OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Unser Land

Unser Land zo ur strollad politikel emrenour eus Elzas krouet e 2009. Savet eo bet dre vodañ daou strollad all eus Elzas Union du Peuple Alsacien ha Fer's Elsass.
Ezel eo Unser Land eus al luskad Rannvroioù ha Pobloù Kengred hag eus Emglev Libr Europa.
Un ezel eus ar strollad, David Heckel, zo bet dilennet e kuzul-departamant Bas-Rhin e miz Meurzh 2011.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Unser Land
# Urzh leaned

Un urzh leaned (pe urzh menec'h) a zo un aozadur relijiel m'o deus touet an izili heuliañ e reolenn. E meur a relijion e kaver tud a glask bevañ asamblez.
E relijion ar Bouda (adalek - 600) e weler roud ar venec'h pe leaned kentañ. Un doare evit kavout ul lec'h sioul, pell eus buhez birvilh ar gempredidi, mat evit ar brederiadenn. Un disfi ouzh c'hoant an pinvidigezh a vagont ar voñzed (anv ar venec'h boudaat) ken ez eont da gantreal ha da gestañ o voued e-pad ur prantad-buhez. Bevañ a reont e-kichen lec'hioù lidañ anvet pagodennoù ha staget e vezont d'ur gumuniezh, met ivez d'ur genvreuriezh.

## Urzh leaned katolik

Urzhioù ha breuriezhoù a zo anvioù evit an aozadurioù leaned ha menec'h
* Breuriezh Jezuz ha Mari pe Eudisted
* Breuriezh ar Mision pe Lazaristed
* Breuriezh ar Varianisted
* Breuriezh an Tadoù gwenn
* Frered bihan Jezuz (Charles de Foucauld)
* Frered an Deskadurezh kristen eus Ploermael
* Frered Sant-Gabriel
* Frered sant Visant a Baol
* Kompagnunezh Jezuz pe Jezuisted
* Kompagnunezh Mari pe Moñforzhidi
* Merc'hed ar C'halvar
* Misioned an estrenvroioù Pariz
* Obladed Mari Dinamm
* Merc'hed sant Paol
* Merc'hed ar Spered santel
* Premontridi (chalonied-menec'h)
* Salezianed sant Yann Bosko
* Seurezed bihan ar re baour
* Tadoù marist pe gKevarzhe Jezuz
* Trede urzh sant Frañsez
* Urzh ar Minimed
* Urzh ar vreudeur prezegerien pe [[Dominikaned])
* Urzh sant Benead pe ar veneadiz
* Urzh ar vreudeur vihanañ pe Fransiskaned
# Urzhad

E bevoniezh e reer urzhad eus rannad ur gevrennad. E rummatadur ar bevien emañ an urzhad etre ar gevrennad hag ar c'herentiad. Ar pevare derez eo an urzhad e skeuliad rummatadur reizhiadek ar bevien.

## Dibennoù-ger latin a verk ar renk e rummatadur ar bevien

E diwezh anvioù an urzhadoù e kaver al lostger latin -ales evit ar plant, ar bezhin hag ar foue. Evit pezh a sell ren al loened ez eo lakaet e plas lostgerioù dindan renk an uskerentiad hepken (ICZN mellad 27.2). Koulskoude e kaver alies al lostger -formes e diwezh anvioù an urzhadoù. Talvezout a ra da lavaret e vez bodet spesadoù dezho an hevelep neuz en urzhad.
Skouerioù :
* Loened : Scorpaeniformes (pesked, dezho stumm kruged), Salmoniformes (pesked, dezho stumm eoged)
* Plant : Juncales, Liliales, Najadales

## Evned
#### Palaeognathae

* (†) Aepyornithiformes
* (†) Ambiortiformes
* Apterygiformes
* Casuariiformes
* (†) Dinornithiformes
* (†) Gansuiformes
* (†) Lithornithiformes
* (†) Palaeocursornithiformes
* Rheiformes
* Struthioniformes
* Tinamiformes

