# Ar mil nozvezh hag unan

* Gwalenn Mil nozvezh hag unan
* Ali Baba hag an daou-ugent laer
* Chahrazad
* Chahryar
* Galland (Antoine)
* Lamp Aladdin
* Levr ar mil nozvezh hag unan
* Sindbad ar martolod hag e seizh beaj
* En ur geñver
* Kontadenn
* Lennegezh arab
* Lennegezh ar Grennamzer
* Lennegezh pers
Kontadennoù an nozvezhioù arab, koshoc'h eget mil bloaz, zo brudet er bed a-bezh. Gant media zo evel ar sinema pe an tele (filmoù pe tresadennoù-bev) e chom ar c'hontadennoù kozh er bed a vevomp ennañ.

## Orinoù Ar mil nozvezh hag unan

Red-dired un dastumadenn a gontadennoù pers, Mil mojenn (perseg: هزارافسانه hezar afsane) (VIII$^{vet}$-IX$^{vet}$ kantved), hag a voe troet hag adlavaret a-hed ar broioù arab gant un anv nevez: Ar mil nozvezh hag unan arabeg: ألف ليلة وليلة, perseg: هزار و یک شب Hazâr-o Yak Šab). E Pers e veze an dastumadenn ur melezour d'ar briñsed, ul levr skouerioù mat ennañ evit desevel tud yaouank ar re e penn ar Stad. Ne oa ket ul lennegezh pobl tamm ebet.

## Kontadennoù ar pobloù arab ha pers

E bro an Arabed e kendalc'has framm ar melezour, istor Chahrazad a c'holo holl ar re all. Met e cheñchas bras ar boued hag un danvez nevez a voe lakaet.
Teir mammenn zo:
* mammenn indian-ha-pers livet gant roudoù Gres (III$^e$-VII$^{vet}$ kantved),
* mammenn pers pa veze Kalifed Bagdad o ren (IX$^{vet}$-XI$^{vet}$ kantved),
* mammenn bobl en Egipt (XII$^{vet}$-XIII$^{vet}$ kantved).
Betek ar XVI$^{vet}$ kantved ec'h emdroas ar strollad kontadennoù, hep bezañ adkemeret gant pennoù bras al lizhiri arab.

### Kontadennoù arab

Gwir laouen. Dreist-holl abalamour d'ar fed e teuas deomp en Europa eus ur vro arab : Egipt, gant gizioù ar vro en anvioù, doareoù da vevañ ha soñjal. En gwir eo disoc'h un istor kemmesketoc'h.

### Stummoù an oberenn

Kalz a stummoù a vez e-barzh Ar mil nozvezh hag unan. Tennañ a ra kontadennoù zo d'an istor, d'ar garantez, d'un drajedienn, d'ur pezh farsus, d'ar varzhoniezh ivez pe da mojennoù ar c'hredennoù musulman. Atav e vez gevier ha troioù en danevelloù hag an holl danevelloù zo tro kavet gant Chahrazad ivez.

### …Chahrazad

Doganet e voe ar c'halif ha neuze e voe disfiz ha fulor ennañ a-enep an holl vaouezed. Touiñ a reas dimeziñ bemdez gant unan nevez ha houmañ lazhet an deiz war-lerc'h.
Evit ma echuas roll ar re varv e kinnigas Chahrazad bezañ pried ar c'halif. Ha tro enni e krogas da zibunañ un istor ha na voe ket echuet da veure. Reiñ a reas ar c'halif un nozvezh d'e bried ha nozvezhioù all evit gouzout fin un istor ha na echuas morse. Padout a reas an afer tri bloavezh, tri bugel a c'hanas Chahrazad. Keit ha ma troas kein ar c'halif d'e lavar: delc'her a reas Chahrazad gant he buhez.

### Red an oberenn

Frammet eo an danevelloù gant istor Chahrazad rak ur mell strollad istorioù kemmesk eo Ar mil nozvezh hag unan gant kontadennoù empret an eil e-barzh eben. D'ar c'halif e lavar e vaouez istorioù, gant tudoù enno hag a zanevell un istor, o hini a-wezhioù ha fabloù ennañ. Kroget eo an istor gant ar Roue Chahryar e penn un enezenn dizanv etre Sina hag India.
Ar brudetañ danevelloù eo :
* Agîb ha Gharîb.
* Ali Baba hag an daou-ugent laer (troet e brezhoneg).
* Dimez al-Ma'mûn.
* Istor ar Priñs Ahmed hag ar c'hwrac'h Pari-Banou.
* Istor Qamar az-Zamân.
* Jullanâr pe Badr Bâsim.
* Kamaralzamân hag ar priñsez Boudour.
* Kontadenn an daou vizir hag Anîs al-Jalîs.
* Lamp Aladdin (troet e brezhoneg).
* Ar seizh vizir
* Sindbad ar martolod hag e seizh beaj (troet e brezhoneg).
* Troioù ar vaouezed.

