverner-Raez.
E Gorre-Goulen, e-kichen Naoned, emañ ar vediaoueg a zoug e anv.
Beziet eo e Bered La Bouteillerie e Naoned.

## Pennad kar

* Hélène Cadou

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Mirdi René Guy Cadou e Lufer
# Bombezadeg Sant-Nazer d'an 9 a viz Du 1942

Bombezadeg Sant-Nazer d'an 9 a viz Du 1942 a oa bet ur vombezadeg strategel dre an aer gant ar Gevredidi e-kerzh an Eil Brezel-bed. Ar palioù e oa ar chanterioù sevel-listri hag ar porzh. Lazhet e oa bet 186 trevour, en o zouez 134 deskard eus chanteroù Penhoët, oadet etre 14 ha 17 vloaz. Lesanvet e oa bet da neuze Lazhadeg an deskarded

## Heuliadoù

E-pad pell eo chomet mut tud ar vro a-zivout an darvoud. Betek gwelet an dud gour o chom hep kontañ an istor d'ar re yaounakañ er familhoù.

## Liammoù diavaez

* Studiadenn an darvoud

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://archives.saintnazaire.fr/page/le-bombardement-de-l-ecole-d-apprentissage-des-chantiers
* ↑ https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/saint-nazaire-44600/il-y-a-82-ans-le-massacre-des-apprentis-de-lecole-du-chantier-naval-de-saint-nazaire-16ffcc72-9db7-11ef-833b-d10e11afc3f8
* ↑ https://actu.fr/pays-de-la-loire/saint-nazaire_44184/saint-nazaire-80-ans-apres-lhistoire-derriere-le-boulevard-des-apprentis_54991295.html
# Timbroù a-zivout ar c'hirri-tan

* Azerbaidjan (2016)
* Ajman (1971)