# Einsteiniom

Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo an einsteiniom ; Es eo e arouez kimiek, 99 e niver atomek ha 252,083 e dolz atomek. An unnekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.

## Istor

D'an 11 a viz Du 1952 e lakaas Stadoù-Unanet Amerika ar c'hentañ bombezenn gwrezderc'hanel da darzhañ war atoll Enewetak en Inizi Marshall. Darbodoù a voe dastumet war un atoll amezek ha kaset da Skol-veur Kalifornia e Berkeley evit ma vijent dielfennet, ar pezh a voe graet gant Gregory Choppin, Stanley Thompson, Albert Ghiorso ha Bernard Harvey. War-dro 200 atom eus un elfenn nevez a gavjont e-kerzh ar mizvezh kentañ, met e 1955 hepken ez embannjont disoc'h o labour. Atomoù uraniom o devoa paket trawalc'h a neutronoù evit tremen da galiforniom, ha hemañ en devoa digevanet da reiñ izotop 253 an elfenn 99 :
| 238 | U | + 15 n ————→ 6 β$^—$ | 253 | Cf | β$^—$ ————→ 6 β$^—$ | 253 | Es |
| 92 | U | + 15 n ————→ 6 β$^—$ | 98 | Cf | β$^—$ ————→ 6 β$^—$ | 99 | Es |
E 1961 e oa bet dastumet trawalc'h eus an elfenn evit ma c'hallas ar skiantourien sellet outi gant o daoulagad hag he fouezañ : war dro 10 µg.
En enor da Albert Einstein e voe roet an anv einsteinium d'an elfenn 98.

## Perzhioù

Ur metal blot liv an arc'hant eo an einsteiniom. Tost da hini e amezeg an aktinid $_{98}$Cf eo e deuzverk, ha tost da hini e amezeg al lantanid $_{67}$Ho eo e deuzverk. Ken kreñv eo e skinoberiegezh m'en em zistruj buan an elfenn en ur vannañ kalz gremm, el laka da lugerniñ.
| | Douester (g/cm$^3$ | Teuzverk (°C) | Bervverk (°C) | Tredanharzhusted (µΩ•m, e 20 °C) |
| $_{98}$Cf | 14,790 | 900 | 1 745 | ? |
| Einsteiniom | 8,840 | 860 | ? | ? |
| $_{67}$Ho | 8,797 | 1 472 | 2 700 | 814 |
| $_{100}$Fm | 15,100 | 1 527 | ? | ? |
Kewarellek eo an einsteiniom, da lavaret eo e tro da warell pa vez lakaet en ur gwarellvaez diavaez.

### Kimiek

Evel an holl aktinidoù e tazgwered $_{99}$Es gant an halogenoù. N'eus ket bet tro da studiañ an elfenn pelloc'h, en abeg d'e rouezded ha d'e skinoberiegezh el laka buan da dreiñ da verkeliom-249 goude 20 devezh, ha da galiforniom-249 war-lerc'h :
| 253 | Es | α ————→ 20 d. | 249 | Bk | β$^-$ ————→ 330 d. | 249 | Cf |
| 99 | Es | α ————→ 20 d. | 97 | Bk | β$^-$ ————→ 330 d. | 98 | Cf |

### Izotopoù

Naontek izotop eus einsteiniom ha tri izomer derc'hanel zo anavezet, eus $^{240}$Es betek $^{258}$Es.
Izotopoù stabilañ an einsteiniom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanidigezh |
| $^{252}$Es | kevanaozet | 471,7 devezh | α → $^{248}$Bk |
| $^{252}$Es | kevanaozet | 471,7 devezh | ε → $^{252}$Cf |
| $^{252}$Es | kevanaozet | 471,7 devezh | β$^-$ → $^{252}$Fm |
| $^{253}$Es | kevanaozet | 20,47 devezh | α → $^{249}$Bk |
| $^{254}$Es | kevanaozet | 275,7 devezh | α → $^{250}$Bk |
| $^{254}$Es | kevanaozet | 275,7 devezh | ε → $^{254}$Cf |
| $^{254}$Es | kevanaozet | 275,7 devezh | β$^-$ → $^{254}$Fm |
| $^{255}$Es | kevanaozet | 39,8 devezh | α → $^{251}$Bk |
| $^{255}$Es | kevanaozet | 39,8 devezh | β$^-$ → $^{255}$Fm |

## Kenderc'hadur

* Dre skinata aktinidoù skañvoc'h gant neutronoù e kenderc'her einsteiniom ; daou zazgwereder derc'hanel zo evit kevanaozañ elfennoù pounneroc'h eget $_{96}$Cm : an eil en Oak Ridge, Tennessee er Stadoù-Unanet, hag egile e Dimitrovgrad e Rusia.
En Oak Ridge, ~10 g a guriom skinataet a ro ~0,1 g a galiforniom $^{249}$Cf, ~0,001 g (1 mg) a verkeliom $^{249}$Bk hag a einsteiniom (Es-249, Es-250, Es-251 hag Es-252) kent reiñ ~0,000000000001 g (10$^{−12}$ g, 1pg) a fermiom.
* Klasket ez eus bet kenderc'hañ einsteiniom dre argerzh Van Arkel-De Boer
       EsF$_3$ + 3 Li → Es + 3 LiF
met didalvez a-walc'h eo, rak abalamour d'e skinoberiegezh ha d'e deuzverk izel e tro buan Es da vurezh. Efedusoc'h eo kenderc'hañ einsteiniom diwar e stumm oksidet (III) gant lantanom metalek :
       Es$_2$O$_3$ + 2 La → 2 Es + La$_2$O$_3$

## Arver

Hini ebet, war-bouez an enklaskoù skiantel a-benn kenderc'hañ elfennoù kimiek all.

## Notennoù

* ↑ GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements

## Daveennoù

* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008, ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006, ISBN 978-2-901383-64-2
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005, ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002, ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996, ISBN 978-2-901383-14-7
* GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 (en)
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007, ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Chemistry, McGraw-Hill Professional, 2004, ISBN 978-0-07-143953-4 (en)
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996, ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* The Merck Index - An Encyclopædia of Chemicals, Drugs and Biologicals, Merck Manuals, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1 (en)

## Liammoù diavaez

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* Los Alamos National Laboratory (en) Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* National Nuclear Data Center (NNDC) (en) Liamm (skin)oberiant 13 MEU 2013
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford