OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Karl Drais

Karl Drais, pe Karl von Drais, pe Karl Friedrich Christian Ludwig Freiherr Drais von Sauerbronn (1785-1851), zo un ijinour alaman, brudet da vezañ ijinet an draiser, e 1817, da lavarout eo ur mekanik koad, div rod dezhañ, hag ac'h ae war-raok war-bouez an treid, hag a weler hiriv evel stumm kentañ ar marc'h-houarn.

## E vuhez

Karl Drais a oa ganet e 1785 e Karlsruhe, kêr-benn Dugelezh-veur Baden. E dad, Karl Wilhelm Friedrich Ludwig, Baron Drais, hag e vamm, Christine Margaretha, Baronez Kaltenthal, ne oant ket gwall binvidik a-hervez, petra bennak ma en doa e dad ur garg a guzulier e lez an dug-meur, e baeron Karl Friedrich von Baden. Goude stagañ da studiañ en e gêr c'henidik ez eas Karl Drais da skol melestrerezh ar c'hoadoù ha doureier, da gêr Pforzheim, hag etre 1803 ha 1805 da studiañ matematik, fizik ha tisavouriezh, da skol-veur Heidelberg.
Goude e studioù e labouras e melestrerezh ar c'hoadoù ha doureier e Dugelezh-veur Baden.

### Liammoù diavaez

* (fr) : E vuhez hervez ar Goethe-Institut.
# Karl Friedrich Schinkel

Karl Friedrich Schinkel (13 a viz Meurzh 1781 e Neuruppin - 9 a viz Here 1841 e Berlin) a oa ul livour hag un tisavour prusian. A bouez bras e voe e berzh el luskad nevezklasel e Prusia. Tres medalenn ar Groaz Houarn a voe savet gantañ.

## E vuhez

E 1798 e paouezas gant e studioù el lise hag ez eas da Verlin ma teskas gant Friedrich Gilly hag e dad David. E 1803 e reas e veaj kentañ da Italia. Pa zistroas da Verlin e oa aloubet kêr gant arme Napoleon. D'ar mare-se e krogas da livañ, ha pa voe trec'het Frañs e voe lakaet e penn burev sevel Prusia (1815). E garg a oa degas kemmoù da Verlin ha lakaat ar gêr da vezañ un arouez eus Prusia.

## E oberennoù

Stil Schinkel a zo levezonet gant an disavouriezh gresian klasel, marteze a-walc'h peogwir e felle dezhañ pellaat diouzh ar stil roman bet degaset gant an alouberien c'hall. Ar savadurioù brudetañ savet gantañ a gaver e Berlin : Schauspielhaus (1819-1821) hag Alte Museum en enezenn ar mirdioù (1823-1830). Ouzhpenn kas savadurioù da benn e savas ivez danvez kelennadur. E vennozhioù a c'haller kavout en e raktresoù (nann kaset da benn) : lakaat an Akropol da Balez ar roue, pe aozañ Palez Orianda e Krimea. Ar steuñvioù savet gantañ a c'haller gwelout e Sammlung architektonischer Entwürfe (dastumad damdresadennoù savet etre 1820 ha 1837) hag e Werke der höheren Baukunst (1840-1842, 1845-1846).
Tud zo a soñje dezho ne c'hellas ket Schinkel ober kement ha ma felle dezhañ abalamour d'an degouezh politikel (Prusia aloubet gant Frañs). Livadurioù, kinkladurioù c'hoariva ha tisavouriezh diabarzh a reas ivez. Arbennigour e oa ivez : meur a rentañ-kont a savas diwar-benn iliz-veur Köln. E livadurioù a c'haller gwelout e meur a virdi e Berlin, evel an Alte Nationalgalerie.