#### Neognathae

* Anseriformes
* Galliformes
* Gaviiformes
* Sphenisciformes
* Procellariiformes
* Podicipediformes
* Phoenicopteriformes
* Phaethontiformes
* Ciconiiformes
* Pelecaniformes
* Suliformes
* Accipitriformes
* Otidiformes
* Mesitornithiformes
* Cariamiformes
* Eurypygiformes
* Gruiformes
* Charadriiformes
* Pteroclidiformes
* Columbiformes
* Opisthocomiformes
* Musophagiformes
* Cuculiformes
* Strigiformes
* Caprimulgiformes
* Apodiformes
* Coliiformes
* Trogoniformes
* Leptosomiformes
* Coraciiformes
* Bucerotiformes
* Piciformes
* Falconiformes
* Psittaciformes
* Passeriformes
# Usai ap Ceredig

Unan eus mibien Ceretic Ceredigion ha roue Ceredigion e oa Usai ap Ceredig. N'eo anavezet nemet gant nestedoù ha ne ouzer netra diwar-benn e ren.
| En e raok: Ceretic (Ceredig) | Roue Ceredigion ) 453 - 490 | War e lerc'h: Serwyl ap Usai |
# Urzulei

Urzulei zo ur gumun e proviñs Nuoro e Sardigna.
# Usagre

Usagre zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura.
# Urzh milourel

An urzhioù milourel zo urzhioù leaned kristen gouestlet da wareziñ ar relijion dre an armoù. Savet e voe an urzhioù kentañ er grennamzer da vare brezelioù santel ar c'hroaziadegoù hag ar Reconquista.

## Gwelet ivez

* Urzh an Templ
* Urzh Sant Yann Jeruzalem
* Urzh Teutonek
# Urzhaz (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen urzhaz (saoz. salience) evit komz eus ar fed ma vez lakaet da bouezusoc'h un elfenn evit eben gant ar yezh-mañ'n-r yezh.
Da skouer:
    eil gour > kentañ gour > trede gour tostañ (an hini pouezusañ er gomzadenn) trede gour pellañ (an hini gantañ an nebeutañ a bouez er gomzadenn)

## Urzhaz hag ar steudadur eeun-gin

A-bouez-tre eo an urzhaz evit yezhoù implijet gante ur steudadur eeun-gin evit goût hag-eñ e rank bezañ implijet ar frammadur eeun pe ar frammadur gin evit merkañ rener yezhadurel ha renadenn ur verb tranzitivel hervez pep o renk urzhaz:
* Frammadur eeun: implijet p'emañ uheloc'h renk urzhaz rener ur verb tranzitivel evit hini ar renadenn
* Frammadur gin: implijet en degouezhioù all, da lâret eo p'emañ uheloc'h renk urzhaz ar renadenn evit hini ar rener.

## Yezh skouer: ar mapoudoungouneg

Setu un daolenn o tiswel stummoù ar verboù tranzitivel (en unander nemetken):
| | | Graer | Graer | Graer |
| | | Kentañ | Eil | Trede |
| Gouzañver | Kentañ | pewün (< pe-w-n) | peen (< pe-e-n) | peenew (< pe-e-n-mew) |
| Gouzañver | Eil | peeyu (< pe-e-i-u) | pewimu (< pe-w-i-m-u) | peeymew (< pe-e-i-m-i-mew) |
| Gouzañver | Trede | pefiñ (< pe-fi-n) | pefimi (< pe-fi-i-m-i) | EEUN pefi / GIN peeyew / EMOBER pewi (< pe-fi-i-0-0 / pe-e-i-0-0-mew / pe-w-i-0-0) |
Da skouer:
Frammadur eeun: rener trede gour pefi = tema Framamdur gin: renadenn trede gour peenew = tema
    chi wentru pefi chi domo
    "an aotrou a welas an itron"
    chi wentru peeyew chi domo
    "an itron eo a welas an aotrou"
Kv. tu-gouzañv:
    chi wentru pengey
    "gwelet e voe an aotrou"

## Gwelit ivez:

* Steudadur eeun-gin
# Urzhioù d'al loened

Estlammadelloù a zo e brezhoneg da c'hervel al loened pe da reiñ urzhioù dezho.

## Skridoù

Listennoù anezho a gaver e div oberenn:
* Yezhadur bras ar brezhoneg, gant Frañsez Kervella
* Trésor du Breton Parlé, gant Jules Gros
Gerioù all a gaver er geriadurioù, evel Geriadurig Roparz Hemon.

## Gervel

D'an holl loened e larer
* Deus amañ! pe 'z amañ!
* Deuit amañ! pe 'd amañ!
Met hervez al loened e reergant gerioù all c'hoazh.

## Ouzh ar chas

* d'o gervel: tiê! tiê! pe piti! piti!
* d'o isañ: kis! kis! pe sailh warnañ! pe sa warnañ! pe kae dezhañ!

## Ouzh an deñved

* d'o gervel: pe bara! bara!
* d'o c'has diwar-dro: tê! tê!

## Ouzh ar c'hezeg

* da vont war-raok: hei! huy! hu!
* da vont war-dreñv:
** souz! a-dreñv! (JG)
** rirc'h! kul! (FK)
* da vont a-gleiz:
** da! haty! (JG)
** so! (FK)
** hak! (RH)
* da vont a-zehou:
** wichidrou! hulc'ho! so! (JG)
** hal! dic'ha! (FK)
** haikel! (RH)
* da chom a-sav:
** ho! chom! (JG)
** c'ho! c'hri! (FK)
* da dreiñ, da zont-en-dro: tro! en-dro!
* da c'hervel an ebeul: chemp! chemp!

## Ouzh ar c'hizhier

* d'o gervel:
** bisig! bisig! pe bichig! bichig!
** gerioù all zo c'hoazh:
*** bich! bibi! bibich! bibichig! bichanig! kikaezhig! bibichiloutig! (JG)
*** sous! bisous ! (FK)
* d'o c'has diwar-dro:
** chat! pe chata! pe chat da logota!
** chegat! (RH)
** chêkas (hervez Diwar c'hoarzin, gant an Tad Medar).
** ichek! (FK)

## Ouzh ar moc'h

* d'o gervel:
** toch! toch! pe koch!koch! (JG)
** doc'h! doc'h! pe darc'h! (FK)
** chuen (RH)
* d'o c'has diwar-dro:
** chou! chou du-se! (JG)
** si! si 'ta! (FK ha Tad Medar)

## Ouzh ar saout

* d'o gervel: pruik!
* d'o gervel en-dro: wetiu!
* da vont war-raok: heut!
* da chom a-sav: chô! chô!
* da evañ: haou! haou!

## Ouzh ar yer

* d'o gervel: pit! pit! pe piti! piti!
* d'o c'has diwar-dro: chou! pe dichou!

## Pennadoù kar

* estlammadell
* sakreadenn
# Taisnières-en-Thiérache

Kumunioù Frañs :
| Anv | Taisnières-en-Thiérache |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Taisnières-en-Thiérache en Arondisamant Avesnes-sur-Helpe | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Avesnes-sur-Helpe |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Rurales des Deux Helpes |
| Kanton | Avesnes-sur-Helpe-Norzh |
| Kod INSEE | 59583 |
| Kod-post | 59550 |
| Maer | Claude Connart |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 8,5 km² |
| Led | 50° 08' 48" Norzh |
| Hed | 03° 48' 51" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 131 m |
| Uhelder brasañ | 191 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 512 (2007) |
| Stankter | 60 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Taisnières-en-Thiérache a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Chapelioù.
* Monumant ar re varv.
* Ur velin-dour.
* Iliz katolik Sant Varzhin, XVIII$^{vet}$ kantved.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Helpe Majeure emañ Taisnières-en-Thiérache.
# Taisnières-sur-Hon

Kumunioù Frañs :
| Anv | Taisnières-sur-Hon |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Taisnières-sur-Hon en Arondisamant Avesnes-sur-Helpe | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Avesnes-sur-Helpe |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Bavaisis |
| Kanton | Kanton Bavay |
| Kod INSEE | 59584 |
| Kod-post | 59570 |
| Maer | Jean-Paul Legrand |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 16,22 km² |
| Led | 50° 19' 11" Norzh |
| Hed | 03° 50' 12" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 118 m |
| Uhelder brasañ | 157 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 886 (2007) |
| Stankter | 55 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | Taisnières-sur-Hon |
Taisnières-sur-Hon a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved

* 11 a viz Gwenholon 1709: Emgann Malplaquet.

### XX$^{vet}$ kantved

* Eil Brezel-bed:
** Pemp den a voe fuzuilhet er gumun gant an Alamaned e 1944.
** Dieubet eo bet ar gumun gant lu SUA e miz Gwengolo 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Taisnières-sur-Hon
* Monumant Emgann Malplaquet, bet savet e 1909.
* Iliz katolik Notre-Dame-de-la-Visitationer vourc'h, XVIvet kantved.
* Iliz katolik Sant-Mikael e Malplaquet.
* Daou hent roman o kas da Vons (Belgia).

## Douaroniezh

* Malplaquet a zo ur gêriadenn eus ar gumun, tro daou gilometrad eus ar vourc'h emañ.
* War an harzoù gant Belgia emañ Taisnières-sur-Hon.
# Taipei

Taipei (taiwaneg: Tâi-pak ; sinaeg hengounel : 臺北市 ; sinaeg eeun : 台北市 ; pinyin : táibĕi shì, romanekadur Wade-Giles : Taipei, ar pezh a dalv “kêr Norzh Taiwan”) eo kêr vrasañ Taiwan ha kêr-benn ar vro. Da 8 535 000 a dud e save ar boblañs en tolpad-kêr e 2019.

## Gevelliñ

Gevellet eo Taipei gant meur a gêr.
| Houston (SUA) abaoe 1961 Lomé (Togo) abaoe 1966 Manila (Filipinez) abaoe 1966 Cotonou (Benin) abaoe 1967 Seoul (Sukorea) abaoe 1968 Quezon City (Filipinez) abaoe 1968 Kêr Ho-Chi-Minh (Viêt Nam) abaoe 1968 San Francisco (SUA) abaoe 1970 Santo Domingo (Republik Dominikan) abaoe 1970 Guam (SUA) abaoe 1973 Hyderabad (India) abaoe 2000 Tegucigalpa (Honduras) abaoe 1975 Cleveland (SUA) abaoe 1970 Cincinnati (SUA) Jeddah (Arabia Saoudat) abaoe 1978 Indianapolis (SUA) abaoe 1978 | Marshall (Texas) (SUA) abaoe 1978 Phoenix (SUA) abaoe 1979 Los Angeles (SUA) abaoe 1979 Atlanta (SUA) abaoe 1979 Oklahoma City (SUA) abaoe 1981 Johannesburg (Suafrika) abaoe 1982 Gold Coast (Aostralia) abaoe 1982 Pretoria (Suafrika) abaoe 1983 San José (Costa Rica) abaoe 1984 Lilongwe (Malawi) abaoe 1984 Versailhez (Bro-C'hall) abaoe 1986 Asunción (Paraguay) abaoe 1987 Ciudad de Panamá (Panamá) abaoe 1989 Managua (Nicaragua) abaoe 1992 San Salvador (El Salvador) abaoe 1993 Varsovia (Pologn) abaoe 1995 | Oulan-Oude (Rusia) abaoe 1996 Boston (SUA) abaoe 1997 Dallas (SUA) abaoe 1997 Dakar (Senegal) abaoe 1997 Banjul (Gambia) abaoe 1997 Bissau (Ginea-Bissau) abaoe 1997 Mbabane (Eswatini) abaoe 1997 Oulan Bator (Mongolia) abaoe 1997 San Nicolás de los Garza (Mec'hiko) abaoe 1997 La Paz (Bolivia) abaoe 1997 Guatemala (Guatemala) abaoe 1998 Monrovia (Liberia) abaoe 1998 Vilnius (Lituania) abaoe 1998 Majuro (Inizi Marshall) abaoe 1998 Perth (Aostralia) abaoe 1999 Riga (Latvia) abaoe 2001 Ouagadougou (Burkina Faso) abaoe 2008 |
# Taino (Italia)

Taino zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Taipa

Taipa zo unan eus an div enezenn stag ouzh Makao. Gwechall e oa brudet an danvez tanarvest a veze aozet eno. Hiriv, e beg reter an enez emañ savadurioù aerborzh Makao, al leurenn anezhañ a zo un enezenn stag ouzh Taipa gant div chaoser.
# Tair Talaith Cymru

Tair Talaith Cymru a vez lavaret e kembraeg eus Teir Rouantelezh Vras Kembre er Grennamzer hag eus an Teir C'hurunenn anezho: e krenngembraeg e veze lavaret "talaith" eus ar gurunenn kenkoulz hag eus ar vro.

## An teir talaith

Aroueziet e oa an teir talaith gant o lezioù pennañ:
* Aberffraw evit Rouantelezh Gwynedd,
* Mathrafal evit Rouantelezh Powys
* ha Dinefwr evit Deheubarth.
A-benn an XIII$^{vet}$ kantved e voe unanaet an teir talaith gant Llywelyn Fawr ha Llywelyn ap Gruffudd.

## Lennegezh

Gant ar barzh Llygad Gŵr an hini a skriv diwar-benn Llywelyn Ein Llyw Olaf:
    'Taleithiawg deifniawg dyfniaith Aberffraw'
    'Taleithiawg arfawg aerfaith Dinefwr'
    'Taleithiawg Mathrafal, maith dy derfyn'.$^{(Troidigezhdeuetmat)}$
D'ar varzhed en amzer-hont e oa ivez Tair Talaith Farddol, teir bro varzhel.

## Notennoù

* ↑ 'Pum Awdl i Lywelyn ap Gruffudd', awdl IV, e-barzh Llywelyn y Beirdd (Barddas, 1974), t. 76
# Taipana

Taipana zo ur gumun eus proviñs Udine e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
# Taino

Taino, pe taíno (hervez ar skritur spagnolek) eo anv an henvroidi a veve en inizi ar Mor Karib (Bahamas, Antilhez Brasañ, hag hanternoz Antilhez Bihanañ) en amzer ma tegouezhas Kristof Koulm gant e listri e 1492.
Krediñ a reer e oa kar ar bobl Taino da Arawaked Kreisteizamerika. Kar eo o yezh d'ar familh maipureek a en em astenn adal Kreisteizamerika betek inizi ar Mor Karib
Pan erruas Kristof Koulm e oa pemp rouantelezh taíno en Hispaniola (Haiti hiziv ha Republik Dominikan), hag ur roue, pe cacique (pe kasik) hag a rene e pep hini, hag a veze paeet an truajoù dezhañ. Ar gasiked o deveze gwir da zougen bravigoù aour anvet guani, a veve e tier karrezek anvet bohíos e-lec'h ar re grenn evel ar bobl, a goazeze war skebell koad dirak o c'houviidi. Betek 3000 den a oa o c'hom er c'hêriadennoù brasañ.
Ar bobl taino a oa amezek d'ar bobl Karib, a oa feuls ha kriz, deuet eus Kreisteizamerika ha diazezet en Antilhez Bihanañ. Meur a studienn zo bet savet diwar-benn an darempredoù etre an div bobl.

