OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 1653

Diwar-benn bloavezh 1653 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1653

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1653
# Aeneis

An Aeneis, pe Aeneid, pe Eneid, zo ur meurgan latin savet gant ar barzh Vergilius etre -29 ha -19, diwar-benn beaj Aeneas goude kuitaat Troia, tremenet dre Kartada ar rouanez Didon, betek degouezhout en Italia ma voe hendad ar Romaned.

### Troerien saoznek

* George Gordon Byron
* John Dryden
# Aentieg

Aentieg :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Éanczaé |
| Anv gallek (ofisiel) | Eancé |
| Bro istorel | Bro-Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Felger-Gwitreg |
| Kanton | Gwerc'h-Breizh |
| Kod kumun | 35103 |
| Kod post | 35640 |
| Maer Amzer gefridi | Raymond Soulas 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Bro Maen ar Boudiged |
| Bro velestradurel | Bro Gwitreg |
| Lec'hienn Web | https://mairie-eance.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 428 ann. (2020) |
| Stankter | 26 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 49′ 21″ Norzh 1° 14′ 30″ Kornôg / 47.8225, -1.24166666667 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 90 m bihanañ 61 m — brasañ 112 m |
| Gorread | 16,5 km² |
| Aentieg ||
| kemmañ |
Aentieg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h e departamant Il-ha-Gwilen.

## An anv

Aenzieg e Geriadur brezhoneg-galleg Roparz Hemon e 1993.

## Ardamezouriezh

En glazur, e vanal ed liammet en gul; e gab en agant karget gant div saezh en geoted lammellet ha liammet gant ur rilhenn en sabel.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 55 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 6,59 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, tri anezhe a oa tud nann-soudard.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant-Varzhin.
* Monumant ar re varv.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Sevnon emañ Aentieg.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Karg |
| Even 1995 | Mae 2020 | Henri Valais | Retredad |
| Mae 2020 | → bremañ | Raymond Soulas | Labourer douar |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Aentieg war al lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Gwenole Bihannig, Douaroniezh Breizh, An Here, 1997, p. 214; Bodad an anvioù-lec'h, Glad Yezhel, Roll skoueriekaet kumunioù Breizh, Ofis ar Brezhoneg, eil embannadur, 2002 p. 10; Geriadur brezhoneg An Here, "Roll kumunioù Breizh", 2001, p. 1395; Blay-Foldex, Kartenn Breizh 1/250000$^{vedenn}$, 2003.
* 1 2 Monumant ar re varv - Memorial GenWeb
* ↑ « Henri Valais a été réélu maire pour un 4e mandat », Ouest-France, 4 Ebrel 2014.
* ↑ (fr) « Eancé. Raymond Soulas prend les rênes de la commune », Ouest-France, 1añ Mezheven 2020.
# Aelia Pulcheria

Aelia Pulcheria (Kergustentin, 19 Genver 398 pe 399 - Gouhere 453) a oa merc'h d'an impalaer Flavius Arcadius, ha c'hoar henañ an impalaer roman Theodosius II. Dimezet e oa d'an impalaer Marcianus (ren : 450-457), ha ren a reas gantañ eus 450 betek he marv e 453.
Anvet e voe da santez koulz gant an Iliz katolik roman hag an Iliz ortodoks ; d'an 10 a viz Gwengolo e vez lidet.

## He buhez

E 408 e varvas he zad Arcadius hag anvet e oa bet ar prefed Anthemius da rejant. E 414 e voe anvet Pulcheria da Augusta ha da gulatorez he breur Theodosius, daou vloaz yaouankoc'h egeti. Ur gristenez deol e oa, ha gouestlet he doa chom gwerc'hez. Dre ma oa gwan he breur edo ar galloud etre he daouarn hag anal ar manati a oa el lez. Embann a reas reolennoù a-enep ar baganed hag ar yuzevien, ha diwar-se e voe lazhadegoù en Egipt, renet gant Kirillos Aleksandria, eskob Aleksandria ; enne e varvas ar brederourez Hypatia e 415.
E 421 ec'h aozas eured he breur Theodosius II gant merc'h ur retour eus Aten anvet Aelia Eudocia. Neuze e tisteraas he levezon betek 433, pa voe harluet Eudocia war an digarez faos e oa avoultrerez.

## Lennegezh

* Pulchérie, pezh-c'hoari gallek gant Pierre Corneille e1672.

## Levrioù

* (it) Angelidi, Christine. Pulcheria. La castità al potere (399-455). Milano : Jaca Book, 1998 (ISBN 978-88-16-43505-6)

## Notennoù

* ↑ (fr) Martyriloge romain à l'usage de l'abbaye de Fleury en 2020, p. 521.
# Aer (Ele)

Ar stêr Aer (Aër e galleg) zo ur stêr eus Bro-Gwened, adstêr d'an Ele.

## He red

E Pleurdud emañ hec'h eienenn, 255 m a-us da live ar mor. Redek a ra war-hed 27,7 km betek Mêlann ma en em daol er stêr Ele.

## Kumunioù douraet

* Pleurdud (andon),
* Sant-Tudal,
* Ar C'hroesti,
* Prizieg
* Mêlann.

## Pennadoù kar

* Roll stêrioù pennañ Breizh
* Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
# Aemilianus

Marcus Aemilius Aemilianus (war-dro. 207 - 253) a voe impalaer roman e-pad tri miz e 253. N'ouzer nemet nebeud a dra eus e vuhez. Eus Africa e teue, ha dimezet e oa gant Cornelia Supera. E 251 e voe anvet da c'houarner Pannonia ha Moesia Superior goude ma oa bet lakaet ar gouarnour kozh Trebonianus Gallus da impalaer.
E 253 e nac'has Aemilianus paeañ an truaj d'ar C'hoted, un dra hag a blijas kalz d'al lu roman, hag a lakaas ar c'hoted da fuloriñ, ma voe aloubet ar broviñs ganto. Aemilianus a voe trec'h warno avat hag anvet e voe da impalaer gant e soudarded.
Neuze e kerzhas war-du Roma da vrezeliñ ouzh Trebonianus Gallus, met emgann ebet ne voe. Gant e soudarded dezhañ e voe muntret an impalaer hag e vab. Ar Sened a zegemeras Aemilianus ha reiñ a reas an titl a augustus dezhañ hag a augusta d'e wreg. D'an ampoent-se, avat, e antreas rener proviñsoù ar Roen, Valerian, a oa feal da Drebonianus Gallus c'hoazh, en Italia. Kejañ a reas an daou lu, met pa welas soudarded Aemilianus ne c'hellfent ket trec'hiñ, e vuntrjont o fenngadour.
An Impalaerien roman :
| Anarkiezh vilourel |||
| En e raok : Trebonianus Gallus gant Volusianus | Aemilianus (253) | War e lerc'h : Valerianus |
| Heuliad Henroma |||
# Aepypodius

Aepypodius :
| Aepypodius arfakianus, luc'hskeudennet e Natura Artis Magistra (Amsterdam, Izelvroioù). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Megapodiidae |
| Anv skiantel ||
| Aepypodius Oustalet, 1880 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Aepypodius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1880 gant ar skiantour gall Émile Oustalet (1844-1905).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* Aepypodius arfakianus
** A. a. arfakianus hag A. a. misoliensis,
* Aepypodius bruijnii.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Megapodiidae/Aepypodius (lennet e-barzh d'an 23 a viz Mae 2016).
# Aer (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Aer a c'hall bezañ :
# Aelius Sejanus

Lucius Aelius Sejanus (3 Mezheven -20 – 18 Here 31), anavezet evel Sejanus, a oa ur soudard hag un mignon d'an impalaer roman Tiberius Caesar Augustus. Marc'heg e oa Aelius Sejanus. Sevel a reas betek ar renk a brefed e gward an impalaer, anvet Gward Pretorian, renet gantañ etre ar bloavezh 14 hag e varv e 31.
Marc'heg e oa, genidik eus Vulsinia. Aet gant Drusus da vrezeliñ da b-Pannonia.
Deut da vezañ mignon gant Tiber, e levezon a greskas muioc'h-mui dindan an impalaer.
Savet e penn ar bretorianed, 9000 den dindanañ, war ar Viminal.
Er bloaz 25, e viras Tiber diwar un ti o vont en e boull
Goude ma oa aet Tiber da vevañ en enezenn Capri, Sejan e oa, da vat, mestr war Kêr Roma.
Goulen a reas neuze dorn Livia, intañvez Drusus, ha merc'h-gaer Tiber. Nac'het eo bet e c'houlenn. Kasoni a savas neuze er spered Sejan.
Er bloaz 31, Sejan e oa koñsul da heul Tiber. Sejan e oa da vat mestr war holl draoù ha dud.
Un dra a chome da ober evitañ : lazhañ Tiber.

## E varv

Met dizoloet e voe irienn Sejanus gant Antonia, c'hoar-gaer an impalaer, harzet an irienner, ha lakaet d'ar marv, er bloaz 31 e toull-bac'h Tullianum. Drouklazhet e voe e diegezh a-bezh ivez.

## Levrlennadur

* François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Errance. Paris. 1994
# Aer (Oud)

An Aer (Arz e galleg), zo ur stêr eus Breizh, 67 km hed dezhi, adstêr d'an Oud.

## Pennadoù kar

* Roll stêrioù pennañ Breizh
* Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
# Aer

    Evit implijoù all, gwelet Aer (disheñvelout).
An aer eo an anv (gourel ha benel) a vez roet d'ar meskad gazoù a ya d'ober aergelc'h an Douar.
Diliv ha dic'hwezh eo. Nitrogen (78,084%) hag oksigen (20,946%) eo an daou c'haz pennañ a ya d'ober an aer ; gazoù all a ya d'ober ar peurrest (0,04338%) : oksidenn garbon (CO$_2$), neon, heliom, metan (CH$_4$), kripton ha dihidrogen (H$_2$).
Er sevenadurioù hengounel e veze lakaet an aer da vezañ unan eus "peder elfenn diazez" ar vuhez, asambles gant an tan, an douar hag an dour ; n’eo ket un doare skiantel da welet an traoù, petra bennak ma'z eus c'hoazh tud o krediñ ennañ.
# 1875

Diwar-benn bloavezh 1875 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Krouidigezh ar SPD (Strollad Sokial ha Demokratel) en Alamagn.

#### Breizh

* 15 a viz Meurzh: digoradur [] a-vaez da Veg ar Vann.

#### Frañs
### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn ar galliom gant ar c'himiour gall Paul Émile Lecoq de Boisbaudran.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1875

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1875
# 1868

Diwar-benn bloavezh 1868 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

* 3 a viz Du: dilennet eo Ulysses S. Grant da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika.

#### Suamerika
### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

** Gwerziou Breiz-Izel, levrenn gentañ dastumad Fañch an Uhel

#### Sinema
### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn an heliom gant ar steredoniour gall Pierre Jules César Janssen hag e genseurt saoz Sir Joseph Norman Lockyer e-kerzh ar fallaenn en Heol a c'hoarvezas d'an 18 a viz Eost.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1868

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1868
# 187

940 Ab Urbe Condita = 187 goude J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Commodus (Lucius Aelius Aurelius Commodus) (01.01.177 / 17.03.180 / 31.12.192)
* Koñsuled : Lucius Bruttius Quintius Crispinus & Lucius Roscius Aelianus Paculus
* Ar c'halloud emañ etre daouarn Cleandrus, ur sklav savet da varc'heg (185 / 189)

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Pab ː Eleutherius (174 - 189)

## Ganedigezhioù 187

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 187

## Marvioù 187

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 187

## Daveoù

* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. 1988
# 1870

Diwar-benn bloavezh 1870 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* Henri Gaidoz, Kont Charencey ha Charles-Jules de Gaulle a gas ar reked kentañ d'ar Parlamant evit pouezañ war mad an digreizennañ hag an divyezhegezh.

#### Frañs

* 1añ a viz Gwengolo: dibenn Emgann Sedan (Brezel 1870-1871).
* 2 a viz Gwengolo: en Emgann Sedan eo trec’h ar Brusianed ha prizoniet eo an impalaer gall Napoleon III gant 100 000 eus e soudarded.
* 4 a viz Gwengolo: embannet eo an Trede Republik c'hall e Pariz.
* 22 a viz Here: embannet eo gant Léon Gambetta an dekred a fizi penn Nerzhioù Breizh (Arme Breizh) er c'hont Emil a gKeratry.
* 3 a viz Du: digoridigezh kamp Koñli er Sarthe (Bro-C'hall), e-lec'h m'eo bet lakaet a-gostez Lu Breizh.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

* Kloarek Koat ar Rannou ha Penn-herez Kerzanton, gant Yann-Vari ar Skourr .

#### Sinema
### Armerzh

Ar yen (¥), moneiz Japan a-vremañ, zo krouet e miz Du e-lec'h ar ryō (両).

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1870

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1870
# 1867

Diwar-benn bloavezh 1867 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 8 a viz C'hwevrer: emglev etre Aostria hag Hungaria evit ur rouantelezh daoubennek: Aostria-Hungaria.

#### Breizh

* Trede doare Barzhaz Breizh
* 17 a viz Here : digoradur ar C'hendalc'h Etrekeltiek Etrebroadel e Sant-Brieg, ma voe goulennet digant Kervarker diskouez mammennoù Barzhaz Breizh.
** Adembannadur ar C'hatholicon gant René-François Le Men, diellour Penn-ar-Bed, ma tamallas falsadur da Gervarker.

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ
##### Egipt

* 17 a viz C'hwevrer: tremen ar vag kentañ dre Kanol Suez.

#### Reter-pellañ
### Afrika
### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

* 30 a viz Meurzh: gant ar Stadoù Unanet eo prenet Alaska digant Rusia evit 7,2 milion a zolarioù.

#### Suamerika
### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

* Pempet embannadur Barzaz Breiz, savet gant Kervarker, en dro-mañ e ti Perrin.

#### Sinema
### Skiantoù ha politikerezh

* 25 a viz Du: ijinet eo an dinamit gant Alfred Nobel.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1867

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1867
# 1872

Diwar-benn bloavezh 1872 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Digoradur skol-veur Aberystwyth e Kembre.

#### Frañs

* Deroù ar Servij soudard dre ret evit an holl baotred.

### Amerika
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

* Park Broadel Yellowstone, ar park natur kentañ er Stadoù Unanet, zo savet gant Kendalc'h SUA ha gant ar prezidant Ulysses S. Grant.

#### Suamerika
### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

* Almanak Breiz-Izel – Grêt evit ann Dud diwar ar Meaz Evit ar blavez biseost 1872, lakaet war gont Fañch an Uhel.
# 1871

Diwar-benn bloavezh 1871 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 2 a viz Genver: Emgann Bapaume er brezel etre Bro-C'hall ha Prusia.
* 18 a viz Genver: Gwilherm Iañ, roue Prusia, o vont da impalaer Alamagn.
* 28 a viz Genver: dibenn ar Brezel etre Frañs ha Prus; kodianañ a ra ar Frañsizien.
* Emglev Frankfurt : distaget Elzas ha Loren diouzh Frañs evit mont dindan Prusia.

#### Frañs

* 17 a viz C'hwevrer: anvet eo Adolphe Thiers e penn ur gouarnamant a unvaniezh vroadel en Versailhez.
* 7 a viz Meurzh: divodet eo Arme Breizh.
* 18 Meurzh - 27 Mae: Komun Pariz.

#### Italia

* Aet Roma da gêrbenn rouantelezh Italia.

### Afrika

* 10 a viz Du: adkavet eo David Livingstone gant Henry Morton Stanley en Ujiji (Tanzania).

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1871

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1871
# 1869

Diwar-benn bloavezh 1869 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Spagn

* 6 a viz Even: ur vonreizh republikan a zo degemeret.

### Azia
#### Reter-nesañ

* Digoridigezh kanol Suez.

#### Reter-pellañ
### Afrika
### Skiantoù ha politikerezh

* 6 a viz Meurzh: Dmitri Mendeleev a ginnig e daolenn beriodek an elfennoù da Gevredigezh Kimiourien Rusia.
* 28 a viz Kerzu: marilhet breou ar gom da chaokat gant an dentour amerikan William F. Semple.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1869

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1869
# 1873

Diwar-benn bloavezh 1873 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

* The Gilded Age: A Tale of Today, gant Mark Twain
* Une saison en enfer, gant Arthur Rimbaud
* Les Amours jaunes, gant Tristan Corbière.
* Ar jouiz Braz, gant Yann-Vari ar Yann (er Revue de Bretagne et de Vendée)

#### Sinema
### Skiantoù ha politikerezh

* An tredan • Ar c'heflusker helosk diabarzh •
# 1874

Diwar-benn bloavezh 1874 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

* Gwerziou Breiz-Izel, eil levrenn dastumad Fañch an Uhel

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1874

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1874
# 1243

Diwar-benn bloavezh 1243 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù
### Europa

* Kergustentin ː Beaudouin II a Gourtenay, abaoe dibenn miz Kerzu 1228
* Breizh ː Yann Iañ ar Rouz, abaoe 1237
* Frañs ː Loeiz IX, abaoe an 8$^{vet}$ Du 1226

### Relijionoù
#### Kristeniezh

* Sul-Fask ː 12 Ebrel
* Ar pab nevez, Sinibaldo Fieschi, kont Lavagna, eus Genova, zo dilennet en Agnati d'ar 25 a viz Mezheven hag a gemer an anv Inosant IV (ren betek 1254).

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù 1243
## Marvioù 1243

* Gerallt Gymro, eskob kembreat
# 1248

Diwar-benn bloavezh 1248 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1248

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1248
# 1244

Diwar-benn bloavezh 1244 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Okitania

* 16 a viz Meurzh: dibenn seziz kastell Montsegur ha lazhadeg ar Gatared eno gant armeoù roue Bro-C'hall.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1244

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1244
# 1245

Diwar-benn bloavezh 1245 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1245

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1245
# 1246

Diwar-benn bloavezh 1246 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1246

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1246
# 1249

Diwar-benn bloavezh 1249 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1249

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1249
# 1241

Diwar-benn bloavezh 1241 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1241

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1241
# 1242

Diwar-benn bloavezh 1242 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1242

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1242
# 1247

Diwar-benn bloavezh 1247 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1247

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1247
# Aostralia (kevandir)

Kevandir Aostralia a zo evit an douarourien ur c'hevandir ennañ Douar-bras Aostralia, Ginea-Nevez ha Tasmania, hag un toulladig inizi all tro-dro.

## Gwelet ivez

* Okeania
* Aostralia
Kevandirioù ha rannvedoù :
| Norzhamerika | Europa | Eurazia | Azia |
| Amerikaoù | Eurafrazia | Okeania | Aostralia |
| Suamerika | Afrika | Antarktika | Gourgevandirioù kozh : Gondwana • Laurazia • Pangea • Rodinia |
# Aosta

Aosta (Aoste e galleg) a zo ur gêr ag Italia, kêr-benn rannvro emren ha divyezhek Traonienn Aosta, e gwalarn ar vro.

## Douaroniezh

Traonienn Aosta zo dezhi ur gorread 3 263 km², ha gant-se eo bihanañ rannvro Italia.

## Istor

* Ar Salassed, diouennet gant ar Romaned.
* Augusta Praetoria Salassorum
# Aostell

Eostol (Austol e kerneveureg, Austell e saozneg, Austolus e latin, Austole e galleg), a oa ur sant brezhon eus Kernev-Veur er VI$^{vet}$ kantved, diskibl da sant Samzun ha da sant Meven, a vije bet paeron dezhañ. Tremen a reas ar braz eus e vuhez e Breizh.
Mervel a reas eizhtez goude marv Meven.
Diwarnañ eo anvet parrez St Austell, e Kernev-Veur.
Lidet e vez e ouel d'an 28 a viz Mezheven e Breizh.

## Levrlennadur

* Attwater, Donald & John, Catherine Rachel (1993) : The Penguin Dictionary of Saints, Penguin Books (ISBN 978-0-14-051312-7)
* Doble, G. H. (1970) : The Saints of Cornwall: part 5. Truro: Dean and Chapter; pp. 35–58

## Notennoù

* ↑ Goueler Kelt, Tad Turiaw, 1970, p. 26
* ↑ Dom Lobineau, La Vie des Saints de Bretagne
# Aostralazia

Aostralazia (anv hag a dalvez "Azia ar Su") a zo ur rann eus ar bed hag a gemm he zachenn hervez ar mareoù hag an douaroniourien. Ur rann eus Okeania eo dre vras, hag en un doare strizh emañ ingal Aostralia ha Zeland-Nevez e-barzh, koulz hag an inizi bihan pe bihanoc'h nes. Pa vez gwelet en un doare ledanoc'h, ar pezh a vez graet alies gant an naturourien hag an ekologourien, emañ e-barzh ivez Ginea-Nevez, hag inizi all e-maez eus Mikronezia ha Polinezia, da lavaret eo emañ koulz lavaret Melanezia a-bezh e-barzh ivez. Evit ekozonenn Aostralazia e vez ouzhpennet a-wechoù inizi all eus enezeg Indonezia, a-reter da linenn Wallace evel Timor, Sulawesi, Inizi Maluku ha Flores.
# Aora

Un aora, hervez ar c'hredennoù speredel, zo un evodad livek a sked diouzh korf un den, ul loen, pe un dra zoken. Hengounoù ezoterek a wel an aora evel ur c'horf soutil. Mezeien troet war ar psi pe an doareoù medisin hollistek a ro da grediñ alies int barrek da welet ar ment, al liv, hag ar froum eus un aora.
Er medisinerezh dazeilat speredel e vez azaouezet an aora evel ul lodenn eus ur c'horfadur diwelus hag a ziskouez stad ur boud, hag ar yec'hed anezhañ. Rannet e vez ar c'horf-se e meur a greizenn nerzhel, anvet chakra en hindouegezh. Ar skiantoù n'o deus ket kadarnaet gwirvoud ar c'hoarvoudoù-se goude bout graet meur a arnod diwar-benn ar sujed-mañ.

## Gerdarzh

E latin hag en henc'hresianeg e talv aura kement hag avel, c'hwezh, pe anal. E diwezh an XIX$^{vet}$ kantved e voe implijet ar c'herienn da daolenniñ an evodadoù hag a skedfe tro-dro ar c'horf.
# Aos Sí

Aos sí (distaget [iːsˠ ˈʃiː]) eo an anv iwerzhonek hag a daolenn ur ouenn dreistbedel e gwengelouriezh Iwerzhon. Gallout a reer o ereat ouzh ar boudigoù. Lavaret e vez int hil Tuatha Dé Danann, ("Kenel Doueez Dannou").
An aos sí a vev dindan an douar e-barzh kreñvlec'hioù a-hed mor ar c'hornôg, en ur bed diwelus stok-ha-stok ouzh bed mab-den. Taolennet e vez ar bed-se e-barzh Lebor Gabála Érenn evel un hollved kenstur lec'h ma vale an aos sí e-touesk ar re vev.
En iwerzhoneg a-vremañ e vez anvet daoine sídhe [ˈd̪ˠiːnʲə ˈʃiːə] ar re a vev er c'hrugelloù; daoine sìth e vez graet anezhe e sevenadur Skos. Gwelet e vezont evel hendadoù, speredoù an natur, pe doueezed ha doueed.

## Anvioù liesseurt

An Aos sí zo anavezet gant meur a anv, evel da skwer:
* Aingil Anúabhair: "Aeled lorc'hek"
* Aos 'An: "Kenel hael"
* Daine maithe: "Tud mat"
* Deamhna Aerig: "Arc'houere an aer"
* Dream Anúabhair: "Ar re vorlorc'hek"
* Sídhfir: "ar wazed divervel"
* Sídheógaídhe: "An diverveled bihan"
* Slúagh Cille: "Kouvidi an bered"
* Slúagh na Marbh: "Kouvidi an ankoù"
* Slúagh Sídhe: "Ar c'houvidi divervel"
* Slúagh-Sídhe-Thúatha-Dé-Danann: "Kouvidi divarvel Túatha Dé Danann"
* na Uaisle: "Ar vrientinien" pe "An dud uhel"
* ha marteze Geinte Glinne: "Tud an neñv"

## Notennoù

* ↑ Croker, T. Crofton (2001). in Thomas Wright: Fairy Legends and the Traditions of the South of Ireland. Ann Arbor : Scholars' Facsimiles & Reprints. ISBN 0-8201-1535-5.
* ↑ Fitzgerald, David (1880). Popular Tales of Ireland. Revue Celtique. 174-176 p. Retrieved on 6 November 2021.
# Aoraki

Aoraki pe Menez Cook (Mount Cook e saozneg) eo ar menez uhelañ e Zeland-Nevez (3 754 metr). Unan eus kernioù Alpoù ar Su eo, en aradennad-venezioù en em astenn a-hed aod kornôg Enez ar Su. Mont a ra kalzik a douristed da ergerzhet ar menez-se ha plijout a ra ivez d’ar grimperien menezioù arroutet-mat. Er menez Aoraki emañ ar skorneg Tasman er reter hag ar skorneg Hooker er c’hornôg.
Dave a ra an anv maoriek Aoraki d’un den e mojennoù Maoried Enez ar Su. Gant ar Saoz John Lort Stokes e voe anvet Mount Cook en enor d’an ergerzher James Cook, a voe an Europad kentañ oc’h ergerzhet trowardroioù Enez ar Su (hogen James Cook ne dostaas ket d’ar menez-se, pa oa o vageal).
E 1894, evit ar wech kentañ, savas tri den, Tom Fyfe, George Graham ha Jack Clarke, betek penn uhelañ ar menez.
Abaoe 1998 e vez graet ent-ofisiel gant an anv “Aoraki/Mount Cook“ da envel anezhañ, diwar an anv maoriek hag an anv saoznek.
a vo kavet e Wikimedia Commons.