# Turkeg

Ur yezh altaek eus skourr ar yezhoù turkek rik eo an turkeg (türkçe), komzet gant tro-dro da 75 milion a dud en holl o kontañ ar re a ra gantañ evel eil yezh (60 milion evel yezh kentañ) den e Turkia (46.278.000 a dud e 1987 pe 90% eus ar boblañs), Kiprenez (177.000 den e 1995 pe 20% eus ar boblañs), Bulgaria (845.550 den e 1986 pe 9% eus ar boblañs), Makedonia (250.000 den e 1982), Moldova, Iran, Gres (128.380 den e 1976), Irak, Siria, Azerbaidjan, Roumania (150.000 den e 1993), Ouzbekistan, Aostria (183.445 e 2001) den hag Alamagn (~2 vilion a dud).
E Bulgaria emañ ar bulgareg o kemer plas an turkeg tamm-ha-tamm.
Tost a-walc'h eo an turkeg d'ar yezhoù turkek all, dreist-holl an azeri pe an turkmeneg hag aezet eo evit an dud a ra gant unan eus ar yezhoù-se kompren dud all a gomz unan eus ar yezhoù all.

## Yezhadur

Dres evel an holl yezhoù altaek pe c'hoazh evel ar yezhoù finnek-ougrek evel an estoneg pe an hungareg, an turkeg a zo anezhañ ur yezh daspegel hep jener ebet hag ivez gant kensonerezh vogalennek.
E turkeg e vez implijet meur a lostger met n'he deus ar yezh rakger ebet, nemet e vije bet amprestet diwar ur yezh all.

### An anv-kadarn

Talvezout a ra al lostgerioù da sevel-gerioù (gwelet pelloc'h Morfologiezh), ha talvezout a reont ivez pa vezont implijet gant an anvioù-kadarn evit diskwel an droad yezhadurel pe c'hoazh roll ur ger er frazenn o verkañ ar perc'henn, da skouer :
    ev: "ti",
    eviniz: "ho ti",
    evinizde: "en ho ti",
    Evinizdeyiz: "en ho ti emaomp"

### Ar verb

Displeget e vez ar verboù e turkeg o verkañ ar gour, ar mod, an amzer hag ar stumm-nac'h, da skouer :
    gel-: "dont",
    gelme-: "chom hep dont"
    geleme-: "chom hep gallout dont"
    gelebil-: "gallout dont"
    Gelememiş: "Sañset ne c'hellas ket dont"
    Gelememişti: "Ne c'hellas ket dont"
    Gelememiştiniz: "N'hoc'h eus ket gellet dont"
    Gelememiş miydiniz?: "Ha n'hoc'h eus ket gellet dont?"
Reizh eo hogozik an holl verboù e turkeg.

## Kevreadur (sintaks)

Urzh diazez ar frazenn a zo: rener-renadenn dra-verb (SOV) evel e japaneg ha latin.

## An troadoù

Er frazenn amañ da heul, tennet eus ur gelaouenn embannet e turkeg, emañ implijet pep troad war-bouez ar genitivel.
   Türkiye'de modayı gazete sayfalarına taşıyan, gazetemiz yazarlarından N. S. yaşamını yitirdi
| Türkiye'de | "e Turkia" | (lokativel) |
| modayı | "mod; giz" | (akuzativel < moda) |
| gazete | "kelaouenn" | (nominativel) |
| sayfalarına | "pajennoù - e hini" | (dativel; sayfa "pajenn", sayfalar "pajennoù", sayfaları "e bajennoù") |
| taşıyan | "o tougen" | (< taşı- "dougen") |
| gazetemiz | "hon c'helaouenn" | (nominativel)gazete "kazetenn" |
| yazarlarından | "d'e skrivagnerion" | (ablativel; yazar "skrivagner") |
| N. S. | [anv un den] | (nominativel) |
| yaşamını | "he buhez" | (akuzativel; yaşam "buhez") |
| yitirdi | "kollet" | (yitir- "koll" diwar yit- "bezañ kollet") |
| « Unan eus skrivagnerion hon c'helaouenn, N. S., hag a zegasas ar mod da bajennoù ar c'helaouennoù e Turkia, a gollas he buhez (= a varvas). » |||

## Rannyezhoù

Daou vloc'had rannyezhoù pennañ ez eus:
* Rannyezhoù ar c'hornôg
** Rannyezh danubek
* Rannyezhoù ar reter
** Eskisehireg (eskisehir)
** Razgradeg (razgrad)
** Dinlereg (dinler)
** Roumelitcheg (rumelice)
** Edirneg (edirne)
** Gaziantepeg (gaziantep)
** Ourfeg (urfa)
** Karamanlieg (karmanli): komzet gant Gresianed

## Morfologiezh

Dont a ra a-benn an turkeg da sevel gerioù nevez en un doare aezet-tre dre implijout lostgerioù:
Diwar anvioù-kadarn:
    göz: "lagad",
    gözlük: "lunedoù"
    gözlükçü: "unan a werzh lunedoù"
    gözlükçülük: "gwerzherezh lunedoù"
Diwar verboù:
    yat-: "bezañ en e c'hourvez, bezañ pozet"
    yatır-: "gourvezet, pozet"
    yatırım: "gourvez, dastum, fiziad"
    yatırımcı: "postour, fizier".

