OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Impalaeriezh Sith

An Impalaeriezh Sith a zo bet unan d'eus luskadoù kreñvañ bed ijinet Star Wars. Bet eo oa ur ren galloud gant ur sell hollveliel evit ar galaksienn ha gant ar pal reiñ lañs d'ar re Sith ha trec'hiñ ar re Jedi.

## Istor an Impalaeriezh Sith

Tro 7000 bloaz araok Emgann Yavin pe -7000 aEY taolennet er c'hentañ film Star Wars Lodenn 4: Ur Spi Nevez goude un eil sism etre mestronerien an Nerzh en Urzh Jedi e savas brezel. Mare ar c'hant bloavezh teñvalijenn ez eo, a welas ul lajad amzer a 100 vloaz stourm etre ren ar C'huzul Jedi hag e enebourien ar re Jedi Renead aet gant al Lusk nerzh Teñval. Emgannioù drastus ha gwadus a vezo betek gwelet trec'h ar re Jedi hag ar Republik Kozh.
Er bloavezh -6900 aEY ez eo stlapet 'maez ar re Jedi Renead deus an tiriad republikan ha rediet da derc'hout kuit gant o listri egor etrezek an tiriadoù dianavezet. En ur vont eno e vez dizoloet ganto ur blanedenn dianav betek-en hini Korriban, planedenn genidik ar meuriad iskis Sith. Ar re Sith a oa ur boblañs kentidig hag aes dezho da implij an Nerzh Teñval dindan ur stumm strobinelerezh met kreñv galloudus. Ar re Sith o welet an estrañjourien oc'h erruout etrezek eno dre listri egor a soñjas e oant doueed hag a zegemeras anezho da vistri.
Ar re Jedi Renead o vezañ mistri war ar boblañs Sith hag ar blanedenn Korriban a grogas gant sevel un Impalaeriezh a emledas goustadik tro-dro d'o lec'h repuiñ. Meskajoù gwad a vezo etre ar re Jedi Renead hag ar re Sith pezh a lakao ar re Jedi Du da gemer an anv Aotrouien Sith.
# Impalaeriezh Kreizafrikan

An impalaeriezh Kreizafrikan a voe ur vonarkiezh verrbad a gemeras plas ar Republik Kreizafrikan etre 1976 ha 1979.
Disklêriet e voe an impalaeriezh gant Jean-Bédel Bokassa d'ar 4 a viz Kerzu 1976 hag eñ sakret impalaer bloaz goude e-kerzh ul lid pompadus ha koustus. D'an 20 a viz Gwengolo 1979 e voe aozet taol Barracuda gant ar servijoù kuzh gall ha distroadet Bokassa Iañ hag a oa e Libia d'ar mare-se. An deiz war-lerc'h e oa embannet fin an impalaeriezh ha distro d'ar republik gant ar prezidant David Dacko, adlakaet en e garg.
# Impalaeriezh Japan

