OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Wh (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo Wh, wh implijet gant an maorieg evit skrivañ ar son kensonennel /ɸ/, distaget ivez /h/ pe /hw/ e rannyezhoù zo komzet e norzh ar Zeland-Nevez..
Implijet e vez e saozneg ivez evit skrivañ ar son [w] (saozneg unvan Bro-Saoz) diorroet ez-istorel diwar ar fonem [ʍ], hag evel-se e vez distaget c'hoazh e saozneg Bro-Skos hag e meur a rannyezh saoznek komzet er Stadoù-Unanet.

## Gwelet ivez

* hwair (ƕ)
* Kensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat divouezh
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Whanganui

Ar Whanganui eo teirvet stêr hirañ Zeland-Nevez, en Enez an Norzh. 290 km hed zo dezhi.
# What the Hell Have I

What the Hell Have I a zo ur ganaouenn grunge sennet gant ar strollad Alice in Chains a glever e kantenn soundtrack ar film Last Action Hero gant Arnold Schwarzenegger e 1993.

## Erouezadur

Savet e oa bet ar ganaouenn er penn-kentañ evit ar gantenn Dirt, met en diwezh e voe lezet evit ar film. War-lerc'h e voe graet ur single ganti evit harpañ an dud war o zroiad er festival Lollapalooza e 1993.

## Liammoù diavaez

Klip ar ganaouenn war load YouTube
# Wheeling (West Virginia)

Wheeling zo ur gêr lec'hiet e norzh stad West Virginia e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 28 486 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Wheeling en ur mod ofisiel e 1769.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# When Harry Met Sally...

When Harry Met Sally... (P'en em gavas Harry gant Sally...) a zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozour stadunanat Rob Reiner (1947-) ha deut e-maez e miz Gouere 1989 e Norzhamerika.

## Liamm diavaez

* (en) When Harry Met Sally... war Internet Movie Database.
# Wham!

Wham! a oa un daouad kanerien pop saoz — George Michael (1963-2016) hag Andrew Ridgeley (1963-) an izili anezhañ — bet savet gante e Bushey (Hertfordshire, Bro-Saoz) e 1981.
Daoust ha ma reas berzh Wham! buan a-walc'h ne badas ket gwall bell e istor, dreist-holl en abeg da vrud George Michael na baouezas ket da greskiñ ingal. Amzer o doa bet an daou arzour da embann tri albom, koulskoude :
* miz Gouere 1983 : Fantastic,
* miz Here 1984 : Make It Big,
* miz Gouere 1986 : Music from the Edge of Heaven.
Un toullad mat a ganaouennoù, tennet dioute, a reas berzh bras, Careless Whisper, Everything She Wants, I'm Your Man, Last Christmas ha Wake Me Up Before You Go-Go en o zouez.
Gant ur sonadeg bet dalc'het e Londrez (er Wembley Stadium) d'an 28 a viz Mezheven 1986 e kimiadas da vat an daou arzour diouzh ar re sot gant o sonerezh. Tra ma voulc'he George Michael ur vicher a ganer solo e tilezas Andrew Ridgeley ar sonerezh evit gwir.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Wham! ‎– Albums el lec'hienn Discogs.
# Wheel of Fortune

Wheel of Fortune a zo ur ganaouenn saoznek savet gant an daou ganer-sonaozer stadunanat Bennie Benjamin (1907-1989) ha George David Weiss (1921-2010).
Enrollet e voe evit ar wech kentañ gant ar c'haner jazz stadunanat Johnny Hartman (1923-1983) hag embannet e 1951 gant RCA Victor.
Adkanet eo bet gant un toullad mat a arzourien all, Kay Starr (1922-2016) en o zouez : he doare an hini eo a glever en L.A. Confidential, ar film sevenet e 1997 gant Curtis Hanson (1945-2016).

## Ar gerioù...

* ...war al lec'hienn International Lyrics Playground.

## Liammoù diavaez

* Johnny Hartman, o kanañ Wheel of Fortune.
* Kay Starr, o kanañ Wheel of Fortune.
* Wheel of Fortune, en L.A. Confidential.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Johnny Hartman ‎– I'm Afraid / Wheel Of Fortune el lec'hienn Discogs.
# Wheeling

Wheeling zo anv meur a lec'h e SUA.

## Lec'hioù

* Wheeling, Illinois
* Wheeling, Carroll County, Indiana
* Wheeling, Delaware County, Indiana
* Wheeling, Gibson County, Indiana
* Wheeling, Missouri
* Wheeling (West Virginia)
* Wheeling Creek, en Ohio ha West Virginia
** Wheeling Creek (Ohio)
** Wheeling Creek (West Virginia)
* Wheeling Island er Stêr Ohio .

## Pennadoù kar

* Wheel
# Weytoeg

Ar weytoeg a zo ur yezh a vefe bet komzet e rannvro Lenn Tana, en Etiopia gant ur bagad bihan ag hemolc'herien eus dourvarc'hoù a ra gant an amhareg hiziv.
Gant ar beajour skosat James Bruce. Hemañ, amhareg anavezet gantañ, a yeas a-dreuz ar rannvro e 1770 ha lârout a reas : "komz a ra ar Wayto ur yezh disheñvel tout diouzh ar re arall eus Abisinia. Ne oa ket barrek da zeskiñ "fedoù sur", ha pa gendrec'has ar roue da gas dezhañ daou waytoat. Ar re-mañ a c'houlennatas met divarrek e oant d'e gomprenn pe da eilgeriañ dezhañ, ha pa voent kinniget da vezañ krouget.
An europeat da heul o weladenniñ ar rannvro, Eugen Mittwoch a zezrevellas e kmoze an holl veuriad amhareg. Gwirekaat a reas an danevell-mañ Marcel Griaule e 1928. Ouzhpennañ a reas, avat, e kannas un den ur c'hann er "yezh var eus ar weytoiz". N'ouie ket ar c'hanner end-eun petra a zalveze, estreget un nebeudig gerioù o livañ darnioù-korf an dourvarc'h. Implijet c'hoazh e vefe ar re-mañ, emezañ.
Hervez Marcel Cohen e endlac'hfe ar rannyezh amharek lec'hiel un nebeud gerioù a vefe bet kemmet o ster hag o displegadur d'o lakaat da ziasoc'h da gomprenn evit an estrañjourien. Ouzhpenn-se e kaver enni gerioù amprestet digant ar c'houchitek a ziouer en amhareg rik ha gerioù arabek liammet ouzh ar relijion.
Er geriadur dastumet gant Griaule n'eus, hervez Cohen, nemet c'hwec'h ger a vefe o etimologiezh disklaer : šəlkərít "skantenn", qəntat "askell", čəgəmbit "pikerez", annessa "skoaz", ənkies "morzhed a zourvarc'h", wazəməs "livenn-gein a zourvarc'h."
E 1925, na gavas an denoniour Frederick Gamst roudenn ebet eus ar yezh kozh, zoken e tachadenn an hemolc'h hag ar pesketaerezh.
Daoust d'an diouer a fedoù ez eus meur a vartezadenn a-zivout natur ar weytoeg. Cohen a zamvenegas ez eo ur yezh kouchitek ar c'hreiz pe ur yezh semitek distag. Darn vrasañ ar glaskourien a gred n'eus ket fedoù a-walc'h d'e renk en ur familh, avat

## Gwelet ivez

Yezhoù Etiopia
Yezhoù direnk
# Wezembeek-Oppem

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Wezembeek-Oppem zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. Ur gumun izelvroek gant aezamantoù yezhel e galleg eo.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 6,86 km²
* Poblañs (2022) : 14 488 a dud
* Stankter : den/km²
# Villanueva de Perales

Villanueva de Perales zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
# Villanueva de San Juan

Villanueva de San Juan zo ur gumun eus Spagn e proviñs Sevilla, e kumuniezh emren Andalouzia.
# Villanueva de Gállego

Villanueva de Gállego zo ur gumun e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
# Villanueva de Gómez

Villanueva de Gómez zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Villanueva de Huerva

Villanueva de Huerva zo ur gumun e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
# Villanueva de San Carlos

Villanueva de San Carlos zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
# Villanueva de Gormaz

Villanueva de Gormaz zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Villanueva de Guadamejud

Villanueva de Guadamejud zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn. 64 a dud zo enni o chom. Kreskiñ a ra niver an annezidi en hañv avat, pa zistro al labourerien, pe eus kêrioù bras ar vro, pe eus broioù estren.
* An ayuntamiento (ti-kêr)
* Iliz San Pedro ad Vincula
* Plaza de España
# Villanueva de Gumiel

Villanueva de Gumiel zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Villanueva de Jiloca

Villanueva de Jiloca zo ur gumun e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
# Yuzhael Berengar

Yuzhael Berengar, anavet e galleg evel Juhel Bérenger, a oa kont Roazhon adalek war-dro 930 betek 970.

