OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# NetBIOS

Ur c'homenad kehentiñ eo NetBIOS.

## Istor

Ergrafet e oa bet NetBIOS (Network Basic Input/Output System) e 1985 gant IBM ha gwellekaet evit ar rouedadoù bihan hag evit ar rannañ restroù.
Berzh ar c'homenad-se a zeu ivez eus kiriegezh Microsoft en doa krouet un handelv askouezh anvet NetBEUI (Net BIOS Extended User Interface) hegerz gant holl reizhiadoù korvoiñ ar c'hevredad-se.

## Hollidigezhioù

Kontrol da gomenadoù all evel TCP/IP ne c'hell NetBIOS en em geñveriañ ouzh ar patrom OSI. Aes-tre eo lakaat anezhañ da dalvezout war ur rouedad hogen n'eo ket routaüs (ne vije ket lank ober gantañ evit un etre-rouedad). Arverañ a ra anvioù NetBIOS da hennadiñ ar staelioù war ar rouedad hep ardeiñ ennegoù meziantel. Ne vez graet neuze gantañ nemet un diarunusted anvioù war-zu ennegoù MAC. Ouzhpenn e vez ardoet alies an diarunusted-se gant ar stael e-unan a gas war ar rouedad ur skignerezh.

## An anvioù NetBIOS

Pep stael eus ur rouedad NetBIOS a zo dezhañ un anv dibar. Divizet e vez e anv gant an arveriad ha ne c'hell bezañ hiroc'h eget un anv 15 nod. Galloud a ra an anvioù NetBIOS kaout enne an holl nodoù lizhersifrennel hag ouzhpenn an nodoù evel-henn :
! @ # $ % ^ & ( ) - _ ' { } ~
N'eo ket gallus d'ober gant nodoù rumm evel ar steredennig (*) hag ar poent-goulenn (?) eleze ar re e arverer anezhe evel nodoù genadel.
Disaliet eo ober gant an esaou e-barzh an anvioù NetBIOS petra bennak ma vije arloadoù gouest d'o ardeiñ.
Pep stael e vez dalc'het gantañ ur rezi (array) gant mennegoù anvioù NetBIOS/ennegoù MAC an holl ardivinkoù ar rouedad.

## E pelec'h kemmañ anv ur stael

Pep reizhiad korvoiñ a ro al lank da zeverkañ un anv d'ar stael. Da skouer gant Microsoft XP e c'heller ober evel-henn :
War an arlun "Stael labour", klikit war afell dehoù al logodenn. Diuzit "perzhioù" e-traoñ ar roll. Klikit da c'houde war "Anv an urzhiataer". Amañ eo e c'helloc'h kemmañ pe zeverkañ avn ar stael.

## Arouezadurioù all NetBIOS

Ur c'homenad didres eo NetBIOS hag eo ouzhpenn nebeut liper gant loazoù an urzhiataer. Setu perrak eo c'hoazh arveret kenañ (kenderc'hadoù Microsoft, IBM, Novell).
En em ziorret o deus an APIoù (Application Programming Interface) NetBIOS war an urzhiataerioù PC (Personnal Computer) da gevaraezañ un dizalc'hted diouzh komenad al liveoù a-is.
Hegerz eo NetBIOS e genidik bolc'hennet e-barzh iriennoù LLC (802.2), pe volc'hennet e-barzh IPX pe TCP/IP. E-mod-se e c'hell an iriennoù NetBIOS bezañ dezouget gant ar c'homenadoù TCP/IP, IPX/SPX ha NetBEUI.
# Newton (unanenn)

Tennañ a ra ar pennad-mañ d'an unanenn nerzh. Evit an den sellit ouzh pennad Izaac Newton
An newton (simbol: N) eo an unanenn SI evit muzuliañ an nerzhioù. Anvet eo bet diwar Sir Isaac Newton en anaoudegezh eus e labour war ar mekanikerezh klasel.