## Un oberenn en Europa an XVIII$^{vet}$ kantved

Deuet betek ennomp war-bouez ur studier gall eus ar Reter, Antoine Galland e anv ha roet gantañ ur stumm a levrioù moulet d'ar c'hontadennoù pobl gant liamm istor an danevellerez Chahrazad. Bez' ez eus dalc'het istorioù e-leizh el levrioù hag an istor a framm ar strollad, istor Chahrazad, zo dalc'het ivez.
Troet eo bet e galleg gant Antoine Galland. Embannet eo bet eus 1704 da 1717 dindan an anv: Les Mille et une nuits, contes arabes traduits en français war-bouez daouzek levrenn. Skrivet ez eus bet ul lodenn gantañ e-unan hervez pezh danevellet gant e harper sirian, Aladdin hag Ali Baba zo skouerioù. Ne glot ket ar strollad danevelloù gant al lennegezh klasel arab. Ne vije ket Antoine Galland ha sur a-walc'h e vije kollet Ar mil nozvezh hag unan evel oberennoù all lavaret gant ar bobl. Ha gwell ha se rak kalz a dud zo bet plijet da lenn pe selaou se. An XIX$^{vet}$ kantved zo bet sot e skrivagnerien gant traoù ar Reter, Levr ar mil nozvezh hag unan en o zouez. Kontrollet e oa doare Galland. Friantoc'h e voe doare Joseph-Charles Mardrus. (1898-1904).
Treserien a berc'hennas o mil nozvezh hag unan evel Gustave Doré, Balke, Emanuele Luzzati, an Alaman Morgan.
Daveoù:
– E galleg
* GALLAND (Antoine), Les Mille et une Nuits.
* BENCHEIKH (Jamel Eddine) & MIQUEL (André),
** Les Mille et une nuits, Gallimard (bibliothèque de la Pléïade), 2005.
** Album Mille et Une Nuits, Gallimard (bibliothèque de la Pléaïde).
*** Skeudennaouet ha notennet gant Margaret Sironval;
*** troet eo bet an holl 1205 barzhoneg e galleg hep lemel pe kontrolliñ tra ebet: pezh zo nevez.
*** Diazezet eo war an embannadur Bulaq, kêr en Egipt ma voe moulet ar skrid evit ar wezh kentañ e 1835.
– E brezhoneg
* DOARE (troet gant Ronan), Aladdin hag Ali Baba, An Here, 2000.
* BERNACHIN (troet gant Marie Noëlle), Sindbad ar martolod, An Here, 1990.
* KONAN (troet gant Jakez), Ali Baba hag an Daou-ugent Laer, Al Liamm, niv. 36, 1953.
* HEMON (troet gant Roparz), Sinbad ar martolod, Ti-moul. Kreiz-kêr, Roazhon, 1944.
* AR BEG-ROSSINYOL (troet diwar ar c'hatalaneg gant Gwenola), Ar babouchennoù strobinellet - Marvailh eus ar Mil Nozvezh hag Unan, An Here, 1991.

## Filmoù er sinema, filmoù en tele

* The Thief of Bagdad (SUA, 1924).
* The Thief of Bagdad (Breizh-Veur, 1940).
* Arabian Nights (SUA, 1942).
* Ali Baba and the Forty Thieves (SUA, 1944).
* The Seventh Voyage of Sinbad (1958).
* Il fiore delle mille e una notte (Italia, 1974).
* 1001 Erotic Nights (1980≈)
* Les 1001 nuits (1990≈) gant Gérard Jugnot ha Catherine Zeta-Jones.
* Aladdin (SUA, 1992) zo un dresadenn-vev gant Walt Disney Company.
* The voyages of Sinbad (2003) gant Brad Pitt ha Catherine Zeta-Jones evit an tele.
* 1001 nights (2006).
* Arabian Nights (2007).

## Mammennoù

* The Book of One Thousand and One Nights (Wikipedia saozneg)
* Mille et une nuits (Wikipedia galleg)
* Mille e una notte (Wikipedia italianeg)
* Las mil y una noches (Wikipedia spagnoleg