OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Timbroù Brunswick-Nevez

Ar Brunswick-Nevez (New Brunswick e saozneg) a zo anezhi ur broviñs eus Kanada, e reter ar vro, unan eus ar peder hini a savas Kengevredad Kanada e 1867.
Dek timbr zo bet embannet dindan anv ar Brunswick-Nevez, e 1851, 1860 ha 1863. Ar rummad kentañ zo heñvel-poch ouzh patrom timbr karrezek Skos Nevez (fleurennoù ha kurunenn). A rummad warlerc’h zo poltred ar Rouanez Viktoria ha Priñs Kembre warno pe tresadenn ur marc’h-tan, ur vag “steamer”.
E 1860 e ra enor un timbr (5 cents) da Charles Connell, politikour kanadian ... ha penn-rener postoù ar Brunswick-Nevez adalek 1858. Feuket eo an dud avat gant dismegadenn Connell, a-sav a-live gant ar Rouanez Viktoria, war an timbroù d'an nebeutañ. Kinnig a ra hennezh prenañ an holl dimbroù milliget neuze ha deviñ anezho dirak an holl, gant ar soñj sioulaat an teodoù fall. Kement-se a zispleg ez eus nebeut-tre a skouerennoù eus an timbr "5 cents" anezhañ hiviziken. E penn melestradurezh ar Postoù e chomo betek 1867, ha dilennet e Parlamant Kanada.

## Pennadoù kar

* Timbroù Skos Nevez
* Timbroù Enez ar Priñs-Edward
# Timbroù an Douar-Nevez

An Douar-Nevez (e saozneg: Newfoundland; e galleg: Terre-Neuve, en iwerzhoneg: Talamh an Éisc), zo un enezenn eus Reter Kanada er Meurvor Atlantel.
Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet eo an Douar-Nevez betek ar bloaz 1919 pa zeu da vezañ un Dominion. Nac’het he doa an Enez bezañ ezel eus Kengevread Kanada dre ur vouezhiadeg e 1869, met poan he deus ar Stad o virout un emrenerezh hag a goust ker-ruz d’an dud. E 1934 e ra freuz-stal: diframmet eo ar Parlamant hag anvet e vez ur gouarnamant nevez gant Londrez evit merañ ar vro.
E 1948 e vez aozet div vouezhiadeg a-zivout dazont an enez: ar c’hentañ a ro 45% eus ar mouezhioù a-du gant raktres ur Stad dizalc’h, 41 % evit dont da vezañ ur proviñs eus Kanada ha 18% evit derc’hel gant ar statud Dominion. An eil mouezhiadeg a ro avat ar muiañ-niver (52%) evit kemer perzh er c’hengevredad Kanadian. Dekvet proviñs Kanada eo adalek 1949 neuze, gant an anv ofisiel « Douar-Nevez ha Labrador » abaoe 2001.
Etre 1857 ha 1948 ez eus bet embannet war-dro 300 timbr en Douar-Nevez, klask warno gant an dastumerien evit perzh-mat an dresadenn ha liested an danvezioù (loened, savadurioù ar vro, tudennoù an istor, familh roueel ar Rouantelezh-Unanet…).

## Pennad kar

* Timbroù Kanada

## Liamm diavaez

* (fr) Diwar-benn timbroù an Douar-Nevez
# Timbroù Allenstein

Ur geoded eus reter Europa eo Allenstein, bet en Alamagn gwechall, e Polonia abaoe 1945.
E 1920 ez eus aozet ur boblvouezhiadeg evit anavezout respont ar bobl d’ar goulenn bezañ staget ouzh Prusia ar Reter pe ouzh Polonia. Evit brudañ ar votadeg e oa bet lakaet e gwerzh timbroù dreistmoulet a-ratozh gant ar velestradurezh alaman, adalek an 13 a viz Ebrel.
Daou rummad a 14 timbr zo moulet, etre 5 Pfennig ha 3 Mark an dalvoudegezh pep hini anezho. Pa lenner PLÉBISCITE / OLSZTYN / ALLENSTEIN war ur rummad ez eo hiroc’h an eil : TRAITÉ / DE / VERSAILLES / ART. 94 et 95 gant anv poellgor ar boblvouezhiadeg. Ar galleg eo zo implijet o vezañ m’eo yezh ofisiel Unvaniezh Postoù ar Bed.
362 209 mouezh (97.8%) a sav a-du, d’an 11 a viz Gouere, evit bezañ staget ouzh Alamagn ha 7 980 (2.2%) evit Polonia. N’heller mui implij an timbroù adal an 20 a viz Eost.
E fin an Eil Brezel-bed, pa vo treset en-dro bevennoù Polonia e vo tennet Prusia ar Reter ha tiriad Allenstein diouzh Alamagn, ha skarzhet an darn vrasañ eus an annezidi gant ar velestradurezh poloniat. Anvet eo Olsztyn kêr Allenstein bremañ.