Impalaeriezh Japan (大日本帝國 Dai Nippon Teikoku, "Impalaeriezh Veur Japan") a veze graet eus Bro Japan etre an Adsav Meiji e 1868 betek ma voe lakaet da dalvezout Bonreizh Japan 1947.
Bliv e oa bet lusk evit ar greanterezh ha war dacehnn ar vilouriezh e Japan gant al lugan Fukoku Kyōhei (富國強兵, "Pinvidikat ar vro, kreñvat an nerzhioù lu") ar pezh a oa bet estonus evit broioù ar C'hornôg. Gant an nezvezadur e oa deuet a-benn an Impalaeriezh da dizhout live ur galloud bedel, dreist-holl goude bezañ bet trec'het Impalaeriezh Rusia e-pad ar Brezel etre Japan ha Rusia ha dre ma oa krog Impalaeriezh Japan da gaout trevadennoù goude ar C'hentañ Brezel etre Sina ha Japan, Emsavadeg ar Vokserien hag ar C'hentañ Brezel-bed.
Kudennoù politikel hag ekonomikel ar bloavezhioù 1920 a awenas ul luskad milourel ha trevadennel. Impalaeriezh Japan a gemeras perzh en Ahel Roma-Berlin-Tokyo hag en em ledas war un darn eus Azia ar Meurvor Habask e-pad an Eil Brezel-bed.
Nerzhioù lu Impalaeriezh Japan a oa deuet a-benn da dizhout palioù an emled trevadennel e-pad an Eil Brezel etre Sina ha Japan (1937–1945) ha Brezel ar Meurvor Habask. En desped da-se goude meur a goll ha goude diskleriadur brezel an Unvaniezh soviedel hag aloubadeg Manchouria, gant Bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki, an Impalaeriezh a godianas d'ar 15 a viz Eost 1945. E dalc'h Stadoù-Unanet Amerika, ur vonreizh nevez a voe savet gant sikour SUA. E 1947 e oa lakaet da dalvezout, ar pezh a zegasas fin da impalaeriezh Japan. Er bloavezhioù 1950 e oa c'hoazh dalc'het Japan, mare an adsavidigezh e vez graet eus ar mare-se. Pa oa kroget Brezel Korea e oa bet tennet an holl nerzhioù lu stadunanat eus ar vro hep kudenn. Graet e vez "Stad Japan" pe "Japan" eus ar vro abaoe.
An impalaerien abaoe ar marevezh Meiji ha Taishō, ha nebeutoc'h er marevezh Shōwa, a vez graet anezho hervez anv ar marevezh ur wech marvet: Impalaer Meiji (Mutsuhito), Impalaer Taishō (Yoshihito), hag Impalaer Shōwa (Hirohito).
# Impalaeriezh Mali

Impaleriezh Mali (Mandingeg: Nyeni pe Niani), anvet raloc'h ar Manden Kurufaba ha berraet e Manden, a oa un impalaeriezh e kornôg Afrika a badas eus 1230 betek 1670.
An impalaeriezh a oa bet savet gant Sundiata Keita ha brudet e voe dre mestroni ar pennoù uhel evel Musa Keita. Yezhoù mandingek a veze komzet en impalaeriezh. Bez e voe an impalaeriezh vrasañ e Kornôg Afrika hag hiziv-an-deiz c'hoazh e chom e skeud dre ar yezh, lezennoù hag hengounioù.
Darn eus an anaoudegezhioù a zo deuet betek ennomp war an impalaeriezh-se zo deuet dre an istorourien arab dreist-holl, evel Ibn Khaldun er 14vet kantved. Ar beajour marokan Ibn Battuta, er 14vet kantved, hag ar beajour marokan Leo Africanus, er 16vet kantved, o deus bet skrivet ivez a-zivout impalaeriezh Mali. Ar vammenn bennañ all eo an hengoun dre gomz Mandinka, dre istorioù ar gonterien.

## Melestradurezh

Impalaeriezh Mali a oa ledet war douroù lies ha war ul lujad amzer hir pelloc'h evit forzh peseurt Stad all e Kornôg Afrika abaoe. Diazez ar badelezh-se a zo da gavout en ur velestradurezh fin ha digreizennet. Hervez ar skrivagner eus Burkina Faso Joseph Ki-Zerbo, seul belloc'h ez ae unan bennak eus Niani, seul wanoc'h e oa galloud ar mansaoù. Galloud an impalaeriezh a chome memestra, ar mansa a rae war-dro an tailhoù moneizh hag a dalc'he galloud met hep mont re bell evit chom hep kaout emsavadegoù pe c'hoantoù disrann o sevel.
* Pajenn dornskrivet eus Tombouktou
* Levr gant Nasir al-Din Abu al-Abbas Ahmad ibn al-Hajj al-Amin al-Tawathi al-Ghalawi's Kashf al-Ghummah fi Nafa al-Ummah.
* Ur bajenn a denn d'an astronomiezh
# Impalaeriezh Pala

An Impalaeriezh Pāla a oa un dierniezh hag a gontrolle norzh ha reter India, ha dreist-holl Bihar ha Bengal eus an VIII$^{vet}$ kantved hag an XII$^{vet}$ kantved. An anv pal a zalvez gwarezer hag implijet e oa e penn diwezhañ anv kement roue Pala. Diazezer an dierniezh e oa Gopala a oa bet dilennet da roue Gaur e 750. Padout a reas an dierniezh betek an XII$^{vet}$ kantved pa voe distrujet gant an Dierniezh Sena.
# George Martin (sonaozour)

Sir George Henry Martin (3 a viz Genver 1926-8 a viz Meurzh 2016) a oa ur produer, sonaozer ha soner saoz. Lesanvet eo alies ar Pempvet Beatle dre ar perzh en doa kemeret en istor ar strollad pop The Beatles kerkent hag e 1962 hag evit o holl albomoù studio.
Labour George Martin en em led war c'hwec'h degad er sonerezh, filmoù, skinwel hag arvestoù. A-raok labourat gant ar Beatles ha strolladoù pop all en doa labouret war enrolladennoù fentigellat gant tud evel Peter Sellers, Spike Milligan ha reoù all. A-hed e red-vicher en doa produet 30 kanaouenn deuet e penn ar rolloù er Rouantelezh-Unanet ha 23 er Stadoù-Unanet. Labouret en deus en embregerezhioù-media hag anvet e oa bet da varc'heg e 1996.
# George Michael

George Michael, bet ganet Georgios Kyriacos Panayiotou (Γεώργιος Κυριάκος Παναγιώτου) d'ar 25 a viz Mezheven 1963 e Londrez (Bro-Saoz) hag aet d'an Anaon d'ar 25 a viz Kerzu 2016 e Goring-on-Thames (Oxfordshire, Bro-Saoz), a oa ur c'haner-sonaozer ha produour saoz.
Kroget e oa George Michael gant ar c'han evel ezel eus an daouad Wham! met brudet eo chomet evit e labour er bloavezhioù 1980 ha 1990, gant kanaouennoù evel Last Christmas pe Wake Me Up Before You Go-Go, ha pladennoù evel Faith (1987) pe Listen Without Prejudice Vol. 1 (1990). George Michael en doa bet gwerzhet ouzhpenn 100 milion a bladennoù dre ar bed holl. E gentañ albom, Faith (1987), a oa bet gwerzhet tro da 20 milion a skouerennoù anezhañ.
Mintin abred d'ar 25 a viz Kerzu 2016 e voe adkavet George Michael marv e e wele d'an oad a 53 bloaz. Ne ouzer ket gwall vat gant petra eo marvet.

## Yaouankiz

Georgios Kyriacos Panayiotou a oa bet ganet e East Finchley, Londrez d'ar 25 a viz Mezheven 1963. An tad, Kyriacos Panayiotou, a oa ur pretiour a orin Gresianek-Chipriek a oa deuet da vevañ e Londrez er bloavezhioù 1950 hag a gemmas e anv gant ar stumm Jack Panos. Mamm George Michael, Lesley Angold (ganet Harrison; 1937–1997), a oa ur gorollerez Saoz. George Michael a dremenas darn e vugaleaj e Kingsbury, Londrez, e ti e dud bet prenet nebeut amzer goude ma voe-eñ ganet. Skoliataet e oa bet e Kingsbury High School. Div c'hoar henañ a oa dezhañ Yioda ha Melanie.
Pa oa oadet a zek vloaz ar familh a dilojas betek Radlett, Hertfordshire. Eno e voe skoliataet George Michael er Bushey Meads School er gêriadenn nepell Bushey. Eno e kejas gant Andrew Ridgeley a zeuas da vezañ e gamalad ha gant an amzer an eil ezel d'an duo Wham!. An daou gañfard o devoa ar memes c'hoant da zont da vezañ sonerien a vicher. George Michael a grogas gant seniñ e metro Londrez gant kanaouennoù evel "'39" gant Queen. Kroget e voe da vezañ un DJ goude-se, o c'hoari e boestoù-noz pe skolioù tro-dro Bushey, Stanmore, pe Watford. Goude-se e voe ezel eus ur strollad berrbad ska the Executive, gant e gamalad Ridgeley, Paul Ridgeley ar vreur, Andrew Leaver, ha David Mortimer (anavezet goude-se evel David Austin).

## Liammoù diavez

* Lec'hienn ofisiel George Michael
# George Newbold Lawrence

George Newbold Lawrence, bet ganet d'an 20 a viz Here 1806 e New York City (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Genver 1895 er memes kêr, a oa un den a aferioù hag evnoniour amatour stadunanat.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Spesadoù

* A
    Aechmophorus clarkii, occidentalis (plomer ar c'hornôg), Amazilia luciae, Aramides axillaris (rakig gouzoug rous),
* B
    Bangsia flavovirens, Basileuterus melanotis,
* C
    Calliphlox bryantae, Cantorchilus superciliaris, Conopias albovittatus, Contopus lugubris, punensis, Cyanolyca argentigula (kegin jave gris), pulchra (kegin gaer),
* D
    Dacnis venusta, Deltarhynchus flammulatus, Dysithamnus striaticeps,
* E
    Elaenia chiriquensis, frantzii, Empidonax flavescens, Epinecrophylla fulviventris,
* G
    Gavia pacifica (splujer Habask), Grallaria gigantea, Gymnopithys bicolor,
* O
    Oncostoma olivaceum, Ornithion brunneicapillus,
* H
    Heterospingus rubrifrons, Hydropsalis maculicaudus, Hyloctistes virgatus, Hylopezus perspicillatus, Hylophilus aurantiifrons, Hylorchilus sumichrasti,
* L
    Larus californicus (gouelan Kalifornia), Lathrotriccus griseipectus, Leptotila cassinii, wellsi, Leptotrygon veraguensis,
* M
    Margarornis rubiginosus, Mionectes olivaceus, Mitrospingus cassinii, Myiarchus cinerascens, oberi, panamensis, venezuelensis, yucatanensis, Myiobius atricaudus, Myiornis atricapillus, Myiozetetes granadensis, Myrmotherula schisticolor,
* N
    Neopipo cinnamomea, Nesospingus speculiferus,
* P
    Pachyramphus cinnamomeus, Parkerthraustes humeralis, Phaenostictus mcleannani, Phaethornis atrimentalis, Phelpsia inornata, Phyllomyias plumbeiceps, uropygialis, zeledoni, Phylloscartes flavovirens, Piculus callopterus, Pselliophorus tibialis,
* S
    Sporophila schistacea, Sirystes albogriseus, Sporophila schistacea,
* T
    Thripadectes rufobrunneus, virgaticeps, Toxostoma lecontei (risweer Le Conte), Trogon bairdii (trogon Baird),
* V
    Vireo magister, nanus,
* Z
    Zenaida graysoni, Zentrygon costaricensis, Zimmerius parvus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Lawrence e metoù al loenoniezh.
# George Lucas

George Walton Lucas, Jr. (14 a viz Mae 1944, -) a zo ur filmaozour amerikan. Brudet eo evit an heuliadoù Star Wars hag Indiana Jones.

## Liammoù diavaez

Buhezskrid ofisiel
# George Latimer Bates

George Latimer Bates, bet ganet d'an 21 a viz Meurzh 1863 en Abingdon (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 31 a viz Genver 1940 e Chelmsford (Kontelezh Essex, Bro-Saoz), a oa un naturour stadunanat hag en devoa pleustret war an evnoniezh.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Spesadoù

* D : Dendrocoptes dorae,
* M : Melichneutes robustus,
* T : tourako Bannerman (Tauraco bannermani).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Bates e metoù al loenoniezh.
* ↑ A-gevret gant Norman Boyd Kinnear.
# George Martin

George Martin zo un anv saoznek ha hini meur a zen :

## Tud

* George Madden Martin (1866–1946), skrivagner stadunanat
* George Martin (sonaozour) (1926-2016), sonaozour ha produer sonerezh gant The Beatles.
* George R. R. Martin (ganet e 1948), oberour A Song of Ice and Fire

## Pennad kar

* Georges Martin, anv gallek.
# George Montagu (naturour)

George Montagu, bet ganet e Lackham House (Wiltshire, Bro-Saoz) e 1753 hag aet da Anaon e Kingsbridge (Devon, Bro-Saoz) d'an 20 a viz Mezheven 1815, a oa un naturour saoz.
Anavezet-mat eo Montagu e metoù an evnoniezh en abeg d'e oberenn — Ornithological Dictionary; or Alphabetical Synopsis of British Birds — a oa bet embannet e Londrez e 1802.

## Roll ar spesadoù en devoa studiet

* D
    delfin c'hwezher (Tursiops truncatus),
* M
    morc'hwen (Talitrus saltator),
* S
    skravig Dougall (Sterna dougallii), sidan-aod (Anthus petrosus).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Montagu e metoù al loenoniezh.
# George Métivier

George Métivier (29 Genver 1790 – 23 Meurzh 1881) a oa ur barzh eus Gwernenez, a seller outañ a-wechoù evel "barzh broadel" an enez. Skrivañ a rae e normaneg Gwernenez, pe gwernenezeg. E-touez e oberennoù emañ ar Rimes Guernesiaises embannet e 1831.
Ganet e voe e Saint Pierre Port, kêr-benn an enezenn, mab-bihan d'ur pastor protestant gall, harluet en Izelvroioù da gentañ hag e Gwernenez da c'houde. Studioù medisinerezh a reas ar paotr yaouank e Bro-Saoz hag e Bro-Skos, met ne zeuas ket da vezañ medisin. Gouestlañ a reas e vuhez d'al lennegezh ha da studi yezh an enezenn. Embannet e voe e varzhonegoù e kelaouennoù Gwernenez hag e stumm levrioù.
Treiñ a reas Aviel Mazhev e gwernenezeg, e gwerzennoù, evit ar priñs Louis-Lucien Bonaparte, a yeas da weladenniñ Gwernenez e 1862. Darempred en deveze ivez gant Robert Pipon Marett ("Laelius"), ur barzh eus Jerzenez.
Embann a reas ur geriadur, anvet Dictionnaire Franco-Normand e 1870, ha sevel a reas un doare-skrivañ unvan evit ar gwernenezeg.

## Oberennoù

* Rimes guernesiaises (1831)
* Fantaisies guernesiaises (1866)
* Poësies guernesiaises et françaises (1883)
* Dictionnaire franco-normand (1870)

## La Victime

    Veis-tu l’s écllaers, os-tu l’tounère?
    Lé vent érage et la née a tché!
    Les douits saont g’laïs, la gnièt est nère -
    Ah, s’tu m’ôimes ouvre l’hus - ch’est mé!
    (Do you see the lightning, do you hear the thunder?
    The wind is raging and the snow has fallen!
    The brooks are frozen, the night is dark -
    Ah, if you love me open the door - it’s me!)
    Gwelout 'rez al luc'hedenn, klevout 'rez ar c'hurun?
    'Mañ an avel e fulor, ha serret eo an noz !
    Skornet eo ar gwazhioù, du eo an noz -
    A, mar am c'harez, digor din, me an hini eo !

## Notennoù

* ↑ La Gazette Officielle de Guernesey 13 Gwengolo 1862
# Giovanni Verga

Giovanni Verga zo ur skrivagner italianek, eus Sikilia.

### Romantoù

* Amore e Patria (1856-1857) [inedito di 672 ff. ms. parzialmente riportati in Lina Perroni, Studi verghiani, II, Ricordi di D'Artagnan. La prima giovinezza di Giovanni Verga e due suoi romanzi sconosciuti: Amore e patria; I carbonari della montagna, Palermo, Ed. del sud, 1929].
* I carbonari della montagna, 4 volumi, Catania, Galatola, 1861-1862.
* Sulle lagune, in "La Nuova Europa", 5 e 9 agosto 1862-13 gennaio e 15 marzo 1863.
* Una peccatrice, Torino, Negro, 1866.
* Storia di una capinera, Milano, Lampugnani, 1871.
* Eva, Milano, Treves, 1873.
* Eros, Milano, Brigola, 1875.
* Tigre reale, Milano, Brigola, 1875.
* I Malavoglia, Milano, Treves, 1881.
* Il marito di Elena, Milano, Treves, 1882
* Mastro-don Gesualdo, Milano, Treves, 1889.
* Dal tuo al mio, Milano, Treves, 1906.
* La duchessa di Leyra, diechu, embannet gant Federico De Roberto, Casa Verga e altri saggi verghiani, Firenze, Le Monnier, 1964.
# Giovanni Visconti

