OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Istor Rusia

Displegañ a ra ar pennad-mañ istor Rusia. Rusia eo ar vro vrasañ er bed a-bezh hag a-ramp emañ war daou gevandir : Europa hag Azia.

## Henamzer

Ar c'hentañ roud tud war an dachenn vras-se zo bloaziadet eus 300000 bloaz, e Siberia greiz. War-dro 4000 kent J.-K., e stepennoù su Rusia ha Kreizazia e tiorroas sevenadur ar Gourganed. War-dro 2000 bloaz kent J.-K., Iranianed eus an norzh, Indezeuropeaned anvet Pobloù ar stepennoù pe Kimmerianed a oa o vevañ war un dachenn divent etre Polonia a vremañ ha kornôg Sina a vremañ. war-dro 1000 kent J.-K. Iranianed all eus an norzh, ar Skited, a savas un impalaeriezh a betek an III$^e$ kantved eus hon oadvezh etre an Dniestr hag ar Volga. War-dro 200 kent J.-K. ar Sarmated, Iranianed eus an norzh anezhe ivez, a gemeras lec'h ar Skited a-benn ar fin.
E-dro 400 goude J.K. e oa ar C'hoted, Germaned deuet eus an norzh ar wezh-mañ, a annezas en Ukraina a vremañ. E Rusia Azia avat, ur c'hengevredad turkegerien ha finegerien, an Huned, a savas un impalaeriezh divent, ledet war Europa dindan ren Attila. Impalaeriezh an Huned, re vras ha urzhiet re fall a darzhas goude marv Attila, hag an Avared a gemeras o lec'h hag a zalc'has ar vro betek an VII$^{vet}$ kantved, hag en o goude ar Gazared a relijion yuzev. E-pad ar prantad-se a ya eus impalaeriezh an Huned turkegerien, betek marevezh an Avared hag ar Gazared an hini e annezas tamm-ha-tamm ar Slaved, a zeue eus kompezennoù zo bremañ dindan Bielorusia, war dachenn Rusia Europa. .
Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !

### Levrlennadur

* The Cambridge History of Russia. 3 volumes. Cambridge, Eng: Cambridge University Press, 2006.
* Freeze, Gregory L. (ed.). Russia: A History. 2nd ed. New York: Oxford University Press, 2002. ISBN 0-19-860511-0.
* McKenzie, David & Michael W. Curran. A History of Russia, the Soviet Union, and Beyond. 6th ed. Belmont, CA: Wadsworth Publishing, 2001. ISBN 0-534-58698-8.
* Riasanovsky, Nicholas V. and Mark D. Steinberg. A History of Russia. 7th ed. New York: Oxford University Press, 2004, 800 pages. ISBN 0-19-515394-4
* Pierre-Charles Levesque, Histoire de Russie, 7 levrenn, 1782-1783.
* Michel Heller, Histoire de la Russie et de son Empire, 986 p., Flammarion, 1999.
* Marie-Pierre Rey, De la Russie à l'Union soviétique, la construction de l'Empire, 1462-1953, Hachette, 1994.
* François-Georges Dreyfus: Une histoire de la Russie : des origines à Vladimir Poutine, éditions de Fallois, 2005.
* Hélène Carrère d'Encausse, La Russie inachevée, Fayard, 2000.

### Liammoù diavaez

* Skridoù diwar-benn an hollveliegezh hag ar served e Rusia
* Skridoù diwar an impalaeriezh rusian en XIX$^{vet}$ kantved
* Skridoù diwar an darempredoù etre Rusia ha Bro-C'hall e fin an XIXvet kantved)
* Skridoù diwar an URSS eus 1918 da 1941
* Kentel diwar Stalin hag an URSS betek 1938
* An Iliz katolik latin en impalaeriezh rusat gant Jean-François Bourret, kelenner enor er skol-veur Lumière-Lyon II.
* An Iliz katolik e Rusia eus 1917 betek hiziv gant Jean-François Bourret, kelenner enor er skol-veur Lumière-Lyon II.
# Estréelles

