OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hans Memling

Hans Memling (Seligenstadt tro 1435-1440 - 11 a viz Eost 1494 e Brugge) a oa ul livour alaman ha flamank.

## E vuhez

Brudet-tre e Brugge, Italia, Alamagn hag er Rouantelezh-Unanet e oa Memling pa oa bev. Goude-se e voe disoñjet e-pad meur a gantved, ha dizoloet e voe en-dro e penn-kentañ an XIX$^{vet}$ kantved gant an Alamaned, dreist-holl Schlegel. Peurliesañ e plij e oberennoù d'an dud voutin, ha dibrizet e vez gant istorourien an arzoù. Ur plas dibar en deus e-touez arzourien gent Flandrez. Levezonet e voe gant labour Rogier van der Weyden, ha klasel, eeun ha spis war un dro eo ar pezh a reas. Perzhioù dibar e oberennoù eo ar sederidigezh ha ar c'hwekted, kement-se a c'haller merzout e div daolenn vrudet savet gantañ : Ar Werc'hez e-touez ar Sent hag Azeulerezh an tri roue, dalc'het en ospital Sant-Yann e Brugge kerkent ha livet.

## Oberennoù

* Ar Varnadenn ziwezhañ, (1467-1471), Gdansk, Mirdi Narodowe,
* Er Johannishospital (Brugge) e kaver lodenn vrasañ oberenn Memling :
** Eured Santez Katell, stern-aoter (1479),
** Azeulerezh an tri roue (1470-1472),
** Poltred Maria Moreel e sibil bers (1480),
** Werc'hez gant ur bugel hag a roour Martin van Nieuwenhoven (1487)
** Relegouer Santez Ursul gant 6 pennad eus ar vojenn (1489)
* Er Groeningemuseum Brugge e c'haller gwelout un deirzaolenn a ziskouez Sant Kristof, Maoris, Ägidius, hag ivez Stifter Bürgermeister Moreel hag e familh
* Diskouezva ar rouaned, Torino, taolenn Pasion ar C'hrist,
* Alte Pinakothek München, Seizh levenez Maria
* Iliz-veur Lübeck, stern-aoter (1491), gant Christ ouzh ar groaz
* Capilla Real, iliz-veur Granada (Spagn), ur pemzek taolenn bennak, tennet eus dastumad Izabel ar Gatolikez (poltredoù dreist-holl)
* Mirdi arzoù-kaer Straßburg : liestaolenn fouge mab-den ha daspren an aotrou Doue
Ar 7 panell a ya da ober stern-aoter Lübeck

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Oberennoù Hans Memling
* Memling, mestr Brugge
* Memlinc war Septentrionalia
# Helavarded

Helavarded (eus ar wrizienn-c'her lavar asamblez gant ar rakger kreñvaat he hag al lostger ted) a zo dispak ar c'homz (dindan stumm ur brezegenn, peurvuiañ) en un doare likant, kran, kendrec'hus ha nerzhus, ken e vez sachet war du ar c'homzer ar selaouerien. Un donezon naturel eo peurvuiañ hag e c'heller lakaat da vleuniañ dre pleustriñ ha studi ar yezh hag an anaoudegezhioù a-feson hag ar brederouriezh, ar boelloniezh hag mestroniezh elfennoù pennañ arz ar c'hendrec'hiñ ivez.

## Helavarded en Henamzer

Implijet e veze ar ger latin eloquentia gant an Henromaned a lakae an doue Merc'her da vestr meur ar c'homz. Unan eus ar Romaned helavarañ a voe Marcus Tullius Cicero a skrivas De eloquentia (A-zivout an helavarded). Gant an Hengresianed ez eo bet aet war wel meiz an helavarded pa lakaent dindan maeroniezh Kalliope, hag hi, maeronez ar meurgan hag an helavarded (graet anezhirhetorikaganto), e renk kentañ an 9 Muzenn, merc'hed da Zeus ha da vMnemosune. Koulskoude, Hermes, an doue gresian nes da Verc'her, a rene war an helavarded ivez. Kredet eo Demostenez evel ar gwellañ eus ar brezegerien e c'hellomp lenn e vreutadennoù. Er vitologiezh keltek e kaver un doue a ren an helavarded, Ogme pe Ogmios e anv.

