OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bae Sain Ffraid

Bae Sain Ffraid (Sant Brides Bay e saozneg) zo ur bae en arvor mervent Kembre, e Sir Benfro. Bevennet eo gant Ynys Dewi en hanternoz, hag Enez Skomer ha beg-douar Marloes er c'hreisteiz. Emañ aodoù ar bae a-bezh e-barzh Park Broadel Arvor Penfro, gant meur a aod-traezh brav en o zouez.
Emañ ar c'hêriadennoù-mañ en arvor ar bae (eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz) :
* Sain Ffraid,
* Little Haven,
* Broad Haven,
* Niwgwl,
* Solfach.
Tyddewi, goude ma n'emañ ket war bord ar mor, n'emañ ket gwall bell diouzh Bae Sain Ffraid, en hanternoz ar c'horn-bro.
# Franz von Schönthan

Franz von Schönthan (Franz Schönthan von Pernwaldt e anv leun) (1849 en Vienna - 1913) a oa ur c'helaouenner ha skrivagner aostrian.
# Kastell Dinbych

Kastell Dinbych zo ur c’hastell eus Kembre a voe savet goude aloubadeg ar vro-hont gant ar roue saoz Edouarzh Iañ. Emañ war un dorgenn, dreist kêr vihan Dinbych, en hanternoz ar vro.
Moarvat e voe implijet al lec’h ken abred hag ar Grennamzer uhelañ hag e oa ur c’hreñvlec’h kembreat eno (« kastell » eo ster ar ger "din" a gaver en anv-lec'h Dinbych). Ar c’hastell mein a weler bremañ avat a voe savet gant Henry de Lacy, trede yarl Lincoln, a resevas an douar digant Edouarzh Iañ, goude trec’h hemañ war ar priñs Llywelyn ap Gruffudd, e 1282. Kêr Dinbych a voe savet d’ar mare-se ivez.
Rannet e oa ar c’hastell diouzh ar peurrest eus ar vro gant mogerioù-kreñv bras, evel kestell all savet e Kembre gant ar Saozon en amzer-se, Kastell Caernarfon da skouer.Un nor nemeti a oa da vont e-barzh ha difennet e oa an nor-se gant tri zour.
E 1400 e voe taget Dinibych gant soudarded Owain Glyndŵr. Gouzañv kalz a reas kêr met herzel ouzh ar seziz a reas annezidi ar c’hastell.
E-pad Brezel an Div Rozenn e voe taget ar c’hastell dre ziv wech gant nerzhioù Tiegezh Lancaster er bloavezhioù 1460, met ne zeujont ket a-benn da gemer anezhañ.
E-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant soudarded Cromwell er bloavezh 1646. Goude se e talvezas da doull-bac’h da lakaat ar roueelourien bet harzet e-pad ar brezel.
Goude distro Charlez II war an tron, e 1660, e voe dilezet ar c’hastell ha tamm-ha-tamm e kouezhas en e boull.
E dalc’h an aozadur Cadw emañ ar c’hastell bremañ.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn Cadw (kembraeg ha saozneg)
# Abati Cwm-hir

    Diwar-benn rivinoù un abati eo ar pennad-mañ. Ur pennad all zo diwar-benn ar geriadenn anvet Abaty Cwm-hir
Abati Cwm-hir, pe abati Cwm Hir, a oa un abati eus urzh ar Sistersianed e reter Kembre. Emañ ar rivinoù anezhañ en hanternoz da gêr Llandrindod e Powys.
Savet e voe ur manati eno gant menec’h eus Abati Hendy-gwyn ar Daf e 1176 (met marteze e oa bet ur manati koshoc’h eno). Gant menec’h abati Cwm-hir e voe savet Abati Cymer, d’e dro, e 1198.
Priñsed Gwynedd a roas o skoazell da abati Cwm-hir en XIII$^{vet}$ kantved. Kement-se a goustas ker d’ar venec’h rak devet e voe ar savadur dre ziv wech gant soudarded saoz ha ret e voe d’an abati paean un dell-gastiz 200 lur sterling e 1231 abalamour ma oa bet harpet Llywelyn ab Iorwerth gant ar venec’h en e emgann ouzh un arme saoz e-kichen Y Gelli Gandryll. Korf dibennet Llywelyn ap Gruffudd, diwezhañ priñs Kembre dieub, a voe beziet en abati, goude an emgann ma voe lazhet, e Cilmeri, e miz Kerzu 1282.
E deroù an XIII$^{vet}$ kantved, dindan ren Llywelyn ab Iorwerth, e oa bet kroget gant labourioù evit ober eus iliz an abati an hini vrasañ e Kembre (75 metr hed). Met ne voent morse kaset betek penn. E 1381 ne oa nemet 8 manac’h en abati ken ha kouezhañ a reas ar savadur en e boull tamm-ha-tamm e-pad emsavadeg Owain Glyndŵr.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jérôme Kerviel

