# Kirgizeg

Ar c'hirgizeg, (кыргыз тили, قىرعىز تىلى), a zo ur yezh a-orin turkek komzet e Kreiz Azia. Gant ar rusianeg ez eo ar c'hirgizeg unan eus div yezh kenofisiel Kirgizstan.
Komzet e vez ar c'hirgizeg gant tro-dro da 3 milion a dud e Kirgizstan, Sina, Afganistan, Kazac'hstan, Tadjikistan, Turkia hag Ouzbekistan.

### Doare-skrivañ ha distagadur

Implijet e veze al lizherenneg arabek evit skrivañ ar c’hirgizeg betek ma oa bet krouet ar gentañ lizherenneg latin e 1927. Er bloavezhioù 1930 e oa bet lakaet da ofisiel al lizherenneg turkek unvan en Unvaniezh Soviedel, bet kemeret e lerc’h gant al lizherenneg kirillekda c’houde.
Hiziv e implijer div lizherenneg pennañ evit skrivañ ar c’hirgizeg hervez al lec’h:
* Al lizherenneg kirillek, implijet ez-ofisiel e Republik Kirgizstan;
* Al lizherenneg arabek, implijet ez-ofisiel e Sina e Prefeddi Emren Kizilsu hag e Prefeddi Emren Ili (Rannbarzh Emren Uigour Xinjiang).
| Kirillek | Arabek | Latin (1928—1940) | Distagadur (LFE) |
| А а | ا | A a | /ɑ/ |
| Б б | ب | B в | /b/, [w], [v] |
| В в | ۋ | V v | /v/ |
| Г г | گ ع* | G g, Ƣ ƣ | /ɡ/ [ʁ] |
| Д д | د | D d | /d/ |
| Е е | ه | E e | /je/, /e/ |
| Ё ё | يو | Yo yo | /jo/ |
| Ж ж | ج | Ç ç (Ƶ ƶ adal 1938) | /dʒ/ |
| З з | ز | Z z | /z/ |
| И и | ى | I i | /i/ |
| Й й | ي | J j | /j/ |
| К к | ك ق* | K k, Q q | /k/, [q], [χ] |
| Л л | ل | L l | /l/ |
| М м | م | M m | /m/ |
| Н н | ن | N n | /n/ |
| Ң ң | ڭ | Ŋ ŋ | /ŋ/ |
| О о] | و | O o | /o/ |
| Ө ө] | ۅ | Ɵ ɵ | /ø/ |
| П п | پ | P p | /p/ |
| Р р | ر | R r | /r/ |
| С с | س | S s | /s/ |
| Т т | ت | T t | /t/ |
| У у | ۇ | U u | /u/ |
| Ү ү | ۉ | Y y | /y/ |
| Ф ф | ف | F f | /f/ |
| Х х | ح | X x (H h kent 1938) | /χ/ (=/k/) |
| Ц ц | تس | Ts ts | /ʦ/ |
| Ч ч | چ | C c | /tʃ/ |
| Ш ш | ش | Ş ş | /ʃ/ |
| Щ щ | - | Şc şc | /ʃtʃ/, /ʃː/ |
| Ъ ъ | - | - | - | (talvoudegezh fonemek ebet: kavet e gerioù deuet eus yezhoù all nemetken) |
| Ы ы | ы | ى | /ɯ/ |
| Ь ь | - | - | - | (talvoudegezh fonemek ebet: kavet e gerioù deuet eus yezhoù all nemetken) |
| Э э | э | ه | E e | /e/ |
| Ю ю | ю | يۋ | Yu yu | /ju/, /jy/ |
| Я я | я | يا | Ya ya | /ja/, /jɑ/ |

#### Fonologiezh
##### Vogalennoù

| | A-raok | A-raok | A-dreñv | A-dreñv |
| | Plaen | Ront | Plaen | Ront |
| Serr | i | y | ɯ | u |
| Etre | e | ø | | o |
| Digor | | | ɑ |

##### Kensonennoù

| | Gweuz | Dent | Drek- kevig | Staon | Drekstaon/ Huged |
| Fri | m | n | | | ŋ~ɴ |
| Serriñ | p b | t d | | | k~q ɡ~ʁ |
| Fic'hal | | | tʃ dʒ | | |
| Taravat | f v | s z | ʃ | | |
| A-gostez | | l~ɫ | | | |
| Froumal | | r | | | |
| Tostaat | | | | j | |

## Yezhadur
### Perzhioù hollek

Evel en holl yezhoù turkek:
* Yezh daspegel, reizh-tre he yezhadur
* Jener yezhadurel ebet
* Ger-mell ebet, daoust ha ma c’heller implijour an niverenn ‘’bir’’ (‘unan’) evit merkañ an unander amstrizh
* Digemm eo an anv gwan, lakaet dirak an anv, d.s. жаңы китап (‘levr nevez’, d.l.e ‘nevez levr’) kv. жаңы китаптар (‘levrioù nevez’)
* Implijet lerc’hennoù, d.s. сиз менен ('ganeoc'h', d.l.e. 'c'hwi gant')

### An anv
#### An troadoù

Kemmañ a ra pep stumm hervez reolennoù an hesonerezh vogalennek hag an hesonerezh kensonennel/sandhi
* Merk ar genitivel/akuzativel н-:
    goude ur gensonenn mouzhiet, м, н, ң, р, л, з, й: н- > д-, d.s.:
       сөз (‘ger’) + нү > сөздү
    goude ur gensonenn divouezh: н- > т-, d.s.:
       куш (‘evn’) + нун > куштун
* Merk al lokativel/ablativel д-:
    goude ur gensonenn divouezh: д- > т-, d.s.:
       китеп (‘levr’) + де > китепте
* Merk al lokativel/ablativel г-:
    goude ur gensonenn divouezh: г- > к-, d.s.:
       өтүк (‘botez’) + гө > өтүккө
| Troad | Stumm diazez | Stummoù gwirion | "bag" | "aer" | "kelorn" | "dorn" | "penn" | "holen" | "lagad" |
| Nominativel | — | — | кеме | аба | челек | кол | баш | туз | көз |
| Genitivel | -NIn | -нын, -нин, -дын, -дин, -тын, -тин, -нун, -нүн, -дун, -дүн, -тун, -түн | кеменин | абанын | челектин | колдун | баштын | туздун | көздүн |
| Dativel | -GA | -га, -ка, -ге, -ке, -го, -ко, -гө, -кө | кемеге | абага | челекке | колго | башка | тузга | көзгө |
| Akuzativel | -NI | -ны, -ни, -ды, -ди, -ты, -ти, -ну, -нү, -ду, -дү, -ту, -тү | кемени | абаны | челекти | колду | башты | тузду | көздү |
| Lokativel | -DA | -да, -де, -та, -те, -до, -дө, -то, -тө | кемеде | абада | челекте | колдо | башта | тузда | көздө |
| ablativel | -DAn | -дан, -ден, -тан, -тен, -дон, -дөн, -тон, -төн | кемеден | абадан | челектен | колдон | баштан | туздан | көздөн |

#### Al liester

Al lostger –lV4r eo merk al liester. Kemmañ a ra e stumm resis hervez reolennoù an hesonerezh vogalennek hag an hesonerezh kensonennel/sandhi
* Achuet gant ur vogalenn, /r/ pe /y/: -lV4r, d.s.:
    уя (‘neizh’) > уялар
    сиңди (‘c’hoar henañ’) > сиңдилер
    шайлоо (‘dilennadeg’) > шайлоолор
    төө (‘kañval’) > төөлөр
    анжир (‘fiezenn’) > анжирлер
    кыргый (‘sparfell’) > кыргыйлөр
* Achuet gant ur gensonenn mouezhiet, /l/, /n/, /m/, /ŋ/: -dV4r, d.s.:
    көз (‘lagad’) > көзлөр
    жил (‘bloaz’) > жилдер
    жол (‘hent’) > жолдор
    сөөл (‘morailh’) > сөөлдөр
    түн (‘noz’) > түндөр
* Achuet gant ur gensonenn divouezh: -tV4r, d.s.
    бак (‘liorzh’) > бактар
    кесек (‘moudenn’) > кесектер
    топ (’boulenn’) > топтор
    бөбөк (‘babig’) > бөбөктөр

### Ar verb
#### Raganvioù

Raganvioù gour :
| Unander | Unander | Liester | Liester |
| Kirgizeg | | Kirgizeg | |
| Мен | (Me) | Биз | (Ni) |
| Сен | (Te, unander) | Силер | (C’hwi, liester ‘te’) |
| Сиз | (C’hwi, unander) | Сиздер (Sizder) | (C’hwi, liester) |
| Ал | (Eñ, Hi) | Алар | Int |

#### Dibennoù personel boas

Dibennoù personel :
| | Raganv-gourRaganv]] | Verb-stagañ | Amzer-vremañ | Perc’hennañ | Amzer dremenet | Doare-gourc’hemmen |
| 1añ, unan. | мен | -mIn | -mIn | -(I)m | -(I)m | -AyIN |
| 2l, unan. (T)) | сен | -sIŋ | -sIŋ | -(I)ŋ | -(I)ŋ | —, -GIn |
| 2l, unan. (V)) | сиз | -sIz | -sIz | -(I)ŋIz | -(I)ŋIz | -GIlA |
| 3de, unan. | ал | — | -t | -(s)I(n) | — | -sIn |
| 1añ, lies. | биз | -BIz | -BIz | -(I)bIz | -(I)K | -AyIK |
| 2l, lies. (T)) | силер | -sIŋAr | -sIŋAr | -(I)ŋAr | -(I)ŋAr | |
| 2l, lies. (V)) | сиздер | -sIzdAr | -sIzdAr | -(I)ŋIzdAr | -(I)nIzdAr | |
| 3de, lies. | алар | — | -(I)şAt | -(s)I(n) | — | -sIn, -IşsIn |

## Un tañva eus ar yezh
### Frazennoù talvoudus

Demat Кутмандуу күнүңз менен
Mont a ra? Кандайсыз?
Noz vat Түнүңуз бейпил болсун
Mar plij Ѳтүнѳ, суранам
Kenavo Кош калын!
Ya Ооба
Nann Жок
Mat eo Макул
Trugarez Рахмат
Petra eo hoc'h anv? Атыңыз ким?
… eo ma anv Менин атым…

### Goulennoù

Piv? ким?
Petra? на?/не?
Pelec'h? кайда? / кана?
Penaos? кандай?
Pegoulz? качан?
Pegement? нече?
Pe(hini)? кайсы?

### Devezhioù ar sizhun

Dilun Дүйшүмбү
Dimeurzh Шейшенби
Dimerc'her Чаршенби
Diriaou Бейшенби
Digwener Жума
Disadorn Ишенби
Disul Жек шенби

### Ar mizioù

Miz Genver Үчтүн айы
Miz C'wevrer Бирдин айы
Miz Meurzh Жалган Куран
Miz Ebrel Чин Куран
Miz Mae Бугу
Miz Mezheven Кулжа
Miz Gouere Теке
Miz Eost Баш ѳна
Miz Gwengolo Айак ѳна
Miz Here Тогуздун ѳна
Miz Du Жетинин айы
Miz Kerzu Бештин айы

### An niveroù

Unan бир
Daou эк(к)и
Tri үч
Pevar төрт
Pemp беш
C'hwec'h алты
Seizh жети
Eizh сегиз
Nav тогуз
Dek он
Unnek он бир
Daouzek он еки
Trizek он үч
Pevarzek он төрт
Pempzek он беш
C'hwezhek он алты
Seitek он жети
Tric'hwec'h он сегиз
Naontek он тогуз
Ugent жыйырма
Unan-warn'n-ugent жыйырма бир
Tregont отуз
Daou-ha-tregont отуз эк(к)и
Daou-ugent кырк
Tri-ha-daou-ugent кырк үч
Hanterkant элүү
Tri-ugent алтымыш
Dek-ha-tri-ugent жетимиш
Pevar-ugent сексен
Dek-ha-pevar-ugent токсон
Kant жүз
Mil миң
Kentañ биринчи
Eil экинчи
Trede үчүнчү
Dekvet онунчу

### Disklêriadur gwirioù mab-den

Mellad 1: Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң‐сезими менен абийири бар жана бири‐бирине бир туугандык мамилекылууга тийиш.

## Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all
### Ar sifroù 0-10

Tost a-walc'h eo stumm ar gerioù a orin turkek rik implijet gant an eil yezh turkek hag eben alies, da skouer:
| Yezh | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| Hendurkeg | | bir | iki | üç | tört | biş | altı | yidi | sekiz | tokuz | on |
| Altaieg | ноль nol' | бир bir | эки eki | ÿч üç | тöрт tört | бeш beş | алты altı | jeти ceti | сегис segis | тогуc togus | oн on |
| Azeri | sıfır | bir | iki | üç | dörd | beş | altı | yeddi | səkkiz | doqquz | on |
| Bachkireg | ноль nol | бер ber | ике ike | өс ös | дүрт dürt | биш biş | алты altı | ете yete | һигеҙ higeź | туғыҙ tuğıź | ун un |
| Barabaeg | | bir | iki | üts | tört | pəş | alttı | yədi | səkiz | toğiz | on |
| C'hakaseg | | пip pir | ікi iki | үc üs | төpт tört | пиc pis | алты altı | читi çiti | cигic sigis | тoғыc toğıs | oн on |
| C'halajeg | | bii | äkki | üüç | töört | beeş | alta | yeetti | säkkiz | toqquz | oon |
| Dolganeg | | биир biir | икки ikki | үс üs | түөрт tüört | биэс bies | алта alta | hэттэ hette | агыс agıs | тогус togus | уон uon |
| Gagaouzeg | sıfır | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Kachkaeg | | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Karachayeg-balkareg | ноль nol | бер ber | эки eki | юч üç | тёрт tört | беш beş | алты altı | джети djeti | сегиз segiz | тогьуз toğuz | он on |
| Karakalpakeg | нол nol | бир bir | эки eki | үш u'sh | төрт to'rt | бес bes | алти alti | жети jeti | сегиз segiz | тоғиз tog'iz | он on |
| Kazakeg | нөл nöl | бір bir | екі eki | үш üş | төрт tört | бес bes | алты altı | жеті jeti | сегіз segiz | тоғыз toğız | он on |
| Kirgizeg | нөль nöl' | бир bir | эки eki | үч üç | төрт tört | беш beş | алты altı | жети jeti | сегиз segiz | тогуз toguz | он on |
| Kirgizeg Fuyü | | bir | igi | üş | durt | biş | altı | çiti | sigis | doğus | on |
| Koumikeg | ноль nol | бир bir | эки iki | уьч üç | доьрт dört | беш beş | алты altı | етти yetti | сегиз segiz | тогъуз toğuz | он on |
| Krimtchakeg | | bir | eki | üç | dort | beş | altı | yedi | sekiz | tokuz | on |
| Ouigoureg | نۆل нөль nöl | بىر бир bir | ىككى икки ikki | ئۈچ үч üq üç üch | تۆت төт töt | بەش bex beş bésh | ئالتە алте alte alté | يەتتە йетте yette yétté | سەككىز секиз sekkiz | توققۇز тоққуз toķķuz toqquz | ون он on |
| Ouzbekeg | нол, сифр nol, sifr | бир bir | икки ikki | уч uch | тўрт to'rt | беш besh | олти olti | етти yetti | саккиз sakkiz | тўққиз to'qqiz | ўн o'n |
| Tatareg | ноль nol | бер bir | ике ike | өч öç | дүрт dürt | биш biş | алты altı | җиде cide | сигез sigez | тугыз tuğız | он on |
| Tatareg Krimea | | bir | eki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | doquz | on |
| Tchagataieg | | bir | iki | üç | tört | beş | altı | yeti | sekiz | toquz | on |
| Tchouvacheg | ноль nol' | пӗр pĕr | ик ik | виҫ viś | тӑват tăvat | пилӗк pilĕk | улт ult | ҫич śiç | сакӑр sakăr | тӑхӑр tăxăr | вун vun |
| Tofaeg | | бipәә birәә | иъhи ìhi | үш üş | дөрт dört | бeш beş | aълты àltı | чедi çedi | ceъhec sèhes | тоъhoc tòhos | он on |
| Turkeg | sıfır | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Turkeg otomanek | | bir | eki | üç | tört | bəş | altı | jəti | səqiz | toquz | on |
| Turkmeneg | нол nol | бир bir | ики iki | үч üç | дөрт dört | бәш bäş | алты alty | еди ýedi | секиз sekiz | докуз dokuz | он on |
| Tuvaeg | ноль / тик nol' / tik | бир bir | ийи iyi | үш üş | дөрт dört | бeш beş | алды aldı | чеди çedi | сес ses | тос tos | он on |
| Yakouteg | ноль nol | биир biir | икки ikki | үс üs | түөрт tüört | биэс bies | алта alta | сэттэ sette | аҕыс ağıs | тоҕус toğus | уон uon |

## Gwelet ivez

* Kirgizstan
* Yezhoù turkek

## Levrlennadur

* (fr) Dor, R. (2004) Parlons kirghiz, Manuel de langue, orature et littérature kirghizes, Pariz: L'Harmattan (ISBN 2-7475-6460-6)
* (tk) Aksu, N. & Işık, A. 1997. Türkiye türkçösü-Kırgız türkçösü Sözdügü [Geriadur turkeg Turkia-turkeg Kirgizek]. Istanbul: Millî Eğitim Basımevi
* (tk) Ardakoç, N. (2005) Modern Türk Dilleri Seyahat ve Kunuşma Kılavuzu, Istanbul: Geçit

## Liammoù diavaez

* (en) Omniglot. Lech'ienn diwar-benn an doareoù-skrivañ
* (en) Frazennoù talvoudus