OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lingua franca

Al lingua franca (langue franque ivez e galleg) zo ur yezh voutin komzet etre ar Grennamzer hag an XIX$^{vet}$ kantved, gant martoloded ha marc'hadourien dreist-holl, met ivez gant prizonidi, tec'hidi pe sklaved, e perzhier ar Mor Kreizdouar, anezhi ur meskaj yezhoù latin dreist-holl (italianeg, katalaneg, okitaneg, spagnoleg) ennañ gerioù o tont eus yezhoù all (gresianeg, arabeg, turkeg). Meneget eo an anv e Dictionnaire universel Antoine Furetière e 1690.
Implijet e vez an anv lingua franca ivez evit komz eus ur yezh voutin etre yezherien disheñvel. An henc'hresianeg hag al latin zo bet yezhoù boutin en-dro d'ar Mor Kreizdouar. Gerioù all evel sabir ha pidgin zo bet implijet e rannvedoù all. Ar galleg zo ivez ur seurt lingua franca en Afrika, hag ar saozneg dre ar bed.

## Sabir

E Le Bourgeois gentilhomme gant Molière e kaver gwerzennoù kanet e sabir gant ar Mufti :
| Se ti saber Ti responder Se non saber Tazir, tazir | Mar te gouzout Te respont Mar ket gouzout Tevel, tevel | Mar gouzez Respont Mar ne ouzez ket Tav, tav |
A c'haller keñveriañ gant yezhoù all :
| Sabir | Lombardeg | Lombardeg | Italianeg | Italianeg | Spagnoleg | Spagnoleg | Galizeg | Galizeg | Portugaleg | Portugaleg | Okitaneg | Okitaneg | Galleg | Galleg | Latin | Latin | Saozneg |
| Se ti saber Ti responder Se non saber Tazir, tazir | Se ti savè Ti respond Se non savè Taz, Taz | Se te sè Respund Se te sè no Tas, Tas | Se tu sapere Tu rispondere Se non sapere Tacere, tacere | Se sai Rispondi Se non sai Taci, taci | Si tú saber Tú responder Si no saber Callar, callar | Si sabes Responde Si no sabes Cállate | Se ti saber Ti responder Se non saber Calar, calar | Se sabes Responde Se non sabes Cala | Se tu saber Tu responder Se não saber Calar, calar | Se sabes Responde Se não sabes Cala-te | Se tu saber Tu respondre Se non saber Tàiser, tàiser | Se sabes Responde Se non sabes Taise-ti, taise-ti | Si tu savoir Tu répondre Si tu ne savoir Se taire, se taire | Si tu sais Réponds Si tu ne sais pas Tais-toi, tais-toi | Si tu sapere Tu respondere Si non sapere Tacere, tacere | Si sapis Responde Si non sapis Tace, tace | If you know You answer If you do not know Be silent |

## Notennoù

* ↑ (fr) IV.sc.5 Molière
# Loch Nis

Loch Nis (gouezeleg: LFE [l̪ˠɔxˈniʃ]; Loch Ness e saozneg, distaget [ˌlɒx ˈnɛs]) a zo ul loc'h vras dour dous en Uheldirioù Bro-Skos. Emañ er mervent da gêr Inbhir Nis. 37 km a hed a zo dezhi, hag an eil vrasañ eus loc'hoù Skos eo dre he gorread (56,4 km²), war-lerc'h Loch Laomainn, gwall zon eo ivez gant 227 m (donder etre: 132 m), ha n'eus nemet unan a-gement a vefe donoc'h egeti (Loch Mhòrair). Abalamour d'an donder-se eo al loc'h ar muiañ a zour enni, ha kement a zour a vije enni hag en holl lennoù Bro-Saoz ha Kembre lakaet a-gevret. Du-du eo he dourioù abalamour da daouarc'h ar vro. Emañ al loc'h a-hed ar Gleann Mòr, ha dre eno e tremen ar Ganol Galedonian. Gwall vrudet eo al loc'h dre ar bed a-bezh abalamour d'un euzhvil a vije o vevañ enni, euzhvil al Loch Nis, lesanvet Niseag (Nessie e saozneg).

## Anv

* Ravenna 108$_{33}$ ː CERTISNASSA
* Buhez Sant Columba, II, 19 & II, 21 ː fluvium Nesam / ad lacum fluminis Nisae
Talvoudegezh ː
- Certis ː sur-awalc'h ul luzierezh gant anv ur stêr all.
- Nassa ː diouzh ur wrizhienn *ned-, hag e dalv evit stêr (e sanskrit), gleb (e germaneg ha henc'hresianeg)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn diwar-benn al Loch Nis, pennskrivagner Tony Harmsworth
* Lec'hienn Loch Ness Project Research, Pennskrivagner Adrian Shine
* Lec'hienn Loch Ness Investigation, Pennskrivagner Dick Raynor
* Luc'hskeudennoù eus Loch Nis
* Bezañ heñchet el Loch Nis
* Tro Loch Nis hag an trowardroioù
* ↑ A.L.F Rivet & Colin Smith : The Place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979. Édition 1982.
# Mariamne

Mariamne pe Mariamme (Μαριάμνη, Μαριάμμη) a zo stumm henc'hresianek an anv hebreek Mariam pe Miriam.
Μαριάμη (Mariame) eo skrivet gant Josephus; en embannadurioù e lenner Μαριάμμη/Mariamme, gant daou m. Diwezhatoc'h e troas da Mariamne, ar stumm a vremañ. En hebreeg eo מִרְיָם / Miriam, evel er Bibl: Miriam eo anv c'hoar Moizez hag Aaron.
* Mariamne Iañ, pried da Herodez Veur, e bried kentañ
* Mariamne II, pried da Herodez Veur, e drede pried
* Mariamne III, merc'h-vihan da Herodez Veur
* Mariamne IV, merc'h-vihan da Herodez Veur
* Mariamne V, merc'h da Herodez Agrippa Iañ

## Lennegezh

* Hérode et Mariamne
# Merfyn Frych

Merfyn ap Gwriad, pe Merfyn Frych (Merfyn Brizhellet), marvet e 844, a oa roue Gwynedd, ha marteze Powys ivez. Roue ar Vrezhoned a veze graet anezhañ e daou deul savet en e lez: Historia Brittonum hag ar Bamberg Cryptogram.
Roueet e voe e 825, pa varvas Hywel ap Rhodri Molwynog (anvet ivez Hywel Farf-fehinog ap Caradog). Krediñ a reer e oa dija un tamm roue en Enez Von abaoe 818. Ne oa ket eus lignez Gwynedd, diskennad da Vaelgwn Gwynedd, ha gantañ e krogas un dierniezh arall.
E vamm, Esyllt, a oa merc'h da gCynan Dindaethwy ap Rhodri, ha nizez da Hywel ap Rhodri. Hervez ar barzhonegoù e teue eus Manav, met n'eo ket sklaer pe eus Enez Vanav, pe eus Manaw Gododdin, un tamm rouantelezh e Gododdin, war-dro ar Firth of Forth, en Hanternoz Kozh.
Gallout a rafe bezañ kar a bell da gCunedda, diazezer tierniezh Gwynedd, a oa ur priñs deuet eus Manaw Gododdin. Koulskoude ez eus ur groaz en Enez Vanav, eus an IX$^{vet}$ kantved pe X$^{vet}$ kantved, ha warni an enskrivadur-mañ: "Crux Guriat". Gallout a rafe bezañ anv tad Merfyn.
Dimezet e oa da Nest ferch Cadell, merc'h roue Powys, Cadell ap Brochfael, ha c'hoar da gCyngen. E vab Rhodri ap Merfyn, anavezetoc'h evel Rhodri Mawr, a voe roue war e lerc'h, hag a greskas e rouantelezh betek dezhañ bout roue en darn vrasañ eus Kembre.
Brudet eo da vezañ bet skoazeller an dud a zeskadurezh. Krediñ a ra lod eo en e lez, e Gwynedd, e voe savet danvez an Historia Britonum, lakaet war gont Nennius, ha marteze war c'houlenn Merfyn e-unan. Un dornskid all zo, kavet e Bamberg, a ziskouez e oa troet gant ar studi. An Iwerzhoniz a deue d'e lez a veze roet dezhe ur seurt kriptogramm ha n'hallent diluziañ nemet dre lakaat al lizherennoù latin e lizherennoù henc'hresianek.
Daoust d'an argadegoù kaset gant an Daned e c'hallas Merfyn talañ oute, ha pa varvas e 844, eo ur rouantelezh divoulc'h an hini a roas d'e vab Rhodri Mawr. A-hervez e vije bet lazhet en un emgann, met pelec'h ha penaos n'ouzer ket. E ziskennidi a renas e Gwynedd, Powys ha Deheubarth, hag a chomas e penn ar vuhez politikel e Kembre betek an deiz ma voe staget ouzh Bro-Saoz e 1283.
| En e raok: Hywel ap Rhodri Molwynog | Roue Gwynedd 825 – 844 | War e lerc'h: Rhodri Mawr |
# Noah Webster

Noah Webster (16 a viz Here 1758 - 28 a viz Mae 1843) a oa ur geriadurour saoznek eus Stadoù Unanet Amerika ha gantañ e voe diazezet stumm skrivet saozneg ar vro-hont. Brudet eo e anv bremañ hag ar geriadur Merriam-Webster, a vez implijet bremañ er Stadoù Unanet, a zo ur stumm modernaet eus ar geriadur a voe embannet gantañ e 1828, gant an titl An American Dictionary of the English Language.

## Buhez

Ganet e voe Webster e West Hartford, e Connecticut, mab da Noah Webster Sr. (1722–1813), un diskennad da c'houarnour Connecticut, John Webster, ha da Mercy Steele (1727–1794), a oa-hi un diskennadez da c'houarnour Trevadenn Plymouth, William Bradford.
Desket e voe latin ha henc'hresianeg gant ar paotrig a-raok dezhañ mont da Yale College da 16 vloaz ha tapout un diplom ennañ e 1778.
E 1785 e voe skrivet gantañ e gentañ levr yezhadur, anvet Speller, evit ar skolioù kentañ derez Gwerzhet mat e voe al levr-se ha neuze e stagas da sevel e c’heriadur, ul labour hag a badas meur a vloaz..

## Geriadur

E 1806 e voe embannet geriadur kentañ Webster, anvet A Compendious Dictionary of the English Language. E 1807 en em lakaas da labourat war ur geriadur bras, An American Dictionary of the English Language ; 18 vloaz e voe ouzh e sevel. Ennañ e lakaas orin hag istor ar gerioù hag evit se en doa studiet 26 yezh, eus an hensaozneg d’ar sañskriteg. Embannet e voe geriadur Webster e 1828. Diskouezet e oa ennañ an diforc’hioù distagadur ha ster a oa, evit gerioù zo, etre saozneg Bro-Saoz ha saozneg ar Stadoù Unanet.
Er geriadur-se e oa 70 000 pennger, hag 12 000 anezho ne oant ket meneget er geriadurioù saozneg a oa diagent. Evit eeunaat hag aesaat doare-skrivañ ar saozneg e reas gant stummoù evel "color" e-lec’h "colour", "wagon" e-lec’h "waggon", pe "center" e-lec’h "centre". Kavout a raed er geriadur gerioù dibar da saozneg Norzhamerika evel "skunk" (skoñs) pe "squash" (koulourdrenn), gerioù ha ne oant ket e geriadurioù Breizh-Veur. E-leizh a levrioù all hag a bennadoù kazetennoù a embannas Noah Webster a-hed e vuhez. Embann a reas ivez ur stumm amerikanek eus ar Bibl e 1833, oc’h adwelet ar stumm a oa en implij e Breizh-Veur (King James Version) hag o kemer harp war ar skridoù gresianek hag hebraek.