## Liamm diavaez

* Cuba's Taíno people: a flourishing culture, believed extinct - BBC

## Pennadoù kar

* Agüeybaná II
* Anacaona
* Bohechío
* Hatuey
# Un échec

Un échec zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1885.

## Istor

* Embannet e oa bet Un échec e Gil Blas ar 16 a viz Mezheven 1885, sinet gant an anv-pluenn Maufrigneuse.
* En 1888 e oa bet adembannet en dastumad Le Rosier de Madame Husson.

## An danevell

War al lestr, entre Nice ha Bastia, e taol pled an daneveller ouzh ur vaouez yaouank ... E-pad an dreizhadenn e ra kaoz ganti...

## Pennadoù kar

* Dastumadoù danevelloù Guy de Maupassant

## Notennoù

* Un échec
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Una Notte a Napoli

Una notte a Napoli$^,$$^,$ zo ur ganaouenn italianek savet ha kanet gant al laz stadunanat Pink Martini, hag enrollet en o albom Hang On Little Tomato, e 2004.
Un doare spagnolek zo ivez, bet enrollet gant Carlos Santana en e albom Corazón e 2014.

## Notennoù

* ↑ Kanet gant Storm Large : .
* ↑ Kanet gant Storm Large hag Alba Clemente :
* ↑ Kanet gant China Forbes : , ha
# Unaniezh Afrika

Unaniezh Afrika a oa bet savet d'an 9 a viz Gouere 2002, e-lec'h an Aozadur evit Unvaniezh Afrika, un aozadur koshoc'h a vode dija stadoù Afrika.
Ar palioù embannet gant Unaniezh Afrika eo kas war-raok an demokratelezh ha gwirioù mab-den ha gwellaat an armerzh dre Afrika a-bezh. Muioc'h a c'halloud en deus Unaniezh Afrika eget n'en doa an AUA, evit emellout e traoù diabarzh ar stadoù zo izili. Ganti ez eus ul lez-varn etrebroadel, nerzhioù da virout ar peoc'h hag ur bank kreiz.
Bingu wa Mutharika eus Malawi eo bet prezidant kentañ an Unaniezh.

## Ar stadoù

Un unaniezh stadoù eo Unaniezh Afrika : 54 stad zo enni, da lavaret eo kement stad zo war kevandir Afrika. Abalamour ma oa bet anavezet republik Sahara ar C'hornôg gant an AUA, en amzer an aozadur-se, e oa aet kuit Maroko anezhañ e 1984. Deuet eo e-barzh Unaniezh Afrika en-dro e miz Genver 2017.