## Termenadur

Un newton eo ar c'hementad a nerzh a zo ezhomm evit buanaat ur mas a ur c'hilogram eus ur metr dre segondenn garrez.
    1 N = 1 kg·m·s$^{–2}$

## Lieskementoù SI

| Lieskement | Anv | Simbol | Lieskement | Anv | Simbol |
| 10$^0$ | newton | N | | | |
| 10$^1$ | dekanewton | daN | 10$^{-1}$ | desinewton | dN |
| 10$^2$ | hektonewton | hN | 10$^{-2}$ | santinewton | cN |
| 10$^3$ | kilonewton | kN | 10$^{-3}$ | milinewton | mN |
| 10$^6$ | meganewton | MN | 10$^{-6}$ | mikronewton | µN |
| 10$^9$ | giganewton | GN | 10$^{-9}$ | nanonewton | nN |
| 10$^{12}$ | teranewton | TN | 10$^{-12}$ | pikonewton | pN |
| 10$^{15}$ | petanewton | PN | 10$^{-15}$ | femtonewton | fN |
| 10$^{18}$ | egzanewton | EN | 10$^{-18}$ | atonewton | aN |
| 10$^{21}$ | zetanewton | ZN | 10$^{-21}$ | zeptonewton | zN |
| 10$^{24}$ | yotanewton | YN | 10$^{-24}$ | yoktonewton | yN |
Dre m'eo ar graviter war an Douar un tammig bihanoc'h eget 10 m/s² o doa kroget tud zo, goude bezañ rediet da zilezel ar sistem metrek gravitadurel, d'ober gant an dekanewton (daN) da gemer lec'h ar c'hilogram-nerzh a zo tost kevatal (1 kgf = 9,80665 N). Heñvel eo ouzh kudenn ar milibar (mbar) e keñver an hektopascal (hPa).

## Displegadurioù

Alies e vez kemmesket meizad ar mas hag hini an nerzh er vuhez pemdeiz, met ret eo lakaat kemm etrezo er skiant hag en ijinerezh. Implijet e voe an newton tro-dro da 1904 evit ar wezh kentañ, met n'eo nemet e 1948 e voe degemeret ent-ofisiel gant Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CGPM) e-giz anv evit an unanenn nerzh mks. Klotañ a ra mat a-walc'h pa ouezer e teuas Newton da ziorren e deorienn ar graviter goude bezañ bet o prederiañ war perak e kouez an avaloù en traoñ : mas un aval bihan a embreg un nerzh a un newton war an Douar.

## Gwelet ivez

* Isaac Newton
* SI
# Niver diouerus

E matematik e vez graet niver diouerus eus an niveroù anterin n a-seurt gant σ(n) < 2n, e lec'h m'eo σ ar fonksion a ro sammad rannerioù n, n en o zouez. An talvoud σ(n) - 2n a vez graet puilhentez n anezhañ. Negativel strizh eo ar builhentez-se evit an niveroù diouerus, null evit an niveroù peurvat ha pozitivel strizh evit an niveroù puilh.
Degaset e oa bet an niveroù diouerus gant Nicomachus en Introductio Arithmetica. An niveroù diouerus kentañ eo : 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 13, ...
Bez' ez eus un niver anfin a niveroù diouerus par hag ampar. Da skouer eo diouerus an holl niveroù kentael

## Gwelet ivez :

Niver puilh - Niver karantezus - Niver peurvat - Niver kentael - Niver kazi peurvat - Niver hegarat.
# Niver karantezus

E matematik e vez graet niveroù karantezus eus daou niver anterin n hag m pa vez σ(n) = σ(m) = m + n, e lec'h m'eo (x --> σ(x)) ar fonksion a ro sammad rannerioù x, x e-unan en o zouez. An talvoud σ(n) - 2n a vez graet puilhentez n anezhañ. Bez e c'heller lavaret ivez e talv m kement ha sammad rannerioù n (estreget n) hag e talv n kement ha sammad rannerioù m (estreget m).
Eveljust ma vez puilh an eil niver karantezus e vo diouerus egile. Karantezus eo an niveroù peurvat ganto o-unan.
Setu amañ ar c'houbladoù niveroù karantezus, dezho nebeutoc'h eget c'hwec'h sifr :
* 220 ha 284
* 1184 ha 1210
* 2620 ha 2924
* 5020 ha 5564
* 6232 ha 6368
* 10 744 ha 10 856
* 12 285 ha 14 595
* 17 296 ha 18 416
* 63 020 ha 76 084
* 66 928 ha 66 992
* 67 095 ha 71 145
* 69 615 ha 87 633
* 79 750 ha 88 730
An niveroù karantezus a zo liammet o istor gant an hudouriezh hag ar steredouriezh. Da skouer e soñj da zisplegerien ‘zo eus ar C’heneliezh en doa roet Jakob daou c’hant gavr hag ugent bouc’h, ha kement all a zañvadezed hag a veot d’e vreur henañ Esav pa grogas ennañ an aon da vezañ lazhet gant hemañ (Geneliezh 32:14) peogwir eo karantezus an niver 220. Skrivañ a ra ar prederour Iamblichus Chalcis (war-dro 250-330) eo anavezet an niveroù-se gant ar Bythagorisianed. Anvet e vezont karantezus ha staget e vez perzhioù sokial outo (e-giz 220 ha 284), ha komzet e vije bet gant Pythagoras eus ur mignon « a oa un eñ all » evel m'eo 220 ha 284.
N’eus hentenn anavezet ebet evit determinañ niveroù karantezus. Met dizoloet ez eus bet seurtoù ispisial a-hed ar bloavezhioù. Thabit ibn Kurrah (war-dro 850) a skrivas kement-mañ :
    Mard eo
       n > 1
    ha mard eus niveroù kentael eus
       p = 3 × 2$^{n-1}$ - 1,
       q = 3 × 2$^{n-1}$ hag
       r = 9 × 2$^{2n-1}$ - 1,
    neuze
       eo karantezus 2$^n$pq ha 2$^n$r.
Ret e voe gortoz kanvedoù a-raok ma vefe ganet an eil hag an trede koublad niveroù karantezus gant ar formulenn-se! Fermat a embannas ar c'houblad 17 296 - 18 416 (n=4) en ul lizher da Versenne e 1636. Descartes a skrivas da Versenne e 1638 evit reiñ dezhañ da c'houzout ar c'houblad 9 363 584 - 9 437 056 (n=7). Karantezus eo ar c'houblad (6232, 6368) met n'hell ket bezañ kavet gant ar formulenn-se. Gant Euler e voe ouzhpennet ur roll 64 niver karantezus nevez, met gant daou fazi a voe dizoloet e 1909 hag e 1914. E 1866 e voe dizoloet ar c'houblad 1184-1210, chomet dianav betek-henn, gant ur paotr yaouank a c'hwezek vloaz, Nicolo Paganini.
Gant enklaskoù dre urzhiataerez ez eus bet gellet kavout an holl goubladoù niveroù karantezus dezho nebeutoc'h eget 10 sifr hag ivez un nebeud re all brasoc'h c'hoazh, setu ez eus bet kavet 7500 koublad en holl. Ne ouezer ket hag-eñ ez eus un niver anfin a goubladoù, nag hag-eñ ez eus koubladoù niveroù estren. Ma 'eus eus un hevelep koublad ez eus dre ret ouzhpenn 15 sifr da bep hini eus an niveroù hag o liesad a rank bezañ rannadus dre 22 niver kentael da nebeutañ.

## Gwelet ivez:

Niver puilh - Niver diouerus - Niver peurvat - Niver kentael - Niver kazi peurvat
# Niver kazi peurvat

E matematik e vez graet niver kazi peurvat eus an niveroù anterin n a-seurt gant σ(n) = 2n + 1, e lec'h m'eo σ ar fonksion a ro sammad rannerioù n, n en o zouez. Dre ret ez eus niveroù puilh eus an niveroù kazi peurvat. N'eus bet kavet niver kazi peurvat ebet betek-henn, met prouet ez eus bet n'eus hini ebet bihanoc'h eget 10$^{35}$, ha ma 'z eus eus un niver peurvat neuze en deus seizh ranner da nebeutañ.

