OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Enez le Verdelet

Enez le Verdelet :
| Enez le Verdelet gwelet eus an douar-bras. ||
| Anv(ioù) all | Le Verdelet |
| Anv gallek | Île du Verdelet, Îlot du Verdelet, Le Verdelet |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Bae Sant-Brieg (Pleg-mor Sant-Maloù, Mor Breizh) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 36′ 15″ N, 2° 33′ 28″ K |
| Lein uhelañ | 47 m |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Sant-Brieg |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Kumunioù | Pleneg-Nantraezh |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez le Verdelet (Îlot du Verdelet pe Le Verdelet e galleg) zo un enezennig e-tal Beg Piégu e kumun Pleneg-Nantraezh en Aodoù-an-Arvor hag e Bro-Sant-Brieg. A-drugarez da gevredigezhioù ar vro ha da Edmond Tranin eo gwarezet evned an enezenn abaoe 1973 ha difennet eo chaseal warni. Betek nav spesad evned a ya da neizhiañ war an enezenn, daou anezhe a zo en arvar da vont da get: ar vorvran vras hag ar gouelan gris.
Moaien zo da vont war an enezenn dre un erv pa vez izel ar mor.

## Skeudennoù

* Ar blantenn Jacobaea maritima war an enezenn.
* Enez le Verdelet d'an uhelvor.

## Liamm diavaez

* "L’îlot du Verdelet", lec'hienn ar gevredigezh VivArmor.
* "Le Verdelet", lec'hienn kumun Pleneg-Nantraezh.
* "Le Verdelet", lec'hienn ti an douristed Kab Erge-Nantraezh

## Notennoù

* ↑ "Enez le Verdelet", KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
# Kenlabourerezh (mare brezel)

Kenlabourerezh e kenarroud ur mare bezel a vez graet eus obererezh tud ur vro o harpañ enebourien a-enep o bro dezho. An istorour Gerhard Hirschfeld a embann ez eo "ken kozh hag ar brezel ha dalc'herezh tiriadoù estren".

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Darcy, Shane (27 a viz Kerzu 2019). "Coming to Terms with Wartime Collaboration: Post-Conflict Processes & Legal Challenges". Brooklyn Journal of International Law 45 (1): 75–76
# Vanuatu

Vanuatu, ent-ofisiel Republik Vanuatu, a zo eus stad eus Oseania e Melanezia, er mervent d'ar Meurvor Habask, er Mor Koural. Gwechall e veze graet Hebridez-Nevez eus an enezeg a ya 83 enezenn d’hec'h ober. A-orin volkanek eo an darn vrasañ anezho. Lec'hiet eo an enezeg 1 750 km er reter da Aostralia, er biz da Galedonia-Nevez, er c'hornaoueg da inizi Fidji hag er su da Inizi Salomon.

## Istor

* Hebridez-Nevez
E miz Meurzh 2015 e voe drastet ar vro gant ar gelc'hwidenn "Pam" ha meur a zen a gollas o buhez.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn gouarnamant Vanuatu
Melanezia : Fidji • Kaledonia-Nevez • Papoua Ginea-Nevez • Papoua ar C'hornaoueg • Inizi Salomon • Vanuatu
Mikronezia : Guam • Hawaii • Kiribati • Inizi Mariana an Norzh • Inizi Marshall • Atoll Midway • Stadoù Kevreet Mikronezia • Nauru • Palau • Wake
# Akademio de Esperanto

An Akademio de Esperanto (Akademiezh an esperanteg) a zo un aozadur yezhel a zo he fal derc'hel ha mirout pennreolennoù diazez an esperanteg ha kontrollañ e emdroadur.

## Istor

Savet e voe an Akademio de Esperanto e 1905 e-kerzh kentañ Kendalc'h Hollvedel an Esperanteg (Universala Kongreso de Esperanto) diwar kinnig Zamenhof evit kuzuliañ a-gevret gantañ diwar-benn kement goulenn a denn d'ar yezh. Lingva Komitado (Komite Yezhel) a voe graet anezhañ d'ar c'houlz-se ha dilennet e voe 102 ezel eus 28 bro, ha Zamenhof da brezidant anezhañ. Gant ar rektor Boirac e voe renet.
Da geñver an eil Kendalc'h Meur e 1906 e c'houlennas Zamenhof e chomfe al Lingva Komitado evel ma oa e-giz komite da viken, pa oa bet dilennet evit ur bloaz hepken da c'hortoz.
E 1908, dre ma oa didalvez kaout un niver ken bras a izili el Lingva Komitado e kinnigas e brezidant disrannañ anezhañ ha krouiñ ur guzuliadeg veur hollbad ennañ, pe un akademiezh.
E 1948, da geñver un adaozañ, e voe kendeuzet ar C'homite hag e Akademiezh e-barzh un aozadur hepken, Akademio de Esperanto e anv.

## Izili

* 45 ezel a zo en akademiezh-se, setu amañ a roll anezho e miz Meurzh 2006 :
* Ao. Dao Anh Kha
* It. Perla Ari-Martinelli
* Dr. Aŝvini Kumar
* Ao. Marc Bavant
* Ao. Gersi Alfredo Bays
* Ao. Benczik Vilmos
* Ao. Gerrit Berveling
* Dr. Werner Bormann
* Dr. Marjorie Boulton
* Ao. André Cherpillod
* Dr. Renato Corsetti
* Kel. Probal Das Gupta
* Ao. Edwin de Kock
* Ao. Michel Duc Goninaz
* Ao. Gbeglo Koffi
* Ao. Miguel Gutiérrez Adúriz
* Ao. Ottó Haszpra
* Kel. Christer Kiselman
* Dr. Boris Kolker
* Dr. Koutny Ilona
* Kel. Erich-Dieter Krause
* Kel. Sergej Kuznecov
* Kel. Jouko Lindstedt
* Ao. Li Shijun
* Dr. François Lo Jacomo
* It. Anna Lowenstein
* Dr. Carmel Mallia
* Kel. Geraldo Mattos
* Ao. Stefan Maul
* Kel. Carlo Minnaja
* Ao. Brian Moon
* Ao. Andrzej Pettyn
* Ao. Sergej B. Pokrovskij
* Ao. Otto Prytz
* Ao. Baldur Ragnarsson
* Ao. Flavio Rebelo
* Ao. Francisko Simonnet
* Ao. Trevor Steele
* It. Spomenka Štimec
* Dr. Humphrey Tonkin
* Kel. Amri Wandel
* Dr. John C. Wells
* Ao. Bertilo Wennergren
* Ao. Xie Yuming
* Ao. Yamasaki Seikô
* Poellgor :
** Prezidant : Geraldo Mattos
** Sekretour : Renato Corsetti
** Bezprezidant : Probal Das Gupta
** Bezprezidant : Brian Moon

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an Akademio de Esperanto
# Amper

An amper (simbol A) eo an unanenn SI evit fonnder an tredan.
Termenet eo bet an amper gant Kuzuliadeg Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù e 1948.
Un amper zo, dre dermenadur, fonnder ur red digemm a brodufe un nerzh kevatal da 2 × 10$^{-7}$ newton dre vetrad hirder ma vefe dalc'het e-barzh daou gonduer eeun ha parallelek, anfin o hirderioù, disterdra o zroc'h, ha war-hed ur metr an eil diouzh egile er goullonder.
Anvet ao bet an amper diwar André-Marie Ampère, unan eus dizoloerien bennañ an elektromagnetegezh .
Abaoe ma oa bet termenet talvoud digemenoù Josephson (CIPM (1988) Erbed 1, PV 56; 19) ha von Klitzing (CIPM (1988), Erbed 2, PV 56; 20) gant an SI, e c'heller kenaozañ an daou dalvoud-se (K$_J$ = 4,835 979×10$^{+14}$ Hz/V hag R$_K$ = 2,581 280 7×10$^{+4}$ Ω) evit termeniñ an amper e-giz ur red elektrek digemm kevatal rik da 6 241 509 629 152 650 000 karg elfennel dre segondenn.

## Liammoù diavaez

Diwar-benn ar BIPM (Burev Etrevroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù):
* http://www1.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter2/2-1/ampere.html #
* History of the electrical units.
# Bloavezhioù 1030
### Darvoudoù

* Rouantelezh Aragon krouet e 1035

### Tud dibar

* Godwin, Kont Wessex
* Avisenna, prederour
* Knut II Danmark, roue Danmark ha roue Bro-Saoz etre 1016 ha 1035
* Harold Harefoot, roue Bro-Saoz etre 1035 ha 1040
* Herri Iañ (Bro-C'hall), roue Bro-C'hall etre 1031 ha 1060
# Bloavezhioù 1040
### Tud dibar

* Roue Macbeth a Vro-Skos (m. 1057)
* Godwin, Kont Wessex (m. 1053)
* El Cid (g. 1040)
# Bloavezhioù 1060
### Darvoudoù

* 1066
** An Normaned a aloub Bro-Saoz
** Gwilherm an Alouber a voe kurunennet Roue a Vro-Saoz devezh Nedeleg e Abati Westminster.

### Tud dibar

* Gwilherm an Alouber
# Bloavezhioù 1070
### Darvoudoù

* 1078
** Boulc'het eo chanter an iliz Roman e Santiago de Compostela, Galiza
# Bloavezhioù 20 kt JK
## Darvoudoù

Deroù ar Pax Romana (27 kt JK–180) en Impalaeriezh Roman.

## Tud dibar

* Kaezar Aogust, Impalaer Roman (27 kt JK–14)
# Bloavezhioù 300
### Darvoudoù

* Armenia a ya d'ar riez kentañ gounezet d'ar feiz gristien
# Bloavezhioù 70 kt JK
## Darvoudoù

* Spartakus a renas ur ravolt sklaved a-enep Roma. Trec'het e voe e vagadoù en diwezh, ha Spartacus lazhet en emgann, gant lejionoù Roman dindan gourc'hemenn Marcus Licinius Crassus.
# Bozon Higgs

Bozon Higgs a zo rannigoù elfennel. E 1964 e oa bet kinniget e oa anezhe gant Gerry Guralnik, C.R. Hagen, Tom Kibble$^,$$^,$, Robert Brout, François Englert ha diouzh an tu all gant Peter Higgs e-unan. Embann a reas hemañ e vartezeadenn un tamm diwezhatoc'h. Evel ma ne c'houlenne ket ar fizikour skos-se bezañ lakaet da gaver ar bozon e voe reishoc'h ober eus ar rannigoù-se « bozon BEH », evit Brout, Englert ha Higgs. Ur vartezeadenn n'eo ken evit c'hoazh : n'int ket bet kavet betek bremañ. Met d'ar 4 a viz Gouere 2012 e oa bet embannet gant ar CERN e oa bet kavet rannigoù elfennel nevez hag e oa 99,9999% a ziarvar e oa Bozon Higgs.