### E oberenn

* 1800 : Templ Pomona, menez Pfingstberg e Potsdam,
* 1818 : Neue Wache e Berlin,
* 1818 : Schauspielhaus Berlin er Gendarmenmarkt St Nicolaikirche e Potsdam.,
* 1824 : Neues Museum Berlin (anvet hiziv an deiz Altes Museum),
* 1825 : iliz Friedrich-Werdersche e Berlin hag iliz Schöneberg e-kichen Aachen,
* 1830 : Nikolaikirche e Potsdam,
* 1831 : Altstädtische Hauptwache e Dresden,
* 1832 : Bauakademie e Berlin,
* 1832 : ti-kêr Kolberg,
* 1833 : kibelldioù roman Potsdam,
* 1834 : kastell Babelsberg e Potsdam,
* 1834 : ilizoù Alt-Moabit, Wedding ha Gesundbrunnen e Berlin.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Karl Gebhardt

Karl Gebhardt (23 a viz Du 1897 e Landshut – 2 a viz Even 1948 e toull-bac'h Landsberg) a oa ur mezeg nazi, mezeg personel Heinrich Himmler hag unan eus kenurzhierien hag obererien bennañ an taolioù-arnod mezegiezh e kampoù-diouennañ Ravensbrück hag Auschwitz-Birkenau. Gruppenführer SS ha Generalmajor Waffen SS e voe ivez.

## E vuhez

E 1919 e stagas Gebhardt gant studioù mezegiezh e München. Barrekaet e voe e 1935 ha kelenner-keveler e teuas da vezañ e 1936 e Berlin. E 1937 e krogas gant kelenn ar surjianerezh-korfeeunadur. D'ar 1añ a viz Mae 1933 ec'h emezelas en NSDAP. E 1935 e voe degemeret er SS ha pennmezeg sanatoriom Hohenlychen (en Uckermark) e teuas da vezañ. Ur glinkenn evit an dud paket gant an droug-skevent e oa, hag e lakaas anezhi da zont da vezañ ur glinikenn korfeeunadur. E-pad ar brezel e voe implijet ar glinikenn-se da louzaouiñ izili eus ar Waffen-SS. Mezeg personnel Heinrich Himmler e teuas da vezañ e 1938. Bet e voe ivez rener ar vezegiezh da vare C'hoarioù olimpek Berlin e 1936, kelenner surjianerezh e skol-veur Berlin (1937) ha penngleñvedour an SS..
E penn-kentañ 1944 e voe oberataet pennglin Albert Speer gant Gebhadt. Gloazet e voe Speer gant Gebhardt, hag a soñje dezhañ e oa Speer ur c'hevezer, hag ur mezeg all a reas war-dro Speer.
Kiriek e voe eus an taolioù-arnod surjianerezh aozet er c'hampoù-diouennañ, dreist-holl e karter ar maouezed e Ravensbrück hag en Auschwitz-Birkenau. Eñ eo a voe e penn an taolioù-arnod gant sulfamidoù..
E-pad ar brezel e voe lakaet e penn ar Groaz Ruz alaman e-pad ur pennad. Da zevezhioù diwezhañ emgann Berlin ez eas da repuiñ er Führerbunker hag e kuitaas anezhañ d'an 22 a viz Ebrel 1945.
Goude ar brezel e voe Gebhardt e-touez an 23 den tamallet da-geñver prosez ar vezeien aozet gant lez-varn arme etrebroadel Nürnberg. Embannet e voe e oa kablus eus torfedoù-brezel ha torfedoù a-enep Mab-Den ha kondaonet d'ar marv e voe d'an 21 a viz Eost 1947. Krouget e voe e toull-bac'h Landsberg d'an 2 a viz Even 1948.

## Daveoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Silke Schäfer; Zum Selbstverständnis von Frauen im Konzentrationslager. Das Lager Ravensbrück; Technischen Universität Berlin, 2002, p. 131
* Freya Klier ; Die Kaninchen von Ravensbrück. Droemer-Knaur, München, 1995
* Alexander Mitscherlich, u.a. (Hrsg.); Medizin ohne Menschlichkeit. Fischer, Frankfurt/M., 1997
* Peter Witte, u.a.; Der Dienstkalender Heinrich Himmlers 1941/42. Hans Christians Verlag, Hamburg, 1999

## Notennoù

* 1 2 Historia, niv. 361bis, Médecins SS
# Karl II

Karl II zo anv meur a zen.

## IXvet kantved

* Karl II, pe Karl Voal (Karl der Kahle) (823–877), Impalaer ar C'hornôg e 875 ha roue Bro-C'hall (Francia occidentalis).

## XVvet kantved

* Karl II (Lothringen), 1390–1431, Dug Lothringen

## XVIvet kantved

* Karl II Aostria (1540 - 1590), Arc'hdug Aostria
* Karl II. (Baden-Durlach) 1553–1577, Markgraf Baden, Karle mit der Tasch
* Karl II. (Hohenzollern-Sigmaringen) (1576–1606) Kont Hohenzollern-Sigmaringen

## XVIIvet kantved

* 1680–1685 Karl II. (Pfalz), Kurfürst Pfalzgraf bei Rhein

## XVIIIvet kantved

* Karl II Pfalz-Zweibrücken, anavezetoc'h evel Karl XII (1682-1718), roue Sveden
* Karl II Bohemia, anavezetoc'h evel Karl VI an Impalaeriezh Santel (1685–1740)
* Karl II Bavaria (1724-1799), Priñs-Dilenner Pfalz (evel Karl IV) ha Bavaria (evel Karl II).
* Karl II, Dug Mecklenburg-Strelitz (1741–1816), Dug Mecklenburg-Strelitz
* Karl II August (1775–1795), Dug Pfalz-Zweibrücken

## XIXvet kantved

* 1815–1831 Karl II (Braunschweig), Dug Braunschweig
* 1849–1868 Karl II (Hessen-Philippsthal), Landgraf Hessen-Philippsthal

## Pennadoù kar

* Karl
* Karl Iañ
* Karl III
* Carlos II
* Charlez II
# Jalhay

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Jalhay (walloneg :Djalhé) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.
* Lec'hiadur
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 106,94 km²
* Poblañs (2022) : a dud
* Stankter : 81 den/km²
# Jalón de Cameros

Jalón de Cameros zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Jambalaya

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Jambalaya zo
* anv ur meuz eus Louiziana, Jambalaya (meuz)
* anv ur c'han, Jambalaya (kan), savet gant Hank Williams, ton ha son, e 1952,
* anv ur bladenn c'hallek e 2006 gant Eddy Mitchell, ma klever un doare gallek eus ar c'han saoznek,
* anv ur marc'h kanadian
# Jalm

Jalm zo un anv-badez brezhonek.

## Yezhoù all

* James, e saozneg

## Tud

* Sant Jalm, pe Sant Jakez
* Jalm, er pezh-c'hoari E-tal ar poull, gant Yann-Vari Perrot.
* Chalm, anv-tiegezh

## Steredoniezh

* Hent Sant-Jalm
# Jalisco

Jalisco :
| Perzhioù ||
| Kêrbenn: | Guadalajara |
| Poblañs  - a-bezh | 6,752,113 ann. (2005) |
| Gorread | 79,085 km² |
| Gouarner | Emilio González Márquez(PAN) |
| Senedourien | Eva Contreras (PAN) Héctor Pérez (PAN) Ramiro Hernández (PRI) |
Jalisco a zo ur stad e-kreiz Mec'hiko war lez ar Meurvor Habask. 6,5 milion a dud a oa o chom enni e 2003. Trede stad pobletañ Mec'hiko eo.
Guadalajara eo ar gêrbenn, hag eil kêr vrasañ ar vro eo.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
# Jambalaya (meuz)

Ar jambalaya a zo ur meuz eus Louiziana ha Provañs, diwar riz ha kig.
E doare Louiziana eo temzet kreñv ar riz, riz kreol Jumbalaya, gant silzig, gambas pe istr ouzhpenn; er Me-o-My-O Jumbalaya e lakaer bevin. En Provañs, e vez graet ar jambalaia gant riz ha safran, ha kig yar, evel a zo skrivet gant René Jouveau, en e levr diwar-benn keginerezh Provañs, ha gant Frédéric Mistral el levr Lou Tresor dóu Felibrige.

## Petra lakaat e-barzh ar jambalaya

* 4 silzigenn vogedet
* 12 grilh-dour
* 120 g riz
* 140 g maiz
* 4 skejenn ananaz
* 2 domatezenn vras
* 12 gomboenn
* 1 skilbebrenn ruz
* 1 skourrig ach
* 50 cl bouilhoñs kig-yer
* 1 penn-ognon
* 2 ivin kignen
* Tabasco
* Eoul olivez
* Holen
* Pebr

## Gwelet ivez

* Arroz con pollo
* Biryani
* Kabsa
* Nasi goreng
* Paella
* Pilaf
* Risotto
* Riz Jollof

## Liammoù diavaez

* Istor ar jambalaya
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jakub Filipek

Jakub Filipek a zo bet ganet d'an 12 a viz Ebrel 1979.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
2372 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù Simbase

Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 307 partienn, Filipek en deus :
* gounezet 144 fartienn,
* kollet 77 partienn,
* nulaet 86 partienn.
60 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
# Jalaluddin Muhammad Akbar

Jalaluddin Muhammad Akbar (جلال الدین محمد اکبر en ourdou), anavezet ivez evel Akbar pe Akbar Veur (Akbar-e-Azam) (15 a viz Here 1542 - 27 a viz Here 1605) a oa e penn an Impalaeriezh Voghol en Indez, etre 1556 ha 1605. Sellet a reer outañ evel an hini galloudusañ eus an impalaerien voghol.
Mont a reas war an tron pa ne oa nemet 13 vloaz, goude marv e dad Nasiruddin Humayun. Deuet e oa Humayun a-benn da adaloubiñ Delhi e 1555. Akbar, e-pad e ren, a dalas ouzh enebiezh diskennidi Sher Shah Suri hag a suraas harzoù an impalaeriezh e tu ar c’hornôg. En Eil Emgann Panipat, e 1556, e voe trec’h war ar roue indian Hemu. Stagañ a reas Malwa (1562), Gujarat (1572), Bengal (1574), Kaboul (1581), Kachmir (1586), ha Kandesh (1601) ouzh e impalaeriezh. Dindan ugent vloaz e voe kadarnaet e c’halloud hag en em astennas e grog war un tamm mat eus hanternoz ha kreiz India. Kreñvaat a reas e veli dre emglevioù gant aotrouien Rajput, ha dre zimeziñ gant priñsezed Rajput. Lemel a reas an telloù a veze savet war ar re na oant ket muzulmiz hag envel a reas Hindouiz e postoù uhel en impalaeriezh.
Dindan ren Akbar e vleunias an arz hag ar sevenadur. Dedennet-bras e oa gant al livadurioù ha kinklet e veze mogerioù e balezioù gant murlivadurioù. Ouzhpenn harpañ al livourien a bleustre e doare ar vro, e plije dezhañ ivez an taolennoù e doare Europa. Pitilh e oa gant al lennegezh ha meur a oberenn eus al lennegezh sañskritek a lakaas treiñ e perseg, ouzhpenn lakaat oberennoù persek anavezet da vezañ skeudennaouet gant livourien eus e lez. Lakaat a reas sevel meur a savadur bras a c’haller gwelet c’hoazh e Fatehpur Sikri a oa e gêr-benn. Dindan ren Akbar ivez e voe divizoù etre beleien uhel eus relijionoù disheñvel ar vro : Muzulmiz, Sikhed, Hindoued... ha Katoliged zoken (Jezuisted deuet eus Portugal).
Mervel a reas en Agra ha beziet e voe e Sikandra, e-kichen Agra. E vab Jahangir a zeuas da vezañ impalaer war e lerc'h.
| En e raok : Humayun | Impalaer Moghol Akbar Veur 1556 - 1605 | War e lerc'h : Jahangir |

## Liammoù diavaez

* Akbar et Fatehpur Sikri, pennad gant Jean-Paul Roux e lec'hienn CLIO (e galleg)
# Jambalaya (kan)

Jambalaya (On the Bayou) zo ur ganaouenn saoznek gant Hank Williams e 1952. Dont a ra an anv eus ar meuz anvet jambalaya, a vez aozet gant tud Louisiana. Kaoz zo enni eus ar boued fardet gant ur plac'h anvet Ivonne.
Brudet eo an diskan "son of a gun, we'll have big fun on the bayou" . Kanet eo bet gant Jerry Lee Lewis dreist-holl, met gant tud all ivez : Brenda Lee, Creedence Clearwater Revival .

### E galleg

Meur a stumm gallek zo bet:
* komzoù gallek gant Fernand Bonifay, kanet gant Lucienne Delyle en 1953
* komzoù gallek all gant Hugues Auffray
** kanet gant Eddy Mitchell en e albom Jambalaya, en 2006.

## Lennegezh

Meneget eo meur a wech el levr Lisey's Story, gant Stephen King, e 2007.

## Da selaou

* Gant Hank Williams: http://www.youtube.com/watch?v=xnKOVPXhlnE&feature=related
* Gant Jerry Lee Lewis : https://www.youtube.com/watch?v=GAuZtwVnRWo&list=RDMDj7VfU3368&index=7
* Gant Emmylou Harris :
* Gant John Fogerty :
* Gant Conjunto San Antonio (e saozneg ha spagnoleg) !
* Gant ur paotrig 4 bloaz:
# Kib vell-droad ar bed 1966

Kib vell-droad ar bed 1966 a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit an eizhvet gwech, e Bro-Saoz eus an 11 d'an 30 a viz Gouere 1966.
Ar pempvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul an dalc'h kent e Suamerika (Chile) e 1962.
# Kib vell-droad ar bed 1986

Kib vell-droad ar bed 1986 a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit an trizekvet gwech, e Mec'hiko eus an 31 a viz Mae d'an 29 a viz Mezheven 1986.
E 1970 e oa bet dalc'het ar genstrivadeg e Mec'hiko c'hoazh. Ar c'hwec'hvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Suamerika da-heul an dalc'h en Europa (Spagn) e 1982.
# Kib vell-droad ar bed 1994

Kib vell-droad ar bed 1994 a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar pemzekvet gwech, e Stadoù-Unanet Amerika eus ar 17 a viz Mezheven d'ar 17 a viz Gouere 1994.
Ar wech kentañ e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Norzhamerika.
# Kib vell-droad ar bed 1990

Kib vell-droad ar bed 1990 a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar pevarzekvet gwech, en Italia eus an 8 a viz Mezheven d'an 8 a viz Gouere 1990.
E 1934 e oa bet dalc'het ar genstrivadeg e Rouantelezh Italia c'hoazh. An eizhvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul an dalc'h kent e Suamerika (Mec'hiko) e 1986.
# Kemmañ anvioù-lec'h Gres

Kemmañ anvioù-lec'h zo bet graet gant ar stad e Gres en un doare sistematek d'o gresianekaat. C'hoant a oa da guzhat al lec'hanvioù a orin albanek, slavek pe turkek. Kroget e voe gant ar politikerezh-se kenkent ha ma en em zieubas Gres eus an Impalaeriezh otoman er bloavezhioù 1830.
Hervez Ensavadur ar Studioù Gresianek Modern en Aten, entre 1913 ha 1996, e voe kemmet 4413 lec'hanv en Gres.
# Kempen

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kempen a c'hall bezañ meur a dra:

## Lec'hioù

* Kempen (Alamagn), ur gêr e Nordrhein-Westfalen, en Alamagn
* anv alamanek Kępno, ur gêr eus Polonia
* Kempen (rannvro), ur rannvro eus Belgia hag an Izelvroioù, anvet ivez Kempenland pe Campine e galleg

## Tud

* Harry Kempen (1937–2000), ur psikologour eus an Izelvroioù
* Van Kempen, un anv-familh
# Kemmadur an anv-gwan

Kemmadurioù en anv-gwan a c'hoarvez e brezhoneg goude an anv-kadarn e degouezhioù zo. Daou dra a bouez zo da welout :
* reolenn ar c'hemmadurioù
* ar skoilhoù ouzh ar c'hemmadurioù

## Reolenn ar c'hemmadurioù
### Kemmadur ebet

Ne c'hoarvez kemmadur ebet goude an anvioù-kadarn
* unan gourel : ur paotr brav, ur c'hi klañv.
* lies (war-bouez an anvioù-tud gourel) : merc'hed bras, kadorioù bihan.

### Kemmadur dre vlotaat

Kemmadur dre vlotaat a c'hoarvez goude an anvioù-kadarn
* benel unan: ur plac'h vrav, ur garreg wenn .
* anvioù-tud gourel lies : paotred vrav, kelennerien glañv .
Ne c'hoarvez ket ar c'hemmadur D>Z nemet e doare Leon (anavezet ivez en hanternoz Kerne) hag en un nebeud gerioù :
* ur vuoc'h zu, ar goan ziwezhañ.
E brezhoneg komzet pe skrivet eo ral eta. Ne c'hoarvez ket e brezhoneg komzet Treger na Gwened, nag en darn vrasañ eus Kerne.
* Ur skol divyezhek.
Se zo kaoz moarvat ne vez ket kelennet en darn vrasañ eus al levrioù-deskiñ .

## Skoilhoù ouzh ar c'hemmadurioù

* Ned a ket ar reolenn en-dro ken avat pa vez skoilh: neuze ne gemm ket an anvioù-gwan a grog gant "p, t, k",
* ha skoilh a vez pa echu an anv-kadarn gant "z (dibennoù ez, iz hag ezh dreist-holl), c'h, t, d (dibenn ed dreist-holl)": mestrez kozh, tud paour, paotred kalonek.
* Er yezhadurioù e lavarer peurvuiañ ne vez skoilh ebet pa echu an anv-kadarn gant l, m, n, r, v pe ur vogalenn: ur vro gozh.

## Er yezhadurioù

* Meneget eo ar reolenn dre vras en holl yezhadurioù.
* Yezhadurioù zo a laka kemmadur D>Z evel reolenn, goude ma ne c'hoarvez ket alies.
* La grammaire bretonne pour tous , p 27: Dans tous les cas précédents, la mutation D>Z est rare, sauf mots courts ... ur vrozh zu .... yezhadurioù

## Pennad kar

* Kemmadurioù.
# Kemmadur dre galetaat

Ar c'hemmadur dre galetaat zo ur c'hemmadur hag a c'hoarvez e brezhoneg, hag e kerneveureg.
E brezhoneg e kaleta ar c'hensonennoù deroù-ger aroueziet gant al lizherennoù B, D ha G, ma troont neuze e P, T ha K war-lerc'h ar ranganvioù-gour, ha gerioù-perc'hennañ: az, ez, ho.
* Me az paleo. Ro se d'az preur.
* Neuze ez kortozin? Ez kodell emañ da arc'hant.
* Me ho tiwallo. Ul loa zo en ho torn.
Merzout a c'haller e echu az hag ez gant ur gensonenn heñvel (z distaget s alies), ha soñj a c'haller kaout e teu ho eus hoz e krennvrezhoneg.

## Sandhi

An anv sandhi a reer ouzh ar c'haletadur a c'hoarvez e brezhoneg komzet e kensonennoù deroù gerioù zo, pa zeuont war-lerc'h ur ger hag a echu gant ur gensonenn distaget kalet (p, t, k,s) :
* b distaget p en troiennoù hent bras, paotr bihan, plac'h pihan (e-lec'h plac'h vihan), pemp bloaz, bep bloaz
* d distaget t en troiennoù miz Du, lagad du, gwinizh du, ed-du, a-hed-da-hed, 'gav din, me 'gred din;
** pemzek dez hag eizh dez a skriver pemzektez, eizhtez, hervez an distagadur.
* g distaget k en troiennoù pet gwech, dek gwech, kant gwech, miz Genver, dek gwenneg
* z distaget s en troiennoù tud zo, patatez zo'.

## Gwelit ivez:

* Kemmadurioù ar brezhoneg
* Kaletadur
* Sandhi
# Kemmadurioù dre c'hwezhadenniñ

Ar c'hemmadurioù dre c'hwezhadenniñ zo kemmadurioù a c'hoarvez e brezhoneg er c'hensonennoù K, T ha P, anezho kensonennoù-tarzh kalet, hag a dro da C'H, Z, F, anezho kensonennoù-c'hwezh.
Choarvezout a reont:
* war-lerc'h ar gerioù perc'hennañ ma/va"", ""em/am, he hag o,
* war-lerc'h ar gerioù niveriñ tri/teir, pevar/peder, nav.

## Notennoù

* ↑ Bec'h dei, TES, pajenn 217.
# Kemmel

Kemmel :
| Lec'hiadur Kemmel e Kumun Heuvelland | |
| Riez | Belgia |
| Kumuniezh | Kumuniezh flandrezek |
| Rannvro | Flandrez |
| Proviñs | Kornôg-Flandrez |
| Arondisamant | Ieper |
| Kumun | Heuvelland |
| Kod post | 8956 |
| Kod pellgomz | 057 |
| Gorread | 12,99 km2 |
| Led | 50° 45' 00 Norzh |
| Hed | 02° 49' 37 Reter |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 170 (2001) |
| Stankter | 90 a./km² |
Kemmel a zo ur rann-gumun eus Heuvelland e Kornôg-Flandrez e Belgia . Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Heuvelland.
* Ar gêriadenn
* Kreiz ar vourc’h
* Ar gêriadenn hag ar vro gwelet eus Menez Kemmel

## Istor

* Ar gêriadenn rivinet
* Brezel-bed kentañ:distrujoù bras a voe er gêriadenn.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sint Laurentius
# Kempel

Kempel :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Caunpèu |
| Anv gallek (ofisiel) | Campel |
| Bro istorel | Bro Sant-Maloù |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Redon |
| Kanton | Gwizien |
| Kod kumun | 35048 |
| Kod post | 35330 |
| Maer Amzer gefridi | Bernard Amice 2014-2016 |
| Etrekumuniezh | Kampoullennoù Breizh-Uhel Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Traoñiennoù ar Gwilen |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 492 ann. (2014) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 56′ 14″ Norzh 2° 00′ 31″ Kornôg / 47.9372222222, -2.00861111111 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 80 m bihanañ 47 m — brasañ 119 m |
| Gorread | 11,1 km² |
| Kempel ||
| kemmañ |
Kempel a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Anast e departamant Il-ha-Gwilen.
Kendeuzet e oa bet gant Anast d'ar 1$^{añ}$ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Traoñ Anast.

## Anv

* Erwan Vallerie, op. cit. ː Campel, 868, 1144; Quenper, 1250; Campel, 1624; Champel, 1630

### Gerdarzh
## Ardamezioù

N'ez eus ket evit ar poent

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Roux e anv, hag ur beleg, Moison.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 34 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,89% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Belgia, unan en Oret, serjant e oa en 2vet Rujumant Troadegiezh hag unan en Emgann Rossignol e Belgia, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar peulvan.
* Peulvan "Le Val".
* Ar sern.
* Sern "La Bigotais".
* An iliz katolik.
* Ilz katolik Santez Mari Madalen, 1864-1870.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

Niver a annezidi

## Pennadoù kar

* Anast,
* Traoñ Anast.

## Liammoù diavaez

* (fr)Glad Kempel .

## Levrlennadur

* (br)Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale, Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, p.16
* ↑ (fr) Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Leucippus (genad)

Leucippus :
| Leucippus fallax, luc'hskeudennet en Enez Margarita (Venezuela). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Trochilinae |
| Anv skiantel ||
| Leucippus Bonaparte, 1850 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Leucippus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù

Pevar spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* Leucippus baeri,
* Leucippus chlorocercus,
* Leucippus fallax,
* Leucippus taczanowskii.
O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochilidae/Leucippus (lennet e-barzh d'an 2 a viz Eost 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.