OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Séamus Ó Grianna

Séamus Ó Grianna (distaget en iwerzhoneg), 1889-1969, anavezet en e vro evel Jimí Fheilimí, a oa ur skrivagner iwerzhonek. Ober a reas gant an anv-pluenn Máire.

## E vuhez

Ganet en un tiegezh barzhed ha konterien e Rann na Feirste, Kontelezh Dún na nGall, ez eas da skol ar gêriadenn betek an oad a 14 vloaz. Tremen a reas meur a vloavezh er gêr hag o labourat darn amzer e Skos. E 1910 e kemeras perzh en ur skol-hañv iwerzhoneg, ha kelenn a reas ur pennadig a-berzh Conradh na Gaeilge. Stummet e voe evel kelenner e St. Patrick's College, e Dulenn, e 1912-14, ha betek 1920 e kelennas e Kontelezh Dún na nGall dreist-holl.
Kemer a reas perzh er politikerezh ha toullbac'het e voe abalamour ma oa ur republikan e-pad brezel diabarzh Iwerzhon. Da heul e labouras evel troer evit An Gúm, e servij keodedel Iwerzhon, ha kas a reas da benn labourioù geriaduriñ e Rann Deskadurezh Iwerzhon. Ne oa ket tomm, diouzh gwelet, ouzh politikerezh an iwerzhoneg, avat, hag e 1966 e teuas da vezañ ezel eus al "Luskad evit Frankiz ar Yezh".
E-touez e oberennoù stank e kaver romantoù, danevelloù, arnodskridoù, un emvuhezskrid. En e levr brudet Rann na Feirste e ro ton d'e lec'h ganedigezh en un doare romantel hag hiraezhus, ha kinnig a ra an hengoun komzet, ar c'homzoù barzhoniel, an dud, an dremmwelioù. Ar skrivagner pouezusañ eo bet e-barzh skol Dún na nGall, ha chom a ra ar skrivagner lennet ar muiañ e-touez skrivagnerien ar Gaeltacht. Breur e oa d'ar skrivagner iwerzhonek Seosamh Mac Grianna.

## E oberennoù

* Caisleáin Óir. Mercier Press, Dulenn 1994 (romant)
* Castar na Daoine ar a Chéile. Scríbhinní Mháire 1. Embannet gant Nollaig Mac Congáil. Coiscéim, Dulenn 2002 (romant ha pennadoù kazetennerezh)
* Cith is Dealán. Mercier Press, Dulenn ha Korkig 1994 (danevelloù)
* Cora Cinniúna 1-2 (div levrenn danevelloù) An Gúm, Dulenn 1993
* Cúl le Muir agus scéalta eile. Oifig an tSoláthair, Dulenn 1961 (danevelloù)
* Na Blianta Corracha. Scríbhinní Mháire 2. Embannet gant Nollaig Mac Congáil. Coiscéim, Dulenn 2003 (pennadoù kazetennerezh)
* Nuair a Bhí Mé Óg. Mercier Press, Dulenn ha Korkig 1986 (emvuhezskrid)
* An Sean-Teach. Oifig an tSoláthair, Dulenn 1968 (romant)
* Tairngreacht Mhiseoige. An Gúm, Dulenn 1995 (romant)
# Sébastien Carney

Sébastien Carney zo un istorour breizhat ha kelenner e skol-veur Brest.

## Skridoù

* Sébastien Carney, Breiz Atao ! : Mordrel, Delaporte, Lainé, Fouéré : une mystique nationale (1901-1948), Rennes, PUR, coll. « histoire », 2015, 608 p.
* Ronan Calvez et Sébastien Carney, Une esthétique nationaliste bretonne ?, e Nelly Blanchard et Mannaig Thomas, Dire la Bretagne, Roazhon, Presses Universitaires de Rennes, 2016, p. 117-124
* Sébastien Carney, Les couvertures de Breiz Atao : dire la Bretagne, toujours ?, e Nelly Blanchard et Mannaig Thomas, Dire la Bretagne, Roazhon, Presses Universitaires de Rennes, 2016, p. 125-132

## Liammoù diavaez

* Breiz Atao ! Mordrel, Delaporte, Lainé, Fouéré : une mystique nationale (1901-1948), pennd-kaoz gantS. Carney, Breizh-Info, 15/12/2015
* La Bretagne est un objet construit, pennad-kaoz gant S. Carney, Ouest-France, 28/11/2017
* Sonneurs : de la naissance des bagagoù, pennad diwar-benn krouidigezh ar bagadoù en Télégramme, 16/04/2018
# Sèvres

Sèvres a zo ur gumun e departamant Hauts-de-Seine.
# Sébastien Patoche

Nicolas-Bonaventure Ciattoni, lesanvet Cartman pe Sébastien Patoche, ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1978 e Ghisonaccia (Haute-Corse), a zo un animatour radio, un aktour, den a skinwel, fentigellour, kaner, soner ha produour Gall. Brudet eo bet gant ar ganaouenn Quand il pète il troue son slip, ur bennoberenn eus ar mousfent gall.

## Liamm diavaez

* Sébastien Patoche - Quand Il Pète Il Troue Son Slip (Youtube)
# Toque a degüello

An Toque a degüello (Galv d'an dic'houzougañ e brezhoneg), a zo un ton arme sonet gant taboulinoù ha trompilhoù.
Savet e oa bet gant ar Vaoured d'ar mare ma veze ac'hubet al Ledenez iberek gante. Diwezhatoc'h e voe degemeret gant an armeoù spagnol, da goulz ar brezelioù dizalc'hiezh a c'hoarvezas e Suamerika peurgetket.
Dont a ra anv an ton-se eus ar verb spagnolek degollar, "dic'houzougañ" e brezhoneg, ha talvezout a rae da gemenn d'an enebourien ne vije ket erbedet o buhez e mod ebet, pa c'halve d'o dic'houzougañ de oreja a oreja ("a skouarn da skouarn").
E Mec'hiko e veze sonet an Toque a degüello gant al laz-seniñ marc'hegerien : da-geñver Emgann El Álamo (23 a viz C'hwevrer-6 a viz Meurzh 1836) e reas ar jeneral Santa Anna da soudarded e lu e seniñ dizehan a-hed an devezhioù a-raok kentañ arsailh ouzh an difennerien deksan.

## Liammoù diavaez

* Auténtico Toque a degüello del Álamo Texas
# Toon Disney

Toon Disney a zo ur chadenn skinwel etrevroadel evit ar re yaouank, perc'hennet eo gant ar Walt Disney Company.
Krouet eo bet d'an 18 a viz Ebrel 1998 er Stadoù-Unanet evel un eil kinnig, ouzhpenn da Disney Channel. Dizehan e skign tresadennoù-bev evit ar vugale hag un nebeud abadennoù gant aktourien. Damheñvel eo ouzh Cartoon Network gant Time Warner. Toon Disney a voe lazhet d'an 13 a viz C'hwevrer 2009, goude tost da unnek vloaz skignañ. Erlerc'hiet e voe gant Disney XD, a adkemeras nebeut programmoù eus Toon Dinsey.
Er penn-kentañ e oa diazezet programmadur ar chadenn war heuliadennoù kozh bet savet gant Disney.

## Dre ar bed
### Chadennoù a zo anezho c'hoazh
#### Abaoe 2002

* Alamagn
* Spagn
* Italia
* Skandinavia ( Norvegia, Sveden, Finland et Danmark)

#### Abaoe ar 17 a viz Kerzu 2004

* India a c'heller gwelet e tamoul, telougou, hindi ha saozneg$^,$

### Chadennoù n'eus ket anezho ken

* Bro-C'hall : kemeret he lec'h gant Disney Cinemagic d'ar 4 a viz Gwengolo 2007 peogwir ne veze ket sellet kalz ouzh ar chadenn
* Rouantelezh-Unanet : kemeret he lec'h e miz Meurzh 2006 gant Disney Cinemagic
* Stadoù-Unanet : krouet e 1998 e saozneg hag e spagnoleg, kemeret he lec'h gant Disney XD d'ar 14 a viz C'hwevrer 2009
* Japan : anvet Disney XD e miz Eost 2009 (kemennet d'an 8 a viz Even)

