# Sant-Nazer

Sant-Nazer :
| Anv gallaouek | Saent-Nazaèrr |
| Anv gallek (ofisiel) | Saint-Nazaire |
| Bro istorel | Bro-Naoned |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Arondisamant | Sant-Nazer |
| Kanton | Pennlec'h tri c'hanton : Sant-Nazer-Kornôg ; Sant-Nazer-Kreiz ; Sant-Nazer-Reter betek 2015, burev kreizenniñ kantonioù Sant-Nazer-Kornôg, Sant-Nazer-Kreiz ha Sant-Nazer-Reter abaoe 2015 |
| Kod kumun | 44184 |
| Kod post | 44600 |
| Maer Amzer gefridi | David Samzun 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Tolpad-kêrioù Rannvro Sant-Nazer hag Aber |
| Bro velestradurel | Tolpad-kêrioù Rannvro Sant-Nazer hag Aber |
| Lec'hienn Web | www.mairie-saintnazaire.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 73 111 ann. (2020) |
| Stankter | 1 563 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 16′ 50″ Norzh 2° 12′ 31″ Kornôg / 47.280556, -2.208612 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 6 m bihanañ 0 m — brasañ 47 m |
| Gorread | 46,79 km² |
| Sant-Nazer ||
| kemmañ |
Sant-Nazer a zo ur gêr hag ur porzh industriel a Vreizh, e lez hanternoz aber al Liger, e gevred ar vro hag e departamant al Liger-Atlantel. 69 993 annezad zo e 2015, trede brasañ unvez kêrel Breizh eo ivez gant 151 286 annezad e 2014.
Abalamour d'he bon splujerezioù e voe Sant-Nazer bombezet taer gant ar Gevredidi e-pad an Eil Brezel Bed, o tistrujañ al lodenn vrasañ eus ar gêr. Ar gêr diwezhañ en Europa dieubet diouzh an Nazied eo. Hiziv eo ur pol lestrsaverezh hag aernijerezh a-bouez. Savet en deus Chanterioù an Atlanteg, unan eus brasañ ar bed, listri veur evel an Normandie, ar France, ar Queen Mary 2 hag an Harmony of the Seas.

## Douaroniezh

* Ar stêr Brived a gember gant al Liger etre Sant-Nazer ha Mouster-al-Loc'h.

### Kumunioù amezek
## Anv

Dont a ra an anv eus Sant Nazer pe Nazarius, merzher e Milano, hag a vije bet degaset ur releg bennak anezhañ betek ar vro.
* Erwan Vallerie (1995) ː Sanctus Nazarius de Sinnuario, 1050; Sancto Nazario, 1096

## Ardamezioù

* « En glazur e lestr greet en argant, war ur mor en argant ouzh beg, ar ouel karget gant un alc'hwez en sabel treustellet ; e gab en argant, karget gant pemp brizhenn en erminig en sabel, adkarget gant un alc'hwez ouzh kleiz en aour, treustellet, balirant war an erminigoù »
* Sturienn : Aperit et nemo claudit ("Digeriñ a ra ha den ne serr")

## Istor
### Henamzer

* Seblantout a ra Sant-Nazer bezañ ar gêr geltiek kozh Corbilo. Meneget eo anv ar porzh galian mojennel-mañ gant Piteas er V$^{vet}$ kantved a-raok JK, ha war lerc'h gant Plinius an Henañ.
* War tachenn pobl an Namneted e oa lec'hiet.

### Krennamzer

Hervez an istorour Alain Bouchart (XV$^{vet}$ kantved) eo di e oa aet ar roue mojennel Brutus Breizh da ziazezañ e vroad nevez.

### Dispac'h Gall

* Krouet e voe kumun Sant-Nazer e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Sant-Nazer hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.

### Greanteladur bras e-pad an XIX$^{vet}$ kantved hag an XX$^{vet}$ kantved

* Ur porzh bras eo deuet da vezañ. Kalz stourmoù sokial zo bet ivez.
* 1857: tizhet eo Sant-Nazer gant an hent-houarn.

### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 1 280 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,34 % eus he foblañs e 1911.
* Daou vilour bet ganet e Sant-Nazer, Émile Le Pahun, korporal, ha Joseph Porcher, soudard, a voe fuzuilhet gant al lu gall e 1916.

### Eil Brezel-bed

1940:
* Miz Even:
** d'ar 17 e kouezhas ur c'harr-nij Heinkel 111 ha d'an 18 e kouezhas ur c'harr-nij Junkers Ju 88 eus an aerlu alaman (Luftwaffe) e Sant-Nazer;
** an Alamaned a aloubas kêr d'ar 21añ.
1941:
* Miz Genver: un diazezlec'h evit al listri-spluj a voe savet gant an Alamaned.
* Miz Meurzh: bombezet e voe ar porzh gant ar Royal Air Force d'an 10-11;
* d'an 13 a viz Mae e kouezhas ur c'harr-nij (Bristol Blenheim IV marilhet U5997 ha kodet UX-?) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force); serret e voe e dri nijour d'an Alamaned;
* d'ar 17 a viz Gouere e kouezhas un nijerez (Beaufort I marilhet AW189 ha kodet MW-X) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Sant-Nazer; mervel a reas he fevar nijour, tri anezhe a voe douaret er Baol-Skoubleg, an hini all e Pornizh.
1942:
* dibenn miz Meurzh (27-28 a viz Meurzh) Oberiadenn Chariot;
* d'ar 20 a viz Mae e kouezhas un nijerez (Wellington II marilhet Z1141 ha kodet PM-?) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Sant-Nazer; pemp nijour a varvas, douaret e voent e bered Ar Baol-Skoubleg; an daou nijour all a voe serret gant an Alamaned;
* miz Du: d'an 3 e kouezhas ur c'harr-nij (Wellington IV marilhet Z1421 ha kodet BH-V) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e donvor Sant-Nazer; mervel a reas e bemp nijour, Poloniz e oant holl, ne voe ket adkavet o c'horfoù; d'an 9 e kouezhas daou garr-nij B-17 eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) er mor nepell eus Sant-Nazer; lazhet e voe 16 nijour, tapet e voe unan gant an Alamaned, an tri all a zeuas a-benn da achap; d'an 20 e kouezhas un nijerez (Wellington IV marilhet Z1496 ha kodet SM-S) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) er mor nepell eus Sant-Nazer; mervel a reas he femp nijour, Poloniz e oant holl, ne voe ket adkavet o c'horfoù; d'an 23 e kouezhas tri B-17 all eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) er mor, daou nepell eus Sant-Nazer, an trede hini en donvor, mervel a reas an 30 nijour.
* bombezadegoù miz Du: bombezet e voe Sant-Nazer gant nijerezioù B-17 eus an VIII$^{vet}$ USAAF (United States Army Air Forces) d'an 9, d'ar 17, d'an 18 ha d'an 23, o fal a oa tagañ ar porzh d'ar 14 ha diazezlec'h al listri-spluj en taolioù all; teir nijerez a voe kollet d'an 9 ha peder d'an 23, hini ebet en tagadennoù all. D'an 9 e voe lazhet 186 den nann-soudard$^,$.
1943:
* miz C'hwevrer d'an 28 e kouezhas div nijerez (ul Lancaster III marilhet ED467 ha kodet EA-E hag ul Lancaster I marilhet R5913 ha kodet OL-G) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Sant-Nazer; mervel a reas o fevarzek nijour, douaret e voent e bered Ar Baol-Skoubleg;
* miz Meurzh:d'an 13 e kouezhas un nijerez (Wellington III marilhet BK516 ha kodet BH-K) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Sant-Nazer; mervel a reas he femp nijour, Poloniz e oant holl.
* d'ar 1 a viz Mae 1943 e voe bombezet Sant-Nazer gant nijerezioù B-17.
1944-1945
* Sankenn Sant-Nazer a oa an dachenn bet dalc'het gant armeoù Alamagn betek diwezh an Eil Brezel-bed, en-dro da gêr Sant-Nazer. Dalc'het e oa bet gant an Alamaned evit gallout mirout an diazezlec'h listri-spluj.