Jérôme Kerviel (ganet d'an 11 a viz Genver 1977 e Pont-'n-Abad) zo un oberour-marc'hadoù hag a laboure er bank gall Société Générale etre miz Eost 2000 ha 2008, ha tamallet dezhañ, gant ar renerien, bezañ kaoz d'ar bank da vezañ kollet 4,9 miliard a euroioù etre 2007 ha 2008, koll biskoazh brasoc'h gant ur bank a-hervez.
Disfiz zo war pegen gwir eo tamalloù ar bank, ha penaos en dije gallet Kerviel koll kemend-all hep sachañ evezh ar renerien.

## Barn

Goude ur prosez kroget d'an 8 a viz Mezheven 2010, ma oa tamallet Jérôme Kerviel da vezañ graet « faosoni, filouterezh, falskelaouiñ ur sistem urzhiataerezioù » e c'houlennas ar prokulor 5 bloaz bac'hidigezh a-grenn. D'ar 5 a viz Here 2010 e voe embannet e gablusted, ha kondaonet an den da 5 bloaz bac'hidigezh, gant ur goursez 2 vloaz. Ha ret dezhañ paeañ d'ar bank 4,9 miliard a euroioù evit e zigoll. Er prosez-galv, e 2016, e voe kadarnaet ar gablusted met izelaet e dell-kastiz da 1 milion a euroioù.

## Er sinema

* L'Outsider, gant Christophe Barratier, 2016

## Pennadoù kar

* Nick Leeson, oberour marc'hadoù en doa kaset ar bank saoz Barings d'an traoñ.
* Listenn kolloù brasañ an oberourien-marc'hadoù

## Levrlennadur

* (fr) L'engrenage : mémoires d'un trader, Jérôme Kerviel, Flammarion, 2010
* (fr) La semaine où Jérôme Kerviel a failli faire sauter le système financier mondial, Hugues Le Bret, Les Arènes, 2010
* (fr) Dans la tête de Jérôme Kerviel, le trader qui gagnait 1,4 milliard d'euros, Michel Prouteau, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016

## Pennadoù-kelaouiñ

* (fr) Fraude à la Société générale : les premiers éléments sur l'identité du responsable, e Le Monde, 24/01/2008
* (fr) GAVIN Guillaume, Fraude à la Société Générale : une enquête est ouverte, war France Info, 24/01/2008
* (fr) Société générale: Jérôme Kerviel, un vrai krach, L'Express, 24/01/2008

## Daveennoù

* ↑ (fr) ROBERT-DIARD Pascale, Jérôme Kerviel condamné en appel à payer 1 million d’euros à la Société générale, Le Monde, 23/09/2016 (lennet d'ar 15/01/2025)
# Jean Yanne

Jean Yanne, bet ganet Jean Roger Gouyé e Les Lilas (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 18 a viz Gouere 1933 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mae 2003 e Morsains (Marne, Bro-C'hall), a oa un arzour gall heb e bar : aktour, aozour, fentigellour, filmaozour, kanour, produour ha sonaozour.

## E bezhioù-c'hoari

War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.

## Un nebeud filmoù pouezus a-hed e vicher

* Que la bête meure (1969),
* Le Boucher (1970),
* Tout le monde il est beau, tout le monde il est gentil (1972),
* Nous ne vieillirons pas ensemble (1972),
* Attention bandits ! (1987),
* Regarde les hommes tomber (1994),
* Deux heures moins le quart avant Jésus-Christ (1982).