## Helavarded en Azginivelezh

E-doug an Azginivelezh e voe dedennet an denelourien gant ar c'heflen a dleer mirout etre ar pennaennoù politikel hag ar c'homzoù ken e c'heller dispakañ meizadoù kendrec'hus. Sevel un doare kinnig ur stil plijus hag ur framm yezhadurel ennañ, asamblez gant arguzennoù poellek, kouls ha fromel, a yeas da vezañ reolennoù kreiz an dareulerezh.

## Simbolouriezh

Hervez Lukian a Samozat hag arkeologourion ez eus bet skeudennadurioù o tispakañ an doue galian Ogmios asamblez gant tud yaouank sachet d'e heul gant ereoù alaouret staget ouzh e genou. A-wezhioù e veze skeudennaouet an helarvarded dre un nimfenn gurunennet gant perlezennoù ha garlantez, ur walenn-roue en dorn dehou hag ul levr digor m'emañ un eurier-traezh warnañ. A-hent-all e c'hell an helavarded kemer neuz un itronez doujadus, dezhi un daledenn ac'h arouezi he mestroni war ar speredoù. Ma weler an tanfoeltr hag ar bleunioù e tleer kompren m'eo nerzh ar poell ha strobinell flourded ar c'homzoù a sach a-du ez-ingal. Ul leurenn-brezeg kentrek anvioù Kikero ha Demostenez skrivet warni a c'hell bezañ a-dreñv d'ar personadur. Gwezhioù all zo e weler ur vaouez armet evel Atena hag hi o stlepel mein gant he brec'h izel oc'h argeliañ ar c'homzoù efedus ha didro. Pep rummad a varzhoniezh a zo ur seurt helavarded dezhi, metevit ar varzhoniezh dre holl ne gaver argel kreñvoc'h eget skeudenn Orfeoz o lakaat al loened gouez da zont da c'hourvez dirazañ dre strobinell sonioù e lourenn.

## Pennadoù nes

* Dareulerezh
* Komz
* Lunienn stil
* Prezegenn

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Eus e (berradur evit ex a dalvez tennet eus) hag ar ar wrizienn-c'her loqui (komz).
# Herbelles

Kumunioù Frañs :
| Anv | Herbelles |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Saint-Omer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Morinie |
| Kanton | Aire-sur-la-Lys |
| Kod INSEE | 62431 |
| Kod post | 62129 |
| Maer | Jean-Marie Carlier |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,55 km² |
| Led | 50° 39' 22" Norzh |
| Hed | 02° 13' 24" Reter |
| Uhelder kreiz | 100 m |
| Uhelder bihanañ | 55 m |
| Uhelder brasañ | 110 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 485 (2007) |
| Stankter | 106 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Herbelles a oa ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor

* Bodet e voe gant Inghem d'ar 1añ a viz Gwengolo 2016 d'ober ur gumun nevez: Bellinghem.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Léger, XVII$^{vet}$ kantved.
* Daou di-feurm, XVII$^{vet}$ kantved.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Hermione (lestr)

Hermione zo anv ul lestr-brezel gall a oa war vor etre 1779 ha 1793. Ur fourgadenn 34 c'hanol 12 lur e oa, savet e porzh gall Rochefort.
Brudet eo dre ma'z eo ganti ez eas Gilbert du Motier de La Fayette eus Rochefort da gêr Boston (Stadoù-Unanet Amerika), e 1780, da gemer perzh en emsavadeg a gasas da zic'halc'hted SUA.
Ul lestr all a oa bet en anv-se a-raok er verdeadurezh c'hall. Unan all c'hoazh a voe graet en Oriant e 1804, dindan an impalaer Napoleon Iañ.
Ur pimpatrom eus Hermione zo bet savet e Rochefort ; e 1997 e voe boulc'het ar chanter, ha d'ar 7 a viz Gwengolo 2014 e voe lakaet war vor. E miz Mezheven 2015 e treuzas ar Meurvor Atlantel evit bezañ e Boston a-benn lidañ dizalc'hiezh SUA d'ar 4 a viz Gouere.

## Notennoù

* ↑ Daouzek lur e oa pouez pep boled.

## Pennad kar

* Hermione (1804)
# Herri Iañ (Bro-C'hall)

Herri Iañ, ganet war-dro 1010 ha marvet e 1060, a voe roue Bro-C'hall etre 1031 ha 1060. Eil mab e oa da Roperzh II ha Konstanza Arle.

## Buhez

Sakret e voe Herri Iañ e Reims e 1027, goude marv e vreur henañ, Huon Bro-C'hall, ha daoust da enebiezh e vamm. Dont a reas da vezañ trede roue kapesian Bro-C'hall e 1031, goude marv e dad.

## Dimezioù ha bugale

Div wech e timezas. Euredet e voe da gentañ e 1034 da Matilda Friz, merc'h Liudolf, Margrav Friz, ha nizez an impalaer Konrad II. Mathilda a varvas e 1044 er gwentloù.

### Eil eured

Eurediñ a reas goude gant Anna Kyiv e 1051. Pevar bugel o doe :
* Fulup, (1052 - 1108) a voe roue war-lerc'h e dad
* Emma (1054-]
* Roperzh (war-dro 1055 - war-dro 1060)
* Huon Vermandois (1057- 1102)
| En e raok: Roperzh II | Rouaned Bro-C'hall 1031 – 1060 | War e lerc'h: Fulup Iañ |
# Houston

Houston eo kêr vrasañ stad Texas er Stadoù-Unanet, ha pevare brasañ kêr ar Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 2 099 451 a annezidi o chom enni (ar pevara brasañ kêr e SUA), ha 6 086 538 er veurgêr (ar pempvet vrasañ e SUA).

## Armerzh

Diazezet eo e Houston al Lyndon B. Johnson Space Center, kreizenn an NASA.

## Kêrioù gevellet

| Bro | Kêr | |
| Taiwan | Taipei | 1963 |
| Spagn | Huelva | 1969 |
| Japan | Chiba | 1973 |
| Bro-C'hall | Nisa | 1973 |
| Azerbaidjan | Bakou | 1976 |
| Bro-Skos | Grampian Region | 1979 |
| Norvegia | Stavanger | 1980 |
| Aostralia | Perth | 1983 |
| Turkia | Istanbul | 1986 |
| Sina | Shenzhen | 1976 |
| Ecuador | Guayaquil | 1987 |
| Alamagn | Leipzig | 1993 |
| Rusia | Tyumen | 1995 |
| EAU | Abu Dhabi | 2001 |
| Mec'hiko | Tampico | 2003 |
| Angola | Luanda | 2003 |
| Pakistan | Karachi | 2008 |
| Aostralia | Perth | 1983 |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Huka Falls

Huka Falls zo un heuliad lammoù-dour war ar stêr Waikato e Zeland-Nevez. Dont a ra an dour eus al Lenn Taupo. Strishaat a ra naoz ar stêr eus 100 m led betek 15 m hepken en ur ganienn garanet e goueledennoù al lenn.
* Pont an douristed
* Bagig
* Al lamm-dour hag ul lec'h arvestiñ
# Iliz-veur Naoned

Iliz-veur Pêr-ha-Paol Naoned a zo un iliz-veur katolik a c'hiz c'hotek savet er XV$^{vet}$ kantved, da vare Duged Breizh.
E-kreiz kêr emañ, e leurgêr Sant-Pêr. Iliz-veur eskopti Naoned eo, ha sez eskob Naoned. 457 vloaz ez oa bet ouzh he sevel, eus 1434 betek 1891. Kement-se ne vir ket e lavarer eo ur bennoberenn eus an doare gotek. Unan eus nav iliz-veur katolik Breizh eo, savet e tal-kichen Kastell an Duged. Ur savadur relijiel met ivez politikel eo eta, arouezh souvereniezh an Dugelezh. Enni eo beziet an dug Frañsez II, tad an dugez Anna. Monumant istorel ofisiel eo abaoe 1862.
Tri savadur relijiel zo bet a-raok an iliz-veur a vremañ: ur chapel savet en III$^e$ kantved ; un iliz-veur savet er VI$^{vet}$ kantved, un iliz-veur roman all en XI$^{vet}$ kantved. El lec'h ma oa an iliz-veur kozh eo bet savet homañ, ha dre ma veze savet eo he deus kemeret he lec'h.

## Ar savadurioù kent

Un templ drouizel e vije bet war al lec'h, dediet da Janus pe vBouljanus.
Tri savadur kristen zo bet goude :
* ur penniliz savet er IV$^e$ kantved,
* un iliz-veur kentañ, savet er VI$^{vet}$ kantved,
* un eil iliz-veur romanek savet er XI$^{vet}$ kantved. Warni eo bet savet an iliz-veur a vremañ.

## Reneveziñ ha tanioù-gwall

Skoet e voe gant bombezadegoù an Eil Brezel-bed. Labourioù reneveziñ a oa tost echuet pa tarzhas un tann-gwall en nein d'an 28 a viz Genver 1972. Goude eizh bloaz argerzhadur e voe anavezet kiriegezh ar Stad gall, ha ket an embregerezh naonedat Rineau Frères. Digoradur ar c'heur nevez a voe lidet d'an 12 a viz Mae 2013 gant an aotroù Jean-Paul James.
D'an 18 a viz Gouere 2020 eo distrujet gant un tan-gwall nevez gwerelloù an XV$^{vet}$ kantved urzhiet gant Anna Breizh, ograoù ar XVII$^{vet}$ kantved hag arrebeuri.

## Skeudennoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Talbenn kornôk en 2005, tud o labourat warnañ, abalamour da se n'eo ket heñvel al livioù
* Tu a-dreñv
* Nev an iliz-veur
* Ograoù eus 1619 a-us d'an nor-dal, ha gwerelloù an XV$^{vet}$ kantved
* Bez Frañsez II, dug Breizh
* Bez ar jeneral de Lamoricière
* An dor-dal-kreiz
* Bolz

## Liamm diavaez

* (fr) Lec'hienn ofisiel
# Inghem

Kumunioù Frañs :
| Anv | Inghem |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Saint-Omer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Morinie |
| Kanton | Aire-sur-la-Lys |
| Kod INSEE | 62471 |
| Kod post | 62129 |
| Maer | Jacques Bonnière |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 3,19 km² |
| Led | 50° 40' 05" Norzh |
| Hed | 02° 14' 41" Reter |
| Uhelder kreiz | 64 m |
| Uhelder bihanañ | 42 m |
| Uhelder brasañ | 95 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 356 (2007) |
| Stankter | 111 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Inghem a oa ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor

* Bodet e voe gant Herbelles d'ar 1añ a viz Gwengolo 2016 d'ober ur gumun nevez: Bellinghem.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron-Varia, XVIII$^{vet}$ kantved.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Inizi Friz ar Reter

Inizi Friz ar Reter (Eastfryske eilannen e frizeg, Ostfriesische Inseln en alamaneg) zo un heuliad enezennoù e Mor an Hanternoz, a-hed aodoù gwalarn Alamagn. Emaint etre 5 ha 10 kilometr diouzh an douar-bras, hag en em astenn a reont etre aber ar stêr Ems er c'hornôg ha hini ar stêr Jade er reter. E stad Saks-Izel emaint.
Seizh enezenn zo annezet :
* Borkum (Boarkum)
* Juist (Júst)
* Norderney (Nordeneach)
* Baltrum
* Langeoog (Langerëach)
* Spiekeroog (Spikereach)
* Wangerooge (Wangereach)
Enez Borkum eo an hini vrasañ anezho.
Un nebeud enezennoùigoù didud zo ivez :
* Kachelotplate
* Lütje Hörn
* Memmert
* Minsener Oog
* Mellum
* Großer Knechtsand
* Memmert
* Mellum
Unan anezho, Lütje Hörn, e-kichen Borkum, zo en arvar da vezañ beuzet gant ar mor. E 2003 e oa bet embannet gant melestradurezh aodoù Alamagn e c'haller ober un enezenn hiviziken eus Kachelotplate, ur reuzeulenn-draezh zo dirak genoù ar stêr Ems, dre ma ne vez ket goloet ken gant al lanv.

## Gwelit ivez

* Inizi Friz
# Jarabe Tapatío

Ar Jarabe Tapatío ("Siros Guadalajara") zo un dañs eus Mec'hiko, anvez "dañs an tog mec'hikan" ivez, sonet gant sonerien mariachi eus Guadalajara, eil brasañ kêr Mec'hiko, e stad Jalisco. A-wezhioù e vez droukvesket gant ar Raspa, un dañs mec'hikan all.
# Jean Clouet

Jean (pe Janet) Clouet (Brusel 1480-Pariz 1541) a oa ul livour eus Izelvroioù Bourgogn, hag a labouras e lez ar roue gall er XVI$^{vet}$ kantved. Tad e oa da François Clouet.

