# Kawan

Kawan :
| An iliz katolik ha monumant ar re varv. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Cavan |
| Bro istorel | Bro-Dreger |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Lannuon |
| Kanton | ar Roc'h-Derrien (betek 2015) Bear (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22034 |
| Kod post | 22140 |
| Maer Amzer gefridi | Maurice Offret 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Lannuon-Treger Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Treger-Goueloù |
| Lec'hienn Web | (fr)Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 548 ann. (2022) |
| Stankter | 94 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 40′ 22″ Norzh 3° 20′ 35″ Kornôg / 48.6727777778, -3.34305555556 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 97 m bihanañ 53 m — brasañ 111 m |
| Gorread | 16,40 km² |
| Kawan ||
| kemmañ |
Kawan (distaget) zo ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Bear, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.

## Douaroniezh

* Ar stêr Gindi a dreuz Kawan.
* Kumunioù amezeg ː Kaouenneg-Lanvezeeg; Kemperven; Berc'hed; Prad; Plûnet; Tonkedeg

## Anv

* Berard Tanguy ː Ecclesia de Cavan, 1170; Kaguan, 1283; Cavan, c. 1330; fin XIV$^{vet}$ kvd
* Erwan Vallerie ː Kaguan, 1283; Cavarn ?, 1298; Cavan, 1371, 1516; Caven, 1592; Cahoen, 1630

### Gerdarzh

Distaget e vez ['kawèn] anv ar barrouz gant tud ar vro ha n'eo ket [ka'wann] evel ma vez klevet re alies gant nevez-vrezhonegerien 'zo. Dont a rafe an anv-se eus un adanv da sant c'hGaran, Kadvan, moarvat, hag a zo testeniekaet e Kembre. Div skol a zo diwar talvoudegezh anv ar Gumun :
* ar re hag a zo stag gant un anv den :
Ne deu ket anv ar gumun-mañ diwar ar ger kaouenn. - B. Tanguy : diouzh henbrezhoneg Catman. (dislaret er bajenn Kaouenneg)
* ar re a zo kentoc'h a du gant : kaouenn, an evn:
- Marteville & Varin (1843); - Jean-Yves Le Moing (2007); pajennoù 24 & 72. gwelout er bajenn kaozeadenn. - Hervez Froger ha Pressensé, teir gaouenn a zo en ardamezioù (kanus) familh Cavan, XIII$^{vet}$ kantved (lodenn war ar stern)

## Ardamezioù

En aour e deir c'haouenn en sabel, 2, 1.

## Istor
### Nevezoadvezh ar maen hag ar mare gall-ha-roman

Abaoe nevezoadvezh ar maen e tle bezañ tud o vevañ e-lec'h m'emañ ar barrez. Er mare galian-ha-roman e tremene an hent eus Landreger da g-Karaez hag an hini eus ar Roc'h da Louergad e-kichen ar bourk.
* Kartenn. La Messelière 1933
* Kartenn. Alan An Diuzet. 1960

### Ar grennamzer

E 1030 e oa bet renablet ar barrez er "Pouillé de Tours". D'ar veskontez Royanteline e oa en XI$^{vet}$ kantved. Pa varvas ar veskontez e voe roet he douaroù da Zuk Breizh. War-lerc'h e kouezhas Kawan etre daouarn tud Pentevr ha goude re tud Avaogour. E kentañ lodenn an XII$^{vet}$ kantved perc'henn aotrouniezh Kawan ha Kaouenneg a oa anvet Aymeri, bev e oa c'hoazh e 1280. Klask a reas e vab, Yann, stourm a-enep Dug Breizh, Yann Iañ, da sikour konted Pentevr. Koll a reas hag e tapas dug Breizh aotrouniezh Kawan digantañ, da reiñ da Yann a Kersaliou. Aotrouien Kawan a douge ur skoed "aour e deir c'haouenn sabel". Er XIV$^{vet}$ kantved e voe reuz e Bro-Dreger etre tiegezh Moñforzh a oa skoazellet gant ar Saozon hag hini Bleaz a oa eus kostezenn ar C'hallaoued. Mervel a reas kalz a Saozon e Kawan setu perak ez eus bet anvet ul lec'h "Bered ar Saozon". Echuiñ a reas al luz pa oant bet skarzhet e 1347. Er mare-se e oa Kawan ha Kaouenneg dindan dalc'h Gwengamp. Rannet e oa ar barrez hag e trev e meur a dalc'h lezennel bras.

### Ar C'hevre

E-kerzh brezelioù ar C'hevre Katolik en emgannas arme Bro-C'hall hag hini dug Mercœur, hag e voe distrujet bro Kawan e fin ar XVI$^{vet}$ kantved.

### An Dispac'h Gall

Feulster ha krizder a voe kaset gant an Dispac'h Gall e Kawan. D'an 10 a viz Gwengolo 1792 e oa bet tapet meur a zegad a annezidi eus ar barrez en un emgann etre ar Warded Broadel Lannuon ha 4 000 emsavad eus ar parrezioù tro-war-dro, ha rediet da dennañ warne. Ar c'huzul-kêr kentañ da vezañ dilennet a oa e 1790.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 77 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,27 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Kemeret e voe 29 000 Lur en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 21 a viz Mae 1944, hag 20 000 Lur d'an 31 a viz Mae gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Iliz katolik Sant C'haran

Diavaez
Diabarzh
* Itron Varia Kawan
* Enskrivadur war traoñ delwenn Itron Varia
* Itron Varia Druez
* Sant Cheron
* Zant Garan, Pedet Evidomp

### Maner Koad-Riou

* Koad-Riou. La Messelière. 1929

### Ti ar Vro (er presbital kozh)

* Ti ar Vro Treger ha Goueloù.

### Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.

## Brezhoneg

* A-bell 'zo ez eus panelloù divyezhek e Kawan

### Ya d'ar brezhoneg

* D’ar 27 a viz Mae 2006 eo bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun ha roet d'ar gumun war un dro al label Ya d'ar brezhoneg live 2.

### Deskadurezh

* Klasoù divyezhek zo eno abaoe 1987.
* E distro-skol 2024 e oa 78 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (43 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Melestradurezh
### An amzer a-vremañ

* Pierre-Yvon Tremael
* Pêr ar Floc'h a voe dilennet maer e 1801. War-lerc'h e vezas heuliet gant Gwilhom Tremel, Gwilhom Razavet, F. Loeiz Droumaget, Yves-Marie Unwaz, Loeiz ar C'hwerv, Jozef Klec'h, Jozef ar Rolant, Jozef Helkin, Ujen an Hegarad, Fañch-Mari Perrot, Pierre-Yvon Tremael ha Pierre-Yves Nikol.

## Tud

Deuet eo Kawan da vezañ ur seurt "kêr-benn" evit sevenadur ar vro, ha deuet ez eus ur bern sonerien hag arzourien brudet e metoù sonerezh Breizh da vevañ e Kawan. En o zouez emañ: Gweltaz Moal, Hugues Besco, Louis-Jacques Suignard, Ifig Troadeg...

### Ardamezeg ar familhoù

| Le Borgne Aotrounez la Bouëxière / Ar Veuzit | En argant e gab dentek en gul |
| Michel Aotrou Kerdaniel | En argant e benn Morian en sabel, talwedek en argant |

## Darempredoù etrebroadel
### Gevelliñ

Gevellet eo Kawan gant ur gêr eus Kontelezh An Cabhán (Cavan e saozneg) en Iwerzhon.
| Bro | Kêr | Abaoe |
| Iwerzhon | Béal Tairbirt | 1989 |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec'hienn ofisiel kumun Kawan
* (br)Kawan war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* (fr)J. Rigaud : Géographie historique des Côtes du Nord. Ti-moulerezh Guyon, Saint-Brieuc. 1890. Adembannet gant La Tour Gile, 1995.
* (fr)Régis de Saint-Jouan : Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990
* (fr)Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Chasse-Marée. ArMen. 1992
* (br)Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Hervez Froger ha Pressensé : ardamezioù kanus familh Cavan, XIII$^{vet}$ kantved.
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, pajennoù 254 ha 270, Dastumadenn Guerres et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (br)Distro-skol ar c’helenn divyezhek
* ↑ MICHEL a zo anv ar familh ( aotrounez e Kemperven, Peurid ar Roc'h, Tredarzeg, Kawan)