## Prezidanted

Bep bloaz e vez anvet ur prezidant nevez, dilennet a-douez renerien o bro.
* Thabo Mbeki ( Suafrika) : 9 a viz Gouere 2002 - 10 a viz Gouere 2003
* Joaquim Chissano ( Mozambik) : 10 a viz Gouere 2003 - 6 a viz Gouere 2004
* Olusegun Obasanjo ( Nijeria) : 6 a viz Gouere 2004 - 24 a viz Genver 2006
* Denis Sassou Nguesso ( Republik Kongo) : 24 a viz Genver 2006 - 24 a viz Genver 2007
* John Kufuor ( Ghana) : 30 a viz Genver 2007 - 31 a viz Genver 2008
* Jakaya Kikwete ( Tanzania) : 31 a viz Genver 2008 - 2 a viz C'hwevrer 2009
* Mu'ammar al-Qaddafi ( Libia) : 2 a viz C'hwevrer 2009 - 31 a viz Genver 2010
* Bingu wa Mutharika ( Malawi) : 31 a viz Genver 2010 - 31 a viz Genver 2011
* Teodoro Obiang Nguema Mbasogo ( Ginea ar C'heheder) : 31 a viz Genver 2011 - 29 a viz Genver 2012
* Yayi Boni ( Benin) : 29 a viz Genver 2012 - 27 a viz Genver 2013
* Hailemariam Desalegn ( Etiopia): 27 a viz Genver 2013 - 30 a viz Genver 2014
* Mohamed Ould Abdel Aziz ( Maouritania): 30 a viz Genver 2014 -30 a viz Genver 2015
* Robert Mugabe ( Zimbabwe): 30 a viz Genver 2015 - 30 a viz Genver 2016
* Nkosazana Dlamini-Zuma ( Suafrika) : 30 a viz Genver 2016 - 30 a viz Genver 2017
* Moussa Faki ( Tchad) : 30 a viz Genver 2017 - 28 a viz Genver 2018
* Paul Kagame ( Rwanda) : 28 a viz Genver 2018 - 10 a viz C'hwevrer 2019
* Abdel Fattah al-Sisi ( Egipt) : 10 a viz C'hwevrer 2019 - 10 a viz C'hwevrer 2020
* Cyril Ramaphosa ( Suafrika) : 10 a viz C'hwevrer 2020 - 6 a viz C'hwevrer 2021
* Félix Tshisekedi ( Kongo (RD)) : 6 a viz C'hwevrer 2021 - 5 a viz C'hwevrer 2022
* Macky Sall ( Senegal) : 5 a viz C'hwevrer 2022 - 18 a viz C'hwevrer 2023
* Azali Assoumani ( Komorez) : 18 a viz C'hwevrer 2023 - 17 a viz C'hwevrer 2024
* Mohamed Ould Ghazouani ( Maouritania) : 17 a viz C'hwevrer 2024 -

## Liammoù diavaez

* (en) (fr) (ar) (pt) (sw) Union africaine
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Unan

Unan zo
* un niver, etre an niver mann ha daou
* ur raganv amstrizh, enebet ouzh hini raganv strizh
* an anv-gwan, a glot gant an unander, enebet ouzh ananv-gwan lies
* anv ar bloaz 1

## Pennadoù kar

* Daou
# Unanenn vas atomek

An unanenn vas atomek unanet (simbol: u , daoust ma vez graet gant uma a-wezhioù) zo un unanenn vuzuliañ standart a vez graet ganti evit muzuliañ mas an atomoù. Un unanenn er-maez eus ar sistem etrebroadel (SI) eo, implijet e vez asambles gantañ met diwar arnodiñ e vez kavet he zalvoud.
Klotañ a ra 1 u gant 1/12 eus mas un nukleid $^{12}$C (karbon-12), nann ereet, dilusk, hag en e stad diazez. Talvezout a ra war-dro 1,66056 × 10$^{-27}$kg. War dachenn ar viokimiezh e vez graet anezhi dalton (simbol Da) c'hoazh.
# Una, Grande y Libre

Una, Grande y Libre (Unan, Meur, Dishual) e oa ger-stur kostezenn ar jeneral Francisco Franco e-pad an diktatouriezh, da zisplegañ o meizad eus Spagn:
* Unan, da lavarout eo a-enep disrannouriezh pobloù Euskadi ha Katalonia,
* Meur dre hec'h istor hag hec'h impalaeriezh (kollet) en Amerika, Okeania, Afrika
* Dishual diouzh ar broioù ha levezonoù estren (Yuzevien, marksourien).
¡Una, Grande y Libre! a veze respontet gant ar selaouerien alies goude prezegennoù, evel ma vez lavret Amen en iliz. Ar prezeger a huche ¡España! teir gwech, hag ar selaouerien a responte bep tro ¡Una!, ¡Grande!, hag en trede gwech ¡Libre!. Goude-se e veze klevet ¡Arriba España!, ¡Arriba! José Antonio, ¡Presente!, Caídos por Dios y por España, ¡Presente! ¡Viva Franco!, ¡Viva!, pe ¡Franco, Franco, Franco…!
# Wu Shaobin

