OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bag

Ur vag (bigi pe bagoù el liester) a zo ur savadur krouet evit bageal war an dour, war ar stêrioù, lennoù pe war vor. Ijinet eo bet ar bagoù gant dud an Neoletek, 10 000 bloaz 'zo.

## Pennadoù kar

* skaf
* lestr
| Porched ar Mor – Sellit ouzh pennadoù Wikipedia a denn da bed ar mor. | Porched an treuzdougerezh – Gwelit ar pennadoù hag ar rummadoù diwar-benn an treuzdougerezh. |
# The Carpenters

The Carpenters a oa ur strollad pop stadunanat savet e miz Gouere 1968 e Downey, Kalifornia ha divodet e 1983.

## Ar sonerien

* Karen Carpenter: kan, taboulinoù
* Richard Carpenter: klavier

## Albomoù

* Offering/Ticket to Ride (1969)
* Close to You (1970)
* Carpenters (1971)
* A Song for You (1972)
* Now & Then (1973)
* Horizon (1975)
* A Kind of Hush (1976)
* Passage (1977)
* Christmas Portrait (1978)
* Made in America (1981)
* Voice of the Heart (1983)
* An Old-Fashioned Christmas (1984)
* Lovelines (1989)
* As Time Goes By (2004)

## Levrlennadur

* Coleman, Ray (1994). The Carpenters: The Untold Story. Harpercollins. ISBN 978-0-06-018345-5.
* Costin, Carolyn (2007). The Eating Disorder Sourcebook. McGraw-Hill Professional. ISBN 978-0-0718-1999-2.
* Levitin, Daniel (1995). Arranging Master Class: Richard Carpenter. Electronic Musician.
* Lott, Eric (2008). "Perfect is Dead: Karen Carpenter, Theodor Adorno, and the Radio; or, If Hooks Could Kill" 50 (2)
* Petrucelli, Alan W. (2009). Morbid Curiosity: The Disturbing Demises of the Famous and Infamous. Penguin. ISBN 978-1-1011-4049-9.
* Schmidt, Randy (2010). Little Girl Blue: The Life Of Karen Carpenter. Chicago Review Press. ISBN 978-1-556-52976-4.
* (2012) Yesterday Once More: The Carpenters Reader. Chicago Review Press. 47–49 p. ISBN 978-1-613-74417-8.
* Simpson, Kim (2011). Early 70s Radio: The American Format Revolution. Continuum International Publishing Group. ISBN 978-1-44112-9-680.
* Stanton, Scott (2003). The Tombstone Tourist: Musicians. Simon and Schuster. ISBN 978-0-743-46330-0.
* Talevski, Nick (2006). Rock Obituaries – Knocking On Heaven's Door. Omnibus Press. ISBN 978-1-8460-9091-2.
* Terrace, Vincent (2013). Television Specials: 5,336 Entertainment Programs, 1936–2012, 2nd, McFarland. ISBN 978-1-476-61240-9.
* Tobler, John (1998). The Complete Guide to the Music of the Carpenters. Omnibus Press. ISBN 978-0-711-96312-2.
* Zerbe, Kathryn J. (1995). The Body Betrayed: A Deeper Understanding of Women, Eating Disorders, and Treatment. Gürze Books, LLC.. ISBN 0-936077-23-9.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Anu

Anu pe Ana (Anann pe Anand) a zo anv un doueez-douar meneget e gwengeloù Iwerzhon.

## Gerdarzh an anv

E Sanas Cormaic, eus an IX$^{vet}$ kantved, e c'haller lenn:
    "Ana – mother of the gods of Ireland; well did she feed the gods".
Gallout a ra bout un doueez anezhi he-unan pe gallout a ra bout un anv arall evit Danu. E Lebor Gabála Érenn e vez graet Anand ag ar Morrígan. Dre ma vez mesket he anv gant meur a voud, e c'hall bout diaes gouzout a be doueez e taveer. Dont a ra an anv ag ar c'hentkeltieg *Φanon-.
Anu zo ereet ouzh Cúige Mumhan: an torgennoù e stumm divvronn anavezet evel Dá Chích Anann ("Divvronn Anu") e Kontelezh Ciarraí zo bet anvet hervezi.
E Breizh-veur e kaver ur boud anvet “Gentle Annie”, hag a c'hall pellaat an droug. Ur sell damheñval a c'hall bout kavet pa zaveer da voudigoù evel “The Good People”.

## Levrlennadur

* MacKillop, James (1998). Dictionary of Celtic Mythology. Oxford, UK : Oxford University Press. ISBN 0-19-280120-1.
* Wood, Juliette (2002). The Celts: Life, Myth, and Art. Thorsons Publishers. ISBN 0-00-764059-5.

## Daveoù

* 1 2 MacKillop 1998, pp.10, 16, 128.
* ↑ Celtic Lexicon. University of Wales.
* ↑ Indo-European database. University of Leiden. Diellet er skrid orin d’an 11 February 2006.
* ↑ The Paps of Anu. Diellet er skrid orin d’an 2016-03-12. Kavet : 2011-03-23.
* ↑ Macalister, R.A. Stewart (1941). Lebor Gabála Érenn, First Redaction, Dublin, IE : Irish Texts Society. Macalister, R.A. Stewart (1941). Lebor Gabála Érenn [Book of Invasions of Ireland] (First Redaction ed.). Dublin, IE: Irish Texts Society. Part IV, § VII.
* ↑ Black Annis, Gentle Annie. whitedragon.org.uk.
# Timbroù Maouritania

Maouritania zo ur vro eus Gwalarn Afrika, dezhi harzoù gant ar Meurvor Atlantel , Sahara ar C'hornôg hag Aljeria en Norzh, Mali ha Senegal er Reter hag er C’hreizteiz.
Ul lodenn eus Afrika ar C'hornaoueg C'hall e oa adalek kreiz an XIXvet kantved betek he dizalc'hiezh e 1960.
Betek 1906 e oa an tiriad dindan melestradurezh Senegal, ha timbroù an drevadenn-mañ a veze implijet eno. Emren eo Maouritania en Impalaeriezh trevadennel Frañs e 1906, ha krog da embann timbroù gant un alchwez MAURITANIE e-kichen “Afrique Occidentale Française”. Boutin eo danvez ar re gentañ a c’hellemp kavout e trevadennoù all Bro-C’hall : ar jeneral Louis Faidherbe (talvoud-gwerzh izel etre 1 ha 10 santim), gwez-palmez (20 da 75 santim), hag an doktor Noël Ballay, merour an trevadennoù (talvoud-gwerzh uhel a save da 1 lur betek 5 lur).
Lakaet e voe e gwerzh ur rummad 17 timbr a voe embannet e 1913 e-pad 25 bloaz. Boutin e oa an tres, o kinnig ur familh treuziñ an dezerzh.
Un toullad timbroù embannet e 1938 a c’heller kavout “ezotek” anezho : tresoù henbroidi war ur c’hañval, nomaded dindan un deltenn... Timbroù damheñvel a voe moullet e 1941 gant henbroidi armet ar wech-mañ, pa oa kaoz eus skeudennaouiñ “Difenn an Impalaeriezh” gant Renad Vichy.
Kollet e voe an emrenezh etre 1945 ha 1960, pa voe staget Maouritania ouzh Afrika ar C’hornaoueg C'hall.

## Maouritania dizalc’h

Timbroù kentañ Republik islamek Maouritania a voe embannet d’an 20 a viz Genver 1960. Divyezhek (galleg – arabeg) e vez skrivet an var vro hiviziken.
Abaoe an dizalc'hiezh he deus embannet Maouritania un tamm mat a dimbroù liesliv, a vent vras alies. Liesseurt-tre eo an danvezioù, adalek tudennoù brudet dre ar bed betek aozadurioù etrebroadel, en o zouez al loened hag ar plant mor, ar sportoù, an nijerezh, hag all.
Implijet e voe al lur CFA afrikan gall betek 1973, pa voe lakaet e pleustr ur moneiz nevez, an ouguiya (UM) da 1 UM = 5 lur CFA).
Pennad kar : Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall
# Cyanolanius

