OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Erik an Trec'her

Erik VI, pe Eric an Trec'her (norseg: Eiríkr inn sigrsæli, svedeg: Erik Segersäll; ganet e 945 – marvet war-dro 995) a oa ur roue e Sveden. Eñ eo ar roue istorel kentañ testeniekaet er mammennoù. Koulskoude e vez gwelet e vab Olof Skötkonung evel ar roue degemeret mat gant meuriad ar Sveded tro-dro Mälaren, kement ha gant ar C'hoted war-dro al lenn Vättern.

## Mammennoù ar Saga

Meneg zo eus Erik an Trec'her e meur a saga. Treuzkaset e veze istorioù an norzh dre-gomz d'ar mare-se. Alies e veze lavaret e oa mab da Björn Eriksson. Dimezet e oa gant Sigrid an Dismegañserez, merc'h d'ar Viking Skagul Toste. Dav e voe dezhañ roiñ Götaland dezhi goude o dibriediñ. Hervez Saga Eymund e kemeras ur rouanez nevez, a oa Aud hec'h anv, merc'h da Haakon Sigurdsson, a rene e Norvegia.

## Adam eus Bremen

Adam a daolennas Erik evel ur woten hag a-enep mik ar relijion gristen. Newazh e oa ur bern misionerion a oa o labourat e-pad e renad, tud estren ha tud troet d'ar gristeniezh ergentaou hag a zeue eus tiegezhioù eus an norzh. Odinkar ar C'hozh a oa o prezeg e Fyn, Sjælland, Skania and Sveden. Marse e oa a-du Erik da vezañ badezet e-keit e veaj e Danmark, mard eo gwir e voe ar roue svedat kentañ en devoa graet. Mes lavaret e vez e nac'has e gredennoù nevez en-dro hag e tistroas da relijion e hendadoù e fin e vuhez.
* Istorourion a soñja eo beziet Erik dindan unan ag an tumuli eus Uppsala Kozh.
* Ar roue Erik, treset gant Gustaf Henrik Mellin e 1850

## Gwelet ivez

* Rouaned Sveden

## Liammoù diavaez

* Carl L. Thunberg (2012): Slaget på Fyrisvallarna i ny tolkning (The Battle of Fýrisvellir in a New Interpretation)
# Erika (eoullestr)

An Erika zo un eoullestr feurmet gant ar gompagnunezh Total hag a reas peñse e 1999 dirak aodoù Breizh, ma c'hoarvezas Lanv du an Erika.
# Erika Mann

Erika Julia Hedwig Mann, ganet d'an 9 a viz Du 1905, marvet d'ar 27 a viz Eost 1969, merc'h henañ ar romantour alaman Thomas Mann ha Katia Mann, a oa ur skrivagnerez alamanek hag aktourez alaman.
# Erika Oliveira

Erika Oliveira, ganet e Brazil, zo ur c'hizourez portugalat, erruet e Portugal d'an oad a bemp ploaz. Portugalad eo he zad, Angoladez he mamm.

## He buhez

* Erika

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Erika

Erika zo un anv-badez svedek, ha germanek, roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv-paotr Erik, a gaver en Alamagn evel e Sveden hag en holl vroioù skandinavek.

## Yezhoù all

* Erica, e saozneg

## Tud
### Tud

* Erika Alexander, aktourez stadunanat
* Erika Büsch, gitarourez ha kanerez urugwaiat
* Erika, pe Erika De Bonis, kanerez italian
* Erika Fassenen, harozez vroadel en Enez ar Skorn
* Erika Christensen, aktourez stadunanat
* Erika Eleniak (g. e 1969), aktourez stadunanat
* Erika Mann, skrivagnerez ha kanerez, merc'h d'ar skrivagner Thomas Mann, c'hoar da Klaus Mann
* Erika Mann, politikerez alaman
* Erika Oliveira, gizourez vrazilian
* Erika Pluhar, kanerez, aktourez ha skrivagnerez aostrian
* Erika Kornélia Szeles, harozez hungarat
* Erika Selin, kanerez svedat
* Erika von Brockdorff, stourmerez enepnazi alaman
* Erika Wendt (1917-2003), spierez alaman e-pad an eil brezel-bed e Sveden
* Erica Wright, gwir anv ar ganerez stadunanat Erykah Badu
* Princess Erika (g. e 1964), kanerez c'hallek
* Erika Ender

