OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jorge Amado

Jorge Amado (10 Eost 1912 - 6 Eost 2001) a oa ur skrivagner eus Brazil.
Ganet e voe en un atant bras e-kichen Itabuna, e kreisteiz stad Bahia ha tremen a reas e yaouankiz e porzh Ilhéus, er stad-se ivez. Adalek 1930 betek 1934 e studias ar gwir e skol-veur Rio de Janeiro. E romant kentañ, O país do carnaval, a voe embannet e 1931, pa oa 18 vloaz. E-pad e studioù e tommas ouzh mennozhioù ar gomunourien. Goude ne zeuas ket da vezañ gwiraour, met en em lakaat a reas da labourat evel kazetenner.
Abalamour d’e vennozhioù e voe harzet Jorge Amado meur a wech. E 1941 e rankas kuitaat Brazil. Repu a gavas en Arc'hantina hag en Uruguay ; e 1945 e tistroas d’e vro ha dilennet e voe d’ar vodadenn vonreizhañ, en anv Strollad Komunour Brazil (PCB), Tri bloaz diwezhatoc’h avat ez eas kuit adarre, war-zu Europa ar wech-se. Bevañ a reas e Bro-C'hall hag e Tchekoslovakia . Distreiñ a reas da Vrazil e 1952.
Dilezel a reas e obererezh politikel neuze evit plediñ gant al lennegezh hepken. En e skridoù kentañ e kave abeg er gevredigezh vrazilat. Adalek ar bloavezhioù 1950 e tilezas an temoù-se : goap ha fent, erotegezh ha boazioù relijiel ar bobl a gaver mesk-ha-mesk en e skridoù, ma taolenn buhez ar re baour en deus anavezet e proviñs Bahia. Kalz eus e levrioù zo bet graet filmoù diwarno.
Loreet e voe e obererezh skrivagner gant medalennoù e meur a vro : e 1984 e oa bet anvet da gomandour el Lejion a enor, gant ar prezidant gall François Mitterrand. Resev a reas ivez ar Priz Stalin evit ar Peoc’h, e 1951, ar priz Camões, ar priz pouezusañ e bed al lennegezh portugalek, e 1994, ha meur a briz all c’hoazh.

## Oberennoù

* O país do carnaval (romant, 1931)
* Cacau (romant, 1933)
* Suor (romant, 1934)
* Jubiabá (romant, 1936)
* Mar morto (romant, 1936)
* Capitães de areia (romant, 1937)
* O Cavaleiro da Esperança (Buhez Luís Carlos Prestes) (1942)
* Terras do sem fim (romant, 1943)
* São Jorge dos Ilhéus (romant, 1944)
* Gabriela, cravo e canela (romant, 1958)
* Os velhos marinheiros (romant 1961)
* Os pastores da noite (romant, 1964)
* Dona Flor e seus dois maridos (romant, 1966)
* Tenda dos milagres ) (romant, 1969)
* Tereza Batista, cansada da guerra (1972)
* Tieta do Agreste (romant, 1977)
* Tocaia Grande (romant, 1985)
* O sumiço da santa (romant, 1988)

## Filmoù

Filmoù zo bet graet diwar darn eus e romantoù
* Os pastores da noite
* Dona Flor e seus dois maridos. Er film se e klever ar ganaouenn O Que Será?, savet gant Chico Buarque
# Fanum

Ur fanum ("lec'h kensakret", "azeuldi" e latin) a oa un templ bihan e proviñsoù roman Galia hag Enez Vreizh. Karrezek pe gelc'hiek e oa peurliesañ. Soñjal a reer e oa ar fanumoù ur stumm emdroet eus an temploù keltiek a oa er broioù-se.

