OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pont

Ar pontoù a zo savadurioù graet evit mont dreist un harz, en tu all d'ur ganienn, d'un draoñienn, d'un hent, d'un hent-houarn, d'un dourredenn, d'ul ledennad dour pe d'ur skoilh bennak all. Al leur-bont a c'hell bezañ lakaet uhel pe uheloc'h evit lezel listri da dremen dindani.
Ret eo sevel pontoù abalamour d'an dud ha d'ar marc'hadourezhioù da vont gant un hent kompez ha berroc'h. A-hend-all e vije diaes pe dic'hallus an tremen peurvuiañ.
Dre astenn-ster e vez graet pont eus an traoù a denn d'ur pont en un doare bennak, a ra un ere bennak etre daou all. Pont a vez graet ivez eus ar gorre plat a c'heller kavout er bagoù pontet. En elektronek ez eo ur mekanik etre daou amredad. Pa vez re strizh ar pont ha ne c'hell ket dougen kirri ponner e vez anvet ur bontenn a-wechoù. Ur pontig etre daou savadur a c'hell bezañ ur bontenn ivez.

## Istor

War a seblant eo bet savet ar pontoù kentañ gant prenn pe plankennoù pe gant mein lakaet war ar ribloù war-eeun pe douget gant treustoù kroaz-digroaz. Ur bontenn a zo ur pont simpl graet gant ur plankenn pe un treust.
Implijet eo bet ar gwaregoù gant ar Romaned evit sevel pontoù ha dourbontoù hag e c'heller gwelet meur a hini c'hoazh. Implijet o deus ar Romaned ar pri-raz evit kempouezañ kemmoù an nerzhioù a gouezh war ar mein naturel.
Ar pontoù-kerdin, ur seurt pont a-ispilh simpl a oa savet gant an Inkaed e menezioù an Andoù e Suamerika, just a-raok ma voent trevadennet gant Europiz er XV$^{vet}$ kantved.
En XVIII$^{vet}$ kantved e tegasas Hans Ulrich, Johannes Grubenmann ha reoù all teknikoù nevez evit ar pontoù prenn.
A-drugarez d'an Dispac'h greantel en XIX$^{vet}$ kantved e voe posupl implij ar potin evit sevel pontoù ledanoc'h, met ne oa ket gant an houarn ar perzhioù mekanik mat evit dougen pouezioù bras-tre. Pa voe posupl implij an dir ha produiñ anezhañ e-leizh e voe savet pontoù divent diwar ijinadennoù Gustave Eiffel.
Er memes mare e veze implijet funioù dir evit sevel pontoù-a-ispilh hag en XX$^{vet}$ kantved eo bet ijinet ma vije solutoc'h ar betoñs gant funioù silet enno (betoñs raokforset).

## Gerdarzh

Eus al latin "pontem" eo deuet war-eeun ar ger brezhonek "pont" hep tremen dre hanterouriezh ar galleg, rak e kembraeg e reer gant "pont" ivez hag e kerneveg gant "pons". Amprestet eo bet ar ger a-raok ma vije bet disrannet an teir yezh predenek.

## Rummadoù ar pontoù

Kavet e vez 4 seurt pontoù d'an aliesañ :
* pontoù-treust
* pontoù cantilever
* pontoù-gwareg
* pontoù a-ispilh.
Ouzhpenn-se e c'hell leurenn ur pont bezañ lakaet uheloc'h pe gwintet (pont-gwint) pe war dreiñ (pont-tro), an holl pontoù gorre-gouzi.

## Er yezh

Ouzhpenn-se e komzer eus pontoù evel ar re-mañ:
* pont-kanol
* pont-orjal
* pont-red

## Lec'hanvioù e Breizh hag e broioù all

* Gwelout pont (lec'hanvadurezh) .

## Pontoù hefiñv o vont en-dro

* Pont hebleg
* Sav-diskenn
* pont-tro
* Pont-ispilh
* Pont-gwint

## Liammoù diavaez

* (fr) 'Structurae / Ponts et viaducs'. Kavet : 05/02/2024.
# Pont-Bellanger

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Pont-Bellanger |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Pont-Bellanger en Arondisamant Vire | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Vire |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Intercom séverine |
| Kanton | Saint-Sever-Calvados |
| Kod INSEE | 14511 |
| Kod post | 14380 |
| Maer | Christian Mariette |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 3,54 km² |
| Led | 48° 55' 57" Norzh |
| Hed | 00° 58' 44" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 53 m |
| Uhelder brasañ | 202 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 65 (2010) |
| Stankter | 18 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Pont-Bellanger a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: distrujet e voe an iliz katolik d'ar 4 a viz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell, dibenn an XVI$^{vet}$ kantved-penn-kentañ ar XVII$^{vet}$ kantved; implijet e voe da ospital gant al lu alaman e 1944 ha preizhet e voe razh.
* Iliz katolik Sant Mikael bet distrujet gant an tan e 1840 ha d'ar 4 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Vire emañ Pont-Bellanger.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1989 | → bremañ | Christian Mariette | digostezenn | Labourer-douar |
| 1983 | 1989 | Léon Orieult | | Labourer-douar |
| 1965 | 1983 | Joseph Lepeltier | | |
| 1953 | 1965 | Raymond Hamel | | Embregerour dornañ, heskennañ, labourioù-douar |
| 1952 | 1953 | Auguste Briard | | |
| 1951 | 1952 | Maurice O'Mahony | | Kont O'Mahony |
| 1944 | 1951 | Alfred Nativelle | | |
| 1929 | 1944 | Gustave Juhel | | |
| 1926 | 1929 | Hippolyte Henri | | |
| 1925 | 1926 | Pierre Tudal | | |
| 1920 | 1925 | Prosper Lefèvre | | |
| 1893 | 1920 | Maurice O'Mahony | | Kont O'Mahony |
| 1887 | 1892 | Georges Lafreté d'Amphernet | | Kont Pontbellanger |
| 1876 | 1886 | Michel d'Amphernet | | Kont Pontbellanger |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Arcisse de Caumont, Statistique monumentale du Calvados, Arrondissements de Vire et de Bayeux, Embannadurioù Hardel, Caen, 1857, Levrenn 3, pajenn 169
* ↑ Arcisse de Caumont, Statistique monumentale du Calvados, Arrondissements de Vire et de Bayeux, Embannadurioù Hardel, Caen, 1857, Levrenn 3, pajennoù 167-168
* ↑ EBSSA
# Oprah Winfrey

Oprah Gail Winfrey, brudetoc'h evel Oprah, bet ganet d'an 29 a viz Genver 1954 e Kosciusko (Mississippi), zo ur vuhezourez ha produerez abadennoù skinwel ha sinema stadunanat. Bez' ez eo ivez aktourez, skridvarnourez hag embannerez kazetennoù.
Brudet eo dre ar gaozeadeg (talk-show) The Oprah Winfrey Show a zo bet enoret gant meur a briz. Ar gaozeadeg-se eo an abadenn arvestet ar muiañ en istor ar skinwel betek al lodenn ziwezhañ bet skignet d'ar 25 a viz Mae 2011.
Oprah evel aktourez a oa bet lakaet he anv war ar renk evit bezañ enoret gant un oskar. Lakaet e vez war-raok evel an den afroamerikan pinvidikañ en XX$^{vet}$ kantved. Bez' ez eo bet ivez lakaet war-raok evel an den afroamerikan o sikour ar muiañ an obererezhioù a vad, hag ivez ar viliarderez du pinvidikañ dre ar bed. Hervez ar gazetenn Forbes ez eo O. Winfrey an eil den pinvidikañ e greanterezh an dudi.

## Yaouankiz

Winfrey a oa anvet Orpah er penn kentañ. Tennet e oa bet an anv-se diwar anv un dudenn eus ar Bibl, e Levr Ruth. Hervez un atersadenn gant Oprah Winfrey en Academy of Achievement, ec'h embannn e oa re ziaes evit he familh hag he c'hamaladed distagañ mat an anv « Orpah », setu perak e oa bet eskemmet ar « P » gant an « R ». E gwirionez e seblant gwirheñveloc'h ez eus bet ur fazi a-berzh ar glañvdiourez a oa bet o skrivañ an anv war an akta ganedigezh.
E Kosciusko e Mississippi e voe ganet Oprah Winfrey gant tud dizimez. Hervezi, he zud n'o devoa bet un darempred reizhel nemet pa oant krennarded, setu perak e oant dispartiet buan. Ar vamm, Vernita Lee, a oa matezh. Oprah en ur vont war goshaat a soñje dezhi e oa Vernon Winfrey he zad, a oa mengleuzier, goude-se perukenner, a-raok dont da vezañ ezel ur c'huzul-kêr. Pa oa-hi ganet e oa el lu.
* Oprah Winfrey gant Barack Obama e 2007
* Oprah Winfrey e 2011
# Optant

