# Toloza

Toloza :
| En nec'h, ar Bazacle ha ar pont Sant-Pêr, plasenn ar C'hapitol e-kreiz a-gleiz, ar Pont-Nevez gant iliz Notre-Dame de la Dalbade en dalenn ziwezhañ e-kreiz a-zehou, Kapitol Toloza en traoñ a-gleiz, eiladenn ar fuzeenn Ariane 5 en he ment natur er Cité de l'Espace en traoñ e-kreiz, ha bolz Mediaoueg José-Cabanis en traoñ a-zehou. ||
| Anv okitanek | Tolosa |
| Anv gallek (ofisiel) | Toulouse |
| Bro | Okitania |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Okitania |
| Departamant | Garona-Uhel (prefeti) |
| Arondisamant | Arondisamant Toloza (pennlec'h) |
| Kanton | Pennlec'h pemzek kanton |
| Kod kumun | 31555 |
| Kod post | 31000, 31100, 31200, 31300, 31400, 31500 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Luc Moudenc (La France audacieuse) 2020 - 2026 |
| Etrekumuniezh | Toloza Meurgêr |
| Lec'hienn web | toulouse.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 511 684 ann. (2022) |
| Stankter | 4 325 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 115 m — brasañ 263 m |
| Gorread | 118,30 km² |
| kemmañ |
Toloza (Tolosa [tuˈluzo]) en okitaneg,Toulouse e galleg), zo ur gêr vras eus Okitania, hiziv e Bro-C'hall, p'az eo pennlec'h departamant gall an Haute-Garonne hag ar rannvro Okitania. Kêr-benn istorel Lengadok eo ivez. Treuzet eo gant ar Garona.
Gant ar 498 003 a dud a oa o chom enni e d'an 1añ a viz Genver 2020 e oa pevare kumun tudetañ Bro-C'hall. Met 1 019 460 a dud a ranker kontañ gant ar c'humunioù stok (e 2018), ha 1 360 829 gant an trowardroioù (e 2017).
Brudet eo Toloza abalamour d'an ijinerezh aerlestrel hag egorel a gaver enni dre Airbus. 100 000 studier a zo, hag eo ar rugbi ar sport arouezelañ gant he c'hlub hollvrudet Stad Toloza.

## Anv

* Tolosa (Cicero; Ptolemaios)
* Tolossa (Strabon)
* Tolosates (anv roet d'an dud a gêr se gant Julius Kezar)
* Tholosa (Itin. Burdig.)
* Tolosa, pe Tholosa (Gregor a Dours)

## Lesanvioù

« La ville rose » (ar gêr roz) a vez graet anezhi, abalamour da liv an tier e kreiz-kêr, diwar ar brikez pri-poazh.
« Cité des violettes » (kêr ar melion) a vez graet anezhi ivez, ha gwechall e veze gounezet melion enni, ha roet e veze ur velionenn da briz da-geñver ar C'hoarioù.
Ar « Cité Mondine » (Ciutat Mondina en okitaneg) a zo bet graet anezhi ivez abalamour d'ar gonted a veze anvet Remont.

## Istor
### Krennamzer

Toloza zo bet kêr-benn Rouantelezh ar Vizigoted er V$^{vet}$ kantved ha hini kontelezh Toloza dindan konted Toloza, diazezet e 852 gant Remont 1añ.

### Ar vosenn

* Furchadegoù e 2014.
Ar vosenn a reas he reuz e Toloza meur a wezh:
* e miz Ebrel 1348 e erruas ar c'hleñved e Toloza, etre 1348 ha 1350 e lazhas etre 15% ha 30% eus an annezidi$^,$;
* e 1506 e varvas 3 000 a dud;
* e miz Here 1557;
* adalek miz Eost 1628 betek 1633 (10 000 den marvet diwar an 30 000 annezad) hag adalek miz Gouere 1652 betek 1653$^,$;
* e 2014 e raer furchadegoù edan ar skolaj kozh Montalembert, kavet ez eus bezioù hollek eno a c'hellfe bout bezioù lod ag an dud bet marvet er prantad 1348-1350.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel Spagn

* Repuidi spagnol a zeuas da Toloza; eno e voe graet sez ar PSOE hag an UGT en harlu e Carrièra del Taur (Straed an Tarv).

