OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Thebe (loarenn)

Thebe :
| Thebe ||
| Thebe skeudennet gant Galileo e 2000. ||
| Dizoloadenn ||
| Dizoloet gant | Stephen P. Synnott / Voyager 1 |
| Dizoloet d'ar | 5 Meurzh, 1979 |
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| radius krenn | 221,900 km |
| Kelc'htro | 1,394,000km |
| Ezkreizennegezh | 0.0177 |
| Periapsis | 218,000 km |
| Apoapsis | 226,000 km |
| Prantad reveulziañ | 0.6745 d d (16 e 11.3 min) |
| Tizh orbitel krenn | 23.923 km/s |
| Stouadur | 0.90°° (diwar keheder Meurzh)<br /3.12° (diwar an ekliptik) |
| Loarenn eus | Yaou |
| Doareenoù fizikel ||
| Treuzkiz krenn | 96 km (110 x 90 km) |
| Oblatiezh | |
| Gorread | 33,500 km² |
| Volum | ~470,000 km$^3$ |
| Mas | 1.5×10$^{18}$ kg |
| Stankter | 1.45 g/cm³ |
| Gravitadur gorre | ~0.040 m/s² ((0.002 g) |
| Tizh achap | ~0.063 km/s |
| Devezh | sinc'hron |
| Buander troiñ | 21 km/e |
| Axial tilt | 0° |
| Albedo | 0.047 |
| temp. gorre | ≈124 K |
| Gwask atmosferel | atmosferenn ebet |
Thebe (henc'hresianeg: Θήβη)) pe Yaou XIV eo ar pevare loarenn dostañ da Yaou. Dizoloet eo bet d'ar 5 a viz Meurzh 1979 gant ar sontenn Voyager I hag anvet e oa bet S/1979 J 2 da neuze. Diwezhatoc'h e voe kavet war luc'hskeudennoù graet d'ar 27 miz C'hwevrer 1979. Hec'h anv ofisiel a voe roet dezhi e 1983. Dont a ra eus an nimfenn Thebe, merc'h da zoue ar stêr Asopus.
An hini bellañ eus loarennoù diabarzh Yaou eo.
War a seblant ez eus tri pe pevar c'hrater bras war c'horre Thebe. N'ouzer netra muioc'h diwar he fenn.

## Liammoù diavaez

Strollad Amalthea
* Loarennoù Yaou
* Adrastrea | Aitne | Amalthea | Ananke | Aoede | Arche | Autonoe | Callisto | Callirrhoe | Carme | Chaldene | Cyllene | Elara | Erinome | Euanthe | Eukelade | Euporie | Europa | Eurydome | Ganymede | Harpalyke | Hegemone | Helike | Hermippe | Himalia | Io | Iocaste | Isonoe | Kale | Kallichore | Kalyke | Karpo | Kore | Leda | Lysithea | Megaclite | Metis | Mneme | Orthosie | Pasiphae | Pasithee | Praxidike | Sinope | Sponde | Taygete | Thebe | Thelxinoe | Themisto | Thyone
* S/2000 J 11 | S/2003 J 2 | S/2003 J 3 | S/2003 J 4 | S/2003 J 5 | S/2003 J 9 | S/2003 J 10 | S/2003 J 12 | S/2003 J 15 | S/2003 J 16 | S/2003 J 17 | S/2003 J 18 | S/2003 J 19 | S/2003 J 23
* Yaou | Koskoriad an Heol
# Titrerezh formol Sørensen

titrerezh formol Sørensen, ijinet gant Søren Peder Lauritz Sørensen e 1907, a zo titrerezh un drenkenn aminet gant formaldehid e bezañs hidroksidenn botasiom.
    RCH(NH$_2$)COOH + HCHO + KOH → RCH(NHCH$_2$OH)COOK + H$_2$0
Lakaet e vez ur standilhon dianav da reaktiñ gant ur c'hementad anavezet a vazenn, ha titret e vez ar vazenn a chom gant doareoù titrañ standart.

## Liammoù diavaez

* chempensoftware.com link (e saozneg)
# Tolz molekulel

tolz molekulel ur volekulenn bennak a zo kevatal d'ar c'heñver etre he zolz hag unanenn tolz an atomoù : u (a glot gant 1/12 eus tolz un atom karbon 12).
Bez' e c'heller jediñ anezhi dre sammañ tolz atomek an holl atomoù eus ar volekulenn, pe ivez, muzuliañ anezhi ent arnodel dre spektrometriezh tolz.
Faktor treiñ eus an tolz molekulel d'an tolz molel : tolz molel = tolz molekulel × (6,022 × 10$^{23}$)

## Kudenn an izotopoù

Tolzoù diheñvel a zo en izotopoù. Er spektrometriezh tolz e kemerer peurvuiañ an tolz monoizotopek evit ar molekulennoù bihan, eleze tolz an izotop stankañ eus pep elfenn. Kavet e vez an tolzoù implijet da jediñ an tolz molekulel monoizotopek, e-barzh un daolenn eus tolzoù an izotopoù ha n'int ket ar memes re hag ar re a gaver a-barzh un daolenn beriodek voas. Evit ar molekulennoù brasoc'h e kemerer alies an tolz molekulel keidennek pa n'eo ket nemetken gant izotopoù stankañ pep elfenn ez int kompozet moarvat. Bez' e c'heller jediñ an tolz keidennek-se dre ober gant niver tolz an elfenn a gaver en taolennoù periodek boas.

### Da skouer : tolz molekulel an dour

1,00794 u eo tolz atomek an hidrogen hag 1,00794 u hini an oksigen. Dre se e c'heller jediñ tolz molekulel ur volekulenn dour dezhi ar formulenn H$_2$O evel henn :
    (2 × 1,00784 u) + 15,9994 u = 18,01508 u.
Padal ez eo 1,00783 u tolz an hidrogen 1 (an izotop stankañ), ha 15,9949 u tolz an oksigen 16 (an izotop stankañ), setu ez eo 18,0105 u tolz ar volekulenn dour stankañ peogwir ez eus moarvat un dasparzhadur stadegel eus an atomoù a ro ur skeudenn vat eus an izotopoù hed-ha-hed ar volekulenn.
Tolz molel un danvez bennak a zo anezhañ tolz 1 mol (unanenn SI evit ar c'hementad SI diazez kementad danvez a zo n e simbol). Kevatal eo gant liesad an tolz molekulel dre digemmenn Avogadro 6,022 × 10$^{23}$ gant an unanaenn SI kg/mol, met bez' e reer ivez gant g/mol.

## Gwelet ivez

* Niver Avogadro
* Unanenn tolz atomek
# Toull-bac'h

Un toull-bac'h (liester : toulloù-bac'h) a zo ul lec'h evit ma vo kastizet tud en ur vac'hañ (pe mirout da vont dieub) anezho. Dre vras e vez roet ar c'hastiz-se peogwir o deus graet an dud-se traoù difennet gant ar reolennoù a ren o c'hevredigezh a vez graet lezennoù anezho. Un den toullbac'het a zo un toullbac'had. E brezhoneg e kaver ivez ar gerioù bac'h, kac'har ha prizon (diwar ar galleg) hag an anv-kadarn deveret prizoniad.
Pep kevredigezh a-bouez he deus ezhomm eus ul lec'h (pe vuioc'h) evit, da gentañ holl
* herzel an dud dañjerus d'ober drouk d'ar re all
* herzel an drougobererien da vont pelloc'h a-raok dezho bezañ barnet
* reiñ kastiz an toullbac'hañ d'an dud a zo bet kondaonet da chom bac'het e-pad un amzer divizet gant al lez-varn
# Tritiom

