OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 8 mm Lebel

An 8 mm Lebel, pe 8 × 51 R hervez e anv ofisiel evit ar CIP (gwechall 8 × 50 R, met cheñchet e oa bet e anv evit chom hep droukveskañ gant an 8 × 50 mm Mannlicher), a oa ar munision ijinet evit ar fuzuilh Lebel e 1886. Implijet eo bet ivez en un nebeud armoù gall betek an Eil Brezel-bed dreist-holl.

## Istor
### Krouidigezh

E miz Genver 1886 e c'houlennas ar jeneral Boulanger, ministr nevez ar Brezel e Frañs, e vije kinniget dezhañ er bloaz un arm hag ur munision nevez o tennañ gounid eus ar poultr hep moged ijinet e fin 1884 gant Paul Vieille. Pemp miz war-lerc'h e voe kinniget dezhañ ar fuzuilh Lebel hag ar gartouchenn 8 mm savet eviti. An daou a voe dibabet diouzhtu evit armeoù ar vro.
Un araokadenn vras e oa ar gartouchenn 8 mm Lebel. Betek-neuze e veze implijet bannadelloù 11 mm o zreuzkiz, met a-drugarez d'ar poultr hep moged e c'helljod implijout bannadelloù bihanoc'h o zreuzkiz, dezhe tizhoù kalz uheloc'h evit reoù ar boledoù kaset gant poultr du (632 m/s evit ur boled Lebel, war-dro 350 m/s d'ar muiañ gant an doare kozh). Ar soudarded a c'helle ivez tennañ hep sevel pezhioù koumoul moged a zitoure o enebourien war o lec'h-tennañ. Boledoù an 8 mm Lebel e oa ar re gentañ gwisket gant mailhchor, memes ma rankjont bezañ savet e laton penn-da-benn adalek 1898 abalamour da gudennoù tarzhañ. Un nebeud adstummoù eus ar gartouchenn a voe savet betek ar Modèle 1932, he stumm diwezhañ.

### Implij

Implijet e voe ar c'hartouchennoù 8 × 51 R a-hed ar Brezel-bed Kentañ gant ar soudarded war-droad gall en o fuzuilh reoliek Lebel. Un nebeud armoù gall all a voe kambret evit ar munision-mañ, en o zouez :
* fuzuilhoù Berthier 1902, 1907, 07/15 ha 1916
* Fusil Automatique Modèle 1917
* mindrailherezioù Saint-Étienne modèle 1907 hag Hotchkiss modèle 1914
Dilezet e voe ar c'halibr tamm-ha-tamm gant an arme c'hall adalek ar bloavezhioù 1920 dre m'o doa diskouezet ar munisionoù gant ur bourled bezañ kudennek en armoù aotomatek. Produet e vez c'hoazh kartouchennoù 8 mm Lebel evit an TAR (Tennañ gant Armoù Reoliek) gant un dornad embregerezhioù evel Fiocchi, Prvi Partizan pe Cartouches Sologne.

## Levrlennadur

* (fr) HUON Jean & BARRELIER Alain, Les cartouches 8 mm Lebel, Crépin-Leblond, 2016, 184 p., ISBN 9782703004141

## Daveennoù

* 1 2 (fr) 8 mm Lebel war Arme et Passion (lennet d'an 12/05/2024)
# Trun (Orne)

Trun :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Maer Amzer gefridi | Jacques Prigent 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | {{Roadennou/Kemennad faziek : oberier / dic'hortoz./kumuniou|Kemennad faziek : oberier mod dic'hortoz.}} ann. ([[{{Roadennou/Kemennad faziek : oberier / dic'hortoz./kumuniou|deiziad}}]]) |
| Stankter | Kemennad faziek : dianav eo an arouezenn boentaouiñ "[". ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 77 m — brasañ 151 m |
| Gorread | 9,12 km² |
| kemmañ |
Trun zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Dives emañ Trun.

## Dezougen

* An ti-gar.
* E penn al linenn hent-houarn Carrouges Trun edo Trun. Digoret e voe al linenn e 1913 ha serret e 1937.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Trun, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 40 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,89% eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas ugent den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Chapel ti ar retrididi.
* Ar monumant.
* Iliz katolik Sant Pêr ha Sant Paol, luc’hskeudennoù.
* Chapel ti ar retrididi, luc’hskeudennoù.
* Chapel Intron-Varia, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, dioueliet e 1921, luc'hskeudennoù ha kartenn-bost$^,$.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik , luc'hskeudenn.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Penelopides

Penelopides :
| Penelopides affidis, tresadenn (1882) gant Elliot. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Bucerotiformes |
| Kerentiad : | Bucerotidae |
| Anv skiantel ||
| Penelopides Reichenbach, 1849 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Penelopides a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kalaoed, krouet e 1849 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pemp spesad kalaoed a ya d'ober ar genad :
* ar c'halao Mindanao (Penelopides affinis)
** P. a. affinis ha basilanicus,
* Penelopides manillae
** P. m. manillae ha subniger,
* ar c'halao Mindoro (Penelopides mindorensis),
* Penelopides panini
** P. p. panini ha ticaensis,
* Penelopides samarensis.
O c'havout a reer holl en Azia ar Gevred, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Bucerotidae/Penelopides (lennet e-barzh d'ar 7 a viz Meurzh 2025).
# MAS 36

Ar MAS 36, anvet ivez MAS Modèle 36 pe Fusil à répétition 7,5 mm Mle. 36 hervez an arme c'hall, zo ur fuzuilh tennata dre vorailh produet er Manufacture d'Armes de Saint-Étienne. Implijet eo bet e brezelioù eus fin ar bloavezhioù 1930 betek trede kard an XXvet kantved.

## Istor

E 1912 e voe divizet pourvezañ an arme c'hall gant fuzuilhoù damatomatek evit kemer plas ar fuzuilhoù Lebel savet e 1886 hag armoù-skoaz ar sistem Berthier. Ar Brezel-bed Kentañ a lakaas un harz war ar programm, ha daleet e voe goude abalamour d'ur vank a arc'hant. E deroù ar bloavezhioù 1930 e voe ijinet ar fuzuilh nevez-mañ hepken, ha hi gouest da zegemer ur banner-greunadennoù Viven-Bessière. Savet e voe tro-dro d'ar c'hartouchennoù 7,5 × 54 mm a veze implijet dija er fuzuilh-vindrailher FM 24/29 evit aesaat pourveziañ an arme. Ur 60 bennak a bezhioù a ya d'ober an arm.
Degemeret e voe an arm nevez e 1936 e armeoù Frañs. Implijet e voe un tamm adalek an Eil Brezel-bed (63.000 skouerenn pourveziet d'an arme e 1940 nemetken) ha dreist-holl goude, e-kerzh Brezel Indez-Sina, Brezel Aljeria ha betek Brezel Viêt Nam.

### Adstummoù

Un adstumm kambret e .22 Long Rifle a voe produet e 1942 evit pleustradegoù-tennañ nerzhioù renad Vichy. Adstummoù all (MAS 36 LG 48 pe MAS 36/51) a voe savet goude ar brezel evit bezañ implijet evel bannerezed-greunadennoù.

## Daveennoù

* 1 2 (fr) Mc NAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, pp. 134-135
* 1 2 3 (fr) BREUVART Pierre, Le MAS 36, e Cibles n°651, miz Gwengolo 2024, pp. 28-32
* ↑ (fr) Le fusil de 7,5 mm Modèle 1936 war al lec'hienn ArmesFrancaises.free.fr (lennet d'ar 04/02/2024)
# Poellgomz

Ur poellgomz$^,$, poellgomzer$^,$, pe pellgomz naouek (saozneg : smartphone) zo ur pellgomzer hezoug aveet gant ur reizhiad korvoiñ hezoug. Gant ar benveg-se e c'haller, ouzhpenn pellgomz, kaout ur skoazeller niverel personel, ul luc'hskeudenner niverel hag un urzhiataer hezoug. Gantañ e c'haller merdeiñ war ar genrouedad, kas ha resev posteloù, ober gant ar GPS, ha meur a dra all c'hoazh, hervez an doareoù.

## An anv

Ur ger-malizenn eo, kenaozet gant poell + pellgomz.

## Daveoù ha notennoù

* 1 2 3 Kinniget gant TermOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg).
* 1 2 Bremañ n° 404 (2015)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Strouezheg Saverieg

E-pad an Eil Brezel-bed, strouezheg Saverieg a oa ur strouezheg eus Liger-Atlantel en tric'horn zo etre kumunioù Hierig, Enorzh ha Saverieg.
E miz Even 1944 e oa distrujet ar strouezheg-se gant unan eus an taolioù alaman diwezhañ. 350 rezistant yaouank, en o zouez François Macé yaouank a oa 16 vloaz neuze, hep kalz armoù, a zalc'h penn ouzh 2 500 Alaman a-raok tec'het. 27 rezistant serret gant an Alamaned a oa fuzuilhet d'an 29 a viz Even e Kastell la Bouvardière.

## Poltredoù

* QG kozh ar strouezheg
* Bered ar strouezheg
* Ti-bediñ ar strouezheg
* Monumant e koun ar strouezheg

## Levrlennadur

* Le Drame du Maquis de Saffré de A. Perraud-Charmantier, Editions du Fleuve, Nantes 1946
* Soldats de l'Ombre 1939-1944 de Briac Le Diouron

## Liammoù diavaez

* Strouezheg la Maison Rouge ha Strouezheg Saffré
* Ofiserien hag isofiserien strouezheg Saffré d'an 29 a viz Even 1944
* Tagadenn PC strouezheg Saffré
* Roll an 68 gouzañver
# Strouezheg (Rezistañs)

Strouezheg (galleg: Maquis) a vez graet eus strolladoù eus ar Rezistañs c'hall ha stourmerien eus Belgia e-kerzh an Eil brezel-bed, savet da gentañ war ar maez gant tud hag a felle dezho chom hep mont da labourat en Alamagn dindan redi an STO, ha troet goude war-zu ar stourm armet, en ur implijout taktikoù guerilla peurliesañ. Lesanvet e oa o izili paotred ar c'hoad, pe maquisards e galleg.

## Gwelet ivez

* Strouezheg Sant-Marc'hell
* Strouezheg Saverieg
* Armoù ar Rezistañs e Breizh
* Son Paotred ar C'hoad, ur ganaouenn savet da vare ar brezel ha kanet war don ar ganaouenn rusianek "Dre an traoñiennoù hag ar runioù" ("По долинам и по взгорьям")
# Omméel

Omméel :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Kod kumun | 61315 |
| Kod post | 61160 |
| Maer Amzer gefridi | Alain Sellier (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2022) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 109 m — brasañ 261 m |
| Gorread | 9,34 km² |
| kemmañ |
Omméel a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Chambois, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Exmes e 1801.

### XIX$^{vet}$ kantved

* E 1822 e voe staget kumun Avenelles ouzh kumun Omméel.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas eizh gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,15 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Fuzuilhet e voe ur gwaz eus ar gumun en Alençon gant an Alamaned d’an 8 a viz Gouhere 1942.

### XXI$^{vet}$ kantved

* D'ar 1añ a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron-Varia en Avenelles, luc’hskeudennoù.
* Distrujet e voe iliz katolik Sant Pêr en Omméel e 1869.
* Monumant ar re varv dirak ar vered, luc'hskeudennoù$^,$.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Prefeti Orne, d’an 1 a viz Kerzu 2016
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dire Straits

Dire Straits a oa ur strollad rock saoz savet e 1977 e Londrez gant Mark Knopfler (gitarour ha kaner), e vreur David Knopfler (gitar lusk), John Illsley (gitar-boud) ha Pick Withers (taboulinoù). E barr e vrud e voe ar strollad er bloavezhioù, ha gwerzhet en deus ouzhpenn 140 milion a albomoù er bed a-bezh dibaoe.
Sultans of Swing, Brothers in Arms, Money for Nothing, Lady Writer pe Romeo and Juliet zo e-mesk o c'hanaouennoù brudetañ.

## Pladennoù studio

* Dire Straits (1978)
* Communiqué (1979)
* Making Movies (1980)
* Love over Gold (1982)
* Brothers in Arms (1985)
* On Every Street (1991)

## Daveennoù

* ↑ (en) Dire Straits war Royalty Exchange (lennet d'ar 07/03/2025)
# Guêprei

Guêprei :
| An iliz katolik. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Maer Amzer gefridi | Patrick Lamothe 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | {{Roadennou/Kemennad faziek : oberier / dic'hortoz./kumuniou|Kemennad faziek : oberier mod dic'hortoz.}} ann. ([[{{Roadennou/Kemennad faziek : oberier / dic'hortoz./kumuniou|deiziad}}]]) |
| Stankter | Kemennad faziek : dianav eo an arouezenn boentaouiñ "[". ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 73 m — brasañ 169 m |
| Gorread | 7,10 km² |
| kemmañ |
Guêprei zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Dives emañ Guêprei.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da e Kanton Trun, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.

### XIX$^{vet}$ kantved

* E 1839 e voe staget kumun La Poterie-des-Vignats ouzh kumun Guêprei.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 7,43% eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel d'an 18 a viz Eost 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar monumant.
* Iliz katolik Sant Pêr ha Sant Paol, XIII$^{vet}$ kantved, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Roll livadurioù Berthe Morisot

Berthe Morisot (1841-1895) a oa ul livourez c'hall stag ouzh luskad an impresionouriezh.

## Bloavezhioù 1860

* An hent-karr da Auvers (1863)
* Gwelva (1867)
* Rosbras (1867)
* Div c'hoar (1869)
* C'hoar an arzourez ouzh ar prenestr (1869)
* Gwel eus porzh an Oriant (1869)
* Pivoenaoù (1869)
* Mamm ha c'hoar an arzourez o lenn (1869-70)
* Ar sae roz (~1870)

## Bloavezhioù 1870

* Poltred Madame Edma Pontillon (1871)
* Porzh Cherbourg (1871)
* Ar c'havell (1872)
* Gwel eus Pariz diwar-lein an Trocadéro (1872)
* Mamm ha merc'h ouzh ar balkon (1872)
* Maouez ha bugel ouzh ar balkon, studi (1872)
* Edma Morisot o lenn (1873)
* Kavell (1873)
* Poltred an itron Boursier hag he merc'h (1873)
* Balafenneta (1874)
* Kenkiz e-tal an aod (1874)
* E parkadoù ed Gennevilliers (1875)
* Eugène Manet en Enez Wight (1875)
* Itron oc'h en em gempenn (1875)
* Lakaat ar c'houez da sec'hañ (1875)
* Maouez o kempenn he blev (1875)
* Plac'h en dañsadeg (1875)
* Sal-debriñ (1875)
* A-raok mont d'ar c'hoariva (1875-76)
* Le Psyché (1876)
* Bagoù war ar Saena (1879)
* Devezh hañv (1879)
* Maouez yaouank azezet dirak ur prenestr (An hañv) (1879)
* Plac'h gwisket da vont d'an dañsadeg (1879)
* E koad Boulogne (~1880)
* Goañv / Maouez gant he milginenn feur (1880)
* Plac'h o wiskañ he loer (1880)
* Roz-malv (1880)

## Bloavezhioù 1880

* Maouez oc'h astenn he c'houez (~1881)
* Bugel er roz-malv (1881)
* Eugène Manet hag e verc'h e Bougainville (1881)
* Porzh Nisa (1881)
* Porzh Nisa (1881-1882)
* Ar gador ozilh (1882)
* En aod e Nisa (1882)
* Kastilli traezh (1882)
* Maouez el liorzh (Villa Arnulphi e Nisa) (1882)
* War an traezh e Nisa (1882)
* Warar sofa (1882)
* Al liorzh (1882-83)
* Maouez yaouank oc'h ober stamm (~1883)
* Eugène Manet hag e verc'h e liorzh Bougival (1883)
* War ribl ar Saena (1883)
* Juie, merc'h an arzourez, gant he magerez (~1884)
* Maouez yaouank he zog plouz (1884)
* Plac'h he hiviz ruz (1885)
* Ar gibelladenn (1885-86)
* Ar vatezhig (1886)
* Plac'hig he zavañjer ruz (1886)
* Paule Gobillard en he sae dañsadeg (1887)
* Plac'hig o lenn (1888)
* Koueriadez eus Bro-Nisa (1888-89)
* Plac'h en ur skaf gant ur waz (1889)
* Alice Gamby (1890)
* Ar fleütourez(1890)
* Merc'h an arzourez gant ur c'hrakperoked (1890)

