# Lannarstêr

Lannarstêr :
| Lannarstêr hag ar pont nevez dreist d'ar Skorf. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Lanester |
| Bro istorel | Bro-Gwened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | an Oriant |
| Kanton | Lannarstêr (pennlec'h) |
| Kod kumun | 56098 |
| Kod post | 56600 |
| Maer Amzer gefridi | Gilles Carréric 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kab an Oriant tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro an Oriant |
| Lec'hienn Web | (fr)www.lanester.com |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 22 940 ann. (2020) |
| Stankter | 1 249 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 45′ 53″ Norzh 3° 20′ 32″ Kornôg / 47.7647, -3.3422 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 5 m bihanañ 0 m — brasañ 51 m |
| Gorread | 18,37 km² |
| Lannarstêr ||
| kemmañ |
Lannarstêr a zo ur gumun eus Breizh e kanton Lannarstêr e departamant ar Mor-Bihan e Breizh. Pennlec'h ha kumun nemeti Kanton Lannarstêr eo.

## Douaroniezh

* Ar Skorf e Lannarstêr.
* Stêr ar Genkiz.
* Ar Blavezh e Lannarstêr.
* E Lannarstêr e kember Stêr ar Genkiz gant ar Blavezh, hag homañ gant ar Skorf.

## Ardamezioù

* En gul hadet gant erminig aour, e vantell en argant karget gant c'hwec'h goudreustell gommek en glazur. • Sturiad : Ensemble et pour tous

## Istor
### VI$^{vet}$ kantved

* Ar manac'h Gwenael vevas eno, el lec'h anvet Sant-Wenael bremañ,

### XX$^{vet}$ kantved
#### 1909: krouet ar gumun

* Tapet e voe ul lodenn eus kumun Kaodan evit krouiñ kumun Lannarstêr d'ar 26 a viz Meurzh.

### Brezel-bed kentañ

* Ur soudard breizhat, bet ganet er gumun moarvat, a voe fuzuilhet d'an 23 a viz Even 1916 e Kalinova (Gres) gant al lu gall.

#### Niver an dud eus Lannarstêr marvet abalamour d'ar Brezel-bed kentañ

| Bloavezh | Niver |
| 1914 | 33 |
| 1915 | 65 |
| 1916 | 36 |
| 1917 | 14 |
| 1918 | 41 |
| 1919 | 3 |
| 1920 | 1 |
| 1922 | 2 |
| 1923 | 1 |
| Hollad | 196 |
da lâret eo 2,53 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

### Eil Brezel-bed

* Monumant d'ar re bet lazhet d'ar 25 a viz Even 1940.
* An nijerez Bristol Beaufort Mark I, L4474 MW-E 217 kaset d'ar strad p'edo gant ar 217vet Skwadrenn RAF (Royal Air Force- Aerlu ar Rouantelezh-Unanet)St Eval o tagañ An Oriant d'an 20 a viz Kerzu 1940.
* Diazlec'h al listri-pluj.
* Monumant ar re fuzuilhet d'ar 26 a viz Eost 1944.

#### Niver an dud eus Lannarstêr marvet abalamour d'an Eil Brezel-bed

| Bloavezh | Niver |
| 1939 | 2 |
| 1940 | 46 |
| 1941 | 7 |
| 1942 | 3 |
| 1943 | 59 |
| 1944 | 45 |
| 1945 | 13 |
| 1946 | 2 |
| 1947 | 1 |
| 1952 | 1 |
| Hollad | 179 |