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Dave Smith, Disney A to Z: The Official Encyclopedia (Dave Smith)#Second Edition p. 564
* ↑ Disney Factbook 2004 - Key Dates http://corporate.disney.go.com/investors/fact_books/2004/disney_fb04.pdf Walt Disney Company 04/02/2005
* ↑ DISNEY CHANNEL AND TOON DISNEY LAUNCH IN INDIA ON 17 DECEMBER 2004 - kemennadenn, 15 a viz Kerzu 2004
* ↑ Disney XD Heads to Japan

## Liamm diavaez

* Lec'hienn Disney XD
# Toques

Toques zo ur gumun eus Galiza, e proviñs A Coruña.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:
# Topaza

Topaza :
| Ur par Topaza pella, tresadenn (1904) gant Haeckel. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Florisuginae |
| Anv skiantel ||
| Topaza G.R.Gray, 1840 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Topaza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* Topaza pella
** T. p. microrhyncha, pella ha smaragdulus,
* Topaza pyra
** T. p. amaruni ha pyra.
O c'havout a reer en Amazonia (Suamerika), pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochilidae/Topaza (lennet e-barzh d'an 22 a viz Eost 2018).
# Topic

Topic zo ur varrenn chokoladet kenderc'het gant Mars Incorporated abaoe 1962.
E 2006 e voe tennet eus ar boestoù Celebrations.
# Tor

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
An tor zo ur ger brezhonek
* a reer eus ar c'hof a-wechoù, kentoc'h eus ur c'hof tev pe eus kof ul loen
** a gaver en anv un evn, an torig-ruz, pe boc'hruzig,
* a reer eus stomog ar saout pe ar moc'h
** gwalc'hiñ, pe skaotañ an tor a ranker ober a-raok ober anduilh pe stripoù
** un torad zo neuze un tor leun pe ur c'hofad, a vo lavaret
*** eus ur c'hofad boued,
*** pe eus un neizhad pe gwizad
* a reer eus kostez ar menezioù, pe eus o bri
** alese moarvat ar gerioù torgenn ha tornaod (pe toraod, skrivet torrod a-wechoù)
** un anv a gaver el lec'hanvioù Torr Helman, Rough Tor, Garrow Tor hag all e Kernev-Veur.

## Stumm all

* Ur ger teur zo ivez, ha diwarnañ teurenn (ha teurennad).

## Pennadoù kar, a bell pe a dost

* Bri (menez)
* Bre
* torr
* Thor
* torgenn
# Toomas Hendrik Ilves

Toomas Hendrik Ilves (ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1953 e Stockholm) zo ur politikour estonian, prezidant ar vro etre 2006 ha 2016.
Ganet e oa Toomas Hendrik Ilves e Stockholm (Sveden) dre ma oa tec'het kuit e dud diouzh Estonia goude aloubidigezh ar vro gant ar Soviediz e 1940. Bevañ a reas er Stadoù-Unanet ma reas e studioù war ar vredoniezh betek fin ar bloavezhioù 1970. Kelenn a reas goude-se e New Jersey hag e Vancouver (Kanada). Etre 1984 ha 1993 e labouras e Radio Free Europe.
Goude dizalc'hiezh Estonia e 1991 e krogas gant ar politikerezh ha mont da gannadour e vro e SUA, Kanada ha Mec'hiko. Ministr an aferioù estren e voe etre 1996 ha 1998 hag etre 1999 ha 2002.
Dilennet e voe da brezidant Estonia e miz Gwengolo ha kroget gant e garg d'an 9 a viz Here 2006. Addilennet e voe e miz Eost 2011.
# Topeka

Topeka eo kêr-benn Stad Kansas er Stadoù-Unanet. Ur boblañs a 122 377 a annezidi a oa enni hervez niveridigezh ar bloaz 2000. Meurgêr Topeka he deus-hi ur boblañs a 230 824 a dud (2009).
# Toquinho

Toquinho (Antonio Pecci Filho diouzh e anv gwir), bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1946 e São Paulo, a zo ur c'haner-sonaozer ha gitarour brazilian.
Dre ma oa bihan-bihan pa oa yaouank, e vamm a rae meu toquinho de gente (ma zamm a zen) anezhañ hag alese e teuje e anv arzour sañset.
Anavezet-mat eo e metoù ar sonerezh evit bezañ bet kenlabouret gant ar barzh brazilian Vinícius de Moraes e-pad ul lodenn vras eus e vuhez.
# Sponde (loarenn)

Sponde :
| Mankout a ra ul luc'hskeudenn ! Ar pennad-mañ en deus ezhomm eus ul luc'hskeudenn ||
| Dizoloet gant | Scott S. Sheppard, David C. Jewitt ha Jan Kleyna |
| Dizoloet d'ar | 5 kerzu 2001 |
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| radius krenn | 23 487 000 km |
| Kelc'htro | ? |
| Ezkreizennegezh | 0,3121 |
| Periapsis | ? |
| Apoapsis | ? |
| Prantad reveulziañ | 748,34 d |
| Tizh orbitel krenn | ? |
| Stouadur | 150,998° |
| Loarenn eus | Yaou |
| Doareennoù fizikel ||
| Treuzkiz krenn | ~2 km |
| Pladadur | |
| Gorread | ? |
| Volum | ? |
| Mas | ~1,5×10×10$^{13}$ kg |
| Douester | 2.6 g/cm³ |
| Gravitadur gorre | ~0,00081 m/s² |
| Tizh achap | ? |
| Devezh | ? |
| Stouadur | ? |
| Albedo | 0.04 |
| Sked dre wel | - |
| temp. gorre | ? |
| Gwask atmosferel | ebet |
Sponde (eus ar gresianeg Σπονδή) pe Yaou XXXVI a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2001. Hi a berc'henn da strollad Pasiphae, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion km ha 24.1 milion km gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.
Tennañ a ra hec'h anv eus Sponde, unan eus ar horae ha merc'h Zeus
* Loarennoù Yaou
* Adrastrea | Aitne | Amalthea | Ananke | Aoede | Arche | Autonoe | Callisto | Callirrhoe | Carme | Chaldene | Cyllene | Elara | Erinome | Euanthe | Eukelade | Euporie | Europa | Eurydome | Ganymede | Harpalyke | Hegemone | Helike | Hermippe | Himalia | Io | Iocaste | Isonoe | Kale | Kallichore | Kalyke | Karpo | Kore | Leda | Lysithea | Megaclite | Metis | Mneme | Orthosie | Pasiphae | Pasithee | Praxidike | Sinope | Sponde | Taygete | Thebe | Thelxinoe | Themisto | Thyone
* S/2000 J 11 | S/2003 J 2 | S/2003 J 3 | S/2003 J 4 | S/2003 J 5 | S/2003 J 9 | S/2003 J 10 | S/2003 J 12 | S/2003 J 15 | S/2003 J 16 | S/2003 J 17 | S/2003 J 18 | S/2003 J 19 | S/2003 J 23
* Yaou | Koskoriad an Heol
# Spongano

Spongano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Spormaggiore

Spormaggiore zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
# SpongeBob SquarePants

SpongeBob SquarePants, berraet en SBSP, zo ur abadenn skinwel tresadennoù-bev stadunanat krouet gant Stephen Hillenburg evit Nickelodeon. Kontañ a ra istor Bob ar Spoueen.

## Liamm diavaez

* (en) Internet Movie Database

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Le Monde, 27/11/2018
# Spontailh-brini

Ur spontailh-brini, pe spontailh, zo ur seurt benveg pe aozadur denheñvel, savet en ur park pe liorzh, da spontañ an evned ha mirout outo a zebriñ ar frouezh pe had.
# Spont e Naoned

Gant un dekred eus ar 14 a viz Eost 1793 e voe kaset Jean-Baptiste Carrier da ober ur gefridi da Vreizh. Hervez un embann eus Kuzul ar Surentez Publik graet d'ar 14 a viz Eost e rank chom e Naoned. Degouezhout a ra e kêr d'an 8 a viz Here. Rannet eo tud kêr: diouzh un tu ar bobl, diouzh un tu all an uhelidi. Miz a-raok eo bet divodet kuzul-kêr Naoned, dilennet e miz Kerzu 1792, gant Philippeaux (kaset da Naoned a-raok Carrier) ha savet Kuzul an Dispac'h ha Lezvarn an Dispac'h. Gant al lezvarn ez eus savet ur gompagnunezh armet, anvet compagnie Marat, un arme vihan a 60 den, savet war ar porzh, ha paeet 10 lur bemdez.
Ganti en doa peadra da lakaat ar spont da ren. Neuze e implijas an ed skrapet e Vande da vagañ an arme ha pobl Naoned, ec'h aozas ur polis kuzh, da genstrivañ gant ar gompagnunezh Marat. Eeunaat a reas mont en-dro al Lezvarn Dispac'hel ha kas d'ar c'hilhotin 144 a dud a oa diskred warne e c'hallent bezañ a-unan gant tud ar Vande e mizioù du 1793.
Goude emgann Saveneg e voe kaset miliadoù a dud da brizonioù Naoned, ha pa ne oa plas a-walc'h evito da sanailhoù ar porzh, ma varvas meur a vil den gant ar c'hleñvedoù-red. Abalamour d'an dañjer evit ar yec'hed, ha peogwir int enebourien d'an dispac'h, e saver ur gomision-soudarded, hag adal dibenn miz Kerdu e krog ar fuzuilhadeg.
Diskuliet e voe gwalloberoù Jean-Baptiste Carrier gant Jullien de Paris, kaset gant ar c'h-comité de salut public d'an arvor Atlantel, met ret e voe e c'hervel en-dro d'an 9 pluviôse bloaz II (8 a viz C'hwevrer 1794).

# Pennadoù kar

* Beuzadegoù Naoned
* Compagnie Marat

## Levrlennadur

* Ange Guépin, Histoire de Nantes, 1839
* Gaston Martin, Carrier et sa mission à Nantes, Puf, 1924
* Jean-Clément Martin, Blancs et Bleus dans la Vendée déchirée, Découvertes/Gallimard, 1986, cité par Michel Ragon, 1992, p. 186
* Alfred Lallie, Carrier, Pays et terroirs, 1994, et Les Noyades de Nantes, éditions du Choletais, 1994</ref>
* ↑ Gwelout al lizheroù gant Jullien da Robespierre ha da d'e dad, d'an 2, 4 ha 5 a viz C'hwevrer 1794
# Sponsianus

Un alouber roman e-pad ren Fulup an Arab e oa Sponsianus. N'anavezer anezhañ nemet dre un nebeud aurei kavet e Roumania e 1713. Posupl eo, avat, ez int drevezadennoù ha bezañs Sponsianus a oa bet daelet.

## Liammoù diavaez

* Pennad Körner diwar-benn an alouberien
# Sporades

Inizi Sporades (gresianeg a-vremañ: Σποράδες) a zo un enezeg er-maez da aod reter Gres ha kêr Volos, e Mor Egea.

## An inizi

Unnek enezenn a zo en holl, ha peder anezho a zo tudet:
* Skiathos
* Skópelos
* Alonissos
* Skyros

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tyria jacobaeae

Tyria jacobaeae :
| Tyria jacobaeae ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Insecta |
| Iskevrennad : | Pterygota |
| Daniskevrennad : | Neoptera |
| Usurzhad : | Endopterygota |
| Urzhad : | Lepidoptera |
| Kerentiad : | Arctiidae |
| Genad : | Tyria |
| Anv skiantel ||
| Tyria jacobaeae (C.V.Linné,1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tyria jacobaeae a zo ur spesad Balafenned hag a vez renket er genad Tyria e kerentiad an arctiided.
* Biskoulenn T.jacobaeae
* Biskoul T.jacobaeae

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tywi

Tywi zo un anv-lec'h kembraek
* ar Stêr Tywi
* Ystrad Tywi
* Mynydd Tywi, ur menez
** Mynydd Tywi (copa gogleddol Pen y Maen)
** Mynydd Tywi (copa dwyreiniol)
# Tywyn (Conwy)

Tywyn (skrivet Towyn e saozneg) zo ur gêriadenn en arvor hanternoz Kembre, e Sir Conwy.
Emañ etre Y Rhyl, er reter, hag Abergele er gornaoueg.
Ul lec'h vakañsiñ darempredet stank eo Tywyn, evel Y Rhyl ha meur a lec'h all en arvor hanternoz Kembre. Meur a dachenn karavanennoù zo etre ar vourc'h hag an aod-traezh.
E-kichen Tywyn emañ Morfa Rhuddlan, un dachennad douaroù izel ha gleborek. Eno e c'hoarvezas Emgann Morfa Rhuddlan er bloavezh 796, etre Kembreiz Caradog ap Meirion, ha tud Mercia, renet gant ar roue Offa.

## Liammoù diavaezz

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* www.geograph.co.uk
# Tywyn

Tywyn zo ur gêriadenn e kontelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre. War aod Bae Ceredigion emañ, etre Aberdyfi hag Abermaw.
# Tyrannus

Tyrannus :
| Tyrannus vociferans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Anv skiantel ||
| Tyrannus Lacépède, 1799 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Tyrannus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Tyrannus albogularis,
* Tyrannus caudifasciatus
** T. c. bahamensis, caudifasciatus, caymanensis, gabbi, jamaicensis ha taylori,
* Tyrannus couchii,
* Tyrannus crassirostris
** T. c. crassirostris ha pompalis,
* Tyrannus cubensis,
* Tyrannus dominicensis
** T. d. dominicensis ha vorax,
* Tyrannus forficatus,
* Tyrannus melancholicus
** T. m. despotes, melancholicus ha satrapa,
* Tyrannus niveigularis,
* tiran ar savanennoù (Tyrannus savana)
** T. s. circumdatus, monachus, sanctaemartae ha savana,
* tiran ar reter (Tyrannus tyrannus),
* Tyrannus verticalis,
* Tyrannus vociferans
** T. v. vociferans ha xenopterus.
O c'havout a reer e Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, naontek isspesad (19) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tyrannidae/Tyrannus (lennet e-barzh d'an 10 a viz Gouere 2018).
* ↑ Kinnig graet gant Divi gKervella er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), hor YEZH, niv. 291, Gwengolo 2017, pajenn 5 ha degemeret gant TermOfis Ofis publik ar brezhoneg (Tiran ar savanennoù | m. | Tiraned ar savanennoù | Tyran des savanes | Tyrannus savana (étudié)).
* ↑ Kinnig graet gant Divi gKervella er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), hor YEZH, niv. 291, Gwengolo 2017, pajenn 5 ha degemeret gant TermOfis Ofis publik ar brezhoneg (Tiran ar reter | m. | Tiraned ar reter | Tyran tritri | Tyrannus tyrannus (étudié)).
# Tyto deroepstorffi

Tyto deroepstorffi :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| Kerentiad : | Tytonidae |
| Genad : | Tyto |
| Anv skiantel ||
| Tyto deroepstorffi (Hume, 1875) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tyto deroepstorffi a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Tytonidae.
Anvet e voe Strix deroepstorffi (kentanv) da gentañ-penn (e 1875) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'ar yezhoniour breizhveuriat-danat Frederik Adolph de Roepstorff (1842-1883).

## Annez

Brosezat eo ar spesad e kreisteiz an Inizi Andaman.

## Rummatadur

Sellet e veze outañ evel un isspesad d'ar c'hrell voutin (Tyto alba) kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tyto deroepstorffi.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tytonidae

Tytonidae :
| Ur c'hrell voutin (isspesad Tyto alba alba). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Tytonidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1912 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).
Diouzh Doare 6.1 an IOC World Bird List ez a daou c'henad evned-preizh noz d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Tyto - Billberg, 1828 (16 spesad),
* Phodilus - Geoffroy Saint-Hilaire, 1830 (3 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Tytonidae: Barn Owls Mathews, 1912 (1860).
* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Strigiformes/Tytonidae (lennet e-barzh d'an 8 a viz Ebrel 2016).
# Tywi (stêr)

Ar stêr Tywi zo ur stêr eus mervent Kembre. Stêr hirañ Kembre eo gant 108 km. Eieniñ a ra e Crug Gynan hag ober an harzoù etre Powys ha Ceredigion a-raok treuziñ Sir Gaerfyrddin. Tremen a ra dre gêrioù Llanymddyfri, Llandeilo ha Caerfyrddin. Aberiñ a ra e Bae Caerfyrddin en un aber ma tegouezh ivez ar stêr Tâf hag an div stêr "Gwendraeth", Gwendraeth Fawr ha Gwendraeth Fach.

## Pennadoù kar

* Ystrad Tywi
# Tyto

Tyto :
| Penn Tyto novaehollandiae. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| Kerentiad : | Tytonidae |
| Anv skiantel ||
| Tyto Billberg, 1828 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tyto a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1828 gant al loenoniour ha louzawour svedat Gustaf Johan Billberg (1772-1844).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwezek spesad kaouenned a ya d'ober ar genad :
* ar c'hrell voutin (Tyto alba)
** T. a. alba, T. a. bargei, T. a. bondi, T. a. contempta, T. a. detorta, T. a. erlangeri, T. a. ernesti, T. a. furcata, T. a. gracilirostris, T. a. guatemalae, T. a. guttata, T. a. hellmayri, T. a. hypermetra, T. a. insularis, T. a. javanica, T. a. nigrescens, T. a. niveicauda, T. a. poensis, T. a. pratincola, T. a. punctatissima, T. a. schmitzi, T. a. stertens, T. a. thomensis ha T. a. tuidara,
* Tyto aurantia,
* Tyto capensis,
* Tyto delicatula
** T. d. crassirostris, T. d. delicatula, T. d. interposita, T. d. meeki ha T. d. sumbaensis,
* Tyto deroepstorffi,
* Tyto glaucops,
* Tyto inexspectata,
* Tyto longimembris
** T. l. amauronota, T. l. chinensis, T. l. longimembris, T. l. papuensis ha T. l. pithecops,
* Tyto manusi,
* Tyto multipunctata,
* Tyto nigrobrunnea,
* Tyto novaehollandiae
** T. n. calabyi, T. n. castanops, T. n. galei, T. n. kimberli, T. n. melvillensis ha T. n. novaehollandiae,
* Tyto rosenbergii
** T. r. pelengensis ha T. r. rosenbergii,
* Tyto sororcula
** T. s. almae, T. s. cayelii ha T. s. sororcula,
* Tyto soumagnei,
* Tyto tenebricosa
** T. t. arfaki ha T. t. tenebricosa.
Seizh isspesad ha daou-ugent (47) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tytonidae/Tyto (lennet e-barzh d'an 9 a viz Ebrel 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Toña la Negra

Toña la Negra (Veracruz, Veracruz, 1912 – Ciudad de México, 1982) a oa anv-micher ar ganerez vec'hikan María Antonia del Carmen Peregrino Álvarez, a gane boleros ha kanaouennoù Agustín Lara. C'hoar e oa d'ar c'haner David Peregrino Álvarez, brudet evel El Negro Peregrino.
Kanet he deus ivez gant al laz kuban Sonora Matancera.

## Buhez personel

Didrouz e vevas Toña la Negra, ha div wech e timezas.
Gant ar soner Guillermo Cházaro Ahumada, he doe tri bugel: Ramón (e 1932), Guillermo (e 1933) hag Ernesto (1935-1979). Dispartiañ a rejont en 1945.
Addimeziñ a reas e 1955 d'ar soner Víctor Ruiz Pazos, lesanvet «Vitillo».

## Liammoù diavaez

O kanañ :
* Mentira Salomé , kanaouenn savet gant Ignacio Piñeiro, sonet gant ar Sonora Matancera;
* Piensa en mi kanaouenn savet gant Agustín Lara
* O kanañ 14 kanaouenn : 1. Cenizas - 2, Campanitas de cristal - 3. Desvelo de amor - 4. En mi soledad - 5. Canta, canta - 6. Angelitos negros - 7. Estas equivocado - 8. Diez años - 9. Como golondrinas - 10. Amor - 11. El último adios - 12. Canción del alma - 13. De mujer a mujer - 14. Cancionera nací : YouTube
# Toy Story 3

Toy Story 3 a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Lee Unkrich.
Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet evit ar wech kentañ d'an 12 a viz Mezheven 2010 da-geñver Taormina Film Fest e Sikilia. Unnekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h Up (e miz Mae 2009) hag a-raok Cars 2 (e miz Mezheven 2011).