# Plouha

Plouha :
| Aod Plouha e Brec'heg. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Plouha |
| Bro istorel | Bro-Sant-Brieg (Goueloù) |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Sant-Brieg |
| Kanton | Plouha (pennlec'h) |
| Kod kumun | 22222 |
| Kod post | 22580 |
| Maer Amzer gefridi | Xavier Compain Kerzu 2021-2026 |
| Etrekumuniezh | Leñv Arvor Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Gwengamp |
| Lec'hienn Web | (fr)Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 4 677 ann. (2022) |
| Stankter | 117 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 41′ Norzh 2° 56′ Kornôg / 48.68, -2.93 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 108 m bihanañ 0 m — brasañ 109 m |
| Gorread | 39,97 km² |
| Plouha ||
| kemmañ |
Plouha a zo ur gumun hag ur penn-kanton eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Douaroniezh

* Emañ ar gumun etre Binig ha Pempoull. Bourk Plouha zo e-kichen ar mor (3 km) hag e kornôg Bae Sant-Brieg.
"Beg ar C'hastell" eo an tornaod uhelañ e Breizh (104 m uhel) hag evel-just, a-hed an aod ez eus "gwenodennoù maltouterien" evit ober pourmenadennoù plijus (he zornaodoù zo un tammig heñvel ouzh reoù Iwerzhon).
* Meur a aod-traezh zo e Plouha evit neuial, c'hoari pe ober sport : aod ar Palud, aod Brec'heg, traezhenn Bonaparte (a-raok e oa anvet "ouf Cochat"), Ouf Gwin Zegal hag Ouf Porzh Moger.

## Anv
### Stummoù skrivet

* Erwan Vallerie (1995) ː Ploeaza, 1198; Plohaza, 1198; Ploaha, 1202; Plohaac, 1202; Ploaza, 1259; Ploaha, 1266; Ploaza, 1267; Plooza, 1362; Ploehaha, pe Plochaha, 1364; Ploaha, 1420; Ploaha, Ploeha, 1428; Ploha, 1437; Ploeaza, 1453; Ploeaha, 1494; Plouha, 1516; Plourha, 1630.

### Gerdarzh

Etimologiezh (an hini gwirheñvelañ): an anv Plouha a zeufe deus ar gerioù "Plou-" (pleb) hag eus an anv "Aza" pe "Adda" (stum predenek an anv biblek "Adam"). An anv "Plouha" a zo bet implijet abaoe 1575. An dud a zo anvet : Plouahad / Plouahiz - Plouhaez / Plouhaezed. .

## Ardamezioù

* Rannet :
* - ouzh 1 : en gul e seizh mailhenn en aour, 3, 3, 1;
* - ouzh 2 : en glazur, e seizh bezantenn en aour, 3, 3, 1; e gab en aour

## Istor
### Ragistor

* Abaoe oadvezh an arem ha goude ivez e-pad oadvezh an houarn (roudoù a oa bet kavet : bouc'haloù ha mein benet) e oa tud o chom eno.

### Krennamzer

* Ar wech kentañ a oa bet meneget Plouha a oa e 1198 met ar gumun a oa poblet abaoe pell.
* E-pad ar grennamzer (abaoe an XII$^{vet}$ kantved) e oa renet al lec'h gant Konted Goueloù (gante e oa bet lakaet sevel iliz ar bourk da skouer).

### Prantad modern

* Etre ar XV$^{vet}$ kantved hag ar XVIII$^{vet}$ kantved e oa bet renet gant aotrouien Rohan, Guemene, Montbazon...

### Dispac'h Gall

* Da vare an Dispac'h bras a oa bet kreñv ar chouanerezh e Plouha. E miz meurzh 1794 e oa 1 000 chouan bennak o c'hortoz listri o tont eus Bro-Saoz evit kavout tud ouzhpenn hag armoù evit en em gannañ, met ne oa ket deuet a-benn al listri da dostaat da aodañ. A-benn ar fin e oa bet paket ar chouanted gant ar republikaned ha goude an emgann a oa bet strewet.
* Diwezhatoc'h, e 1800, e oa bet preizhet tiez ar geodedourien gant ur strollad chouaned hag an dud a oa bet drouklazhet (unan a oa bet douaret ent-bev zoken).

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 168 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,94% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas 68 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* E-pad an Eil Brezel-bed o doa aozet ha renet ar «rouedad "Shelburn"» gant daou baotr eus Kebek, Lucien Dumais ha Raymond Labrosse, eus an "MI9" (Servijoù Sekred Breizh-Veur). Ar pal e oa adpakout hag adkas da Vreizh-Veur al levierien diskaret gant an Alamaned a-us Bro C'hall pe Breizh.
* E Plouha e oa an ti (anv kod: «Ti Alfoñs») el lec'h ma veze kaset ha bodet al levierien, goude-se e vezent heñchet dre al lanneier gant tud deus Plouha betek oufig Cochat (anv kod: «traezhenn Bonaparte»). Ac'hane e vezent kaset kuit da Vreizh-veur gant ur gorvetenn (ar gorvetenn-se a oa sturiet gant sturiet gant David Leslie Birkin, tad-kozh Jane Birkin). A-benn ar fin eo 138 levier a oa bet treuzkazet e-giz-se betek Breizh-Veur. Hirie an deiz e c'haller bepred mont war roudoù an dud-se dre gwenojennoù istorel, plijus ha brav.
* D’ar 25 a viz Mae 1944 e voe taget e voe an ti-post, gant seizh pe eizh ezel eus ar Rezistañs moarvat, met an archerion c'hall a erruas kerkent, tennoù a voe hag un archer a varvas an deiz war-lerc'h en ospital Sant-Brieg, hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.

### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas tri milour er Viêtnam.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas daou soudard.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c’hastell hag ar chapel.
* Kastell Lizandre hag e chapel.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Pêr.
* Chapel Kervaria hag ar c'halvar.
* Chapel Kervaria an Iskuit eus an XIII$^{vet}$ kantved hag he c'halvar.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Gwerenn-livet (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakennoù koun ar rouedad Shelburn, luc’hskeudenn.

## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg

* D'an 20 a viz Du 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant ar C'huzul-kêr.
* D'ar 6 a viz Genver 2011 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.

### Deskadurezh

* E distro-skol 2024 e oa 61 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (15,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm

### Prizioù dazont ar brezhoneg

* E 2010 e oa bet roet da di-kêr Plouha (rampo gant ti-kêr Pleskob) eil Priz dazont ar brezhoneg, rummad "Strollegezhioù", gant Ofis ar Brezhoneg.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Tud ganet eno

* 1798 : Placide Guézou, beleg ha troour brezhonek.

### Ardamezeg ar familhoù

| Calloët, Aotrounez Kermaria ha Lizandré | En aour e dreustell en glazur, leinet gant ur voualc'henn ivez en glazur |
| du Quélenec Aotrounez Kerjolly ha Kersalic | En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour |

## Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Iwerzhon | Cill Orglan | 1999 |
| Galiza | Palas de Rei | 2003 |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec’hienn ofisiel kumun Plouha
* (br)(fr) Lec’hienn Kalon Plouha
* (fr)Glad Plouha
* (br)Plouha war lec'hienn Geobreizh
* (br)(fr)Tous à Plouha : Plouha e galleg hag e brezhoneg
* (fr)Pajenn Plouha war lec'hienn an etrekumuniezh

## Levrlennadur

* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, pajennoù 259 ha 262, Dastumadenn Guerres et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (br)