## Gwelet ivez :

Niver puilh - Niver karantezus - Niver diouerus - Niver peurvat - Niver kentael
# Niver peurvat

Graet e vez niver peurvat eus an niveroù anterin a zo kevatal da sammad o rannerioù, estregeto o-unan eveljust.
Da skouer eo peurvat 6 rak 6 = 2 × 3, setu eo 1, 2, 3 ha 6 rannerioù 6. Sammad rannerioù 6 (estreget 6) eo neuze :
    1 + 2 + 3 = 6
Gant Euklides, en III$^e$ kantved kt JK, e oa bet dizoloet ha prouet kement-mañ: Ma 'z eus un niver kentael eus $M=2^{p}-1\,$ neuze eo peurvat $M\cdot \left({\frac {M+1}{2}}\right)=2^{p-1}(2^{p}-1)$.
Gant Leonhard Euler, en XVIII$^{vet}$ kantved, e oa bet prouet emañ an holl niveroù peurvat par er stumm kinniget gant Euklides. Setu eo liammet klask niveroù peurvat par gant klask niveroù kentael Mersenne (niveroù kentael e stumm 2$^p$-1).
N'eus ket bet kavet niver peurvat ampar ebet met n'eur ket deuet a-benn da brouiñ n'eus ket anezho kennebeut. Prouet ez eus bet avat e rank an niveroù peurvat ampar kaout 11 faktor kentael da nebeutañ, unan anezho da nebeutañ brasoc'h eget 300 000. Prouet ez eus bet ivez n'eus hini ebet bihanoc'h eget $10^{300}$.

## An niveroù peurvat kentañ

N'eus nemet pevar niver peurvat bihanoc'h eget 100 000, hag anavezet int abaoe an Henamzer. Setu int amañ :
* 6 = 1 + 2 + 3
* 28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14
* 496 = 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 31 + 62 + 124 + 248
* 8128 = 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 32 + 64 + 127 + 254 + 508 + 1016 + 2032 + 4064

## Un dra iskis

Pa vez rannet pep hini eus ar c'hevatalderioù amañ a-us dre an niver peurvat a glot ganto e tizoloer ur perzh eus kevrennoù egiptat 'zo :
* 1 = 1/6 + 1/3 + 1/2
* 1 = 1/28 + 1/14 + 1/7 + 1/4 + 1/2
* ha memes tra gant ar re all

## Gwelet ivez :

Niver puilh - Niver karantezus - Niver diouerus - Niver kentael - Niver kazi peurvat
# Niver puilh

E matematik e vez graet niver puilh eus an niveroù anterin n a-seurt gant σ(n) > 2n, e lec'h m'eo σ ar fonksion a ro sammad rannerioù n, n en o zouez. An talvoud σ(n) - 2n a vez graet puilhentez n anezhañ.
Degaset e oa bet an niveroù puilh gant Nicomachus en Introductio Arithmetica. Ober a rae anezho niveroù dreistpuilh ha goulenn a rae e vefe σ(n) > n hepken.
An niveroù puilh kentañ eo : 12, 18, 20, 24, 30, 36, ... hag an niver puilh ampar kentañ eo 945.
An niveroù dezho ur builhentez null eo an niveroù peurvat, hag an niveroù dezho ur builhentez negativel strizh eo an niveroù diouerus

## Gwelet ivez:

Niver karantezus - Niver diouerus - Niver peurvat - Niver kentael - Niver kazi peurvat
# Niverenn CAS