## Traoù all

* An Erika (eoullestr) zo un eoullestr feurmet gant ar gompagnunezh Total hag a reas peñse e 1999 dirak aodoù Breizh, gwelout Lanv du an Erika
* Ar gorventenn Erika (2003) a c'hoarvezas e Pleg-mor Mec'hiko e 2003.
# Erika Eleniak

Erika Eleniak, ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1969, zo un aktourez, Playboy Playmate, ha top model stadunanat. Brudet eo evit bezañ c'hoariet roll Shauni McClain er stirad skinwel Baywatch. Kroget e oa da vezañ aktourez gant ur roll bihan en E.T.: The Extra-Terrestrial e 1982. Goude-se he devoa c'hoariet er filmoù The Blob, Under Siege, ha The Beverly Hillbillies.

## Liammoù diavaez

* Erika Eleniak war IMDb
# Jan Zábrana

Ur skrivagner tchek eo Jan Zábrana. Ganet eo bet e 1931 e Herálec (Moravia) e Tchekoslovakia (Republik tchek hiziv an deiz). Mervel a reas e 1984. Goude taol-reveulzi Praha (1948) e voe kondaonet e vamm da 18 vloaz toull-bac'h, e dad da 10 vloaz toull-bac'h, hag eñ a voe skarzhet eus ar skol-veur e 1952.
Jan Zábrana a labouras neuze en ul labouradeg sevel bagonioù, ha goude-se evel troour diwar ar rusianeg hag ar saozneg. Lakaat a reas embann tri romant polis ha teir dastumadeg barzhonegoù er bloavezhioù 1960. E zeizlevr Celý život (Ur vuhez-pad), en holl 1 1000 pajennad, a voe adkavet goude e varv, hag embannet e 1992.
Lec'hienn "ofisiel" diwar e benn
# Jan Timman

Jan Timman a zo bet ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1951 en Amsterdam (Izelvroioù).
Mestrc'hoarier echedoù izelvroat eo.
Nav gwezh e voe kampion an Izelvroioù.
E mie Gouere 2002 edo niverenn 67 er bed er roll FIDE.

## Liamm diavaez

* 75 lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
# Jan van Amstel

Jan van Amstel (e-tro 1500 en Amsterdam - e-tro 1542 en Antwerpen) a oa ul livour izelvroat.
E 1528 (pe marteze a-raok) ez eas da Antwerpen, ma voe degemeret e kouch al livourien. Dimeziñ a reas gant Adriane van Doornicke. Goude marv van Amstel e timezas-hi en-dro hag e 1544 e voe ganet he mab Gillis van Coninxloo. Marteze e voe ivez breur henañ Pieter Aertsen ha breur-kaer Pieter van Aelst.
Soñjal a reer e oa van Amstel Unarouezer Brunswick, rak ar sinadur J. V. AMSL a vez gwelet e div oberenn savet gantañ (Boueta ar re baour ha Boueta pemp mil den).

## Liammoù diavaez

* Jan van Amstel en Artcyclopedia
* Titouroù e lec'hienn Skol-uhel istor an arzoù an Izelvroioù
# Jan van Scorel

Jan van Scorel (1495 e Schoorl - 6 a viz Kerzu 1562 en Utrecht) a oa ul livour izelvroat. Peurliesañ e vez lavaret e voe degaset arz an Azginivelezh italian d'an Izelvroioù gantañ. Ne ouezer ket hag-eñ e voe stummet gant Jan Gossaert en Utrecht pe gant Jacob Cornelisz en Amsterdam, met heñvel eo e deknik ouzh o re, ha kejañ a reas ganto e-pad e vuhez. Van Scorel a veajas dre Europa goude e 20 vloaz, da gentañ da Nürnberg ha goude-se en Aostria. Eno eo e livas e daolenn a-bouez kentañ, anvet Sippenaltar. Giorgione a levezonas Van Scorel pa zeuas da Venezia. Van Scorel a guitaas Venezia goude-se, mont a reas da Roma hag ur birc'hirinded en Douar santel a reas ivez. Meur a daolenn diwar-benn Jeruzalem a livas goude-se.
Ouzhpenn Giorgione, Raffaello Sanzio ha Michelangelo Buonarroti a voe mistri dezhañ. E-touez ar pezh a livas e kaver temoù relijiel (Azeulerezh an tri roue, 1519; Maria-Madalen, war-dro 1528) hag ur Gweledva gant tournamant ha chaseour (1519-1520, Chicago, Art Institute)
Meneget eo e Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies gant Dominicus Lampsonius.
Mignon e oa da Jan Everaerts, ha kenskrivañ a rejont (Epistolarum libri duo).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jan Ullrich

Ganet e oa Jan Ullrich, d’an 2 a viz Kerzu 1973, e Rostock (d'ar c'houlz en DDR), e dad a oa mañsoner hag abred-tre, e 1979, e oa tec'het diouzh an tiegezh ; e-se e voe desavet Jan gant e vamm ha breudeur.
Reder marc'h-houarn a vicher eo bet eus ar bloaz 1995 betek 2006, kentañ reder alaman eo bet da c’hounit Tro bro C’hall e 1997, hag an hini nemetañ, betek-henn.
Gwelet e veze evel enebour pennañ Lance Armstrong, er bloavezhioù 2000, 2001, ha 2003 ; da eil eo bet renket, dres goude hemañ. Eilvet e oa bet e 1996, 1998, ha trede e 2005. C’hwec’h gwech eo bet war ar podiom, ha gant-se eo pignet alies a-walc'h warnañ. Maget ez eus bet kalzig a spi ennañ abalamour d’e zreist barregezhioù, red eo lavaret koulskoude, n’eus ket bet an eurvad da vout enoret muioc'h, ha dreist-holl rak an aferioù drammaj deuet d'ober reuz.
Diwar un amprouadenn TDN e 2006 e oa bet prouet e oa anezhañ ur pratik d’ar mezeg Fuentes, bet en afer Puerto. Rebechet ez eus bet dezhañ nonpas labourat a-zevri war ar gourdonañ, bezañ ur beg bras, un tammig dibalamour, hag un diouer a skiant-vicherel.

### Buhez koublad

Bevet en deus e Suis, e-tal kichen lenn Konstanz. E-kichen Palma de Majorca e reas e annez e 2016. Ur verc’h en deus bet gant e wreg kentañ, Gaby he anv. Gant Sara Steinhauser eo bet eus 2006 da 2018. Tri mab o deus asambles.

## Karierenn amatour (1983-1994)

E Rostock e oa kroget da droadikellat gant ar c’hlub Dynamo Rostock. Da 11 vloaz e voe trec’h, evit ar wech kentañ. Bet eo en ur skol war ar sport e Berlin. Kroget en doa e stummadur war ar sport en amzer Republik Demokratel Alamagn (DDR). Goude 1989 e voe serret e skol sport, ha setu eñ d’en em gavout e-barzh klub Hamburg ma chomas betek 1994. E 1993 e voe kampion ar bed velo amatour en Oslo. E 1994 e voe gourdonet gant Becker hag e stagas gant skipailh Deutsch Telekom. E 1995 e voe kampion Alamagn evit ur redadeg ouzh an horolaj. E-touesk an dek reder kentañ ec'h echuas, evit tro Bro-Suis. 1996 ec'h echuas eilvet n Tro Bro-C’hall, oc’h echuiñ kentañ er redadeg ouzh an horolaj, dirak Miguel Indurain, pennreder an ampoent evit seurt redadegoù, gant 56 eilenn paket warnañ.
# Jan van Dornicke

Jan van Dornicke (pe Janssone, van Doornik pe van Dornick) a oa ul livour izelvroat bet ganet e-tro 1470 ha marvet e-tro 1527. Labourat a reas en Antwerpen etre 1509 ha 1525. Renket e vez e oberennoù en Orbidouriezh Antwerpen, ha marteze e oa ivez Mestr 1518. En XVIII$^{vet}$ kantved e oe ivez ul livour izelvroat anvet Jan van Dornicke.

## Daveoù

* Witt Library, "A checklist of painters c. 1200-1976 represented in the Witt Library, Courtauld Institute of Art, London", Mansell Information Publishing, Londrez, 1978
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jana Bellin

Jana Bellin a zo bet ganet d'an 9 a viz Kerzu 1947 e Praha (Tchekoslovakia).
Meurc'hoarierez echedoù tchek ha breizhveuriat.
Mestr Meur (Maouezi) (FIDE) eo.
2 173 edo he niver Elo e miz Gouere 2008.

## Liammoù diavaez

* He fichenn FIDE ;
* He c'hoari e Chess Games ;
* Statistikoù e ChessWorld.net .
# Garigell

Ur c'harigell, pe ere-loer, zo ur pezh dilhad-dindan, ur seizenn a-wechoù, a veze staget gwechall, gant ar merc'hed evel gant ar baotred, en-dro d'o gar, a-us d'o glin, pe dindanañ, da zerc'hel o loer.

### Gerdarzh

* Meneget eo ar ger arigell e Geriadur Gregor, evel un adstumm eus garigell, diwar gar, garig. Ere-loer zo meneget gantañ ivez.
* E Geriadur Favereau e kaver ivez liamm-loer, poell-loer, stag-loer.

## Istor

* Urzh ar C'harigell.
Er XVIIvet ha XVIIIvet kantved e veze staget seizennoù a bep liv ha brizilhonoù ouzh ar garigelloù.

## Garigell ar plac'h nevez

En un eured e vez kaoz a-wechoù eus garigell ar plac'h nevez (pe kabestr eured, hervez Geriadur Favereau), ur seurt seizenn a glaske ar baotred laerezh diwar morzhed ar plac'h nevez e-kerzh ar pred-eured.

## Kuzhiadell

Ur guzhiadell e c'hall ar c'harigell bezañ gant merc'hed zo evit lakaat flaskadig (kontamm pe hini kreñv), pe kontellig.

## Pennadoù kar

* Gouriz-garigelloù

### Gerioù damheñvel

* Karrigell
* Jaritell
* Skoazigell
# Garifuna

Ar bobl garifuna, pe garinagu zo ur bobl hiron, diwar sklaved afrikan hag Indianed karib hag arawak, e meur a rannvro eus Kreizamerika ha war aodoù ar Mor Karib. E gwirionez e vez laret "garífuna" eus an den hag ar yezh, ha garinagu eus ar bobl. Anavezet int ivez evel Indianed du (indios negros) pe Karibed du. Braskontet e vez ez eus 600 000 anezho en Honduras, Belize, Guatemala, Nicaragua, hag ivez SUA. Mont a reont d'ober 10% eus poblañs Belize e Kreizamerika. Ur yezh arawak eo a gomzont.

## An anv

Garifuna (pe Garífuna) eo an anv-gwan a vez graet gantañ pa reer meneg eus pobl ha yezh ar Garínagu. En o yezh eo an unander eo Garifuna (pe Garífuna), hag al liester eo Garinagu.
Bevañ a reont a-hed aod ar Mor Karib, e Belize, Guatemala (e Livingston), Nicaragua hag Honduras (war-dro bae Trujillo) , war an douar-bras hag en enez Roatán.
Un toullad zo aet da chom da SUA, da Los Angeles, New York pe Houston.

## Deiz broadel

Un deiz zo bet lakaet da Ouel Broadel ar bobl garifuna, d'an 19 a viz Du, anvet Settlement Day, da lidañ deiz o distro e 1823 goude ma oant bet dastumet ha kaset gant ar Saozon war inizi er-maez da Honduras.

## Kan broadel

Ur c'han broadel o deus, anvet en o yezh Bufanidira Yurumei Tagueira Wayunagu.

## Pennadoù kar

* Kentañ brezel karib
* Eil brezel karib
# Garili

Garili :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Maxillopoda |
| Urzhad : | Pedunculata |
| Kerentiad : | Lepadidae |
| Genad : | Lepas |
| Anv skiantel ||
| Lepas anatifera Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar garili (Lepas anatifera) a zo ur c'hresteneg mor.
Plat ha tric'hornek eo e grogenn hag a zo war-dro 5 cm he hirder. Pemp plakenn glas-gwenn, ur roudenn orañjez war o bord, a ya d'ober anezhi.
N'eo ket kloz ar plakennoù-se war lodenn uhelañ korf ar garili ha dre an toull-se e tispak neudennouigoù a dap krog er plankton.
Un troad moan ha du a ya d'ober lodenn izelañ e gorf ha gantañ e stag al loen ouzh un diaz bennak (tamm koad, reier, boutailhoù plastik...). Pa zispak an troad e c'hell bezañ betek 70 cm e hirder.
Bevañ a ra er morioù klouar pe domm.
Droukvesket e vez a-wechoù gant ar vortepezenn.
# Gargnano

Gargnano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Gargouillade

E barrez klasel ec'h implijer an termen gargouillade evit deskrivañ ur pas peurheñvel ouzh ar saut de chat met kroget war-du an troad dirak a-raok kemmañ an troad.