Kumunioù Frañs :
| Anv | Estréelles |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Montreuil-sur-Mer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Montreullois |
| Kanton | Étaples |
| Kod INSEE | 62315 |
| Kod post | 62170 |
| Maer | Dominique Szczepanski |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 3,18 km² |
| Led | 50° 29' 59" Norzh |
| Hed | 01° 47' 05" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 5 m |
| Uhelder brasañ | 79 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 3247 (2007) |
| Stankter | 101 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Estréelles a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Esztergom

Esztergom (distaget [ˈɛstɛrɡom] en hungareg ; anvet ivez Strigonium e latin, Ostrihom e slovakeg ha Gran en alamaneg) zo ur gêr eus Hungaria, e hanternoz ar vro. Emañ war lez ar stêr Danav a verk ar vevenn etre Hungaria ha Slovakia. Annezet eo Esztergom gant war-dro 30 000 a dud.
Kêr-benn Hungaria e voe Esztergom, etre an X$^{vet}$ hag an XIII$^{vet}$ kantved. Neuze e voe kaset e lez da gêr Buda gant ar roue Béla IV.
En Esztergom emañ sez primad Iliz katolik Hungaria. Brasañ iliz Hungaria eo iliz-veur Esztergom. Eno ivez emañ lez vonreizhel Hungaria.

## Kêrioù gevellet

* Espoo (Finland) abaoe 1974
* Štúrovo (Slovakia) abaoe 1991
* Bamberg (Alamagn) abaoe 1992
* Cambrai (Bro-C'hall) abaoe 1991
* Ehingen (Alamagn) abaoe 1992
* Maintal (Alamagn) abaoe 1993
* Gniezno (Polonia) abaoe 1994
* Mariazell (Aostria) abaoe 2002
* Canterbury (Bro-Saoz) abaoe 2004

## Liammoù diavaez

* Esztergom (lec’hienn ofisiel)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Estuaire (proviñs)

Estuaire zo ur proviñs eus Gabon, enni Libreville, kêrbenn ar vro. Harzoù en deus gant Ginea ar C'heheder.
g • ka • ke Proviñsoù Gabon :
| Proviñsoù | Estuaire · Haut-Ogooué · Moyen-Ogooué · Ngounié · Nyanga · Ogooué-Ivindo · Ogooué-Lolo · Ogooué-Maritime · Woleu-Ntem |
# Estépar

Estépar zo ur gumun e proviñs Burgos, e Castilla y León e Spagn, e komarka Alfoz de Burgos. 739 a dud a oa eno o chom e 2009.

## Kêriadennoù

11 kêriadenn zo er gumun:
1. Arenillas de Muñó 2. Arroyo de Muñó 3. Estépar 4. Hormaza 5. Mazuelo de Muñó 6. Medinilla de la Dehesa 7. Pedrosa de Muñó 8. Quintanilla-Somuñó 9. Vilviestre de Muñó 10. Villagutiérrez 11. Villavieja de Muñó
# Eszett

Eszett pe scharfes s («s lemm») a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet ß implijet evit skrivañ an alamaneg. N'he deus al lizherenn-mañ stumm ispisial ebet evit ober diouzh ar bennlizherenn.
Diorroet e oa bet al lizherenn-mañ diouzh un s hir (ſ) skrivet stag ouzh un s berr (s) pe ouzh ur z.
Implijet eo bet ar skritur ſ + z → ß en alamaneg abaoe ar Grennamzer ha hervez reolennoù reizhskrivañ an alamaneg a-vremañ e vez implijet ß goude ur vogalenn hir ha ss goude ur vogalenn verr, da skouer Fuß (/fuːs/, «troad») ha Fluss (/flʊs/, «stêr»). E Suis hag e Liechtenstein avat ne vez ket implijet ß ken abaoe kentañ hanterenn an XX$^{vet}$ kantved, ha graet e vez gant ss en e lec'h.
Implijet e veze ivez ar skritur ſ + s → ß e lec'h s e galleg pa veze skrivet gant an dorn betek ar XVIII$^{vet}$ kantved.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Estrées-Deniécourt

Estrées-Deniécourt :
| Iliz katolik Estrées. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Somme |
| Arondisamant | Péronne |
| Kanton | Ham |
| Kod kumun | 80288 |
| Kod post | 80200 |
| Maer Amzer gefridi | Gérard Guillemont 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Terre de Picardie |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 344 ann. (2020) |
| Stankter | 53 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 69 m — brasañ 85 m |
| Gorread | 6,45 km² |
| kemmañ |
Estrées-Deniécourt a zo ur gumun eus departamant Somme (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Emgannoù e 1914 ha 1918.
* An div geriadenn a voe distrujet razh a-daolioù kanol gant an Alamaned e 1916.
* Ur soudard breizhat a voe lazhet divarn eno gant e uhelourion eus al lu gall d'an 10 a viz Gwengolo 1916.
* Dieubet e voe ar gumun e miz Eost 1918 gant lu Aostralia.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.

#### Eil brezel-bed

* Distrujet e voe an div geriadenn en-dro e 1940.
* Dieubet e voe ar gumun d'ar 1añ a viz Gwengolo 1944.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv.
* Iliz katolik Saint Quentin en Estrées (1959).
* Iliz katolik Saint Gentien e Deniécourt.
* Monumant ar re varv.
* Monumant an 339vet Rujumant Troadegiezh.

## Tud
### Tud marvet eno

* Pierre Le Gruiec, ganet e Sant-Servan d'ar 1añ a viz Meurzh 1890, soudard er 120vet rujumant war-droad, lazhet divarn gant e uhelourien d'an 10 a viz Gwengolo 1916 e-pad ar Brezel-bed kentañ e-kerzh ur «rebellerezh».

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Le Télégramme
# Estrées (Norzh)

Estrées a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1921 .

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Sarre, adsavet goude ar Brezel-bed kentañ.

## Emdroadur ar boblañs 1793-2007

* Andonioù : Cassini hag EBSSA

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
# Eswatini

Eswatini, anvet ivez Umbuso weSwatini e swatieg ha Kingdom of Eswatini e saozneg, anvet Swaziland betek miz Ebrel 2018, zo ur rouantelezh hag ur Stad dizalc'h en Afrika, etre Suafrika en norzh, kornôg ha su dezhi, ha Mozambik er biz. Unan eus bihanañ broioù Afrika eo, ha 200 km zo eus ar poent norshañ d'ar suañ, ha 130 km eus ar reterañ d'ar c'hornokañ. Dont a ra an anv eus hini ar roue Mswati II, a rene en XIX$^{vet}$ kantved.

## Istor

En XIX$^{vet}$ kantved ec'h erruas annezidi Eswatini en takad-mañ eus Afrika, da heul divroadeg ar Bantoued. D'ar memes koulz ec'h erruas an drevadennerien wenn kentañ.
Goude Brezel ar Boers e teuas da vezañ un drevadenn vreizhveuriat hag ur Stad dizalc'h d'ar 6 a viz Gwengolo 1968.

## Politikerezh

Ar strolladoù politikel zo berzet gant ar Vonreizh.
Un unpenniezh hollveliek eo ar vro, daoust d'ar vonreizh nevez lakaet e pleustr e 2005.

## Distrigoù

Pevar distrig zo en Eswatini : Hhohho, Lubombo, Manzini ha Shiselweni.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Douaroniezh

Liesseurt eo ar maezioù : menezioù a-hed an harz gant Mozambik, savanennoù er reter, koadeier gleb er gwalarn. Treuzet eo ar vro gant meur a stêr. Kêr vrasañ ar vro eo ar gêr-benn Mbabane (94 874 annezad e 2010).