#### Darvoudoù

* Lazhet e voe 25 den nann-soudard gant tarzhadenn ha tangwall ar 25 a viz Even 1940 dre ma oa bet entanet stokoù mazout ar Morlu gall d'an 18 a viz Even 1940 evit miret ouzh an Alamaned kemer anezhe.
* Bombezadegoù ar Re Gevredet
** Distrujoù bras a voe e Lannarstêr gant bombezadegoù ar Rouantelezh-Unanet hag an SUA. Lazhet e voe degadoù a dud nann-soudard.
** Du-Kerzu 1940: tost bemnoz e son ar galv-diwall; bombezet eo an arsanailh d'ar 7 ha d'ar 27 a viz Kerzu, daou garr-nij eus ar Royal Air Force a gouezh er gumun e miz Kerzu.
** 1941: bombezadegoù en-dro d'an 12 a viz Genver ha d'ar 15 a viz Meurzh; meur a di a zo distrujet ha daou zen nann-soudard lazhet en noz etre an 12 hag an 13 a viz Ebrel; en noz etre ar 7 hag an 8 a viz Mae, tro un eur, e kouezh bombezennoù-entanañ war ar c'hamp indezsinaat e Beg ar Men lec'h ma 'z eo lojet tud o labourat evit an Aozadur Todt: 80 labourer da nebeutañ a zo devet ez-vev, an darn vrasañ anezhe o vout Izelvroiz, Belgiz ha Spagnoled; d'ar 4 a viz Gouere eo troc'het an hent-houarn etre Lannarstêr hag Henbont; en noz war-lerc'h e klask an nijourion tizhout ar pont hent-houarn dreist d'ar Skorf, bombezennoù a gouezh en arsanailh; an arsanailh a zo tizhet c'hoazh d'an 23 a viz Du diouzh an noz, ur micherour spagnol a zo lazhet e kamp an Aozadur Todt el Lann Vras, lazhet un den war e leve ivez.
** 1942: bombezadegoù stank d'ar 15 a viz Meurzh en-dro, nebeut a zistrujoù; distrujoù dister d'an 13 a viz Ebrel, klask a ra an nijourion distrujañ Pont ar Boulom dreist d'ar Blavezh.
** Genver-C'hwevrer 1943: d'ar 14 a viz Genver eo roet urzh gant Winston Churchill distrujañ kement tra a c'hell servijout d'al listri-spluj alaman diazezet e Kerroman, da lâret eo bombezañ stank ha didruez An Oriant, Lannarstêr hag ar c'humunioù tro-war-dro; kerkent, d'ar 14 a viz Genver, e krog ar bombezadegoù, padout a reont betek ar 16 a viz C'hwevrer; 51 den nann-soudard a voe lazhet e Lannarstêr.
* Kirri-nij eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) aet d'ar strad er gumun:
** miz Kerzu 1940: div nijerez a gouezhas e Lannarstêr, ur Beaufort I marilhet L4474 ha kodet MW-E, gant pevar nijour en he bourzh (lazhet e voent holl, douaret int bet e bered ar gumun), d'an 20, hag un Hampden I marilhet X3141 ha kodet VN-? d'an 28, gant pevar nijour en he bourzh ivez; tri anezhe a voe lazhet, douaret e voent e bered ar gumun; 2 000 a dud a zeuas d'o obidoù; an nijour all, ur C'hanadian, a zeuas a-benn da achap, met devet-grevus e oa bet, hag ar vaouez hag en-doa kuzhet anezhañ a rankas e reiñ d'an Alamaned dre hanterouriezh ar Groaz-Ruz;
** miz C'hwevrer 1943: d'ar 7 e kouezhas ur c'harr-nij arall eus ar Royal Air Force, un Halifax marilhet DT701 ha kodet NP-T, mervel a reas e seizh nijour, douaret e voent e Gwidel.
* Savet e voe un diazlec'h listri-spluj d'an Alamaned e Lannarstêr.
* Miz Gwengolo 1942: kemeret e voe 1000 Lur en ti-post gant tri ezel eus ar Rezistañs e dibenn ar miz.
* Miz Eost 1944: c'hwec'h den nann-soudard eus Kervieg e Kaodan (daou baotr 14 vloaz en o mesk) a voe fuzuilhet e Manebos e Lannarstêr gant an Alamaned d'an 9, tamallet oute bout henchet an tankoù SUAat en tachennoù minet; pemp milour alaman a voe barnet da varv abalamour d'an torfed-mañ, fuzuilhet e voent e miz Ebrel 1946 e Koedlogon; tri den nann-soudard, Joseph Le Saëc hag e zaou vab, Joseph hag Yves, eus Kerroc'h en Henbont a voe fuzuilhet tro 3 eur goude merenn d'an 9 e Kamp Sant-Udeg ivez; eizh den nann-soudard eus Lannarstêr a voe fuzuilhet gant an Alamaned d'an 26.
* Daou vlockhaus bet savet d'an Alamaned evit difenn Sankenn an Oriant ouzh tu an douaroù.
* E Sankenn an Oriant edo ar gumun. Dieubet e voe d'an 10 miz Mae 1945.
Abaoe an Eil brezel-bed
* Abalamour d'ar brezelioù ha d'an emgannoù didrevadenniñ e varvas pemzek den eus ar gumun er Reter-Pellañ (1945-1954) ha seizh en Afrika an Hanternoz (1954-1962).