## Notennoù

* ↑ "Global Conservation Laws and Massless Particles", Physical Review Letters, levrenn 13, 1964, pp 585–587 G. Guralnik, C. Hagen, T. Kibble
* ↑ Gerald S.Guralnik, "The History of the Guralnik, Hagen and Kibble development of the Theory of Spontaneous Symmetry Breaking and Gauge Particles" International Journal of Modern Physics, levrenn A24, 2009, pp 2601–2627
* ↑ Physical Review Letters - 50th Anniversary Milestone Papers
* ↑ P.W. Higgs, Phys. Rev. Lett. 13 (1964) 508.
* ↑ F. Englert, Dossier de La Recherche mai 2011 p. 30
# Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù

Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù (BIPM evit an anv ofisiel Bureau international des poids et mesures) a zo unan eus an tri aozadur savet evit delc'her ar sistem unanennoù etrebroadel (SI) evel ma oa bet termenet gant Kenemglev ar metr.
Lec'hiet eo e Pavillon de Breuteuil e Sèvres, Frañs, a zo dezhañ un dezvad e-maez-tiriad. Dre se ne voe ket aloubet gant an Alamaned e-pad an eil brezel bed.

## Kefridi

Hervez e lec'hienn ofisiel :
    Ar BIPM a zo en e garg diogeliñ peurunvanidigezh ar muzulioù er bed a-bezh hag o zresuster d'ar Sistem unanennoù etrebroadel.
    Labourat a ra dindan aotrouniezh Kenemglev ar Metr a zo anezhañ ur feur-emglev diplomatel skoulmet etre ur riez hag hanter-kant (sifroù 2005), ha seveniñ a ra e garg dre un toullad Kuzuliadegoù aliañ a zo o izili labourvaoù metrologiezh broadel eus ar Stadoù ezel eus Kenemglev ar Metr, ha dre e labour dezhañ e-unan sevenenet en e labourva.
    Kas a ra ar BIPM enklaskoù liammet gant ar muzulioù. Aozañ a ra, pe kemer a ra perzh e keñveriadennoù etrebroadel ar stalonoù muzuliañ broadel, ha kas a ra stalonadennoù da benn evit ar Stadoù ezel.
Ar BIPM a zo ivez en e garg delc'her an Amzer hollvedel kenurzhiet (UTC) a zo anezhañ skeul an amzer a vez kaset diwarni ar frekañsoù dave hag ar signaloù-eur er bed a-bezh en un doare kenurzhiet.
Daou aozadur all a zo en o c'harg delc'hel ar sistem unanennoù etrebroadel :
* Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CGPM, Conférence générale des poids et mesures) ;
* Kuzuliadeg Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CIPM, Comité international des poids et mesures).

## Istor

Da gentañ penn e teu orin Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù eus an diviz ober gant ar sistem degel kemeret war atiz Gaspard Monge.
D'an 20 a viz Mae 1875 e voe sinet Kenemglev ar metr gant seitek Stad. Krouet e voe Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù an dro-se.
Gant ar Pavillon de Breuteuil e Sèvres e vez roet bod d'ar BIPM abaoe 1884 ma voe lakaet ar savadur gouestlet d'al labourvaoù da vont en-dro.
E 1889 e voe asantet da bimpatromoù etrebroadel nevez ar metr hag ar c'hilogram gant kentañ Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù a c'houlennas e vefent lakaet ent ofisiel er Pavillon de Breuteuil.

## Gwelet ivez

* Sistem unanennoù etrebroadel
* Sistem metrek

## Liammoù diavaez

* BIPM (e galleg)
* BIPM (e saozneg)
# Candela

Ar c'handela (simbol: cd) eo unanenn SI ar c'hreñvder gouloù (galloudezh merzhet embannet gant un andon gouloù en un durc'hadur bennak).

## Termenadur

Abaoe 16vet Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù e 1979 eo termenet ar c'handela evel-henn :
   Ar c'handela eo kreñvder gouloù, en un durc'hadur bennak, an andonioù a embann ur skinadur monokromatek, 540 × 10$^{12}$ hertz e frekañs, hag 1/683 watt dre steradian e greñvder skinus.

## Orin

Diazezet eo ar c'handela war an unanenn gozh, ar c'houlaouenn-goar (galloudezh ar c'houlaouenn-goar ), a oa kreñvder gouloù ur "c'houlaouenn-goar stantart" (1,018 candela) anavezet he c'hompozadur. Candela eo an anv latin a sinifi goulaouenn-goar.