#### Eil brezel-bed

* Miliadoù a Doloziz a vanifestas a-enep da Renad Vichy d'ar 14 a viz Gouhere 1942.
* Oberiant e voe ar Rezistañs e Toloza. E 1940 e teuas Pierre Dac da repuiñ en 42 Baloard d'Estrasborg a-raok gellet achap e miz Du 1941 evit mont betek Breizh-Veur. Harzet e voe ar c'horonal Pierre Cahuzac eno, kaset e voe da gamp-bac'h Buchenwald lec'h ma varvas$^,$.
* Plakenn gant anvioù Rezistanted bet lazhet e-pad an emgannoù dieubiñ.
* Banniel Kommandantur Toloza bet kemeret gant tud ar strouezheg.
* Emgannoù a voe etre ar Rezistañs hag an Alamaned pa voe ar re-mañ o kuitaat Toloza d'an 18 ha d'an 19 a viz Eost 1944.

### Istor nevesañ

Betek 2016 e oa Toloza penn-lec'h rannvro Midi-Pyrénées.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Penniliz romanek Sant Sarnin, tro 1070-1118.
* Liorzh japanat Toloza.

## Armerzh

* E 1916 e krogas Latécoère gant kenderc'hout obuzioù ha korfoù nijerezioù en div labouradeg bet postet argant enne gantañ.
* Kavell ar gompagnunezh Airbus eo.

## Douaroniezh

Treuzet eo Toloza gant ar Garona.

## Sturienn

Sturienn kêr eo « Per Tolosa totjorn mai » (« Evit Toloza, muioc'h atav »).

## Touristerezh

Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1793

437 100 a dud a oa o chom e Toloza e 2005.

## Tud

* Jean Calas (1698–1762), kenwerzhour protestant, bet lakaet d'ar marv abalamour d'e relijion; skoazellet e voe e diegezh gant Voltaire hag adsavet e vrud.
* Pèire Godolin, bet ganet eno e 1580, skrivagner okitanek.
* Pierre de Fermat, matematikour eus an XVII$^{vet}$ kantved.

## Gevelliñ

Gevellet eo Toloza gant ar c'hêrioù-mañ (urzhiet dre vloaz) :
* Tel Aviv (Israel) abaoe 1962,
* Atlanta (SUA) abaoe 1975,
* Kiev (Ukraina) abaoe 1975,
* Bologna (Italia) abaoe 1981,
* Elche (Spagn) abaoe 1981 ( Kumuniezh València),
* Chongqing (Sina) abaoe 1981.
Skoulmet he deus emglevioù kenober gant :
* N'Djaména (Tchad) abaoe 1988,
* Zaragoza (Spagn) abaoe 2000,
* Hanoi (Viêt Nam) abaoe 1996,
* Saint-Louis (Senegal) abaoe 2003,
* Düsseldorf (Alamagn) abaoe 2003,
* Ramallah (Palestina) abaoe 2004.

## Levrlennadur

* Fevrier Paul-Albert & Barral I Altet Xavier ː Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. VII. Province ecclésiastique de Narbonne (Narbonnensis Prima). De Boccard. 1989

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Toloza Meurgêr

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Geriadur Hemon-Huon, 1978, 1993.
* ↑ chu-toulouse
* ↑ herodote.net
* ↑ ladepeche
* ↑ ladepeche
* ↑ Couleur Lauragais
* ↑ CHU-Toulouse
* ↑ ladepeche
* ↑ Le Lien, Niv. 14, lesamitiesdelaresistance.fr
* ↑ saint-cyr.org Promotion du Maroc
* ↑ Ar c'hêrioù gevellt war toulouse.fr, gwelet d'an 28/03/2020.
* ↑ Emglevioù kenober le'hienn toulouse.fr, gwelet d'an 28/03/2020], Kartenn ar c'hêrioù gevellet pe gant un elgmev kenober , lec'hienn toulouse.fr, gwelet d'an 28/03/2020.
a vo kavet e Wikimedia Commons.