OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bayezid Iañ

Bayezid I, (e turkeg otomanek بايزيد الأول), lesanvet Yıldırım (ar foeltr), a voe pevare sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe e 1360 en Edirne ha marvet e 1403.
Mab e oa da Murat I ha Gülçiçek Hatun.
Tremen a reas e vugaleaj e palez Bursa, asambles gant e vreudeur. Goude-se ec'h eas da brefed e Kütahya.

## Ren

E 1389, goude marv Murat I, e savas beylikoù 'zo eus Anatolia a-enep d'an Otomaned. Bayezid hag a oa o vrezeliñ er Balkanioù d'ar mare-se, a yeas da stourm ouzh an emsavidi ha trec'hiñ a reas ar meuriadoù Aydınoğulları, Saruhanoğulları, Germiyanoğulları, Menteşeoğulları hag Hamidoğulları e 1390. E 1391 e stagas tachennoù Mibien Karaman (Karamanoğulları) ouzh e impalaeriezh.
Goude e drec'hioù en Anatolia e tivizas Bayezid gronnañ ha lakaat seziz war Bizantion. Ar wech kentañ e voe d'an Otomaned klask aloubiñ kêrbenn an impalaeriezh Vizantat ha seizh miz e padas ar seziz. Dilezet e voe pa erruas ul lu hungariat, renet gant ar roue Sigismund, e tiriadoù an Durked (1392).
Goude bezañ trec'het ha staget Salonik hag he zrowardroioù ouzh an impalaeriezh otoman (1394) e lakaas seziz en-dro war Bizantion (1395). Evit an eil gwech e voe ret dezhañ dilezel e vennozh aloubiñ ar gêr vras pa teuas Kroazidi d'he difenn.

## Sevenadur

| En e raok: Murat I | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1389 – 1402 | War e lerc'h: Mehmet I |
# Bayoteg

Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù djolek eo ar bayoteg (bayot) komzet gant tro-dro da 13.000 den e Senegal hag e Ginea-Bissau.

## Liammoù diavaez

* (en) Ethnologue.com

## Gwelet ivez

* Yezhoù atlantel
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Bayreuth

Bayreuth (distaget [baɪˈʁɔʏt] en alamaneg) zo ur gêr e hanternoz Bavaria, war ribl ur vrec'h d'ar stêr Main. Enni ez eus 72 576 a dud o chom (2009).
Brudet eo kêr Bayreuth dre m'eo bet ar sonaozour Richard Wagner o vevañ enni adalek 1872 ha betek e varv e 1883. Ti Wagner (Wahnfried) a voe savet gant harp ar roue Loeiz II Bavaria ha bremañ eo deuet da vezañ ur mirdi gouestlet da Wagner. Ur sonaozour all, Franz Liszt, a varvas e Bayreuth ivez.
En hanternoz ar gêr emañ ar Festspielhaus, ur c'hoariva savet a-ratozh evit leurennañ oberennoù Wagner. Bep bloaz e vez aozet eno Festival Bayreuth zo gouestlet da c'hoariganoù ar sonaozour alaman-se.
Anavezet eo Bayreuth ivez abalamour d'he skol-veur (Universität Bayreuth), zo arbennikaet er studioù war an armerzh hag an endro.

## Gevellet gant

* Annecy, Bro-C'hall
* Rudolstadt, Thüringen, Alamagn
* La Spezia, Italia

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Skol-veur Bayreuth
* Ti-kêr Bayreuth
# Bayubas de Abajo

Bayubas de Abajo zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Bayubas de Arriba

Bayubas de Arriba zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Bayonne

Bayonne zo un anv-lec'h gallek
* anv gallekaet Baiona, en Euskal Herria
* Bayonne (New Jersey), e SUA.
* ar Stêr Bayonne, e Kebek.

## Pennadoù kar

* Baiona (disheñvelout)
* Bayona
# Bayezid II

Bayezid II, (e turkeg otomanek بايزيد ثانى) a voe 8vet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe d'an 3 a viz Kerzu 1447 e Dimetoka ha marvet d'ar 26 a viz Mae 1512.
Mab e oa da Mehmet II ha Sitti Mûkrime Hatun.

## Notennoù

* ↑ Sultan Bajazid's (i.e., Beyazit's) Mosque, Constantinople, Turkey (1890-1900). Kavet : 2013-10-18.
| En e raok: Mehmet II | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1481 – 1512 | War e lerc'h: Selim I |
# Alcippe poioicephala

Alcippe poioicephala :
| A. p. davisoni, luc'hskeudennet e Park broadel Kaeng Krachan (Phetchaburi & Prachuap Khiri Khan, Thailand.) Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pellorneidae |
| Genad : | Alcippe (genad) |
| Anv skiantel ||
| Alcippe poioicephala (Jerdon, 1841) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Alcippe poioicephala a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.
Anvet e voe Thimalia [sic] poioicephala (kentanv) da gentañ-penn (e 1841) gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned ha sun-bleuñv peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Azia ar Su hag India :
* Alcippe poioicephala alearis, eus kreisteiz Sina ha hanternoz Thailand da hanternoz Indez-Sina,
* A. p. brucei, Hume, 1870, e kreiz ha kreisteiz India,
* A. p. davisoni, e hanternoz Malezia, en Enezeg Mergui (er-maez da vervent Myanmar),
* A. p. fusca, e reter Bangladesh, biz India ha hanternoz Myanmar,
* A. p. haringtoniae, e reter Myanmar ha gwalarn Thailand,
* A. p. karenni, e kreisteiz Myanmar ha kornôg Thailand,
* A. p. phayrei, e mervent Myanmar,
* A. p. poioicephala, e kornôg India.

## Liammoù diavaez

* (en) Alcippe poioicephala war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Alcippe poioicephala war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alcippe poioicephala.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alcione

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Alcione zo un anv-badez portugalek.

## Orin

Diwar Alkione.

## Yezhoù all

* Alcíone, e spagnoleg

## Tud

* Alcione Dias Nazareth, pe Alcione hepmui, ganet e 1947, kanerez vrazilian
* Alcione Mazzeo, aktourez vrazilian
* Alcione Sortica, skrivagner brazilian
* Ar ganerez Alcione e 2011.
* Ar skrivagner Alcione Sortica e 2016.

## Oberennoù

* Alcione, gant Marin Marais e 1706.
* Alcione, pezh sonerezh gant João de Sousa Carvalho e 1787 .
# Alcippe dubia

Alcippe dubia :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pellorneidae |
| Genad : | Alcippe (genad) |
| Anv skiantel ||
| Alcippe dubia (Hume, 1874) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Alcippe dubia (Schoeniparus dubius kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.
Anvet e voe Proparus dubius (kentanv) da gentañ-penn (e 1874) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* Alcippe dubia cui, e gevred Laos ha kreiz Viêt Nam,
* A. d. dubia, (Hume, 1874), e gevred Myanmar ha kornôg Thailand,
* A. d. genestieri, e kreisteiz ha gevred Sina, hanternoz Indez-Sina,
* A. d. intermedia, e biz ha reter Myanmar, kornôg Yunnan (kreisteiz Sina),
* A. d. mandellii, eus reter menezioù Himalaya da gornôg Myanmar.

## Liammoù diavaez

* (en) Alcippe dubia war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Alcippe dubia war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Alcippe dubia.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alcobaça

Alcobaça zo un anv-lec'h portugalek.

## Portugal

* Alcobaça (Portugal) — kêr ha kumun en isrannvro Oeste e distrig Leiria
* Alcobaça (parrez) — parrez e kumun Alcobaça,
* Évora de Alcobaça — parrez e kumun Alcobaça,
* Rio Alcobaça — stêr a dremen dre Alcobaça
* Mosteiro de Alcobaça — manati

## Brazil

* Alcobaça (Bahia) — kumun e Bahia
# Alcester (Warwickshire)

Alcester (distaget /ˈɒlstər/ pe /ˈɔːlstər/) zo ur gêrig eus Bro-Saoz, e Warwickshire, e kember ar stêrioù Alne hag Arrow.
13 km zo alese da Stratford-upon-Avon, er reter, ha kemend-all da Redditch en hanternoz. Hervez niveradeg 2001 e oa 6,214 annezad enni.

## Orin

Dont a ra an anv eus hini ar stêr Alne, gant al lostger cester, a orin roman.
Ravenna 106$_{39}$ : ALAUNA
En amzer proviñs Britannia, dindan an impalaeriezh roman, e oa Alauna ur c'hreñvlec'h roman war lez un hent roman.

## Notennoù

* ↑ A.L.F. Rivet & Colin Smith : The Place-Names of Roman Britain. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
# Alcide Dessalines d'Orbigny

Alcide Charles Victor Marie Dessalines d'Orbigny, bet ganet d'ar 6 a viz Gwengolo 1802 e Koeron (Liger-Izelañ, Breizh) hag aet da Anaon d'an 30 a viz Mezheven 1857 e Pierrefitte-sur-Seine (Seine, Bro-C'hall), a oa ur blodegour, un ergerzher, naturour hag ur paleontologour gall.
Roet e voe e anv d'ur spesad evned — Picumnus dorbignyanus — eus ar c'herentiad Picidae da zougen bri dezhañ.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* A : Arundinicola,
* C : Conirostrum,
* H : Hirundinea,
* M : Muscigralla, Muscisaxicola,
* P : Phalcoboenus,
* S : Suiriri.