## Displegadurioù

Ar frekañs dibabet a zo er spektr gwelus tost ouzh ar gwer, ha klotañ a ra gant un hirder gwagenn a war-dro 555 nanometr. Santidikoc'h eo lagad mab-den d'ar frekañs-se. D'ar frekañsoù all eo ret kaout muioc'h a greñvder skinus a-benn pourchas ar memes kreñvder gouloù, hervez respont frekañsel lagad mab-den. (Gwelet fonksion goulaouüster).
Ar goulaouennoù-koar ordinal a embann war-dro 1 cd. An ampoulennoù 100 W a embann war-dro 120 cd.
Daoust ma vez diazezet bremañ termenadur ar c'handela war ar watt a zo anezhañ un unanenn c'halloudezh deveret, e chom ar c'handela un unanenn ziazez eus ar sistem etrebroadel (e saozneg).
A-raok e veze termenet ar c'handela e-giz ar skinadur korf du embannet gant 1/60 eus 1 cm$^2$ platin d'e boent teuzidigezh. Dibabet eo bet an talvoud arbitrel (1/683) e doare ma klotfe rik an termenadur nevez gant an termenadur kozh.

## Liammoù diavaez

* Candela: The SI Unit of Luminous Intensity Candela : unanenn SI ar c'hreñvder gouloù (e saozneg)
# Deuteriom

Hidrogen-2 :
| taolenn ||
| Pennañ ||
| Anv, Simbol | deuteriom, $^2$H |
| Neutronoù | 1 |
| Protonoù | 1 |
| Fedoù Fizikel ||
| Bezañs naturel | 0,015% |
| hanter-vuhez | 12,32 vloaz |
| Produ an dezintegradur | |
| Mas atomek | 2,01355321270 u |
| Spin | 1+ |
| Reveur a energiezh | 13135,720 ± 0,001 keV |
| Energiezh eread | 2224,573 ± 0,002 keV |
| Dezintegradur | Energiezh (MeV) |
| Dezintegradur beta | 0,018590 |
An deuteriom (simbol $^2$H pe D) zo un izotop eus an hidrogen. 1 proton hag 1 neutron en deus.
Un izotop naturel eo. Kavet e vez (en dour mor da skouer, dindan stumm DHO pe D$_2$O, an « dour pounner ») en natur gant ur feur a 0,015% e-keñver an hidrogen. (Dre se ez eus un atom deuteriom evit war-dro 6667 atom hidrogen).
D'an temperadurioù boas ez eus ur gaz eus an deuteriom (HD pe D$_2$).
Dizoloet e voe an deuteriom e 1931 gant Harold Clayton Urey, anezhañ ur c'himiour eus Skol Veur Columbia, a resevas priz Nobel ar gimiezh evit se e 1934.
Paotet e c'hell bezañ an dour pounner gant mab-den. Implijet e vez dreist-holl er reaktorioù nukleel tip Kanadian (reaktorioù tip « Candu »), e lec'h ma vez graet gantañ e-giz moderator neutronoù.
Implijet e vo ivez an deuteriom er reaktorioù fuzion termonukleel kontrollet da zont, peogwir eo unan eus div elfenn bennañ danvez « loskus » ar fuzion, pa vez eben an tritiom.

## Fedoù

* Douester : 0,180 kg.m$^{-3}$ er c'hondisionoù standart.
* mas atomek : 2,013 553 212.
# Coulomb

Ar c'houlomb (simbol : C) eo an unanenn karg elektrek er sistem unanennoù etrebroadel (SI). Un unanenn deveret eo.
Dont a ra e anv diwar ar fizikour gall Charles de Coulomb.
Bez' eo ar c'hementad elektregezh a dreuz un troc'h eus ur c'honduer a red ennañ un red elektrek, 1 amper e fonnder, e-pad 1 segondenn (1 A.s).

## Karg elfennel

Talvezout a ra ar garg elfennel e:
* $e\approx 1,602.10^{-19}\mathrm {C}$. -e e talv karg an elektron, ha +e hini ar proton.

## Unanennoù karg all

Kemeret en deus plas an unanenn franklin (notet Fr), diwar anv ar fizikour amerikan Benjamin Franklin. Graet e veze implij eus an unanenn-se er sistem CGS.
       1 franklin a dalveze 0,3336 × 10$^{-9}$ C.
En elektrokimiezh e vez implijet c'hoazh ar faraday (notet F) diwar anv ar fizikour saoz Michael Faraday. Liesad ar garg elfennel dre niver Avogadro eo.
       1 faraday a dalv 96 485 C.

## Renkoù braster

Hervez lezenn Coulomb e vez embreget un nerzh 9 × 10$^9$ N an eil war eben gant div garg poentheñvel pep a ur c'houlomb dezho ha war-hed ur metr an eil diouzh eben, da lavaret eo war-dro pouez nav c'hant mil (900 000) donenn. Un unanenn kalz re vras eo neuze ar c'houlomb evit ezteurel kementadoù kargoù statikel ha setu e vez graet gant e ranngementadoù e-giz ar mikrocoulomb (µC) pe an nanocoulomb (nC).

## Gwelet ivez

* Elektrostatik
# Diagram energiezh

Diagram energiezh an elfennoù gimiek a zo gwriziennet e-barzh teorienn ar c'hwanta. Hervez an deorienn-se ne c'hell ket an atomoù bezañ nemet e stadoù energiezh resis 'zo e vefent.
War an diagram energiezh e vez taolennet ar stadoù diseurt-se gant linennoù a-blaen, niverennet eus n=1 betek n=∞, ha war ahel an urzhiennoù emañ al liveoù diseurt a energiezh a glot ganto.
N'hell un elfennoù tremen eus an eil stad d'eben nemet ma vez kaset dezhi gant ur foton ar c'hementad rik a energiezh rekis evit trement eus an eil linenn d'eben. Mard eo disheñvel ar c'hementad energiezh n'en do ar foton efed ebet war an elfenn.
Al live n=0 a vez graet live diazez anezhañ. Stadoù iset eo ar re all. Tremenet e vez eus al live diazez d'ul live iset gant un euvradur energiezh. Gant un embann goulaouüs monokromatek e vez graet an tranzitadur kontrol.
Da skouer : diagram energiezh an atom hidrogen
# Digemmenn Faraday

Digemmenn Faraday F eo liesad ar garg elfennel e dre niver Avogadro N$_A$ :
    F = N$_A$ · e ≈ 9,65 × 10$^4$ C/mol
Karg hollek ur molad kargoù elfennel eo.
# Elektron-volt

Un unanenn muzuliañ energiezh eo an elektron-volt e fizik. Dre dermenadur eo kavatal e dalvoud d'an enegiezh tapet gant un elektron buanaet gant un diferañs potañsiel ur volt. Setu e talv an elektron-volt war-dro 1,602 177 33 x 10$^{-19}$ joul. Un unanenn er-maez eus ar sistem unanennoù etrebroadel (S.I.) eo, implijet e vez asambles gantañ, met dre arnodiñ e vez kavet he zalvoud.
Graet e vez gant an elektron-volt e fizik ar partikulennoù ha dreist holl gant ar megaelektron-volt hag ar gigaelektron-volt evit ezteurel al liveoù energiezh a gaver er buanaerioù partikulennoù hag er fuzion dermonukleel:
    1 MeV = 10$^6$ eV
    1 GeV = 10$^9$ eV

## Implij an elektron-volt evit muzuliañ ur mas

Diwar formulenn Einstein E=mc² (1 kg = 90 petajoul) e tezastumer:
    1 eV/c² = 1,783 × 10$^{−36}$ kg
# Elisedd ap Gwylog

Elisedd ap Gwylog (Elisetus e latin hag Ellis e saozneg), ganet war-dro 725 ha marvet war-dro 755, a oa roue Powys.
Ne gaver ket kalz a dra en dielloù a-zivout Elisedd, a oa diskennad da Brochwel Ysgithrog. Aloubet en dije en-dro douaroù Powys goude ma oant bet aloubet gant ar Saozon.

## Peul

E c'hourvab, Cyngen ap Cadell a savas ur peulvan evel maen-koun dezhañ nepell diouzh al lec'h m'emañ abati Valle Crucis krouet diwezhatoc'h. Croes Eliseg (pe Kroaz Eliseg a vez graet anezhañ), hogen ar meneg Eliseg a lenner war ar peul a rank bezañ ur fazi a-berzh bener an enskrivadur.
An enskrivadur latin war ar peul a zo bremañ diaes-kenañ da lenn, met evit doare e oa sklaeroc'h da vare Edward Lhuyd en adskrivas. Evel-henn emañ troidigezh al lodenn a denn da Elisedd :
    + Concenn mab Catell, Catell mab Brochmail, Brochmail mab Eliseg, Eliseg mab Guoillauc.
    + Hag ar Concenn-mañ, gourvab Eliseg, a savas ar maen-mañ evit e gourdad-kozh Eliseg.
    + An hevelep Eliseg, a juntas kevret hêrezh Powys . . . er-maez galloud an Angled war-bouez e gleze ha dre an tan.
    + Nep piv bennak a adlavar ar pozioù, ra vennigo ene Eliseg.
Hervez barzhonegoù kozh en devoa Elisedd ur gurunenn dibar, ur chadenn aour, hag a oa arouezioù dizalc'hted Powys. Roud ebet anezho ne gaver en istor, met marteze e teujont war wel pa voe kurunennet Owain Glyndŵr e 1400.
War-lerc'h Elisedd e renas e vab Brochfael.
| En e raok: Gwylog ap Beli | Roue Powys ) 725 - 755 | War e lerc'h: Brochfael ab Elisedd |

## Notennoù

* ↑ Pre Welsh History

## Gwelet ivez

* Roll tierned Brycheiniog
* Brycheiniog
* Kembre
# Estoril

Estoril a zo ur c'humun eus Portugal, e arondisamant Cascais, war vord ar meurvor Altlantel, 18 km e kornôg Lisboa.
Ur gêr gouronkañ vrudet a zo anezhi, 23 769 annezad o chom war un tiriad a 8,79 km², pezh a ra ur stankter a 2 702,9 an/km².
Tost da Estoril e voe sinet, dindan hanterouriezh portugalat, Emglevioù Bicesse, etre ar MPLA hag an UNITA.
An anv-lec'h "Estoril" a zeufe e gerdarzh eus ar ger "estéril", da lavared eo "gaonac'h".
# Formulenn diaoz

E kimiezh ez eo ar formulenn diaoz ar skrivad kompaktañ a daolenn ur c'hompozad kimiek pe ur c'horf simpl. Graet e vez gant ar formulennoù diaoz er c'hevatalennoù kimiek evit deskrivañ ar reaktadennoù kimiek.

## Kompozadoù molekulel

Ar c'hompozadoù molekulel a zo anezho substañsoù a c'hoarvez eus molekulennoù dispartiet an eil re diouzh ar re all. Evel se emañ kont gant ar pep brasañ eus ar c'hompozadoù a gaver e kimiezh organek. Evit a sell ouzh ar c'hompozadoù-se e ro ar formulenn diaoz an niver a atomoù a ya d'ober ur volekulenn. Ne ro titour ebet diwar-benn arenkamant an atomoù a genaoz anezhi. Setu e c'hell ur formulenn diaoz klotañ gant meur a volekulenn disheñvel. Komz a reer eus izomeriezh pa vez div volekulenn disheñvel dezho ar memes formulenn diaoz. Evit deskrivañ ur volekulenn e ranker gouzout formulennoù all en tu-hont d'ar formulenn diaoz : ar formulennoù damziorroet pe diorroet.
Natur an atomoù a vez meneget gant simboloù kimiek an atomoù a genaoz ar volekulenn a bleder ganti (sellou ouzh taolenn beriodek an elfennoù). Resisaat a reer niver pep hini eus an atomoù gant un is-skrid a-zehou da bep simbolenn (ne lakaer is-skrid ebet pa vez un atom hepken). Erbedet e vez heuliañ urzh lizherennek ar simboloù war-bouez un nemedenn : karbon hag hidrogen ar produioù organek a vez meneget atav da gentañ hag en urzh-se, hag en o goude e veneger an atomoù all en urzh al lizherenneg.

### Skouerioù

Ar propan ennañ 3 atom karbon (notet C) hag 8 atom hidrogen (notet H) a vo e formulenn diaoz : C$_3$H$_8$
Skouerioù all eus formulennoù diaoz :
* an dour : H$_2$O
** 2 atom hidrogen H
** 1 atom oksigen O
* an dioksigen : O$_2$
** 2 atom oksigen O
* ar metan : CH$_4$
** 1 atom karbon C
** 4 atom hidrogen H
* an etilen : C$_2$H$_4$
** 2 atom karbon C
** 4 atom hidrogen H
* an etanol : C$_2$H$_5$OH (ar formulenn diaoz penn-da-benn a zo C$_2$H$_6$O)
** 2 atom karbon C
** 6 atom hidrogen H
** 1 atom oksigen O
* ar butan pe e izomer an izobutan : C$_4$H$_{10}$
** 4 atom karbon C
** 10 atom hidrogen H

## Kompozadoù hep molekulenn

E kimiezh anorganek ez eus un toullad kompozadoù n'heller ket deskrivañ evel kompozadoù molekulel.
Ar soludoù ionek, n'eus ket molekulennoù diforc'h enno met ionoù oc'h interaktiñ ent elektrostatikel gant amezeien niverus. Kompozadoù all a c'heller deskrivañ evel makromokulennoù. En dioksidenn silisiom da skouer en deus pep atom silisiom 4 eread kovalant gant 4 atom oksigen ha pep atom oksigen a zo ereet ouzh 2 atom silisiom. Pep kristal a c'heller deskrivañ neuze evel ur volekulenn enni ur niver bras a atomoù.
Evit an holl gompozadoù-se e ro ar formulenn diaoz kenfeurioù an atomoù er c'hompozad hepmuiken.
Skouerioù :
* ar gloridenn sodiom : NaCl
* an dioksidenn silisiom : SiO$_2$
* ar gloridenn houarn (III) : FeCl$_3$
* an diamant : C

## Daveoù

* ↑ Leight, Favre,Metanomski - Principes de Nomenclature de la Chimie -Introduction aux recommandations de l'IUPAC - pajenn 9 - De Boeck Université ISBN 2-7445-0120-4

## Gwelet ivez

* An doareoù liesseurt da daolenniñ ar molekulennoù
* Ar gimiezh organek
* Ar gimiezh vineralek
# IEEE

An IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) e vez embannet gantañ un dastum reoladoù war ar c'hehentiñ roadennoù. Ar c'hengoroù 802 (bloavezh "80" e miz C'hwevrer "2"), is-strolladoù an IEEE a groge da sevel reoladoù e 1980. Pevarzek kengor a zo evit genadoù oberiantiz disheñvel.
Skouerioù sevenidigezh :
> 802.3 hentenn CSMA/CD (kentstriv),
> 802.5 topologiezh e gwalenn gant an hentenn "jedouer o tremen",
> 802.11 evit ar rouedadoù hep fun