## Liammoù diavaez

* (en) The Government of The Kingdom of Eswatini (official website)
* (en) The Kingdom of Eswatini – a royal experience, official Eswatini tourism website (richly illustrated)
* (en) Istor Eswatini
* (en) The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks (page about the three big game parks)
* (en) Renerion Eswatini
* (en) Eswatini – CIA World Factbook
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
Azia: Arabia Saoudat° • Bahrein* • Bhoutan° • Brunei° • Emirelezhioù Arab Unanet^ • Japan • Jordania* • Kambodja^ • Koweit* • Malaysia^ • Nepal • Oman° • Qatar° • Thailand
Kenglad ar Broadoù (Commonwealth): Antigua ha Barbuda • Aostralia • Bahamas • Barbados • Belize • Grenada • Jamaika • Kanada • Papoua Ginea-Nevez • Rouantelezh Unanet • Saint Kitts ha Nevis • Santez-Lusia • Sant Visant hag ar Grenadinez • Inizi Salomon • Tonga • Tuvalu • Zeland-Nevez
Monarkiezhoù european all: Belgia • Danmark • an Izelvroioù • Liechtenstein* • Luksembourg • Monako* • Norge • Spagn • Sveden • Vatikan (Sez Santel)°^
# Estrées-la-Campagne

Kumunioù Bro-C’hall :
| Anv | Estrées-la-Campagne |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Estrées-la-Campagne e Kanton Bretteville-sur-Laize hag en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Cingal |
| Kanton | Bretteville-sur-Laize |
| Kod INSEE | 14252 |
| Kod post | 14190 |
| Maer | Gilles Lefebvre |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 7,45 km² |
| Led | 49° 00' 52" Norzh |
| Hed | 00° 13' 59" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 82 m |
| Uhelder brasañ | 179 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 214 (2008) |
| Stankter | 29 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Estrées-la-Campagne a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, 1944: emgannoù start a voe er c'hreac'h 140 e bro Estrées e-pad an Oberadenn Totalize. D'an 10 a viz Eost e voe kollet 48 tank diwar 52 ha tro kant soudard gant Kanadianed ar 28th Armoured Regiment (The British Columbia Regiment) ha The Algonquin Regiment ha gronnet e voent gant Alamaned an 12th SS Panzer Division Hitlerjugend a-raok dont a-benn da gilañ a-dreuz al linennoù alaman. Poloniz ar 1 Dywizja Pancerna (1st Armoured Division) a c'hellas bout trec'h en noz war an 85. Infanterie Division alaman hag an 10th Dragons Regiment poloniat a gemeras Estrées en noz etre an 10 hag an 11 a viz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Gorroidigezh an Intron-Varia.
* Monument Worthington Force, e koun al Letanant-Koronal Worthington hag e soudarded bet lazhet en emgannoù e miz Eost 1944.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* 1 2 Normandie 44 - la Mémoire
* ↑ Clochers de France
# Eswars

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Eswars |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Eswars en Arondisamant Cambrai | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Cambrai |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Sensescaut |
| Kanton | Cambrai-Reter |
| Kod INSEE | 59216 |
| Kod-post | 59161 |
| Maer | Francis Régnault |
| Amzer-gefridi | 2010-2014 |
| Gorread | 2,78 km² |
| Led | 50° 13' 13" Norzh |
| Hed | 03° 16' 09" Reter |
| Uhelder kreiz | 49 m |
| Uhelder bihanañ | 38 m |
| Uhelder brasañ | 71 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 358 (2007) |
| Stankter | 128 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Eswars a zo ur gumun eus departamant an Norzh e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Brezel-bed kentañ: douaret e voe seizh milour eus ar Rouantelezh-Unanet hag ur soudard kanadian en astenn bered ar gumun bet graet d'an Alamaned (Eswars Communal Cemetery German Extension) ; goude ar brezel e voe kaset ar bezioù da Naves Communal Extension; roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1921