Cyanolanius :
| Cyanolanius madagascarinus, tresadenn gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Vangidae |
| Anv skiantel ||
| Cyanolanius Bonaparte, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Cyanolanius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Cyanolanius comorensis
** C. c. bensoni ha comorensis,
* Cyanolanius madagascarinus.
O c'havout a reer en inizi Komorez (C. comorensis) ha Madagaskar (C. madagascarinus), daou (2) isspesad dezhe en hol.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Vangidae/Cyanolanius (lennet e-barzh d'an 12 a viz Meurzh 20125).
# Tamkieg

* Ur rakres eo ar pennad-mañ, diwar-benn ur yezh tchadek ar Reter. Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre e glokaaat.
* Ur rakres eo ar pennad-mañ, diwar-benn ur Tchad. Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre e glokaaat.
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.3 eo an tamkieg (tamki pe temki) komzet gant tro-dro da 500 den e kreiz Tchad (1992), e rannvro Guera.
Tost a-walc'h eo d'ar sabaeg dreist-holl.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek
* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
# Ar c'hazh gant heuziou ler

Ar c'hazh gant heuziou ler (Kazh e heuzoù a-wechoù dre verrdro) zo ur gontadenn diwar-benn ur c'hazh korvigellek, bet embannet gant Al Liamm e 1957 er rummad Levrioù ar vugale. Troet eo bet diwar ar gontadenn c'hallek Le Maître chat ou le Chat botté gant Charles Perrault (1628-1703).

## E yezhoù all

* (de) Der gestiefelte Kater
* (en) Puss in Boots
* (fr) Le chat botté
* (pt) O Gato das Botas hag O Mestre Gato e Portugal, O Gato de Botas e Brazil

## Istor

Koshañ skrid anavezet eus istor ar c'hazh-se eo ar gontadenn italianek Costantino Fortunato el levr Le piacevoli notti, gant Giovanni Francesco Straparola war-dro 1550–1553). Anavezet e oa moarvat gant Perrault, dre ma oa bet troet e galleg.
E 1634 e voe embannet un doare italianek all, anvet Gagliuso, er Pentamerone gant Giambattista Basile. Ne seblant ket ar gontadenn bezañ bet anavezet gant Perrault, ha ne voe ket troet e galleg en e amzer. Ar paotr amañ zo ur c'hlasker-bara anvet Gagliuso (Cagliuso) a-wechoù) ha sikouret eo ivez gant e gazh. Met disheñvel eo diwezh ar gontadenn : Cagliuso a bromet un arched aour d'e gazh pa varvo. Tri devezh goude e ra van ar c'hazh da vervel ha klevout a ra Gagliuso o lavarout d'e wreg skeiñ ar c'hazh marv er-maez dre ar prenestr. Neuze e sav ar c'hazh hag e tamall e vestr, o c'houlenn ha hennezh eo ar gopr prometet evit ar sikour roet dezhañ da wellaat e stad. Neuze e red kuit ar c'hazh eus ti e vestr dizanaoudek.
E 1697 e voe embannet skrid gallek Charles Perrault.
E 1729 e voe troet skrid Perrault e saozneg gant Robert Samber, ma oa anvet The Master Cat, or Puss in Boots hag embannet e Londrez gant J. Pote ha R. Montagu en dastumad Histories, or Tales of Past Times.
E 1797, Der gestiefelte Kater a oa ur gomedienn alamanek gant Ludwig Tieck.
E 1812 e voe troet ar skrid en alamaneg gant ar vreudeur Grimm hag embannet en o Kinder- und Hausmärchen.
Er gontadenn c'hallek Le renard doré, bet embannet e 1900 en dastumad Contes des landes et des grèves, e kaver un tamm eus danvez ar gontadenn, hag an anv marquis de Carabas meneget ouzhpenn da ugent gwech.
* Histories, or Tales of Past Times e 1763
* Skeudenn evit an embannadur saoznek gant Otto Speckter
* Skeudenn evit Der gestiefelte Kater gant Moritz Von Schwind e 1849.

## Ar gontadenn

Marvet eo ar miliner ha rannet e vadoù etre e dri mab.
* Skeudennoù gant Gustave Doré
* Deuit da sikour ! Emañ ar markiz o veuziñ!
* C'hwi, tud vat o falc'hat, ma ne lavarit ket d'ar roue eo ar prad-mañ d'ar markiz, a vezo malet kig hag eskern.
* Ar c'hazh a glaskas gouzout piv e oa ar Roñfl-se.
* Degemeret e voe gant ar Roñfl ken seven ha ma c'hall ur Roñfl degemer tud.

## Liammoù diavaez

* (br) Ar skrid el Levraoueg Niverel Breizhek hag Europeat

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Skrid le renard Doré
# Schetba

Schetba :
| Schetba rufa, tresadenn gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Vangidae |
| Anv skiantel ||
| Schetba Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Schetba a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Schetba rufa, daou isspesad — S. r. occidentalis ha rufa — dezhañ, brosezat e Madagaskar (war-bouez kreiz ha mervent ar vro).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Vangidae/Schetba (lennet e-barzh d'an 12 a viz Meurzh 2025).
# Le Mirouer de la Mort

Le Mirouer de la Mort zo ur varzhoneg aozet e krennvrezhoneg klasel gant Jehan an Archer Coz e 1519.
E 1575 e voe moullet ar skouerenn nemeti a zo deuet betek ennomp.

## Aozer

E dibenn al levr, war tu-gin ar follenn 71, e lenner :
E parrez Plougonven edo Mestr Jehan an Archer Coz (eleze "henañ", evit e ziforc'hañ diouzh e vab) o chom. Moarvat en devoa brezhonekaet e anv gallek, Larcher, ur familh moullerien e Naoned abaoe ar XV$^{vet}$ kantved
* Sant Frances Cuburien (Saint-François de Cuburien) a oa ur manati war glann gleiz an Dosenn, hiziv e Sant-Martin-war-ar-Maez.

## Danvez

Amañ ez eus kaoz eus ar pezh a c'hoarvez goude tremenvan an den, evel ma lenner war bajenn gentañ al levr :
Merkit n'eus ket anv a nep purgator.
Adalek ar Grennamzer, mirouer ("melezour") a raed e galleg en Iliz eus un dastumad skridoù kentelius. Hep mar ebet ez eo bet aozet oberenn J. an Archer da heul unan goshoc'h, Quattuor novissimorum liber de morte gant Gerardus de Vliederhoven († ~1402)$^,$.

## Skrid

Ur varzhoneg 3 602 werzenn enni eo Le Mirouer de la Mort, an holl gant enklotennoù. E brezhoneg penn-da-benn eo ar varzhoneg hir-se ; e galleg avat eo titloù ar pennadoù. Seizh rann zo d'al levr.
* Diditl (rakskrid) : gwerzennoù 1-30.
* Diuision du livre : 31-58.
* Chapitre I – De la mort corporele. : 59-582.
* Chapitre II – De la seconde fin de l'home, qui est le dernier et le peremptoyre Iugement de Nostre Seigneur. : 583-1954.
* Chapitre III – De la troysiesme fin de l'home qui est L'enfer breparè par la Iustice de Dieu, aux Diables, et les obstines en leur Pechè et Malice. : 1955-2702.
* Chapitre IV – De la Gloire, De Paradis. : 2703-3566.
* Conclusion du livre. : 3567-3602.

## Levrlennadur

* (br) Al levr orin @ Gallica. Kavet : 11 Meu 2025.
* (br) (fr) Ernault, Émile (embannet, troet e galleg hag addispleget gant). Le Mirouer de la Mort – Poème breton du XVI$^e$ siècle. Paris : H. Champion, 1914 • En-linenn @ Gallica. Kavet : 11 Meu 2025.
* (fr) Le Berre, Yves. Le Mirouer de la Mort. Brest : Éditions du CRBC, 2023 (ISBN 979-10-92331-62-2)

## Liammoù diavaez

* (fr) Studiadenn @ InfoBretagne. Kavet : 11 Meu 2025.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Gallic.bnf https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k87099147.image
* ↑ (br) f° 71 v° @ Gallica. Kavet : 11 Meu 2025.
* ↑ Ernault 1914, p. 11.
* ↑ Cordiale quattuor novissimorum eo an titl a gaver alies : deroù ar skrid eo Quattuor novissimorum liber de morte.
* ↑ War anv meur a zen all ez eo bet lakaet ar skrid-se ; gwelit BnF.
# Euryceros