Un optant a oa un den eus Elzas pe Mozel hag a zibabas kuitaat an douaroù staget ouzh an Impalaeriezh alaman en 1871 goude Brezel 1870 evit mirout ar vroadelezh c'hall.

## Ar re a zibabas ar vroadelezh c'hall

Da-heul mellad 2 Feur-emglev Frankfurt, d'an 10 a viz Mae 1871, sinet etre Alamagn ha Bro-C'hall, e c'halle an dud ganet er c'humunioù staget ouzh Alamagn mirout o broadelezh c'hall ma kuitaent Elzas pe Loren a-raok ar 1añ a viz Here 1872. 49 000 a dud a guitaas an departamantoù Bas-Rhin, Haut-Rhin ha Moselle hag a zibabas ar vroadelezh c'hall, diwar ar 1 597 000 a dud a oa o chom eno. Bro-C'hall a ginnigas ur yalc'had-studi evit sachañ tud e-touez an tiegezhioù ezhommekañ.
# Oppy

Kumunioù Frañs :
| Anv | Oppy |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Osartis |
| Kanton | Vimy |
| Kod INSEE | 62639 |
| Kod post | 62580 |
| Maer | Xavier Platel |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,84 km² |
| Led | 50° 20' 54" Norzh |
| Hed | 02° 53' 30" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 49 m |
| Uhelder brasañ | 72 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 383 (2007) |
| Stankter | 79 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Oppy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Opportune

Opportune pe Opportuna, ganet en Exmes, e-tal Argentan, ha marvet e 770, a oa abadez frank Monastériolum, e Montreuil-la-Cambe, a greder. Meur a vurzhud he deve graet. Ur Vita et miracula Sanctae Opportunae zo bet skrivet ur c'hant vloaz bennak goude he marv, war-dro 885-88, gant Sant Adalhelm (pe Adelin), eskob Séez, a grede e tlee e vuhez hag e gador-eskob da Opportuna.

## Gouel

Lidet e vez d'an 22 a viz Ebrel

## Krennlavar

* "Pluie à la Sainte-Opportune, n'y a ni cerises, ni prunes". Pa ra glav da zeiz santez Opportune ne vez na kerez na prun.
# Oppido Lucano

Oppido Lucano a zo ur gumun en Italia e proviñs Potenza hag e rannvro Basilicata.
# Oppido Mamertina

Oppido Mamertina zo ur gumun italian e meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
# Oppidom

Oppidom eo an anv a veze roet da gêrioù ar C'halianed e dibenn Oadvezh an houarn. Gallout a raent bezañ kreizennoù politikel ar pobloù galian (graet e vez ivez "keodedoù" anezho diwar skouer kevredigezhioù ar Mor Kreizdouar), lec'hioù-difenn, pe kreizennoù kenwerzh hag artisanerezh.
Ar furchadegoù henoniel nevez o deus diskouezet e oa oppidomoù ar c'halianed brasoc'h eget ma kreded, urzhietoc'h ivez. Prouiñ a ra disoc'hoù an enklaskoù n'o doa ket bet ezhomm ar C'halianed da c'hortoz aloubadeg ar Romaned evit sevel kêrioù. Dre ma vezent savet gant koad dreist-holl, ha dre ma n'eo ket an danvez-se evit padout gwall bell, n'eo ket ken anat kavout ha merzout o roudoù evel re kêrioù ar maread galian-roman, savet gant maen.
O vezañ ma n'eo ket anavezet-mat mont en-dro politikel ar pobloù pe ar c'heodedoù galian e c'hall bezañ diaes termeniñ ent-resis petra a oa un oppidom. Hini an Arverned a zo ur skouer dedennus : pevar oppidom o deus gellet bezañ kêr-benn ar bobl, Aulnat-Gandaillat, Corent, Gergovia, hag Augustonemetum, pep hini d'e dro marteze. Ha daoust hag-eñ ne oa nemet eus ur gêr-benn a-benn ar fin? Ha n'o defe ket gellet an holl gêrioù bras eus ar c'horn-bro, tost-tre an eil re ouzh ar re all, ha pep hini ur garg dezhi war a seblant, bezañ lodennoù eus un oppidom bras nemetken ? Cheñch a rafe kement ster ar ger "oppidom" m'eo bet savet ur ger nevez, meta-oppidom, implijet ur wech an amzer gant Mathieu Poux, rener chanter henoniel Corent.
# Oppland