Giovanni Visconti zo anv meur a zen
* Giovanni Visconti (arc'heskob) (1290-1354), oa arc'heskob Milano hag aotrou kêr Milano ha Lombardia adalek 1339,
* Giovanni Visconti da Oleggio, diskibl d'an arc'haeskob Giovanni Visconti, aotrou Bologna (1355-1360)
* Giovanni Visconti di Gallura, tad da Nino Visconti, eil diwezhañ barner Gallura.

## Pennadoù kar

* Giovanni Maria Visconti
# Giovanni Visconti (arc'heskob)

Giovanni Visconti (1290-1354), a oa arc'heskob Milano hag aotrou kêr Vilano ha Lombardia adalek 1339.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Giovanni dalle Bande Nere

Giovanni de' Medici, brudetoc'h evel Giovanni dalle Bande Nere (5 a viz Ebrel 1498-30 a viz Du 1526), a oa condottiero italian eus Forlì.

## E vuhez

Ganet e oa Giovanni e Forlì, ur gêr eus hanternoz Italia, ha mab e oa da Giovanni de' Medici (anavezetoc'h evel il Popolano) ha Caterina Sforza, unan eus brudetañ gwragez an Azginivelezh italian.
Yaouankik e oa c'hoazh pa ziskouezas ampartiz er gourenoù hag arzoù ar brezel : marc'hegañ ha klezeiata. E vuntr kentañ a eure pa oa daouzek vloaz, ha dre ziv wech e voe harluet eus Firenze abalamour d'e emzalc'h divalav. Pried e oa da vMaria Salviati ha tad da g-Cosimo I de' Medici, kentañ dug-meur Toskana (1519-1574). Condottiero, pe kabiten goprsoudarded, e teuas da vezañ, implijet gant ar pab Leon X (Giovanni di Lorenzo de' Medici, kar dezhañ), ha kentañ brezel a reas e voe d'ar 5 a viz Meurzh 1516 er brezel a-enep Francesco Maria Iañ della Rovere, dug Urbino. Trec'h e voe warnañ a-benn daou zevezh warn-ugent. Sevel a reas un arme evitañ e-unan, soudarded war varc'h, mailhed war grogadoù prim ha berr.
E 1520 e voe trec'h ivez war un toullad baroned emsavet er Marche. Er bloaz goude ez eas ar pab Leon X d'ober emglev gant an impalaer Karl V a-enep ar roue gall Frañsez Iañ da glask tennañ digantañ Milano, Parma ha Piacenza ; Giovanni a voe galvet da zont dindan urzhioù Prospero Colonna, ha faezhet e voe ar C'hallaoued e Vaprio d'Adda e miz Du.
Evel arouez e c'hlac'har pa varvas ar pab Leon X d'an 1 a viz Kerzu 1521 e lakeas roudenn du war e insignia, hag eus an ober-se eo e teu e lesanv, Giovanni dalle Bande Nere pe Giovanni (pe Yann) ar roudennoù Du. E miz Eost 1523 e voe gopraet gant an Impalaeriezh santel da gemer penn un arme hag e miz Genver 1524 e roas lamm d'an armeoù gall ha suis e Caprino Bergamasco. Er memes bloaz e teuas ur Medici all da vout pab, Klemañs VII.

## Diskennidi

Diskennidi Lodovico de' Medici (Giovanni dalle Bande Nere) e peder remziad :
| Lodovico de' Medici Giovanni dalle Bande Nere | Mab: Cosimo I de' Medici Dug-meur Toskana | Mab-bihan: Francesco I de' Medici Dug-meur Toskana | Great-granddaughter: Maria de' Medici Rouanez Bro-C'hall | Great-Great-granddaughter: Henrietta Maria Bro-C'hall Rouanez Bro-Saoz |

## Gwelout ivez

* Brezelioù Italia
* Condottiero
# Giovanni Sforza

Giovanni Sforza (1466 – 1510) a oa ur priñs eus an Tiegezh Sforza hag aotrou Pesaro war-dro dibenn ar XV$^{vet}$ kantved.

## E vuhez

Mab bastard e oa da Costanzo Iañ, ha niz da Alessandro Sforza. Dimezet e oa da Maddalena Gonzaga ha pa intañvas ec'h addimezas, e 1493, da Lucrezia Borgia, merc'h d'ar pab Alesant VI, met freuzet e voe an eured-se a-benn pevar bloaz, rak o klask un emglev frouezhusoc'h gant un tiegezh all edo tad Lucrezia, ha hennezh, dre ma oa pab, en doa galloud da derriñ eured e verc'h.
Galvet e voe Ascanio Sforza da ober ar jubenn etre e niz hag an tiegezh Borgia. Klask a reas lakaat Giovanni da blegañ d'an torr-eured. Met nac'h a reas Giovanni dre zaou abeg: da gentañ dre ma oa ret dezhañ daskoriñ argouroù bras Lucrezia, da lavarout eo paouraat, ha da eil dre ma oa goulennet digantañ sinañ ur baperenn ma anzave bezañ dic'houest, da lavarout eo sachañ mezh ha goap warnañ. Dimezet e oa bet Giovanni a-raok, ha hervez an dihelloù en devoa bet besterd a-raok dimeziñ da Lucrezia, diaes krediñ eta e oa dic'houest. Gourdrouz a reas an Tiegezh Sforza paouez da reiñ gwarez da Giovanni ma ne blege ket, ha setu penaos e c'hallas mirout an argouroù goude sinañ ar baberenn vezhus.
C'hwec'h miz goude e touas war baper e oa chomet Gwerc'hez Lucrezia. Nemet a-benn neuze e oa-hi dougerez eus an Infant Roman, ma lavare lod e oa he breur Cesare e oa an tad. Anat eo n'eo ket Sforza e oa an tad, met mont pelloc'h zo gwall ziasur.
Sforza a damallas neuze da Lucrezia da vezañ graet gwallorgedoù gant he zad, da gentañ, gant he breudeur goude. Chomet eo ar c'houn eus an tamall-se betek hiriv, evel arouez eus torfedoù an tiegezh, goude ma n'haller prouiñ netra.
Kaset kuit e voe Giovanni eus Pesaro gant e vreur-kaer Cesare Borgia, ha n'hallas distreiñ nemet goude marv an dug.
Klask e zial a reas ha betek diwar-goust al lenneg Pandolfo Collenuccio: savet e oa bet a-du gant Cesare Borgia, hag aet e oa da repuiñ da Ferrara e-ser Ercole Iañ d'Este, met sachet e voe da Pesaro gant ar promesa ha bac'het e voe, boureviet, ha lazhet hep prosez e 1504.
Addimeziñ a reas da Ginevra Tiepolo, hag ur mab o doe, Costanzo II (Giovanni Maria), a renas war e lerc'h e Pesaro ha Gradara.
Mervel a reas Sforza e Pesaro e 1510.
# Giovanni Vescovi

Giovanni Portilho Vescovi a zo bet ganet d'ar 14 a viz Even 1978 e Porto Alegre, Rio Grande do Sul, Brazil.
Mestrc'hoarier echedoù braziliat eo.
Kregiñ a reas c'hoari p'edo tri bloaz. E 2003, gant ur renk Elo a 2633 e oa gwellañ c'hoarier Su-Amerika.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chessgames
* E bajenn e chessaid
* Ur bartienn etre Giovanni Vescovi ha Boris Gelfand
# Giovanni Pierluigi da Palestrina

Giovanni Pierluigi da Palestrina :
| Deiziad ganedigezh | 1525 pe 1526 |
| Lec'h ganedigezh | Palestrina Stadoù pab |
| Aet da anaon | 2 a viz C'hwevrer 1594 (68 bloaz) Roma, Stadoù Pab |
| Micher | Sonazour relijiel Soner ograou |
| kemmañ |
Giovanni Pierluigi da Palestrina, ganet e Palestrina (Latin: Praeneste) e-kichen Roma e 1525 pe 1526 hag aet da anaon d'an 2 a viz C'hwevrer 1594 e Roma a oa ur sonaoazour italian.

## Buhez Giovanni Pierluigi da Palestrina

Palestrina a oa anv e gêr ganedigezh, choazet e oa bet gantañ evel anv familh. Giovanni Pierluigi da Palestrina a oa bet o vevañ darn eus e vuhez e kêr Roma.
Dre an dielloù bet adkavet o tiskouez e oa kaner e Bazilikenn Santez-Vari (Basilica di Santa Maria Maggiore) e vez soñjet e oa staliet eno adal ar bloavezh 1537, d'an oad a 11 pe 12 vloaz. Eno e oa bet kaset da vezañ stummet gant an Iliz evit dont da vezañ kaner en ilizioù.

## Oberennoù pennañ

* 104 oferenn ( Evit 4 betek 8 kaner)
* 52 Kan (Evit 4 kaner).
* Stabat Mater gant daou laz-kan.
# Giovanni da Vercelli

Giovanni Garbella da Vercelli oa ur breur prezeger italian bet c'hwec'hvet Mestr Urzh an Dominikaned eus 1264 betek e varv.
Ganet eo bet e Mosso Santa Maria e rannvro Biella er Piemonte war-dro 1205 en tiegezh Garbella. Aet eo da Anaon d'an 30 a viz Du 1283 e Montpellier. Lakaet eo bet war roll an dud wenvidik gant ar) Pab Pi X d'ar 7 a viz Gwengolo 1903.
Studiet en deus da gentañ e Pariz a-raok ober studioù gwir e Pariz, Pavia ha Vercelli. Dont a reas da vezañ ezel eus Urzh ar Brezegerien e-kerzh ar bloavezhioù 1240. E1254 e voe dilennet priol kouent Bologna. Priol Proviñs Lombardia e voe etre 1257 ha 1264.
Dilennet e voe Mestr Urzh an Dominikaned e 1264. Chom a reas e karg betek e varv e 1283.
Brudet oa evit e eeunded hag e nerzh labour. Bet eo bet o weladenniñ tost holl diez an dominikaned war droad. Goulenn a rae digant e vreudeur ha c'hoarezed sentiñ feal ouzh reolennoù an urzh.
E-kerzh e prantad ren Giovanni e fizias ar Pab Gregor X en dominikaned ar gefridi klask lakaat ar eoc'h etre ar stadoù italian a oa o vrezeliñ dizehan an eil ouzh eben.
Ouzhpenn e voe goulennet digant Giovanni prientiñ ur framm-labour evit eil sened-meur Lyon a voe dalc'het e 1274 evit klask unaniñ Iliz ar C'hornôg hag hini ar Reter. Kenlabourat a reas neuze gant Mestr Jeneral ar Vreudeur Minor, Girolamo di Ascoli (a voe goude ar Pab Nikolaz IV). Kaset e voent o daou diwezhatoc'h da welout ar roue Fulup III a Frañs evit klask plaenaat un diemglev.
Goude ar Sened-meur e fizias Gregor X en dominikaned ur gefridi c'hoazh : diorren an deoliezh e-keñver Anv Santel Jezus. En em reiñ a reas Giovanni gant gred d'al labour-se.
E 1278 e voe kinniget dezhañ dont da vezañ Patriark Latin Jeruzalem.
Aet eo da Anaon e Montpellier d'an 30 a vie Du 1293.
Lakaet eo bet da wenvidig d'ar 7 a viz Gwengolo 1903 gant ar Pab Pi X. Sant Paeron Breuriezh Anvioù Santel-meubet Doue ha Jezus eo ar gwenvidig Giovanni