Euryceros :
| Euryceros prevostii, (tresadenn 1831). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Vangidae |
| Anv skiantel ||
| Euryceros Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Euryceros a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Euryceros prevostii, brosezat e biz Madagaskar.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Vangidae/Euryceros (lennet e-barzh d'an 12 a viz Meurzh 2025).
# Prosper Levot

Prosper Jean Levot (Brest, 14 a viz Kerzu 1801 - 3 a viz C'hwevrer 1878, Brest) a oa levraoueger hag istorour. Mirour levraoueg ar Morlu e voe e Brest, adalek 1831 ha betek e varv. Sevel a reas ur bern levrioù diwar-benn istor Brest, Breizh hag ar morlu.
Ezel eus kuzul-merañ Lise Brest e voe adalek 1848, unan eus krouerien ar Société Académique de Brest hag ezel eus meur a gevredigezh ouiziek. Ur plas a bouez en doa bet e buhez Brest en XIX$^{vet}$ kantved.
* Bez Prosper Levot e Brest
* Maen-bez Prosper Levot hag e wreg Emma Renée ganet Aubrée

## Oberennoù

* Histoire de la ville et du port de Brest, levrenn 1, 1864, 387 p.
* Histoire de la ville et du port de Brest, levrenn 2, 1865, 387 p.
* Histoire de la ville et du port de Brest pendant la Terreur, 1870, 431 p.
* Histoire de la ville et du port de Brest sous le Directoire et le Consulat, 1875, 448 p.
* (renet gantañ) Biographie bretonne, recueil des notices sur tous les Bretons qui se sont fait un nom, levrenn 1, 1852, 975 p.
* Biographie bretonne, recueil des notices sur tous les Bretons qui se sont fait un nom, levrenn 2, 1857, 983 p.
* (gant Alfred Doneaud) Les Gloires maritimes de la France, notices biographiques sur les plus célèbres marins, découvreurs, astronomes, ingénieurs, hydrographes, médecins, administrateurs, etc., 1866, 559 p.
* Les gloires maritimes de la France: notices biographiques sur les plus célèbres marins, 1866, 182 p.
* Récits de naufrages, incendies, tempêtes et autres événements de mer, 1867, II-282 p.
* Participation du port de Brest à la guerre de 1870-1871, 1872
* Participation du 2e arrondissement maritime à la guerre de 1870-1871, 1874
* Les Écoles d'hydrographie de la marine au XVIIe siècle, 1875
* Guillaume Lejean : sa vie, ses voyages, ses travaux, 1883
* L'Abbaye de Saint-Matthieu de Fine-Terre, 1884
# IJssel

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar stêr IJssel zo ur stêr en Alamagn hag en Izelvroioù. Un adtsêr d'ar Roen eo, 120 km dezhi, a dreuz douaroù Gelderland hag Overijssel. Goude tremen dre gêr Arnhem ec'h a da deurel he dour en IJsselmeer 'Lenn IJssel).
Er Grennamzer e veze graet ar Vlie eus genoù ar stêr IJssel.

## An anv

Issel eo ar stumm alamanek, Yssel an hini gallek, IJssel an hini izelvroek. En amzer Henroma e oa anavezet ar stêr-se dindan an anv Isala.
Graet e vez ivez an anv Gelderse IJssel anezhi, da lavarout eo IJsel Gelderland, abalamour d'ober ar c'hemm gant an Hollandse IJssel a red dre greisteiz Holland.
Oude IJssel ("IJssel kozh") a vez graet gant Izelvroiz eus lodenn alaman ar stêr, hag IJssel eus al lodenn a zo en o bro.

## Gwelout ivez

* Listenn stêrioù an Izelvroioù
# Euryceros prevostii

Euryceros prevostii :
| Euryceros prevostii. En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Vangidae |
| Genad : | Euryceros |
| Anv skiantel ||
| Euryceros Lesson, 1831 ||
| Anv skiantel ||
| Euryceros prevostii Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Euryceros prevostii a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Vangidae. Ar spesad nemetañ er genad Euryceros an hini eo.
Dougen a ra anv an naturour hag ar skeudennaouer gall Florent Prévost (1794-1870).

## Boued

Bevañ a ra diwar zivellkeineged peurvuiañ, amprevaned bras dreist-holl.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e koadegi stank biz Madagaskar.

## Liammoù diavaez

* (en) Euryceros prevostii el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Euryceros prevostii e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Euryceros prevostii.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Loa eured

Ul loa eured a zo ul loa goad hag a brofe ar baotred d'ar merc'hed e Breizh en XIX$^{vet}$ kantved. Dre ar prof-se e tiskoueze ar paotr d'ar plac'h e oa prest da zimeziñ ganti hag er mod-se e oa kadarnaet o dimeziñ. Da gustum eo jeometrik ar stummoù kizellet war al loa, met kavout a reer kalonoù alies ivez. Eorioù a gaver war loaioù graet gant martoloded, met ivez hern-marc'h, kroazioù, kleier hag all.
Diskouez a rae kened al loa pegen pinvidik hag en e aez e oa ar paotr yaouank. War a seblant e teuas an hengoun-se diouzh ar boaz a oa gant kouvidi un eured da gas o loa ganto, rak a-hed daou pe tri dervezh friko ha fest, ha kantadoù a dud, ne oa ket trawalc'h a loaioù d'an holl. Goude an eured e tiskouezed al loa ouzh moger an ti.
Ober a reer loaioù eured c'hoazh hiziv an deiz, dreist-holl da ginklañ an ti ha da virout an hengoun. Artizaned 'zo e Lokorn (Bro-Gerne) a ra loaioù eured c'hoazh.

## Al loaioù koshañ

Al loa eured koshañ a oa bet kavet en Alamagn ha hi bloaziadet 1664$^,$. An hini goshañ eus a Vro-Gembre, lec'h m'emañ kreñv an hengoun, a voe bloaziadet 1667. Evelato e seblant an hengoun-se bezañ koshoc'h.

## Kembre

llwy caru pe llwy cariad a vez graet eus al loa a vez roet d'an hini garet.

## Mammennoù

* (fr) Henry de Morant & Gérald Gassiot-Talabot : Histoire des arts décoratifs : des origines à nos jours. Paris : Hachette, 1970, p. 421.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Symbols & Meanings of Welsh love Spoons http://www.welsh-lovespoons.co.uk/symbols
* ↑ Roese, Herbset E. (1988). Lovespoons in perspective. 35. Cardiff: Bulletin of the Board of Celtic Studies. pp. 106–116.
* ↑ Roese, Herbert E. "The Lovespoon Story". lovespoons.250x.com. Gwelet 25 Meurzh 2011.
* ↑ Davies, John; Jenkins, Nigel; Menna, Baines; Lynch, Peredur I., eds. (2008). The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales. Cardiff: University of Wales Press. p. 523. ISBN 978-0-7083-1953-6.
* ↑ Swedish Courting Spoons http://www.davidwesternlovespoons.com/www.davidwesternlovespoons.com/Gallery/Pages/Traditional_Designs.html
# Gonzague Saint Bris

Gonzague Saint Bris, bet ganet d'ar 26 a viz Genver 1948 e Loches (Indre-et-Loire, Bro-C'hall) hag aet d'an anaon d'an 8 a viz Eost 2017 e Saint-Hymer (Calvados, Bro-C'hall) a oa ur c'hazetenner ha skrivagner gallek.
# Jerom Olivry

Jerom Olivry, ganet e 1980, a zo teknikour war ar c'hent-moullañ hag ur skrivagner brezhonek moliac'h. Dre vicher e ra war-dro prientiñ embann un darn vras eus al lennegezh vrezhonek.

## Buhez

Studiet en doe e Lannuon hag e Gwengamp. Diplomet war ar bredkevredadouriezh eo bet e Skol-veur Añje. Desket en doa ar brezhoneg gant Stumdi goude-se, a-drugarez d'e wreg a zo brezhonegerez.

## Oberennoù
### Danevelloù

* Huchadennoù Leo, Al Liamm, niv. 397, 2013.
* 400 kanaouenn, Al Liamm, niv. 401, 2013.
* Pep a vicher, Al Liamm, niv. 407, 2014.
* Ar c'hañfard neñvel, Al Liamm, niv. 422, 2017.
* Friko an 18 vloaz, Al Liamm, niv. 439, 2020.
* Ankoù goursteredenn, e-barzh An aerouant ruz, danevelloù Treger ha Goelo, Goater, 2020 (adembannet e Al Liamm, niv. 448, 2021).
* Dervenn, dervenn, dervenn!, Al Liamm, niv. 459, 2023.

### Romantoù

* Ouzh skleur an noz, Al Liamm, 2018. Priz Dazont ar brezhoneg 2019
* Zadbora, Al Liamm, 2022

### Antologiezh

* Atlas ar bedoù faltaziet, Al Liamm, 2024

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Jerom Olivry, l’écrivain aux multiples casquettes, e-barzh Le Télégramme, 16 Ebrel 2019.
* ↑ (fr) Le Télégramme https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/guingamp-22200/span-classamorce-bretonspan-jerom-olivry-lecrivain-aux-multiples-casquettes-3435338.php.
# Kannaderezh an Impalaer da Sina

* Diwar-benn Istor Japan eo ar meni pennad-mañ. Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre e glokaaat.
* Diwar-benn Istor Sina eo ar meni pennad-mañ. Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre e glokaaat.
Kannaderezhioù an Impalaer da Sina a oa misionoù kaset gant Impalaer Japan da Sina evit degas teknologiezhioù hag elfennoù sevenadurel eus ar vro-se da Japan. Ar re anavezetañ anezho eo ar ar c'hannaderezhioù bet kaset da Sina an Tierniezh Tang (遣唐使; Kentō-shi)]; lakaet e voe un termen dezho gant Sugawara. Bez'ez eus bet ivez kannaderezhioù e Sina Tierniezh Sui (遣隋使; Kenzui-shi) e 607 met n'int ket ken anavezet.
# Gwenodenn Arvor Kembre

Gwenodenn Arvor Kembre zo ur wenodenn hir a-hed arvor Kembre, abalamour d'an dud da c'hallout kerzhet a-hed an aod. En em astenn a ra a-hed 1 400 km, adalek Queensferry, war lez aber ar stêr Dyfrdwy, er biz, betek Cas-gwent er gevred Digoret e oa bet ar wenodenn ent-ofisiel d'ar 5 a viz Mae 2012, met savet eo bet diwar unaniñ meur a wenodenn goshoc'h, evel Gwenodenn Arvor Enez Mon pe Gwenodenn Arvor Sir Benfro. Tremen a ra ar wenodenn dre zaou bark natur ha dre veur a dachad natur gwarezet all..
Tremen a ra ar wenodenn tostañ ma c'haller d'an aod hervez lezenn en ur zerc'hel kont eus an dañjer pe eus perc'henniezh an douar.
Mont a ra 8 gwenodenn d'ober Gwenodenn Arvor Kembre :
* Gwenodenn Arvor Hanternoz Kembre : etre Queensferry ha Penmaenmawr
* Gwenodenn Arvor Enez Mon: etre Biwmares ha Niwbwrch
* Gwenodenn Arvor Llŷn: etre Bangor ha Aberdyfi
* Gwenodenn Arvor Ceredigion: etre Machynlleth hag Aberteifi
* Gwenodenn Arvor Sir Benfro: etre Abergwaun hag Amroth
* Gwenodenn Arvor Sir Gaerfyrddin: etre Pentwyn ha Llanelli
* Gwenodenn Arvor Ledenez Gŵyr ha Bae Abertawe: etre Casllwchwr ha Margam
* Gwenodenn Arvor Kreisteiz Kembre hag Aber Hafren: etre Y Barri ha Cas-gwent

## Notennoù

* ↑ firstnature.com - Countdown to the Wales Coast Path 10/07/2012.
* ↑ bbc.co.uk - Wales Coast Path officially opens with events in Cardiff, Aberystwyth and Flint 10/07/2012.
* ↑ Lec'hienn Cyngor Cefn Gwlad Cymru, 04/06/2013.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel