OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Garmenig Ihuellou

Garmenig Ihuelloù :
| Garmenig Ihuelloù e 1966 ||
| Obererezh | Danevelloù evit ar grennarded |
| Ganedigezh | D'an 29 a viz Gwengolo 1934 e Pariz |
| Yezh skrivañ | Brezhoneg |
| Oberennoù pennañ ||
| Bruzun Pebezh fest-noz Argantael hag ar spes Argantael hag ar skrapadenn Argantael ha Tro Breizh Boudig ar bleuñ An Urzhiataer hud ||
| kemmañ |
Ur skrivagnerez vrezhonek a orin eus Langoned eo Garmenig Ihueloù, ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1934 e Porzh ar Roue, e Pariz (14vet arondisamant) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Ebrel 2018 e Pabu

## He buhez

Kelenn a ra brezhoneg e Sant Brieg e-lec'h m'emañ o chom. Graet deus he studioù er skolaj-lise teknikel Albert de Mun e Pariz 7vet. Eus ar 4re klas betek ar c'hlas termen eo bet Garmenig Ihueloù en ur skol evit stummañ kelennerezed war an arzoù-dilhad. Kelennet he deus dreist-holl an danvezioù hollek : galleg, istor, geografiezh, treserezh. Bet he deus un nebeud diplomoù, en o zouez, ur vestroniezh war ar brezhoneg e Roazhon. Kelenn a rae Garmenig an arzoù-kaer e skol Diwan Sant-Brieg ha brezhoneg e Lise Renan Sant-Brieg.
A-viskoazh he deus skrivet, adalek ar mare ma ouie skrivañ ha lenn. Ar wech kentañ, e voe embannet he fennadoù war gelaouenn Bleimor, Sturier hec'h anv. Danevelloù ha barzhonegoù a skrive e gallek hag e brezhoneg abaoe pell a-raok. Aliet e voe dezhi kas anezho da Al Liamm. Embannet int bet un nebeud amzer goude.
Betek an oad a 14 vloaz eo bet savet e Langoned hag en Drinded gant he div mamm-baour, rak marv e oa dija he daou dad-paour. An holl dud a gaozee brezhoneg eno d'ar c'houlz-se. En iliz e oa pep tra e brezhoneg, ar pedennoù, er skol ivez, daoust ma ne oa aotre ebet da gomz brezhoneg, nemet galleg ken, er skolioù publik ha prevez. Tud Garmenig a laboure e Pariz. Neuze eo aet da vevañ ganto pa oa en oad da vont er skolaj. Desket he deus lenn ha skrivañ un tamm ar yezh peurunvan e Ker-Vreizh, e karter Montparnasse.
Bet eo bet ezel eus kalz a gevredigezhioù evel : Bleimor, Kendalc'h, KEAV ( Kamp etrekeltiek ar Vrezhonegerien), Al Leur Nevez, Ar Falz. Re-all gant ur gelaouenn hag emvodoù e-pad ar bloaz : KAVY (Kevredigezh ar vrezhonegerien yaouank) savet gant Erwan Evenou ha Ti-Yaouankiz savet gant Gwennole ar Menn.
Dimezet e oa Garmenig gant Gwennole ar Menn. Pevar bugel o deus bet : Brieg, Riwal, Tangi ha Malo. O vevañ emañ bremañ e Sant-Brieg abaoe meur a vloavezh.

## Hec'h oberennoù

* Bruzun e 1975
* Pebezh fest-noz e 1982
* Argantael hag ar spes, An Here,1985
* Argantael hag ar skrapadenn (An Here, 1993)
* Argantael ha Tro Breizh e 2005
* Boudig ar bleuñ, Keit Vimp Bev, Gwengolo 2006
* An Urzhiataer hud, Keit Vimp Bev, 2006
* An Urzhiataer hud 2, Keit Vimp Bev, 2010

#### Troidigezhioù

* Gwrac'h ar menez (Keit Vimp Bev, Here 2005) - Troidigezh diwar Yann Failher.
* An den a blante gwez (Utovie) - Troidigezh diwar Jean Giono.

#### E galleg

* Noms de maisons, bateaux, animaux en breton, Coop Breizh, Speied, 1995, 86 p

## Notennoù

* ↑ Ouest-France, 26/04/2018
# Garndolbenmaen

Garndolbenmaen zo ur gêriadenn e Kembre, e kontelezh Gwynedd. Emañ er c'hornôg da gêr Porthmadog, e kumuniezh Dolbenmaen.
Y Ffynnon eo anv kazetenn ar c'horn-bro. Ur skol kentañ derez zo e Garndolbenmaen, ma teu bugale eus ar c'hêriadennoù tro-dro, evel Pant Glas, Bryncir, Cwm Pennant ha Golan. Er gêriadenn ivez ez eus ur studio ma'z eus bet enrollet meur a bladenn gant sonerien ha kanerien gembraek. Un toullad tiez kozh zo aet d'ober tiez-hañv evit an douristed.

## Tud brudet

* Peter Jones (Pedr Fardd) (1775-1845), barzh kembraek
# Garlostenn

Garlostenn :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Insecta |
| Urzhad : | Dermaptera |
| Kerentiad : | Forficulidae |
| Genad : | Forficula |
| Anv skiantel ||
| Forficula auricularia Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'harlostenn (Forficula auricularia) (liester: garlostenned) zo un amprevan a vez graet debrerez-skouarn anezhi ivez dre ma kreded ez ae e-barzh divskouarn an dud evit o debriñ.
15 mm eo o hirder well-wazh, tastornelloù hir dezhe, serkennoù e penn o c'hof (stumm ur c'hrog gant ar pared, kazi kenstur gant ar parezed).
Dindan an douar e vez dozvet an ûioù dre bakadoù (etre 20 ha 80). Ar re-se hag al larvennoù war o lerc'h a vez diwallet gant ar vamm.
Diouzh an noz e tebr an imagoed gwrizioù, broñsoù, delioù, frouezh, amprevaned marv pe vev. Degas a reont kleñvedoù d'ar plant met diouzh an tu all e tistrujont ur bern c'hwen-gwez a-hed o buhez.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Garnet Joseph Wolseley

Garnet Joseph Wolseley (4 a viz Mezheven 1833-25 a viz Mezheven 1913)a oa ur jeneral saoz a vrezelias en XIXvet kantved evit an Impalaeriezh trevadennel saoz e Birmania, Krimea, Kanada, India hag Afika.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Garmisch-Partenkirchen

Garmisch-Partenkirchen zo ur bourk eus Alpoù Bavaria, tosktik d'an harzoù gant Aostria.
# Garmna

Garmna zo un enezenn e kontelezh Gaillimh en Iwerzhon. Stag eo ouzh enez Leitir Móir gant ur chaoser, bet savet e 1905.
Mont a ra Garmna gant inizi Leitir Móir ha Leitir Mealláin, hag inizi bihanoc'h, da ober Ceantar na nOileán, ur c'hornad ma vez kaozeet iwerzhoneg gant an darn vrasañ eus an dud. Hervez niveradeg 2016 e veze komzet iwerzhoneg bemdez gant 71,7% eus tud Ceantar na nOileán.

## Notennoù

* ↑ (en) Census of Population 2016 - Irish Language and the Gaeltacht
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Garmon

Garmon zo un anv kembraek:
* un anv-badez kembraek, diwar anv ar sant
* a gaver ivez el lec'hanvioù
** Betws Garmon
** Llanarmon
# Garniga Terme

Garniga Terme zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
# Garnisonskirken

Garnisonskirken a zo un iliz a zo Sankt Annæ Plads e kêr Kopenhagen e bro Danmark.

## Istor Garnisonskirken

Kroget eo bet al labourioù e 1703. Iliz Garnisonskirken a zo bet echuet d'ar 24 a viz Meurzh 1706, ar pal a oa da gaout un iliz evit al lu e gwarnizon e Kopenhagen. Ar roue Frederik IV a oa an tisavour. Adkavet e vez e simboloù a-us d'an dor degemer, d'ar stern-aoter ha war an tourioù.
Adal ar penn-kentañ e vezo adkavet annezidi ar c'harter nevez a Frederiksstaden hag a zo nepell o tont evit pediñ.
E 1804 e teu an iliz da vezañ uann sivil.