Oppland zo ur gontelezh eus kreiz Norge ha Lillehammer eo ar gêr-benn anezhi. Amezek eo d'ar c'hontelezhioù Sør-Trøndelag, Møre og Romsdal, Sogn og Fjordane, Buskerud, Akershus, Oslo ha Hedmark.

## Istor

Er Grennamzer e oa ur rouantelezh, Rouantelezh Oppland.
# Ops

Ops, pe Opis, e oa doueez ar builhded e Roma gozh, ha hi a orin sabin. Hervez ar gaoz e Roma e voe savet kehel da Opis gant ar roue Titus Tatius, ur roue sabin.
Lidet e veze da goulz an Opalia, d'an 19 a viz Kerzu, hag an Opiconsivia, d'ar 25 a viz Eost .
# Tirapu

Tirapu zo ur gumun vihan e-kreiz Nafarroa, en Euskal Herria.

## Poblañs

Kresk-digresk ar boblañs :
| 1996 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 70 | 69 | 65 | 64 | 64 | 65 | 61 | 57 | 60 | 61 | 59 |
| Dihelloù: Tirapu hag Instituto de estadística de Navarra |||||||||||
# Tiramisu

An tiramisu zo un dibenn-pred a-orin eus norzh Italia. Dont a ra e anv eus ar veneteg Tirame su (Adsav ac'hanon).
Fardet e vez gant mascarpone, vioù, gwispid, kafe ha sukr. Alies e vez ouzhpennet alkol evel ar marsala. Diwar ar rekipe hengounel ez eus bet ijinet meur a diramisu : gant chokolad pe gant frouezh ruz da skouer.
En Italia e vez debret dreist-holl e-pad ar goañv rak enerjetek eo ha, dre ma 'z eus ennañ vioù ha mascarpone na vezont ket poazhet, ne c'hell ket padout en tommder.

## Istor

Meur a vartezeadenn zo evit displegañ orin an tiramisu.
Hervez an orin koshañ e vefe bet debret gant Cosimo de' Medici e Toskana er XVIvet kantved ha degaset ar rekipe gantañ da Firenze ha Venezia.
Evit pezh a sell eus an orin nevesañ e vefe bet krouet an tiramisu er bloavezhioù 1960 hepken, e Treviso.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tirant

Un tirant, en Henc'hres, a oa un unpenn a rae implij eus e c'halloud en ur mod aotrouniek, feuls ha direizh.
Implijet e veze ar ger en Henc'hres evit envel tud deuet e penn o c'heoded goude brezelioù diabarzh, er VII$^{vet}$ ha VI$^{vet}$ kantved a-raok Jezuz-Krist dreist-holl. Dont a reas an tamall a dirantelezh da vezañ un arm politikel, un doare da zivrudañ un enebour.
# Tirano

Tirano zo ur gumun italian, e proviñs Sondrio ha rannvro Lombardia.
# Tiranterezh speredel

An tiranterezh speredel zo un droienn implijet gant Ernest Renan e L'Avenir religieux des sociétés modernes (1860, III) pa lavare :
   « Le christianisme, avec sa tendresse infinie pour les âmes, a créé le type fatal d'une tyrannie spirituelle, et inauguré dans le monde cette idée redoutable, que l'homme a droit sur l'opinion de ses semblables. ».
   Ar gristeniezh, gant he zenerded diharz ouzh an eneoù, he deus krouet patrom marvus un tiranterezh speredel, ha degaset er bed ar meizad spontus-se, en deus gwir an den war meno e genseurted.
Montaigne a skrivas diwar-benn an tyrannie parlière en e Essais (III, 8).
Unan eus armoù an tiranterezh speredel eo an dereadegezh politikel : dereat eo kaout ur spered digor d'an talvoudoù ofisiel ; dereat eo c'hoarzhin ha gouzañv ar goapaerezh, pa vez graet goap gant ar c'hoapaerien ofisiel er media ofisiel.

## Notennoù

* ↑ Ernest Renan (1860), De l'avenir religieux des sociétés modernes, La Bibliothèque Digitale, 2013, ISBN 979-10-213-3983-5 (fr)
* ↑ Michel Eyquem de Montaigne (1588), Essais, Pocket, 2009, ISBN 978-2-266-19603-1 (fr)
# Tirana

Tirana (Tiranë en albaneg) eo kêr-benn Albania.
Emañ Tirana e goueled menezioù uhelik, e-kreiz ar vro. Savet e voe e 1614 gant Süleyman Pasha, ur jeneral en arme an Impalaeriezh otoman. Dont a reas da vezañ kêr-benn Albania e 1920. E 2005 e oa, ent-ofisiel, 585 756 a dud o chom enni, met moarvat e tle bezañ tost d'ur milion a annezidi bremañ.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Kêr
# Tirana (rannvro)

Tirana zo ur rann velestradurel eus Albania, e kornôg ar vro. Rannvro bobletañ Albania eo dre m'emañ kêrbenn ar vro enni.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Albania :
* Berat · Dibër · Durrës · Elbasan · Fier · Gjirokastër · Korçë · Kukës · Lezhë · Shkodër · Tirana · Vlorë
# Stad-Dieub

Stad-Dieub (Foreistata e sothoeg; Vrystaat en afrikaneg) a zo unan eus proviñsoù Suafrika. Emañ e-kreiz ar vro. Bloemfontein eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ. Sothoeg eo ar yezh a gomzer ar muiañ.
# Stad

    Evit implijoù all, gwelet Stad (disheñvelout).
Ar Stad (stad da lod) zo unan eus stummoù aozadur politikel ur vro.
Bevennet eo gant harzoù ar Stadoù all, ha lakaat a ra he lezennoù da dalvezout war he zachenn, war zouar ha war vor zoken (komz a reer neuze eus eus an domani war vor) .
Peurvuiañ e klasker disheñvelout:
* ar vro, a zo un dachenn douar
* ar Stad, hollad an aozadurioù politikel
* ar gouarnamant, a zo unan eus aozadurioù ar Stad
* ar vroad, an dud a zo er vro.
Gant Max Weber eo bet termenet evel an aozadur nemetañ a c'hall ober gant an nerzh hervez al lezenn en ur vro bennak, an nerzh o vezañ an arme, ar polis, ar velestradurezh, al lezioù-barn.

## Stadoù

An holl vroioù zo rannet en un doare bennak, evit aesaat ar melestriñ . Darn e rannvroioù, darn e departamantoù, kemm a ra ar gerioù hervez ar broioù hag ar Stadoù.
Stadoù dizalc'h zo a zo rannet etre Stadoù all, ha n'int ket dizalc'h. Komz a reer neuze eus Stadoù emren, pe Stadoù kevredet, e diabarzh Stadoù kevredadel.

## Stadoù kevredadel

Setu ul listennad Stadoù kevredadel:
* Alamagn, rannet e "länder" emren ;
** gwelout Stadoù Alamagn
* Aostralia, rannet e Stadoù ;
** gwelout Stadoù Aostralia
* Aostria
** gwelout Stadoù Aostria
* Arc'hantina, rannet e proviñsoù;
** gwelout proviñsoù Arc'hantina
* Belgia, rannet e "kumuniezhioù" ha "rannvroioù" ;
* Brazil, rannet e Stadoù ;
** gwelout Stadoù Brazil ;
* an Emirelezhioù Arab Unanet, rannet en emirelezhioù ;
* India, rannet e Stadoù ;
* Mec'hiko, rannet e Stadoù ;
** gwelout Stadoù Mec'hiko
* Kanada, rannet e proviñsoù ;
* Spagn, rannet e "kumuniezhoù emren" ;
* Stadoù-Unanet Amerika, rannet e Stadoù ;
* Suis, rannet e kantonioù emren ;
** gwelout kantonioù Suis
* Yougoslavia gozh, rannet e republikoù emren.