## Tresadennoù

* Charles de Lorraine, kardinal
* Guillaume Gouffier de Bonnivet
* Odet de Coligny, kardinal
* Poltred Jean de Brosse, dug Étampes
* Anne de Pisseleu, dugez Étampes, pried Jean de Brosse, ha serc'h ar roue gall Frañsez Iañ
* Renée Bro-C'hall, merc'h da Anna Vreizh, c'hoar-gaer Frañsez Iañ, dugez Ferrara.
* Anne de Montmorency, konestabl.

## Taolennoù

* Guillaume Budé
* Marguerite d'Angoulême
* Claude de Lorraine, dug Guise

## Levrlennadur

* Cécile Scailliérez, François Ier par Clouet, Musées Nationaux, 1996

## Liammoù diavaez

* Les Clouet, gant A. Zvereva, arzistorourez
* (en) Jean Clouet en Artcyclopedia
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jefferson Davis

Jefferson Finis Davis (3 a viz Even 1808 – 6 a viz Kerzu 1889) a oa ur politikour], un ofiser hag un istorour stadunanat.
Bez' e voe dileuriad ha senedour evit ar Mississippi. Anavezet eo dreist-holl evit bezañ bet prezidant Stadoù Kengevreet Amerika e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
Kemeret en doa e karg steuñv brezel ar Stadoù Kengevreet met ne zeuas ket a-benn da gavout ur strategiezh a c'hellje trec'hiñ Stadoù an unaniezh, a oa niverusoc'h ha gant un nerzh greantel kalz brasoc'h.

## Oberennoù

* 1881: The Rise and Fall of the Confederate Government (2 levr) (ISBN 0306804182)
* 1889: A Short History of the Confederate States of America, embannet gant Balefor Company Publishers, New York (skrid-buhez)

## Levrlennadur

* Collins, Donald E. (2005). The Death and Resurrection of Jefferson Davis. Lanham, embanner Rowman & Littlefield Publishers. (ISBN 9780742543041). (en)
* Cooper, William J. (2000). Jefferson Davis, American. embannadur New York: Alfred A. Knopf. (ISBN 9780307772640). (en)
* Cooper, William J. (2008). Jefferson Davis and the Civil War Era. embannadur Baton Rouge: Louisiana State University Press. (ISBN 9780807153116). (en)
* Thomas, Emory M. (1979). The Confederate Nation, 1861–1865. embannadur New York: Harper & Row. (ISBN 9780062069467). (en)

## Liammoù diavaez

* Jefferson Davis war Findagrave.com
* Jefferson Davis war Gutenberg.org
# Jean-Charles Prince

An Aotrou Jean-Charles Prince a voe kentañ eskob Saint-Hyacinthe (Kebek)
Ganet eo bet e Saint-Grégoire de Nicolet d'an 13 a viz C'hwevrer 1804. Aet eo da Anaon d'ar 5 a viz mae 1860 e Saint-Hyacinthe. Mab da Jean Prince, labourer douar, ha Rosalie Bourg e oa.
Studiet en deus e skolaj Nicolet. E 1823 e kelennas al lizhiri eno. E 1824 e voe kaset da da gloerdi Saint-Hyacinthe evit kelenn ar brederouriezh. Ur wech beleget en 1826 e voe galvet da Vontréal gant an Aotrou 'n Eskob Lartigue evit bezañ rener Kloerdi Sant-Jakez. Rener e voe eno betek 1831 ma voe kaset da rener Kloerdi Saint-Hyacinthe.
Chom a reas eno betek an 20 a viz Gouere 1840 ma voe galvet da Vontréal gant an Aotrou 'n Eskob Ignace Bourget evit krouiñ ur gelaouenn relijiel. Anvet e voe chaloni chabistr Montréal e 1841. Krouet e voe Mélanges religieux memes bloavezh.
Karget e voe eus ar c'humuniezhioù relijiel. Sikour a reas meur a hini d'en em staliañ e Montréal.
D'ar 5a viz Gouere 1844 e voe anvet gant ar Pab Gregor XVI eskob in partibus Martyropolis ha kenseskob Montréal. E 1851 ez eas da Roma war c'houlenn gant eskibien Kebeg evit kas dekredoù sened kentañ Kebeg. Eno oa pa voe anvet gant ar Pab Pi IX kentañ eskob eskopti nevez krouet Saint-Hyacinthe d'an 8 a vie Mezheven 1852.
Start e voe an traoù er penn kentañ met klask a reas diorren an deskadurezh (Skolaj Sainte-Marei-de-Monnoir, Skol lizhiri Sherbrooke...).
Klask a reas lakaat kumuniezhioù relijiel da zont di, evel Urzh ar Brezegerien pe Leanezed Kinnigadur Mari peurgetket. Ma teuas Merc'hed Mari Rivier d'en em staliañ e 1858 ne zeuas an dominikaned nemet e 1873 pa oa an Aotrou Joseph Laroque eskob.
Prederiet e voe gant ar sikour da reiñ d'ar re gozh ha d'ar re glañv ha sikour a reas Leanezed ar Garantez (Soeurs dela Charité) a oa staliet e Saint-Hyacinthe abaoe 1840 hag o doa krouet un ospital (Hôtel-Dieu).
Awenet gant Aurélie Caouette e krouas d'an 28 a viz Meurzh 1858 ur genvreuriezh gouestlet da azeuliñ ar Gwad Prizius-meurbet.