## Gwelit ivez:

* Saut de chat
# Gargazon

Gargazon zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
# Gargüera

Gargüera zo ur gumun eus proviñs Cáceres, en Extremadura, e Spagn. An niver annezidi zo 176 (2023).
# Garin Trousseboeuf

Garin Trousseboeuf eo anv haroz un heuliad romantoù, gant ar skrivagnerez vreizhat Évelyne Brisou-Pellen, hag a c'hoarvez an darvoudoù anezho er XIVvet kantved.
Tapet eo anv Garin Trousseboeuf eus ur c'haner eus an XIvet kanved a zo bet roet d'ur straed e Roazhon, ar gêr ma emañ an oberourez o chom.

## Ar romantoù

* L'Inconnu du donjon
* L'Hiver des loups
* L'Anneau du Prince Noir
* Le Souffle de la salamandre
* Le Secret de l'homme en bleu
* L'Herbe du diable
* Le Chevalier de Haute-Terre
* Le Crâne percé d’un trou
* Les Pèlerins maudits
* Les Sorciers de la ville close
* Le Cheval indomptable
* La Tour de Londres
# Garindaine

Garindaine (Garindenh en okitaneg; Garindein e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Maule-Lextarre.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gargoul

Ur gargoul zo un doare kan war valir, kizellet e stumm boudoù faltaziek pe tud peurliesañ, a ver drezañ, pell diouzh ar voger, an dour-glav dastumet e kanioù un doenn.

## Levrlennadur

* (es) Francisco Vicente Calle Calle, Plasencia: "Misterios" en las Catedrales, www.bubok.com, 2008.
* (es) Francisco Vicente Calle Calle, Las gárgolas de la Catedral de San Antolín de Palencia, www.bubok.com, 2008.
* (es) Francisco Vicente Calle Calle, Las gárgolas de la Catedral de La Asunción de Coria, www.bubok.com, 2009.
* (es) Francisco Vicente Calle Calle, Las gárgolas de la Catedral de Oviedo, www.bubok.com, 2009.

## Skeudennoù gant gargoùloù

* Aerouant, en iliz-veur Milano.
* Biniaouer, e San Juan de los Reyes, Toledo (Spagn).
* Leon en iliz-veur Meaux, Bro-C'hall
* Ur gargoul ouzh iliz Sant Vilio, e Plouilio, Treger.
# Green

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Green zo ur ger saoznek hag a dalv kement ha glas pe gwer, hag a gaver ivez en anvioù-lec'hioù hag en anvioù tud.

## Anvioù-lec'hioù

* Green Island
* Greenwood

### Stadoù-Unanet

* Green (Kalifornia)
* Green (Kansas
* Green (Kentucky)
* Green (Ohio)

## Anvioù tud

* Alison Green, skrivagnerez hag embannerez saoz
* Cee Lo Green, aktour ha sonaozer stadunanat
* Eva Green, aktourez c'hall
* Julien Green, skrivagner gallek
* Monica Green, politikourez svedat
* Thomas Hill Green, prederour saoz
* Tom Green, aktour kanadian

## Pennadoù kar

* Glas
* Greene
* Greens
* Grün
* Grin
* Verde
* Vert
* Verte
# Green Bay (Wisconsin)

Green Bay zo ur gêr lec'hiet e reter-kreiz stad Wisconsin e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 104 057 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Green Bay en ur mod ofisiel e 1854.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Great Falls (Montana)

Great Falls zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Montana e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 58 505 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Great Falls en ur mod ofisiel e 1883.

## Kêrioù gevellet

* Sharya, Rusia

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Greccio

Greccio zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
# Greci (Campania)

Greci zo ur gumun en Italia, e proviñs Avellino e Campania.
# Green Book (film)

Green Book zo ur film buhez komedienn ha drama stadunanat embannet e 2018 renet gant Peter Farrelly. An istor a dremen e 1962, diazezet eo war buhez ar pianoour Afro-Amerikan jazz ha klasel Don Shirley (Mahershala Ali) hag hini Tony Vallelonga (Viggo Mortensen), ur skarzher Italian-Amerikan a oa deuet da vezañ blenier ha gward-korf Shirley.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Green Book war IMDb
# Green Green Grass Of Home