## Ar Stadoù (dael)

E amzerioù ar gladdalc'helezh e veze dailoù a vode meur a stad, da lavared eo rummad tud hervez o stad sokial. E meur a riegezh europat e veze kavet anvadurioù evel États (galleg) pe States (saozneg) ou Staten (yezhoù germanek).

## Lavaredoù

* « Me eo ar Stad » (lavaredenn amwir lakaet war gont Loeiz XIV (Bro-C'hall))
* « Mard eo kreñv ar Stad e wask warnomp; mard eo gwan ar Stad e varvomp. » (Paul Valéry)
* « Pezh en deus graet eus ar Stad un Ifern war an douar eo o deus klasketan dud ober o faradoz anezhi dres » (Friedrich Hölderlin)
* « Me zo aet, met ar Stad a chomo. » (Loeiz XIV (Bro-C'hall))
* « Pep tra er Stad, netra e-maez ar Stad, netra enep ar Stad. » (Benito Mussolini)

# Pennadoù nesañ

* Stad emveliek
* Politikerezh etrebroadel
* Ar Stadoù
# Stad Chin

ကယား‌ပ္ရည္‌နယ္‌
Kayah State :
| Perzhioù ||
| Kêrbenn: | Hakha |
| Poblañs | 473 000 ann. |
| Gorread | 36 018 km² |
| Pobloù | Chin, Barmar |
Stad Chin (Burmeg ခ္ယင္‌းပ္ရည္‌နယ္‌) a zo ur stad eus Myanmar. E kornôg ar vro emañ ha Hakha eo e gêrbenn. Kêrbenn Stad Chin a zo Hakha. Ur rannvro meneziek eo gant nebeut hentoù dezougen. N'eo ket niverus annezidi Stad Chin ha chom a ra unan eus tammoù an nebeutañ diorreet eus ar vro. Stad Chin en deus an niver uhelañ a baourentez er vro gant 73% eus an annezidi.

## Liammoù diavaez

* Chin National Front
# Stactolaema whytii

Stactolaema whytii :
| Stactolaema whytii, tresadenn gant Keulemans (1893). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Stactolaema |
| Anv skiantel ||
| Stactolaema whytii (Shelley, 1893) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Stactolaema whytii (Cryptolybia olivacea kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Smilorhis whytii (kentanv) da gentañ-penn (e 1893) gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910) da zougen bri d'an ergerzher ha naturour breizhveuriat Alexander Whyte (1834-1905).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Afrika :
* Stactolaema whytii angoniensis, e reter Zambia ha kornôg Malawi,
* S. w. buttoni, e hanternoz-kreiz Zambia,
* S. w. sowerbyi, eus reter Zimbabwe da gornôg-kreiz Mozambik,
* S. w. stresemanni, e mervent Tanzania ha biz Zambia,
* S. w. terminata, en Iringa (kreisteiz-kreiz Tanzania),
* S. w. whytii, eus kreisteiz Tanzania da c'hevred Malawi ha gwalarn Mozambik.

## Liammoù diavaez

* (en) Stactolaema whytii war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Stactolaema whytii war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Stactolaema whytii.
# Stacy Peralta