### Mammenn

* Lec'hienn eskopti Saint-Hyacinthe (www.diocese-st-hyacinthe.qc) testenn tennet eus "150 ans de vie écclésiale " dindan renerezh an Ao n' Eskob Jean-Marc Robillard
# Jingnan

Jingnan (荆南), anvet ivez Nanping (南平), a oa unan eus an dek Rouantelezh e kreiz Sina, e-doug Marevezh ar pemp tierniezh hag an dek rouantelezh. Krouet e oa bet e 924. He diazezer Gao Jixing (高季興) a oa bet anvet da Jiedushi (gouarner milourel) Jiangling e 907 gant Tierniezh al Liang Diwezhat a zalc'he norzh Sina goude diskar an dierniezh Tang. Kemer a reas ar renk a roue goude distruj al Lianged Diwezhat gant an dierniezh Tang Diwezhat.

## Douaroniezh

Jingnan a oa ar rouantelezh a oa bet hirañ he buhez e-mesk ar rouantelezhioù bihan. Jiangling a oa he c'hêr-benn ha derc'hel a rae daou vann war ribloù ar Yangtze. Harzhoù en doa gant an dierniezh Tang Diwezhat, gant rouantelezh Chu ha gant Tanged ar Su pa stagjont ar rouantelezh-mañ ouzh o hini e 951. Gant ar Shu Diwezhat en doa harzhoù ivez goude o c'hrouidigezh e 934.

## Diskar ar rouantelezh

Krouet e voe an Dierniezh Song e 960 met daoust ma lakaer d'an amzeriad-mañ penn Marevezh ar Pemp Tiernelezh hag an Dek Rouantelezh e treuzvevas rouantelezhioù ar Su e-pad hogozik 20 bloavezh. An hini kentañ da vezañ distrujet a voe Jingnan avat. E 963 e voe aloubet.

## Renerien

Renerien Marevezh ar Pemp Tiernelezh hag an Dek Rouantelezh 907-960 :
| Anv azeuldi ( Miao Hao 廟號 miao4 hao4) | Anv dalif ( Shi Hao 諡號 ) | Anv | Renadur | Marevezh (Nian Hao 年號) |
| Ne oa hini | Priñs Wuxin (武信王) | Gao Jixing (高季興) | 909-928 | Ne oa hini |
| Ne oa hini | Priñs Wenxian (文獻王) | Gao Conghui (高從誨) | 928-948 | Ne oa hini |
| Ne oa hini | Priñs Zhenyi (貞懿王) | Gao Baorong (高保融) | 948-960 | Ne oa hini |
| Ne oa hini | Priñs Zhenan (貞安王) | Gao Baoxu (高保勗) | 960-962 | Ne oa hini |
| Ne oa hini | Priñs Deren (德仁王) | Gao Jichong (高繼沖) | 962-963 | Ne oa hini |

## Liammoù diavaez

(en) Jingnan war Chinaknowledge.de
# Jirafenn

Jirafenn :
| G. c. angolensis Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Giraffidae |
| Genad : | Giraffa |
| Anv skiantel ||
| Giraffa camelopardalis Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar jirafenn (Giraffa camelopardalis) zo ur bronneg daskirier a vev en Afrika issahariat. Emañ ar jirafenned er c'herentiad Giraffidae, asambles gant an okapied.
Kavet e vez jirafenned eus kreisteiz ar Sahara betek Transvaal Suafrika). Aet int da get el lodenn vrasañ eus kornôg Afrika, estreget e Niger. Bevañ a reont en un endro sec'h, en takadoù gant gwez kasia.

## Deskrivadur

Ar bronneg uhelañ eo war an Douar hiziv an deiz. Ar par a c'hell bezañ betek 5.7 metr bras : 3.3 m ouzh an draen hag ur gouzoug 2.4 m. Ar barez zo 1 metr bihanoc'h well-wazh. Etre 1 ha 2 donenn a bouez zo enne. Ar jirafenn nevez-c'hanet zo 2 m ouzh an draen ha war-dro 50 kg.
Liesseurt eo marelladur ar vlevenn, ha cheñch a ra gant pep isspesad. Servijout a ra d'al loen da guzhat en endroioù disheñvel. Evel en darn vrasañ eus ar bronneged ez eus 7 mell ar gouzoug er jirafenn. Fin ha hir eo he lost, ur guchennad vlev du en e benn. Ober a ra gantañ evit skarzhañ kuit ar c'helien hag amprevaned all. Kerniel zo gant ar par koulz ha gant ar barez : re ar barez zo ur guchennad vlev en o beg ; re ar par zo moal rak kollet e vez ar bouchad blev en emgannoù.

## Isspesadoù

| Tiriad pep isspesad jirafenn | Meur a isspesad zo, disheñvelaet dre o ziriad ha dre liv ha stumm marelloù o blevenn. |

## Dazont ar jirafenned

Koaz zo ne vije ken a jirafenned a-benn ar bloaz 2100.

## Notennoù

* ↑ (fr) Atlantico
# John William Waterhouse

John William Waterhouse (6 a viz Ebrel 1849 e Roma - 10 a viz C'hwevrer 1917 e Londrez) a oa ul livour breizhveuriat nevezklasel ha rakrafaelour, brudet dre ma savas livadurioù o tiskouez maouezed ha diazezet war ar mojennerezh hag al lennegezh.

## E vuhez

E Roma e voe ganet, hag eñ mab d'al livourien William hag Isabela Waterhouse. Pemp bloaz e oa pa zilojas e familh da South Kensington, e Londrez, e-kichen ar Victoria and Albert Museum. Gant e dad e teskas livañ ha degemeret e voe er Royal Academy of Arts e 1870. E oberennoù kentañ a voe klasel-tre, diwar skouer re Alma-Tadema ha re Frederic Leighton.
E 1874 e kinnigas e oberenn Sleep and His Half-Brother Death da-geñver diskouezadeg-hañv ar Royal Academy, ha degemeret mat-tre e voe an daolenn. Betek e varv e kinnigas oberennoù bep bloaz pe dost d'ar Royal Academy. E 1883 e timezas gant Esther Kenworthy.
E 1895 e voe dilennet d'ar Royal Academy.
The Lady of Shalott eo e daolenn vrudetañ. Teir zaolenn a savas war an tem-se, e 1888, 1896 hag e 1916.

## Pennad kar

* Kit da welout livadurioù John William Waterhouse e-barzh Roll livadurioù John William Waterhouse.

## Diskouezva

* Ondina (1872)
* Diogenes (1882)
* Kleopatra (1888)
* Ophelia (1889)
* Kirke o profañ ur banne da Ulises (1891)
* Ar vaouez koant ha didruez (1893)
* Hilas hag an nimfenned (1896)
* Romeo ha Julietta (1898)
* Morganez (1900)
* Gather Ye Rosebuds While Ye May (1909)‎
* 'Ophelia' (1910)
* Penelope hag he danvez priedoù (1912)
* Gouel Maria Veurzh (1914)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* John William Waterhouse
* Waterhouse war lec'hienn Artyst
* Ul lec'hienn gouestel dezhañ
* John William Waterhouse war lec'hienn The Art Renewal Center
* John William Waterhouse war lec'hienn Artcyclopedia