Niverennoù CAS (CAS number pe CAS registry number e saozneg) ar produioù kimiek, ar polimeroù, an heuliadoù biologel, hag ar c'hendeuzadoù eo o niverenn varilh nemeto war roll bank titouroù ar Chemical Abstracts Service (CAS), a zo ur skour eus an American Chemical Society (CAmS). Gant ar c'hCAS e vez roet an niveroù-se da bep produ kimiek a zo bet deskrivet en ur skrid bennak. Ouzhpenn se e vez dalc'het ha lakaet er c'henwerzh un diaz titouroù eus an danvezioù-se gant CAmS, ar c'hCAS Registry.
War-dro 23 milion a gompozennoù o deus bet un niverenn CAS betek-henn. War-dro 4 000 niverenn nevez a vez ouzhpennet bemdez. Ar pal a zo anezhañ aesaat an enklaskoù en diazoù titouroù dre m'o devez alies a-walc'h ar produioù kimiek anvioù diseurt. War-bouez nebeud, an holl diazoù titouroù diwar-benn ar molekulennoù a-vremañ a ro an tu da glask dre niverennoù CAS.

## An niverennoù
### Stumm an niverennoù

Ur benn-niverenn (evel ma'z eus penngerioù er geriadurioù) a c'hoarvezh eus teir lodenn disrannet gant ur varennig-stagañ. An hini gentañ a c'hell kaout betek c'hwec'h sifr, an eil he deus daou sifr, hag an trede he deus ur sifr evit ar somm kontrollañ. N'o deus an niveroù dalvoudegezh ebet : roet e vezont hervez an urzh war-gresk.

### Ar somm kontrollañ

Jediñ a reer ar somm kontrollañ dre liesaad ar sifr 1añ a-dalek an tu dehoù dre 1, an 2$^l$ dre 2, hag evel se c'hoazh. Ha goude se e jeder somm al liesadoù-se modulo 10. Da skouer ez eo 7732-18-5 niverenn CAS an dour, hag ar somm kontrollañ a zo bet jedet evel henn :
    (8×1 + 1×2 + 2×3 + 3×4 + 7×5 + 7×6) mod 10 = 105 mod 10 = 5.

### Niverennoù disheñvel

Izomeroù diseurt ur volekulenn bennak o deus niverennoù CAS disheñvel : 50-99-7 evit an D-glukoz, 921-60-8 evit an L-glukoz, 26655-34-5 evit an α-D-glukoz, hag all. A-wezhioù n'o devez klasoù klok a volekulennoù nemet un niverenn : 9031-72-5 evit strollad an alkooloù dishidrogenaz.

## Klask

Pa vezer o klask en diazoù titouroù dre un niverenn CAS e c'hell bezañ talvoudus ouzhpennañ niverennoù ar c'hompozennoù tost. Da skouer, evit klask titouroù diwar-benn ar c'hokain (CAS 50-36-2) eo ret klask titouroù evit an hidrokloridenn gokain (CAS 53-21-4) peogwir eo dindan ar stumm-se e vez implijet ar c'hokain e-giz dramm.
Evit klask niverenn CAS ur gompozenn gimiek diwar hec'h anv, he formulenn gimiek pe he struktur e c'heller ober gant ar mammennoù digor-mañ :
* (en) ChemIDplus (NIH)
* (en) http://webbook.nist.gov/chemistry/ Chemistry WebBook] (NIST)
* (en) NCI Database Browser
* (en) Dutch Dictionary on Organic Chemistry

## Gwelet ivez
### Pennadoù kar

* niverenn EINECS
* niverenn ELINCS
* niverenn NSC
* niverenn UN

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ar c'hCAS
* (fr) Deskrivadur marilh ar c'hCAS
* (en) https://web.archive.org/web/20130411023847/http://chemfinder.cambridgesoft.com/
* (en) CAS Number Database & catalog
# Ohm

An ohm (simbol Ω) eo an unanenn rezistañs elektrek deveret eus ar sistem etrebroadel (SI). Anvet eo bet evel se en enor da Georg Simon Ohm.
Un ohm eo ar rezistañs elektrek etre daou boent eus ur c'honduer pa vez produet ur red elektrek 1 amper er c'honduer-se gant ur voltadur digemm 1 volt pourvezet etre an daou boent-se, hep na vije nerzh elektromotor ebet er c'honduer-se.
Graet e vez ivez lezenn Ohm eus al liammadur :
    $U=R.I\,$
Gant $U\,$ e volt, $I\,$ e amper hag $R\,$ e ohm.
Setu e klot an ohm gant V.A$^{-1}$, pe c'hoazh en unanennoù diazez : m$^2$.kg.s$^{-3}$.A$^{-2}$.
# Pascal

Ar pascal (simbol : Pa) eo unanenn SI ar gwask. Kevatal eo gant un newton dre metr karrez. Ar memes unanenn a vez implijet c'hoazh evit muzuliañ ar striv, modul Young hag al lastikder.