## Liamm diavaez

* Jean Yanne war Internet Movie Database
# Judah Ben-Hur

Judah Ben-Hur, berraet en Ben-Hur, zo un dudenn faltazi, penndudenn romant Lew Wallace embannet e 1880 hag anvet Ben-Hur: A Tale of the Christ. Ar romant a gont istor Ben-Hur o stourm a-enep an Impalaeriezh Roman hag o klask degas an enor war e anv familh en-dro goude bezañ bet falstamallet da vezañ taget ar gouarnour roman. Judah a gej gant Jezuz Krist hag a dro da gristen.

## Adsavadennoù

En ur pezh-c'hoari eus Broadway e 1889, Ben-Hur a oa c'hoariet gant Edward J. Morgan o kemer plas Walker Whiteside nebeut amzer goude ma vije kroget gant an abadennoù.
E film mut 1925, Ben-Hur a zo c'hoariet gant Ramon Novarro.
E film 1959 filmaozet gant William Wyler, Ben-Hur a zo c'hoariet gant Charlton Heston, a voe enoret gant un Academy Award evit ar gwellañ aktour. Marlon Brando, Burt Lancaster, Paul Newman ha Rock Hudson o devoa nac'het ar roll a-raok ma vije kemeret gant Heston.
E 1982 er film Deux heures moins le quart avant Jésus-Christ gant Jean Yanne, ar bendudenn a zo anvet « Ben-Hur Marcel » (c'hoariet gant Coluche). Ur c'hemmesk eo etre Judah Ben-Hur tudenn romant Lew Wallace hag Étienne Marcel, hag a oa bet penn marc'hadourien Pariz e 1357.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ "Jack Huston set to star in Ben-Hur remake" (17 a viz Gwengolo 2014). Retrieved on 23 July 2016.
# Taol-stad Roumania 1944

Taol-stad Roumania 1944, brudet en istor Roumania evel Akt an 23 Eost (roumaneg: Actul de la 23 august), a oa bet un taol-stad renet gant ar roue Mikael Iañ eus Roumania e-kerzh an Eil Brezel-bed d'an 23 a viz Eost 1944. Harpet gant darn eus ar strolladoù politikel, ar roue en doa roet lamm da ouarnamant Ion Antonescu, a oa troet a-du gant an Alamagn Nazi, ha goude ma vije bet freuzet talbenn biz Roumania an Ahel e-tal un argadenn drec'hus gant an nerzhioù soviedel. Al lu roumaniat a oa bet o tisklêriañ un arsav-brezel untuek gant an nerzhioù lu soviedel war an talbenn moldavian. An darvoud-se a oa bet gwelet evel unan dreist evit ar Gevredidi o vont war-raok a-enep nerzhioù an Ahel war Talbenn europat an Eil Brezel-bed.
An taol-stad a oa bet harpet gant Strollad Komunour Roumania, ar Strollad Sokial Demokratel, ar Strollad Broadel Frankizour, ha Strollad Broadel ar Beizanted a oa bet o sevel an holl asambles ar Bloc'had Broadel Demokratel e miz Even 1944.

## Ragaozadurioù an taol-stad

Hervez Silviu Brucan, an daou irienner diazez a oa komunourien anvet Emil Bodnăraș ha Lucrețiu Pătrășcanu, hag ar re-se a oa bet e darempred gant ar Roue Mikael evit kregiñ da aozañ an taol-stad a-enep Ion Antonescu. Ar c'hentañ emvod a oa bet etre kannaded ar Roue Mikael hag ar gomunourien a oa bet da noz an 13–14 a viz Even 1944 en un ti perc'hennet kuzh gant ar gomunourien, er 103 Calea Moșilor.
# Rouaned Roumania

Rouaned Roumania zo bet eus 1862 betek 1947.

## Istor rouantelezh Roumania

* 5 a viz C'hwevrer 1859 : Unanet priñselezhioù Moldavia ha Valachia
* 24 Genver 1862 - 22 Mae 1881 : Priñselezhioù unanet Roumania
* 22 Mae 1881 - 30 Kerzu 1947 : Rouantelezh Roumania
* 30 Kerzu 1947 :
** Embannet eo savidigezh ar Republik poblek rouman gant Strollad ar gomunourien,
** Harluet ar roue Mikael Iañ.
* 21 Eost 1965 : Republik sokialour Roumania

## Ar Rouaned

| # | Anv | Adal | Betek | Tierniezh | Titl |
| 1 | Alexandru Ioan Cuza | 1859 | 1866 | Tierniezh Cuza | Priñs soveren Roumania |
| 2 | Carol Iañ | 1866 | 1881 | Tiegezh Hohenzollern | |
| # | Anv | Adal | Betek | Tiegezh | Titl |
| 1 | Carol Iañ | 1881 | 1914 | Tiegezh Hohenzollern | Roue Roumania |
| 2 | Ferdinand Iañ | 1914 | 1927 | | Roue Roumania |
| 3 | Mikael Iañ | 1927 | 1930 | | |
| | Nikolaz Roumania | 1927 | 1930 | | Rejant |
| 4 | Carol II | 1930 | 1940 | | |
| 3 | Mikael Iañ (2vet ren) | 1940 | 1947 | | Roue Roumania |
# Lokmac'hloù

Lokmac'hloù :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Locmalo |
| Bro istorel | Bro-Gwened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | Pondi |
| Kanton | Gourin |
| Kod kumun | 56113 |
| Kod post | 56160 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Charles Lohé 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Roue Morvan Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Kornôg Kreiz-Breizh |
| Lec'hienn Web | https://www.locmalo.bzh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 894 ann. (2022) |
| Stankter | 37 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 04′ 24″ Norzh 3° 11′ 07″ Kornôg / 48.0733333333, -3.18527777778 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 160 m bihanañ 112 m — brasañ 216 m |
| Gorread | 23,91 km² |
| Lokmac'hloù ||
| kemmañ |
Lokmac'hloù a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan.

## Douaroniezh

* War lez ar stêrioù Skorf ha Sar emañ ar gumun.

## Dezougen

* War al linenn hent-houarn Pondi Mêlann edo Lokmac'hloù.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: krouet e voe kumun Lokmac'hloù e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton ar Gemene; e Bann Pondi e oa. Miret ha brasaet e voe Kanton ar Gemene e 1801 gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Lakaet e oa bet Lokmac'hloù en Arondisamant Pondi bet krouet e 1800$^,$.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 60 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,33 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas 13 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik .
* Iliz katolik Sant Maloù, XV$^{vet}$ kantved.
* Kerlenat.
* Sant Tujen.
* Santez Kristina.
* Chapelioù.
* Ar groaz.
* Kroaz ar vered.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’ar 14 a viz Even 1925.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| Mezheven 1995 | Meurzh 2001 | Fernand Kerijaouen | tost ouzh ar Strollad Komunour Gall |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2014 | Jean-Michel Le Cunff | |
| Meurzh 2014 | → bremañ | Jean-Charles Lohé | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Tud

* Arnaud Le Lan, melldroader.

## Liammoù diavaez

* (br)Lokmac'hloù war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 175
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Lokmac'hloù - Fichenn ar gumun
* 1 2 (fr)Memorialgenweb - Monumant ar re varv
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
# Godell Kamenets-Podolsky

Emgann godell Kamianets-Podilskyi, anvet ivez Emgann Ternopil (ukraineg : Кам'янець-Подільський котел) a vez graet eus hollad strivoù Soviediz evit enkelc'hiañ ha distrujañ 1añ Panzerarmee Strollad Arme Su ar Wehrmacht kostez Ternopil en Ukraina.
An enkelc'hiañ a voe echuet e miz Meurzh 1944 war Talbenn ar Reter e-kerzh an Eil Brezel-bed. Al Lu Ruz a oa deuet a-benn da grouiñ ar c'hodell, trapet e oa bet e-tro 220 000 soudard alaman e-barzh. Dindan urzhioù ar Jeneral Hans-Valentin Hube hag ar Generalfeldmarschall Erich von Manstein, an nerzhioù alaman enkelc'hiet er c'hodell a oa deuet a-benn da dalañ ouzh tagadennoù Soviediz ha da dec'hout kuit e-kreiz miz Ebrel. An dec'hadenn-se a vez graet Godell Hube anezhi hag a vez studiet hiziv-an-deiz c'hoazh. Kalz galloudusoc'h e oa nerzhioù Soviediz, aet e oant betek implij ar vombezenn FAB 5000NG, an hini greñvañ en o arsanailh, en aner avat.

## Kenarroud

E miz C'hwevrer 1944, ar 1añ Panzerarmee renet gant ar Generaloberst Hans-Valentin Hube a oa savet diwar pevar c'horfad, tri anezho o vezañ Korfadoù Panzer (an 8vet Panzer gant ar 1añ divizion Panzergrenadier). Ouzhpenn ar re-se e oa ivez unvezioù dafariñ ar Pevare Panzer Arme divizion, unvezioù dezougen, izili an Aozadur Todt, reoù polis, damsoudardel ha liammet gant ar 1añ Panzerarmee. En holl e oa e-tro 220 000 soudard met 43 zank hag 50 kanol emgefreek nemetken. En desped da-se e oa memestra ar strollad stourm galloudusañ a oa er Strollad Arme Su dindan urzhioù ar Generalfeldmarschall Erich von Manstein. An IIIe Korfad Panzer a oa bet o kemer perzh e stourmoù garv e-pad Emgann Godell Korsun-Cherkassy.
# Laon

Laon :
| Ar c'hreiz-kêr kozh. ||
| Bro | Enez-Frañs |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Aisne (prefeti) |
| Arondisamant | Laon (pennlec'h) |
| Kanton | Pennlec'h daou ganton : Laon-1 ha Laon-2 |
| Kod kumun | 02408 |
| Kod post | 02000 |
| Maer Amzer gefridi | Éric Delhaye 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération du Pays de Laon |
| Lec'hienn web | http://www.ville-laon.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 24 066 ann. (2022) |
| Stankter | 573 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 63 m — brasañ 183 m |
| Gorread | 42,00 km² |
| kemmañ |
Laon (distagadur IPA:) eo pennlec'h departamant gall an Aisne, er rannvro Hauts-de-France, en hanternoz Bro-C'hall. Savet eo ar gêr gozh en-dro d'un duchenn m'emañ an iliz-veur.

## Douaroniezh

War un uhelder,

## Anv
### Stummoù skrivet

E Krennamzer (n'ez zeus ket abretoc'h ǃ) ː
* Laudunum, Leudeunum (pezhioù moneiz)
* Ecclesia Lugdunensis Clavato (Sened-Iliz Orleañs, 549)
* Lugdunum Clavatum (Gregor Teurgn, HF, VI, 4)
* Laudunu Clavatum (kendalc'h war lec'h Fredegarius, 3; Liber Historiae Francorum, 46)
* Civitas Laudunum (Sened-Iliz Clichy, 626/627)
* Urbs Luduni (Vita Sadalbergae, 14)

### Gerdarzh

Evel kêrioù gall all Lyon ha Loudun, hag ivez Leiden en Izelvroioù, tu ez eus da soñjal e tle an anv dont eus Lugdunon, tuchenn an doue Lug. Siwazh, ar stumm gentañ anvet n'eo roet nemet er bloaz 549 goude J.-K.

## Ardamezioù

En argant, e deir moualc'henn en sabel, e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* Roet e voe ar Groaz Brezel 1939-1945 d'ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

### Monumantoù relijiel katolik

* Tal kornaouek an iliz-veur.
* Diabarzh an iliz-veur.
* Iliz-veur Intron-Varia.

## Levrlennadur

* Michèle Gaillard ha J.-P. Jorrand : Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XIV. Province ecclésiastique de Reims (Belgica Secunda). De Boccard. 2006

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Clochers de France
* ↑ Cassini-EHESS hag EBSSA
# .300 Winchester Magnum

Ar gartouchenn .300 Winchester Magnum, anvet ivez .300 Win Mag pe .300 WM (7,62 × 67 mm er stumm metrek) a zo ur munision krouet e 1963 gant an embregerezh Winchester Repeating Arms Company. Deveret eo eus an .375 H&H Magnum kemmet evit resev ur boled kalibr .30. En Europa hag e Norzhamerika e vez implijet kalz ar munision-mañ evit chaseal ar jiboez bras evel ar c'hirvi, hag ar gartouchenn implijetañ er c'harabinennoù gant ar chaseourien e Frañs. Er bloavezhioù 1980 e voe amprouet ha choazet ar gartouchenn-mañ evit ma vefe implijet gant Marines ar Stadoù-Unanet.

## Liammoù diavaez

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP

## Daveennoù

* ↑ (fr) JACQUET Jean-François, Pourquoi le calibre 300 est-il très utilisé en France pour la chasse ?, Chassons.com, 25/06/2023 (lennet d'ar 15/01/2025)
* ↑ (fr) Les cartouches des fusils sniper à longue portée, marksman.over-blog.fr, 21/05/2012 (lennet d'ar 24/08/2024)
# Frañsez III (dug Breizh)

Frañsez Bro-C'hall, ganet d'an 28 a viz C'hwevrer 1518 e kastell Amboise ha marvet d'an 10 a viz Eost 1536 e kastell Tournon, a oa mab henañ Frañsez Iañ, roue Bro-C'hall, ha Klaoda Bro-C'hall, merc'h henañ Anna Breizh ha dugez Breizh a-berzh he mamm. Daofin Bro-C'hall e oa eta, ha dug Breizh dindan an anv a Frañsez III.
Badezet e voe en Amboise d'ar 25 a viz Ebrel 1519. Daofin Bro-C'hall a voe anvet hêr ar roue gall e 1518. Dugelezh Breizh a zegouezhas dezhañ pa varvas e vamm e 1524.

## Spagn

E 1525 e voe trec'het e dad en emgann Pavia, ha priziniet e voe gant e enebour bras Karl V, impalaer Aostria ha roue Spagn. Evit bezañ dieubet e rankas ar roue gall fiziout e zaou vab Frañsez ha Herri en e enebour. En em zaskor a rejont war harzoù Frañs-Spagn d'ar 15 a viz Meurzh 1526.
Pevar bloaz e chomas an daou vreur prizoniet e Spagn e-lec'h o zad, adalek 1526, goude sinet Peoc'h an Itronezed, betek 1530. Eus eno, a lavarer, e teuas gantañ ar c'hiz da wiskañ dilhad du.

## Dug Breizh

D'ar 14 a viz Eost 1532 e voe kurunennet Frañsez evel dug Breizh e Roazhon gant an eskob Eozen Maeeuc. Neuze e kuitaas urzh Sant Mikael (gall) hag e voe degemeret en Urzh an Erminig. E le a embannas e galleg hag e brezhoneg. Nemet ne renas ket abalamour ma oa dalc'het an dugelezh gant e dad.
Ur serc'h en doe d'e 17 vloaz : un dimezell de l'Estrange, an hini nemeti, a greder.

## Marv

Mervel a reas Frañsez III e 1536 e kastell Tournon, abalamour, a lavarer, en devoa evet ur banne dour, war-lerc'h ur c'hoariadenn tripod gant e sekretour, ar c'hont Montecuccolli.
Unnek vloaz a-raok e dad. 18 vloaz e oa, dizimez ha divugel. Kredet e voe e oa bet kontammet.
Tamallet e voe Montecuccoli, sekretour an Daofin, an hini en devoa roet ar banne dour, da vezañ e servij Karl V. Ha meur a seurt ampoezon a voe kavet en e lojeiz pa voe furchet. Goude bezañ bet jahinet ec'h anzavas en doa lazhet an dug. Prosez a voe graet e Lyon ha kondaonet ar c'hont da vout drailhet e tammoù, evel a veze graet d'al lazherien-roue.
Hiziv e soñjer e varvas an dug gant an droug-skevent, tapet e karc'har Madrid. Douaret e voe e penniliz Saint-Denis. Hervez an istorourien e voe ur c'holl bras, dre ma hañvale bezañ ampartoc'h eget e vreur Herri, a voe roue Bro-C'hall, ha dug Breizh war e lerc'h, d'ober ar vicher.
* Frañsez Iañ, e dad
* E vamm, ar rouanez Klaoda
* Kastell Amboise
* Kastell Tournon
# As Time Goes By