### XXI$^{vet}$ kantved

* Diskaret e voe kantonioù Sant-Nazer-Kornôg, Sant-Nazer-Kreiz ha Sant-Nazer-Reter e 2014 ha lodennet e voe Sant-Nazer etre daou ganton nevez, Sant-Nazer-1 ha Sant-Nazer-2.

### Darvoudoù-sport a bep seurt

* 4 a viz Gouere 1958 : 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer ; trec'h eo André Darrigade.
* 5 a viz Gouere 1958 : loc'hañ a ra 10vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Nazer war-du Royan (Charente-Maritime).
* 30 a viz Mezheven 1962 : 7vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer ; trec'h eo Huub Zilverberg (Izelvroioù).
* 1añ a viz Gouere 1962 : loc'hañ a ra 8vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Nazer war-du Luçon (Vañde).
* 5 a viz Gouere 1999 : eil tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Challans (Vañde) ha Sant-Nazer ; trec'h eo Tom Steels (Belgia).
* 4 a viz Gouere 2000 : 4$^{re}$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Sant-Nazer (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo Once (Spagn).

## Ekonomiezh

* Ar Queen Mary 2 savet e Sant-Nazer
Diazezet eo ekonomiezh ar gêr war e borzh : ezporzhiañ produioù oberiet met ivez ar servijoù. Ekonomiezh ar pesketa zo aet da get koulz lâret, ne chom nemet ul lestraz bihan.
Sed amañ ar greanterezhioù pennañ :
* lestrsaverezh : Chanterioù an Atlanteg (bremañ Aker Yards), bet savet ar morreder Queen Mary 2
* aerlestrsaverezh : unan eus kreizennoù european Airbus zo enno. Labouradeg istorel ar SNCASO, ha war e lec'h ar SNIAS, an Aérospatiale ha goude Airbus, zo lec'hiet e Penhoet, e-kichen tout Chanterioù an Atlanteg. Ul labouradeg nevez oa savet e Gron er bloavezhioù 1980.
* mekanikerezh gant ar SEMT Pielstick, saver keflusker Diesel 4 amzer evit al listri, an trenioù hag ar produiñ tredan. Implijout a rae 670 den ar SEMT Pielstick e Sant-Nazer e 2006.
* ar porzh : porzh kentañ Breizh an hini eo e framm Porzh Emren Naoned-Sant-Nazer, ennañ ur termenva produioù boued, ur termenva metanlistri, termenva Elf e Donez ha kalz greanterezhioù all.
Unan eus div sez Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Naoned ha Sant-Nazer an hini eo.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv e-tal iliz katolik ar Werc'hez Dinamm, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik$^,$.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun Toutes Aides

| Bro | Niver a dud |
| Rouantelezh-Unanet | 82 (Merdeadurezh kenwerzh: 2, Morlu Royal Marine Artillery:1, Tirlu:79) |
| Hollad | 82 |
Marvet int e pad ar Brezel-bed kentañ, re an Tirlu e 1914, ar re all e 1918 .

## Sevenadur

* Filmoù zo zo bet graet e Sant-Nazer : Le Poulpe pe Les Vacances de Monsieur Hulot.
* Tintin, Milou hag ar c'habiten Haddock a zay da Sant-Nazer en albom Ar 7 boulenn strink. Kerzhout a reont war kaeoù ar porzh da glask ar c'helenner Klaskato.
* Festival Voisinages, arvestoù a bep seurt, e sal Le fanal, leurenn "vroadel".
* festival Les Escales sonerezhioù ar bed, bep hañv.

## Brezhoneg

* Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1991.
* E distro-skol 2024 e oa 65 skoliad enskrivet er skol Diwan ha skol divyezh (0,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
* Panelloù divyezhek zo er gumun abaoe fin miz Ebrel 2015.
* D'an 29 a viz Mae 2015 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* Roet eo bet al label Ya d'ar brezhoneg a live 1 da Sant-Nazer d'ar 6 a viz Kerzu 2019.
* Abaoe 2019 e vez dalc'het ur stummadur 6 miz war ar brezhoneg aozet gant ar greizenn stummañ Skol an Emsav

## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno

* Alfred Caravanniez (1855), kizeller
* Reun Kreston, tudoniour ha livour breizhat, diazezer al luskad Unvaniez ar Seiz Breur, 25 a viz Here 1898.
* Odette du Puigaudeau (1894-1991), tudoniourez
* François Blancho, maer ha kannad
* Fernand Guériff (1914-1994), sonaozer, istorour, kazetenner diwar-benn Gourenez Gwenrann dreist-holl
* Yann Goulet (1914-1999), stourmer breizhat, kizeller ofisiel Republik Iwerzhon
* Gildas Bernard, (1925-2001), diueller, loread ar Casa de Velãquez
* Georges hag André Bellec, izili ar strollad sonerezh ha fent Les Frères Jacques
* Gustave Tiffoche, prier, livour ha kizeller, ganet e 1930
* Olivier Josso, treser bannoù-treset
* Colonel Moutarde, skeudennerez
* Rémi Boulon, ganet e 1973, skrivagner ha videour
* Patrice Halgand, marc'hhouarner breizhat, bet ganet d’an 2 a viz Meurzh 1974.

#### Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ

Daou vilour bet ganet e Sant-Nazer a voe fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ :
* Émile Le Pahun, korporal, 30 vloaz, fuzuilhet d'ar 1añ a viz Mezheven 1916 ;
* Joseph Porcher, soudard, 36 vloaz, fuzuilhet d'ar 24 a viz Here 1916.

### Tud all liammet gant ar gêr

* Fernand Pelloutier, (1867-1901), kazetenner, stourmer anarkour ha sindikadeler, teorisian an harz-labour hollek
* Aristide Briand, breutaer ha politikour, Priz Nobel ar Peoc'h e 1926. Bet e oa er c'huzul-kêr etre Mae 1888 ha C'hwevrer 1889. E Sant-Nazer e oa bet savet ha skoliet, e dud a zalc'he "Le Grand Café", deuet da vout ur greizenn diskouezadegoù arz a-vremañ hiziv an deiz.

### Ardamezeg ar familhoù

* de Carné
* Beskonted Marcein
* En aour e ziv dreustell en gul
* de Volvire
* Aotrounez la Motte-Aleman
* Goudreustellet a zek pezh etre aour ha gul

## Sport
### Rugbi

An eil klub gwellañ e Breizh eo Sant-Nazer Rugbi Liger-Atlantel.

## Gevellerezh

* Avilés (Spagn, Asturias)
* Saarlouis (Alamagn, Saarland)
* Saint-Hubert (Longueuil) (Kebek)
* Sunderland (Bro-Saoz, Tyne ha Wear)
Gevellet eo ivez gant ur gumun vihan nes a-walc'h :
* Paolieg (Breizh, Bro-Wened)
Kenlabour gant :
* Kribi (Kameroun, Su)
* Cienfuegos (Kuba)

### Pennad kar

* Pornizhan.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ 1910 ; evit Froger & Pressensé : en gul ... war ur mor en glazur.
* ↑ Tennet eus an Testamant Nevez, Apokalips, 3:7
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Nazer
* ↑ Les soldats de Loire Inférieure – Dielloù an departamant
* ↑ Pertes Luftwaffe
* 1 2 Le Lancastria
* ↑ Eddy Florentin, Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945, Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 35
* 1 2 3 4 5 6 7 Pertes RAF
* ↑ Pertes USAAF
* ↑ Eddy Florentin, Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945, Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 106
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ Société Archéologie Maritime du Morbihan
* ↑ (fr) Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique
* ↑ EBSSA
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (en) Commonwealth War Graves Commission
* ↑ Ofis Publik Ar Brezhoneg
* ↑ presseocean.fr Presse-Océan, 31 MAE 2015
* ↑ www.musica-stnazaire.com

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr Sant-Nazer