OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tapera naevia

Tapera naevia :
| Tapera naevia, luc'hskeudennet e Brazil. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Cuculiformes |
| Kerentiad : | Cuculidae |
| Genad : | Tapera |
| Anv skiantel ||
| Tapera naevia (Linnaeus, 1766) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tapera naevia a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hCuculidae.
Anvet e voe Cuculus naevius da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) : ar spesad nemetañ er genad Tapera an hini eo.
Graet e vez "matinta-pereira" anezhañ e Brazil, ar pezh a c'haller klevout er ganaouenn Águas de Março gant Tom Jobim.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned bras hag a bak diwar al leur peurliesañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Tapera naevia excellens, eus gevred trovanel Mec'hiko da bPanamá,
* Tapera naevia naevia, eus hanternoz Suamerika da Vrazil, Arc'hantina, inizi Trinidad ha Margarita.

## Liammoù diavaez

* Tapera naevia war al lec'hienn BirdLife International.
* Tapera naevia war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ Thunberg, 1819.
* ↑ Gerioù Águas de Março war al lec'hienn Letras de músicas.
* ↑ Tapera naevia war al lec'hienn Avibase.
# Taouarc'heg

Un daouarc'heg zo un dachenn c'hleborek leun a daouarc'h.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tapatío

Tapatío zo ur ger eus spagnoleg Mec'hiko hag a vez roet d'un den pe d'un dra eus kêr Guadalajara, eil brasañ kêr Mec'hiko, e stad Jalisco .

## Orin

Ur ger a orin Nahuatlek eo, deuet eus ar ger tapatiotl, anv ur moneiz rakkolombian e tolead Guadalajara .

## Dañs

An anv a gaver en dañs Jarabe Tapatío, sonet gant sonerien mariachi, ar sonerezh deuet eus c'hornad ivez.

## Traoù

* Tapatío hot sauce, lipig kreñv, graet e California
* Fine Tequila Tapatio, un tekila

## Levrlennadur

* Así habla el mexicano: Diccionario básico de mexicanismos, gant Jorge Mejía Prieto, 1985, Panorama Editorial.
# Tapir

Tapired :
| Tapirus indicus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Perissodactyla |
| Kerentiad : | Tapiridae |
| Genad : | Tapirus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An tapired eo ar bronneged a ya d'ober ar genad Tapirus hag ar c'herentiad Tapiridae. Tapout a reont krog en o boued gant o zrompilh verr.
4 spesad tapired zo hiriv an deiz, an holl anezho en arvar bras pe vrasoc'h da vont da get :
* en Amerika
** tapir Baird, Tapirus bairdii
** tapir ar menezioù, Tapirus pinchaque
** tapir Brazil, Tapirus terrestris
* en Azia
** tapir Azia, Tapirus indicus
# Taorined

An Taurini (en latin), pe Taorined, a oa ur bobl kelt-ligur en Henamzer en Alpoù, e lodenn uhelañ saonenn ar stêr Po, e-kreiz Piemonte a vremañ, war-dro an III$^e$ kantved kt JK. Diwar o anv, marteze diwar ar wrizienn taur- , eus an anv latin taurus, taruo e galianeg (tarv e brezhoneg) e teu hini kêr Torino, Taurinia e latin .

## Istor

E 218 kent JK e voent argadet gant arme Hannibal, eus Kartada, a oa skoazellet gant an Insubred. Kasoni a-gozh a oa etre Taurini hag Insubred. Kemeret e voe o c'hêr-benn Taurasia gant arme Hannibal goude ur seziz tri devezh
Ral eo anv ar bobl en Istor. Krediñ a reer e voe savet un drevadenn roman eno e 27 kent JK hag anvet Castra Taurinorum, ha diwezhatoc'h Julia Augusta Taurinorum (Torino hiziv). Titus Livius (v. 34) koulz ha Strabon (iv. p. 209) a ra anv eus bro an Taurini hag a lavar e oa enni unan eus odeoù-tremen an Alpoù.

## Notennoù

* ↑ Titus Livius XXI, 38: Taurini semigalli.
* ↑ (Polybius iii. 60, 8).
# Taormina

Taormina zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Taouarc'h

Taouarc'h, pe keuneud-douar, a vez graet eus an danvez a deu diwar geot brein en douaroù gleb, pe glebiennoù, a vez graet taouarc'hegi anezho.

## A belec'h e teu an taouarc'h

Er geunioù ne beurvrein ket ar plant abalamour ma'z eo trenk an douar. Berniañ a ra kinvi, gwez, kebell-tousegi, kenkoulz evel korfoù marv amprevaned pe loened. Abalamour d'an diouer a aer, pe a oksigen en dour pe en douar gleb, n'a ket an holl draoù-se betek peurvreinañ.

## Blaz an taouarc'h

Gant taouarc'h e vez sec'het an heiz a yelo d'ober wiski e kornioù zo eus Bro-Skos, en Inizi Gall. N'eo ket blaz an taouarc'h, met blaz ar moged diwar tan taouarc'h a vez kavet war un toullad wiskioù eus an inizi, an Talisker (eus Skye) pe Laphroaig, eus Islay da skouer.
* Taouarc'heg en Iwerzhon goude an dastum.
* Bern taouarc'h e Bro-Skos.
* En 1987 en "Ewiges Meer" (al Lenn Beurbadel), Friz ar Reter (Alamagn).
* Taouarc'h o leskiñ.
# Verb ergativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb akuzativel evit komz eus ur verb tranzitivel-amdranzitivel pa teu da vezañ rener yezhadurel ar verb amtranzitivel renadenn eeun ar verb amdranzitivel, da skouer:
    "Digeriñ a ran an nor"
    "Digeriñ a ra an nor"
Disheñvel eo ar verboù ergativel diouzh ar verboù tranzitivel all pa vezont implijet en un doare amdranzitivel rak ne gemm ket arc'hwel ar rener en degouezh-se, da skouer:
    "Debrin a ran" (= "me rener a zebr tranz.")
    "Debriñ bara a ran" (= "me rener a zebr amdranz. bara renadenn eeun")
An diforc'h etre "Debrin a ran" ha "Debriñ bara a ran" eo ar fed ma vez resisaat ar pezh a vez debret pe get (renadenn eeun). Kemmañ a ra arc'hwel rener ur verb ergativel avat hervez ma vez implijet evel ur verb tranzitivel pe ur verb amdranzitivel, da skouer e saozneg:
    "It broke the window" ("it" = graer)
    "It broke" ("it" = graer)
Tost eo ster ar frazenn "It broke the window" ouzh hini ar frazenn "The window broke", deut renadenn eeun ar verb tranzitivel da vezañ rener ar vern amdranzitivel.
A-wezhoù e c'hell bezañ kevatal pe damgevatal ster ur verb ergativel implijet evel verb tranzitivel pe evel verb amdranzitivel, da skouer:
    Tranzitivel: "I'm cooking the pasta" (resisaet ar rener hag ar renadenn)
    Amdranzitivel: "I'm cooking" (hep resisaat ar renadenn eeun)
    Verb ergativel: "The pasta is cooking" (hep resisaat ar garer)
Kemmañ a ra ar verboù ergativel a yezh da yezh dre ma na glot ket dre ret verboù tranzitivel-amdranzitivel implijet gant an eil yezh hag eben: da skouer, e saozneg ec'h eo tranzitivel-amdranzitivel ar verb "to cook" hag ur verb ergativel an hini eo ivez evel ma tiswel ar skouer a-us. E brezhoneg avat e ranker implijout verboù disheñvel hervez ma vez implijet evel verb amdranzitivel.
Disheñvel eo ar verboù ergativel diouzh an tu-gouzañv ivez rak gallout a reer diverkañ ar graer yehzadurel pe get en tu-gouzañv, keit ha ma rank bezañ diverket gant ur verb ergativel, da skouer e saozneg:
    "The window was broken" pe "The window was broken by the burglar"
    "The window broke" ha neket: *"The window broke by the burglar"

## Liammoù diavaez:

* Ideas for Teaching Ergative Verbs to ESL Students
* Wiktionary's "English ergative verbs" category

## Gwelit ivez:

* Verb akuzativel
* Verb amergativel
* Verb amakuzativel
* Verb tranzitivel-amdranzitivel
* Tu arbennek
# Verb amergativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb amergativel evit komz eus ur verb amdranzitivel gantañ da c'hraer yezhadurel ar rener.
Kevatel eo rener yezhadurel ar verb amdranzitivel ha graer yezhadurel ar verb tranzitivel en degouezh-mañ, d.l.e. steudet eo arc'hwel ar rener ("S") gant arc'hwel ar graer ("A"), da skouer.
    "debriñ a ran" ("me" = S)
    "debriñ ar bara a ran" ("me" = A)
Lakaet e vez an diforc'h etre verboù amergativel diouzh un tu ha verboù amakuzativel diouzh an tu all, da skouer:
    "redek", "komz"
    "kouezhañ", "mervel"
Disheñvel e c'hell bezañ mont-en-dro morfologel ha kevreadurezhel ar verboù amergativel diouzh hini verboù amdranzitivel all. Da skouer e meur a yezh romanek e vez implijet bep ur verb skoazell disheñvel.
Estreget an diforc'h semantikel eo disheñvel mont-en-dro ar verboù amergativel diouzh ar verboù amakuzativel rak lakaet e c'hellont bezañ en tu-gouzañv e yezhoù 'zo, da skouer en izelvroeg:
    Er wordt door Jan getelefoneerd.
    "*Bez' eus ez bellgomzet gant Yann" ("Emañ Yannoc'h ober ur bellgomzadenn")

## References

* Lexicon of Linguistics (Utrecht institute of Linguistics)

## Gwelit ivez:

* Verb ergativel
* Verb akuzativel
* Verb amakuzativel
* Verb tranzitivel-amdranzitivel
# Verb daoudranzitivel

Ar verboù daoudranzitivel (saoz. ditransitive) o devez div renadenn verb, anvet ar gouzañver/renadenn eeun hag ar resever/renadenn dieeun.
Skouerioù:
    "Pêr": rener; "levr": gouzañver/renadenn eeun; "Yann": resever/renadenn dieeun

## Gwelet ivez:

* Verb tranzitivel
* Verb unandranzitivel
* Renadenn verb
* Renadenn eeun
* Renadenn dieeun
# Verb dic'hour

Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb dic'hour (Y.B.B.) pe verb ambersonel (saoz. impersonal verb) evit komz eus ur verb hep rener/graer gwirion ebet rak ne denn ket d'un ober, d'un darvoud pe d'ur stad kaset da-benn gant un den pe gant un dra resis, da skouer : glav a ra, noziñ a ra.

## Renerezh yezhadurel
### Implij brizhrenadennoù

E yezhoù zo, en o zouez ar yezh c'hermanek (e.g. ar saozneg, an alamaneg...), yezhoù romanek evel ar galleg hag ivez yezhoù keltiek zo, e.g. ar c'hembraeg, e ranker implijout ur brizhraganv gant verboù dic'hour, da skouer :
    (cy) Oedd hi'n bwrw erc'h ddoe (raganv hi : benel)
    (en) It snowed yesterday. (raganv it : nepreizh)
    (de) Es schneite gestern. (raganv es : nepreizh)
    (fr) Il a neigé hier. (raganv il : gourel))
    (br) Noz eo anezhi.

### Amrenererezh

E yezhoù all avat, yezhoù amraganvel anezhe dre ret, en o zouez meur a yezh romanek (e.g. ar portugaleg, ar spagnoleg, an okitanek, an italianeg...) hag an holl yezhoù slavek hag ivez e brezhoneg, ne vez implijet raganv rener ebet ha displeget e evz ar verb en trede gour unander, da skouer :
    (br) Erc'h a reas dec'h
    (es) Nevó ayer
    (pt) Nevou ontem
    (hr) Sniježilo je jučer

## Doareoù verboù dic'hour

Alies e tenn ar verboù dic'hour d'an amzer a ra pe d'an amzer a red, da skouer : erc'h a ra', skorniñ a ra, abardaeziñ a ra.
Tennañ a c'hell ivez ar verboù dic'hour d'ar bezañs, da skouer :
    (br) Levrioù zo / Kalz a dud a oa eno
    (en) There are (some) books. / There were lots of people there
    (pt) Há livros. / Havia lá muita gente

## Verboù dic'hour kv. verboù diglok

Disheñvel eo ar verboù dic'hour diouzh ar verboù diglok rak tennañ a ra ar verboù dic'hour da implij ar gour yezhadurel nemetken keit ha ma tenn ar verboù diglok d'an displegadur dre vras, da lavaret eo d'an amzerioù, d'an arvezioù pe d'ar gourioù.

## Gwelit ivez:

* Verb diglok
* Amrenererezh
* Amraganvelezh
# Verb eneparbennek

Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb eneparbennek (saoz.: "anticausative verb") evit komz eus ur verb amdranzitivel a dalvez da dispelgañ un darvoud o tennañ da stad pe da berzh-mañ'r-perzh rener ar verb hep reiñ titour semantikel diwar-benn arbenn an darvoud-se.
Un arguzenn nemeti en deus ur verb eneparbennek (ar rener yezhadurel) hag a dalvez da c'houzañver an ober, da skouer
Un arbenn pe ur graer kuzh en devez an ober kaset da benn gant seurt verboù met ne c'hell ket bezañ displeget war-eeun oc'h implijout frammadur kevreadurezhel ur verb eneparbennek.
Da skouer:
N'eo ket an tu-gouzañv ur savadur eneparbennek, rak daoust ha ma c'hell bezañ diverket ar graer yezhadurel tu-gouzañv c'hell bezañ vez diverket e c'hell bezañ meneget er frazenn (d.s. "Gwalc'het e oa bet ar c'hi" pe "Gwalc'het e oa bet ar c'hi gant Yann"). En tu-eneparbennek avat, da lâret eo pa dalvez ur verb arbennek da verb pennañ ar rannfrazenn n'eo ket dav menegiñ ar graer er frammadur kevreadurezhel evit ma vefe sklaer e oa bet kaset da benn an ober gant unan bennak pe gant un dra bennak, da skouer:
    Tu-eneparbennek:
       "Terriñ a reas ar prenestr"
       (*"Terriñ a reas ar prenestr gant Yann")
    Tu-gouzañv:
       "Torret e oa bet ar prenestr (gant Yann)"
    Stad:
       "Torr e oa ar prenestr"

## Frammadur brizhemober

Peurliesañ er yezhoù romanek, hag ivez e yezhoù all evel ar yezhoù slavek e saver an tu eneparbennek a-drugarez d'ur ur frammadur kevreadurezhel diazezet war implij ur raganv brizhemober stag gant ur verb tranzitivel, da skouer
* e spagnoleg:
    El vidrio se quebró ("Terriñ a reas ar gwer")
    Se está hundiendo el barco ("O c'houelediñ emañ ar vag")
* e galleg:
    Les poissons se pêchaient et se vendaient ("Pesketaet ha gwerzhet e veze ar peket" / "Pesketañ ha gwerzhañ ar pesked a raed")
* e kroateg:
    Staklo se razbilo. "Terriñ a reas ar gwer"
Implijout a reer an hevelep frammadur gant verboù amdranzitivel evit sevel an tu-etre.

## Gwelit ivez:

* Arbennelezh
* Tu arbennek
* Tu yezhadurel
* Tu-etre
* Verb amakuzativel

## Liammoù diavaez ha levrlennadur

* Changing valency: Case studies in transitivity (edited by R. M. W. Dixon & A. Y. Aikhenvald, Research Centre for Linguistic Typology, Le Trobe University, Melbourne)
# Verb amdranzitivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb amdranzitivel pe verb gwan evit komz eus ur verb gant un arguzenn nemet, ar rener (fiz = 1), da lâret eo n'hall ket bezañ implijet gant ur renadenn, da skouer.
* "mervel"
* "kousk"

## An tu-gouzañv

N'hall ket ar verboù amdranzitivel bezañ implijet en tu-gouzañv en un doare rik, daoust ha ma c'heller sevel frazennoù en tu-gwan ambersonel diwarne e yezhoù 'zo, da skouer en izelvroeg. Pa vez treuzfeurmet ur frazenn enni ur verb tranzitivel en tu-gouzañv e teu da vezañ ur verb amdranzitivel dre ma teu ar renadenn eeun da gemer plas ar rener er frazenn en tu-gouzañv.