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Francis Régnault | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Dave ha notennoù

* ↑ Commonwealth War Graves Commission
* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Fuentelviejo

Fuentelviejo zo ur gumun e Spagn e proviñs Guadalajara.
# Fuentemolinos

Fuentemolinos zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Fuentenovilla

Fuentenovilla zo ur gumun e Spagn e proviñs Guadalajara.
# Fuentenava de Jábaga

Fuentenava de Jábaga zo ur gumun e Spagn e proviñs Cuenca.
# Fuentepiñel

{databox}}
Fuentepiñel zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
# Fuenterrebollo

{databox}}
Fuenterrebollo zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
# Fuentepinilla

Fuentepinilla zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Fuentelsaz de Soria

Fuentelsaz de Soria zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Fuentenebro

Fuentenebro zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Fuentepelayo

{databox}}
Fuentepelayo zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
# Jean Wall

Jean Wall, bet ganet Jean Salomon Wallenstein e Pariz XX (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 31 a viz Kerzu 1899 hag aet da Anaon e Pariz XVI d'ar 24 a viz Here 1959, a oa un aktour hag ur filmaozour gall.

## Liamm diavaez

* Jean Wall war Internet Movie Database
# Jean Vigo

Jean Vigo, bet ganet Jean Bonaventure de Vigo Almereyda e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'ar 26 a viz Ebrel 1905 hag aet da Anaon e memes kêr d'ar 5 a viz Here 1934, a oa ur filmaozer, produour ha saver senario gall.
Mab e oa d'an arnakour Eugène Bonaventure Jean-Baptiste Vigo (1883-1917), pell anavezetoc'h evel Miguel Almereyda, a voe renet ar c'hazetennoù La Guerre Sociale ha Le Bonnet rouge gantañ.
Krouet e voe e 1951 ar Priz Jean Vigo gant ar barzh ha skrivagner gall Claude Aveline da c'hoprañ, bep bloaz, ur filmaozer gall yaouank.

## E filmoù

* 1930 : À propos de Nice (teulfilm berr mut e gwenn ha du), evel filmaozer, frammer, produour ha saver senario.
* 1931 : Taris, roi de l'eau (teulfilm berr e gwenn ha du), evel filmaozer ha saver senario.
* 1933 : Zéro de conduite : Jeunes diables au collège (film berr e gwenn ha du), evel filmaozer, frammer, produour ha saver divizoù/senario.
* 1934 : L'Atalante pe Le Chaland qui passe (film berr e gwenn ha du), evel filmaozer ha saver divizoù/senario.

## Liamm diavaez

* Jean Vigo war Internet Movie Database

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ A-gevret gant Boris Kaufman.
# Jean Taubenhaus

Jean Taubenhaus, bet ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1850 e Varsovia (Polonia), marvet d'ar 14 a viz Gwengolo 1919, deuet d'ober e annez e Pariz (Bro-C'hall) e 1883.
Mestrc'hoarier echedoù poloniat-gall, tapet gantañ an deirvet plas e tournamant Londrez (1886), dindan Joseph Henry Blackburne hag Amos Burn, tal ha tal gant Isidor Gunsberg. Bemdez e c'hoarie hag e c'helenne er "Café de la Régence" e Pariz (Bro-C'hall).

## Oberenn skrivet

* Jean Taubenhaus, Traité du jeu d'échecs, 1910.

## Liammoù diavaez

* Difenn Sikilian, partienn bet gounezet:
* 201 partienn,
* Partiennoù arall:
** Johann Nepomuk Berger vs Jean Taubhausen, Hamburg 1885, 4th DSB Congress, Ruy Lopez, Morphy Defense, Tarrasch Variation, C77, 0-1
** Jean Taubhausen vs Joseph Henry Blackburne, London 1886, French Defense, Classical Variation, C14, 1-0
** Jean Taubenhaus vs William Pollock, Nottingham 1886, King's Gambit Accepted, Allgaier Gambit, Thorold Attack, C39, 1-0
** Jean Taubenhaus vs Dawid Janowski, Paris 1903, match, Ruy Lopez, Closed, C87, 1/2-1/2
** Geza Maroczy vs Jean Taubenhaus, Monte Carlo 1903, R1 2/10, Ruy Lopez, Closed, Averbakh Variation, C87, 0-1
** Jean Taubenhaus vs Andrey Smorodsky, Sankt Petersburg 1914, Sicilian Defense, Classical Variation, B58, 1-0
# Jean Teulé

Jean Teulé, ganet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1953 e Saint-Lô (Manche) ha marvet d'an 18 a viz Here 2022 e Pariz, a oa ur romantour gallek.
Savet en deus meur a romant istorel, darn anezho diwar-benn ar varzhed c'hall François Villon, Paul Verlaine hag Arthur Rimbaud.
Bevañ a rae gant an aktourez c'hall Miou-miou.
# Jean Tirole

Jean Tirole, bet ganet d'an 9 a viz Eost 1953 e Troyes (Aube, Bro-C'hall), zo un armerzhour gall.
Tapet eo bet Priz Nobel an Ekonomiezh gantañ d'an 13 a viz Here 2014 en abeg d'e "zielfennadenn eus galloudezh ar marc'had hag ar reoliñ".
# Jean Tricoire

Jean Clément Anatole Tricoire, bet ganet e Saint-Martin-des-Noyers (Vendée) d’an 28 a viz Genver 1921 ha marvet e Kastell-Briant d’ar 17 a viz Meurzh 1994, a oa ur mezeg arbennigour hag a savas un hentenn da zeskiñ brezhoneg. Prezidant ar Fondation culturelle bretonne - Emgleo Breiz eo bet.

## Buhez

E Naoned e reas e studioù mezegiezh hag e soutenas un dezenn war an analadouriezh. Mont a reas da vezeg arbennigour e Kastell-Briant. Dimeziñ a reas e 1946 da Germaine Yvonne Allenou, eus Groñvel. Pa ne ouie ket galleg e vamm-gaer e grogas Jean Tricoire da zeskiñ brezhoneg e 1948 digant e bried. Dre forzh klask un doare poellek da zeskiñ e kavas tu da sevel ha da embann hentennoù-deskiñ. Klask a reas kinnig un doare evit klevout skouerioù frazennoù distaget gant brezhonegerien a-vihanik, ha gwelloc'h e kave dezhañ kinnig skouerioù o tont eus Kreiz Breizh.
E 1963 e asantas mont da brezidant Emgleo Breiz war-lerc'h Loeiz Dujardin (a oa ur mezeg ivez) hag e kenlabouras a-dost gant ar sekretour-meur, François Morvannou. Perzh a gemeras en Al Leur Nevez. Dastum a reas ivez danvez gallaoueg pobl eus korn-bro Kastell-Briant.
Mervel a reas e pennospital Kastell-Briant e deroù 1994 diwar un hir a gleñved a lakae anezhañ seizet.

## Saver hentenn Tricoire

Diwar ar c'haieroù en doe savet evit lakaat an dud da zeskiñ brezhoneg e tennas ur méthode Tricoire, div levrenn dezhi, a lakaas embann diwar e goust e 1955. Pelloc'h a voe adembannet hag ur blasenn staget outi dindan embannadurioù Emgleo Breiz (1963, 1970, 1983, 1991). En ur reizhskrivadur skolveuriek e voe savet, war-bouez an hini ziwezhañ.
Koulz hag an hentennoù-deskiñ savet gant Visant Seite a voe berroc'h ha graet evit an deraouidi, levrioù-deskiñ Jean Tricoire, asambles gant ar pladennoù, a voe implijet kalz e rouedadoù Emgleo Breiz kentelioù noz, deskadurezh dre lizher, kelc'hioù keltiek) e-pad hanter diwezhañ ar XX$^{vet}$ kantved.

## Enorioù

Resevet en deus Kolier an Erminig e 1993 e Dinan.

## Oberennoù

* Les Processus de guérison des cavernes pulmonaires tuberculeuses, guérison des cavernes chirurgicalement ouvertes..., Paris, G. Doin, 1946, 175 p. [1829]. Tezenn vezegiezh.
* Komzom, lennom, ha skrivom brezoneg ou le Breton par le disque... , 2e édition..1, 2e édition augmentée d'exercices, d'inter-chapitres et d'un supplément... Illustration de Jean Trotreau.
* Komzom, lennom ha skrivom brezoneg.
** Kentañ lodenn, Emgleo Breiz, Roazhon, 1955. Adembannet e 1970 (e Brest, Presse libérale du Finistère) ha 1983 (diwezhañ embannadur).
** Eil lodenn, 1963. Emgleo Breiz.
** Me a gomzo brezoneg. Trede lodenn. 1990. Ne oa ket bet embannet gant Emgleo Breiz, marteze peogwir ne oa ket skrivet e falc'huneg, met er [etrerannyezhel a oa bet kinniget e-kerzh bodadegoù er bloavezhioù 1972-76 (braw, assurañs, passianted, poent eo, ur c'hamarad, n'eus ket awalc'h).

## Levrlennadur

* Armand Keravel, Jean Tricoire, e Brud Nevez, niv. 174, Ebrel 1994.
* Frañsez Morvannou, An Dr Tricoire, e Brud Nevez, niv. 174, Ebrel 1994.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Bloavezhioù meneget gant Armand Keravel er pennad kañv.
# Jean Tulard

Jean Tulard, ganet d'an 22 a viz Kerzu 1933 e Pariz, zo un istorour, skrivagner ha kelenner skol-veur gall. Gwelet e vez evel unan eus gwellañ arbennigourien Napoleon hag ar marevezhioù napoleonat (Directoire, Ren ar Gonsuled hag Impalaeriezh C'hall Kentañ). Lesanvet eo « mestr ar studioù napoleonat ».
Dedennet bras eo gant Istor ar sinema. Bet eo bet kelenner er Sorbonne hag e Sciences Po. Ezel eo eus Institut de France.
# Jakez, mab Alfae (abostol)

Jakez, mab Alfae a oa unan eus daouzek abostol Jezuz Krist. N'eo meneget nemet en Avieloù Mark, Mazhev ha Lukaz, ha n'eur ket sur pere eus menegoù "Jakez" en Testamant Nevez a ra anv eus mab Alfae dre ma oa un abostol all er memes anv Jakez an Henañ, mab Zebedea.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Testamant Nevez, troet gant Maodez Glanndour, Al Liamm, 1971, p. 531.
# Jakarta

Jakarta zo ur gêr e Indonezia, bet kêr-benn ar vro betek 2024 ma voe Nusantara dibabet en e lec’h evit abegoù a denn da dommadur ar blanedenn. Emañ war enez Java, war aod hanternoz an enezenn-se. E 2004 e oa 8.792.000 a dud o vevañ e kêr, ha milionoù a dud all a oa tro-dro.

## Darempredoù gevelliñ

Jakarta zo gevellet gant kêrioù ha rannvroioù zo :
* Jeddah, Arabia Saoudat
* Beijing, Republik Pobl Sina
* Berlin, Alamagn
* Istanbul, Turkia
* Los Angeles, Stadoù-Unanet
* Stad Sukembre Nevez, Aostralia
* Pariz, Bro-C'hall
* Rotterdam, an Izelvroioù
* Manchester, Bro-Saoz
* Seoul, Sukorea
* Tokyo, Japan
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveoù

* ↑ (fr) "Cela prend beaucoup de temps" : l'Indonésie inaugure sa nouvelle capitale, déplacée pour des raisons environnementales. France Info (Eost 2024).