## E dad

Teñval a-walc'h eo orin an den. Lavaret e veze e oa mab d'ur Paskwezhen, mab da Alan Iañ. Da neuze ne gomprener ket penaos e teu an anv Berengar, un anv frankek. Istorourien zo a lavar bremañ e oa mab, pe mab-bihan, da v-Berengar II Neustria, a oa ivez kont Roazhon hag a anver a-wechoù Berengar Roazhon.

## E zimeziñ

Dimeziñ a reas da c'h-Gerberga Naoned, ha tad e voe da g-Konan Iañ, a voe kont Roazhon a-raok bezañ anvet da zug Breizh.

## Levrlennadur

* Généalogie de Saint Aubin d'Angers
* Pierre Le Baud, « Cronicques & Ystoires » des Bretons Extraits de la seconde rédaction, Chapitre XVIII page 210 Réédition par la Société des Bibliophiles Bretons (1922)
* Arthur de La Borderie, Histoire de Bretagne Tome II Page 546. Réimpression Joseph FLOCH Imprimeur Editeur Mayenne (1975)
* André Chédeville & Hubert Guillotel La Bretagne des saints et des rois Ve-Xe siècle. Editions Ouest France (1984) ISBN 2-85882-613-7

## Pennadoù kar

* Berengar
* Yuzhael, Juhel
# Yvan Ropars

Yvan Ropars pe Robert Ropars e anv gwir, bet ganet d’an 8 a viz Kerzu 1932 e Brest, desavet gant e vamm e karter Rekourañs, hag aet d’an Anaon d’an 10 a viz Meurzh 2014, a oa ul livour, ur flemmtresour, ur skritellour, ur c'hizeller breizhat hag un emsaver evit ar peoc’h, ar justis ha kaozioù all. E Santez-Lusenn e oa o chom abaoe 1973 goude bezañ en em staliet e Pariz e 1956 hag goude-se e Naoned e 1970.
Livour an anken hag an deñvalijenn eo dreist-holl. Taolennet en deus Hiroshima hag an Holokost. Tost eo e zoare livañ ouzh ar serigrafiez hag ar skritellerezh.

## Un nebeud oberennoù
### Livouriezh

| Kentañ livadurioù Kraozon, gouach war goad Bloavezhioù 1950 Pardon e Breizh Bloavezhioù 1960 Ar jahinerezh, 1964 Teirzaolenn, Hiroshima 1, 2 ha 3, 1966 Mor a dud, miz Mae 1968, 1968 Bloavezhioù 1970 Poltred born, 1973 Kaspar Hauser, 1975 | Bloavezhioù 1980 Moktezuma, 1980 An holl hentoù a gas da Anaon (An tri eskob), 1980 Bloavezhioù 1990 Tornaod Ar c’hoarier bouloù Goude 2000 Kroazstagadur |

### Kizellerezh

* An dorn, C'hoarioù Olimpek Mec'hiko 1968, 1969
* Delwenn Hiroshima, war-dro 1980

## Gwelet ivez

* Shamaï Haber
* Alberto Giacometti

## Liammoù diavaez

Lechienn ofisiel
# Yuzevegezh virour

Ar Yuzevegezh virour (pe Yuzevegezh Masorti er-maez eus ar Stadoù-Unanet) zo ul luskad relijiel yuzev a lavar e teu aotrouniezh al lezenn yuzev diwar asant an dud hag ar c'humuniezhioù a-hed ar remziadoù, muioc'h eget diwar an diskuliadenn doueel. An halakha neuze zo un dra ret met a c'hell kemm diwar un diorren a-hed an istor. Diazezañ a ra ar rabined virour o doare da zisklêriañ an destenn dre hentennoù an enklaskoù istorel ha burutellek ouzhpenn an doare hengounel er Yuzevegezh kenkoulz ha ma ro pouez d'ar c'humuniezhioù a-raok kemer un diviz bennak. Hervezo eo an hentenn a bleg ar gwellañ ouzh boazioù ar Yuzevegezh, feal d'al labour bet kaset en o raok met a chom hep bezañ re sonn, ar pezh a zegas ivez lieseurted el luskad.
Hêr labour ar rabin Zecharias Frankel (XIXvet kanvted) eo al luskad hervezañ e-unan, daoust m'eo bet savet da vat e-kreiz an XXvet kantved er Stadoù-Unanet, a zo e greñvlec'h er bed c'hoazh. Er bed eo an trede luskad yuzev a-fed tud, gant 1,1 milion a dud reprezañtet (evit 600 000 ezel eus ur genvreuriezh).
* 613 Mitzvot • Halac'ha • Kabbala • Midrash • Minhag • Talmud • Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim) • Targoum
* Strolladoù sokial-sevenadurel
* Achkenazed • Djouhouried • Mizrac'hed • Samaritaned • Sefaraded
* Istor ar Yuzevien
* Brezelioù yuzev-roman • Diaspora • Harlu Babilon • Istor ar Yuzevien er Grennamzer • Istor ar Yuzevien en Henamzer • Templ Jeruzalem
* Istor ar Yuzevien dre vro
* Alamagn • Breizh • Broioù muzulman • Frañs • Israel • Polonia • Rusia • Spagn • Stadoù-Unanet
* Kredennoù yuzevek
* Adgroueouriezh yuzev • Esened • Fariseed • Karaegezh • Kristeniezh kentidik • Ortodoksiezh yuzev • Sadukeed • Samaritanegezh • Yuzevegezh an Eil Templ • Yuzevegezh adreizhet • Yuzevegezh frankizour • Yuzevegezh kentidik • Yuzevegezh virour • Zeloted
* Lidoù
* Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev
* Yezhoù yuzev
* Bouc'horeg • Djidieg • Grouzineg • Hebraeg • Ladinoeg • Yideg • Yuzev-tateg
* Strolladoù politikel er yuzevegezh
* Aliyah • Brezel israelat-arab • Bund • C'hasidegezh • Dishualidigezh ar Yuzevien • Haskalah • Hasmoneed • Istor ar sionouriezh • Istor Stad Israel • Kibboutz • Sanhedrin • Sionouriezh • Trevadennoù yuzevek e Palestina
* Heskinerezh ar Yuzevien
* Enepyuzevegezh • Shoah
# Yuzhael

Yuzhael zo un anv brezhonek eus an XXIvet kantved, adsavet diwar stummoù kozh. Ar stumm Juzel avat zo testeniekaet betek ar XVII$^{vet}$ kantved.

## Gerdarzh

Dont a ra eus iud, a dalv kement hag "aotrou", ha hael, a dalv kement ha "brokus".

## Yezhoù all

* Juhel, e galleg. Diwarnañ ez eus savet un toullad anvioù-lec'hioù.

## Tud

* Yuzhael Berengar, anv krouet er XXIañ kantved ivez.

## Lec'hioù

* Ar Genkiz-Yuzhael

## Pennad kar

* Yezekael

## Notennoù

* ↑ Geobreizh - Ar Genkiz-Yuzhael
* ↑ http://www.geneanet.org/archives/ouvrages/?action=search&book_type=ouvrages&rech=JUZEL&book_lang=fr&lang=fr&start=5
* ↑ Gwennole ar Menn, 1700 noms de famille bretons, Skol, 1982, p. 9
* ↑ Geobreizh
# Yvain ou le Chevalier au lion

Yvain ou le Chevalier au lion zo ur romant gallek gant Chrétien de Troyes, savet en eil hanterenn an XII$^{vet}$ kantved etre 1170 ha 1180.

## Orin an danevell

Gallout a rafe dont eus istor ar roue brezhon Owain mab Urien, roue Rheged, en Hen Ogledd, er VI$^{vet}$ kantved.
Owain hag Yvain a oa, a soñjed gwechall, div dudenn deuet eus ur skrid all, ar memes hini, hogen kollet. Hiziv avat e kreder eo savet istor Owain war-eeun, pe dre hanterouriezh unan all, diwar barzhoneg Chrétien, gant elfennoù lec'hel ouzhpenn evit plijout da dud Kembre. Chrétien koulskoude en dije bet anaoudegezh eus skridoù pe mojennoù keltiek, rak elfennoù zo a seblant dont eus Buhez Sant Mungo (anvet ivez Kentigern), ur sant brezhon eus Strat Clut.
# Yveline Le Don

Yveline Le Don, ganet e 1981, zo un droourez vrezhonek.

## Troidigezhioù

* 2016 : Truman Capote, Bravigoù Tiffany ha teir danevell all, Mouladurioù Hor Yezh
* 2021 : John Steinbeck, Ar berlezenn, Mouladurioù Hor Yezh
# Yuzevegezh an Eil Templ

Yuzevegezh an Eil Templ zo ur stumm eus an Hen-Yuzevegezh eus mare Eil Templ Jeruzalem, etre 515 a-raok hon mare ha distruj an Templ e 70 eus hon mare. E-pad ar mare-se e voe stummet kanon an Tanac'h, krouet ar sinagogennoù, diorroet preder fin ar bed hag ar mesiaz. E fin ar prantad-se e voe rannet ar Yuzevegezh e meur a ranngredenn evel ar Fariseed hag ar Sadukeed, met ivez ar Gristeniezh a zeuas d'ober ur relijion nevez da c'houde.
* 613 Mitzvot • Halac'ha • Kabbala • Midrash • Minhag • Talmud • Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim) • Targoum
* Strolladoù sokial-sevenadurel
* Achkenazed • Djouhouried • Mizrac'hed • Samaritaned • Sefaraded
* Istor ar Yuzevien
* Brezelioù yuzev-roman • Diaspora • Harlu Babilon • Istor ar Yuzevien er Grennamzer • Istor ar Yuzevien en Henamzer • Templ Jeruzalem
* Istor ar Yuzevien dre vro
* Alamagn • Breizh • Broioù muzulman • Frañs • Israel • Polonia • Rusia • Spagn • Stadoù-Unanet
* Kredennoù yuzevek
* Adgroueouriezh yuzev • Esened • Fariseed • Karaegezh • Kristeniezh kentidik • Ortodoksiezh yuzev • Sadukeed • Samaritanegezh • Yuzevegezh an Eil Templ • Yuzevegezh adreizhet • Yuzevegezh frankizour • Yuzevegezh kentidik • Yuzevegezh virour • Zeloted
* Lidoù
* Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev
* Yezhoù yuzev
* Bouc'horeg • Djidieg • Grouzineg • Hebraeg • Ladinoeg • Yideg • Yuzev-tateg
* Strolladoù politikel er yuzevegezh
* Aliyah • Brezel israelat-arab • Bund • C'hasidegezh • Dishualidigezh ar Yuzevien • Haskalah • Hasmoneed • Istor ar sionouriezh • Istor Stad Israel • Kibboutz • Sanhedrin • Sionouriezh • Trevadennoù yuzevek e Palestina
* Heskinerezh ar Yuzevien
* Enepyuzevegezh • Shoah
# Yuzevegezh kentidik

Yuzevegezh kentidik eo an anv a roer da gredennoù kentidik ar Yuzevegezh en e orinoù. Dislavar a zo etre ar savboent istorel a-vremañ e-keñver istor o orinoù kontet gant ar Yuzevien o-unan en Tanac'h. Gwriziennet eo ar Yuzevegezh e fin oadvezh an arem e kevredigezhioù liesdoueek Kenaan a blede gant an henrelijion semitek. Dre o istor luziet ha dre darempredoù ouzh sistemoù relijiel all, dreist-holl hini Babilon, e lakas ar Yuzevien pouez war o Doue Yahweh evit lavaret e oa an Doue nemetañ.
An dra-se a gemeras kantvedoù avat. Diforc'het e voe relijion an Israelited diouzh al liesdoueegezh kenaaat adalek penn-kentañ oadvezh an houarn dre ur stad anvet Yahwehegezh, da lavaret lid Yahweh evel doue pennañ ma ne oa ket doue nemetañ. N'eo nemet tamm-ha-tamm e voe nac'het boud an doueed all. Aozet e voe al lid tro-dro da Dempl Jeruzalem hep skarzhañ al lec'hioù all penn-da-benn. A-feur ma kreskaas galloud rouantelezh Yehouda, ur wezh distrujet rouantelezh Israel en norzh, e voe lakaet muioc'h a bouez war Yahweh ha Jeruzalem c'hoazh, tra ma voe ebarzhet elfennoù eus hengoun rouantelezh an norzh. An harlu e Babilon a gemmas an traoù muioc'h c'hoazh dre ma voe savet ur sistem kredennoù undoueek rik a voe diazez Yuzevegezh an Eil Templ.
* 613 Mitzvot • Halac'ha • Kabbala • Midrash • Minhag • Talmud • Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim) • Targoum
* Strolladoù sokial-sevenadurel
* Achkenazed • Djouhouried • Mizrac'hed • Samaritaned • Sefaraded
* Istor ar Yuzevien
* Brezelioù yuzev-roman • Diaspora • Harlu Babilon • Istor ar Yuzevien er Grennamzer • Istor ar Yuzevien en Henamzer • Templ Jeruzalem
* Istor ar Yuzevien dre vro
* Alamagn • Breizh • Broioù muzulman • Frañs • Israel • Polonia • Rusia • Spagn • Stadoù-Unanet
* Kredennoù yuzevek
* Adgroueouriezh yuzev • Esened • Fariseed • Karaegezh • Kristeniezh kentidik • Ortodoksiezh yuzev • Sadukeed • Samaritanegezh • Yuzevegezh an Eil Templ • Yuzevegezh adreizhet • Yuzevegezh frankizour • Yuzevegezh kentidik • Yuzevegezh virour • Zeloted
* Lidoù
* Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev
* Yezhoù yuzev
* Bouc'horeg • Djidieg • Grouzineg • Hebraeg • Ladinoeg • Yideg • Yuzev-tateg
* Strolladoù politikel er yuzevegezh
* Aliyah • Brezel israelat-arab • Bund • C'hasidegezh • Dishualidigezh ar Yuzevien • Haskalah • Hasmoneed • Istor ar sionouriezh • Istor Stad Israel • Kibboutz • Sanhedrin • Sionouriezh • Trevadennoù yuzevek e Palestina
* Heskinerezh ar Yuzevien
* Enepyuzevegezh • Shoah
# Yvan Colonna

Yvan Colonna, lesanvet le berger de Cargèse gant mediaoù Bro-C'hall, ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1960 en Aiacciu (Korsika) ha marvet d'ar 21 a viz Meurzh 2022 e Marsilha, a oa un emsaver broadelour korsikat.
Lakaet e oa bet da gablus ha kondaonet d'an toull-bac'h da viken evit muntr ar prefed Claude Érignac, sevenet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1998 en Aiacciu ; derc'hel a rae da lavaret ne oa ket kablus.
Er c'homa e voe goude bezañ bet taget gant ur prizoniad all islamour ha d'an 2 a viz Meurzh 2022 e chome e stad marv en empenn. Re abred e voe embannet e varv gant ar media gall, pa varvas Y. Colonna d'an 21 a viz Meurzh.

## Daveoù

* ↑ (fr) Yvan Colonna en état de mort cérébrale après avoir été agressé en prison, L'Indépendant, 02.03.2022. Lennet d'an 3 a viz Meurzh 2022
* ↑ https://www.lefigaro.fr/actualite-france/yvan-colonna-est-mort-trois-semaines-apres-son-agression-en-prison-20220321
* ↑ (fr) Yvan Colonna, condamné pour l'assassinat du préfet Erignac, est mort après son agression par un codétenu, France Info, 02.03.2022. Lennet d'an 2 a viz Meurzh 2022
# Tesfaye Gebre Kidan

Tesfaye Gebre Kidan (1935? - 2 a viz Even 2004) a oa ur soudard hag ur politikour eus Etiopia, bet prezidant ar vro e 1991.
Ezel e voe eus an Derg hag anvet ministr an Difenn e gouarnamant Mengistu Haile Mariam. Pa dec'has kuit Mengistu e miz Mae 1991 en em gavas Tesfaye Gebre Kidan prezidant Etiopia en etrekarg (21 - 28 a viz Mae). Tec'hel a reas kuit d'e dro ha kavout repu e kannati Italia. Lazhet e voe d'an 2 a viz Even 2004.
g • ka • kePrezidanted Etiopia :
| Gouarnamant an Derg | Aman Andom · Mengistu Haile Mariam · Tafari Benti · Mengistu Haile Mariam |
| Republik pobl Etiopia | Mengistu Haile Mariam · Tesfaye Gebre Kidan |
| Republik kevredadel Etiopia | Meles Zenawi · Negasso Gidada · Girma Wolde-Giorgis |
# Tess