## Verb tranzitivel-amdranzitivel

E yezhoù 'zo e kaver ivez verboù tranzitivel-amdranzitivel a c'hell bezañ implijet evel verboù tranzitivel pe evel verboù amdranzitivel, da skouer:
* "Lenn"
    Amdranzitivel: "O lenn emaon"
    Tranzitivel: "O lenn ul levr emaon"

## Brizhrenadennoù

E meur a yezh, ar saozneg en o zouez, e c'hell ul lodenn eus ar verboù amdranztivel pe an holl anezhe bezañ implijet gant brizhrenadennoù pe renadennoù meizadek (e saoz. cognitive objects) savet diwar an hevelep gwrizienn evit ar verb e-unan, da skouer:
* "to sleep" ("kousk")
    Renadenn ebet: "He slept" ("Kousk a reas")
    Brizhrenadenn: "He slept a troubled sleep" = "He slept, and his sleep was troubled" ("Diaes e kouskas" / "Diaes e oa e gousk")

## Gwelit ivez:

* Tranzitivelezh
* Verb tranzitivel
* Verb
* Verb tranzitivel-amdranzitivel
* Fiz
* Steudadur morfologel-kevreadurezhel
* Arguzenn ar verb
* Verb gwan
# Verb didermen

Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb didermen (saoz.: non-finite verb pe verbal) evit komz eus ur verb ha ne gemm ket e stumm evit klotaat gant ar rener, da lâret eo ne vez ket displeget evit merkañ ar gour nag an amzer hervez reolennoù yezhadur ar yezh-mañ'r-yezh.
Implijet e vez verboù didermen neuze en islavarennoù stag dre ma n'hallont ket bezañ implijet evit sevel pennlavarennoù hag a dalvez dreze o-unan evel frazennoù klok hepmuiken.
En em derc'hel a reont verboù didermn evelverboù, dre ma vez savet frazennoù ver diwarne, hag ivez evel rummadoù yezhadur all war un dro, da skouer arc'hwel un anv, un anv-gwan pe un adverb e-keñver ur rannfrazenn pe ur frazenn brasoc'h. Diwar an arc'hweloù-se e teu o anvioù e brezhoneg.
Setu ar stummoù didermen pennañ:

## Gwelit ivez:

* Verb termen
* Verb
# Verb gwan

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
War dachenn ar yezhoniezh hag ar yezhadur e vez implijet an termen verb gwan evit komz eus meur a doare verb disheñvel:
* heñvelster kevatal da verb amdranzitivel
* heñvelster kevatal da verb skañv
* displegadur kreñv dre vras, dreistholl:
** verboù reizh ar yezhoù germanek

## Gwelit ivez:

* Verb kreñv
# Sholom Secunda

Schlojme Abramovitch Sekunda, anvet Sholom Secunda ivez, (Oleksandriia, Impalaeriezh Rusia, 4 a viz Gwengolo 1894 – New York, 13 a viz Mezheven 1974) a oa ur sonaozour yidek stadunanat.
Ganet e oa bet en Oleksandriia, a zo en Ukraina hiziv, d'an 23 a viz Eost 1894 hervez an deiziadur juluan (13 a viz Mezheven hervez an deiziadur gregorian).
Brud etrebroadel en deus tapet gant div ganaouenn, Bay Mir Bistu Sheyn ("Brav out da'm soñj") evit ur gomedienn war gan e New York e 1932 ha Dos Kelbl ("Al leue" ; un titl all e oa Dana Dana, a zo anavezet evel Donna Donna) evit ur pezh-c'hoari e 1940.
# Sho (lizherenn)

Ul lizherenn c’hresianek kozh ha na vez ket implijet ken eo sho (Ϸ, ϸ). Implijet e veze al lizherenn-mañ evit ober diouzh ar son LFE [ʃ] kavet er baktreg.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
* Treuzlizherennadur gresianek
# Shoegaze

Shoegaze (pe shoegazing) a vez implijet evit deskrivañ ul luskad sonerezh tost eus ar sonerezh dream pop. Krouet eo bet al luskad e su ar Rouantelezh-Unanet e dibenn ar bloavezhioù 1980.

