# Europiom

Un elfenn gimiek eo an europiom ; Eu eo e arouez kimiek, 63 e niver atomek ha 151,964 e dolz atomek.

## Istor

Un tamm eus istor kemplezh al lantanidoù, anvet douaroù rouez ivez, eo hini an europiom. E 1803 e voe dizoloet ar c'heriom $_{58}$Ce ; e 1839 e teuas ar c'himiour svedat Carl Gustaf Mosander a-benn da gavout div elfenn all er standilhon a oa bet anvet "keriom" : al lantanom $_{57}$La hag un elfenn all a anvas didymium diwar ar ger gresianek evit "gevellelfenn". Pelloc'h e voe furchet ar standilhon, hag e 1879 e voe dizoloet ar samariom $_{62}$Sm ennañ gant ar c'himiour gall Paul Émile Lecoq de Boisbaudran ; ur meskaj eo an didimiom ivez, evel m'er prouas ar skiantour aostrian Carl Auer von Welsbach e 1885 : prazeodimiom $_{59}$Pr ha neodimiom $_{60}$Nd a ya da sevel an didimiom e gwirionez. Ar samariom zoken ne oa ket glan : ar gadoliniom $_{64}$Gd a voe tennet diwarnañ gant ar c'himiour gall Jean Charles Galissac de Marignac e 1880. Ne oa ket echu an istor c'hoazh avat : e 1896 e kredas d'ar c'himiour gall Eugène-Anatole Demarçay e oa un trede elfenn er samariom, a zeuas a-benn da hiniennekaat e 1901 hag a anvas europiom en enor da Europa.

## Perzhioù

Ur metal liv an arc'hant eo an europiom glan. Dre ma vez oksidet buan en aer hag en dour ne vez gwelet nemet en e stumm dislivet. Orjalennus eo an europiom, e zouester o vezañ par da hini ar plom $_{82}$Pb ; treluc'hek e teu pa vez kendeuzet gant elfennoù all. Dreistreüs e teu $_{63}$Eu da vezañ pa vez lakaet yenoc'h eget -271,35°C ha da c'houzañv ur gwaskad kreñvoc'h eget 80 GPa.

### Kimiek

Al lantanid dazgweredusañ eo an europiom.
* Par da hini ar c'halkiom $_{20}$Ca eo e zazgweredusted en dour :
    2 Eu [k] + 6 H$_2$O [d] → 2 Eu(OH)$_3$ [dz] + 3 H$_2$ [g]
* Buan e vez oksidet en aer, ha peg a ra an tan ennañ pa vez lakaet etre 150 ha 180 °C ; oksidenn europiom(III) a ro neuze :
    4 Eu [k] + 3 O$_2$ [g] → 2 Eu$_2$O$_3$ [k]
* Aes eo dileizhañ an europiom en drenkenn sulfurek :
    2 Eu [k] + 3 H$_2$SO$_4$ [dz] → 2 [Eu(H$_2$O)$_9$] [dz] + 3 SO$_4$ [dz] + 3H$_2$ [g]

### Izotopoù

Europiom-151 hag Eu-153 a gaver en natur, $^{153}$Eu o vezañ an hini paotañ hag an hini stabilañ. Skinizotopoù zo bet kevanaozet dre skiriedigezh, 35 anezho, an hini stabilañ o vezañ Eu-150.
Izotopoù stabilañ an europiom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanad |
| $^{150}$Eu | kevanaozet | 36,9 bloavezh | $^{150}$Sm |
| $^{151}$Eu | 47,8 | 5x10$^{18}$ bloavezh | $^{147}$Pm |
| $^{152}$Eu | kevanaozet | 13,516 bloavezh | $^{152}$Sm dre zegerc'had |
| $^{152}$Eu | kevanaozet | 13,516 bloavezh | $^{152}$Gd dre skinoù β |
| $^{153}$Eu | 52,2 | stabil, 90 neutron | stabil, 90 neutron |

## Arver

Nebeut a zedalvezadurioù zo d'an europiom ; tennañ splet eus treluc'h e genaozadoù a reer peurvuiañ.
* Er gwer a implijer da fardañ laseroù hag ardivinkoù luc'helektronek all e lakaer oksidenn europiom Eu$_2$O$_3$ a-benn kaout ul liv ruz : er skrammoù skinwel e kaver etre 0,5 hag 1 g ag europiom, a gaver ivez er c'hleuzeurioù (lampoù) treluc'hek. Lod kenaozadoù Eu a ro ul liv arc'hlas, ha dre o meskañ gant terbiom $_{65}$Tb — a ro ul liv etre melen ha gwer — e c'haller kaout gouloù arwenn.
* Arveret e vez a-wezhioù evit lonkañ an neutronoù en dazgwerederioù derc'hanel.

## Notennoù

* ↑ Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 10 GEN 13
* ↑ Alc'hwez : k = kalet, d = dourek, dz = dourzileizhenn, g = gaz

## Daveennoù

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford