OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aerouant (steredeg)

An Aerouant (Hydrus, berraet en Hyi) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Ofis publik ar brezhoneg
# Aeronautes

Aeronautes :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Anv skiantel ||
| Aeronautes Hartert, 1892 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Aeronautes a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1892 gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* Aeronautes andecolus
** A. a. andecolus, parvulus ha peruvianus,
* Aeronautes montivagus
** A. m. montivagus ha tatei,
* Aeronautes saxatalis
** A. s. nigrior ha saxatalis.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Apodidae/Aeronautes (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Mezheven 2019).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Aervag

Un aervag pe baloñs zo ur seurt aerlestr hag a implij gaz skañvoc'h evit an aer. Bount Arkimedes eo an nerzh hag a ro tu dezhi da zilec'hiañ dre an aer.

## Istor

An doare-se d'ober a oa anavezet gant ar Sinaiz abaoe pell o vannañ « letern an neñv ». Krog e voe da sevel aervagoù brasoc'h e fin an XVIII$^{vet}$ kantved, e 1782 gant ar vreudeur Montgolfier hag e 1783 gant ar fizikour Jacques Charles. Jean-François Pilâtre de Rozier a savas 84 metr a-us d'al leur e 1784. Ar voñgolfierenn gentañ a voe savet gant ar vreudeur Montgolfier e 1783 hag a nije gant aer dommet.

## An aervagoù

Aervagoù a bep seurt a zo : ar voñgolfierenn evit an dud, an aervag stratosferek, an aervag sonterez... Mont a reont gant red an avel ha cheñch a reont o uhelder gant ur fun pe dre ar c'hementad a aer tomm, e-lec'h ma implij an aervag sturius ur c'heflusker.

## Gazoù implijet

* an aer tomm peogwir en em arlid en ur dommañ hag izelaat a ra e zouested
* an hidrogen hag a zo gaz skañvañ an holl
* an heliom hag a zo dientanus ha non-toksek

## Lennegezh

* Cinq semaines en ballon, romant gallek gant Jules Verne.
# Aeromys

Aeromys :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| Genad : | Aeromys |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Aeromys zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù

2 spesad gwiñvered-nij eus gevred Azia zo ennañ :
* gwiñver-nij du (Aeromys tephromelas)
* gwiñver-nij Thomas (Aeromys thomasi)
# Aeron (Hanternoz Kozh)

Aeron a oa anv ur vro en Hanternoz Kozh ar Vrezhoned, meneget gant ar varzhed Aneirin ha Taliesin. Hervez an istorourien e oa ar vro anvet Ayrshire hiziv e saozneg, e mervent Bro-Skos. Hervez un nebeud tud all a c'hallfe bezañ ur c'hornad arall, tost da briñselezh Elfed, abalamour d'ur stêr Aire a zo e Yorkshire.

## Er varzhoniezh

E-barzh Y Gododdin eo meneget Cynon fab Clydno gant an anv Aeron. Dileid Aeron ('difennour Aeron') a vez graet anezhañ, ha mont a eure gant gwazed Manaw Gododdin d'en em gannañ da Gatraeth. Anv zo er varzhoneg eus 'dau gadgi Aeron' (daou gi-argad Aeron) hag eus 'Cynddilig Aeron', dispis e ster.
Met Urien Rheged ivez zo meneget evel 'diffreidawc Aeron' ('difennour Aeron') en ur varzhoneg gant Taliesin, m'en gweler o vont da Aeron d'en em gannañ gant e enebour. Neuze e c'hallje Aeron bezañ bet ur rann eus Rheged en amzer Urien, pe ur vroig dizalc'h etre Rheged ha Strat Clut.

## Levrlennadur

* Rachel Bromwich, 'Cynon fab Clydno', e-barzh Astudiaethau ar yr Hengerdd (Kerdiz, 1978)
* Ifor Williams, Canu Taliesin, Kerdiz, 1960
* John Davies ha tud all, Gwyddoniadur Cymru, Kerdiz 2008.
# Aerouant

Un aerouant, pe dragon, zo ul loen a faltazi, dezhañ korf un naer vras, ur penn damhañval ouzh hini ur c'hrokodil alies, liespennek a-wechoù, skant warn e gorf, un divaskell outañ, gouest da nijal ha da dufañ tan.
Kavout a reer al loen-se e mojennoù meur a vro er bed.

## Doareoù an erevent

Hañval eo ouzh ur stlejvil, rak-se eo kar da loened an douar, hag ouzh ar re washañ, an naered drougoberius. Koulskoude eo ul loen eus an oabl ivez dre ma c'hall nijal.

### Orin an erevent
## Erevent brudet

* Aerouant Sant Paol
Roll aerevent ha naered faltaziek

## Kendirvi d'an erevent

* an naer-veur
** Apophis,
** Piton
** nâga
*** Kāliya,
* an naer-vor
* ar wyrm
* al lindworm, daou droad dirak dezhañ, :
* ar Vouivre a zo pevarzroadek, hag askellek e babioù dirak;

## Arouez

Kemeret eo bet evel arouez meur a wech:
* war banniel Kembre, anvet Y Ddraig Goch (an aerouant ruz ) e kembraeg
* war banniel Treger
* evel arouez sinaat

## Pennadoù kar

* aerouant ruz
* aerouant gwenn
* hic sunt dracones

## Notennoù

* ↑ David Jones, An Instinct for Dragons, 2002, Routlege
* ↑ Les dragons, Mythes et légendes", G.Ragache & F.Phillipps, Hachette Jeunesse, 1990.

## Levrlennadur
### E galleg

* Édouard Brasey Le petit livre des dragons, Le pré aux clercs (ISBN 9782842283315)
* Alexandre Hislop, Les deux Babylones, 1916
* Daniel Beresniak et Michel Random, Le Dragon (Édition du Félin, collection Les Symboles)
* Jean Markale, Le Mont St Michel et l'Énigme du Dragon (Édition Pygmalion, collection Histoire de la France secrète)
* Gilles Ragache et Francis Phillipps, Les Dragons (Hachette Jeunesse, Collection Mythes et Légendes)
* Pierre Carnac, Les trois âges du Dragon (in Atlantis N° 306, novembre-décembre 1979)
* Marie-France Gueusquin, Le Mois des Dragons (Bibliothèque Berger-Levrault, Collection Arts et Traditions Populaires)
* Michèle Curcio, Le Dragon (Édition Sand, collection Astrologie Chinoise)
* Dragon et Bêtes fabuleuses, Violet Wharton, (Édition du chêne, 1995)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Aerouant ar Wawel

Aerouant ar Wawel (Smok Wawelski e poloneg) zo un aerouant mojennel brudet e kêr Graków e Polonia. Hervez ar vojenn e veve al loen en ur vougev e tor tuchenn ar Wavel, a-us d'ar stêr Wisła. E lein an duchenn ez eus ur c'hastell hag un iliz-veur, ha dirazo delwenn un aerouant hag ur blakenn en enor d'ur priñs mojennel anvet Krakus hag a drec'has al loen hag a savas kêr Krakow dirak ar vougev, hag a roas e anv d'ar gêr-se.
Hervez ar vojenn ec'h ae an euzhvil bemdez dre ar maezioù tro-war-dro da lazhañ tud ar vro, da laerezh en o zier ha da zebriñ ar chatal.
E doareoù zo eus ar vojenn e plije d'an aerouant debriñ merc'hed yaouank ha ne roe peoc'h ebet d'an dud ma ne veze ket lakaet dezhañ ur plac'h yaouank dirak e vougev ur wech ar miz.