## Bloavezhioù 1890

* Diskraboù roz (1891)
* Maesaerez noazn en he gourvez (1891)
* Plac'h he zavañjer (1891)
* Lucie Leon ouzh ar piano (1892)
* Plac'hig he zog plouz (1892)
* War vag (1892)
* Julie Manet hag he levran Laerte (1893)
* Plac'h en he gourvez (1893)
* Plac'h en ur park (1893)
* Div blac'h (~1894)
* Ar ficherezh-blev (1894)
* Bugale Gabriel Thomas (1894)
* Julie Manet he zog Liberty (1894)
* Plac'h he mantell wer (1894)
# Coulonces (Orne)

Coulonces :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Departamant | Orne |
| Arondisamant | Argentan |
| Kanton | Argentan-2 |
| Kod kumun | 61123 |
| Kod post | 61160 |
| Maer Amzer gefridi | Daniel Marrière 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Terres d'Argentan Interco |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 212 ann. (2022) |
| Stankter | 34 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 75 m — brasañ 141 m |
| Gorread | 6,15 km² |
| kemmañ |
Coulonces zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Dives emañ Coulonces.

## Istor
### Dispac'h gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da e Kanton Trun, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas eizh gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,55% eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Mervel a reas un nijour aostralian er gumun d'ar 27 a viz Gouhere 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Padern, XIII$^{vet}$ kantved, luc'hskeudennoù.
* Ar prioldi, XVI$^{vet}$ kantved.
* Ar c'hastell, XVII$^{vet}$ kantved.
* Monumant ar re varv, e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Bez an nijour aostralian marvet e miz Gouhere 1944.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Impalaerouriezh nevez

En ur c'henarroud istorel, Impalaerouriezh nevez zo un droienn evit ober anv eus mare an emled trevadennel gant galloudoù Europa, Stadoù-Unanet Amerika, ha Japan e fin an XIX$^{vet}$ kantved ha penn-kentañ an XX$^{vet}$ kantved. Ar mare istorel-se a zo bet unan gant un emled trevadennel ha na oa ket bet biken en Istor betek-henn. Ar stadoù a glaske kaout ha brasaat o implaeriezhioù trevadennel oc'h implij al lañs teknikel a oa ganto, oc'h astenn o ziriad dre aloubiñ, hag oc'h implijout danvezioù krai an tiriadoù bet aloubet ganto. E-kerzh mare an Impalaerouriezh nevez, ar galloudoù europat (ha Japan) a oa bet oc'h aloubiñ darn eus Afrika ha lodennoù eus Azia. Ar wagenn trevadennerezh impalaeriel a ziskoueze ivez kevezerezh etre galloudoù bras, ar c'hoant da c'hounit danvezioù ha marc'hadoù nevez, hag ar c'hoant da "seveniñ an dud". Kalz a drevadennoù a oa bet savet e-kerzh ar mare-se a oa bet o'n em zieubiñ e-kerzh an didrevadenniñ goude an Eil Brezel-bed.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (2006) "32: Robinson and Gallagher and Their Critics", Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization. London : I.B.Tauris. 910 p. ISBN 9781845113476. “[...] the concept of the 'new imperialism' espoused by such diverse writers as John A. Hobson, V. I. Lenin, Leonard Woolf, Parker T, Moon, Robert L. Schuyler, and William L. Langer. Those students of imperialism, whatever their purpose in writing, all saw a fundamental difference between the imperialist impulses of the mid- and late-Victorian eras. Langer perhaps best summarized the importance of making the distinction of late-nineteenth-century imperialism when he wrote in 1935: '[...] this period will stand out as the crucial epoch during which the nations of the western world extended their political, economic and cultural influence over Africa and over large parts of Asia ... in the larger sense the story is more than the story of rivalry between European imperialisms; it is the story of European aggression and advance in the non-European parts of the world.'”
# Impalaerouriezh