As Time Goes By zo ur ganaouenn saoznek savet gant ar sonaozer stadunanat Herman Hupfeld en 1931. Brudet e voe dre ar film Casablanca e 1942 ma veze kanet gant "Sam", Dooley Wilson (1886-1953), war c'houlenn "Ilsa Lund", Ingrid Bergman.
Brudet eo bet ivez gant Frank Sinatra.

## Liammoù diavaez

* Er film Casablanca :
* Kanet gant Frank Sinatra :
# Gavr (loen)

Ur pennad gavr zo ivez.
Gavr :
| (Capra) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Caprinae |
| Genad : | Capra |
| Anv skiantel ||
| Capra aegagrus hircus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'havr (Capra aegargus hircus pe Capra hircus) zo ur bronneg, ur geotdebrer hag un daskirier, renket e kerentiad an ejeneged hag en iskerentiad Caprinae.
Doñvaet eo bet al loen-se abaoe an VIIIvet milved kt JK d'an nebeutañ evit pourchas e gig, e groc'hen, e blev hag alies-tre evit e laezh. Meur a anv rannyezhel a ya d'envel ar c'havr : bida ha bidiez.
Ul loen bihan a-walc'h eo, gwareget e gerniel ha mibin-tre, graet evit lammat. Kavet e vez e kazi an holl rannoù eus ar bed, er menezioù aliezik a-walc'h. Ober a reer bouc'hed eus ar pared ha menned eus ar re vihan. A-wechoù e vez kavet givri gouez, met doñvaet e vezont peurvuiañ. Givri bihan o ment a vez kemeret da loened ti a-wechoù.
Meneg anezho zo er Bibl. Da skouer, pa laka Rebekka daou venn-gavr da vezañ fardet evel ur meuz eus ar gwellañ evit ma roje Izaak e vennozh d'o mab Jakob (da laret eo asantiñ desevel anezhañ goude ma'z eo bastard ar bugel) (Gn : 27: 9).
Eus anv kêr-benn Turkia, Ankara, e teu hini ar givri angora a vez maget evit o blev hir-kenañ ha ganto e vez produet ar mohair. Gant givri eus Kachmir e vez produet ur seurt gloan d'ober stamm anvet Kachmir.

## Yezh

* Gevr ha givri eo liesteroù ar ger gavr.
* Bouch (ur vouch, bouchoù), a vez graet eus ar c'havr ivez.
* Gevrigoù-an-hañv (gavrig-an-hañv en unander) zo laboused.
* Gevr-mor (gavr-mor) zo un anv all
** a vez graet eus ar chevr, pe chifretez
** ur grilh-traezh.
** ul labous, hervez Jules Gros
* Gevr-menez zo ur ouenn givri-gouez hag a gaver er menezioù.
* Gavrvoued zo un anv all roet d'ar gwezvoud.

## Ar givri e Breizh

Anv zo eus givri emeur a ganaouenn-bobl, diwar-benn prosezioù ma veze barnet al loened-se, lakaet alies da vezañ furoc'h eget ar varnerien.
* Ma c’havrig a oa fin Reas ur bromm d’ar barner, Sonioù Breizh Izel, levrenn 1, pajenn 40, Fañch an Uhel.

## Lavaroù ha krennlavaroù

Anv eus givri zo e meur a dro-lavar hag e meur a grennlavar:
* Evel ma'z omp ez omp, da lavaras gavr ar Bonïeg.
* Bezo du, bezo gwenn, Pep gavr a gar he menn.
* E-lec'h ma vez staget ar c'havr e rank peuriñ.

## Gerioù

* Paotr ar givri, a vez laret eus ar mesaer-givri, pe an hini a ra war o zro.
* Ur gavrgen zo ur c'hroc'hen-gavr.