Hidrogen-3 :
| taolenn ||
| Pennañ ||
| Anv, Simbol | tritiom, $^3$H |
| Neutronoù | 2 |
| Protonoù | 1 |
| Fedoù Fizikel ||
| Bezañs naturel | roudoù |
| hanter-vuhez | 12,32 vloaz |
| Produ an dezintegradur | heliom-3 |
| Mas atomek | 3,0160492 u |
| Spin | 1/2+ |
| Reveur a energiezh | 14949,794 ± 0,001 keV |
| Energiezh eread | 8481,821 ± 0,004 keV |
| Dezintegradur | Energiezh (MeV) |
| Dezintegradur beta | 0,018590 |
An tritiom (T pe $^3$H) zo un izotop eus an hidrogen. 1 proton ha 2 neutron a zo dezhañ.
N'eo ket stabil. Setu ez eo radioaktivel. Embann a ra ur skinadur beta (ß-) tra m'en em dreuzfurm en heliom-3 ($^3$He). E beriodenn pe hanter-vuhez zo kevatal da 12,3 vloaz.
En temperadurioù boas ez eus ur gaz eus an tritiom (HT pe T$_2$). E bezañs oksigen e produ dour tritiet (HTO) dioutañ e-unan.
Bez' ez eus tritiom en natur. Fardet eo e-barzh an aergelc'h dre interaktadur ar skinadur kosmek gant nukleüsoù natriom, oksigen hag argon a zo anezho e gwiskadoù uhelañ an aergelc'h. En em gavout a ra war al leur gant an dourioù glav.
Produet e vez an tritiom gant mab-den ivez :

## Arver

Graet e vez gant an tritiom er bombezennoù nukleel, dre ober implij eus ar fuzion tritiom-tritiom pe tritiom-deuteriom. A-benn nebeut e vo graet gantañ er reaktor fuzion nukleel ITER da zont.

## Kudennoù

Nebeut a skinadur beta a vez embannet gant an tritiom. Koulskoude eo anavezet e-giz kañserigenek. Intrañ a ra ar c'horf dre sunadur, dre euvradur a-dreuz ar c'hroc'hen pe dre lonkadur. Buan en em vesk an dour tritiet gant holl dour ar c'horf. Hervez ur studiadenn kaset gant an AIEA e vez kalz radiotoksekoc'h an dour tritiet (25 000 gwezh !) eget ar stumm gazus anezhañ.
Gant an industriezh nukleel e vez sellet ouzh an tritiom evel nann dañjerus : uzin adtretiñ La Hague zo bet aotreet dileuskel 7 000 TBq (terabecquerel) bep bloaz er stumm dourennek ha 2 200 TBq bep bloaz er stumm gazus. Er bloaz 2002 he deus dilaosket a-getep 11 900 TBq ha 63,2 TBq (mammenn COGEMA).
Kudennoù a vez degaset gant treterezh an tritiom. Diaes ha koustus eo dispartiañ an tritiom diouzh an aer. Ouzhpenn se eo diaes-kenañ da vagazennañ. An disterañ spluiuster a ro an tu dezhañ da zileuskel. Akomotoc'h eo gant an industriezh dileizhañ ha strewiañ anezhañ e-barzh dourioù Mor Breizh, er mod-se e vez feurioù izeloc'h a vecquerel dre litr sañset.
E vas atomek zo 3,016.
# Tron

Ar sez ma ya war o c'hoazez warnañ an uhelidi, gwechoù'zo, eo an tron. Peurvuiañ e vez ur gador hir he c'hein ha kinklet mat hervez pinvidigezh ar penn uhel. War un tro en em diskouez an impalaerien, ar roueed ha pennoù uhel ar relijionoù.

## Tronioù er sevenadurioù kozh

Arouez an doueegezh hag an unpenniezh eo bet an tronioù a-gozh. Evit lidoù e vezent implijet ha da gentañ evit kurunadur an unpenn. War ul leurenn plank pe war ur pazenn e veze lakaet an tron ma vo uheloc'h ar penn uhel eget ar re vezant.
Hervez Homer e veze lakaet gant ar Gresianed kozh tronioù er palezioù roueel hag en temploù ma yelo an doueed hervez o flijadur warno. Unan eus ar re vrudetañ a oa hini Apollo e Amyclae.
E pad an Impalaeriezh roman e veze daou dron e Roma, hini an Impalaer hag hini an doueez Roma gant delwennoù da vezañ azeulet warno.
# Unander

An unander a zo ur rummenn yezhadur ma arouezer drezi emeur o komz eus un dra pe un den nemetken.
Enebet eo ouzh al liester hag ivez ouzh ar furm a-stroll a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all.
E yezhoù'zo e vez enebet ouzh an daouder ivez.
# Volt

Ar volt (simbol : V) eo an unanenn SI nerzh elektromotor ha diferañs potañsiel (pe voltadur).
Dont a ra an anv-se diwar an Italiad Alessandro Volta, en doa ijinet ar pil elektrek en 1800.
Bez' ez eo an diferañs potañsiel elektrek a zo etre daou boent eus ur roudad a red ennañ un tredan digemm 1 amper, pa vez ar c'halloudegezh steuziet etre an daou boent-se kevatal da 1 watt (1 V = 1 W.A$^{-1}$ = 1 J.C$^{-1}$ = 1 m$^2$.kg.s$^{-3}$.A$^{-1}$).
# Watt

Ar watt (simbol: W) eo an unanenn SI evit ar c'halloudezh, ar flus energiezh hag ar flus gwrez.
Ur watt zo, dre dermenadur, ar c'halloudezh resevet gant ur sistem a vez kaset ennañ ent-reoliek un energiezh 1 joul e-pad 1 segondenn (1 W = 1 J.s$^{-1}$ = 1 m$^2$.kg.s$^{-3}$).
War dachenn an elektregezh e klot ar watt gant un tredan 1 amper dindan ur voltadur 1 volt (1 W = 1 A.V).

## Orin an anv

Anvet eo bet ar watt gant ar Penn-kuzul ar Pouezioù hag ar Muzulioù e 1960 diwar James Watt evit e labour da ziorren ar mekanik-aezhenn.

## Liesaerien

| Liesaer | Anv | Arouez | Liesaer | Anv | Arouez |
| 10$^0$ | watt | W | | | |
| 10$^1$ | dekawatt | daW | 10$^{–1}$ | desiwatt | dW |
| 10$^2$ | hektowatt | hW | 10$^{–2}$ | sentiwatt | sW |
| 10$^3$ | kilowatt | kW | 10$^{–3}$ | miliwatt | mW |
| 10$^6$ | megawatt | MW | 10$^{–6}$ | mikrowatt | µW |
| 10$^9$ | jigawatt | JW | 10$^{–9}$ | nanowatt | nW |
| 10$^{12}$ | terawatt | TW | 10$^{–12}$ | pikowatt | pW |
| 10$^{15}$ | petawatt | PW | 10$^{–15}$ | femtowatt | fW |
| 10$^{18}$ | eksawatt | EW | 10$^{–18}$ | atowatt | aW |
| 10$^{21}$ | zetawatt | ZW | 10$^{–21}$ | zeptowatt | zW |
| 10$^{24}$ | yotawatt | YW | 10$^{–24}$ | yoktowatt | yW |
# Alfonso VII

Alfonso VII zo bet anv meur a roue.
* Alfonso VII el Emperador‎ (1105-1157), roue Kastilha,
* Alfons VII Ribagorça
* Alfonso VII de Aragón, titl roet da Alfonso XIII (1886–1941), Roue Spagn.

## Pennadoù kar

* Alfonso VI
* Alfonso VIII
# Ayin

C'hwezhekvet lizherenn meur a abjad semitek eo zayin (lagad), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek , hebraek (ע) , siriek (ܥ) hag arabek (ع).
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm kentañ ouzh hini ul lagad.
Distaget e veze (LFE) [ʕ] er penn-kentañ hag er yezhoù semitek a-gozh hag ivez en arabeg a-vremañ. Mut eo peurliesañ en hebraeg hag e sirieg a-vremañ. E yidicheg e talvez d'ar vogalenn e.
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek omikron O, estruskek , latin O ha kirillek O.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizhernn-mañ da 70.
Unan us ar seizh kensonenn eo houmañ ma c'heller he skrivañ gant ur gurunennig anvet tagin.
# Cristóbal

Cristóbal zo un anv-badez spagnolek, par d'an anv brezhonek Kristol.

## Yezhoù all

* Christophe e galleg
* Christopher e saozneg

## Tud

* Cristóbal Colón, anv spagnolek Kristol Koulm.
* Cristóbal de Olid (1488-1524), konkistador.
* Cristóbal de Castillejo‎ (1494-1576), skrivager spagnolek.
* Cristobal de Morales (~1500-1553), sonaozour spagnol.

## Lec'hioù

* Cristóbal de la Sierra, e proviñs Salamanca.
* San Cristóbal, anv meur a lec'h
# Dialogue

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Dialogue (pe Dialogues el liester) a zo stumm gallek pe saoznek ur ger hag a dalvez kement ha « diviz » pe « emziviz », « kendiviz ». Deveret eo eus ar ger henc'hresianek « dialogos », adkemeret e latin e-giz « dialogus » ha da c'houde er yezhoù europat pennañ (ar brezhoneg en o zouez).
Deuet eo war wel da gentañ an emziviz e-giz framm ar filozofi o tiorren, dre gomz er penn-kentañ, gant Sokrates peurgetket, ha dre skrid adal dibenn ar Vvet kantved kent J.K. Dialogoù eo an holl oberennoù gant Platon. Gwelit : Emziviz (filozofi).
An doare dre c'houlenn ha respont a zo bet implijet ivez en ur spered disheñvel gant ar relijion gristen evit ar c'hatekiz. Hag embannet ez eus bet, diouzh an hevelep patrom, ur C'hatekiz pozitivour gant Auguste Comte.
A-hend-all, deuet eo an Dialog (pe a-wechoù Entretiens e galleg) da vezañ ur stumm lennegel (gwelit amañ dindan).

## Oberennoù
### Skridoù alamanek

* Dialoge, ur skrid alamanek gant Novalis

### Skridoù brezhonek

* Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guinclaff

### Skridoù gallek

* Dialogues des carmélites, anv meur a oberenn
* Dialogue entre un prêtre et un moribond, gant Markiz Sade
* Dialogues tristes , gant Octave Mirbeau ;
* Dialogue des morts, gant Fontenelle ;
* Dialogues avec Max Jacob, gant Louis Émié

### Skridoù italianek

* Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo, gant Galileo Galilei e 1632
* Dialogo, levr divizoù etre Primo Levi ha Tullio Regge e 1984 .

### Skridoù spagnolek

* Diálogos sobre la educación, anv spagnolek al Lingvae latina exercitatio (n'eo ket ur skrid spagnolek eta), gant Juan Luis Vives.

## Stalioù

* Dialogues, anv div stal levrioù e Breizh an eil e Brest, eben e Montroulez

## Daveennoù

* ↑ F. Favereau, Geriadur ar brezhoneg a-vremañ, s.v. Dialog
# Domingo

Domingo zo un anv-badez spagnolek.

## Gerdarzh

Dont a ra an anv-badez eus an anv-gwan latin domenicus, hag a zo d'an aotrou (kompren an aotrou Doue), diwar-se e vez troet a-wechoù gant mab doue.

## Yezhoù all

* Domenico, en italianeg.

## Tud

* Domingo de Guzmán, sant spagnol
* Domingo García-Sabell, skrivagner galizek
* Domingo Tejera‎, melldroader uruguayat

### Anv-tiegezh deveret

* Domínguez.

## Lec'hanvioù

* Santo Domingo, anv meur a lec'h
* Santo Domingo de Guzmán, anv meur a lec'h
# Concetta

Concetta zo un anv-badez italianek roet d'ar merc'hed. Stankik eo e kreisteiz Italia.

## Eilstummoù

* Concettina, Concessa, Concepita, Concezione, Concezia, Cettina, Tina, Titina, Titti, Conny.
* Evit ar baotred: Cettino,Concezio, Concetto, Concesso, Concettino.

### Yezhoù all

* katalaneg: Concepció
* galizeg: Conceizon
* portugaleg: Conceição
* spagnoleg: Concepción

## Orin

Dont a ra an anv eus an "Immacolata Concezione" pe "Maria Concetta", diwar italianekaat ar ger latin concepta, concepita.

## Gouel

D'an 8 a viz Kerzu.

## Tud

* Concetta Barra, kanerez italian.
* Concettina Di Lorenzo, aktourez italian.
* Concetta Gangi, anavezetoc'h evel Farida, kanerez italian.

### "Concetto"

* Concetto Gallo, politikour italian.
* Concetto Marchesi, politikour ha skrivagner italian.
* Concetto Pozzati, livour italian.
* Concetto Scivoletto, politikour italian.
# Eline

Eline zo un anv-badez nederlandek ha norvegek, kar da Elena e brezhoneg.

## Yezhoù all

* Elin, e svedeg

## Tud

* Eline Jurg,
* Eline van den Broek, politikourez, er strollad Libertas Nederland
* Eline De Munck, aktourez flandrezat

## Lennegezh

* Eline Vere e levr Louis Couperus
# Ekosferenn

Talvezout a ra an ekosferenn kement ha ur sistem naturel lec'h zo tri live oc'h ober an eil war egile : an danvez, an energiezh, hag ar boudoù bev. Forjet eo bet ar gomz gant an ekologour amerikan Lamont Cole.
Hervez Robert Berbault eo gwell gant ekologourien 'zo implijañ "ekosferenn" e-lec'h implijañ "biosferenn". Da-neuze e vefe an ekosferenn an teskad formet gant ar viosferenn, he substrat geologel ha pedagogel (al litosferenn), hag an atmosferenn.
# Eontr

Breur tad unan bennak, pe breur mamm unan bennak, eo an eontr en hor c'hevredigezh (pe ar yontr hervez doareoù distagañ broioù zo). Graet e vez moereb pe tintin eus ur vaouez, dezhi an hevelep darempredoù kerentiezh gant un den. Dre astenn e vez gret eontr ivez eus pried ar voereb. Un niz pe un nizez a vez graet eus unan gant ar memes liamm kerentiezh sellet en tu kontrol.
Gallout a reer ober gant eontr dre zoujañs evit mont ouzh unan koshoc'h hep na vefe tamm liamm kerentiezh (gant amezeien, tud anavezet, da skouer, evel gant estrañjourien rik), e kalz kevredigezhioù evel e Nigeria, India, Pakistan ha Sina da skouer. Graet e veze evel-henn ivez diouzh reolennoù sevended hengounel Breizh-Izel.

## Brezhoneg

* ar eontred-kordenn: an archerien
* Le Yontre, anv-tiegezh diwar ar ger brezhonek.

## Lennegezh

* An Eontr Vania, gant Anton Tchec'hov
* Lochenn an Eontr Tom, gant Harriet Beecher-Stowe
* Tristana, gant Benito Pérez Galdós, ma timez ar plac'h yaouank d'hec'h eontr don Lope.
* Uncle Dynamite, gant P. G. Wodehouse

## Filmoù

* Mon oncle, gant Jacques Tati
* Mon oncle Benjamin, gant Edouard Molinaro, c'hoariet gant Jacques Brel.

## Tudennoù all

* Uncle Sam, tudenn krouet diwar al lizherennoù US AM(erica);
* Uncle Ben, merk kenwerzhel ur riz.

## Pennadoù kar

* moereb
* kenderv
# Flandrez

    Evit implijoù all, gwelet Flandrez (disheñvelout).
Flandrez (Vlaanderen e nederlandeg) a vez lavaret eus hanterenn norzh Belgia, ma vez komzet nederlandeg pe stummoù anezhañ, anvet alies flandrezeg. Unan eus rannvroioù hag eus kumuniezhioù yezhel Belgia eo (Rannvro Flandrez ha Kumuniezh flamank). Brusel eo ar gêr-benn. Eno emañ sez Parlamant Flandrez, daoust m’eo distag Rannvro Brusel diouzh Rannvro Flandrez ha daoust ma vez komzet galleg gant an darn vrasañ eus an dud eno.
En istor e roer ur ster disheñvelik d’ar ger Flandrez : an anv-se a raed gwechall eus ur gontelezh en em astenne etre ar stêr Escaut ha Mor an Hanternoz.
Gorread ar vro a zo 13 522 km$^2$. Ar relijion pennañ eo an hini katolik. Kan Broadel Flandrez eo ar Vlaamse leeuw.
D'ar 1añ a viz Genver 2008 e oa 6 161 600 a dud o chom e Rannvro Flandrez. War-dro 15% eus annezidi Brusel a sell outo o-unan evel Flandreziz ivez.

## Istor Flandrez

Flandrez a oa rannet etre meur a stad, troc’het gant al lodenn a-us da Vro-C’hall hag al lodenn a-is d’an Impalaeriezh Sant-Roman.
Adalek 1384 e krogo an tiridoù da vezañ reoù ar Broioù-Izel eus Bourgignon, nemet priñselezh Liege hag a deuio da vezañ an Izelvroioù Spagnol. War-lerc’h ur brezel e c'hounez Bro-C’hall ar c’hostez kornôg, e 1678. Ar Broioù-izel (a oa d'ar Spagnoled c’hoazh) a vo tapet gant Aostria e 1713, a-raok bezañ adtapet gant ar C’hallaoued e 1792. Tapet o doa ar C'hallaoued priñselezh Liege ivez, met ne badas ket, Aostria a adkemeras an douar-se e 1783. E 1794 e oa bet adtapet, ur wech ouzhpenn, gant Bro-C’hall hag treviñ a ra anezho e 1795. E 1815 eo kemeret tiriad Flandrez gant rouantelezh an Izelvroioù.
Istor Flandrez etre savidigezh Belgia hag an Eil Brezel-bed, a zo o stourm evit kaout ar memes gwirioù hag o geneiled eus Bro-C’hall peogwir e oa un gwall zisparti(en ur stad savet gant hag evit ar c’hallaoued).

## Mont en-dro politikel

Bez eus e Flandrez un demokratiezh gant ur vodadeg dilennet gant un dilennidigezh hollved, ur parlamant gant ur gambr, ur gouarnamant, ministerioù. An holl ensavadurioù a zo staliet e Brusel. Bez eus ur c’hoant gant ul lodenn eus ar belgianed da rannañ Belgia e daou gant Flandrez en un tu ha Wallonia en tu all.

## Sevenadur Flandrez

Ar yezh ofisiel e Flandrez eo an nederlandeg.
Flandrez a zo anavezet evit e arz, e saverezh evel an arz nevez, e bier (gant muioc’h eget 300 bier disheñvel), e gegin hag e sportourien.

## Proviñsoù Flandrez

    1 Antwerpen
    2 Limbourg
    3 Reter-Flandrez (Oost-Vlaanderen)
    4 Brabant Flandrez (Vlaams-Brabant)
    5 Kornôg-Flandrez (West-Vlaanderen)

## Kêrioù bras

* Antwerpen
* Brugge
* Gent
* Hasselt
* Leuven
* Mechelen

## Levrlennadur

* Al Liamm, niv. 68, 1958, niverenn diwar-benn Flandrez
# Gouveia

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Gouveia zo un anv-lec'h portugalek.

## Portugal

* Gouveia (Portugal) - ur gêr e distrig Guarda
* Gouveia (Alfândega da Fé) - parrez e kumun Alfândega da Fé,
* Gouveia (Pinhel) - parrez e kumun Pinhel,
* São Simão de Gouveia - parrez e kumun Amarante, e distrig Porto.

