OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Orjal

Ur ster all a zo : sell ouzh orjal (metal), kendeuzad ar c'houevr hag ar zink.
An orjal (unanderenn : orjalenn ; liester orjalennoù) zo neud graet gant metal. E derou diorren an tredan me veze graet an orjal gant kendeuzad ar c'houevr hag ar zink ; ha graet e vez "orjal" eus ar c'hendeuzad-se ivez. Fardet e vez an orjalennoù gant kendeuzadoù metal, ar c'houevr an hini stankañ pe gant fibrennoù gwer ivez.

## Plezhañ an neudennoù tredan

An araokadenn vrasañ a zo bet evit kas an tredan eo bet kavadenn ar mekanikoù da blezhañ un teskad neudennoù ken e c'helle tremen un tredan uheloc'h an tredanvarr drezañ. Evel-se eo bet krouet an orjal-tredan.

## Orjal tredanvarr izel

Fardet e vez orjalennoù kenahelet evit redoù tredanvarr izel, peurvuiañ evit ar skinwel hag an urzhiataerezh. Graet e vezont gant un neudenn gouevr difuet ha tro-dro dezhi ur blezhenn neudennigoù fin-tre. Orjalennoù gwedennet a vez graet eus ar seurt orjal arbennik-se.

## Orjal evit degas ar gremm tredan uhelvarr

An orjal evit kas ar gremm tredan dindan un voltaj uhel a vez graet gant un neudenn dir en o c'halon, ur c'holoenn aluminium war he zro.

## Implij an orjalennoù

Peurvuiañ e vez graet un orjalenn gant meur a neud-orjal, div d'an nebeutañ pa vez ret kas an tredan evel-se. Gwechall pa veze graet gant ar pellskriver (an "telegraf") e veze dibunet un neudenn-orjal hepken (distro an tredan a dremene en douar). Er c'hontrol e vez tesket kementadoù orjalennoù evit degas an tredan da lies implijer, evel ma vez graet evit an orjalennoù pellgehentiñ. Da skouer e vez fardet orjalennoù tortiset gant kantadoù a neudennoù evit sevel ur rouedad pellgehentiñ er bed a-bezh, lod anezho dindan ar morioù. Sellet ouzh orjal dindanvor.

## Gerioù gant orjal enno

* orjal dreinek (pe orjal pik)
* preñv-orjal

## Gwelet ivez

* orjal dindanvor
* orjalennoù gwedennet
* Linenn uhelvarr
# Korr liorzh

Ur c'horr liorzh a zo skeudennadur ur grouadenn vihan ha mojennel (korr, kornandon, lutun, nisse hag all) dindan stumm un delwenn vihan, hag a vez implijet da ginklañ liorzhoù. Tud zo a blij dezho dastum korred liorzh. Tud all, er c'hontrol, a gav mezhus e vefe korred e liorzhoù, hag o dieubiñ a reont. En heuliadoù skinwel koulz hag e lennegezh evit ar vugale e vez anv alies eus korred liorzh o tont da vezañ bev.

## Taolennadur

Peurliesañ c'horr liorzh ur barv gwenn, kroc'hen roz, ur boned ruz, ha gwisket e vez gant ur bragoù hag ur stammenn a liv disheñvel. A bep seurt a vez kavet : re zo savet gant pri, re all gant plastik. Re zo a denn da oberennoù arzel, padal n'eo ket ken brav ar re blastik.

## Istor

Ar c'horred liorzh kentañ a voe savet en Alamagn er XVII$^{vet}$ kantved. Gant Sir Charles Isham e voent kaset d'ar Rouantelezh-Unanet : 21 c'horr savet gant priaj ha dastumet en Alamagn a gasas gantañ e 1847 hag o implijout a reas da ginklañ e liorzh en Northamptonshire.