## Perzhioù al luskad

Krouet eo bet ar ger shoegaze gant kazetennerien ar gelaouenn sonerezh breizhveuriat Sounds, hag adimplijet ha brudet gant re New Musical Express (NME).
Dont a ra eus ar ger shoe (botez) hag eus ar verb gaze (sellout), da ober anv eus ar sonerien gitar a oa boas da chom da sellout ouzh o zroadikelloù efedoù e-pad o abadennoù. Rak diazezet eo al luskad sonerezh-se war implij ar gitar tredan gant efedoù liesseurt, dreist-holl distorsion ha fuzz. Peurliesañ e vez kuzhet ar c’han a-dreñv ur voger son, met pouezus e chom memestra ar sonenn er c’hanaouennoù shoegaze. Adalek 1991 ez eas al luskad war ziskar, pa zeuas ar sonerezh grunge eus ar Stadoù-Unanet, ha pa grogas al luskad breizhveuriat nevez anvet Britpop.

## Strolladoù hag arzourien shoegaze

Ma lavarer eo bet diazezet al luskad hag ar son shoegaze gant ar bladenn Loveless (My Bloody Valentine, 1991) e teu dizemglev, ha tud zo a soñj dezho ez eo Nowhere (Ride, 1990) ar bladenn shoegaze kentañ. War wel e teuas ar strolladoù shoegaze er Rouantelezh-Unanet goude ur pennad bet skrivet gant Steve Lamacq e NME (ennañ e skrivas e oa Ride “evel The House of Love gant hanochennoù”). Plijet e voe ivez John Peel, ha lod brasañ ar strolladoù shoegaze a enrollas ur Peel Session pe ouzhpenn. E-touez ar strolladoù shoegaze pouezusañ emañ My Bloody Valentine, Slowdive, Ride, Spiritualized, Lush, Moose, The Boo Radleys, ha The Pale Saints. Hiziv an deiz ez eus c’hoazh strolladoù shoegaze evel Airiel, Asobi Seksu, M83 pe Mallory. Levezonet eo bet al luskad shoegaze gant The Velvet Underground, Cocteau Twins, The Jesus and Mary Chain, Spacemen 3, Galaxie 500 pe c’hoazh The Cure.
# Shogun: Total War

Shogun: Total War zo ur c'hoari video strategiezh doare tro-ha-tro sevenet gant The Creative Assembly hag embannet gant Electronic Arts war ar savenn Microsoft Windows. Embannet e miz Even 2000, ar c'hoari a oa bet an hini kentañ eus an heuliad c'hoarioù video Total War savet gant The Creative Assembly.
Ar c'hoari a dremen e Japan e-pad marevezh ar Sengoku jidai (mare ar rouantelezhioù o stourm) etre ar XVvet kantved hag ar XVIIvet kantved. Ar c'hoarier a choaz e penn peseurt klan samouraied e vo hag a glask dont da vezañ ar Shogun (penn ar vro) da zont.
# Shoah (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar ger Shoah (שואה) a vez graet gantañ a-wechoù da envel traoù disheñvel, goude ma reont holl dave d'ar memes tra:
* Shoah pe Ha-Shoah, a dalvez drouziwezh, eo ar ger hebraek evit envel al loskaberzh (diouennadeg ar Yuzevien).
* Shoah a zo ur film-enklask, graet gant ar gall Claude Lanzmann, savet diwar-benn darvoudoù c’hoarvezet da vare diouennadeg ar Yuzevien.
* Ar Shoah Foundation a zo gouestlet d’an dastum testenioù digant an dud o deus bevet bloavezhioù kriz ar Shoah.
* Yom HaShoah eo anv Deiz ar C'hounañ, gouestlet d’an dud lazhet e-kerzh an oberoù diouennañ ha lazhadegañ kaset da benn gant an nazied. Un devezh kañv ha koun broadel eo e Stad Israel.
# Shohid Minar

Ar Shohid Minar (banglaeg: শহীদ মিনার), anavezet ivez dre e anv e hindieg Shahid Minar, zo anezhañ ur monumant broadel e Dhaka, Bangladesh, savet e koun merzherien Emsav ar Yezh e 1952.
Ur greizenn sevenadurel eo hiziv, ha bep bloaz e vez enoret enni Emsav ar Yezh.

### Liammoù diavaez

* BanglaPedia Banglapedia: pennad diwar-benn ar Shaheed Minar.
# Shomron

Hervez an Tanac'h e oa Shomron kêr-benn Rouantelezh Israel, rouantelezh an Norzh. Hervez Eil Levr ar Rouaned e voe distrujet gant an Asirianed e 721 KJK.
Savet e vefe bet gant Omri, roue Israel (885-874) : « E Tirsa e renas c'hwec'h vloaz ; hag e prenas menez Shomron digant Shemer evit div dolzenn arc'hant. Sevel a reas war ar menez, hag e c'halvas anv ar gêr en devoa savet, diwar anv Shemer, mestr ar menez, 'Shomron' » (1R 16, 23-24).

#### Notennoù ha daveennoù

* ↑ Samari e troidigezh Gwilh ar C'hoad, 1897, p 314
* ↑ (br) Troidigezh An Tour-Tan, eil levrenn, p. 155
# Shoot 'em up

Shoot 'em Up ("tenn da ziskar anezho"), berraet e Shoot 'em up pe STUP alies, a reer eus un doare c'hoari video ma ranker mestroniañ un dudenn, ur c'harr-nij brezel pe un egorlestr. Hemañ a c'hall tennout bili-bann (bolodoù, bannoù lazer, taolioù flamm...). War un dro e vez ret dezhañ diwall ag ar bili-bann taolet gant an enebourien. Fiñval a ra ar skeudenn pe eus an tu kleiz betek an tu dehou, pe eus an traoñ betek an nec'h.
Meur a hini zo brudet-tre.

## Space Invaders

Ar C'hoari kentañ en doare STUP eo Space Invaders. Ar goulaouioù n'int ket dreist met evit ar c'houlz e oa un dispac'h.

## Raiden

AR STUP! Piv, amañ, n'en deus ket c'hoariet gañtañ goude ar skol ? Piv n'en deus ket dilezet un emgav amourus evit redek betek an davarn dostañ a-benn dispign 2 lur gant ar c'hoari-mañ ? Er bloavezhioù 1990 e oa hogozik ur c'hoari Raiden e pep tavarn.

## Thunderforce III

Ar STUP brudetañ war Megadrive. Pa voe bet embannet e voe bet sebezennet ar gwask stlenn. E c'hrafikoù, e son, e c'hoarider o deus lakaet anezhañ da vezañ e penn ar STUPoù war ar megadrivebetek Thunder Force IV.

## Thunder Force IV

Marteze ar c'hoari gwellañ war ar megadrive. Gwelloc'h war pep poent war Thunderforce III ha war pep Shoot'em up a oa bet war ar Super Nintendo (ar gonsolenn all a oa er bloavezhioù 9190). Spritoù ha spritoù a-leiz. Emgelc'hioù disheñvel mik eus ur bed betek unan all. Dezerzh, skorneg, egor didermen, emgann a-enep ul lestr-egor ramzel, kavioù, e-kreiz un emgann-egor. Pevar diwezh disheñvel ha bep ur sonerezh dezho.
# Xiomara Castro

Xiomara Castro Sarmiento (Tegucigalpa, 30 Gwengolo 1959) zo ur bolitikourez hondurat, dilennet da brezidantez d'an 28 a viz Du 2021.

## Notennoù

* ↑ (fr) France Culture, 01 KZU 21
# Xiomara Vidal

Xiomara Vidal, ganet e 1955, zo ur ganerez kuban.

## Liammoù diavaez

* O kanañ Veinte años war YouTube