## Brazil

* Gouveia (Minas Gerais) - kumun e Minas Gerais .
# Hvar

Hvar (distaget [ˈxʋǎːr] e kroateg, Hvor pe For e rannyezh an enezenn, Pharos e henc'hresianeg, Pharia e latin, Lesina en italianeg) zo un enezenn hag ur gumun eus Kroatia, war aod Dalmatia, etre inizi Korčula, Vis ha Brač. An hini hirañ eo e-touez inizi Dalmatia (68 km a hed). Annezet eo gant 11 103 a dud (2001).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel enez Hvar
# Ilse

Ilse zo un anv-badez alamanek.

## Gerdarzh

N'eo nemet unan eus stummoù niverus an anv-badez Elisabeth, anv meneget er Bibl.

## Adstummoù

* Ilsa, Ilsabe, Ilza, Ilze

## Tud

* Ilse (kanerez) (* 1965), kanerez vec'hikan
* Ilse Aichinger (* 1921), skrivagnerez aostrian
* Ilse Aigner (*1964), politikourez
* Ilse Arndt (1913–2003)
* Ilse DeLange (* 1977), kanerez izelvroat
* Ilse Gräfin von Bredow (* 1922), skrivagnerez alaman (Kartoffeln mit Stippe)
* Ilse Huizinga (* 1966), kanerez izelvroat
* Ilse Koch (1906–1967),
* Ilse Neubauer (* 1942),
* Ilse Schwipper (1937–2007), anarkourez
* Ilse Stöbe (1911–1942),
* Ilse Werner (1921–2005), aktourez alaman

## Pennadoù kar

* Elsa
* Else
# Julia Caesaris

Julia Caesaris (IVLIA•CAESARIS e latin klasel) zo anv meur a vaouez e Roma an Henamzer.
Bez' ez eo anv an holl vaouezed e tiegezh ar Julii Caesares, ur skourr eus ar Julii. E-touez gwazed vrudetañ an tiegezh e oa Julius Caesar ha Caesar Augustus.

## Kerent tost da Julius Caesar
### Moereb a-berzh tad

* Julia Caesaris (pried Marius), marvet e -69, a oa pried da c'h-Gaius Marius, ha moereb da Julius Caesar.

### Keniterv

* Julia Caesaris, anavezet evel Julia Cornelia hiziv, marvet e -104, a oa kentañ keniverv tad Julius Caesar ha pried Lucius Cornelius Sulla.

### Keniterv

* Julia Antonia
Julia Caesaris (war-dro 104 kent JK; goude 39 goude JK), anavezet er skridoù evel Julia Antonia evit he disheñvelout diouzh ar re all, a oa pried da v-Marcus Antonius Creticus ha mamm da c'h-Gaius ha Lucius Antonius ha Marcus Antonius, an triumvir.

### C'hoarezed

* Julia Caesaris (c'hoarezed Julius Caesar)
# Kap (dilhad)

Ur c'hap zo ur pezh dilhad hir, heñvel ouzh ur vantell divilgin, a vez lakaet war an divskoaz ha staget dre zirak.
# Karg elfennel

E fizik e klot ar garg elfennel (notet e) gant ar garg elektrek bihanañ a zo. Diazezet eo war garg an elektron:
    e = 1,602 176 462 × 10$^{-19}$ C (1 C = 1 coulomb)
* Karg un elektron: Q$_{e-}$= - e = - 1,602 176 462 × 10$^{-19}$ C
* Karg ur proton: Q$_{proton}$ = e = 1,602 176 462 × 10$^{-19}$ C
Digemmenn Faraday a vez graet eus liesad ar garg elfennel dre niver Avogadro.
# Kiel

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kiel a zo un anv-den hag un anv-lec'h. Ar gêr alaman an hini zo brudet dreist-holl.

## Tud

* Sant Kiel, sant brezhon er VIvet kantved
* anv-badez stadunanat, a c'hallje bezañ deuet eus Kyle

### Anv-tiegezh

* Friedrich Kiel, sonaouzour alaman

## Lec'hioù

* Kiel (Alamagn)
* Kiel (Wisconsin)