## Pennad kar

* Allenstein (Olsztyn)
# Timbroù Baden

Ur Stad istorel e mervent Alamagn e oa Baden. Abaoe 1952 emañ staget ouzh ar Württemberg evit sevel Stad (Land) Baden-Württemberg.
E 1851 e krogas Dugelezh-veur Baden da embann timbroù, par da re Vavaria, da lavaret eo e stumm ur c’harrez, ur sifr en e greiz. Embannet eo war baper a liv, hervez priz an tamm : liv gell (1 kreuzer), melen (3 c'hreuzer), glas-melen (6 kreuzer) ha damruz (9 c'hreuzer). Adalek 1861 e teuas er-maez tri rummad o skeudenniñ ardamez ar Stad.
25 timbr zo bet moullet gant postoù Dugelezh-veur Baden, a-raok na vefe staget ar vro ouzh an Impalaeriezh Alaman d’ar 1añ a viz Genver 1872. An holl dimbroù-se zo rouez a-walc’h ha prizius an darn vrasañ anezho bremañ.

## Aloubadeg an arme c'hall

War-lerc’h diskar ar renad nazi e miz Mae 1945 e voe ac’hubet Alamagn gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet, an Unaniezh Soviedel, Stadoù-Unanet Amerika ha Frañs, pep hini anezho oc’h ober war-dro un tiriad bevennet gant ur c’henemglev. Baden a voe unan eus ar rannvroioù alaman aloubet ha meret gant melestradurezh an arme c'hall, e-kichen ar Rheinland-Pfalz hag ar Sarre (tiriad an hanternoz) hag ar Württemberg (tiriad su).
Etre miz Kerzu 1947 ha 1948 e voe implijet timbroù gall moullet evit Alamagn gant an alc'hwez Zone française ha Briefpost.
Gant Bro-C'hall e voe lakaet er-maez e-pad daou vloaz (1947-1949) 57 timbr evit bezañ implijet er vro. An darn vrasañ a ziskouez gweledvaoù, savadurioù meur ar rannvro (iliz-veur Freiburg im Breisgau) ha tudennoù an istor (ar varzhed Johann Peter Hebel ha Goethe, ar sonaozour Conradin Kreutzer, hag all). An timbroù-se zo bet aotreet an implij anezho er Republik Kevreadel Alamagn betek an 31 a viz Meurzh 1950.
# Timbroù Bavaria