Stacy Peralta (15 a viz Here 1957 e California) a zo ur skater, un embreger, ur filmaozer hag un team surfer amerikan. Bet eo bet ezel eus Z-Boys, ha brudet eo ivez e bed ar plankennoù-ruilh evit bezañ ijinet un doare (anvet vert e saozneg) da implijout ar c’hrapennoù diazezet war fiñvoù ar surf.
Da 19 vloaz e oa ar skater a-vicher brudetañ. Nepell goude-se en em strollas gant George Powell ha krouiñ a rejont o embregerezh, Powell Peralta e anv. Peralta a savas ur skipailh skaterien anvet Bones Brigade, ennañ gwellañ skaterien ar mare, ha kalz kemmoù a zegasjont e bed ar plankennoù-ruilh. Stagañ a reas ivez gant ar filmañ hag ar produiñ videoioù evit skaterien evel Tony Hawk. Peurliesañ e vez gwelet e videoioù evel ar re wellañ a zo bet savet war ar skateboarding. E dibenn 1991 e kuitaas Powell Peralta, hag e krogas da labourat evit bed ar skinwel. En e filmoù, evel Dogtown and Z-Boys (diwar-benn e yaouankiz evel skater, bet ur priz e Sundance Film Festival) pe Riding Giants (2004) (teulfilm diwar-benn ar surf) e verzer ez eo bepred entanet gant ar skateboarding. Ur c’hoari-video diwar e benn a zo bet savet, anvet eo Tony Hawk's Underground.

## Liamm diavaez

* Buhez Stacy Peralta war nonfictionspots.com
# Stad (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ur stad a c'hall bezañ:
* stad (skrivet Stad ivez), beli uhelañ ha melestradurel ur vro
** ur rann eus frammoù kevreadel brasoc'h, evel Stadoù Brazil, Aostria pe ar Stadoù-Unanet
* stad (sport), pe stadion, un dachenn ma reer kevezadegoù sport ha ma c'haller degemer gweladennerien
* stad (muzul), ur muzul hed en Henc'hres, 600 troatad ennañ, etre 142 m ha 192 m
* wikt:stad, ur ger brezhonek, meur a ster dezhañ
# Toraigh

Toraigh pe Oileán Thoraigh (hervez an iwerzhoneg) pe Tory Island (e saozneg) zo un enezenn en arvor Kontelezh Dún na nGall, en Iwerzhon. En em astenn a ra war 5 km a hed hag 1 km a led, ha 133 den a oa o vevañ enni e 2002, 15 km diouzh an douar-bras.
Iwerzhoneg eo ar yezh a vez komzet gant an darn vrasañ eus an dud, hag emañ an enezenn er Gaeltacht neuze.
Ul lec'h a bouez eo an enezenn evit spesadoù evned a zeu da neizhiañ enni, evel da skouer ar rakig-melchon.

## Notennoù

* ↑ CSO.ie - 2002 Census
# Tor de Querol

Tor de Querol :
| An ti-kêr. ||
| Anv katalanek | Tor de Querol |
| Anv gallek (ofisiel) | Latour-de-Carol |
| Bro | Katalonia Cerdanya |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Languedoc-Roussillon |
| Departamant | Pireneoù-ar-Reter |
| Arondisamant | Prada |
| Kanton | Sallagosa |
| Kod kumun | 66095 |
| Kod post | 66760 |
| Maer Amzer gefridi | Cécile Houyau 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Pyrénées Cerdagne |
| Lec'hienn web | http://www.latour-de-carol.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 450 ann. (2020) |
| Stankter | 36 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 1209 m — brasañ 2080 m |
| Gorread | 12,63 km² |
| kemmañ |
Tor de Querol (Latour-de-Carol e galleg) zo ur gumun eus Alta Cerdanya, e Katalonia, e departamant ar Pyrénées Orientales. Dont a ra hec'h anv eus ar stêr Querol, adstêr d'ar Segre.

## Tren melen

Un ti-hent-houarn zo ma tegouezh teir linenn:
* unan o tont eus Toloza,
* hini an tren melen, a zeu eus Vilafranca de Conflent
* hini Puigcerdà ha Barcelona.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Toraeg

Ur yezh tchapakurek-wanhamek eus skour ar yezhoù madeirek eo an toraeg (torá pe toraz) komzet gant 40 den en Amazonas e Brazil (1990).
Ur yezh damvarv an hini eo.

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Torameg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo an torameg (toram, torom pe torum) komzet gant tro-dro da 4.000 den e kreiz Tchad (1972).
War a seblant ec'h afe a dud muioc'h-mui gant an arabeg en ur dilezel ar yezh-mañ.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
# Torano Nuovo

Torano Nuovo zo ur gumun italian e proviñs Teramo en Abruzzo.
# Toral de los Guzmanes

Toral de los Guzmanes zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Toral de los Vados

Toral de los Vados de los Guzmanes zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.