## Tro-dro da Garnisonskirken

* En iliz Garnisonskirken ez eo dimezet ar skrivagner Sven Hassel gant Laura Jensen e 1951.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Garnisonskirken (da)
# Garnant

Garnant zo ur gêriadenn eus Kembre, e gevred Sir Gaerfyrddin. Emañ er reter da Rhydaman, e-harz ar Mynydd Du, hag e-barzh al lodenn gornôg eus Park Broadel Bannau Brycheiniog. E deroù an XX$^{vet}$ kantved e oa mengleuzioù glaou ha labouradegoù staen.

## Tud brudet

* John Cale, soner.
* Hywel Bennet, aktor.
# Kalon ar Bed

Kalon ar Bed zo ur ganaouenn-veur skrivet gant Job an Irien (e 1999) evit ar « bloavezh santel 2000 » (jubile). Ar sonerezh a voe savet gant Christian Desbordes ha René Abjean. Kontañ a ra istor ar Gristeniezh e Breizh.
D'ar 26 a viz Kerzu 1999 e voe kanet evit ar wezh kentañ, hag enrollet en ur bladenn, en Iliz-veur Kemper, gant Laz-kanañ Penn ar Bed ha Laz-kanañ Mouez ar Mor. Ar bladenn zo bet embannet gant RCF Penn-ar-Bed hag eskopti Kemper ha Leon ; bez e c'heller prenañ ar bladenn-se digant Ti embann Minihi Levenez.

## Kanouennoù

Setu anvioù ar pezhioù kanet :
* A blec'h e teuom
* Kelou mad
* E Nazared
* Klevit ar c'helou
* Had nevez
* Yann Divoutou
* Ave Maria
* Tud a feiz
* Ar beleg foll
* Or bed
* Daou vil vloaz

## Notennoù

* ↑ « Kalon ar Bed (Le coeur du monde). Extraits de la "Cantate de l'an 2000" », Chronique de Landévennec, niv. 3, juillet 2000, p. 137-140 ; « Kalon ar Bed. Le coeur du monde », Minihi Levenez, niv. 63, Gouere-Eost 2000, p. 2-18.
* ↑ Laz-kanañ Mouez ar Mor.
# Kaloeg

Kentoc'h evit ur yezh ez eo ar c'haloeg (caló) ul luc'haj komzet gant ar jispianed) (spagnoleg: gitanos) e Spagn.
A-orin romek an hini eo bet lezezonet dont-tre gant ar spagnoleg e pep keñver.
Implijet e vez gante dreist-holl evel ur yezh kuzh.

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Caló
* Notennoù yezhadur ha skwerioù

## Gwelet ivez

* Romeg
# Kalstok

Kalstok (LFE: ['kalstɔk], saozneg: Calstock) a zo anv ur gêriadenn hag ur barrez e Kernev-Veur war ar Stêr Tamer stok ouzh ar vevenn gant Devon. E 2001 e oa 6.095 a dud o chom er barrez a-bezh.
Aspadennoù eus amzer ar Romaned zo bet kavet : ur c'hreñvlec'h, dizoloet e 2007, hag ur vengleuz hag un hent, kavet nevesoc'h zo.
Gevellet eo Kalstok gant Sant-Turiav, a zo nepell diouzh Pondi.
# Kalteg

Ar c'halteg a zo ur yezh digenvez komzet gant 2000 (war ur boblans veuriadel a 5.000) a dud e stad indian Madhya Pradesh. Kalz gerioù en-deus amprestet digant yezhoù indez-ariek, dravidek ha moundek met n'eo ket ur c'har anezho. Krediñ a reer eo tout ar pezh a chom eus unan eus ar familhoù-yezh kozh India.
Posupl eo ez eo liammet ouzh ar c'housoundeg met anavezet re fall eo ar yezh-se evit ma c'hellor bezañ sur eus an dra-se.

## Istor

N'eo ket anavezet mat istor ar yezh hag ar bobl a gomz anezhi. En testennoù kozh e vezent livet evel preizhataerien a veve en uheldirioù. Hervez an Nimar Settlement Report e stourme gouarnamantoù ar rannvro outo hag e amzer Akbar e lazhas Rajah Jeetgurh ha Mokohte kalz anezho, abalamour petra e tegemeras tirioù digant an impalaer Moghol. E 1800 e tistrujfe ur priñs eus an diernelezh $_v$Moghol ar meuriad. Adalek-se e vevont e touez ar gorkoued. Ne furmont ket ur meuriad gwir met met ur strollad a familhoù a-strew a chomont e karterioù ispisial e keriadennoù korkouat. N'eo ket sklaer o darempredoù gant ar gorkoued. Hervez ar Galted e oant un darn eus ar memes pobl gwechall. Nac'hañ a ra ar gorkoued, avat,hag-eñv e chom posupl eo ar c'halteg ar restaj diwezhañ eus ar yezh a gomze ar gorkoued kent ma tremenjont d'un yezh voundek.

## Niverioù e Kalteg

* 1 bidum
* 2 irar
* 3 motho
* 4 na:lo
* 5 pãco
* 6 cha:h
* 7 sato
* 8 atho
* 9 nav
* 10 das

## Daveoù

* ↑ Ethnologue report on the Nihali language

## Gwelet ivez

Yezhoù India
# Kalmthout

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Kalmthout zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 59,41 km²
* Poblañs (2022) : 19 179 a dud
* Stankter : 323 den/km²
# Kalmunai

Kalmunai a zo unan eus kêrioù bras Sri Lanka, e Proviñs ar Reter, e distrig Ampara.

## Poblañs

War-dro 1 067 801 a dud a zo o chom eno e 2011.
# Kalod

Kalod :
| Darn norzh Kalod. ||
| Anv gallek | Île Callot |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Bae Montroulez, (Mor Breizh) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 41′ N, 3° 56′ K |
| Lein uhelañ | 38 m |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Leon |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Kumunioù | Karanteg |
| Poblañs ||
| Poblañs | ? ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Kalod zo un enezennig e Bae Montroulez, dirak Karanteg. Stag e vez ouzh an douar-bras pa vez tre ha mont a c'haller di war-bouez un hent-karr. Tri c'hilometr hed eo an enezenn ha n'a ket he ledander en tu-hont da dri c'hant metr bennak.
N'eus ket kalz tud o vevañ a-hed ar bloaz e Kalod ken, met gwechall e oa staliet meur a familh eno, labourerien-douar, bezhinaerien ha pesketaerien anezho. D'ur mare zo e teuas bezhinaerien eus Plougerne d'ober o annez e Kalod. Lesanvet e oant ar Japoned (Japaniz) gant tud all ar vro.

## Istor

Aloubet e vije bet Kalod gant Daned e dibenn ar V$^{vet}$ kantved. Eno o dije kuzhet ar madoù tapet ganto pa oant o preizhañ ar vro tro-dro. Ur penn brezhon, Riwallon, a zivizas un deiz en em gannañ ouzh ar vorlaeron-se, ha dont a reas an trec'h gantañ, hervez a lenner e skridoù Albert Le Grand, goude ma vije bet o pediñ ar Werc'hez Vari. Da-heul e drec'h e lakaas sevel ur chapel, gouestlet d'an Itron Varia, e penn run uhelañ an enez. Daoust ma voe mastaret ar chapel da vare an Dispac'h gall, e voe adkempennet goude.
E-pad ar XVII$^{vet}$ kantved e oa bet tennet kalz greunvaen eus an enez. Meur a savadur e Montroulez, evel an ospital, Labouradeg ar Butun pe ar Pont bras, a voe savet gant mein tennet eus Kalod.
War an aod, en ul lec'h anvet Toull ar Sarpant e oa bet sant Karanteg, hervez ar richenn, o lazhañ un aerouant spontus, ha gwelet a c'haller roudoù e skilfoù war ar reier c'hoazh.

## Chapel

* Ur skrid brezhonek zo ouzh moger ar chapel en diabarzh.
* Hon tad santel ar Pab, GREGOR XVI, A-
* accord teïr Gueac'h er bloas induljansou plenier
* da Guement hini, quen Goaz quen Maouez a visito
* chappel Callot dediet dar Verc'hes VARI goude beza
* en em laquéat e stad vad dré eur Gonfession sincer, recevet
* ar Gommunion a pedet er Chappel ervez intantion ar Pab
* an induljansou a zo en perpetuite ac a chonezer da 1°.; da
* lun ar pantécost; da 10. da lun an dreindet; da 3°. dar zul
* goude anter eost, pe assomption ar Verc'hes. an induljansou a
* gommanç an devez aroc goude cresdeis, ac a bad bedec cuz
* heol, en devessiou anoncet ama. Roet e Rom an 12 a vis c'hoevreur
* 1840. sinet Cardinal CASTRACANE, préfet approuvet a
* laqueat en execution ar 1$^{er}$ a vaë 1841, gant an Aoutrou Joseph
* Marie GRAVERAN . Escop Quimper

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn Ti an douristed e Karanteg

## Notennoù

* ↑ Mont da Galod, chom e Kalod a lavarer e brezhoneg ar vro. Ral eo klevet « Enez Kalod » a lenner el levr Bae Montroulez (Renabl anoiou lehiou Arvor Gorre Leon), gant M. Madeg ha P. Pondaven, p. 105.
# Kaloré

Kaloré zo ur gumun e Brazil, e Sad Paraná, krouet e 1961. 5 000 a dud zo o chom enni. zo dezhi.

## Douaroniezh

* Gorread : 193,299 km²
* Poblañs (2020) : 4 047 den.
* Stankter : 2,02 zen/km².

## Yezh

Ar gumun nemeti a grog hec'h anv gant "k" e Brazil eo. Un anv gwaraniek eo, hag a dalv gwezeg, koadeg. Peurvuiañ e vez skrivet gant "c" an anvioù a orin gwaraniek.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Kalon (arouez)

Ar galon zo un arouez implijet evit skeudenniñ organ ar galon sellet evel kreizenn ar fromoù, ar spered, ar skiant hag ar moral, abaoe an Henamzer.
Dre astenn-ster e arouez ar fromadennoù o-unan, ar garantez dreist-holl, ha ruz eo ar galon en degouezh-se. Ar galon ruz a c'hall bezañ treuzet gant un bir evit diskouez eo bet tennet gant an doue Eros, pe rannet evit skeudenniñ ar galonad.
Gallout a ra ar galon aroueziañ ivez ar vignoniezh, an nerzh-kalon, an deneridigezh. En amzer hiziv e c'hall aroueziañ ivez ar vuhez pe ar yec'hed.

## Istor

Ar stumm-se evit aroueziñ ar galon a zeu war-wel e dibenn ar Grennamzer en Europa, e touez al livourien dreist-holl.
Kavet e veze a-raok, abaoe an Henamzer zoken, met skeudenniñ a rae delioù plantennoù zo. En ardamezouriezh e oa stumm ar galon, pe ur stumm kar anvet 'pompelblêd" e frizeg, arouez al loa-zour.
Abaoe an XIX$^{vet}$ kantved eo deuet da vezañ arouez ar garantez an aliesañ.

## Stlenneg

Meur a galon zo en Unicode :
* U+2661 ♡ kalon gleuz
* U+2665 ♥ kalon leun, hag a c'haller kaout dindan Windows dre <Alt+3>
* U+2764 ❤ kalon vras leun
* U+2765 ❥ kalon vras leun gourvezet

## Kartoù

Er c'hoarioù kartoù e meur a vro (Bro-C'hall, Breizh-Veur...) ez eo skeudenn ar galon arouez unan eus ar pevar rummad, anvet "keur", e-kichen ar c'hartoù pikez, treuflez ha karo.

## Ardamezouriezh
### Familhoù Breizh

* Caillaud de la Tour
* En glazur e dreustell en argant karget gant ur c'halon en gul, hag heuliet ouzh kab gant ur manal en aour hag ouzh beg gant div steredenn ivez en aour
* Du Chesne
* Aotrounez al lec'h-se e Gwern-Porc'hoed
* En argant e deir c'halon en gul kurunet en aour, 2, 1.
* De Garic
* Aotrounez Troguern (Traon ar Wern), e Trebeurden
* En argant e galon en gul kurunet en aour.

### Kêrioù Breizh

* Gwikomm
* En glazur e oan-Fask en argant e groaz en gul ; e gab en aour karget gant ur galon en gul treuzet gant ur saezh ivez en gul.
* Kalveg
* Korzed
* Corsept e galleg ; ardamezioù kanus.
* En glazur e seizh kalon en aour, 3, 2, 1, 1.

## Notennoù

* ↑ Cor "kalon" + sept ""seizh".
# Attiches

Kumunioù Frañs :
| Anv | Attiches |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Attiches e Kanton Pont-à-Marcq hag en Arondisamant Lille | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Lille |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Pévèle |
| Kanton | Pont-à-Marcq |
| Kod INSEE | 59022 |
| Kod-post | 59551 |
| Maer | Luc Foutry |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,69 km² |
| Led | 50° 31' 23" Norzh |
| Hed | 03° 03' 43" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 34 m |
| Uhelder brasañ | 62 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 2 270 (2009) |
| Stankter | 340 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Attiches a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Attila

Attila ( ? c. 406–453), a vez graet anezhañ Attila an Hun alies ivez, a oa penn bras an Huned eus 434 betek e varv e 453. Ur gwir impalaeriezh a oa dindan e veli, 'n em lede eus ar stêr Oural betek ar Roen hag eus ar stêr Danav er su betek ar Mor Baltel en norzh. E-pad e renad e voe meizet evel gwashañ enebour an Impalaeriezh roman ar Reter hag hini ar C'hornog. Koulskoude ez eus bet kontet meur a Hun dije stourmet evit difenn an impalaeriezh roman ; keneil da Attila e oa Flavius Aetius.
Div wech eo bet treuzet an Danav gantañ hag e preizhas ar Balkanioù, ha klask tapout Constantinopolis met c'hwitout a reas war e daol. Klask a reas aloubiñ ivez Galia. Treizhañ a reas ar Roen e 451 ha mont betek Aurelianum (Orleañs) a-raok bezañ faezhet en Emgann Campus Mauriacus er Champagn, nemetañ emgann bet kollet gantañ. Da heul ec'h aloubas Italia, hag ober e renkoù e proviñsoù an norzh, ha klask kemer Roma, met c'hwitout a reas war e daol adarre. En e soñj e oa kendelc'her ar brezel enep ar Romaned met mervel a reas er bloaz 453.

## Notennoù

* ↑ Maurice Bouvier-Ajam : Attila, Librairie Jules Tallandier, 2004 (ISBN 978-2-23502-225-5) ; Georges Bordonove : Les rois qui ont fait la France – Clovis et les Mérovingiens, Pygmalion, 2009 (ISBN 978-275640-244-4) ; François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains ; 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C, Éditions Errance, 1994 (ISBN 978-2-87772-390-9)
# Atteschwiller

Atteschwiller (en elzaseg), pe Attenschweiler (en alamaneg), pe Attenschwiller (e galleg, yezh ofisiel nemeti) a zo ur gumun eus Elzas, e kanton Huningen, en arondisamant Mülhausen.
# Attigliano

Attigliano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
# Attacotti

An Attacotti (pe Atticoti, Attacoti, Atecotti, Atticotti, Atecutti...) a oa ur bobl a oa o chom gwechall en Iwerzhon pe e Bro-Skos, hervez a lenner e meur a destenn latin eus dibenn an Impalaeriezh roman.
Lakaat a rejont freuz ha reuz e proviñs roman Britannia war-dro ar bloavezhioù 360, war un dro gant pobloù all evel ar Scoti, ar Bikted, ar Saksoned, ha Brezhoned all ivez. Trec'het e voent gant Theodosius e 368.

## O anv

* Ammianus Marcellinus XXVI, 4, 5 : ATTACOTTO
* Hieronimos, Epistolae 69 : ATTICORUM; ATTICOTOS
* Notitia Dignitatum Or. IX$_8$, $_{29}$ : ATECOTTI
Savet e vije an anv-se diwar an elfennoù ate, ur rakger galloudus, ha cotto ("kozh") ha talvezout a raje kement hag "ar re gozh", "ar re a oa da gentañ er vro".

## Notennoù

* ↑ A.L.F. Rivet & Colin Smith : The Place-Names of Roman Britain. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
# Atthis

Atthis :
| Atthis heloisa, luc'hskeudennet e San Blas (stad Nayarit, Mec'hiko). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Trochilinae |
| Genad : | Atthis |
| Anv skiantel ||
| Atthis Reichenbach, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Atthis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* Atthis ellioti
** A. e. ellioti ha selasphoroides,
* Atthis heloisa
** A. h. heloisa ha margarethae.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreizamerika hag e Mec'hiko, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochilidae/Atthis (lennet e-barzh d'ar 25 a viz Eost 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Atticora

Atticora :
| Atticora fasciata, luc'hskeudennet e Brazil. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Hirundinidae |
| Anv skiantel ||
| Atticora Gould, 1842 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Atticora a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù

Daou spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* Atticora fasciata,
* Atticora melanoleuca.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Hirundinidae/Atticora (lennet e-barzh d'an 21 a viz Gouere 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Attagis

Attagis :
| Attagis gayi latreillii, tresadenn (1837). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Thinocoridae |
| Anv skiantel ||
| Attagis Geoffroy Saint-Hilaire & Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Attagis a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1831 gant an daou loenoniour gall Isidore Geoffroy Saint-Hilaire (1805-1861) ha René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho

Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* Attagis gayi
** A. g. gayi, latreillii ha simonsi,
* Attagis malouinus.

## Annezva

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, tri (3) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Thinocoridae/Attagis (lennet e-barzh d'an 12 a viz Mae 2022).
# Enez Adak

Enez Adak (Adaax en aleouteg) zo unan eus an Inizi Aleout, e krornôg pellañ an Inizi Andreanof, en Alaska. Eno emañ kêr Adak, kreisteisañ kêr Alaska. 711.18 km2 zo dindani, 54.5 km hed ha 35 km led (ar 25vet enez vrasañ e SUA).

## Gerdarzh

Dont a ra an anv eus ar ger adaq, a zo tad en aleouteg.

## Menez

Ar Menez Moffett, e gwalarn an enez a sav betek 1196 m, erc'h warnañ ar peurvuiañ eus ar bloaz.
# Enez Aleksandr Iañ

Enez Aleksandr I$^{añ}$ pe Enez Aleksandr eo enezenn vrasañ Antarktika, e Mor Bellingshausen, a-hed aod kornaoueg Ledenez Antarktika, 4 9069,9 km² enni.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Enez Ambon

Ambon zo unan eus an inizi Maluku e reter Indonezia. Ambon a reer ivez eus kêr vrasañ an enezenn, hag a zo ivez kêr-bennn proviñs Maluku.
En em astenn a ra Ambon war ur gorread a 775 km$^2$. Meneziek eo an enezenn, met strujus eo an douar. Unan eus teir enezenn vrasañ enezeg Maluku ar su eo, gant Buru ha Seram.
Goude dizalc'hiezh Indonezia, hag abalamour da bolitikerezh kreizennañ ar prezidant Sukarno, e voe un emsavadeg en inizi Maluku a-enep gouarnamant kreiz Jakarta. Embannet e voe Republik Maluku ar Su e 1950, gant kêr Ambon da gêr-benn. Etre 1999 ha 2002 e voe emgannoù etre kristenien ha muzulmiz en Ambon koulz hag en inizi all an enezeg.
# Enez Amsterdam

Enez Amsterdam (Île Amsterdam e galleg) zo un enezenn perc'hennet gant Bro-C'hall e su Meurvor Indez. Gant Enez Sant-Paol, 85 km pelloc'h er su, ez a d'ober distrig Inizi Sant-Paol hag Amsterdam, unan eus pemp distrig Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs. Ar pevar all zo: Crozet, Inizi Kergelenn, Douar Adélie, hag an Inizi Strewet.
Martin-de-Viviès eo anv ar pennlec'h.

## Levrlennadur

* PÉRON, Pierre François, Mémoires du Capitaine Péron, sur ses Voyages aux Côtes d’Afrique, en Arabie, à l’Île d’Amsterdam, aux Îles d’Anjouan et de Mayotte, aux Côtes Nord-Oeust de l’Amérique, aux Îles Sandwich, à la Chine, etc. Paris 1824
* Alfred van Cleef, The lost island. Alone among the fruitful and multiplying, (Metropolitan, New York, 2004; ISBN 13: 9780805072259/ ISBN 10: 0-8050-7225-X)
a vo kavet e Wikimedia Commons.