## Notennoù

* ↑ Kendall, Joshua. The Forgotten Founding Father: Noah Webster's Obsession and the Creation of an American Culture (2011), pp. 29-30.
* ↑ Kendall, pp. 69-71.
* ↑ Kendall, pp. 71-74.
* ↑ Pearson, Ellen Holmes. "The Standardization of American English," Teachinghistory.org

## Liammoù diavaez

* Oberennoù Noah Webster e Raktres Gutenberg
* Noah Webster e lec’hienn Merriam-Webster
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Testamant Nevez hon aotrou hag hor salver Jesus Christ

Testamant Nevez hon aotrou hag hor Zalver Jesus-Christ zo ul levr brezhonek embannet meur a wech, e Brest hag e Pariz. Gant ar pastor kembreat John Jenkins e oa bet troet an Testamant Nevez e brezhoneg, hag embannet e oa bet e 1847 evit ar wech kentañ, e Brest. Adembannet e voe e 1851, 1854, 1863 ha 1870. Adwelet e oa bet gant e vab, Alfred-Llenwelyn Jenkins, embannet e Pariz ha moullet e Bro-Saoz, gant ar memes titl bepred war-bouez ar c'hemm "salver/zalver", e 1885, hag adembannet e 1897, 1920, 1927 ha 1935.

## Adembannadur 2010

Advoullet eo bet al levr c'hoazh gant Nabu Press e 2010. E talbenn al levr e lenner, dindan an titl, lakeat e brezonec ha reizet hervez ar vam-scrid henc'hresianek.
Kalz e tenn al levr-se da d-Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist, hag a oa troidigezh kentañ an Testamant Nevez e brezhoneg, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, embannet en Angoulême e 1827.

## Notennoù

* ↑ Skrid ar Gonideg e Googlebooks
# Usk

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Usk zo un anv-lec'h saoznek e Kembre.

## Gerdarzh

Kar eo d'an anv stêr Exe, eus Iska, hag a dalv kement ha dour (isce e gouezeleg). Krediñ a c'haller e talveze kement ha pesk, pe lec'h-pesked, dre ma tenn d'ar gerioù latin "pisces" ha henc'hresianek "ichthus", kenkoulz ha d'ar ger saoznek "fish".

## Kembre

* River Usk, anv ar stêr Wysg,
** Usk, anv saoznek kêr Brynbuga, war lez ar stêr-se en-eeun,
** Newbridge-on-Usk
** Talybont-on-Usk, anv saoznek Tal-y-bont ar Wysg
** Newport-on-Usk, anv saoznek kozh Newport, en aber ar stêr, a zo Casnewydd e kembraeg.

## Kanada

* Usk (British Columbia), e Kanada.
# Émilie du Châtelet

Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil, markizez ar Châtelet, anvet peurvuiañ Émilie du Châtelet (Pariz, 17 a viz Kerzu 1706 – Lunéville, dugelezh Loren, 10 a viz Gwengolo 1749) a oa ur vatematikourez ha fizikourez c'hall, ha pried-kleiz ar skrivagner gall Voltaire. Brudet eo he zroidigezh d'ar galleg eus Principia Mathematica Isaac Newton.

## He buhez

Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil a oa merc'h da Louis Nicolas Le Tonnelier, baron Breteuil, ha da Gabrielle Anne de Froulay. Deskiñ a reas latin gant he zad, hag a-hend-all henc'hresianeg hag alamaneg, un deskadurezh oet ral d'ar merc'hed. Seniñ ha kanañ a rae. Saloñs a oa ganto er gêr e Pariz, ma veze resevet Fontenelle hag ar barzh Jean-Baptiste Rousseau.
D'he 16 vloaz e voe kinniget gant he zad e lez ar Rejant Philippe d'Orléans (1674-1723), ha plijout a reas dezhi ar vuhez-se ma stagas da verniañ saeoù ha boteier, ha bravigoù.
# Menez Parnassos

Ar Parnassos, pe Menez Parnassos (Παρνασσός Parnassós e henc'hresianeg) zo ur menez eus Hellaz e-kichen Delfi.

## Mojenn

Hervez mojennoù Hellaz eo eno e veze an doue Apollon gant ar Muzezed, pe merc'hed an Awen, o chom. Dont a ra an anv eus hini Parnassos, mab an nimfenn Kleodora.
Kalz a feunteunioù zo ha brudet eo feunteun Kastalia er mojennoù.

## Lennegezh

Diwar anv ar menez hag ar mojennoù en-dro dezhañ e komzer a-wechoù eus Parnassos, pe Parnas, evel arouez ar varzhoniezh pe an awen.
Ul luskad lennegel gall zo bet anvet Parnasse e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved.

## Livadur

* Ar Menez Parnassos, gant Andrea Mantegna
* Ur menez en Enez an Unaniezh (Union Island), e Sant Visant, er Mor Karib, a vije anvet e galleg Mont Parnasse, pa'z eo Mount Taboi e saozneg.

## Lec'hanvadurezh

* Ur c'harter eus Pariz zo anvet Montparnasse, diwar anv ar menez en Hellaz.
# Lusia

Lusia zo un anv-badez brezhonek, deuet diwar anv meur a santez katolik, gwelit Santez Lusia. Hervez Geriadur Vallée e vefe Lisenn ar stumm brezhoneg, ha Lisig ar berradur.

## Gerdarzh

Dont a ra eus an anv latin Lucia, furm wregel an anv Lucius, savet diwar ar ger "lux", a dalv kement ha "gouloù". An hevelep gwrizienn a gaver
* en anv doue Lug gant ar Gelted kozh, hag ar verb lugerniñ
* en anv an doue Lusifer.

## Er yezhoù all

Skrivet e vez
* Lucia en italianeg
* Llúcia e katalaneg
* Lúcia e portugaleg
* Lucía e spagnoleg (met kavet e vez Lucia evel anv-tiegezh).
* Lucy e saozneg
* Lucie e galleg
* Lusiana (e brezhoneg) pe Luciana e yezhoù latin, adstumm diwar al latin
* Lucille pe Lucile (ral a-walc'h), e galleg hag e saozneg, dreist-holl e SUA
** anv div ganaouenn amerikan (da vihanañ), an eil krouet gant Little Richard, eben gant Kenny Rogers,
** anv gitaroù B.B. King, gwelit en:Lucille (guitar)
* Lucinda, un anv a gaver en Italia hag e Spagn, ha boutin a-walc'h e SUA,
** Lucinda Williams,
*** anv ur ganerez amerikan "country" brudet ha meulet e SUA,
*** ha hini un atletourez amerikan ivez, gounezet ganti ur vedalenn aour e C'hoarioù olimpek Roma e 1960
** it:Lucinda Ruh, ur ruzikerez suis
** anv ur gêr e Queensland, en Aostralia
* Luz e spagnoleg
** ar ganerez brudet Luz Casal
* Luce, Lucette, Lucienne, Lucinde, e galleg
** Lucinde, anv div blac'h a gaver e daou bezh gant Molière, Le Médecin malgré lui (Ar Medisin a-enep dezhañ), ha L'Amour médecin (Ar Garantez medisin), a c'hallfe dont eus an anv Lucinda, tapet eus ar c'hoariva italianek (evel anvioù tud all gant an oberour)
** Claude Lucette Evans, keltiegourez kanadian, a weler hec'h anv (Claude Evans hepken) war eil levrenn "A Dictionary of old Breton" (embannet e Toronto) e-kichen hini Léon Fleuriot.
* Llúcia zo un anv-badez katalanek roet d'ar merc'hed, Luci pe Lluci zo stummoù paotred anezhi hag a glot gant Lusian.

