OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Skylge

Skylge (e frizeg), pe Terschelling (en izelvroeg) zo un enezenn e Mor an Hanternoz, e proviñs Friesland en Izelvroioù.

## Kêriadennoù an enezenn

Skrivet eo an anvioù frizek etre krommelloù.
* Baaiduinen (Baaidunen)
* Formerum (Formearum)
* Hee
* Hoorn (Friesland) (Hoarne)
* Kaart
* Kinnum (Kinum)
* Landerum
* Lies
* Midsland (Midslân)
* Midsland aan Zee (Midslân oan See)
* Midsland-Noord (Midslân-Noard)
* Oosterend, Terschelling, Netherlands (Aasterein)
* Seerijp (Stryp)
* West aan Zee (West)
* West-Terschelling (seat) (West-Schylge)

## Pennad kar

* Inizi Friz ar C'hornôg
# Skuilher-dour (steredeg)

Ar Skuilher-dour (Aquarius, berraet en Aqr) zo ur steredeg eus ar Zodiak.

## Traoù oabl

* Nivlennad an Droellenn
* Nivlennad Sadorn
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Skwamicheg

Ar skwamicheg (Sḵwx̱wú7mesh), zo ur yezh salichek komzet e mervent proviñs British Columbia e Kanada, gant un 10 den bennak.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ The First Peoples’ Heritage, Language and Culture Council (en)
# Sky High Survival

Sky High Survival (天空侵犯, Tenkuu Shinpan) zo ur manga doare seinen skrivet gant Tsuina Miura ha treset gant Takahiro Oba. Rakembannet eo bet e miz Kerzu 2013 dre an aplikadur hezoug Manga Box perc'hennet gant DeNA. Embannet eo bet e-stumm ur manga paper gant Kōdansha adalek ar 4 a viz Kerzu 2013.

## Istor

Yuri Honjo zo ul liseadez a zihun war toenn ur skraber-oabl. Ar bed tro-dro dezhi a zo ur gêr ramzel savet gant skraberioù-oabl hep den ebet er straedoù en traon dezhi. Taget e vez gant un den gantañ ur maskl doare emoji hag ur vouc'hal. An dud er bed-se o deus daou choaz pe bezañ lazhet pe lammat eus an toennoù evit emlazhañ. Yuri a verz ez eus pontoù etre ar skraberioù-oabl e-pad m'emañ o komz gant he breur ouzh ar pellgomz. Adal neuze emañ o vont da glask dreistvevañ, adkavout he breur ha kompren penaos mont kuit eus ar bed-se.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.nautiljon.com/mangas/sky-high+survival.html
# Skudell

Ur skudell zo ul lestr, pri pe goad oc'h ober anezhañ, kleusoc'h eget un asied met sklatoc'h eget ur volenn, a dalvez da zebriñ meuzioù a bep seurt.
# Skylla

* Arabat droukveskañ an anv Skylla hag an anvioù Scilla, Sylla ha Sila.
* Gwelout Scylla.
Meur a vaouez zo bet anvet Skylla e mojennoù Hellaz kozh.
# Warcraft (film)

Warcraft (pe Warcraft: The Beginning, Warcraft : an deroù) a zo ur film moliac'h amerikan kenskrivet gant Charles Leavitt, Chris Metzen ha sevenet gant Duncan Jones, deuet e-maez e 2016. Azasadenn ar stirad c'hoarioù video ha romantoù Warcraft an hini eo.

## Istor

Ur strollad brezelourien ork, Gul'dan en o fenn, a ziviz kuitaat Draenor (bed orin an orked) dre m'emañ o douaroù o vervel, evit mont war-du Azeroth, bed an dud, dre un nor-dal hud. Ar roue Llane, skoazellet gant ar marc'heg Anduin Lothar hag an Diwaller Medivh a glask gwareziñ o douaroù.

## Aktourien

* Travis Fimmel evit Sir Anduin Lothar
* Paula Patton evit Garona Halforcen
* Ben Foster evit Medivh
* Dominic Cooper evit ar roue Llane Wrynn
* Toby Kebbell evit Durotan
* Ben Schnetzer evit Khadgar
* Robert Kazinsky evit Orgrim Doomhammer
* Daniel Wu evit Gul'dan
* Ruth Negga evit ar rouanez Taria Wrynn
* Anna Galvin evit Draka
* Terry Notary evit Grommash Hellscream
* Dylan Schombing evit ar priñs Varian Wrynn
* Michael Adamthwaite evit ar roue Magni Bronzebeard
* Callum Keith Rennie evit Moroes
* Burkely Duffield evit Callan
* Dean Redman evit Varis
* Ben Foster
* Ben Schnetzer
* Daniel Wu
* Paula Patton
* Travis Fimmel

## Liammoù diavaez

* Warcraft war Allociné (fr)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) 25/05/2016 Lec'hienn rtl.fr gant Capucine Trollion "Warcraft : Ar penn kentañ" : un dudi evit ar c'hoarierien hag ar brashañ niver
# Warda al-Jazairia

Warda Ftouki, anavezet evel Warda (وردة, rozenn), lesanvet Warda al-Jazairia (وردة الجزائرية, « ar rozenn aljeriat »), ganet e 1939 e Pariz, ha marvet e 2012 e Kaero, zo ur ganerez eus Aljeria.

## Liamm diavaez

* Sonadeg ganti : https://www.youtube.com/watch?v=h2uAvIhZBW0
# Warapoueg

Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù skoek eo ar warapoueg (warapu pe baroupou/barupu) komzet gant tro-dro da 1 602 den (1983) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù skoek
# Theristicus branickii

Theristicus branickii :
| Theristicus branickii, tresadenn gant Keulemans. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Pelecaniformes |
| Kerentiad : | Threskiornithidae |
| Genad : | Theristicus |
| Anv skiantel ||
| Theristicus branickii Berlepsch & Stolzmann, 1894 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Theristicus branickii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Threskiornithidae.
Dougen a ra anv an naturour polonat Ksawery Władysław Branicki (1864-1926).

## Boued

Bevañ a ra diwar zivellkeineged peurvuiañ.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus Andoù Ecuador da hanternoz-pellañ Chile.

## Rummatadur

Sellet e veze outañ evel un isspesad — Theristicus melanopis branickii — da dTheristicus melanopis kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Theristicus branickii war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Theristicus branickii war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Theristicus branickii el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Theristicus branickii war al lec'hienn Avibase.
# Thermidor

Thermidor a oa miz an amzer domm hervez an Deiziadur republikan gall.

## Pennadoù kar

* Thermidor (Sardou)
# Thermidor (Sardou)

Thermidor zo ur pezh-c'hoari gallek bet skrivet e 1890 gant Victorien Sardou (1831-1908 diwar-benn amzer ar spont dindan Maximilien Robespierre ha c'hoariet e 1891. Dont a ra anv ar pezh eus unnekvet miz an deiziadur republikan gall.

## Istor

Kentañ ma voe c'hoariet a oa d'ar 24 a viz Genver 1891 gant ar strollad Théâtre-Français, anvet Comédie-Française ivez. An oberour e-unan en devoa treset an dilhadoù, ha graet e oant bet gant ar gemenerien Eugène Carpezat, Philippe Chaperon a-douez re all. Pa voe adc'hoariet, d'ar 26, e voe trouz ha reuz er sal gant ar Republikaned deredet da arvestiñ ouzh dichekadenn Sardou ouzh Robespierre. Trouz ha gourdrouz a voe, ken e teuas ar boliserien da gas an engroez kuit. E penn an eneberien e oa ar c'hazetenner sokialour Prosper-Olivier Lissagaray hag ar c'hannad Eugène Baudin. Ar gouarnamant gall, dindan Sadi Carnot, a zifennas groñs na vije skoazellet gant arc'hant a-berzh ar Stad.
Trouz a voe graet gant kannaded ha tud brudet eus an tu kleiz, evel Georges Clemenceau, a wele Robespierre evel haroz meur an Dispac'h gall : La Révolution c'est un bloc, emezañ, ha ne oa netra fall da gavout en Dispac'h Gall.
Ne voe ket adc'hoariet Thermidor a-raok an dri a viz Meurzh 1896, en Théâtre de la Porte Saint-Martin e Pariz, hag adarre gant Benoît-Constant Coquelin.

## Keginerezh

Anvet eo bet e rekipe legestr Thermidor gant ar c'heginer Auguste Escoffier diwar anv ar pezh-c'hoari ; ul legestr kreienet gant ul lipig Thermidor aozet gant lipig bechamel, keuz rasklet, sezv, gwin gwenn, frondennoù ha kognag).

## Liammoù diavaez

* (fr) '1891, l'affaire Thermidor, Cairn Info, 01/01/2010. Kavet : 16/09/2023.
# Theristicus

Theristicus :
| Theristicus melanopis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Pelecaniformes |
| Kerentiad : | Threskiornithidae |
| Anv skiantel ||
| Theristicus Wagler, 1832 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Theristicus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad ibized a ya d'ober ar genad :
* Theristicus branickii,
* Theristicus caerulescens (ibiz louet),
* Theristicus caudatus (ibiz jave gwenn)
** T. c. caudatus ha hyperorius,
* Theristicus melanopis (ibiz dremm zu).
O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Threskiornithidae/Theristicus (lennet e-barzh d'ar 5 a viz Mezheven 2019).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Thermobia domestica

?Thermobia domestica :
Rummatadur skiantel :
| Riezad: | Loened |
| Skourrad: | Artropoded |
| Kevrennad: | Amprevaned |
| Urzhad: | Thysanura |
| Kerentiad: | Lepismatidae |
| Genad: | Thermobia |
| Spesad: | domestica |
Anv skiantel :
Thermobia domestica Packard, 1873 :
Amprevaned bihan heñvel ouzh ar pesked-arc’hant eo an Thermobia domestica. en em vagañ a reont diwar hidratoù karbon hag ampez. Kavet e vezont en darn vrasañ eus ar bed.
* Diwar-benn un amprevan eo ar meni pennad-mañ. Un danvez pennad eo evit gwir ha gallout a rit skoazellañ Wikipedia en ur astenn anezhañ.
# Theropoda

An Theropoda zo ur gladenn tetrapoda daoudroadek a vod holl an dinosaored preizher ha kladenn nemeti al lapoused a vremañ. Evel ar strolladoù dinosaored all, an Theropoda a ziwanas en Triaseg uhel (Karnian) hag a strewas dre holl war an Douar adalek ar Juraseg izel. An evned, a zeu eus Maniraptora bihan ar Juraseg kreiz, zo an Theropoda nemeto zo chomet bev da-heul Enkadenn an an Triaseg-Juraseg (K/T) ar pezh a roas o zu dezhe da vleuniañ ha da en em dreiñ e kalz spesadoù disheñvel e-doug ar Senozoeg. o kontañ an evned, an Theropoda zo unan eus ar strolladoù mellkeineged en deus bleuniet ar gwellañ hag ar gladenn dinosaored zo ar muiañ liesseurt a-fed morfologiezh. Emdroet int e-pad 230 milion vloaz e-kichen ar bronneged a ziwanas war un dro gante hag ar mellkeineged nemeto int gant ar bronneged o deus dalc'het logoù ekologel e metoù an douar, an aer hag an dour. An Theropoda na oant ket laboused, da lâret eo holl izili ar gladenn-mañ war-bouez an evned (Avialae), a oa unan eus ar strolladoù kigdebrerien a oa e laez an ekoreizhiadoù er bed a-bezh er mezozoeg. Er c'hontrol eus ar pezh a soñj an dud alies, un niver bras a Dheropoda na oant ket laboused ne zebrent ket kig ha kalz kladennoù Coelurosauria evel an Therizinosauria, an Ornithomimosauria hag aan Oviraptorosauria a oa geotdebrerien hepken en o zouez war a seblant. Evel an holl gladennoù dinosaored all ez eo aet an Theropoda na oant ket lapoused da get e diwezh ar Mezozoeg, daoust dezhe da vezañ stank-tre e diwezh ar c'hretase.

## Notennoù

* ↑ Holtz, T.R. Jr. & Osmólska, H., 2004. Saurischia. Pp. 21-24, in D.B. Weishampel, P. Dodson and H. Osmólska (eds.), The Dinosauria. Second Edition. University of California Press.
* ↑ Tykoski, R. S. & Rowe, T., 2004. Ceratosauria. Pp. 47–70 in D. B. Weishampel, P. Dodson & H. Osmólska (eds) The Dinosauria, 2nd edn. University of California Press, Berkeley.
* ↑ Zhou, Z.H., 2004. The origin and early evolution of birds: Discoveries, disputes, and perspectives from fossil evidence. Naturwissenschaften 91:455–471.
* 1 2 Rauhut, O.W.M., 2003. The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs. Special Papers in Palaeontoly 69: 1–213.
* ↑ Paul, G.S., 1988. Predatory Dinosaurs of the World. Simon and Schuster, New York, New York, 464 pp.
* ↑ Zanno, L.E. & Makovicky, P.J., 2010. Herbivorous ecomorphology and specialization patterns in theropod dinosaur evolution. Proceedings of the National Academy of Sciences, 2010; DOI: 10.1073/pnas.1011924108.
* ↑ Holtz, T.R. Jr., Chapman, R.E. & Lamanna, M.C., 2004a. Mesozoic Biogeography of Dinosauria. Pp. 627–642 in D.B. Weishampel, Dodson P. & Osmólska H. (eds) The Dinosauria, 2nd edn. University of California Press, Berkeley.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn eus skol-veur Berkeley diwar-benn an dinosaored. E saozneg.
* Rummatadur pizh an Theropoda gant un arbennigour. E saozneg.
* Blog ur paleontologour italian arbennikaet war an Theropoda. En italianeg.
# Paper-sil

Paper-sil zo paper da silañ pe aer pe un dourenn bennak, da zerc'hel ennañ danvezioù a bep seurt.
Ur skouer ordinal eo ar paper-sil da silañ kafe, a vez lakaet en ur sil-kafe. Unan all eo ar sac'hadoùigoù te a zo graet gant ur seurt paper-sil ivez.
# Papiamento

Ur yezh kreolek eus is-skourr ar c'hreolegoù portugalek eo ar papiamento (pe papiamentu) komzet gant 329 000 den en Aruba, Bonaire ha Curaçao ("inizi ABC"). Ofisiel eo eno.
# Papigod

Ar papigod a oa ur sport tennañ poblek e kêrioù Breizh adalek deroù ar XV$^{vet}$ kantved. Ennañ e oa ret diskar ul lapous koad stag ouzh ur wern pe un tour, a-drugarez d'ur wareg, d'un arbalastr, pe d'un akebut diwezhatoc'h en Istor. Papigod a zo anv kozh ar peroked.

## Orin

Da vare ar brezel Kant Vloaz (1337-1453) e voe roet an droad da vourc'hizien zo pleustriñ war an tennañ digant duged Breizh. Re wan e oa arme an dugelezh evit difenn holl gêrioù ar vro, ha dre-se e c'halle bezañ efedusoc'h ar milisoù. Naoned a voe ar gêr gentañ roet ar privilaj dezhi gant an dug Yann V e 1407. Goude se e voe roet da Roazhon (1443) ha da gêrioù evel Gwened, Kemper pe Gwengamp e 1483. Kadarnaet e voe ar privilaj-mañ gant rouaned Frañs e 1547, 1598 ha 1645. E dibenn an XVIII$^{vet}$ o doa c'hoazh 35 kumun privilaj ar papigod e Breizh.
Aotreet e oa ar genstriverien da bleustriñ da Sul kentañ ar miz peurliesañ, war un dachenn ispisial, warni ur wern pe ur c'hrog ouzh un tour da stagañ al lapous-koad, evel tourioù ar Papigod e Moñforzh hag e Felger, an Tour Duchesne e Roazhon pe Maez ar Roue e Gwengamp. Ur wezenn-derv a veze implijet e Kemper. En nevez-amzer e veze aozet ar c'henstrivadegoù. Ur mare pouezus e oa er Grennamzer ha lidoù a veze heuliet en o aozadur. Oferennoù ha dibunadegoù a veze kaset en degouezh-se. An tenner a zeue a-benn da ziskar al lapous a reseve profoù ha gwirioù evit ar bloaz, evel tonelladoù gwin pe un diskarg da baeañ ar mogaj. E Pondi e veze livet al lapous e gwer evel ur peroked, pe e gwenn evel ur pichon. E 1770 e voe difennet ar papigod e Rouantelezh Frañs a-bezh : poblek e oa c'hoazh ar c'hoari e Breizh, evel e Kemper e-lec'h ma kemeras perzh 330 c'hoarier er genstrivadeg diwezhañ e 1770.
* Tourioù papigod chomet en o sav e Breizh
* Tour ar Papigod e Moñforzh.
* Tour ar Papigod e Felger.
* Tour Duchesne e Roazhon.

## Daveennoù

* ↑ Meneget er geriadur Devri, XV$^{vet}$ ha XVIII$^{vet}$ kantved.
* 1 2 (fr) Un curieux privilège : le jeu du papegault war lec'hienn kêr Gemper (lennet d'an 03/07/2024)
* 1 2 3 (fr) ROGERS Serge, Jeu du papegault : pourquoi l’ancêtre du tir à l’arc était-il aussi prisé au Moyen-Âge ?, Le Télégramme, 21/01/2024 (lennet d'an 03/07/2024)
* 1 2 3 (fr) COLIVET Jean-Pierre, Le tir au papegault et le Champ-au-Roy, war al lec'hienn Patrimoine de Guingamp (lennet d'an 03/07/2024)
* ↑ (fr) FLOQUET Charles, Au coeur de l'Arcoat. La Bretagne Intérieure : Le couteau de Carême [...], France-Empire, 1982, pp. 145-165
# Papiruz

Ar papiruz zo un danvez, ijinet moarvat 5.000 bloaz zo, aozet diwar korzennoù ar blantenn Cyperus papyrus hag implijet evit ober follennoù.

## Aozañ ha mirout

A-benn aozañ papiruz e veze glebiet tammoù tanav korzenn ar blantenn, lakaet gwiskadoù anezhe an eil war egile ha gwasket. An aliesañ ne veze skrivet nemet war un tu eus ar baperenn. An tammoù papiruz (0.5 metrad a hirder dezhe d'ar muiañ) a c'helle bezañ staget an eil ouzh egile a-benn sevel rolladoù hir (evel, da skouer, papiruz Harris, 40 metrad a hirder dezhañ).
Ezporzhiet e veze papiruz gant Egiptiz er broioù tro-dro d'ar Mor Kreizdouar. Dre ma oa ker-ruz an danvez-se e veze kustum ar skriverien da raskañ an testennoù a-raok adskrivañ warno pe ober gant danvezioù all (tammoù poderezh pe maen-raz) evit ar skridoù na oant ket hollbouezus.
Azas eo an hinad sec'h ouzh mirerezh ar papiruz met kerkent ha ma vez mouest an danvez ec'h a ar framm war zispenn.
* Wolfgang Kosack: Schenute von Atripe De judicio finale. Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Berlin 2013, Verlag Brunner Christoph, ISBN 978-3-9524018-5-9
# Paper-moger

Ar paper-moger a servij da c'holeiñ mogerioù an tier evit kinklañ o salioù. Gwerzhet e vez a-rolladoù ha peget e vez ouzh ar mogerioù. Gallout a ra bezañ unliv, gant tresoù liezek pe un tres bras hepken. Gallout a ra bezañ graet gant paper pe danvez kevanaoz.
Er Grennamzer e veze kinklet an tier gant pallennoù-moger. Gwiadet e oant, ha ket livet, ha neuze e vezent implijet gant an dud pinvidik hepken. Un diforc'h all gant ar paper-moger eo e oant lakaet ouzh ar voger ha n'eo ket peget. Er XVI$^{vet}$ kantved e veze enporzhiet en Europa paper-moger savet ha livet e Sina, met ker-ruz e oa. Adalek an XVIII$^{vet}$ kantved e rejod gant paper-moger graet en Europa. Dont a reas Breizh-Veur da vezañ ar produer kentañ. En XIX$^{vet}$ kantved e teuas ar paper-moger da vezañ ur produ beveziñ a-vras. E fin ar c'hantved e voe ijinet tresoù nevez gant an arzour saoz William Morris hag a reas berzh bras. En XX$^{vet}$ kantved e voe ar paper-moger en e varr.
Awenet eo bet an arzourien gant ar paper-moger, da skouer al luskad Arts and Crafts, hini an Arz Nevez, arzourien an Arts-Déco e Pariz, ar Wiener Werkstätte, an Deutscher Werkbund hag ar Bauhaus en Alamagn. Amprestet e veze an tresoù gant Paul Cézanne, Edgar Degas ha Henri Matisse evit o zaolennoù. Teknik ar pegañ a voe implijet gant Georges Braque ha Pablo Picasso ha hemañ a reas gant tammoù paper-moger en e oberennoù zoken. Tresoù paper-moger a voe savet gant René Magritte ha Salvador Dalí. Adijinet eo hiziv gant an dizainerien.
* Rakstal o tiskouez standilhonoù paper-moger eus ar bloavezhioù 1960-1970.
* Paper-moger en ur ranndi.
* Paper-moger gant bleunioù.
# Paper privezioù

Ar paper privezioù, lesanvet paper-revr, zo paper a zo graet evit naetaat ar revr goude kac'hat, pe beg ar c'han-troazh goude staotat.
Ijinet e voe gant ar Sinaiz d'an eil kantved kt JK.
Trizek kilogramm a baper privezioù a yafe gant pep den en Europa bep bloaz, 270 000 gwezenn a yafe bemdez da fardañ seurt paper war-zigarez degas naetadurezh d'al lodennoùigoù-se eus ar c'horf.
Ober a reer ivez gant paper adimplijet e-lec'h diskar gwez.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Ofis Publik ar Brezhoneg ; Geriadur Ménard p. 1327 / TOILETTES.
* ↑ J. Needham, {{{2}}}, Volume 5, Part 1 : {{{2}}}, 1986, p. 122, 123
# Papieg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù papiek eo ar papieg (papi) komzet gant tro-dro da 70 den (2000) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù Leonard Schultze
# Papilio machaon

Ar Papilio machaon, pe mac'haon (diwar anv Mac'haon) a-wechoù, zo ur valafenn.
* Ar viskoulenn
* Ar valafenn
# Paper timbr

Paper timbr a vez graet eus unan eus an daou zoare timbroù-tailh. An hini all eo an timbr da begañ. Ar paper timbr a zo anvet ivez an timbr-tailh ideet.
Er Frañs da vare ar Renad kozh, ar paper timbr a oa ur paper bet ouzhpennet ur siell warnañ a-enep d'ur paeamant. Implijet e veze ar paperioù-se evit enrollañ aktoù gwirion evel ar re sevenet gant un noter pe c'hoazh reoù marilhoù ar parrezioù evit ar badeziantoù, an dimezioù pe ar beziadurioù.

## Emsavadeg ar paper timbr

Ar paper timbr a vezo kaoz d'un emsavadeg e 1675, anvet Emsavadeg ar paper timbr pe Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
# Trede Republik c'hall

An Trede Republik C'hall eo reizhad politikel ar stad c'hall adalek 1870 betek 1940. E 1870 e c'hoarvezas fin an Eil Impalaeriezh c'hall, hag e 1940 e krogas aloubadeg an armeoù alaman, ma voe diskaret an Trede republik ha savet ar Stad C'hall gant Philippe Pétain.
Koulskoude, stricto sensu, ne voe savet da vat nemet e 1875. Etre 1870 ha 1875 eta e voe ur marevezh arvar.

## Istor

Dilennidi kentañ bodadenn vroadel an Trede Republik a oa, evit an darn vrasañ, roueelourien pe, daoust dezhe da vezañ nebeutoc'h, Bonapartourien. Daoust da se e teuas ar renad republikan a-benn da vezañ degemeret ha da ren buhez ar vro e-pad 65 vloaz, da lâret eo pelloc'h evit an holl renadoù abaoe an Dispac'h gall ha kement-se daoust da enkadennoù politikel a-bouez evel Gwallskouer ar medalennoù, Gwallskouer Panama, Enkadenn Boulanger, an afer Dreyfus, diazezadur al likelezh gant lezenn disparti an ilizoù hag ar stad, krouidigezh ar skolioù publik, ha kement zo. Hiziv c'hoazh ez eo an hirañ eus holl ar republikoù gall hag ar renad hirañ anavet gant Bro-C'hall abaoe 1789.

## Poltredoù Pevarzek prezidant an Trede Republik C'hall

An titl a oa « président de la République française ».An deiziadoù a zo penn-kentañ ha fin ar c'hannad.
* Adolphe Thiers (1797-1877) Eus an 31 a viz Eost 1871 betek ar 24 a viz Mae 1873.
* Patrice de Mac Mahon (1808-1893) Eus ar 24 a viz Mae 1873 betek an 30 a viz Genver 1879.
* Jules Grévy (1807-1891) Eus an 30 a viz Genver 1879 betek an 2 a viz Kerzu 1887.
* Sadi Carnot (1837-1894) Du Eus an 3 a viz KErzu 1887 betek ar 25 a viz Even 1894.
* Jean Casimir-Perier (1847-1907) Eus an 2 a viz Kerzu 1887 betek ar 16 a viz Genver 1895.
* Félix Faure (1841-1899) Eus ar 17 a viz Genver 1895 betek ar 16 a viz C'hwevrer 1899.
* Émile Loubet (1838-1929) Eus an 18 a viz C'hwevrer 1899 betek an 18 a viz C'hwevrer 1906.
* Armand Fallières (1841-1931) Eus an an 18 a viz C'hwevrer 1906 betek an 18 a viz C'hwevrer 1913.
* Raymond Poincaré (1860-1934) Eus an 18 a viz C'hwevrer 1913 betek an 18 a viz C'hwevrer 1920.
* Paul Deschanel (1855-1922) Eus an an 18 a viz C'hwevrer 1920 betek an 21 a viz Gwengolo 1920.
* Alexandre Millerand (1859-1943) Eus an 23 a viz Gwengolo 1920 betek an 11 a viz Even 1924.
* Gaston Doumergue (1863-1937) Eus an 13 a viz Even 1924 betek an 13 a viz even 1931.
* Paul Doumer (1857-1932) Eus an 13 a viz even 1931 betek ar 7 a viz Mae 1932.
* Albert Lebrun (1871-1950) Eus an 10 a viz Mae 1932 betek an 11 a viz Gouhere 1940.
# Trede brezel punek

An trede brezel punek zo anezhañ prantad diwezhañ ar brezelioù anvet Brezelioù punek a enebas e-pad ouzhpenn ur c'hantved Roma ha Kartada.
An daou vrezel kentañ (264-241 kent J.-K. ha 218-202 kent J.-K.) o doa lakaet Kartada da goll e diriadoù en-dro d'ar Mor Kreizdouar, ha ne chome dezhi nemet hanternoz Afrika e deroù an eil kantved kent J.‑K. Daoust d'ar c'holloù-se edo ekonomiezh ar geoded en he bleuñv e-doug an hanter gantved diwezhañ eus he buhez. Ar c'hresk-se a lakae Roma da zoujañ e kreskfe nerzhioù e armoù. Un dañjer e c'hallfe bezañ ar geoded. Kempleshoc'h eo abegoù ar brezel avat ha breutaat a ra an istorourien diwar o fenn c'hoazh. Kreskiñ a rae Stad Numidia renet gant Masinisa diwar-goust Kartada. Marteze eo bet nec'het ar Romaned ivez hag o deus bet c'hoant da gemer ar geoded a-raok na kouezfe e daouarn an Numided.
Goude un ergerzhadeg verr e kendalc'h ar brezel gant ur seziz hir a badas eus 149 betek 146 kent J.-K. Daoust da stourm Kartadaiz, renet gant Hasdrubal ar Boetarc'h, e echuas gant distruj ar geoded punek a oa devet ha peurziskaret dindan urzhioù Scipio Aemilianus hag ar sened roman. Lazhet e voe holl he foblañs pe kaset e sklavelezh. Daoust da se ne'z eas ket sevenadur Kartada da get ha kalz eus he elfennoù a zo chomet bev e sevenadur Afrika roman.