# Málaga

Málaga eo kêr-benn Proviñs Málaga, en Andalouzia, e kreisteiz Spagn, war aod ar Mor Kreizdouar. Eil kêr vrasañ Andalouzia eo enni 568 305 annezad e 2009 ha 578 460 e 2020. Diazezet e voe en VIII$^{vet}$ kantved kt JK gant ar Fenikianed, se zo kaoz eo unan eus kêrioù koshañ Europa.

## Anv

Elfennoù moneizoù eo an dielloù koshañ a hañval ober meneg eus Málaga, peogwir e vefe bet ur stal-gognañ er c'horn-bro e-pad ar marevezh punek. Ar ger 𐤌𐤋𐤊𐤀 a vez kavet war ar pezhioù moneiz-se, translizherennet mlkʾ, ar pezh a derevfe, hervez an damkaniezh wirheñveloc'h, diouzh ar pennrann semitek *m-l-k : «bezañ roue, ren, kaout damani». Kement-se a ziskouez moarvat edo war dakad Málaga un idoldi pe azeuldi (templ) evit enoriñ un doueez, Astarte ("rouanez an neñv" a vez graet sur a-walc'h anezhi e-barzh an doueedoniezh semitek). Kerkent hag ar XVIIvet kantved e oa bet displeget gant an istorour Martín de Roa e teue ar ger Malaca eus an hebreeg מלכה *malkah «rouanez», o tiazezañ e deorienn war arroudenn Strabon hag a lavare kement-mañ diwar-benn ar ger : "priñsez e-touez ar re all war an aod-mañ". Implijet eo ivez gantañ an arguzenn lizheregouriezhel (filologiezhel) o tiskouez e oa heñvel ster anv ar gêr en arabeg : "Ar Maoured a anve anezhi gant ar memes ger : Malaq i al natural della Malaqui, al rey Meliq...». Ma soñjer eo diazezourien kêr Valaka a orin eus Tir e Fenikia, o c'houzout e oa Melqart (mlk-qrt, roue + kêr) doue pennañ ar gêr-se , ha goude ma vez gwelet war pezhioù moneiz stal-gognañ Malaka un azeuldi en tu garenep ha skeudenn un doue en tu penn, degas a ra d'an arbennigourion hag d'an istorourien da soñjal e oa gouestlet an azeuldi-se hag an anv kêr d'an doue pennañ-se.

## Douaroniezh

Lec'hiet eo Málaga war an aod e kornôg ar Mor Kreizdouar hag e su al Ledenez iberek. Emañ war-dro 100 km er reter da Strizh-mor Jibraltar, 130 km er reter da Darifa, ha war-dro 130 km en hanternoz da aodoù Afrika. War un dachenn a 398,25 km² en em astenn ar gumun, e Menezioù Málaga en Norzh, hag e Traoñienn ar Guadalhorce er c'hornôg. E kreiz ur pleg-mor emañ, gronnet gant menezigi (aradennadoù menezioù) : Sierra Mijas ha Menezioù Málaga. E Málaga ez eus div stêr oc'h en em deurel er mor : ar Guadalhorce hag ar Guadalmedina.

## Arouezioù

* "La verde y morada" (gwer-ha-limestra) a vez graet eus banniel Málaga. Keitrannet eo e div lodenn a-sonn : liv limestra an hini gleiz, gwer an hini dehoù, hag e kreiz ar banniel emañ an ardamezioù-kêr.

## Istor
### Henamzer

Cerro del Villar eo anv an drevadenn gentañ savet eno tro 800 betek 500 kent JK gant ar Fenikianed, war un enezenn a oa lec'hiet e-kreiz aber ar Guadalhorce d'ar mare-se.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An Alcazaba, kreñvlec'h savet gant an Hammudited en XIvet kantvet.
* An iliz-veur, Catedral de la Encarnación
* Kastell Gibralfaro

## Gevelliñ

* Mobile (Alabama) (SUA)
* Tanger (Maroko)
* El Aaiún (Maroko)
* Passau (Alamagn)
* Manila (Filipinez)
* Galveston (SUA), e Teksas
* Popayán (Kolombia)
* Tir (Fenikia) (Liban)
* Zacatecas (Zacatecas) (Mec'hiko)

## Tud ganet eno

* Manuel Altolaguirre (1905-1959), skrivagner
* Pablo Picasso (1881-1973), livour
* Antonio Banderas (ganet e 1960), aktour

## Daveennoù

* ↑ (es) Pedro Rodríguez Oliva, Historia de Málaga. Málaga en la antigüedad, Prensa Malagueña S.A., 2007
* ↑ (es) BLÁZQUEZ MARTÍNEZ José María, Últimas aportaciones a la presencia de fenicios y cartagineses en Occidente (diellet), embannet gant Skol-veur Madrid d'ar 26 a viz Du 2011, diell Webarchive an 8 a viz Kerzu 2011
* ↑ (es) Cerro del Villar, de enclave comercial a periferia urbana: dinámicas coloniales en la bahía de Málaga entre los siglos VIII y VI a.C.