Impalaerouriezh a reer eus politikerezhioù ar broioù a glask astenn o galloud, o aotrouniezh pe o levezon war broioù all ha n’int ket ken kreñv. Gant ar vro c’halloudusañ e vez kemeret he c’hreñv war broioù all disteroc’h, evit sevel un impalaeriezh pe un impalaerded vras. Gallout a ra kement-se degouezhout dre aloubiñ douaroù pe dre zoareoù all, ameeun, a denn da levezoniñ pe mestroniañ gouarnerezh hag armerzh broioù all.
An disoc’h eus ar politikerezhioù-se a weler dre skouerioù a bep seurt, a-hed istor ar bed, gant savidigezh an Impalaeriezh Vongol, an Impalaeriezh Roman, an Impalaeriezh Otoman, an Impalaeriezh Santel Roman alaman, Impalaeriezh trevadennel Portugal, hini Spagn, hini an Izelvroioù, hini Bro-C'hall pe hini Breizh-Veur, Impalaeriezh Rusia,.
Dont a ra ar ger impalaerouriezh eus ar ger impalaer- hag a zo deuet e-unan eus ar verb latin imperare (« ren », « gourc’hemenn »). Kroget e voe da gomz kalz eus impalaerouriezh evit ober anv eus politikerezhioù trevadenniñ broioù zo eus Europa, evel Belgia, Breizh-Veur, Bro-C'hall, an Izelvroioù, Portugal ha Spagn, diwar-goust pobloù Afrika, Azia pe Amerika. Gant impalaerouriezh avat ne reer ket anv hepken eus kreskiñ tiriad ur vro vras pe eus sevel trevadennoù, met ivez eus kontrolliñ pe levezoniñ broioù all hag o armerzh.

## Notennoù

* ↑ Ottoman Empire, French Empire, Encyclopedia of the Orient (en)
* ↑ The British Empire (en)
* ↑ The Empire that was Russia, Library of Congress, (en)

## Gwelet ivez

* Impalaeriezh
* Trevadennerezh
# Henrik Werth

Henrik Werth, ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1881 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Mae 1952 (diasur), a oa un ofisour hungarat, hag a oa bet o servij evel penn an tirlu e-kerzh an Eil Brezel-bed.

## Steuziadur

Servijout a reas en arme Aostria-Hungaria adalek dibenn an XIX$^{vet}$ kantved hag e-pad ar Brezel-bed Kentañ. E 1919 e servijas en arme Republik Soviedel Hungaria. Goude diskar ar republik komunour berrbad e talc'has da servijout arme ar vro. E-pad an Eil Brezel-bed e save a-du gant an Alamaned. Harzet e voe e 1945 gant ar Rusianed, ha barnet e voe gant lez-varn ar bobl.
Ar varnadenn a oa bet kemennet d'an 22 a viz Mae 1948. Lez-varn ar bobl he doa lakaet anezhañ kablus eus torfedoù-brezel ha kondaonet e oa bet d'ar marv, da vezañ skrapet e holl vadoù ha tennet e holl wirioù keodedel. Ne oa ket bet lakaet da gablus eus kemer perzh e gouarnamant Miklós Horthy nag eus broudañ da jahinerezh labourerien ukrainat en Ukraina. Dre ma ne oa ket bet harzet an den gant pennadurezhioù Hungaria e oa dibosupl lakaat ar varnedigezh da dalvezout. Ar pennadurezhioù n'o devoa ket klasket war e lerc'h, graet e oa bet evel pa vije steuziet da vat. Graet e oa bet en Hungaria gomunour e-giz ma ne vije ket bet eus an den, pennad ebet tro-dro d'an afer na d'ar varnedigezh, pennad kazetenn ebet pe skrid ofisiel ebet evit gouzout e pelec'h e oa. Hiziv-an-deiz c'hoazh e chom diasur evit an istorourien petra a oa c'hoarvezet gantañ. Un nebeud tud a embann e oa marvet en URSS e 1952 met hep prouenn anat ebet.
# Dièja

An Dièja (Diège e galleg) zo ur stêr en Avairon, 19 km dezhi, a gember gant an Òlt e Capdenac.

## Kumunioù douret

* Vilanòva (andonioù),
* Salas e Corbatièrs (andonioù),
* Naussac,
* Sonnac,
* Capdenac (kember).