Ur vro lec’hiet e kreiz Europa eo Bavaria (Bayern en alamaneg). Unan eus 16 Stad (Land) Republik Kevreadel Alamagn eo bremañ, e gevred ar vro, stok ouzh Aostria.
Un Dugelezh eo betek ma tiviz Napoléon Bonaparte lakaat an tiegezh Wittelsbach da Roueed Bavaria e 1805, diviz kadarnaet gant Kendalc'h Vienna e 1815.
E 1871 ec’h emezel Bavaria d’an Impalaeriezh alaman dindan aotrouniezh Gwilherm Iañ. Mirout a ra un emrenerezh ledan koulskoude.
Goude ar Brezel bras ez eo embannet Republik Weimar ha roet un dermen d’an holl rouantelezhioù ha priñselezhioù en Alamagn. E 1920 eo staget Bavaria ouzh ar peurrest eus Alamagn.
An timbroù kentañ zo embannet e 1849-1850 : ur rummad eizh karrez gant ur sifrenn en o c’hreiz. Adembannet e vo e 1861-62 gant livioù disheñvel.
Un dalvoudegezh disheñvel a roer dezho hiriv hervez an niver a skouerennoù a c'heller kavout e gwerzh : tra ma goustfe 2 250 euro an timbr kentañ implijet ( “Ein kreuzer" a liv loued-du) e ranker paeañ 3 euro hepken evit prenañ eil dimbr ar rummad (“Drei kreuzer" a liv glas).
Betek 1911 ar rummadoù-timbroù embannet a ziskouez skoed-ardamez ar Rouantelezh.
Heuliet e vo gant timbroù gouestlet an holl anezho da bennoù uhelañ Bavaria ar prantad-amzer : al lezroue kozh Leopold hag ar Roue Ludwig III Bavaria e 1914-1920.
1919 : embannet eo ar Republik. Soulgarget eo timbroù o skeudenniñ Loeiz III gant ar gerioù e lizherennoù gotek “Volkstaat Bayern” (Stad poblek Bavaria) ha diwezhatoc’h “Freistaat Bayern” (Stad Dieub Bavaria).
1920 : ur rummad nevez a ginnig tresadennoù eeun labourerion-douar, ar Werc’hez hag un Doueez.
An timbroù bavarian-se, soulgarget «DEUTSCHES REICH » hag implijet en Alamagn a-bezh, a vo ar re ziwezhañ bet moulet gant Postoù Bavaria.
Etre 1908 ha 1920 e vo embannet timbroù-servij evit eskemmoù lizhiri implijidi melestradurezh Bavaria ha timbroù-taos.
# Timbroù Bergedorf

Emañ kêr Bergedorf e hanternoz Alamagn, nepell eus Hamburg gwechall hag unan eus karterioù ar gêr-se eo bremañ.
Anavezet eo Bergedorf evit bezañ aozet ur servij postel emren adalek 1846 ha bezañ embannet e 1861 ur rummad timbroù. Etre ar 1añ a viz Du 1861 hag an 8 a viz Eost 1867 int bet implijet.
Ardamez Bergedorf zo danvez an tresadenn : hanterenn un erer (arouez Kêr Lübeck) ha hanterenn un tour (aroue Kêr Hamburg). Al lizherennoù LHPA a gaver e pevar korn an timbroù karrezek an holl anezho a dalv "Lübeck Hamburg Post Amt". Du eo an dresadenn atav, moulet war baper melen, glas-mouk, glas… war-bouez an hini 3 schilling a dalvoudegezh, savet e glas war baper damruz.
Tro 12 000 den hepken a veve e Bergedorf e-pad ar prantad ma yeas endro ar velestradurezh postel, rouez ha klasket mat eo an timbroù (war c’holoennoù-lizher dreist-holl)neuze.
E 1867 eo teuzet ofis postel Bergedorf gant hini Hamburg. Adal 1868 e vo implijet timbroù Kengevread Norzh Alamagn hag e 1871 timbroù Alamagn.

## Pennad kar

* Timbroù Kengevread Norzh Alamagn
# Timbroù Heligoland

Emañ enezeg Heligoland (Helgoland en alamaneg) e gevred Mor an Hanternoz. Hervez ar bloavezhioù eo bet dindan aotrouniezh Danmark pe hini ar Rouantelezh-Unanet, ha gwerzhet ganti da Alamagn e 1890 (dre feur-emglev Heligoland-Zanzibar). Ur rann eus Land ar Schleswig-Holstein eo bremañ.
E-pad ar prantad-amzer ma oa Enez Heligoland dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet ez eus bet embannet war-dro 20 timbr, etre 1867 ha 1890.
An holl dimbroù a ziskouez poltred ar Rouanez Victoria, dindan stumm ur skeudenn dorosennek, war-bouez ar pevar uhelañ o friz, warno skoedig an enezeg (livioù glas, ruz ha gwenn).
Gant “Ofis Moulañ Stad Prusia” e Berlin eo bet moulet an timbroù, dezho ur priz e Schilling Hambourg adalek 1875, pa veze daou voneiz war wel a-raok ((Farthing ha Pfennig)
Timbraourien zo a soñj dezho e vefe bet advoulet 7 million a dimbroù pa ‘z eus bet savet 1½ million a dimbroù gwir, hag un hanterenn bet gwerzhet gant melestradurezh ar postoù, ar peurrest o vezañ marc’hataet gant marc’hadourien. An advouladurioù a oa bet graet etre 1875 ha 1895 e Berlin, Leipzig ha Hambourg.
Etre 1947 ha 1952 eo bet implijet an inizi didud evel un dachenn vombeziñ gant al Lu saoz.
Restaolet e vo an enezeg da Alamagn e miz Meurzh 1952.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn dwb timbroù Heligoland (e saozneg)
# Timbroù Kengevread Norzh Alamagn

D’an 18 a viz Eost 1866 ez eo krouet Kengevread Norzh Alamagn (en alamaneg Norddeutscher Bund) war ziazez un emglev milourel a vod c’hwezek Stad alaman da gentañ, daou-warn-ugent adalek miz Here. Er-maez ez chom Rouantelezhioù Bavaria ha Württemberg, Dugelezh-Veur Baden ha su Landgraviezh Hessen-Darmstadt. Unan eus disorc’hoù ar brezel etre Aostria ha Prusia, echuet gant droukretred armeoù Vienna. D’ar 16 a viz Ebrel 1867 eo votet ar Vonreizh, ha fiziet e Roue Prusia aotrouniezh ar gengevread.
Ober war dro melestradurezh ar postoù hag embann timbroù a oa unan eus kiriegezhioù Kengevread Norzh Germania. Dav e oa mont e-bioù da liesded ar moneizoù impljet e pevar c’horn ar vro. Divizet e oa bet eta ober gant timbroù dezho prizioù e groschen en hanternoz hag e kreuzer er c’hreizteiz, ar re gentañ o vezañ moulet en ur c’helc’h, ha re all e-kreiz ur vigelc’h, a-us d'ar meneg "NORDDEUTSCHER POSTBEZIRK".
D’ar 1añ a viz Genver 1868 e vez lakaet er-maez an timbroù kentañ.
Evit keoded Hamburg ez eus savet un timbr ¼ schilling, warnañ ar meneg ouzhpenn "STADTPOSTBRIEF HAMBURG".
E deroù 1869 eo krog ar Postoù da embann timbroù gant dentoù. D’ar 1añ a viz Meurzh an timbroù 10 gr ha 30 gr zo moulet war ur paper-parch ispisial, implijet evit greantelezeh ar sevel folennoù-aour (anvet goldbeater's skin e saozneg), a-benn mirout ouzh eil implij an timbroù.
D’ar 1añ a viz Genver 1872 ez eus paouezet gant timbroù ar Gengevread, erlec’hiet gant re an Impalaeriezh alaman.
# Timbroù Keoded Dieub Lübeck

Emañ Keoded Lübeck e Hanternoz Alamagn, war vord ar Mor Baltek. E-pad ar Grennamzer (ha betek 1669 d’an nebeutañ) e oa Lubeck kerbenn an aozadur bolitikel ha kenwerzhel anavezet dindan anv « an Hansa ».
Etre an 13 a viz Kerzu 1810 ha 1815 e save Lübeck ha tiriadoù tro-war-dro un departamant gall anvet Bouches-de-l'Elbe
War-lerc'h ma voe faezhet Napoleon Bonaparte e 1814, e voe rannet an departamant etre Rouantelezh Hannover, Dugelezh Holstein ha Keodedoù Dieub Hamburg ha Lübeck.
D’ar 1añ a viz Genver 1859 e vez lakaet timbroù er-maez evit ar wech kentañ. War pep hini anezho ec'h arvester un erer daoubennek gant diwaskell displeget, ur vigelc’h a stumm disheñvel hervez ar bloavezhioù.
Diblaen eo timbroù mouladur 1863, Emañ ar gerioù Lübeck en nec’h ha Schilling en traoñ, priz an timbr a bep tu ha n’eo ket e pep korn anezhañ evel a-raok.
D’ar 1añ a viz Genver 1868 ez eo degemeret Lübeck e Kengevread Norzh Alamagn, ha diwezhatoc’h (1871) en Impalaeriezh alaman.

## Levrelennadur

* (de) B. E. Crole: Geschichte der Deutschen Post. Eil embannadur, e ti W. Malende e Leipzig, Leipzig 1889.
* (de) Wilhelm Kähler: Die Lübecker Briefmarken. E : Der Wagen 1960, pp.5 6-59.
# Timbroù Marienwerder

Ur gêr eus Prusia ar C’hornaoueg e oa Marienwerder, poblet gant alamanegerien ha polonegerien e deroù an XXvet kantved. Emañ e Stad bPolonia bremañ dindan anv Kwidzyn.
Hervez Feur-emglev Versailhez sinet e 1919 evit diazezañ frammoù nevez Europa goude reuz ar Brezel-bed kentañ, e tlee an darn vrasañ eus tiriad Prusia ar C’hornaoueg bezañ staget ouzh Republik Polonia. Ur boblgoulennadeg zo aozet e Marienwerder, dindan aotrouniezh Kevredigezh ar Broadoù, a-benn gouzout youl an dud a-fed o zazont politikel. Un intrudu a seurt-se a vo kemeret e lec’hioù all en Europa (Sarre, Allenstein, Silezia, Schleswig).
Evit broudañ annezidi Marienwerder da reiñ o vouezh e lakaer er-maez timbroù-post, warno tresadenn ur vaouez gant bannieloù ar stadoù “paeron” (Rouantelezh Unanet, Frañs hag Italia). Daou seurt a oa anezho : war unan e lenner ar meneg “Commission Interraliée” en nec’h ha “Marienwerder” en traoñ, tra ma kaver “Plébiscite” ha “Marienwerder Kwidzyn” war an eil. Pevarzek skouerenn eus pep doare zo e gwerzh : 5, 10, 15, 20, 25, 30, 40, 50, 60, 75 pfennig hag 1, 2, 3, 5 mark.
Timbroù Alamagn zo soulgarget Commission Interraliée Marienwerder , en o zouez ar rummad boutin hag anavezet-holl “Germania”. Kresket eo priz timbroù zo ivez (2 mark war ½ pfennig da skouer).
D’an 11 a viz Gouere 1920 e tiviz ar muiañ-niver eus ar voterien (92 %) stagañ ar gêr ouzh Alamagn.
Goude an eil Brezel-bed e vo adsavet a-nevez Polonia ha degemeret rannvro vMarienwerder e-barzh.
# Timbroù Mecklenbourg

Ur vro alaman e biz Alamagn eo Mecklenburg, lec’hiet en hanternoz da Brandenburg, war vord ar Mor Baltek.
Dre Emglev Hambourg (8 a viz Meurzh 1701) e voe rannet Mecklebourg e daou damm, gant statud dugelezhioù emren dindan evezh an hevelep Parlamant, awenet gant ur vonreizh unvan. E 1815 avat e c’hoarvezas « Kendalc'h Vienna » : treset e voe en-dro bevennoù ar Stadoù european, goude diskar Napoleone Buonaparte, ha savet Dugelezhioù-meur Mecklenburg-Schwerin ha Mecklenburg-Strelitz.

## Mecklenbourg-Schwerin

An timbroù kentañ zo embannet d’ar 1añ a viz Gouere 1856 gant Dugelezh-Veur Mecklenbourg-Schwerin. Daoust dezho bezañ disheñvel evit a sell ar ment, an holl dimbroù zo un dresadenn unanel war pep hini anezho : ardamezioù ar vro, da lavaret eo penn un tarv dindan ur gurunenn, hag an alc’hwezioù FREIMARKE (en nec’h) ha SCHILLINGE a-zindan. MECKLENB zo skrivet war an tu kleiz ha SCHWERIN war vord an tu-dehou. E pep korn eus an timbr ez eo skrivet ar priz. N’eus nemet war an timbr ¼ Schilling ma vank arouez galloud hag aotrouniezh an Duged.

## Mecklenbourg-Strelitz

N’eus bet embannet timbroù nemet e-pad ar bloaz 1864 e Mecklenbourg-Strelitz. An timbroù hirgarrezek a veze implijet evit kas lizhiri er vro, ar re all, warno ur skeudenn eizhkognek, evit al lizhiri o treuziñ ar bevennoù. War bep tu ez eo skrivet hanter anv an Dugelezh : MECKLENB a-gleiz ha STRELITZ a-zehou. En nec’h ez eo skrivet ar priz hag anv ar moneiz (Silbergroschen dle Schilling) a c’heller kavout en traoñ.
Evit a sell an timbroù eizhkognek, emañ ar meneg "MECKLENB.STRELITZ" en nec’h, an dalvoudegezh diouzh a live kreiz hag anv ar moneiz SILB.GR." e traoñ an timbr.
Eizh timbr zo bet lakaet e gwerzh gant Dugelezh-Veur Mecklenbourg-Schwerin ha c’hwec’h tamm hepken gant Mecklenburg-Strelitz. Adalek ar 1añ a viz Genver 1868 e vez implijet timbroù Kengevread Norzh Alamagn eno, ha timbroù an Impalaeriezh alaman diwezhatoc’h.

## Levrlennadur

* (de) B. E. Crole: Geschichte der Deutschen Post. 2vet embannadur. Verlag W. Malende in Leipzig, Leipzig 1889. Bet skrivet gant Bruno Emil König eus Berlin.
* (de) K. Schwarz (Postrat): Zeittafel zur deutschen Postgeschichte. R.V.Deckers Verlag, Berlin 1935, Levrenn 22 Post- und Telegraphie in Wissenschaft und Praxis.
* (de) Handwörterbuch des Postwesens. Frankfurt a. M. 1953, ASIN B0000BJ291

## Liammoù diavaez

* (de) Mecklenburg-Vorpommern "Zeitgeschichte, philatelistisch gesehen"

## Gwelet ivez

* Timbroù Kengevread Norzh Alamagn
# Timbroù Oldenburg

Edo an darn vrasañ eus Dugelezh-veur Oldenburg e hanternoz Alamagn, en aber ar stêr Weser, e-kichen Rouantelezh Hannover. Un departamant gall eo bet etre 1811 ha 1815 (renad Napoleon Bonaparte), badezet Bouches-du-Weser (en alamaneg : Wesermündungen).
Staget e oa ar vro ouzh Rouantelezh Hannover da gentañ, hag ouzh Prusia e 1866. Degemeret e voe Dugelezh-Veur Oldenburg e Kengevread Norzh Alamagn e 1868. Emañ bremañ an douaroù-se e Stadoù Saks-Izel ha Bremen, e Republik Kevreadel Alamagn.
Timbroù zo bet embannet en Dugelezh-Veur etre 1852 ha 1862, o skeudennaouiñ an holl anezho da ardamezioù ar vro. Rummadoù 1852 ha 1858 zo moulet e du war tammoù paper a liv, ar c’hontrol eo evit a sell rummad 1860 (skeudenn e liv war wenn). Simploc’h eo skeudenn ar rummad 1862, a ginnig an ardamezioù e-kreiz ur vigelc'h, moulet war baper diblaen. Timbroù fazius a c’heller kavout : OLDEIBURG e-lec’h OLDENBURG da skouer. 19 timbr zo bet lakaet e gwerzh gant ar Postoù.

## Pennad kar

* Timbroù Kengevread Norzh Alamagn
# Timilenn

Timilenn zo un ti-embann breton krouet e 2019, renet gant Tifenn Merien ha diazezet e Sant-Ervlan (Bro-Naoned). Embann a ra levrioù brezhonek troet diwar yezhoù all, evit ar vugale, en o zouez ar re zo paket gant disleksiezh, oc'h implijout polisoù-skritur isipisial. Dibab a ra levrioù enne temoù evel ar vignoniezh, an ekologiezh, an habaskter pe ar wregelouriezh.

## Roll an oberennoù embannet

* 2023 : Sarthak Sinha, Farah a zo sot gant mangez
* 2023 : Jessie Oliveros ha Dana Wulfekotte, C'hwezigelloù an eñvor
* 2022 : Laura Nsafou ha Barbara Brun, War hent Jada
* 2022 : Laura Nsafou ha Barbara Brun, Evel ur milion a valafenned du
* 2022 : Joe Todd-Stanton, Ar Steredenn-lostek
* 2021 : Joe Todd-Stanton, Sekred ar Roc'h Zu
* 2020 : Joe Todd-Stanton, Juluan hag al louarn

## Daveennoù

* ↑ (fr) PAJOT Stéphane, Des livres jeunesse en breton dans le texte, Ouest-France, 13/12/2022 (lennet d'ar 17/09/2024)
* ↑ Levrioù war lec'hienn Timilenn (lennet d'ar 17/09/2024)
# Bannoù-Heol

Bannoù-Heol zo un ti-embann brezhonek krouet e 1999 e Kemper gant Arno Elegoed. Embann a ra bannoù-treset ha levrioù bugale dreist-holl.

## Embannadurioù

* Levrioù Boulig ha Billig
* Levrioù Arzhig Du
* Levrioù Leo ha Popi
* Levrioù Thorgal
* Levrioù Titeuf
* Levrioù Olivu
* Levrioù Tom-Tom ha Nana
* Troidigezhioù bet graet gant Dizale

## Liammoù diavaez

* (br) Lec'hienn Bannoù-Heol
# TP-82

An TP-82 (rusianeg : трёхствольный пистолет, pistolenn tri c'hanol) a zo un arm-dorn dreistvevañ savet e 1981 e arsanailh Toula (URSS) evit an egoraerien soviedel.

## Istor

E miz Meurzh 1965 e oa distro an egoraer Aleksei Leonov eus an droiad Voshkod 2, met douaret e oa e glozenn egor e Siberia, pell diouzh ar skipailhoù a oa da gerc'hat anezhañ. D'ar poent-se e veze kaset pistolennoù damaotomatek Makarov evit dreistvevañ en natur betegoût e vije c'hoarvezet un darvoud a seurt-se gant an egoraerien. Leonov a remerkas e oa re wan ar Makarov evit talañ ouzh al loened bras a gaver e koadeier Siberia, bleizi, arzhed, tigred hag all.

## Deskrivadur

E 1971 e weladennas Leonov uzin armoù Toula, ha kontañ a reas e istor en embregerezh. E 1981 e voe savet un arm nevez eno, hag a voe asantet en ur mod ofisiel e 1982 evit an egoraerien. Ur bistolenn da wintañ e oa, dezhi daou ganol kalibr 40 (12,5 × 70 mm) evit chaseal a-dost loened bihan pe etre, hag ur ganol all kambret e 5,45 × 39 mm (munision an AK-74) evit gellet tennañ pelloc'h pe war loened brasoc'h. Choazet e voe ur sistem adkargañ dre zorn abalamour dezhañ bezañ fiziaploc'h evit hini ar sistemoù damaotomatek e hin yen Siberia. Gellet a rae ivez an arm tennañ fuzeennoù-argoll diouzh an ezhomm. Ul lamm a c'halle bezañ staget ouzh an TP-82, hag a oa enni ur machete evit troc'hañ koad.

## Implij

Implijet e voe an TP-82 adalek 1986 ha betek deroù ar XXI$^{añ}$ kantved. Etre 30 ha 100 skouerenn anezhi a voe produet etre 1982 ha 1987 hervez ar mammennoù. Bremañ e vez choazet gant pep egoraer rusian peseurt arm-dreistvevañ e fell dezhañ kas gantañ, met war a seblant e vefe dilezet an TP-82 evit pistolennoù damaotomatek standartoc'h ha modernoc'h.

## Daveennoù

* 1 2 3 (en) PIKE Travis, TP-82 Cosmonaut Survival Pistol: Russia’s space gun (diellet), Sandboxx, 19/01/2022 (lennet d'an 30/10/2024)
* 1 2 (en) Astronaut survival weapons: TP-82 pistol, Topwar, 28/11/2013 (lennet d'an 30/10/2024)
# 8 × 50 mm Mannlicher

An 8 × 50 mm Mannlicher, anvet ivez 8 mm Steyr, 8 mm Mannlicher pe 8 × 50 R gant ar C.I.P, zo ur gartouchenn armoù-skoaz lakaet e servij adalek 1888 e arme Aostria-Hungaria evit ar fuzuilh Mannlicher M1888. Poultr du a oa enni da gentañ (stumm M88), met poultr divoged a voe implijet adalek 1890 (stumm M90). He boled a zo ront ha gwisket. Implijet e voe ivez er fuzuilhoù Mannlicher M1895, hag er mindrailherezioù Maxim, Skoda ha Schwarzlose 7/12. Paouez a reas da vezañ implijet tamm-ha-tamm goude ar Brezel-bed Kentañ, ha ne voe ket ijinet armoù nevez kambret e 8 mm Mannlicher goude 1930. Servijout a reas un tammig da vare Brezel Spagn war an talbenn norzh dreist-holl. Hiziv-an-deiz eo ur munision diwar-lerc'h ha diaes da gavout. Produet e vez c'hoazh a-nebeudoù gant adkargerien pe embregerezhioù evel Prvi Partizan.

## Daveennoù

* ↑ (fr) Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP (lennet d'an 30/01/2024)
* 1 2 (en) POPENKER Maxim, 8x50R Steyr, Modern Firearms (lennet d'an 30/10/2024)
* ↑ (fr) 8 mm Mannlicher war Arme et Passion (lennet d'an 30/10/2024)
* ↑ (es) 8 x 50 R Austrian Mannlicher Mod 88 – Mod 88/93 – Mod 93, Municion.org (lennet d'an 30/10/2024)
# Gwenael Emelyanoff

Gwenael Emelyanoff, zo ganet e Angers, e Bro-Anjev. Spagnegour ha keltiegour. Kelenner agregad war ar spagnoleg e Klasoù Prientiñ ar Skolioù Uhel Liseoù Kemper (Kernev ha Brizeug)..
Bet eo kelenner brezhoneg e Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion, Liseoù Pariz (Voltaire ha Buffon), Kelennerien Brezhoneg en Deskadurezh Publik e Pariz, Skol Ober...

## Labourioù

Kenlabouret en deus da sevel Geriadur brezhoneg An Here. Savet e oa gantañ studiadennoù war ar brezhoneg hag an astureg ivez.

## Troidigezhioù

Troet gantañ un nebeud skridoù diwar yezhoù Spagn (spagnoleg, katalaneg, astureg, galiseg), embannet gant Al Liamm, Al Lanv...

### Levrioù bugale pe yaouankiz

Troet ez eus bet gantañ levrioù evit ar vugale (dastumadeg Ar Skafig, e ti an Here) :
* 1993 : Stal Pepa, gant Mariasun Landa ha Victoria Santesmases
* 1993 : Gwilhom Tell, gant M.Angels Gardella ha Valentina Cruz
* 1993 : Ar ran fin, gant Lauro Olmo ha Jesús Gabán
* 1996 : Ar waz aour, gant Jacob ha Wilhelm Grimm, Mercè Canela ha Montserrat Ginesta
* 1996 : Ar steredenn wer, gant Mariasun Landa ha Jesus Lucas
* 1996 : Dañvad du e bavioù melen, gant Roser Capdevila
* 2022 : Tangwall en Dielldi Istorel, gant Josep Gòrriz

## Liamm diavaez

* BnF Data
# Ar Spier a zistroe eus ar Yenijenn

Ar Spier a zistroe eus ar Yenijenn (saozneg: The Spy Who Came in from the Cold) zo ur romant spierezh embannet e 1963 skrivet gant ar Saoz John le Carré. Tremen a ra an istor e-pad ar Brezel Yen ; Alec Leamas, ur spier saoz, a zo kaset da Alamagn ar Reter evel un treitour faos evit kas falskeloù d'un ofiser eus un ajañs spiañ komunour. Ur gendalc'hadenn eo d'ar romantoù gant Le Carré anvet Call for the Dead hag A Murder of Quality, ma kaver enno ivez an aozadur spia­ñ faltazi breizhveuriat, "The Circus", hag an ajantoù George Smiley ha Peter Guillam.

## Troidigezh e brezhoneg

Troet eo bet al levr e brezhoneg gant Kristian Braz hag embannet e 2023.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://brezhoneg.org/fr/livres/ar-spier-zistroe-eus-ar-yenijenn