Wu eo an anv-familh.
Wu Shaobin a zo bet ganet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1969.
Mestrc'hoarier echedoù sinaat eo.
Trec'h e voe e Kampionad singapourat an echedoù e 2003 hag e 2005.
2496 edo e renk Elo e penn-kentañ 2008.
Dimezet eo gant ar vestrc'hoarierez Xie Jun.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* E fichenn e New in Chess
* Titour e Chessmetrics
* Emdroadur e live Elo hag e renk bedel abaoe 2000
# Wuhan

Kêr-benn proviñs Hubei eo Wuhan (sineg eeunaet 武汉, pinyin Wǔhàn Selaou ), e Republik Pobl Sina. Eil brasañ kêr kreiz ar vro eo goude Chongqing. Poblet eo gant ouzhpenn 11 milion a dud, 8,9 milion diabarzh kêr (e 2018).
Emsavadeg Wuhan e 1911 a zegasas d'e heul diskar Tierniezh Qing ha diazezadur Republik Sina.
Un hin istrovanel gleb he deus. Puilh eo ar glav en nevez-amzer hag en hañv en abeg d'an monson. Tomm ha gleb a vez an hañvoù, klouar hag a-wechoù yen ar goañvoù.
Ur c'hroashent-treuzdougen eo Wuhan (hentoù, gourhentoù hag hentoù-houarn). Er bloavezhioù 2000 e oa savet linennoù metro, un aerborzh nevez (24 milion treizhad e 2018) hag un ti-gar a c'hall degemer an trenoù tizh bras evit mont da Wangzhou, Hong Kong ha Beijing e 4 eur. War ribl ar stêr Yangtze emañ. 47 milion tonenn fred hag ur milion kontenerioù a dremen en he forzh. Stankell an Teir C'hanienn n'emañ ket pell, brasañ kreizenn dredan ar bed eo e galloudezh nominal.
E miz Genver 2020 e oa lakaet ar gêr en dispell abalamour da kleñved-red an Novel coronavirus 2019 diwanet eno.

## Tud brudet ganet e Wuhan

* Edward Leung (ganet e 1991) stourmer dizalc'hour
* Li Na (ganet e 1982) c'hoarierez tennis a live etrebroadel

## Gevelliñ

| Essonne (departamant) (Bro-C'hall) Khartoum (Soudan) Kiev (Ukraina) Bourdel (Bro-C'hall) Ōita (Japan) Pittsburgh (Stadoù-Unanet Amerika) Duisburg (Alamagn) | Manchester (Bro-Saoz) Christchurch (Zeland Nevez) Ashdod (Israel) Arnhem (An Izelvroioù) Sankt Pölten (Aostria) Houston (Stadoù-Unanet Amerika) São Luís (Maranhão) (Brazil) |

## Pennadoù kar

* Kleñved-red Wuhan
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Wroxeter

Wroxeter zo un anv-lec'h saoznek.

## Bro-Saoz

* Wroxeter (Bro-Saoz)

## Kanada

* Wroxeter (British Columbia)
* Wroxeter (Ontario)
# Wroxeter (Bro-Saoz)

Wroxeter (distaget [ˈrɒksɨtər] e saozneg) zo ur gêriadenn e Shropshire, e Bro-Saoz. Emañ war lez ar stêr Severn, er gevred da Shrewsbury.

## Istor

Kêr-benn ar Gornovied e oa, gant an anv Viroconium Cornoviorum, a-raok aloubadeg Enez Vreizh gant ar Romaned. Eno e oa lec'hiet al Legio XIV Gemina

## Liammoù diavez

* Wroxeter Roman City (en)
* Skeudennoù eus Wroxeter (en)
* Discover Shropshire History (en)