## Fonologiezh
### Kensonerezh vogalennek

Peurliesañ e vez lakaet an taol-mouezh war ar silabenn diwezhañ, nemet gant un nebeud lostgerioù zo pe gerioù amreizh evel masa ['masa].

### Kensonennoù

Fonemoù kensonennel an turkeg unvan :
| | Diweuz | Diweuz | Diweuz-dent | Diweuz-dent | Dent | Dent | Kevig | Kevig | A-dreñv d'ar c'hevig | A-dreñv d'ar c'hevig | Toenn ar genoù | Toenn ar genoù | Staon | Staon | Hogedenn |
| Stokus | p | b | | | t | d | | | | | c | ɟ | k | g | |
| Dre fri | m | m | | | n | n | | | | | | | | | |
| Dre c'hwezhañ | | | f | v | s | z | | | ʃ | ʒ | | | | ɣ | h |
| Dre fic'hal | | | | | | | ʧ | ʤ | | | | | | | |
| Dre lopat | | | | | | | ɾ | ɾ | | | | | | | |
| Dre dostaat | | | | | | | | | | | j | j | | | |
| Dre dostaat a-gostez | | | | | ɫ | ɫ | | | l | l | | | | | |

### Vogalennoù
## Skritur

Skrivet e vez gant al lizherenneg latin abaoe 1928 pa oa bet lakaet da ofisiel e Turkia gant Kemal Atatürk a glaske modernaat ar yezh hag ar vro dre o zostaat diouzh ar C'hornôg. Betek neuze e veze implijet al lizherenneg arabek.

## Un tañva eus ar yezh
### Frazennoù talvoudus

    Demat İyi günler
    Mont a ra? Nasılsınız?
    Noz vat İyi geceler
    Mar plij Lütfen
    Ya Evet
    Nann Hayır
    Mat eo Tamam
    Trugarez Teşekkür ederim
    Petra eo hoc'h anv? Adınız ne?
    — eo ma anv Adım —

### Ar raganvioù

    Me Ben
    Te Sen
    Eñ /Hi O
    Ni Biz
    C'hwi Siz
    Int Onlar

### Goulennoù

    Piv? Kim?
    Petra? Ne?
    Pelec'h? Nerede?
    Penaos? Nasıl?
    Pegoulz? Ne zaman?
    Pegement? Kaç?
    Pe(hini)? Hangi

### Devezhioù ar sizhun

    Dilun Pazartesi
    Dimeurzh Salı
    Dimerc'her Çarşamba
    Diriaou Perşembe
    Digwener Cuma
    Disadorn Cumartesi
    Disul Pazar

### Ar mizioù

    Miz Genver Ocak
    Miz C'wevrer Şubat
    Miz Meurzh Mart
    Miz Ebrel Nisan
    Miz Mae Mayıs
    Miz Mezheven Haziran
    Miz Gouere Temmuz
    Miz Eost Ağustos
    Miz Gwengolo Eylül
    Miz Here Ekim
    Miz Du Kasım
    Miz Kerzu Aralık

### An niveroù

    Unan Bir
    Daou İki
    Tri Üç
    Pevar Dört
    Pemp Beş
    C'hwec'h Altı
    Seizh Yedi
    Eizh Sekiz
    Nav Dokuz
    Dek On
    Unnek On bir
    Daouzek On iki
    Trizek On üç
    Pevarzek On dört
    Pempzek On beş
    C'hwezhek On altı
    Seitek On yedi
    Tric'hwec'h On sekiz
    Naontek On dokuz
    Ugent Yirmi
    Unan-warn'n-ugent Yirmi bir
    Tregont Otuz
    Daou-ha-tregont Otuz iki
    Daou-ugent Kırk
    Tri-ha-daou-ugent Kırk üç
    Hanterkant Elli
    Tri-ugent Altmış
    Dek-ha-tri-ugent Yetmiş
    Pevar-ugent Seksen
    Dek-ha-pevar-ugent Doksan
    Kant Yüz
    Mil Bin
    Kentañ Birinci
    Eil Ekinci
    Trede Üçüncü
    Pevare Dördüncü
    Pempvet Beşinci
    C'hwec'hvet Altıncı
    Seizhvet Yedinci
    Eizhvet Sekizinci
    Naovet Dokuzuncu
    Dekvet Onuncu

### Disklêriadur gwirioù mab-den

Mellad 1: Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.

## Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all
### Ar sifroù 0-10

Tost a-walc'h eo stumm ar gerioù a orin turkek rik implijet gant an eil yezh turkek hag eben alies, da skouer:
| Yezh | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| Hendurkeg | | bir | iki | üç | tört | biş | altı | yidi | sekiz | tokuz | on |
| Altaieg | ноль nol' | бир bir | эки eki | ÿч üç | тöрт tört | бeш beş | алты altı | jeти ceti | сегис segis | тогуc togus | oн on |
| Azeri | sıfır | bir | iki | üç | dörd | beş | altı | yeddi | səkkiz | doqquz | on |
| Bachkireg | ноль nol | бер ber | ике ike | өс ös | дүрт dürt | биш biş | алты altı | ете yete | һигеҙ higeź | туғыҙ tuğıź | ун un |
| Barabaeg | | bir | iki | üts | tört | pəş | alttı | yədi | səkiz | toğiz | on |
| C'hakaseg | | пip pir | ікi iki | үc üs | төpт tört | пиc pis | алты altı | читi çiti | cигic sigis | тoғыc toğıs | oн on |
| C'halajeg | | bii | äkki | üüç | töört | beeş | alta | yeetti | säkkiz | toqquz | oon |
| Dolganeg | | биир biir | икки ikki | үс üs | түөрт tüört | биэс bies | алта alta | hэттэ hette | агыс agıs | тогус togus | уон uon |
| Gagaouzeg | sıfır | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Kachkaeg | | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Karachayeg-balkareg | ноль nol | бер ber | эки eki | юч üç | тёрт tört | беш beş | алты altı | джети djeti | сегиз segiz | тогьуз toğuz | он on |
| Karakalpakeg | нол nol | бир bir | эки eki | үш u'sh | төрт to'rt | бес bes | алти alti | жети jeti | сегиз segiz | тоғиз tog'iz | он on |
| Kazakeg | нөл nöl | бір bir | екі eki | үш üş | төрт tört | бес bes | алты altı | жеті jeti | сегіз segiz | тоғыз toğız | он on |
| Kirgizeg | нөль nöl' | бир bir | эки eki | үч üç | төрт tört | беш beş | алты altı | жети jeti | сегиз segiz | тогуз toguz | он on |
| Kirgizeg Fuyü | | bir | igi | üş | durt | biş | altı | çiti | sigis | doğus | on |
| Koumikeg | ноль nol | бир bir | эки iki | уьч üç | доьрт dört | беш beş | алты altı | етти yetti | сегиз segiz | тогъуз toğuz | он on |
| Krimtchakeg | | bir | eki | üç | dort | beş | altı | yedi | sekiz | tokuz | on |
| Ouigoureg | نۆل нөль nöl | بىر бир bir | ىككى икки ikki | ئۈچ үч üq üç üch | تۆت төт töt | بەش bex beş bésh | ئالتە алте alte alté | يەتتە йетте yette yétté | سەككىز секиз sekkiz | توققۇز тоққуз toķķuz toqquz | ون он on |
| Ouzbekeg | нол, сифр nol, sifr | бир bir | икки ikki | уч uch | тўрт to'rt | беш besh | олти olti | етти yetti | саккиз sakkiz | тўққиз to'qqiz | ўн o'n |
| Tatareg | ноль nol | бер bir | ике ike | өч öç | дүрт dürt | биш biş | алты altı | җиде cide | сигез sigez | тугыз tuğız | он on |
| Tatareg Krimea | | bir | eki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | doquz | on |
| Tchagataieg | | bir | iki | üç | tört | beş | altı | yeti | sekiz | toquz | on |
| Tchouvacheg | ноль nol' | пӗр pĕr | ик ik | виҫ viś | тӑват tăvat | пилӗк pilĕk | улт ult | ҫич śiç | сакӑр sakăr | тӑхӑр tăxăr | вун vun |
| Tofaeg | | бipәә birәә | иъhи ìhi | үш üş | дөрт dört | бeш beş | aълты àltı | чедi çedi | ceъhec sèhes | тоъhoc tòhos | он on |
| Turkeg | sıfır | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Turkeg otomanek | | bir | eki | üç | tört | bəş | altı | jəti | səqiz | toquz | on |
| Turkmeneg | нол nol | бир bir | ики iki | үч üç | дөрт dört | бәш bäş | алты alty | еди ýedi | секиз sekiz | докуз dokuz | он on |
| Tuvaeg | ноль / тик nol' / tik | бир bir | ийи iyi | үш üş | дөрт dört | бeш beş | алды aldı | чеди çedi | сес ses | тос tos | он on |
| Yakouteg | ноль nol | биир biir | икки ikki | үс üs | түөрт tüört | биэс bies | алта alta | сэттэ sette | аҕыс ağıs | тоҕус toğus | уон uon |

## Gwelet ivez

* Yezhoù turkek ar su
* Yezhoù altaek

## Levrlennadur

* (en) Göksel, A. & C. Kerslake (2005) Turkish: A Comprehensive Grammar, Londrez: Routledge
* (fr) Güzey, G. & D. Halbout (2002) Parlons turc, Pariz: L'Harmattan
* (en) Lewis, G.L. (2000) Turkish Grammar, Oxford: OUP

## Liammoù diavaez

* War-linenn Turkeg Geriadur
* Frazennoù talvoudus
* Geriadur saozneg-turkeg war-linenn
* Geriadur saozneg-turkeg ha turkeg-saozneg war-linenn
* Deskiñ turkeg war-linenn
* Ethnologue
* Lec'hienn evit deskiñ turkeg
* Deskiñ turkeg