## A yezh da yezh

An anv e yezhoù all :
| Idioma | Troidigezh | Idioma | Troidigezh |
| Galiseg | Lucía | Daneg | Lucia |
| Katalaneg | Llúcia | Norvegeg | Lucia |
| Galleg | Lucie | Svedeg | Lucia |
| Italianeg | Lucia | Ruseg | --- |
| Portugaleg | Lúcia | Tchekeg | --- |
| Saozneg | Lucy | Poloneg | Łucja pe Lucja |
| Alamaneg | Lucia pe Luzie | Slovakeg | Lucia |
| Izelvroeg | --- | Fineg | --- |
| Euskareg | --- | Henc'hresianeg | Λουκία (Loukîa) |
| Brezhoneg | Lusia, Lisenn | Iwerzhoneg | --- |

## Steredoniezh

* an asteroidenn 222 Lucia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Geriadur Vallée, p. 434
# Huey, Dewey ha Louie Duck

Huey, Dewey, and Louie (Riri, Fifi ha Loulou e galleg) eo nized Donald Duck. Krouet int bet e 1937 gant Ted Osborne hag Al Taliaferro evit ar studioioù Disney.
Gournized Scrooge McDuck int ivez. Sikour a reont anezhañ da c'hoari pa vez en ur blegenn fall.

## O anvioù e yezhoù zo

* Alamaneg : Tick, Trick und Track
* Saozneg : Huey, Dewey and Louie
* Arabeg : سوسو, لولو, توتو ("Soso, Lolo, Toto")
* Daneg : Rip, Rap og Rup
* Kastilhaneg : Hugo, Paco y Luis
* Esperanteg : Hui, Dui kaj Lui
* Estoneg : Hups, Tups ja Lups
* Finneg : Tupu, Hupu ja Lupu
* Galleg : Riri, Fifi et Loulou
* Henc'hresianeg : Χιούι, Ντιούι και Λιούι ("Xioui, Dioui ke Lioui")
* Hungareg : Tiki, Niki és Viki
* Indonezeg : Kwak, Kwik dan Kwek
* Islandeg : Ripp, Rapp og Rupp
* Italianeg : Qui, Quo e Qua
* Japaneg : ヒューイ　デューイ　と　ルーイ ("Hūi, Dūi, to Rūi")
* Nederlandeg : Kwik, Kwek en Kwak
* Norvegeg : Ole, Dole og Doffen
* Poloneg : Hyzio, Dyzio i Zyzio
* Portugaleg : Huguinho, Zezinho e Luisinho
* Ruseg : Билли, Вилли и Дилли ("Billi, Villi i Dilli")
* Svedeg : Knatte, Fnatte och Tjatte
* Tchekeg : Bulik, Dulik a Kulik
* Turkeg : Can, Cin ve Cem
# Manuel Chrysoloras

Manuel (pe Emmanuel) Chrysoloras (war-dro 1355 – 15 a viz Ebrel 1415), a oa ur skiantour gresian eus ar XIV$^{vet}$ kantved.
Kaset e voe da Europa gant impalaer Kergustentin, Yann II Palaiologos, da c'houlenn skoazell digant ar briñsed kristen da stourm a-enep an Durked.
Kelenn a eure e Firenze (1394), e Venezia, e Pavia hag e Roma. Eñ an hini a zo pennkaoz d'an doug d'al lizhiri klasel, ha d'an henc'hresianeg en Italia. Mervel a eure e Konstanz e miz Ebrel 1415, hag eñ 47 bloaz, pa zegouezhas eno tre e penn-kentañ ar sened-eskibien.

## Oberennoù

* Ur yezhadur an henc'hresianeg, anvet Interrogations, Ferrara, 1509,
* Lizhiri ha Prezegennoù.

## Levrlennadur

* Émile Legrand: Notice biographique sur Manuel Chrysoloras, Paris 1894.
* Manuelis Chrysolarae epistolae : (Graece et Latine ; ed. J.-P. Migne), Paris 1866.

## Liammoù

* Michael D. Reeve, "On the role of Greek in Renaissance scholarship.'
* Jonathan Harris, 'Byzantines in Renaissance Italy'.
* Kappa Sigma Fraternity.
* Richard L.S. Evans, "Chrysoloras' Greek: The Pedagogy of Cultural Transformation."
* En Holloueziadur Katolik: http://www.newadvent.org/cathen/09614a.htm%7Ctitl=Manuel Chrysoloras
# Éric Tabarly