## Mojenn

Pell, pell-pell, pell-bras eus Breizh, en ur vro a zo anvet Polonia, ez eus ur gêr gozh, kozh-kozh, anvet Kraków.
E Kraków emañ ar menez Wawel, ha war ar menez emañ kastell Wawel, kastell rouaned ar vro. Savet eo bet gant Grach, kentañ roue Kraków, en amzer gozh, kozh-kozh. Hag ar roue Grach a oa o chom e kastell Wawel gant e verc’h Wanda. Un deiz e voe un aerouant bras o nijal a-us d‘ar Wawel. Hennezh a oa un aerouant drouk, leun a gounnar. E-pad an deiz e chome kuzh en ur vougev, ar Smocza Jama, dindan ar c’hastell, met bemnoz e teue er-maez da glask e voued ha da zebriñ kezeg, pe saout, pe verc’hed yaouank. Spontet e oa an holl dud e Kraków, ha trist-bras e oa ar roue Grac’h. En amzer-se ivez, war ar maez e-kichen Wawel, e oa ur botaouer anvet Skuba, ha hennezh a oa un den fin, eus ar re finañ. Skuba en doa soñjet kemer kroc’hen un dañvad gwenn ha lakaat soufr ha ter-du e-barzh. Ha goude-se e oa aet, buan-buan, d’ar menez Wawel, goude kuzh-heol, da lakaat ar c’hroc’hen gwenn dirak mougev an aerouant.
An aerouant drouk en doa klevet trouz, lakaet e benn er-maez, ha debret ar boued buan-ha-buan. E berramzer e oa deuet sec’hed ruz dezhañ. Neuze e oa deuet er-maez hag aet betek ar stêr Wisła, e-tal kastell Wawel. Hag eñ da evañ, da evañ, ha da evañ dour eus ar stêr. Pa oa an heol o sevel e oa bet dihunet an holl dud e kêr Graków, hag ar roue Grac’h evel ar re all, gant ur mell strak bras ! An aerouant en doa evet kalz dour, kement a zour ma oa tarzhet e gof hag aet e mil tamm. Laouen-meurbet e oa ar roue Grac’h, ar botaouer Skuba hag an holl dud e Kraków. Hag ar roue Grac’h en doa roet e verc’h Wanda da Skuba. Un eured a oa bet, war an ton bras, hag ur friko bras e Kraków. Ha ne oa ket bet evet kalz dour. Ha tud Kraków, evit trugarekaat al loen, o devoa savet un delwenn d’an aerouant dirak ar vougev. Ma teuit un deiz da Graków e welfet an aerouant houarn, e-kichen ar stêr Wisła, dirak ar c’hastell.
# Aerouantez

An Aerouantez (Hydra, berraet en Hya) zo ur steredeg eus an hantervoul su.

## Traoù oabl

* NGC 2936
* NGC 3242

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Ofis publik ar brezhoneg
# Lessonia (evned)

Lessonia :
| Lessonia rufa, luc'hskeudennet e Proviñs Santa Cruz (Arc'hantina). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Anv skiantel ||
| Lessonia Swainson, 1832 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lessonia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855), da zougen bri d'ar skiantour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Lessonia oreas,
* Lessonia rufa.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tyrannidae/Lessonia (lennet e-barzh d'an 29 a viz Mezheven 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lessines

Lessines :
| Banniel | |
| Skoed | |
| Lec’hiadur Lessines en Arondisamant Soignies hag e Proviñs Hainaut | |
| Riez | Belgia |
| Kumuniezh | Kumuniezh c'hall |
| Rannvro | Wallonia |
| Proviñs | Hainaut |
| Arondisamant | Soignies |
| Kumunioù-Kod post | 7860 7861 7861 7862 7863 7864 7866 7866 |
| Kumunioù strollet | Papignies Wannebecq Ogy Ghoy Deux-Acren Bois-de-Lessines Ollignies |
| ins | 55023 |
| Kod pellgomz | 068 |
| Maer | Jean Marie Degauque (Strollad Sokialour) |
| Gorread | 72,29 km² |
| Hed | 03° 49' .." Reter |
| Led | 50° 42' .." Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 17 848 (01.01.2006). |
| Stankter | 247 a./km² |
| Lec'hienn | |
Lessines (en izelvroeg Lessen, e pikardeg ha walloneg Lissene) a zo ur gêr eus Belgia e Proviñs Hainaut.

### Tud bet ganet eno

* Claude Criquielion, marc'hhouarner a-vicher.
* René Magritte, livour.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lessona

Lessona zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
# Lessard-et-le-Chêne

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Lessard-et-le-Chêne |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Lessard-et-le-Chêne en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Auge |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Lisieux Pays d'Auge |
| Kanton | Lisieux-3 |
| Kod INSEE | 14362 |
| Kod post | 14140 |
| Maer | Yvon Baudoin |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 10,09 km² |
| Led | 49° 04' 29" Norzh |
| Hed | 00° 07' 11" Reter |
| Uhelder kreiz | 140 m |
| Uhelder bihanañ | 30 m |
| Uhelder brasañ | 173 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 157 (2009) |
| Stankter | 16 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Lessard-et-le-Chêne a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Kendeuzet e voe kumunioù Lessard et Le Chêne-en-Auge a-raok 1806 d'ober kumun Lessard-et-le-Chêne.

### XX$^{vet}$ kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron-Varia e Lessard, XII$^{vet}$ kantved, adkempennet kalz er XVI$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Le Chêne, bet distrujet e-pad an Dispac'h Gall.
* Kastell Lessard, XVIII$^{vet}$ kantved.
* Maner Le Chêne, XV$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1995 | Meurzh 2014 | Yvon Baudoin | Unvaniezh evit ul Luskad Poblel | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Fichenn kumun Lessard-et-le-Chêne
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# Lester Leroy Short

Lester Leroy Short, bet ganet d'an 29 a viz Mae 1933 e Port Chester (New York, Stadoù-Unanet Amerika), a zo un evnoniour stadunanat. Pleustret en deus war evned an urzhiad Piciformes dreist-holl.

## Listenn al laboused en devoa studie

* C
    Celeus obrieni.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Short e metoù al loenoniezh.
# Lestizza

Lestizza zo ur gumun eus proviñs Udine e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
# Lessolo

Lessolo zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Lesson

Lesson a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### Krennamzer
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Benet da gentañ hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Maillezais pa voe diskaret Kanton Benet e 1801.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,75% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel d’ar 15 a viz Mae 1940 en Aubrives en Ardennes e Bro-C'hall hervez monumant ar re varv, soudard e oa er 62vet Rujumant Troadegiezh.

#### Trevadennoù

* Brezel Indez-Sina: mervel a reas ur milour eus ar gumun e 1946 hervez monumant ar re varv.
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 23 a viz Meurzh 1958 hervez monumant ar re varv.

### Stagidigezh

* E 1972 e voe staget kumunioù Lesson ha Sainte-Christine ouzh kumun Benet.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Pennadoù kar

* Benet,
* Sainte-Christine.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Lestovka

Un doare tchotki pe chapeled ispisial eo al lestovka (ruseg: лестовка, diwar ar slaveg: lestivitsa "skeul") pe vervitsa (diwar ar slaveg verv "kordenn") graet gant lêr pe hiziv gant vinil. Kavet e vez 109 "fazenn" war pep lestovka.
Implijet e vez gant rusiz hag a heuilh hengredennoù.

## Gwelet ivez

* Chapeled
* Tchotki
# Lestr

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ul lestr (liester : listri) a c'hell bezañ :

## Yezhoù all

E galleg hag e saozneg e kaver heñvel ar gerioù vaisseau ha vessel gant an daou ster a zo d'al lestr : koulz un endalc'her hag ur vag vras.
# Amzer-dremenet kent

Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-dremenet kent, evit komz eus un amzer yezhadurel en tremened a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud bet en ur stad d'ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad amzerioù rik pe d'ar mare m'emeur o komz anezhañ lakaet da daveenn en ur reizhiad keñveriek, da skouer:
    Ur wezh m'en devoe lazhet e eontr, e lakaas bodañ an eskibien evit bezañ anvet da roue
E gwirionez eo un arvez kentoc'h evit un amzer rik, savet diwar ar amzer-dremenet strizh. Ne vez implijet nemeur er yezh komzet hag alies ec'h implijer adal ma, goude ma, ur wezh ma... gant an arvez-mañ.

## Mammennoù:

* ↑ Kervella, F. (1947, adembann. 1976: 179) Yezhadur bras ar brezhoneg, Brest: Al Liamm

## Gwelit ivez

* Amzer-dremenet
* Amzer-da-zont kent
# Amzer-dremenet (yezhadur)

An amzer-dremenet zo un amzer-verb hag a vez enebet, er yezhadur, ouzh an amzer-vremañ hag ouzh an amzer-da-zont. Meur a amzer-dremenet avat zo e brezhoneg, evel er yezhoù all.

## Amzerioù

Daou seurt amzerioù-tremenet zo e meur a yezh, hag e brezhoneg ivez :
* an amzerioù eeun,
* an amzerioù kevrennek.

### An amzerioù eeun

Daou zo e brezhoneg:
* an amzer-dremenet strizh, a glot rik gant an passé simple gallek (hag eveltañ n'emañ ket er yezh komzet ken), a gaver er skridoù lennegel dreist-holl (Emgann Kergidu, da skouer) hag a gaver ivez e gwerzioù-pobl ha rimadelloù: Labourat a reas met ne chomas ket
* an amzer-amdremenet, a glot dre vras gant an imparfait gallek : Labourat a raent, ha skuizh e oant.

### An amzerioù tremenet kevrennek

Pemp zo:
* an amzer-dremenet amstrizh, dezhañ anvioù all ivez : amzer-dremenet kevrennek, pe amzer-vremañ kevrennek, a glot dre vras gant ar passé composé gallek, met gwelloc'h c'hoazh gant ar present perfect saoznek: Labouret em eus hiriv.
* an amzer-beurdremenet, pe ar peurdremened a glot dre vras gant ar plus-que-parfait gallek: Labouret em boa dec'h.
* an amzer-dremenet kent, hag a glot gant ar passé antérieur gallek, zo savet eveltañ diwar an amzer-dremenet strizh, ha ne vez implijet nemet er skridoù lennegel.
* an amzer-dremenet tost, savet diwar an droienn bezañ o paouez ober un dra bennak
* an amzer-dremenet adkevrennek, savet diwar an amzer-dremenet kevrennek: Labouret em eus bet, pell zo, hag a glot gant ar passé surcomposé e galleg.

## Arvezioù hag amzerioù

Ouzhpenn-se ez eus amzerioù-tremenet all diazezet war an daou arvez-verb-mañ : ar pad hag ar boaz.

### Ar pad

Pemp amzer-verb a verk ar pad :
* an amdremenet padus : Me a oa o labourat, hag a glot gant ar past continuous saoznek
* an amzer-dremenet kevrennek padus : Me zo bet o labourat hag a glot gant ar present perfect continuous saoznek
* ar peurdremened padus : Me a oa bet o labourat hag a glot gant ar pluperfect continuous saoznek
* an amzer-dremenet strizh kevrennek, Me a voe o labourat, hag a glot gant ar passé antérieur gallek.

### Ar pad hag ar boaz war un dro

* an amdremened boaz padus, Me a veze o labourat, hag a glot gant an anv gallek forme fréquentative a vez implijet (e gaou hervez tud zo) diwar-benn implij used to ha would] e saozneg, tra ma ne reer nemet gant an imparfait e galleg.

### An tremened boaz padus

* An tremened boaz kevrennek : Pa vezen bet e ti ma zud-kozh ha pa'm beze bet ur pezh 10 lur ... .

## Pennad kar

* Amzer-dremenet (yezhoniezh)
* ↑ http://easy-gram.pagesperso-orange.fr/fv3.htm
# Amzer-dremenet pellañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-dremenet pellañ (saoz.: remote past) evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud c'hoarvezet kalzig amzer a-raok ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad rik pe c'hoazh kalz a-raok ur mare all m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad keñveriek.
Klotaat a ra mui-pe-vui gant ster an adverb "gwezhall" e brezhoneg.
Implijet e vez an amzer-dremenet pellañ gant ar yezhoù bantouek dresit-holl pa gonter istorioù, enebet ouzh an amzer-dremenet tostañ, da skouer e xhosaeg:
    Ndakhulela efama ("Kreskiñ a ris war un atant")
    Ugqibile? ("Hag achu out?"
    Ugqibe nini? ("Pegoulz ec'h achuas?")
    Abafundi baphumile ("Aet eo kuit ar studierion")
    Baphume ngokukhawuleza ("Mont a rejont kuit buan-ha-buan")

## Mammennoù:

* ↑ Kirsch, B. et alii (2003) Xhosa, embann. Teach Yourself

## Gwelit ivez:

* Amzer-dremenet
* Amzer-dremenet tostañ
# Amzer-dremenet tostañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-dremenet tostañ (saoz.: proximal tense pe recent past) evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud c'hoarvezet just a-raok ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad rik pe c'hoazh just a-raok ur mare all m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad keñveriek.
Implijet e vez an amzer-dremenet tost gant ar yezhoù bantouek, enebet ouzh an amzer-dremenet pellañ, da skouer e xhosaeg:
    Ugqibile? ("Hag achu out?")
    Ugqibe nini? ("Pegoulz ec'h achuas?")
    Abafundi baphumile ("Aet eo kuit ar studierion")
    Baphume ngokukhawuleza ("Mont a rejont kuit buan-ha-buan")
    Ndakhulela efama ("Kreskiñ a ris war un atant")

## Brezhoneg

E yezhadur ar brezhoneg e lavarer amzer-dremenet tost (pe tostañ) eus an amzer-dremenet a gaver e frazennoù evel homañ, da ziskouez un ober nevez c'hraet:
    Emaon o paouez lazhañ ki an amezeg.
Ma lavarer
    Lazhet em eus ki an amezeg
En degouezh-mañ, ne gomprener ket pegoulz eo bet graet an ober, hiriv pe er bloaz-mañ.
E gwirionez avat, daoust ha m'eo tost e ster ouzh hini an amzer-drement rik, ez eus anezhañ un arvez e brezhoneg, savet diwar implij un elfenn yezhadurel adverb-heñvel hec'h arc'hwel ("o paouez") kentoc'h evit displegadur ar verb en un doare eeun pe kevrennek (d.l.e. gant ur verb-skoazell).
Tostoc'h eo frammadur yezhadurel ar brezhoneg en degouezh-mañ ouzh ar frammadurioù kevatal o ster e meur a yezh indezeuropek all, da skouer:
* E saozneg: he has sung kv. he has just sung
* E galleg: il a chanté kv. il vient de chanter

## Mammennoù:

* ↑ Kirsch, B. et alii (2003) Xhosa, embann. Teach Yourself

## Gwelit ivez:

* Amzer-dremenet
* Amzer-dremenet pellañ
# Amzer-dremenet (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-dremenet evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud c'hoarvezet a-raok ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad rik pe c'hoazh a-raok ur mare all m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad keñveriek.

## Yezhoù ar bed

Alies e tiforc'h yezhoù ar bed etre an arvez strizh hag an arvez ledan (amdremenet) en amzer-dremenet, da skouer:
* Arvez strizh
    e brezhoneg: debras (debret en deus / debriñ en deus graet)
    e saozneg: he has eaten
    e galizeg: comeu
* Arvez ledan
    e brezhoneg: debre
    e saozneg: he ate
    e galizeg: comía
Yezhoù all avat ne verkont ket an amzer-dremenet en o yezhadur war-eeun, oc'h ober kentoc'h gant adverboù seul wezh mar bez ezhomm, da skouer
* E sinaeg:
    我 买 书
    (wǒ mǎi shū)
    "me pren levr" = "prenañ a ris/ran/rin..."
    我 昨 天 买 书
    (wǒ zuótiān mǎi shū)
    "me dec'h pren levr" = "dec'h e prenis..."
En tu kontrol ez eus meur a yezh komzet en Amerika, en o zouez an navac'hoeg, implijet gante ur reizhiad verbel luziet-tre gant merkoù amzeriañ spis pe spisoc'h a bep seurt..
Gant ar yezhoù bantouek e tiforc'her etre an amzer-dremenet pellañ hag an amzer-dremenet tostañ.

## E brezhoneg

E brezhoneg ivez e tiforc'her etre an arvez strizh, merket gant an amzer-dremenet strizh hag an amzer-dremenet amstrizh diouzh un tu hag an arvez ledan diouzh an tu all, merket gant an amzer-amdremenet, da skouer:
* Arvez strizh
    Debriñ a reas / Bez' e tebris / Eñ a zebras
    Debret en deus / Debriñ en deus graet
* Arvez ledan
    Debriñ a rae / Bez' e tebre / En a zebre
Kemm a lakaer ivez e brezhoneg etre an arvez boas hag an arvez pad en amzer-dremenet, da skouer:
* Arvez boas
    Pa veze er gêr
    Riv am beze e-pad ar goañv
    O hadañ e veze
* Arvez pad
    Edo o hadañ / O hadañ e oa

## Gwelit ivez:

* Amzer-dremenet strizh
* Amzer-dremenet kevrennek
* Amzer-amdremenet
* Amzer-beurdremenet
* Amzer-vremañ
* Amzer-da-zont
# Amzer-da-zont kent

Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-da-zont kent evit komz eus un amzer yezhadurel en dazont a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud achu en amzer-da-zont e-keñver ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad amzerioù rik pe c'hoazh diwezhatoc'h evit ar mare m'emeur o komz diwar e benn lakaet da daveen en ur reizhiad keñveriek, da skouer:
Daou zoare zo d'e sevel, hervez an daou verb-skoazell, bezañ pe kaout:
    A-benn neuze hag ac'hann di en do harzet meur a gi (krennlavar)
    Brav e vo bet dezhañ da vont
En-berr, ur c'hej etre amzer-da-zont hag amzer-dremenet.

## Mammennoù:

* ↑ Kervella, F. (1947, adembann. 1976: 182) Yezhadur bras ar brezhoneg, Brest: Al Liamm

## Gwelit ivez:

* Amzer-da-zont
* Arvez strizh
* Amzer-dremenet kent