Tess zo ur film-drama gall-saoz, sevenet gant ar filmaozour gall-polonat Roman Polanski, hag a oa deuet er-maez d'an 31 a viz Here 1979 e Bro-C'hall
Azasaet e oa bet ar senario gant Roman Polanski, Gérard Brach ha John Brownjohn diwar ar romant saoznek Tess of the d'Urbervilles: A Pure Woman Faithfully Presented (1891) gant ar skrivagner saoz Thomas Hardy. Savet e oa bet Tess gant Polanski e koun e wreg, an aktourez stadunanat Sharon Tate : lezet he devoa al levr evitañ, war dal he gwele, a-gevret gant un notennig o tisplegañ e rafe ur film eus an dibab ha plijout a rafe dezhi kaout roll Tess. Drouklazhet e voe en he zi, hi hag ar babig a zouge, gant izili eus The Manson Family renet gant Charles Manson, d'an 9 a viz Eost 1969.
Bet kroget d'an 31 a viz Gouere, ar film kant pemp munutenn ha pevar-ugent e badelezh a oa bet troet betek hanter miz Here 1978 e kastell Beaumanoir-Eder (Al Leslae, (Aodoù-an-Arvor)), e Lokorn hag e Montroulez peurgetket. Lec'hiad meurvaenek Stonehenge a oa bet adsavet e Morienval (Oise).

## An danvez

E Bro-Saoz, e dibenn an naontekvet kantved : goude bezañ klevet gant ar menajer Durbeyfield e tiskenn-eñ eus lignez uhel ar re d'Urberville e kas e verc'h henañ Tess dezho. A-boan m'eo-hi kemeret da vatezh gant ar varonez kozh ez eo brazezet gant e vab, Sir Alec : distreiñ a ra da di he zud enta, e-lec'h ma ya e vab da Anaon, un nebeud amzer goude. Lakaet da vicherourez en un ti-laezh e ra anaoudegezh gant Angel Clare a gouezh e karantez gantañ. Eurediñ a reont hep n'he dije kalon a-walc'h da anzav hec'h amzer-dremenet dezhañ kent. Koulskoude, da noz o eured, e teu a-benn Tess da ziskuliañ ar wirionez d'he gwaz : hag eñ, feuket ha dic'hoanag, da vont kuit da Vrazil. E c'hortoz a ra Tess e-pad bloavezhioù a-raok plegañ da zimeziñ da Sir Alec. Hag un deiz e tistro Angel : piket e vez kalon Tess gantañ bepred ha lazhañ a ra he gwaz kent tec'hel kuit gant Angel. Hag int-i da gantren du-mañ ha du-hont, oc'h anavezout ur prantad bennak a levenez a-raok bezañ harzet gant ar polis...

## Roll ar gomedianed

* Nastassja Kinski : Tess Durbeyfield,
* Peter Firth : Angel Clare,
* Leigh Lawson : Alec Stokes-d'Urberville, kenderv Tess,
* John Collin : John Durbeyfield,
* Rosemary Martin : an itron Durbeyfield,
* Carolyn Pickles : Miriam,
* Richard Pearson : kure Marlott,
* David Markham : an Tad Reverant Clare,
* Pascale de Boysson : an itron Clare
* Suzanna Hamilton : Izz Huett,
* Caroline Embling : Retty,
* Tony Church : ar pastor Tringham,
* Arielle Dombasle : Mercy Chant.

## Goproù

Un nebeud goproù a voe tapet gant Tess da-geñver lid ar Césars e 1980 :
* gwellañ film,
* gwellañ filmaozour, bet deroet da Roman Polanski,
* gwellañ skeudenniñ, bet deroet da c'hGhislain Cloquet.
Un nebeud goproù a voe tapet gant Tess da-geñver lid an Oscars e 1981 :
* gwellañ skeudenniñ, bet deroet da c'hGhislain Cloquet ha Geoffrey Unsworth,
* gwellañ renerezh arzel, bet deroet da bPierre Guffroy ha Jack Stephens,
* gwellañ gwiskamantoù, bet deroet da Anthony Powell.

## Notennoù

* ↑ D'an 12 a viz Kerzu 1980 er Stadoù-Unanet.
* ↑ Er c'hastell-man e oa bet troet ivez ar film Je suis le seigneur du château gant Régis Wargniez e 1979.
# Tesia

Tesia :
| Tesia cyaniventer. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Cettiidae |
| Anv skiantel ||
| Tesia Hodgson, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tesia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad golvaneged bihan a ya d'ober ar genad :
* Tesia cyaniventer,
* Tesia everetti
** T. e. everetti ha sumbawana,
* Tesia olivea
** T. o. chiangmaiensis hag olivea,
* Tesia superciliaris.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cettiidae/Tesia (lennet e-barzh d'an 28 a viz C'hwevrer 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.