## Levrlennadur

* Jean-Yves Jouannais : Des nains, des jardins. Essai sur le kitsch pavillonnaire. Embannet gant Hazan, 1999.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Liammoù diavaez

* Istor ar c'horred liorzh
* Korred liorzh , studiadenn diwar-benn ar c'horred liorzh
* Gnomeland
# Harellerezh skol

Harellerezh skol a vez graet eus implij an nerzh korf, ar gourdrouz, ar rediañ pe an abafamant evit goapaat pe rediañ unan bennak da sentiñ e bed an deskadurezh. Evit ma vefe lakaet da harellerezh skol un obererezh e rank bezañ unan awenet gant droukrañs, heskin, implij un nerzh digempouez, lies, o tegas estrenvan.
An harellerezh skol a c'hell bezañ mammenn da fromoù hag efedoù lies war an deskard taget evel, kounnar, digalon pe emlazh. An den hag a vez gouzañver d'an harellerezh skol a vez muioc'h a chañsoù gantañ da zont da vezañ un torfedour.
Pa vez gouzañver d'an harellezh skol un deskard e vez sinoù o tont war wel dreist-holl a-fed emzalc'h. Ur gouzañver a c'hell dont da vezañ kounnaret diabeg pe kaout e notennoù o vont war zigresk kalz da skouer.

## Termeniñ

N'eus ket un termeniñ resis d'an harellerezh skol, disheñvel eo hervez ar vroioù. Kavout a reer memestra tri elfenn diazez d'an emzalc'h feuls 'se :
* Ur dezev enebiezh (ur c'hoant a zo da zegas poan spered pe korf, n'eo ket un darvoud gant un dilerc'h dic'hortoz)
* Implij un nerzh digempouez (kavet e vez en harellerezh skol un diforc'h anat a nerzh etre ar gouzañver hag an tager)
* Un adwezh war ul lajad amzer (muioc'h evit ur wech gant ur posublded e adkrogfe an darvoud).
Roet ez eus bet div elfenn ouzhpenn evit degas un termenadur resisoc'h d'an harellerezh skol:
* Estrenvan ar gouzañver (ar gouzañver a zougo kudennoù spered, sokial pe korfel)
* Raksoñjet (an harellerezh skol a zo emzalc'hioù awenet dre korvoioù ha n'eo ket dic'hortoz).
Ul lodenn eus an elfennoù-se a zo tabutet evel da geñver an nerzh digempouez, a-wechoù eo un nerzh kempouez gant ar gouzañver kement ha gant an tager. A-vras e chom an elfennoù a-us diazez un termeniñ eus an harellerezh skol kement evit ar skiantourien pe el lennegezh.

## Sifroù

Diaes eo kaout sifroù sklaer a-fed harellerezh skol, ar gouzañverien a c'hell chom hep diskuliañ ar gudenn, an termeniñ a zo lies hervez ar vroioù d'an harellerezh skol neuze ne vo ket adkavet ar memes fedoù degemeret pe get er sifroù. Ar pezh a chom anat eo an harellerezh skol a zo ur gudenn drastus, ha ledet dre ar bed holl.
Evit Stadoù-Unanet Amerika hervez an American Psychological Association, "40% betek 80% eus bugale ur remziad skol a zo bet stok-ha-stok gant un darvoud harellerezh skol e-pad o skoliata." Hervez meur a studiadenn e teu anat war-wel ez eo an deskarded paourañ pe eus al liveoù sokial izelañ hag a vez gouzañverien aliesoc'h d'an harellerezh skol.

## Liammoù diavaez

* Skritell a-enep an harellerezh skol
* Abadenn radio war an harellerezh skol

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (2022) "School bullying is not a conflict: The interplay between conflict management styles, bullying victimization and psychological school adjustment". International Journal of Environmental Research and Public Health 19 (18): 11809. DOI:10.3390/ijerph191811809. ISSN 1661-7827 Ar skeudenn a zo bet kopiet diouzh ar mammenn-se, hag a vez tu implij en ur doujañ ouzh Creative Commons Attribution 4.0 International License.
# Maria Luisa di Savoia, Priñsez Lambal

Maria Luisa Teresa di Savoia (en italianeg), ganet e Torino e 1749 ha lazhet e Pariz e 1792, anavet ivez evel Mademoiselle de Carignan, Marie Louise de Savoie pe Madame de Lamballe, pe « priñsez Lambal » , a oa gouarnerez ti ar rouanez c'hall Marie Antoinette.

## He buhez

Merc'h e oa da Luigi Vittorio di Savoia, prince di Carignano ha da Christine von Hessen-Rotenburg, un nizez da Ernest Leopold von Hessen-Rotenburg, Landgraf Hessen-Rotenburg. O fevare bugel e oa. Tremen a reas he yaouankiz e Torino, ul lec'h sioul ha pell diouzh al lezioù bras.
Dimezet e voe en 1767 da briñs Lamballe, mab da zug Pentevr, hag a oa mab da gont Toulouse, ur mab bastard (ha savet en e wir) d'ar roue gall Loeiz XIV ha d'an Itron Montespan. Bloaz goude, da 19 vloaz, e oa intañvez.
Mignonez e teuas da vezañ d'an daofinez Marie Antoinette
Pa deuas an Dispac'h e voe lazhet gant an engroez, dibennet, ha baleet e voe he fenn e beg ur goaf.
# Child 44 (film)

Child 44 zo ur film thriller hag istorel embannet e 2015 ha sevenet gant Daniel Espinosa, ha skrivet gant Richard Price, ha diazezet war ar romant gant Tom Rob Smith embannet e 2008. Aktourien ar film eo Tom Hardy, Gary Oldman, Noomi Rapace, Joel Kinnaman, Paddy Considine, Jason Clarke, ha Vincent Cassel. Embannet eo bet d'ar 17 a viz Ebrel 2015. Ar romant kement hag ar film zo diazezet war istor al lazher a steudad soviedel Andrei Chikatilo. Ur c'hwitadenn eo bet ar film a-fed box office, o rastellañ 13 milion a zollaroù evit ur budjed a 50 milion.
# Kenemglevioù Geneva

Kenemglevioù Geneva, a vez graet eus un heuliad emglevioù etrevroadel o plediñ gant ar gwir etrebroadel denel. Reiñ a reont diazoù a fed lezennoù ha reolennoù e-pad ar brezel, dreist-holl a-fed gwareziñ an trrevourien, izili aozadurioù ar mat, an dud gloazet hag ar brizonidi brezel.
Kentañ kenemglev Geneva a oa bet sinet e 1864 liammet-tre e oa gant krouidigezh ar Groaz-ruz ken sabatuet e oa bet Henri Dunant gant tonkad ar re gloazet e-pad Emgann Solferino. An testennoù implijet hiziv a zo bet skrivet goude an Eil Brezel-bed. Seizh testenn a zo implijet hiziv-an-deiz: Peder zestenn kenemglev Geneva sinet d'an 12 a viz Eost 1949, div ouzhpennadurioù an 8 a viz Even 1977 hag un trede reizhennad sinet e 2005. Ar peder zestenn Geneva a zo bet sinet ha lakaet da dalvezout dre ar bed-holl, talvezout a ra ez eo sañset an holl stadoù dre ar bed da sentin ouzh ar menegoù embannet.
# An Ankou (c'hoari video)

An Ankou zo ur c'hoari video oberiant doare roguelike sevenet gant ar studio naonedat dieub Alkemi, krouerien Foretales e 2022, hag embannet gant PID Games d'ar 17 a viz Eost 2023 war urzhiataer dre ar savenn Steam.

## Sevel

Ezhomm ez eus bet 7 miz nemetken evit sevel ar c'hoari.

## Danvez

Ar c'hoarier eo an Ankoù e Breizh an XIX$^{vet}$ kantved, ha hervez ar c'hrogad e vez disheñvel an dudenn, evel er vojenn. Ret eo dezhañ lazhañ euzhviled evit sikour an eneoù da guitaat ar bed-mañ.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Agence française pour le jeu vidéo
* ↑ (fr) IndieMag
* ↑ (fr) Ouest-France, 25/09/2023
# Euhemeros

Euhemeros (en henc'hresianeg : Εὐήμερος, Euhếmeros, latinaet en Euhemerus), ganet war-dro 316 kent J.-K., marvet war-dro -260, a oa ur mitografour gresian eus lez Kassandros, roue Makedonia. Skrivet en deus ur romant beaj boemus, ar Sritur sakr. N'ouzer ket resis pelec'h e oa ganet. Messina e Sikilia pe Messenia e Peloponnesos eo an daou lec'h gwirheñvelañ, met lod all a soñj dezhe e oa kaoz eus C'hios pe Tegea.
En e romant e kinnig e zamkaniezh, an "evemeregezh". Troet e oa bet e oberenn e latin gant Ennius. Lavaret a ra en e romant e oa an doueed c'hresian harozet pe tud veur doueelaet goude o marv. Danevelliñ a ra ur veaj en dije graet en un enezenn anvet Panc'haia m'en dije gellet sellet ouzh ur golonenn aour ma oa danevellet oberoù, met ivez marv tud zo er memes anv ha doueed Henc'hres. Zeus a vefe bet ur roue madelezhus ha fur, Afrodite ur serc'h da roue Kiprenez a vije bet douelaet gantañ hag Athena ur rouanez douget da vrezeliñ. Sextus Empiricus, pa zanevell komzoù Euhemeros, a ro ur gwel un tamm disheñvel war mennozhioù Euhemeros. Doueelezh an doueed-se, hervezañ, ne zeue ket eus enorioù an divarvelezh roet dezhe gant tud all, mes eus un titl o dije roet dezhe o-unan. Skrivañ a ra Sextus Empiricus en Enep kelennadurezh ar skiantoù :
   « Euhemeros, lesanvet dizoue, a lavar ar pezh zo da-heul : pa ne oa ket c'hoazh sevenaet an dud, ar re a oa trec'h war ar re all war dachenn an nerzh pe ar spered, da rediañ an holl d'ober ar pezh a felle dezhe, evit ma toujfe ha ma estlammfe muioc'h an dud oute, a embannas o doa ur galloud dreist da hini an dud ha memes ur galloud doueel, ar pezh a lakaas ar muiañ niver da sellet oute evel doueoù. »
Diwezhatoc'h e voe adkemeret e zamkaniezh gant skrivagnerien gristen da stourm ouzh ar relijion roman.

## Levrlennadur

* Évhémérisme, lexique d'histoire et de civilisation romaines, Jean Luc Lamboley (ISBN 2729855475).

## Liammoù diavaez

* Évhémère et les monstres, pennad gant Michel Meurger
# Tébéo

Tebeo :
| Chadenn skinwel ||
| Krouet | D'an 30 a viz Du 2009 |
| Perc'henn | Le Télégramme |
| Lugan | Télé Bretagne Ouest |
| Yezh | galleg, brezhoneg |
| Bro orin | Breizh |
| Statud | Chadenn brevez lec'hel |
| Chadennoù c'hoar | Tebesud |
| Lec'hienn | www.tebeo.bzh |
| Skignañ ||
| niverel (TNT) | Kanol 31 an TNT |
| Fun | Numericable - Rouedad Brest, chadenn n°95 |
| IPTV | Orange TV : chadenn n°353 Freebox TV : chadenn n°929 Bbox : chadenn n°383 SFR TV : chadenn n°529 |
| Web | Ya |
| Takad skignañ | Penn-ar-Bed Gwalarn ar Mor-bihan Kornôg Aodoù-an-Arvor |
Tébéo, da lavarout eo Télé Bretagne Ouest, zo ur chadenn skinwel lec'hel diazezet e Brest, aotreet eo gant ar CSA ha skignet e Penn-ar-Bed a-bezh, e kornôg Aodoù-an-Arvor hag e gwalarn ar Morbihan abaoe an 30 a viz Du 2009.

## Kregiñ

Kroget eo bet gant ar chadenn nevez-se d'an 30 a viz Du 2009, etre 1e15 hag 1e30 a brogrammoù "fresk" a zo bemdez : ur JT a 15 minutenn, un talk show war ar c'heleier hag ur gelaouenn a laosk plas d'ar sevenadur, d'ar sport pe c'hoazh d'ar geginerez. Skignet 'vez ivez gant Tébéo krouidigezhioù sevenet gant tud eus al lec'hel hag un nebeud abadennoù e brezhoneg (evel Dibikouz da skouer).

## Perc'henned

51% eus an embregerezh a zo dalc'het gant ar gazetenn Le Télégramme, 20% gant ar Club des entreprises, 7,5% gant pep hini eus an tiez-bank Crédit mutuel, Crédit agricole ha Caisse d'Epargne de Bretagne, 5 % gant chambre de commerce et d'industrie de Brest, 5% gant Ouest-France, 3% gant ar Stade Brestois ha 2% gant TV Rennes 35. Ur budjed a 1,3 milion a euroioù a rankfe bezañ gant ar chadenn.

## Pennoù

* Hubert Coudurier, rener ar c'helaouiñ en Télégramme
* Olivier Clech, pennskridaozer lec'hienn internet an Télégramme, a zeu da vezañ rener Tébéo.

## An anv

Raktres ar CSA a oa anvet Canal Ouest, adanvet eo bet Bretagne Ouest TV (BO TV) pa voe dalc'het ar chadenn.
Hiziv an deiz e vez implijet an anv Tébéo, evit Télé Bretagne Ouest.

## Logo

Al logo a za gant ar merk Tébéo Télé Bretagne Ouest diskleriet en INPI.

## Kenlabour rannvroel

Abaoe miz Kerzu 2009 o deus an teir chadenn lec'hel breizhat (Tébéo, TV Rennes 35 ha Ty télé) sinet ur c'henemglev evit labourat asambles war kelaouadennoù savet ha skignet a-gevret (abadennoù er saloñs Nautic e Pariz e 2009, da skouer). Liammet e vo ivez an teir chadenn gant ur fibren optikel a-benn fonnusaat an treuzkas titouroù hag aotreañ an abadennoù war-eeun e lec'hioù disheñvel. Arc'hantaouet eo ar raktres-se gant ar rannvro evit ul lodenn (590 000 €). Abadennoù e brezhoneg a vo skignet ganto ivez (90 000€ eus ar pezh a roio ar rannvro a vo implijet evit-se), evit-se o deus kroget da genlabourat gant Lionel Buannic (Brezhoweb) ha Samuel Julien (Dizale).

## Liammoù diavaez

* (fr) www.tebeo.bzh : Lec'hienn ofisiel ar chadenn.
* (fr) strategies.fr
* (fr) rivacom.fr
* (fr) letelegramme.com
* (fr) letelegramme.com
* (fr) letelegramme.com lancement de tébéo
* (fr) Interview Hubert Coudurier war abp.bzh
# Helmut Kohl

Helmut Kohl, ganet d'an 03 a viz Ebrel 1930 e Ludwigshafen (Rheinland-Pfalz) ha marvet d'ar 16 a viz Even 2017, a oa ur politikour alaman eus ar CSU. Brudet e oa ivez evit bezañ ur ramz: 1,93 evit 150 kilo. Kañseller eo bet eus 1982 betek 1998, hag eñ eo en doa kaset da benn da vat adunanidigezh Alamagn e 1990.
| En e raok: Helmut Schmidt | Kañseller Alamagn Here 1982 – Mae 1998 | War e lerc'h: Gerhard Schröder |

## Buhez personel

Unvaner Alamagn, kañseller a zoare, fin e buhez a zo bet o tegas ur sell droukoc'h warnañ. Aferioù breinadurezh politikel, burutelladennoù a-berzh e vibien

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (de) Die Ära Kohl, font. Konrad-Adenauer
* (de) Red-buhez

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ http://www.lepoint.fr/monde/l-ex-chancelier-allemand-helmut-kohl-dans-un-etat-critique-02-06-2015-1933035_24.php
* ↑ https://web.archive.org/web/20170617183958/http://www.europe1.fr/international/helmut-kohl-un-geant-noir-a-limage-ternie-3363233
# Michel Barnier

Michel Barnier, bet ganet d'an 9 a viz Genver 1951 e La Tronche (Isère), zo un den a Stad gall.
Ezel eo bet eus strolladoù gaullour a-wechall (UDR, RPR, UMP, LR). Kroget e oa gant ar politikerezh e 1973, da gentañ e Savoie, goude-se el live broadel ha goude-se el live europat.
E 1978 e voe dilennet evit ar wech kentañ. Meur a wech eo bet ministr (an Endro, Aferioù europat, Aferioù estren, al labour-douar hag ar boued).

## Kentañ ministr Bro-C'hall

D'ar 5 a viz Gwengolo 2024, Michel Barnier a voe lakaet da gentañ ministr ar Republik gant Emmanuel Macron, da gemer plas Gabriel Attal, hag en doa roet e zilez d'an 8 a viz Gouere. M. Barnier, 73 vloaz, eo neuze koshañ kentañ ministr ar Vvet Republik.
D’ar 4 a viz Kerzu 2024 e vot ar Vodadenn Vroadel ur mennad disfiz a-enep Barnier, a ro e zilez an deiz war lerc’h. Chomet eo kentañ ministr e-pad tri miz, berrañ padelezh er pempvet Republik. D’an 13 a viz Kerzu 2024 e teu François Bayrou da gentañ ministr war e lerc’h.

## Daveoù

* ↑ Emmanuel Macron a « pris acte » de la démission du gouvernement de Michel Barnier, annonce l’Élysée. Ouest-France (Kerzu 2024).
# Bloavezh-gouloù

Ur bloavezh-gouloù, berraet dre bg, zo un unanenn a vez implijet er steredoniezh evit muzuliañ hedoù en egor. Kevatal eo d'an hed a vez redet gant ar gouloù er goullo e-pad 365,25 devezh, da lavaret eo 9 460 730 472 580,8 kilometr.
Implijet e vez dreist-holl evit muzuliañ hedoù adalek an Douar pe an Heol betek steredennoù, hag etre korfoù-egor war skeul ur c'halaksienn.
Ar parsek (arouez : pc, kevatal da ≈ 3,26 bg) eo an unanenn a vez arveret an aliesañ gant ar steredoniourien a-vicher.

## Termenadur

War ur bloavezh juluan (364,25 devezh) ez eo diazezet jedadenn an Unvaniezh Steredoniel Etrebroadel (International Astronomical Union, IAU), ha n'eo ket war ur bloavezh gregorian (365,2425 devezh) ; 299 792 458 m/s eo tizh ar gouloù.
Kenfeurelezh an unanennoù SI en egor :
| | pc | bg | ua | m |
| pc | 1 | 3,2615 | 206 264 | 3,09×10$^{16}$ |
| bg | 0,3066 | 1 | 63 242 | 9,46×10$^{15}$ |
| ua | 4,84×10$^{-6}$ | 1,58×10$^{-5}$ | 1 | 1,50×10$^{11}$ |
| m | 3,09×10$^{-16}$ | 9,46×10$^{-15}$ | 1,50×10 $^{-11}$ | 1 |

## Notennoù

* ↑ (en) Mesuring the Universe @ IAU. Kavet : 13 Kerzu 24.
# RPG (C'hoari video)

E saozneg, role playing game. Da lavaret eo roll c'hoarius c'hoari... E gwirionez e vez lavaret RPG eus ur c'hoari video a zo pal dezhañ da lakaat d'emdreiñ ur gouron, pe ur strollad tudennoù en ur bed marvailhus. N'int ket c'hoarioù lec'h ma vez ret kaout reflechoù pe ampartiz. Ar c'hontrol eo: ret eo bezañ fur, lakaat e c'houron da wellaat ha da brenañ armoù ha difennoù galloudusoc'h-galloudusañ. Ret eo kavout e hent e milendalloù. Peurliesañ e vez splujet ar c'hoarier en un istor luziet hag a zo, er fin, evel en ul levr etre-oberus. Ordin e tremen ar c'hoarioù-bideo RPG en bedoù eus mare ar Grennamzer pe dazonus. Ar strobinellerezh a zo un elfenn pouezus eus ar c'hoarioù-se.
RPG Brudet:
* Phantasy Star
* Final Fantasy
* Dragon Quest
* Lunar
* Shining Force
* Golden Sun
# Maenan

Maenan zo ur gêriadenn hag ur barrez e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ en hanternoz da Llanrwst hag er c'hreisteiz da barrez Eglwysbach. E kumuniezh Llanddoged a Maenan emañ.
Da v-Maenan e voe kaset Abati Aberconwy, un abati sistersian eus ar Grennamzer a oa el lec'h m'emañ kêr Conwy hiziv. Troet eo bet ar savadur en ul leti pelloc'h.

## Tud brudet

* Mary Vaughan Jones, skrivagnerez kembraek.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bakili Muluzi

Elson Bakili Muluzi (ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1943) zo ur politikour eus Malawi. Eil prezidant ar vro eo bet etre 1994 ha 2004.
Trec'h e voe e dilennadegoù 1994 a-enep Hastings Banda, prezidant nemetañ Malawi abaoe dizalc'hiezh ar vro. Addilennet e voe e 1999 gant 52.4% eus ar mouezhioù. E 2002 e klaskas lakaat cheñch ar Vonreizh evit gallout lakaat e anv un trede gwech en dilennadegoù met ret e voe dezhañ dilezel ar soñj-se. Neuze e roas e skoazell da vBingu wa Mutharika evit dilennadegoù 2004 met dizemglev a savas etre an daou zen nebeut goude.
Abaoe 2004 ez eus bet savet klemm outañ meur a wech evit goubrenerezh. E miz Meurzh 2011 e voe aozet e varnadenn evit bezañ diheñchet 8,6 milion a euroioù diwar ar skoazell etrebroadel bet gant e vro pa oa an naonegezh oc'h ober he reuz e Malawi.

## Notenn

* ↑ L'ancien président du Malawi jugé pour corruption er gelaouenn Jeune Afrique d'an 09/03/2011
g • ka • kePrezidanted Malawi :
* Hastings Banda · Bakili Muluzi · Bingu wa Mutharika · Joyce Banda · Peter Mutharika
# Hastings Kamuzu Banda

Hastings Kamuzu Banda (1896 – 1997), pe Hastings Banda hepmuiken, a oa ur politiker eus Malawi.
Studioù a reas Hastings Banda er Stadoù Unanet hag e Breizh-Veur ha labourat a reas eno evel mezeg e-pad meur a zek vloaz a-raok distreiñ d'e vro c'henidik e 1958. E penn Kendalc'h Afrikan Nyasaland e oa er bloavezh-se. Mont a reas da gentañ ministr er pezh a oa c'hoazh un drevadenn saoz e 1963. E-pad e respet e voe embannet, d'ar 6 a viz Gouere 1964, e teufe Nyasaland da vezañ dizalc'h, ha dont a reas da vezañ ur republik daou vloaz war-lerc'h, gant an anv "Malawi". En em envel a reas Hastings Banda da brezidant e 1966. Ren a reas ar vro evel un diktatour. Addilennet e voe e 1971 hag en em envel a reas "prezidant da viken". Bez' e voe unan eus an nebeudig pennoù stadoù eus Afrika en devoe darempred gant Suafrika, da vare an apartheid.
E 1994 e voe graet un dilennadeg demokratel, gant meur a gostezenn ha trec'het e voe Banda.
# Joyce Banda

Joyce Banda (ganet d'an 12 a viz Ebrel 1950) zo ur bolitikourez eus Malawi, bet ministrez an Aferioù estren eus 2006 da 2009 ha besprezidantez ar vro adalek miz Mae 2009.
Goude marv Bingu wa Mutharika eo bet lakaet Joyce Banda da brezidantez Malawi en etrekarg d'ar 7 a viz Ebrel 2012. Mont a reas war ar renk evit dilennadeg ar prezidant e 2014 met n'erruas nemet da drede, ha mont a reas an trec'h gant Peter Mutharika.
g • ka • kePrezidanted Malawi :
* Hastings Banda · Bakili Muluzi · Bingu wa Mutharika · Joyce Banda · Peter Mutharika
# Bingu wa Mutharika

Bingu wa Mutharika (ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1934 en anv Brightson Webster Ryson Thom, ha marvet d'ar 5 a viz Ebrel 2012) a oa ur politikour eus Malawi ha prezidant ar vro etre 2004 ha 2012. Addilennet e oa bet e 2009, ha marvet, pa oa en e garg, e 2012.
E miz Gouere 2011 e voe manifestadegoù e Lilongwe ha Blantyre a-enep gouarnerezh fall ar vro. Emgannoù ouzh ar po lis a voe kaoz da varv 18 den. Disklêriañ a reas Mutharika ne guitafe ket e garg. Hervez e eneberien ec'h ae Mutharika da diktatour.
Goude e varv e tremenas ar garg a brezidant d'ar vesprezidantez Joyce Banda.

## Notenn

* ↑ Malawi : gouvernement et opposition en chiens de faïence après des émeutes meurtrières e Jeune Afrique d'an 22/07/2011
g • ka • kePrezidanted Malawi :
* Hastings Banda · Bakili Muluzi · Bingu wa Mutharika · Joyce Banda · Peter Mutharika
# Gabriel Attal

Gabriel Attal, bet ganet d’ar 16 a viz Meurzh 1989 e Clamart (Hauts-de-Seine), zo ur politikour gall.

## Yaouankiz ha stummadur

E dad, Yves Attal, a oa alvokad ha produer sinema. E vamm, Marie de Couriss, a oa implijet en un embregerezh produiñ.
Studiet en deus e Sciences Po Pariz, diplomet eo bet e 2012.

## Red-micher

Ezel eus ar Strollad Sokialour adalek 2006, harpet en deus Ségolène Royal e-kerzh he c’habalerezh evit dilennadeg prezidant ar Republik e 2007.
Adalek 2012 e labouras evit ministr ar Yec’hed Marisol Touraine, skrivañ a reas prezegennoù eviti.
E 2014 e tilezas ar Strollad Sokialour hag ec'h emezelas er strollad La République en Marche. Harpañ a reas Emmanuel Macron e-kerzh kabalerezh prezidant 2017.
E 2018 ec'h eas da zegemennour La République en Marche.
D’ar 16 a viz Here 2018 e voe anvet da sekretour Stad e ministrerezh an Deskadurezh-Stad, an den yaouankañ o tapout hevelep karg.
D’ar 6 a viz Gouere 2020 e voe anvet da vouezh aotreet ar gouarnamant.
D’an 20 a viz Mae 2022 e voe anvet da vinistr dileuriad ar C’hontoù foran.
D’an 20 a viz Gouere 2023 e voe anvet da vinistr an Deskadurezh-Stad. Lañset en deus ur stourm a-enep an harellerezh er skolioù, ar pezh a oa bet graet a-enep dezhañ pa oa krennard.
D’an 9 a viz Genver 2024 e voe anvet da gentañ ministr war-lerc'h Élisabeth Borne.
D'an 8 a viz Gwengolo 2024 e ro e zilez evel kentañ ministr, erlec'hiet eo gant Michel Barnier d'ar 5 a viz Gwengolo 2024.

## Buhez prevez

En ur c’houblad eo bet gant ar politikour Stéphane Séjourné etre 2017 ha 2022, un EKAG etrezo.
Pa oa krennard eo bet harellet abalamour d’e heñvelrevelezh gant e gamarad skolaj Juan Branco.

## Daveoù

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (fr) 'La biographie de Gabriel Attal'. Gala.
* 1 2 (fr) Harcèlement scolaire : Gabriel Attal raconte avoir subi "un déferlement d'insultes" au collège. France Info (2023).
* ↑ (fr) Remaniement : Gabriel Attal, un Premier ministre fidèle du président, biberonné à l'école de la macronie. France Info (Genver 2024).
* ↑ (fr) Claire Gatinois (Genver 2024). Gabriel Attal à Matignon : les coulisses d’une nomination disputée. Le Monde.