Éric Tabarly a oa ur moraer breizhat, bet ganet d'ar 24 a viz Gouere 1931 e Naoned ha marvet d'an 13 a viz Mezheven 1998 goude bezañ bet kouezhet e Mor Iwerzhon.
Abred e voe dedennet gant ar redadegoù bigi-dre-lien, hag ofiser e morlu Bro C'hall e oa bet kent kemer perzh e redadegoù bigi.
E 1964 hag e 1976 e dibenn ar Single-Handed Trans-Atlantic Race (OSTAR), ec'h eas ar maout gantañ.
Sot-nay e oa É. Tabarly gant traoù ar mor hag eñ e-unan a rae lunelloù listri. Dre zegemer deskarded e bourzh e vigi en devoa krouet un doare skol redadegoù war geinvor.
Brud a c'hounezas d’an 18 a viz Even 1964 goude en devout gounezet ar redadeg Single-Handed Trans-Atlantic Race (lesanvet Transat anglaise e galleg) gant e getch 44 zroatad (13,60 metr) Pen Duick II treset gant ar vreudeur Costantini e Gwened ha graet diwar koad peget. Eric Tabarly en doa graet ar redadeg-se e-pad 27 devezh. Anvet e oa bet da Varc'heg al Lejion a Enor gant ar Jeneral de Gaulle.
E 1977 en doa gounezet ar redadeg Whitbread gant e skiper Éric Loizeau hag e c'houeletenn 57 troatad (17,45 metr) en aluminiom Pen Duick III, bet savet e 1966 en Oriant. Adanvet Cacharel ha leviet gant Jean-François Coste e redas er c’hentañ Vendée Globe e 1989-1990 met 7vet ha diwezhañ e erruas goude 163 devezh, da lavaret 54 devezh a-drek ar gounezer, Titouan Lamazou.
E 1968 e voe moret Pen Duick IV, un trimaran 68 troatad (20,80 metr) en aluminiom bet treset gant André Allègre ha fardet en Oriant. E 1969 e voe prenet gant ar skiper Alain Colas, e adanvas Manureva. Koulz ar vag hag a skiper a voe kollet er mor d'ar 16 a viz Du 1978.
E 1968 ivez e voe savet Pen Duick V , ur sloup "Marconi" 35 troatad (10,67 metr) en aluminiom treset gant Michel Bigoin ha Daniel Duvergie diwar erbedadennoù Éric Tabarly. Bloaz goude e c'hounezas an Transpac San Francisco — Tokyo gant 11 devezh lañs war an eil reder.
Pen Duick VI zo ur c'hetch 73 troatad (22,25 metr) en aluminiom ijinet gant André Mauric evit 14 den ha fardet e Brest ; leviet gant Éric Tabarly en e unan e bourzh e c'hounezas ar Single-Handed Trans-Atlantic Race e 1976, un eil gwech eta.
Kentpatrom ur vag hag a savfe a-us an dour adalek un tizh termenet (hydroptère, hag hydrofoil diwezhatoc'h) a voe fardet evit E.Tabarly e 1976.
* Pen Duick
* Pen Duick
* Pen Duick II
* Pen Duick III
* Pen Duick IV (Manureva)
* Pen Duick V
* Pen Duick VI
Koulskoude ez eo war bourzh Pen Duick edo Éric Tabarly pa voe kollet e Mor Iwerzhon. Ur vag bet treset gant er Skosad William Fife III ha fardet e Corcaigh e 1898 eo, hag edo ar moraer ouzh e gas da Vro-Skos evit kemer perzh un ur vodadeg listri Fife pa gouezhas er mor a-vaez da Gembre, diouzh noz etre an 12 hag an 13 a viz Mezheven 1998, oadet a 66 vloaz. Tremen miz diwezhatoc'h e voe kavet e gorf 43 milmor (80 kilometr) a-vaez da aod su Iwerzhon gant ur chaluter a Vreizh.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù

* ↑ (fr) Libération, 20/09/1998. Kavet : 05 C'hwe 25.
# Otus

Otus :
| Otus scops, luc'hskeudennet e Herálec (Republik Tchek). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| Kerentiad : | Strigidae |
| Anv skiantel ||
| Otus Pennant, 1769 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Otus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ touded, krouet e 1769 gant an naturour breizhveuriat Thomas Pennant (1726-1798).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri-ugent spesad a ya d'ober ar genad :
* Otus alfredi,
* Otus alius,
* Otus angelinae,
* Otus bakkamoena
** O. b. bakkamoena, deserticolor, gangeticus ha marathae,
* Otus balli,
* Otus beccarii,
* Otus bikegila,
* Otus brookii
** O. b. brookii ha solokensis,
* Otus brucei
** O. b. brucei, exiguus, obsoletus ha semenowi,
* Otus capnodes,
* Otus collari,
* Otus cyprius,
* Otus elegans
** O. e. botelensis, calayensis, elegans hag interpositus,
* Otus enganensis,
* Otus everetti,
* Otus feae,
* Otus fuliginosus,
* Otus grucheti,
* Otus gurneyi,
* Otus hartlaubi,
* Otus icterorhynchus
** O. i. holerythrus hag icterorhynchus,
* Otus insularis,
* Otus ireneae,
* Otus jolandae,
* Otus lempiji
** O. l. condorensis, hypnodes, kangeanus, lempiji ha lemurum,
* Otus lettia
** O. l. cnephaeus, erythrocampe, glabripes, lettia, plumipes hag umbratilis,
* Otus longicornis,
* Otus madagascariensis,
* Otus magicus
** O. m. albiventris, bouruensis, kalidupae, leucospilus, magicus, morotensis hag obira,
* Otus manadensis,
* Otus mantananensis
** O. m. cuyensis, mantananensis, romblonis ha sibutuensis,
* Otus mayottensis,
* Otus megalotis,
* Otus mendeni,
* Otus mentawi,
* Otus mindorensis,
* Otus mirus,
* Otus moheliensis,
* Otus murivorus,
* Otus nigrorum,
* Otus pamelae,
* Otus pauliani,
* Otus pembaensis,
* Otus podarginus,
* Otus rufescens
** O. r. malayensis ha rufescens,
* Otus rutilus,
* Otus sagittatus,
* Otus sauzieri,
* an toud korr (Otus scops)
** O. s. cycladum, mallorcae, pulchellus, scops ha turanicus,
* Otus semitorques
** O. s. pryeri, semitorques hag ussuriensis,
* Otus senegalensis
** O. s. nivosus ha senegalensis,
* Otus siaoensis,
* Otus silvicola,
* Otus socotranus,
* Otus spilocephalus
** O. s. hambroecki, huttoni, latouchi, luciae, siamensis, spilocephalus, vandewateri ha vulpes,
* Otus sulaensis,
* Otus sunia
** O. s. distans, japonicus, leggei, malayanus, modestus, nicobaricus, rufipennis, stictonotus ha sunia,
* Otus tempestatis,
* Otus thilohoffmanni,
* Otus umbra.
Seizh isspesad ha tri-ugent (67) dezhe en holl

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Strigidae/Otus (lennet e-barzh d'ar 6 a viz C'hwevrer 2025).
# Clube Atlético Mineiro

Clube Atlético Mineiro, pe Atlético hepmuiken, zo ur c'hleub mell-droad braziliat eus Belo Horizonte, kêr-benn stad Minas Gerais. Krouet e voe d'ar 25 a viz Meurzh 1908 ha kemer a ra perzh er Brasileirão Rummad A.

## Titloù

Kevezadegoù e Brazil :
| Kampionad | Gwech | Bloaz |
| Brasileirão Rummad A | 1 | 1971 |
| Brasileirão Rummad B | 1 | 2006 |
| Taça do Brasil | 1 | 2014 |
| Kampionad Minas Gerais ar vell-droad | 47 | 1915, 1926, 1927, 1931, 1932, 1936, 1938, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956, 1958, 1962, 1963, 1970, 1976, 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1985, 1986, 1988, 1989, 1991, 1995, 1999, 2000, 2007, 2010, 2012, 2013, 2015, 2017, 2020, 2021, 2022 |

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù

* ↑ (pt) Deiziadur – Atlético Mineiro.