## Anvioù lec'hioù
### Lec'hioù anavezet

* Fanum Cocidi : Kastell Bewcastle, Cumberland, Bro-Saoz.
* Fanum Fortunae > Fano : Pesaro-Urbino, Ombria, Italia (Templ Fortuna).
* Fanum Minervae / Fanum Jovis : Fanjaus (Aude.
* Fanum Martis : Kersaout, Lugdunensis III, ha goude Breizh.
* Fanum Martis : Montmartin (Oise), Lugdunensis IIt.
* Fanum Martis : Famars, Norzh ; fanum Martis eo orin anv ar gumun.
* Fanum Voltumnae ː Viterbo, Etruria

### Lec'hioù bet kinniget

* Fouenant
* Lanfeun

## Levrlennadur

* M.N. Bouillet ː Dictionnaire universel d'Histoire et de Géographie. Librairie L. Hachette et Cie. Paris. 1863
* A.L.F Rivet & Colin Smith, The Place-Names of Roman Britain, Batsford, 1979 (ISBN 978-0-7134-2077-7)
* Jean-Louis Brunaux, dir., Les sanctuaires celtiques et leurs rapports avec le monde méditerranéen, Errance, 1991 (ISBN 978-2-87772-061-8)
* Christian Goudineau et al., Archéologie aujourd'hui : Les sanctuaires de tradition indigène en Gaule romaine, Errance, 1994 (ISBN 978-2-87772-085-4)

## Notennoù

* ↑ Gaffiot
* 1 2 3 4 Rivet & Smith, op. cit.
# Electronic Arts

Electronic Arts Inc. berraet en EA zo ur studio c'hoarioù video stadunanat diazezet en Redwood City, California. Savet e 1982 gant un implijiad eus Apple Trip Hawkins, an embregerezh a zo bet eus ar re gentañ pa groge industrielezh ar c'hoarioù video war urzhiataerezioù prevez ha degaset o devoa an anv micher "arzour poellad" evit sevenerien ha programmourien e c'hoarioù. EA en doa embannet kalz c'hoarioù video ha nebeut meziantoù produerezh evit urzhiataerezioù er ger, an holl anezho a oa bet sevenet gant hiniennoù pe strolladoù labourerien er maez eus ar studio betek Skate or Die! embannet e 1987. An embregerezh a zo troet d'ur sevel en embregerezh, alies dre prenadennoù, evel hini Distinctive Software deuet da vezañ EA Canada e 1991.
# Rouzig beg tev

Rouzig beg tev :
| Ur rouzig beg tev. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Acrocephalidae |
| Genad : | Iduna (genad) |
| Anv skiantel ||
| Iduna aedon (Pallas, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar rouzig beg tev (liester : rouziged beg tev) a zo ur spesad golvaneged, Iduna aedon (Acrocephalus aedon kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Muscicapa Aëdon (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer preizhoù bihan gwech an amzer ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Iduna aedon aedon, e kreisteiz-kreiz Siberia ha gwalarn Mongolia,
* I. a. rufescens, e reter Siberia, biz Mongolia ha biz Sina.

## Liammoù diavaez

* (en) Acrocephalus aedon war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Acrocephalus aedon war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Iduna aedon.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Atto

Atto- (aroueziet dre a) zo ur rakger eus an SI (Système international d'unités) a dalv da lieskementiñ un niver bennak dre 10$^{-18}$, da lavaret eo dre 0,000000000000000001.
Eus an daneg atten "triwec'h" e teu an anv, a voe degemeret e 1964 gant ar BIPM (Bureau International des Poids et Mesures.

## Notennoù

* ↑ (fr) Résolution 8 (1964) @ BIPM. Kavet : 16 Kzu 24.
# Beaumais

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Beaumais |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Beaumais en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Falaise |
| Kanton | Falaise |
| Kod INSEE | 14053 |
| Kod post | 14620 |
| Maer | Françoise Lorion (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2020-2026 |
| Gorread | 10,73 km² |
| Led | 48° 53' 45" Norzh |
| Hed | 00° 04' 26" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 60 m |
| Uhelder bihanañ | 47 m |
| Uhelder brasañ | 83 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 165 (2021) |
| Stankter | 15 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Beaumais zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Dives emañ Beaumais.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed

* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas daou vugel e Beaumais abalamour d'ar brezel e mizioù Gouere hag Eost$^,$.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kouldri ar maner.
* Ar c'hastell.
* An iliz katolik.
* Maner Croix, XVI$^{vet}$ kantved, hag e gouldri.
* Ar c'hastell, XVI$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Nativité-Notre-Dame, XI$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Mae 2020 | → bremañ | Françoise Lorion | digostezenn | |
| Meurzh 2014 | Mae 2020 | Thierry Mevel | digostezenn | |
| Even 1995 | Meurzh 2014 | Colette Hunou | digostezenn | Renourez-skol |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
# World of Warcraft

World of Warcraft (berraet en WoW) zo ur c'hoari video doare massively multiplayer online role-playing (MMORPG) embannet e 2004 ha produet gant Blizzard Entertainment. Diazezet en hollved moliac'h Warcraft , World of Warcraft e bed Azeroth, a vras pevar bloaz goude darvoudoù ar c'hoarioù all an heuliad c'hoarioù, Warcraft III: The Frozen Throne. Ar c'hoari a oa bet kelaouet e 2001, hag embannet evit 10vet deiz-ha-bloaz ar frañchiz Warcraft d'an 23 a viz Du 2004. Abaoe ma 'z' eo bet embannet, World of Warcraft a zo bet brasaet gant dek pakad astenn: The Burning Crusade (2007), Wrath of the Lich King (2008), Cataclysm (2010), Mists of Pandaria (2012), Warlords of Draenor (2014), Legion (2016), Battle for Azeroth (2018), Shadowlands (2020), Dragonflight (2022), ha The War Within (2024). Daou astennadur ouzhpenn a zo bet, Midnight ha The Last Titan, hag a oa bet kelaouet e 2023.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ FICTION TIMELINE. Blizzard Entertainment (March 9, 2009).

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel World of Warcraft
* (en) World of Warcraft war Warcraft Wiki
# Warcraft

Warcraft a vez graet eus ur bed faltaziek mil brudet ijinet gant Blizzard Entertainment da sevel endro lod eus e c'hoarioù anavezetañ. Da skouer : diwar ar bed-se ez eo bet diazezet c'hoarioù video strategiezh evel Warcraft I, II, III, pe Frozen Throne, hag un MMORPG (Massively Multiplayer Online Role-Playing Game): World of Warcraft (WoW), a zo tro 10 milion a c'hoarier disheñvel ha reoliek ennañ e-unan.
Warcraft e deus graet tro ar bed gant e dro-spered faltaziek spisverkus ("tost cartoon – bannoù-treset - a lavaro tud zo) e-lec'h ma vez kavet daou strollad gouennoù enebet an eil ouzh egile en ur brezel mojennel.
Krog a ra an istor en ur bed klasel a-walc'h e keñver faltazi etre orked ha tud, met a-feur ma c'hoarvez darvoudoù liesseurt ez eo bet lakaet war wel un istor luziet-kenañ hag a c'heller keñveriañ gant ar bed a anavezomp hiziv gant e gudennoù douarbolitikel hag all.
N'eo ket paouezet ar bed-se da fiñval diwar mennozhioù Blizzard, pell a-se... hag ar c'hoarierien da gemer perzh ennañ. Ken pinvidik eo deuet ar bed-se da vezañ ma'z eo bet embannet meur a levr a gontañ mareoù istorel kreñv Warcarft.
Ur film zoken zo war-bouez bezañ war hor skrammoù.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Azeroth

Azeroth zo ur blanedenn faltazi krouet en hollved ar frañchiz c'hoarioù video Warcraft ha mediaioù. Kroget eo an implij e 1994 en Warcraft: Orcs & Humans, met diazezet eo bet da vat en un doare kalz ledanoc'h e 2004 er spin-off MMORPG, World of Warcraft, a roe an tu d'ar c'hoarierien da veajiñ e lec'hioù niverus ar blanedenn.
Azeroth zo ur blanedenn damzouarel anneziet gant gouennoù lies ha speredek, lod o vezañ denel, lod all nann denel, ha gant orinoù lies. En hollved faltazi Warcraft , Azeroth a oa bet krouet da gentañ gant titaned kosmek, boudoù doueel, hag o deus krouet ivez lod eus gouennoù ar boudoù en Azeroth, evel an denelezh pe korriged, pa vez gouennoù all, evel an tauren pe trolled, a zo ganet en un doare all. 10 000 bloaz a-raok darvoudoù World of Warcraft, un darvoud drastus a oa bet hag anvet Sundering en doa lakaet da darzhañ ur mirlec'h galloudoù-hud anvet Well of Eternity. Dre-se e oa bet freuzet kevandir nemetañ Azeroth, Kalimdor, e tammoù niverusa teuio da vezañ kevandirioù all. Mare World of Warcraft, a wel daou strollad eus Azeroth, o stourm etrezo evit bezañ mestr ar blanedenn: an Emglev hag al Leizh.
# Ruger Gunsite Scout

Ar Ruger Gunsite Scout (pe Ruger GSR) zo ur garabinenn produet gant an embregerezh stadunanat Sturm, Ruger & Co. abaoe 2012, diwar ur c'henlabour gant ar greizenn-dennañ Gunsite Ranch (hiziv Gunsite Academy), en Arizona. Kambret eo evit ar c'halibroù .308 Winchester, .350 Legend, ha .450 Bushmaster abaoe 2017. Ur stumm e 5,56 mm NATO a voe kinniget adalek 2014, met n'emañ ket war katalog ar merk ken.
Savet eo bet diwar ar Ruger 77, en ur zegas dezhi elfennoù stag ouh meizad ar Scout Rifle ijinet gant Jeff Cooper : un arm berr a-walc'h eo, dezhañ ur c'houch, hag ur reilh Picatinny dirak e doull-distrinkañ da sevel ul lunedenn warnañ. 10 kartouchenn e .308 Winchester eo endalc'h e garger. Ur sistem tennata dre vorailh en deus, diazezet evel ar Ruger 77 war hini ar Gewehr 98.

## Liammoù diavaez

* (en) MATHESON Mick, Long-term review: Ruger Gunsite Scout, Sporting Shooter, 2023

## Daveennoù

* 1 2 (en) Ruger Gunsite Scout Rifle, Chuck Hawks (lennet d'an 08/12/2024)
* ↑ (en) Ruger Scout Rifle war lec'hienn an embregerezh Ruger (lennet d'an 08/12/2024)
* ↑ (en) Ruger Gunsite Scout Rifle Available in .450 Bushmaster, war lec'hienn Ruger, 24/03/2017 (lennet d'an 08/12/2024)
* ↑ (en) Ruger Gunsite Scout Rifle Now Available In 5.56 NATO, 08/09/2014, war lec'hienn Ruger (lennet d'an 08/12/2024)
# Mega

Mega-, aroueziet dre M, zo ur rakger eus an SI (Système international d'unités) a dalv da lieskementiñ un niver bennak dre 10$^6$, da lavaret eo dre ur milion. ; da skouer : 1 M€= 1 000 000 a euroioù.
Abaoe 1873 e veze implijet ar rakger mega-, eus ar gresianeg μέγας mégas "bras". E 1960 e voe degemeret gant ar Bureau International des Poids et Mesures (BIPM).

## Stlenneg

Er stlenneg e reer gant megabitoù (Mbit) ha megaeizhbitoù (MB, eus ar saozneg megabyte) ; daou ster zo d'an unanennoù-se, hervez ma vuzulier dre niveroù en diaz 10 (10$^n$) pe en diaz 2 (2$^n$).
An SI a laka ar rakger mega- da dalvezout rik kement ha lieskementiñ dre 1 000 000 ; neuze, 1 Mbit = 1 000 000 bit hag 1 MB = 1 000 000 eizhbit (8 000 000 bit). Ne c'heller neuze implijout ar rakger mega- nemet pa gomzer eus pakadoù 1 000 000 bit pe 1 000 000 eizhbit, da skouer evit muzuliañ kas ul liamm etre daou ardivink : ul liamm 5 Mbit/s a dreuzkas 5 000 000 bit dre eilenn, unan 5 MB a dreuzkas 40 000 000 bit/s. En diaz 10 e vez ar c'hementadoù-se.
En diaz 2 eo e vuzulier endalc'h ur bladenn galet pe ment ur restr stlennegel. En degouezh-se e talvez mega- kement ha 1 048 576 (2$^{20}$) e-lec'h 1 000 000 (10$^6$). Neuze : 1 megabit = 1 000 000 bit en diaz 10 ha 1 048 576 bit en diaz 2 ; 1 kiloeizhbit = 8 000 000 bit en diaz 10 ha 8 388 608 bit en diaz 2.
Evit diskoulmañ ar gudenn-se ez eo bet kinniget gant an International Electrotechnical Commission (IEC), a-gevret gant an SI, erbediñ ur rummad rakgerioù spesadel ouzh ar stlenneg ; mibi- (Mi) eo ar rakger a dalv evit 1 048 576 : 1 Mibibit (Mibi) = 2$^{20}$ bit = 1 024$^2$ bit = 1 048 576 bit hag 1 Mibieizhbit (MiB) = 1 048 576 eizhbit = 8 388 608 bit.

## Notennoù

* ↑ (fr) Résolution 12 de la 11e CGPM (1960) @ Conférence générale des poids et mesures. Kavet : 16 Kzu 24.
* ↑ (fr) BIPM : Brochure sur le SI : Le Système international d'unités, 2024, p. 31. Kavet : 16 Kzu 24.
# Kanton Morteaux-Coulibœuf

Kanton Morteaux-Coulibœuf :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi-Izel |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant(où) | Caen |
| Kod kanton | 14 25 |
| Pennlec'h | Morteaux-Coulibœuf |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 5 072 ann. (2012) |
| Gorread | 181,10 km² |
| Stankter | 28 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 20 |
| kemmañ |
Kanton Morteaux-Coulibœuf a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.

## Istor

* 1800-1926: en Arondisamant Falaise edo Kanton Morteaux-Coulibœuf. Lakaet e voe en Arondisamant Caen e 1926. E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, staget e voe e holl gumunioù ouzh Kanton Falaise, nement unan, Vendeuvre, lakaet e Kanton Livarot.

## Kumunioù

Kanton Morteaux-Coulibœuf a yae 20 kumun d'ober anezhañ:
| Kumun | Poblañs | Kod-post | Kod INSEE |
| Barou-en-Auge | 91 | 14620 | 14043 |
| Bernières-sur-Mer | 2 371 | 14990 | 14066 |
| Beaumais | 182 | 14620 | 14053 |
| Bernières-d'Ailly | 250 | 14170 | 14064 |
| Courcy | 153 | 14170 | 14190 |
| Crocy | 295 | 14620 | 14206 |
| Épaney | 435 | 14170 | 14240 |
| Ernes | 298 | 14270 | 14245 |
| Fourches | 179 | 14620 | 14283 |
| Jort | 308 | 14170 | 14345 |
| Louvagny | 73 | 14170 | 14381 |
| Le Marais-la-Chapelle | 79 | 14620 | 14402 |
| Morteaux-Coulibœuf | 524 | 14620 | 14452 |
| Les Moutiers-en-Auge | 122 | 14620 | 14457 |
| Norrey-en-Auge | 102 | 14620 | 14469 |
| Olendon | 186 | 14170 | 14476 |
| Perrières | 276 | 14170 | 14497 |
| Sassy | 190 | 14170 | 14669 |
| Vendeuvre | 742 | 14170 | 14735 |
| Vicques | 51 | 14170 | 14742 |
| Vignats | 256 | 14700 | 14751 |

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

Niver a annezidi
# Morteaux-Coulibœuf

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Morteaux-Coulibœuf |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Morteaux-Coulibœuf en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Falaise |
| Kanton | Falaise |
| Kod INSEE | 14452 |
| Kod post | 14620 |
| Maer | Christian Bacheley (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2026 |
| Gorread | 11,76 km² |
| Led | 48° 55' 30" Norzh |
| Hed | 00° 04' 27" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 64 m |
| Uhelder bihanañ | 41 m |
| Uhelder brasañ | 106 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 613 (2008) |
| Stankter | 52 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Morteaux-Coulibœuf zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Morteaux-Coulibœuf, dilamet e 2015, e oa.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Dives emañ Beaumais.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* E 1857 e voe kendeuzet kumunioù Morteaux ha Coulibœuf d'ober kumun Morteaux-Coulibœuf.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil brezel-bed, 1944

* Mervel a reas daouzek den nann-soudard e Morteaux abalamour d'ar brezel e mizioù Even, Gouere hag Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An hent roman, Chemin Haussé.
* Iliz katolik Sant Jord.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1977 | Meurzh 2008 | Claude de Blanchard | digostezenn | |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Christian Bacheley | digostezenn | Artizan-Kenwerzhour |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ (fr)Skeudennoù - Clochers de France
# Giga

Giga-, aroueziet dre G, zo ur rakger eus an SI (Système international d'unités) a dalv da lieskementiñ un niver bennak dre 10$^9$, da lavaret eo dre ur milmilion ; da skouer : 1 G€= 1 000 000 000 a euroioù.
Eus ar gresianeg γίγας gígas "ramzel" e teu an anv. E 1960 e voe degemeret gant ar Bureau International des Poids et Mesures (BIPM).

## Stlenneg

Er stlenneg e reer gant gigabitoù (Gbit) ha gigaeizhbitoù (GB, eus ar saozneg gigabyte) ; daou ster zo d'an unanennoù-se, hervez ma vuzulier dre niveroù en diaz 10 (10$^n$) pe en diaz 2 (2$^n$).
An SI a laka ar rakger giga- da dalvezout rik kement ha lieskementiñ dre ur milmilion ; neuze, 1 Gbit = 1 milmilion a vitoù hag 1 MB = 1 milmilion a eizhbitoù (8 milmilion a vitoù). Ne c'heller neuze implijout ar rakger giga- nemet pa gomzer eus pakadoù 1 milmilion a vitoù pe 1 milmilion a eizhbitoù, da skouer evit muzuliañ kas ul liamm etre daou ardivink : ul liamm 1 Gbit/s a dreuzkas 1 000 000 000 bit dre eilenn, unan 5 GB a dreuzkas 40 000 000 000 bit/s. En diaz 10 e vez ar c'hementadoù-se.
En diaz 2 eo e vuzulier endalc'h ur bladenn galet pe ment ur restr stlennegel. En degouezh-se e talvez giga- kement ha 1 073 741 824 (2$^{30}$) e-lec'h 1 000 000 000 (10$^9$). Neuze : 1 Gbit = 1 000 000 000 bit en diaz 10 ha 1 073 741 824 bit en diaz 2 ; 1 GB = 8 000 000 000 bit en diaz 10 ha 8 589 934 592 bit en diaz 2.
Evit diskoulmañ ar gudenn-se ez eo bet kinniget gant an International Electrotechnical Commission (IEC), a-gevret gant an SI, erbediñ ur rummad rakgerioù spesadel ouzh ar stlenneg ; gibi- (Gi) eo ar rakger a dalv evit giga- er stlenneg ; eus gibibitoù (Gibit) ha gibieizhbitoù (GiB) e komzor neuze.

## Notennoù

* ↑ (fr) Résolution 12 de la 11e CGPM (1960) @ Conférence générale des poids et mesures. Kavet : 16 Kzu 24.
* ↑ (fr) BIPM : Brochure sur le SI : Le Système international d'unités, 2024, p. 31. Kavet : 16 Kzu 24.
# Tera (rakger)

Tera-, aroueziet dre T, zo ur rakger eus an SI (Système international d'unités) a dalv da lieskementiñ un niver bennak dre 10$^{12}$ (1 000 000 000 000), da lavaret eo 1 000 milmilion.
Eus ar gresianeg τέρας teras "eurzhvil" e teu an anv. E 1960 e voe degemeret gant ar Bureau International des Poids et Mesures (BIPM).

## Stlenneg

Er stlenneg e reer gant terabitoù (Tbit) ha teraeizhbitoù (TB, eus ar saozneg terabyte) ; daou ster zo d'an unanennoù-se, hervez ma vuzulier dre niveroù en diaz 10 (10$^n$) pe en diaz 2 (2$^n$).
An SI a laka ar rakger tera- da dalvezout rik kement ha lieskementiñ dre 1 000 milmilion ; neuze, 1 Tbit = 1 000 milmilion a vitoù hag 1 TB = 1000 milmilion a eizhbitoù (8 000 milmilion a vitoù). Ne c'heller neuze implijout ar rakger giga- nemet pa gomzer eus pakadoù 1000 milmilion a vitoù pe 8 000 milion a eizhbitoù, da skouer evit muzuliañ kas ul liamm etre daou ardivink : ul liamm 1 Tbit/s a dreuzkas 1 000 000 000 000 bit dre eilenn, unan 5 GB a dreuzkas 40 000 000 000 000 bit/s. En diaz 10 e vez ar c'hementadoù-se.
En diaz 2 eo e vuzulier endalc'h ur bladenn galet pe ment ur restr stlennegel. En degouezh-se e talvez giga- kement ha 1 099 511 627 776 (2$^{40}$) e-lec'h 1 000 000 000 000 (10$^9$). Neuze : 1 gigabit = 1 000 000 000 000 bit en diaz 10 ha 1 099 511 627 776 bit en diaz 2 ; 1 gigaeizhbit = 8 000 000 000 000 bit en diaz 10 ha 8 796 093 022 208 bit en diaz 2.
Evit diskoulmañ ar gudenn-se ez eo bet kinniget gant an International Electrotechnical Commission (IEC), a-gevret gant an SI, erbediñ ur rummad rakgerioù spesadel ouzh ar stlenneg ; Tibi- (Ti) eo ar rakger a dalv evit tera- er stlenneg ; eus tibibitoù (Tibit) ha tibieizhbitoù (TiB) e komzor neuze.

## Notennoù

* ↑ (fr) Résolution 12 de la 11e CGPM (1960) @ Conférence générale des poids et mesures. Kavet : 16 Kzu 24.
* ↑ (fr) BIPM : Brochure sur le SI : Le Système international d'unités, 2024, p. 31. Kavet : 16 Kzu 24.
# Ni

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ur ger dezhañ meur a ster eo ni e brezhoneg:
* ni, raganv, stumm lies ar raganv me
** Ni, anv ur gelaouenn gant Yaouankizoù Penn-a-raok Breizh en XX$^{vet}$ kantved
* un ni, stumm kozh ar ger niz
* Ni zo arouez an elfenn gimiek Nikel hervez Roll an elfennoù kimiek
* Ni, titl ur bladenn gant ar strollad sonerien Viviane Rope

## Saozneg

* Er film Monthy Python and the Holy Grail ez eus anv eus tudennoù anvet Knights who say Ni (Marc'hegerien a lavar Ni)
# Peta

Peta-, aroueziet dre P, zo ur rakger eus an SI (Système international d'unités) a dalv da lieskementiñ un niver bennak dre 10$^{15}$ (1 000 000 000 000 000), da lavaret eo ur milion a vilmilionoù.
Eus ar gresianeg πέντε pente "pemp" e teu an anv, en abeg d'ar gevatalenn 10$^{15}$ = 1 000$^5$ . E 1975 e voe degemeret gant ar Bureau International des Poids et Mesures (BIPM).

## Notennoù

* ↑ (fr) Résolution 10 de la 15e CGPM (1975) @ BIPM. Kavet : 16 Kzu 24.
# Exa

Exa-, aroueziet dre E, zo ur rakger eus an SI (Système international d'unités) a dalv da lieskementiñ un niver bennak dre 10$^{18}$ (1 000 000 000 000 000 000), da lavaret eo ur milmilion a vilmilionoù.
Eus ar gresianeg ἕξ hex "c'hwec'h" e teu an anv, en abeg d'ar gevatalenn 10$^{18}$ = 1 000$^6$ . E 1975 e voe degemeret gant ar Bureau International des Poids et Mesures (BIPM).

## Notennoù

* ↑ (fr) Résolution 10 de la 15e CGPM (1975) @ BIPM. Kavet : 16 Kzu 24.
# Yotta

Yotta-, aroueziet dre Y, zo ur rakger eus an SI (Système international d'unités) a dalv da lieskementiñ un niver bennak dre 10$^{24}$ (1 000 000 000 000 000 000 000 000), da lavaret eo ur milion a vilmilionoù a vilmilionoù.
Eus al latin octo "eizh" e teu an anv, en abeg d'ar gevatalenn 10$^{24}$ = 1 000$^8$ ; « y » zo bet dibabet da arouez evit mirout ma vefe droukvesket gant 0. E 1991 e voe degemeret gant ar Bureau International des Poids et Mesures (BIPM).

## Notennoù

* ↑ (fr) Résolution 4 de la 19e CGPM (1991) @ BIPM. Kavet : 16 Kzu 24.