### Darvoudoù-sport a bep seurt

* 29 a viz Mezheven 1985 : 1añ tennad-hent Tro Bro-C'hall 1985 etre Gwened ha Lannarstêr ; trec'h eo Rudy Matthijs (Belgia).
* 15 a viz Gouere 2002 : 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall 2002 etre Lannarstêr hag An Oriant (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Santiago Botero (Kolombia).

## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg

* D’an 13 a viz Gouere 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 26 a viz Meurzh 2010 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
* D'ar 17 a viz C'hwevrer 2018 e oa bet roet d'ar gumun al leve 2, ha sinet gant ar gumun an engouestl evit al leve 3.

### Deskadurezh

* Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 1988.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 140 skoliad er c'hlasoù divyezhek (6,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Deskadurezh
### Deskadurezh-stad

* Ar skol-vamm Eugénie Cotton, gant klasoù divyezhek
* Skolioù-mamm
* Kentañ-derez
* Skolajoù:
** Skolaj Jean Lurçat
** Skolaj Henri Wallon, un hentad divyezhek ennañ
* Al lise Jean Macé
* Lise Jean Macé, un hentad divyezhek ennañ.

## Monumantoù ha traoù heverk
### An tiez-kêr

* Ti-kêr kozh Lannarstêr.
* An ti-kêr nevez.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun (Ar C'harrbont, e kreiz-kêr)

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) | 7 |
| Hollad | 7 |
Karrnijourion e oant holl. Marvet int e miz Kerzu 1940, e-pad an Eil Brezel Bed: pevar anezhe d'an 20 , an tri arall d'an 28, pa yeas o c'harr-nij d'ar strad

### Bered ar bigi

* Bered ar bigi war ribl ar Blavezh.
* Bered ar bigi ha c'hoarilec'h Kerhervi.

### Monumant ha plakennoù ar re varv

* Ar monumant.
* Monumant ar re varv.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik Sant Jozeb ar Genkiz, luc’hskeudenn.

### Savadurioù relijiel katolik

* Iliz katolik Sant Jozeb ar Genkiz.
* Chapel Sant Wenael.

## Armerzh
### Labour-douar ha sevel-loened

* Saout en ur park e Lannarstêr.
* Chom a ra atantoù e Reter ar gumun; 12 labourer-douar a oa e Lannarstêr hervez niveradeg an EBSSA e 2007, 18 e oant e 1999.

### Traezh-mor

* Bern jimbl er Roc'hu.
* Diskarget e vez traezh e Lannarstêr gant kobiri sabr.

### Sevel-bigi

* Mirlec'h koad ar Morlu Gall, dirak, hag an DCNS er foñs.
* An DCNS.
* An DCNS.
* Ar sevel-bigi, da gentañ evit Kompagnunezh an Indez, hag evit ar Morlu Gall war-lerc'h, a oa hag a zo chomet a-bouez evit displegañ istor hag armerzh Lannarstêr.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1911

Niver a annezidi

## Melestradurezh

* Thérèse Thiéry.
* An Intron Thérèse Thiéry, maerez Lannarstêr (2004-2020).
Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| 1909-1919 | Jean-Marie Le Halpert | | |
| 1919-1941 | Pierre Rogel | SFIO | |
| 1941-1944 | Eugène Morvan | | Anvet gant Gouarnamant Vichy |
| 1944-1945 | Pierre Rogel | SFIO | |
| 1945-1953 | Robert Boulay | Strollad Komunour Gall | |
| 1953-1996 | Jean Maurice | Strollad Komunour Gall | Kuzulier jeneral Kanton Lannarstêr (1982-1998) |
| 1996-2001 | Jean-Pierre Anfré | Strollad Komunour Gall | |
| 2001-2004 | Jean-Claude Perron | Tu-kleiz, distrollad (Association Lanester Nouvelle Citoyenneté: LNC) | Kuzulier jeneral |
| 2004-2020 | Thérèse Thiéry | Tu-kleiz, distrollad (Association Lanester Nouvelle Citoyenneté: LNC) | Kuzulierez jeneral , 1añ Besprezidantez Kab an Oriant |
| abaoe miz Mae 2020 | Gilles Carréric | Tu-kleiz: LNC, PS, UDB, h.a. | |

## Post

* Burev Mauriac.
* Burev Jaurès.
* Ti-post, straed François Mauriac.
* Ti-post, straed Jean Jaurès.

