OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Armel (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Armel zo
* ur pres
* un anv-badez, gwelout Arzhel
# Armel-voger

Un armel-voger zo ur seurt armel graet en ur voger, a-wechoù a-us d'un nor pe dindan skalieroù. Un armel-voger a vo kavet en ur gambr alies, hag armel-dilhad a vez laret neuze ivez, pe en ur gegin, ha neuze e vez laret armel-gegin ivez, pe en antre evit renkañ ar mantilli, ar boteier, an skerboù hag all. Traoù a bep seurt (dilhad, lienaj-ti, boued, louzeier, boestoù, ar sunerez...) a vez lakaet enni hervez ar sal emañ enni.
N'hall ket bezañ fiñvet er c'hontrol d'an arrebeuri, en o zouez an armel, met ne gemer ket kement a blas en ti.

## En ur gambr

En ur gambr e vez aesoc'h klenkañ an dilhad en un armel-voger aozet mat.

## En ur gegin

Listri, boued ha lienaj-kegin a vez lakaet er armel-gegin.

## Pennadoù kar

* armel
* kanastell
# Armel Beaufils

Émile Jean Armel-Beaufils lesanvet Armel Beaufils pe Armel-Beaufils, bet ganet d'ar 26 a viz Du 1882 e Roazhon hag aet d'an Anaon d'ar 21 a viz C'hwevrer 1952 e Sant-Briag, a oa ur c'hizeller breizhat.
Ober a reas e studi e Skol rannvroel an arzoù-kaer Roazhon. Kizellet en deus meur a vonumant koun evit kumunioù Breizh.
Nav straed da nebeutañ a zo bet anvet war e lerc'h e Breizh.

## Levrlennadur

* Geriadur Bénézit
* Denise Delouche, Les noms qui ont fait l'histoire de Bretagne, Coop Breizh et Institut culturel de Bretagne, 1997
* Florence Rionnet, Pierres de Breizh, le sculpteur Armel Beaufils (1882-1952), kat. disk. Dinarz, mirdi / Villa Eugénie, 24 a viz C'hwevrer – 30 a viz Gwengolo 2001, kêr Zinarz, 2001, 34 f. (skeudennet) (notice BnF n°FRBNF38887461)

## Liammoù diavaez

* Émile-Jean Armel-Beaufils war ziaz roadennoù Joconde
# Aberafan

Aberafan (Aberavon e saozneg) zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh e kontelezh Castell-nedd Port Talbot, Kembre, 54 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 5232 a dud, ha 411 anezho (7,9%) a oa kembraegerien.
Dont a ra anv ar gêr eus hini ar stêr Afan. Hiziv eo deuet Aberafan da vezañ ul lodenn eus Port Talbot, e mervent ar gêr-se.

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics. Kavet : 2014-04-09.
# Abercarn

Abercarn zo ur gumuniezh e kontelezh Caerffili, Kembre E 2011 e oa poblet gant 5 139 a dud, gant 600 anezho (11.7%) hag a ouie kembraeg..

## Daveoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011, Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics) gwelet d'an 2014-04-09
# Aberaman

Aberaman zo ur gumuniezh e kontelezh Rhondda Cynon Taf, Kembre E 2011 e oa poblet gant 9 411 a dud, hag 870 anezho (9,2%) a oa kembraegerien..

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics).
# Aberbowlan

Ur gêriadennig eus hanternoz Sir Gaerfyrddin eo Aberbowlan, er biz da Llanymddyfri etre Pont Hafod ha Caio.
# Aberchalder

Aberchalder , pe Obar Chaladair e gouezeleg, zo ur gêriadennig war lez Loch Oich en Uheldirioù e Bro-Skos.
Dont a ra an anv eus brezhoneg kozh (pe predeneg), aber o klotañ gant an anv gouezelek obar.
# Aberchwiler

Aberchwiler (Aberwheeler e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, Kembre, 251 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 293 a dud, ha 81 anezho (27,6%) a oa kembraegerien.

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics. Kavet : 2014-04-09.
# Aberangell

Aberangell zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre, etre Mallwyd ha Cemaes, e kember ar stêrioù Angell ha Dyfi.
Mengleuzioù mein-glas zo bet oberiant.
# Aberarad

Ur gêriadenn e gwalarn Sir Gaerfyrddin eo Aberarad (a-wechoù Aber-Arad war gartennoù zo). Er gevred da g-Castell Newydd Emlyn. Nepell diouti, en hanternoz, e red an Afon Teifi, hag ar stêr vihan Arad a ya da gemberiñ enni, hag a ro hec'h anv d'ar gêriadenn.
# Aberarth

Aberarth zo ur gêr vihan e kornôg Kembre, war aod Bae Ceredigion, etre Aberystwyth hag Aberteifi.
Evel m'en diskouez hec'h anv, emañ Aberarth e genoù ar stêr Arth.
Anavezet eo abaoe mare aloubadegoù an Normaned. Gant ar re-se e voe savet ur c'hastell, Kastell Dineirth, pe Kastell Allt Craig Arth, e-kichen Aberarth. Er XII$^{vet}$ kantved eo dre ar porzh-se e voe degaset mein eus Bristol da vont da sevel Abati Ystrad Fflur pe Strata Florida, war douaroù roet d'ar venec'h gant Rhys ap Gruffudd, aotrou Deheubarth.
Chanterioù sevel bigi a oa en Aberarth betek kreiz an XIX$^{vet}$ kantved, met aet eo an obererezh-se da get abaoe pell zo bremañ.

## Tud brudet

* Hywel Teifi Edwards, istorour.
* Jac Lewis Williams, arbennigour war an divyezhegezh

## Liamm diavaez

* Lec'hienn Aberarth
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Abercastell

Abercastell zo ur gêriadenn vihan e Kembre, e Sir Benfro war lez bae Cwm Badau, hanter hent etre Tyddewi hag Abergwaun.
# 1114

Diwar-benn bloavezh 1114 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1114

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1114
# 1119

Diwar-benn bloavezh 1119 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1119

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1119
# 1120

Diwar-benn bloavezh 1120 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1120

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1120
# 1112

Diwar-benn bloavezh 1112 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* Alan IV a Vreizh (Alan Fergant) a ya da anaon.

#### Frañs
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1112

## Marvioù

* Alan IV Fergant, dug Breizh, brezhoneger diwezhañ e penn ar vro.
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1112
# 1113

Diwar-benn bloavezh 1113 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1113

## Marvioù

* Alan IV Fergant, dug Breizh, brezhoneger diwezhañ e penn ar vro.
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1113
# 1116

Diwar-benn bloavezh 1116 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1116

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1116
# 1117

Diwar-benn bloavezh 1117 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1117

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1117
# 112

865 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0112 PC (goude ganedigezh J.-K.)

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Trajan (Marcus Ulpius Traianus)
* koñsuled : Trajan & Titus Sextius Cornelius Africanus
* Tacitus, prokoñsul ar Reter

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

* Dedi forum Trajan, e Roma

## Relijionoù

* Pab : Aleksandr Iañ

## Marvioù 112

* Ulpia Marciana, c'hoar Trajan. Lakaet eo war roll an doueezed. Diwarni eo anvet kêr Marcianopolis (Devnya), e Moesia.
# 1115

Diwar-benn bloavezh 1115 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1115

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1115
# 1118

Diwar-benn bloavezh 1118 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1118

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1118
# Arthur Barclay

Arthur Barclay (31 a viz Gouere 1854 - 10 a viz Gouere 1938) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1904-1912).
Ganet e oa bet e Bridgetown (Barbados). Labourat a reas e kontelezh Montserrado a-raok bezañ sekretour-Stad e gouarnamant Joseph James Cheeseman. Dilennet e voe da brezidant e 1903, ha derc'hel a reas ar garg a brezidant eus ar 4 a viz Genver 1904 d'ar 1añ a viz Genver 1912 dre ma voe addilennet teir gwech c'hoazh goude.
g • ka • kePrezidanted Liberia :
* Joseph J. Roberts · Stephen Allen Benson · Daniel Bashiel Warner · James Spriggs Payne · Edward J. Roye · James Skivring Smith · Joseph J. Roberts · James Spriggs Payne · Anthony W. Gardiner · Alfred Francis Russell · Hilary R. W. Johnson · Joseph James Cheeseman · William D. Coleman · Garretson W. Gibson · Arthur Barclay · Daniel Edward Howard · Charles D. B. King · Edwin Barclay · William Tubman · William R. Tolbert, Jr. · Samuel Doe · Amos Sawyer · David D. Kpormakpor · Wilton G. S. Sankawulo · Ruth Perry · Charles G. Taylor · Moses Blah · Gyude Bryant · Ellen Johnson Sirleaf · George Weah ·
# Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire)

Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire) zo un albom saoznek gant The Kinks e 1969.

## Tu A

* Victoria – 3:40
* Yes Sir, No Sir – 3:46
* Some Mother's Son – 3:25
* Drivin' – 3:21
* Brainwashed – 2:34
* Australia – 6:46

## Tu B

* Shangri-La – 5:20
* Mr. Churchill Says – 4:42
* She's Bought A Hat Like Princess Marina – 3:07
* Young And Innocent Days – 3:21
* Nothing To Say – 3:08
* Arthur – 5:27
# Arthur Abolianin

Arthur Abolianin a zo bet ganet d'ar 25 a viz Gouere 1966.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
2 303 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Genver 2022.
Adalek ar 27 a viz Gouere betek ar 4 a viz Eost 2002, c'hoari a reas e Kampionad Belgia e Geel. Eilvet e voe gant 6 poent a-gevred gant Pieter Claesen.

## Liamm diavaez

* E fichenn FIDE ;
* Partiennoù e Chessgames ;
# Arthur Cadre

Arthur Cadre, lesanvet Lilcrabe, bet ganet e 1991 e Perroz-Gireg, zo un dañsour, korollour, rener arzel ha diskouezer-giz breizhat, bet savour ivez.
Deuet eo da vezañ brudet en un dremen en abadenn La France a un incroyable talent e 2007. Kemer a ra perzh e krogadoù breakdance gant ur stil divoas a zo yoga ennañ.
Studiet en deus ar savouriezh, tapet un diplom gantañ e 2011 e skol-veur Montreal.
E 2024 e kemeras perzh e lid-klozañ C'hoarioù olimpek hañv 2024 oc’h enkorfañ tudenn ar Golden Voyageur.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel

## Daveoù

* 1 2 Story.
* ↑ Cérémonie de clôture des JO 2024 : "C'était sur ma 'to do list'"... Arthur Cadre, danseur "Golden Voyageur" venu du breakdance pour clore les Jeux. France Info (Eost 2024).
# Arthur Arnould

Arthur Arnould ganet e 1833 e Dieuze, e departamant ar Moselle, e Reter Bro-C’hall, ha marvet e 1895, a voe ezel eus Kumun Pariz.
Mab e oa d’ur c’helenner frankizour. Kregiñ a reas da labourat er velestradurezh, met treiñ a reas buan war du ar c’hazetennerezh. Kejañ a reas gant Jules Vallès pa oant studierien, ha mignon bras dezhañ e oa. Stourmet o deus asambles a enep Taol-Stad Napoleon III e 1851. Kastizet e voe meur a wech evit e bennadoù a-enep d’an Impalaeriezh. Goude ma voe diskleriet ar Republik e 1870 e voe anvet da islevraoueger Kêr Bariz hag ismaer ar IVre karter. D’ar 26 a viz Meurzh 1871 e voe anvet ezel eus ar Gomun gant ar IVre hag ar VIIvet karter. Kemer a reas perzh e meur a Bodad Oberiant : aferioù diavaez, labour hag eskemm, ha deskadurezh. Skrivañ a reas gant Vermorel er « Journal Officiel » . Votañ a reas a-enep ar C’homite « de Salut Public», sinañ a reas ivez Manifesto ar vinorelezh. Goude ar sizhunvezh gwadek ez eas da repuiñ da Vro-Suis, eno e kejas ouzh Bakounin hag e vo mignon bras dezhañ. Kenderc’hel a reas evel just da genskrivañ gant e mignon Vallès. E 1878 e embannas e Brusel Histoire populaire et parlementaire de la Commune de Paris, hag a zo resis kenañ war ideologiezh ar Gumun. Goude an distaoladeg e tistroas da Bariz, hag eno e skrivas romantoù dindan anv pluenn A. Matthey.
# Arthur Antunes Coimbra

Arthur Antunes Coimbra (pell anavezetoc'h evel Zico), bet ganet d'an 3 a viz Meurzh 1953 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian, aet da c'hourdoner goude e amzer c'hoarier.
Graet e vez Galinho de Quintino anezhañ ivez.
Breur eo da zaou velldroader brudet all : Antunes hag Edu.
Unnek krogad ha tri-ugent en devoa c'hoariet gant skipailh broadel Brazil etre 1976 ha 1988 ha merket eizh pal ha daou-ugent.

## Kib vell-droad ar bed

Kreizer argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh Zico e tri dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1978 bet aozet en Arc'hantina ma voe renket skipailh broadel Brazil da drivet,
* Kib vell-droad ar bed 1982 bet aozet e Spagn,
* Kib vell-droad ar bed 1986 bet aozet e Mec'hiko.
# Arthur Balfour

Arthur James Balfour, 1añ Kont Balfour, anavezet evet Lord Balfour (Whittingehame House, Lodainn an Ear, Bro-Skos, 25 a viz Gouere 1848 – Woking, Surrey, 19 a viz Meurzh 1930) a oa ur politiker breizhveuriat, ezel eus ar Strollad Mirour.
Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet e voe adalek miz Gouere 1902 betek miz Kerzu 1905, ha rener ar Strollad Mirour eus 1902 betek miz Du 1911. Kannad e voe e Ti ar C'humunioù eus 1874 betek 1922 ha ministr an Aferioù diavaez e voe e gouarnamant David Lloyd George etre 1916 ha 1919.
E 1917 e skrivas Disklêriadur Balfour, ur skrid hag a embanne e rofe Breizh-Veur he skoazell da sevel ur vro evit ar Yuzevien e Palestina.

## Levrlennadur

* (en) Alderson, Bernard : ''Arthur James Balfour — The Man and his Work. London : Grant Richards, 1903 • En-linenn
* (en) Mackay, Ruddock F. : Balfour, Intellectual Statesman. Oxford : Oxford university Press, 1985 (ISBN 978-0-19-212245-2) • En-linenn
# Bercianos del Real Camino

Bercianos del Real Camino zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Berea (distrig)

Berea zo un distrig eus Lesotho.

## Daveenn

* ↑ Disoc'hoù niveradeg 2006
g • ka • ke Distrigoù Lesotho :
| Distrigoù | Berea · Butha-Buthe · Leribe · Mafeteng · Maseru · Mohale's Hoek · Mokhotlong · Qacha's Nek · Quthing · Thaba-Tseka |
# Bered Landreger

En XIX$^{vet}$ kantved e voe krouet bered Landreger el lec'h end-eeun m'edo gwechall ar chapel Sant-Fiakr, e kreiz kêr, a-dreñv an iliz-veur. E 1850 e voe kleuzet ar bezioù koshañ. Jean-Michel Huon en deus kontet deomp diwar-benn ar c’halvar a zo e kreiz ar vered ; seul dostoc'h d'ar pourpez e vezed douaret, seul welloc'h e oa, setu perak eo douaret an dud pouezusañ tost d'ar c’halvar ; ar bezioù zo lec'hiet e-keñver ar renkoù sokial, ar re vravañ o vezañ re ar vourc’hizien alies peogwir o deus arc’hant evit ober war o zro. Ker e koust bezañ douaret er vered-mañ peogwir eo brudet hag dreist-holl lec'hiet mat, e kreiz-kêr.
Ouzhpenn da se, ur gwir levr istor eo bered Landreger : e-dro 900 bez zo en holl, ar re goshañ zo eno da beurbadout. En o zouesk ez eus tudoù brudet pe a bouez evel ar politiker Gustave de Kerguezec (1868-1955), a voe maer Landreger adalek 1919 betek 1953 ha kadoriad an departamant (1920-1931) ha senedour an departamant (1921-1939) ; merket en deus diorroadur sevenadurel kêr Landreger. Kalz mezeien zo ivez, evel ar familh Dieuleveult hag Yves Villeneuve a oa un ofiser yec’hed a lakaas 12 000 bugel er bed ; perzh a gemeras er stourm a-enep ar vrec'h ivez.
E bered Landreger emañ marvgav familh Anatol ar Braz, en enor d'ar gwallzarvoud a c'hoarvezas d'an 28 a viz Eost 1901 e Bae an Infern a-vaez da Blougouskant : ur vag ac'h eas d'ar strad, 13 moraer diwar 17 a varvas, 11 anezho a oa eus kerent da Anatol ar Braz (e dad, e lezvamm, peder merc'h e lezvamm, e vab-kaer, e vab, he c'hoar hag e gwreg).
Dibar eo ar vered-se peogwir ez eus ur c'harter alaman enni. E-pad ar Brezel-bed kentañ e veze kaset ar soudarded alaman gloazet da ospital Landreger, ma varvas lod enzho. Evel-just, ar C'hallaoued ne felle ket dezho e vefe douaret korfoù an Alamaned war douar o bro, neuze e voent douaret gant Alamaned yaouank e-kerzh dalc’hidigezh anEil Brezel-bed. Tri bez alaman ha pevar-ugent zo en holl ; kroazioù koad a oa warno er penn-kentañ, a zo bet tennet ha lakaet reoù maen en o lec'h, warno anvioù ar soudarded.
Ur soudard aljerian zo douaret er vered, ur c'hresk-loar muzulmat zo ouzh e vez.

## Liammoù diavaez

* (fr) Visiter Tréguier
# Bercianos del Páramo

Bercianos del Páramo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Bered

Ur vered zo un dachenn ma vez lakaet korfoù an dud varv e-barzh bezioù.

## Beredoù brudet

* Bered Highgate
* Bered Père-Lachaise
* Bered yuzev Berlin
* Beredoù
# Bered Père-Lachaise

Bered Père-Lachaise, anvet ivez bered ar reter gant ar velestradurezh, eo ar brasañ bered e Pariz hag unan eus ar re vrudetañ er bed. Lec'hiet eo en 20vet arondisamant eus ar gêr, niverus eo an dud brudet beziet eno. Bep bloaz e vez ouzhpenn 3,5 milion a dud o weladenniñ al lec'h, pezh a lak anezhañ da vezañ ar bered gweladennet ar muiañ er bed.

## Istor

Unan eus torgennoù Pariz, anvet Champ-l'Évêque dre ma oa perc'hennet gant Eskob Pariz er Grennamzer, a oa bet kemmet e anv en XII$^{vet}$ kantved evit hini Mont-aux-Vignes, abalamour d'ar pezh a veze gounezet eno en amzer-se.
Digoret e oa bet d'an 21 a viz Mae 1804 pa voe beziet ur plac'hig 5 bloaz, Adélaïde Paillard de Villeneuve, merc'h un douger kleier eus ar faubourg Saint-Antoine.

## Liammoù diavez

* Lec'hienn internet ofisiel
# Bercial de Zapardiel

Bercial de Zapardiel zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Bered Highgate

Bered Highgate a zo ur vered e Highgate, e Bro-Saoz, er Rouantelezh-Unanet. Digoret e voe e 1839. Buan e teuas da vezañ ur vered diouzh ar c'hiz, ha stank e voe ar weladennerien enni. Ur vered naturel eo, hag an alezioù anezhi a zo leun a wez hag a vleunioù. Hervez kont e vije bet darvoudoù kuzh ha dreistnatur enni.

## Tud vrudet douaret e bered Highgate

* Karl Marx (1818-1883)
* Michael Faraday (1791-1867)
* Douglas Adams, skrivagner
* Edward Hodges Baily, kizeller
* Jacob Bronowski, skiantour
* Patrick Caulfield, livour
* Robert Caesar Childers, skrivagner
* William Kingdon Clifford, prederour
* John Singleton Copley, livour
* Charles Cowper, politikour
* Charles Dickens, skrivagner
* George Eliot, skrivagner
* Paul Foot, kazetenner
* William Friese-Greene, diaraoger ar sinema
* Mansoor Hekmat, komunour
* Alexandre Litvinenko, spier eus KGB
* Ralph Richardson, aktour
* Donald Alexander Smith, politikour
* Herbert Spencer, prederour
* Leslie Stephen, skrivagner
* Arthur Waley, arbennigour war Sina
* George Wombwell, penn ur gouezvildi
* Adam Worth, torfedour
* Patrick Wymark, aktour
# Auguste Romieu

François-Auguste Romieu (ganet e Pariz d'ar 17 a viz Gwengolo 1800 ha marvet e Nyons d'ar 16 a viz Du 1855) a oa ur c'hargad uhel hag ur skrivagner gall.

## E vuhez

Goude bezañ bet er Skol Boliteknik e voe, tro-ha-tro, mirour an Hendraoù er Mor-Bihan e 1828, isprefed e Kemperle e 1830, ma ne chomas ket pell met ma stourmas kalet a-enep ar brezhoneg, isprefed e Louhans (Saône-et-Loire), prefed e Dordogne (1833-1843), prefed e Haute-Marne hag en Indre-et-Loire da c'houde (1847). D'ar mare ma oa prefed e Dordogne e lakaas prenañ gant an departamant abati Cadonh (Cadouin), a oa o kouezhañ en e boull hag a voe saveteet evel-se.
War atiz Louis-Napoléon Bonaparte e voe unan eus saverien ar gazetenn sizhuniek Le Napoléon, e 1850, asambles gant Eugène Briffaut, Alexandre Dumas (mab) ha Jules Breynat Saint-Véran. Goude taol-stad an 2 a viz Kerzu 1851 e voe anvet da rener an arzoù-kaer (1852) ha da enseller meur al levraouegoù (1853).

## Arroudoù

* « La Basse-Bretagne, je ne cesserai de le dire, est une contrée à part, qui n'est plus la France. Exceptez-en les villes, le reste devrait être soumis à une sorte de régime colonial. Je n'avance rien d'exagéré. »
* « Créons, pour l'amélioration de la race bretonne, quelques-unes de ces primes que nous réservons aux chevaux ; faisons que le clergé nous seconde en n'accordant la première communion qu'aux seuls enfants qui parleront français. »
* « Ce sont des Bas-Bretons ; qu'on en fasse des Français avant d'exiger d'eux les devoirs communs qu'ils ne sauraient comprendre. »

## Levrioù

* Proverbes romantiques (1827)
* Code gourmand. Manuel complet de gastronomie comprenant les lois, règles, applications et exemples de l'art de bien vivre (1827)
* Scènes contemporaines laissées par Madame la Vicomtesse de Chamilly (1828)
* De l'Administration sous le régime républicain (1849)
* L'Ère des Césars (1850)
* Le Spectre rouge de 1852 (1851)
* Le Mousse (1851)
* Mérinos Béliéro, ou l'Autre école des vieillards, parodie en 5 actes et en vers (1829)
* Henry V et ses compagnons, drame en 3 actes (1830)

## Notennoù

* ↑ Hervez Jean Frollo er pennad Une victime, embannet er Le Petit parisien d'ar 6 a viz Mae 1913 Lenn enlinenn
* ↑ Hervez Alfred Marquiset e Romieu et Courchamps, embannet gant Émile Paul Frères, Pariz, 1913 Lenn enlinenn
* ↑ La Revue de Paris eil embannadur, trede bloavezh, levrenn 6, 1831.
# Auguste Loriquer

Auguste Loriquer, anvet ivez Mab Sulon, ganet d'an 30 a viz Even 1903 e Sant-Ijo ha marvet d'ar 25 a viz Kerzu 1972 e Gwareg, oa ur barzh brezhonek ha gallek.

## Barzhoneg

* An erh, Kannadig Bulat

## Kanaouennoù

* Ar Falc'herien
* Gwerz Itron Varia Druez (1936)
* Kanaouenn Sant-Konan
* Skol sant Per Plijidi
* Cantique du Bienheureux père Maunoir
* La chanson du prisonnier

## Pezh c'hoari

* Mister Santez Anna, Embannadurioù an Tour-Tan, 2004
# Auguste Reuß zu Ebersdorf

Auguste Reuß zu Ebersdorf (Saalburg-Ebersdorf 1757-1831 Coburg) a oa ur gontez alaman deuet da vout Dugez Sachsen-Coburg-Saalfeld. Mamm e oa da Leopold Iañ Belgia ha mamm-gozh d'ar rouanez Victoria.
Merc'h e oa d'ar c'hont Henri XXIV Reuß zu Ebersdorf ha d'ar gontez Caroline-Ernestine von Erbach-Schönberg.

## Bugale

* Sophie (1778–1835)
    dimezet e 1804 da Emmanuel von Mensdorff-Pouilly, adal 1818 kont Mensdorff-Pouilly (1777–1852)
* Antoinette (1779–1824)
    dimezet e 1798 d'ar priñs Alexander Friedrich Karl von Württemberg (1771–1833)
* Juliane (1781–1860), „Anna Fjodorowna“
    dimezet e 1796 da Konstantin Pawlowitsch (1779–1831)
* Ernst (1784–1844), dimezet div wech:
    e 1817 da Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg (1800–1831)
    e 1832 da Marie von Württemberg (1799–1860)
* Ferdinand (1785–1851)
    dimezet e 1816 da Maria Antonie Gabriele von Koháry (1797–1862)
* Viktoria (1786–1861), dimezet div wech:
    e 1803 da Emich Carl (1763–1814)
    e 1818 da Edward Augustus, Dug Kent ha Strathearn (1767–1820)
* Marianne Charlotte (1788–1794)
* Leopold (1790–1865), roue ar Velgiz, dimezet teir gwech :
    e 1816 da Charlotte Auguste (1796–1817)
    e 1829 da Karoline Bauer (1807–1877),
    e 1832 da Louise d’Orléans (1812–1850)
* Maximilian (1792–1793)