## Termenadur

1 pascal (Pa) = 1 N/m$^2$ = 1 J/m$^3$ = 1 kg·m$^{–1}$·s$^{–2}$

## Lieskementoù SI

| Lieskement | Anv | Simbol | Lieskement | Anv | Simbol |
| 10$^0$ | pascal | Pa | | | |
| 10$^1$ | dekapascal | daPa | 10$^{-1}$ | desipascal | dPa |
| 10$^2$ | hektopascal | hPa | 10$^{-2}$ | santipascal | cPa |
| 10$^3$ | kilopascal | kPa | 10$^{-3}$ | milipascal | mPa |
| 10$^6$ | megapascal | MPa | 10$^{-6}$ | mikropascal | µPa |
| 10$^9$ | gigapascal | GPa | 10$^{-9}$ | nanopascal | nPa |
| 10$^{12}$ | terapascal | TPa | 10$^{-12}$ | pikopascal | pPa |
| 10$^{15}$ | petapascal | PPa | 10$^{-15}$ | femtopascal | fPa |
| 10$^{18}$ | egzapascal | EPa | 10$^{-18}$ | atopascal | aPa |
| 10$^{21}$ | zetapascal | ZPa | 10$^{-21}$ | zeptopascal | zPa |
| 10$^{24}$ | yotapascal | YPa | 10$^{-24}$ | yoktopascal | yPa |

## Orin

Anvet eo bet an unanenn diwar Blaise Pascal, ar matematikour, fizikour ha prederour gall dreist.

## Displegadurioù

1 megapascal (MPa) = 1 000 000 Pa = 1 N/mm$^2$.
Ar gwask atmosferek standart zo 101 325 Pa = 101,325 kPa = 1013,25 hPa = 1013,25 mbar = 760 Torr (ISO 2533).
E pad pell e voe muzuliet ar gwask atmosferek e milibar gant ar veteorologourien dre ar bed. Goude ma voe degaset an SI e voe gwelloc'h gant kalz anezho mirout an talvoudoù boas evit ar gwask. Setu perak e vez implijet an hektopascal hiziv-an-deiz gant ar veteorologourien evit an aerwask, dre m'eo kevatal an hektopascal gant ar milibar, tra ma vez roet gwaskoù damheñvel e kilopascal en holl dachennoù all pe dost, e lec'h ma ne vez ket graet gant ar rakger hekto.
    1 hektopascal (hPa) = 100 Pa = 1 mbar.
    1 c'hilopascal (kPa) = 1000 Pa = 10 hPa.
Er sistem mts soviedel kozh e oa an unanenn gwask ar pieze a zo kevatal gant ur c'hilopascal.

## Keñveriañ gant unanennoù gwask all

| 1 bar | 100 000 Pa |
| 1 barye | 0,1 Pa |
| 1 milibar | 100 Pa |
| 1 atmosfer | 101 325 Pa |
| 1 mmHg (pe Torr) | 133,322 Pa |
| 1 inHg | 3386,833 Pa |
| 1 cmH$_2$O | 98,0638 Pa |
# Pebr

Ar pebr a zo ur spis fardet gant hugennoù meur a spesad pebrenned, plant eus kerentiad ar piperaseged. N'eus nemet frouezh ar Piper negrum hag ar Piper longum a vez graet « pebr » anezho ent-lezennel.
Gant ar spesad Piper nigrum e vez produet pebr du, gwenn pe c'hlas hervez mare an eost hag an doare d'e fardañ.
* ar pebr du a vez fardet gant hugennoù tost darev, lakaet e go ha sec'het ;
* ar pebr gwenn a vez fardet gant hugennoù darev ha diblusket ;
* ar pebr glas a vez fardet gant hugennoù dizarev a vez miret en ul lec'h gleborek.
Emañ orin gouniderezh ar pebrenned war aod kornôg India (aod Malabar) e stad ar C'herala. En em ledet eo da c'houde e broioù all eus Azia ar Gevred, Madagaskar ha Brazil.
Implijet-kenañ eo ar pebr en abeg d'e vlaz brout-tre a zeu diwar amidoù eus ar piperidin.
Dont a ra e anv eus ar sañskriteg pippali en deus roet al latin piper. Abaoe mare Aleksandr Veur eo e vije bet graet implij anezhañ e Gres.
Er Grennamzer e veze rouez ar spisoù e-giz ar pebr. Evit gwir e voe merket kenwerzh ar spisoù gant aloubidigezh Aleksandria e 642 gant an Arabed. Setu perak e veze implijet ar re rouesañ anezho, ar pebr en o zouez, e-giz moneiz.
# Pennreolenn an aktadur bihanañ

Termenadur an aktadur ha pennreolenn an aktadur bihanañ a zo bet savet gant Maupertuis.
E-barzh " Principe de la moindre quantité d'action pour la mécanique " (1744) e vez termenet an aktadur evel-hen gant Maupertuis :
« An Aktadur a zo kenfeurel gant liesad ar mas dre an tizh hag ar spas. Setu bremañ ar bennreolenn-se, ken fur ha ken din eus ar Peurvoud : pa c'hoarvez ur cheñchamant bennak en natur e vez atav ar c'hementad Aktadur implijet evit ar cheñchamant-se ar bihanañ posupl. »
# Porzh a-stur

Kas ent diaser roadennoù gant lies neudenn a vez anvet treuzkas roadennoù a-stur. Kaset e vez gant porzhioù a-stur an urzhiataerioù hiniennel 8 bit (un eizhbit) ent diaser gant 8 neudenn a ra d'ober ar fun a-stur.
Ar porzhioù a-stur daouank kentañ e veze kaset gante ar stlennoù gant ur c'has a 2,4 Mbde (Mega bit dre eilenn). Bremañ e vez tizhet tizhoù uheloc'h oc'h arverañ porzhioù a-stur arwellet :
Kenstaget e vez ar porzhioù a-stur ouzh ar bennwal peurliesañ, ar c'hennasker DB25 marc'het ouzh talbenn a-dreñv an urzhiataer. Peurliesañ e vez kennasket moullerezioù ouzh porzhioù a-seurt-se daoust dezhze da vezañ gorrek a-walc'h ha da vezañ erlerc'hiet muioc'h muiañ ouzh kennaskerioù USB pe Ethernet.
# Pozitron

War dachenn fizik ar partikulennoù eo ar pozitron, pe poziton, an antipartikulenn stag ouzh an elektron.
Diouganet gant Paul Dirac e 1928 e teuas ar stumm antimateri-se da vezañ an hini kentañ bet anataet dre arnodiñ (Carl David Anderson, 1932).
Karg elektrek ar pozitron a dalv +1 eV (p'eo -1 eV hini an elektron). Memes spin hag memes mas en deus evel an elektron.
Pa vez anihilet ur pozitron gant un elektron e vez treuzkemmet o mas da energiezh dindan stumm daou foton gamma.

## Gwelet ivez

* patrom standart
* Partikulenn ß
* Paul Dirac
# Skinwel niverel douarel

Ur reizhiad skignañ niverel eo ar skinwel niverek douarel (berraet e SND), implijout a ra ar reoladoù DVB-T, ISDB hag ATSC ha skignet e vez war bandennoù miret evit ar skinwel VHF-III / UHF-V implijet dija evit skignañ ar chadennoù hertzel peusheñvel.
Gant ar reolenn DVB-T eo kodet ar skeudennoù hervez ar reolad MPEG-2 (e MPEG-4 AVC evit an SND paeüs e Bro-C'hall). E-giz-se eo bravoc'h ar skeudennoù ha dreist-holl ar son (son Dolby 5.1, skeudenn 16/9, son e yezh orin hag eilmouezhiet...), ha lieskementet eo an niver a chadennoù: evit gwir e c'heller lakaat da dremen 6 chadenn voutin war ur ganol hepken e MPEG-2 ha div pe deir gwech muioc'h e MPEG-4 AVC.
Ar gounid brasañ evit an arvesterien eo degemer chadennoù skinwel niverel gant ur stign rastell voutin. N'eus ket ezhomm cheñch ar skinweler nag ar rastell UHF evit degemer an SND. Ret eo prenañ ur voestig terminal DVB-T evit treiñ an arouezioù niverel da arouezioù peusheñvel hag evit cheñch ar chadenn gant ar pellurzhier.
# Smilodon californicus

Smilodon californicus :
| Smilodon californicus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Vertebrata |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Felidae |
| Genad : | Smilodon |
| Anv skiantel ||
| Smilodon californicus (Bovard, 1907) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Smilodon californicus e oa un tigr dent sabrenn. Kavout a ra da galz klaskourien ne oa nemet un isspesad eus Smilodon fatalis, evel Smilodon floridanus.
Karrekaenn Stad Kalifornia eo ar Smilodon californicus. Kalz skeledennoù a gaver e La Brea Tar Pits, lec'h ma oant bet lonket gant an traezh pa oa o hemolc'hiñ preizhoù.

## Gwelet ivez

* Tigr dent sabrenn
* Smilodon gracilis
* Smilodon populator
# Stad diazez

E fizik ar c'hwanta e vez graet Stadoù diazez ur sistem eus stadoù kwantek dezho an energiezh izelañ. Stad iset a vez graet eus kement stad energiezh a zo uheloc'h eget hini ar stadoù diazez.
# Steredenn Kapteyn

Steredenn Kapteyn (anvet ivez GJ 191, HD 33793 pe CD -45 1841) a zo ur is-korrez a renk M0 dizoloet e 1897 gant Jacobus Kapteyn. Lec'hiet emañ 12.79 bloavezh-goulou diouzh an Douar hag unan eus ar steredennoù gant an tizh a-gostez brasañ eo. Treiñ a ra war dro ar galaksi en un doare kil hag an hini dostañ eus stered ar rodenn c'halaksiek eo.

## Gwelet ivez

Roll ar stered tostañ

## Liammoù diavaez

* SolStation.com: Steredenn Kapteyn
# Steredenn Luyten

Steredenn Luyten a zo ur gorrez ruz lec'hiet 12.36 bloavezh-goulou diouzh an Heol. War-dro 1/4 eus mas an Heol e pouez met n'he-deus nemet 0.04% he sked. Anvet eo hervez Willem Jacob Luyten en-deu kavet he zizh.
Dielfennadurioù eus luc'hskeundennoù kemeret etre 1937 ha 1980 a zamveneg he-deus Steredenn Luyten ur c'heneil a zo e vas diresis (1.1 gwech hini Yaou d'ar vuiañ). Ne oa ket bet prouet, avat.

## Gwelet ivez

Roll ar stered tostañ

## Liammoù diavaez

Steredenn Luyten war Solstation.com
# Steredenn Van Maanen

Steredenn Van Maanen a zo ur gorrez wenn, an trede dizoloet goude Sirius B ha Procyon B. Lec'hiet emañ 14.4 bloavezh-goulou diouzh an Heol hag un tizh bras a-walc'h (2.98" dre vloavezh) he-deus. Kalz re wan eo evit bezañ gwelus gant an daoulagad noazh.
7/10 eus hini an Heol eo he mas met kalz bihanoc'h eo. Dizoloet e oa bet gant Adriaan Van Maanen e 1917.

## Gwelet ivez

Roll ar steredennoù tostañ

## Liammoù diavaez

Steredenn Van Maanen war Solstation.com