## Straedoù

* Ur straed Lenin zo.
* Ur straed Stalin a oa, etre 1953 ha 1978. Divadezet e voe gant ar maer PCF. Hiriv eo anvet straed François-Billoux.

## Tud

* Robert Boulay, maer,
* Roque Carrion, ezel eus ar Rezistañs,
* Gwenael, bet marvet eno e 590, eil abad abati Landevenneg e oa bet,
* Albert Le Bail ha Jean-Louis Primas, izili eus ar Rezistañs,
* Émile Marcesche, embreger,
* Jean Maurice, maer adalek 1953 betek 1996,
* Benito Mussolini, dispac'hour italian.
* Roger Penverne, milour er rejimant "Normandie-Niemen".

### Tud bet ganet eno

* Eugène Guégan, ganet d'ar 14 a viz Du 1888 e Kaodan, el lodenn ag ar gumun deuet da vout hini Lannarstêr moarvat, bet fuzuilhet e Kalinova (Gres) gant al lu gall d'an 23 a viz Even 1916, e-pad ar Brezel-bed kentañ.
* Loeiz Herrieu, d'ar 27 a viz Genver 1879.

## Levrlennadur (e galleg)

* (fr)Léone Beaumes, Lanester au fil de notre histoire, Bretagne Graphique Imprimerie, 1985;
* (fr)André et Lucette Leclère, Images et mémoires de Lanester, Édition à compte d’auteur, Lanester, 1999;
* (fr)Dominique Le Guidec, Un arsenal et des hommes, collection "Libre expression", Éditions Liv'Éditions, Le Faouët, 1995;
* (fr)Yann Lukas , Lanester, histoire d’une ville, Éditions Palantines, Quimper, 1999;
* (fr)Mairie de Lanester, Lanester, histoire d’une Libération, Atelier d’Impression Lorientais, Lanester, 1995;
* (fr)Jean-Noël Retière, Identités ouvrières : histoire sociale d’un fief ouvrier en Bretagne 1909-1990, Éditions L’Harmattan, Paris, 1995.
* (fr)Claude Le Colleter, Lanester, rivages d'histoires et de légendes, Éditions Liv' Editions, 2008.

## Liammoù diavaez

* (fr) Lec'hienn ofisiel ar gumun
* (fr) Jean-Noël Retière, L'acculturation douce, Lanester en Morbihan, 1900-1940, in Terrain, niverenn 11, Mélanges (miz Du 1988).
* (br) Lannarstêr war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Hervez Froger ha Pressensé : En argant goudreustellet-kommek en glazur, e galzadenn en gul hadet gant erminig en aour loc'hant diouzh beg ha balirant. Aozet gant Loïc Ermoy ; kuzul ar Gumun : 20 a viz Kerzu 1974.
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 14, 69 ha 159
* 1 2 3 (fr)Monumant ar re varv
* ↑ (fr)Yann Lukas, Lanester, histoire d’une ville, Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajennoù 73-76
* ↑ (fr)Yann Lukas, Lanester, histoire d’une ville, Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajenn 76
* ↑ (fr)Yann Lukas, Lanester, histoire d’une ville, Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajennoù 76 ha 77
* ↑ (fr)Pertes RAF Morbihan
* ↑ (fr)Roger Leroux, Le Morbihan en guerre 1939-1945 , Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 175
* ↑ (fr)Lanester, histoire d'une Libération, 1995, pajenn 19
* ↑ (fr)René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajennoù 308-309
* ↑ Distro-skol ar c’helenn divyezhek
* ↑ (en)Aviation Crashes and Related Incidents 1940, RAF Davidstow Moor
* ↑ (en)Commonwealth War Graves Commission
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)EBSSA
* ↑ (fr)Cassini, EBSSA ha Lanester, histoire d'une Libération, 1995, pajenn 17 (niver an annezidi e miz C'hwevrer 1945)
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 159-162
* ↑ (fr)[Le Télégramme]
* ↑ (fr)Ouest-France, d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "an Oriant"