Green, Green Grass Of Home zo ur ganaouenn saoznek savet gant Claude "Curly" Putman, Jr ha sonenrollet gant Johnny Darrell, hogen brudet gant Porter Wagoner en 1965. Er bloaz-se end-eeun e voe kanet gant Bobby Bare, ha Jerry Lee Lewis, hag e 1966 gant ar C'hembread Tom Jones, a gasas anezhi betek an niverenn 1 en un toullad broioù.
# Great Railroad Strike (1877)

Great Railroad Strike ("Harz-labour Meur an Hent-houarn") 1877, anvet a-wechoù The Great Upheaval ("ar Stroñsadenn Veur"), a reer er Stadoù-Unanet eus harzoù-labour ramzel gant labourerien an trenioù a oa bet flastret en un doare feuls ha garv. Kroget e oa d'ar 14 a viz Gouhere 1877 e Martinsburg, West Virginia, pa voe diskennet goproù izel labourerien an embregerezh Baltimore & Ohio Railroad (B&O) evit an trede gwech er memes bloavezh. An harzoù-labour a voe flastret 45 devezh war-lerc'h gant lu SUA harpet gant bezenoù ar Stadoù.
En abeg da gudennoù armerzhel o vont war fallaat ha da zigresk ar goproù evit labourerien an hentoù-houarn, labourerien e meur a gêr e Stadoù New York, Pennsylvania ha Maryland, betek Illinois ha Missouri, a grogas gant un harz-labour. Tro-dro da gant den a voe lazhet er vro. E Martinsburg, Pittsburgh, Philadelphia ha kêrioù all, al labourerien o devoa devet ha distrujet trenioù, labouradegoù ha mirlec'hioù an hentoù-houarn. Ar boblañs a soñje dezhi e oa ar stourmoù o vont da zegas galloud nevez e doare Kumun Pariz 1871. En amzer-se, al labourerien ne vezent ket difennet gant aozadurioù micherel (unvaniezhioù, sindikadoù). Pennoù ar c'hêrioù, gouarnamantoù ar Stadoù o devoa aozet bezenoù a roas harp gant an National Guard, nerzhioù al lu kevredadel ha bezenoù prevez an embregerezhioù hentoù-houarn. An holl nerzhioù-se a roas lamm d'an emsavadegoù dre vont betek implijout kanolioù ha mindrailerezhioù Gatling. Ul lod eus an nerzhioù savet da vougañ an emsavadegoù a oa bet o reiñ harp d'an harz-labourerien. Echuet e oa bet e miz Eost an harz-labour dre bezañ flastret gant nerzhioù lu. Ur 100 bennak a dud a oa bet lazhet d'an nebeutañ

## Kenarroud
### Al labourerien

Al labourerien a veze lesanvet mobs ("torfedourien") pe komunourien

### An nerzhioù enep harzoù-labour

Kaoz a oa eus "Red scare", aon rak ar gomunouriezh, gant pennoù bras al luskad enebet ouzh al labourerien :
   By the light of flames at Pittsburg, we may see approaching a terrible trial for free institutions in this country. The Communist is here. – W. M. Grosvenor, 1877
Evit lakaat prezidant Stadoù-Unanet Amerika da gas al lu evit flastrañ da vat an emsavadegoù e voe pouezet warnañ gant meur a zen hag a lavare e oa ur reveulzi komunour o tiwanañ er vro.

## Levrlennadur

* (en) Defining the “Mob”: Depictions of the Great Strike of 1877 and America’s First Red Scare, gant Benjamin Schneider, tezenn, Cornell University, 2014.
* (fr) Grève et violence de classe aux Etats-Unis en 1877, pennad kazetenniñ gant Marianne Debouzy, kazetenn Le Mouvement social, Éditions l'Atelier, 1978.

## Liammoù diavaez

* Pennad spis war american-rails.com

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://web.archive.org/web/20190306005356/http://www.ohiohistorycentral.org/w/Great_Railroad_Strike_of_1877
* ↑ https://www.washingtonpost.com/news/retropolis/wp/2017/09/03/labor-days-radical-roots-how-a-worker-revolt-on-the-bo-railroad-almost-became-a-revolution/?noredirect=on&utm_term=.55caef814201
* ↑ (en) Academia
# Greater Accra

Greater Accra zo ur rannvro eus Ghana, e kreisteiz ar vro, war aod ar Meurvor Atlantel.
g • ka • ke Rannvroioù Ghana :
| Rannvroioù | Ashanti · Brong-Ahafo · Central · Eastern · Greater Accra · Northern · Upper East · Upper West · Volta · Western |
# John Maxwell Coetzee

John Maxwell Coetzee zo ur skrivagner suafrikan ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1940.
Feulster, kasoni hag aon a vez dielfennet en e oberennoù. En o zouez emañ In the heart of the country (E kalon ar vro) pe Waiting for the Barbarians (O c'hortoz ar Varbared).
Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 2003.
# John McCain

John Sidney McCain III, ganet d'an 29 a viz Eost 1936 ha marvet d'ar 25 a viz Eost 2018, graet en deus brezel ar Viêt Nam, ur politikour amerikan e oa (ezel eus ar strollad republikan). Senedour eo bet en Arizona adalek 1987, addilennet e 1992, 1998 ha 2004 betek e varv e 2018. E relijion a zo Protestant.
War ar renk e oa bet evit an dilennadegoù prezidant e Stadoù Unanet Amerika er caucus 2008. Danvez prezidant e oa evit ar strollad republikan, a enep da Barack Obama (ha dek den all). An dilennadegoù a oa bet d'ar meurzh 4 a viz Du 2008.
Kavet e oa bet ur glioblastom dezhañ e 2017, ur c'hrign-bev tagus eus an empenn. Marvet eo d'ar 25 a viz Eost 2018 e Cornville e Arizona, nebeut devezhioù a-raok tizhout 82 vloaz.
# John Major

John Major (ganet d'an 29 a viz Meurzh 1943) a voe Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet etre an 28 a viz Du 1990 hag an 2 a viz Mae 1997.
Trec'h e voe, e penn ar Strollad Mirour, e dilennadeg kannaded 1992, a-enep Neil Kinnock ha Strollad al Labour. Koll a reas avat, en dilennadeg war-lerc'h, e 1997. Dilennet e oa bet John Major da gannad e Huntingdon.
A-raok bezañ Kentañ Ministr e oa bet Ministr an Diavaez etre miz Gouere 1989 ha miz Here 1989, ha Ministr an Arc'hant etre miz Here 1989 ha miz Du 1990.
| En e raok: Margaret Thatcher | Kentañ Ministr ar Rouantelezh Unanet Du 1990– Mae 1997 | War e lerc'h: Tony Blair |
# John Martyn

John Martyn a oa ur soner saoz, ganet e 1949 ha marvet e 2009. Bras eo bet e levezon war Eric Clapton, U2 pe David Gilmour.
# John Locke

Ur prederour saoz eo John Locke (1632-1704).
# John MacBride

John MacBride (7 Mae 1865 – 5 Mae 1916), pe Seán Mac Giolla Bhríde en iwerzhoneg, a oa un emsaver republikan iwerzhonat a voe lakaet d'ar marv gant ar Saozon e 1916 dre m'en doa kemeret perzh en Emsavadeg Pask 1916. Dimezet e oa da Maud Gonne hag ur mab o doa bet, Seán MacBride.
# John McCrae

John McCrae (30 a viz Du 1872, Guelph, Ontario, (Kanada) - 28 a viz Genver 1918, Wimereux, Pas-de-Calais, Bro-C'hall) a oa ur barzh kanadian, mezeg, skrivagner ha milour (letanant-koronal) e-pad ar Brezel bed kentañ hag ur surjian e-pad Emgann Ieper. Brudet eo abalamour d’e varzhoniezh In Flanders Fields (E parkeier Flandrez).
Marvet eo nebeut a-raok fin ar brezel gant an danijenn skevent.
* John McCrae a-raok ar Brezel Bras e-tro 1912.
* John McCrae, e-tro 1914.
* E vez e bered kumun Wimereux
* Alez John McCrae, Essex Farm Cemetery, Boezinge

## Liammoù diavaez

* (en) Mirdi John Alexander McCrae
* (en) In Flanders Fields and Other Poems, er raktres Gutenberg
* (fr) Chemins de Mémoire : John Mc Crae
# John Lithgow

Jonathan Arthur Lithgow (anavezetoc'h evel John Lithgow), bet ganet e Rochester (New York) (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 19 a viz Here 1945, a zo un aktour (skinwel ha sinema), ur produour ha soner stadunanat.

## Liamm diavaez

* John Lithgow war Internet Movie Database