### Spesadoù

* A
    Agriornis montanus, murinus, Anairetes reguloides, Anthus furcatus,
* C
    Colaptes rupicola, Contopus caribaeus, fumigatus, Cyanoloxia glaucocaerulea, Cyanolyca viridicyanus (kegin kolier gwenn),
* E : Elaenia albiceps, obscura,
* G
    Glaucidium siju (kaouenn gorr Kuba), Griseotyrannus aurantioatrocristatus,
* H
    Haplochelidon andecola, Hemitriccus margaritaceiventer,
* K : Knipolegus striaticeps,
* L : Leuconotopicus fumigatus,
* M
    Mecocerculus leucophrys, Melanerpes cactorum, Mionectes striaticollis, Muscigralla brevicauda, Muscisaxicola maculirostris, rufivertex, Myiarchus tuberculifer, Myiopagis gaimardii, Myiornis ecaudatus,
* O
    Ochthoeca leucophrys, oenanthoides, rufipectoralis,
* P
    Picumnus albosquamatus, Pseudocolopteryx flaviventris, Ptiloxena atroviolacea, Pyrrhomyias cinnamomeus,
* R : Rhea pennata (nandou Darwin),
* S : Stigmatura budytoides,
* T : Tyrannus caudifasciatus,
* V : Veniliornis nigriceps,
* X : Xenospingus concolor,
* Z : Zimmerius bolivianus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Orbigny e metoù al loenoniezh.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 A-gevret gant Frédéric de Lafresnaye.
# Alcippe (genad)

Alcippe :
| Alcippe morrisonia. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pellorneidae |
| Anv skiantel ||
| Alcippe Blyth, 1844 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Alcippe a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seitek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Alcippe brunnea
** A. b. arguta, brunnea, olivacea, superciliaris ha weigoldi,
* Alcippe brunneicauda,
* Alcippe castaneceps
** A. c. castaneceps, exul, soror ha stepanyani,
* Alcippe cinerea,
* Alcippe davidi
** A. d. davidi ha schaefferi,
* Alcippe dubia
** A. d. cui, dubia, genestieri, intermedia ha mandellii,
* Alcippe fratercula
** A. f. fratercula, laotiana ha yunnanensis,
* Alcippe grotei,
* Alcippe hueti
** A. h. hueti ha rufescentior,
* Alcippe klossi,
* Alcippe morrisonia,
* Alcippe nipalensis
** A. n. nipalensis ha stanfordi,
* Alcippe peracensis,
* Alcippe poioicephala
** A. p. alearis, brucei, davisoni, fusca, haringtoniae, karenni, phayrei ha poioicephala,
* Alcippe pyrrhoptera,
* Alcippe rufogularis
** A. r. collaris, kelleyi, khmerensis, major, rufogularis ha stevensi,
* Alcippe variegaticeps.
Seizh isspesad ha tregont (37) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Pellorneidae/Alcippe (lennet e-barzh d'ar 5 a viz Here 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alcoba de los Montes

Alcoba de los Montes zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
# Bastard!!

Bastard!!: Heavy Metal, Dark Fantasy (BASTARD!!-暗黒の破壊神- Basutādo!! Ankoku no Hakaishin, "Bastard!! Doue Teñval an Distruj") zo un heuliad manga gant Kazushi Hagiwara. Embannet eo bet da gentañ er gelaouenn Weekly Shōnen Jump, e 1988, ha kendalc'het eo bet an embannadur, dizingal, en Ultra Jump. Betek-henn ez eus 27 manga a zo bet embannet.
Kazushi Hagiwara zo sot gant ar sonerezh heavy metal ha gant Dungeons & Dragons ; kemmeskañ a ra an daou ved-se en heuliad mangaoù Bastard!!. Meur a dudenn pe lec'hioù eus an istor, a zo anvet hervez strolladoù sonerezh karetañ Hagiwara. Hagiwara a embann ez eo bet awenet-bras an tresoù a-ziwar ar manga Devilman gant Go Nagai.

## Tudennoù

* Dark Schneider (ダーク・シュナイダー Dāku Shunaidā, aka Darsch, D・S) / Lushe Renren (ルーシェ・レンレン Rūshe Renren, pe Lucien, Lushe):
Dark Schneider (anvet diwar Udo Dirkschneider) eo haroz ar manga hag an hudour galloudusañ eus an heuliad.
# Basseterre

    Arabat droukveskañ gant Basse-Terre, kêr-benn Gwadeloup, en Antilhez ivez.
Basseterre eo kêr-benn stad Saint Kitts ha Nevis en Antilhez. En enez Saint Kitts emañ ha 13 200 a dud a oa o chom enni e 2001.
# Bassiano

Bassiano a zo ur gumun eus Italia e proviñs Latina, e rannvro Lazio.
# Bassianus

Bassianus a zo anv meur a zen.

## Impalaerien roman

* Lucius Septimius Bassianus, anavavezet ivez evel Caracalla (188–217)
* Varius Avitus Bassianus, anavezet evel Elagabalus (war-dro 203–222)
* Gessius Bassianus Alexianus, anavezet evel Severus Alexander (222-235)

## Tud all

* Julius Bassianus (marvet e 217), beleg-meur
* Marcus Julius Gessius Bassianus (Patrom:Floruit), beleg roman en amzer an impalaer Caracalla
* Bassianus (senedour) (marvet e 316), senedour lakaet d'ar marv gant Konstantin Veur
* Sant Bassianus Lodi (Patrom:Circa – Patrom:Circa), eskob Lodi, en Italia
* Bassianus (eskob) (Patrom:Floruit), eskob Ephesus
* Joannes Bassianus (XIIvet kantved), gwiraour italian
# Bassignana

Bassignana zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
# Bastard

Ur bastard (bastarded, besterd el liester), pe ul laeradenn ivez, zo un den ganet e-maez ar briedelezh. En istor ar sevenadur kristen, met a-raok ivez, e veze dismegañset ar vesterd, ha n'o doa ket kement a wirioù hag o breudeur ganet er briedelezh.

## Bastarded e-touez ar briñsed

E lezioù zo, er Grennamzer evel en Azginivelezh, e veze savet bugale ar rouaned hag ar briñsed mesk-ha-mesk, daoust d'an Iliz, a gondaone an avoultriezh. Kement-se zo gwir evit lez Frañsez II, dug Breizh, e Naoned, evel hini priñsed Italia, evel Medici Firenze, pe hini ar roue gall Loeiz XIV.
Pibien zo ivez hag o deus besterd.

## Tud

Bastarded brudet zo bet, evel
* Karl Martel.
* «Gwilherm ar Bastard», ul lesanv all da Gwilherm II Normandi, anavezetoc'h evel Gwilherm an Alouber.
* Janed Bro-Saoz (war-dro 1195 - 1237), merc'h bastard d'ar roue Yann Dizouar, dimezet da Llywelyn Fawr.
* François d'Avaugour, mab bastard da Frañsez II, dug Breizh, lezvreur da Anna Breizh .
* Giacomo Boncompagni (1548-1612), mab bastard d'ar pab Gregor XIII.

### Anv-tiegezh

Un anv-tiegezh eo ivez. Anaout a reer:
* Le Bastard, maer Roazhon
* Bastard, tad ha mab, kanerien er festoù-noz e kanton Kallag, e dibenn an XXvet kantved

## Sterioù all

* Eus ul loen ha n'eo ket glan a ouenn e lavarer ivez ez eo bastard.
* Lizher bastard a reer eus ul lizher dizanv.

## Lennegezh

Niverus eo ar vesterd el lennegezh.
* Bilzig zo lakaet da vastard, ha lavaret e vez eo bet beuzet e dad e stank ar vilin-avel.
* Le Bâtard de Mauléon, romant istorel gant Alexandre Dumas
* "Bastard", un danevell gant Erskine Caldwell

## Gerioù deveret

* Bastardiñ
* Bastardiezh: stad ar bastard
# Basseux

Kumunioù Frañs :
| Anv | Basseux |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Vertes vallées |
| Kanton | Beaumetz-lès-Loges |
| Kod INSEE | 62085 |
| Kod post | 62123 |
| Maer | Roger Karpinski |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 3,35 km² |
| Led | 50° 13' 38" Norzh |
| Hed | 02° 38' 43" Reter |
| Uhelder kreiz | 106 m |
| Uhelder bihanañ | 92 m |
| Uhelder brasañ | 143 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 145 (2007) |
| Stankter | 43 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Basseux a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
* Ar gêriadenn
* Ar skol

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia: d'ar 1añ a viz Genver 1871, un emgannig a voe e Basseux etre dragoned al Lu gall hag uhlaned prusian.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron Varia, 1540

## Dave ha notennoù

* ↑ Clochers de France
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Borgorose

Borgorose zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
# Borgoratto Mormorolo

Borgoratto Mormorolo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
# Borgoricco

Borgoricco a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
# Borgosatollo

Borgosatollo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Borgoratto Alessandrino

Borgoratto Alessandrino zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
# Borgonovo Val Tidone

Borgonovo Val Tidone zo ur gumun eus Italia, e proviñs Piacenza, e rannvro Emilia-Romagna.
# Borgone Susa

Borgone Susa zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Borgonovo

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Borgonovo (Bourc'h nevez) zo un anv italianek, diwar an anv borgo, stank a-walc'h.

## Lechioù

* Borgonovo Val Tidone, e proviñs Piacenza
* Borgonovo, frazione e Torricella Sicura e proviñs Teramo
* Borgonovo, e Fucecchio, e meurgêr Firenze
* Borgonovo pe Borgonuovo, e Monterotondo, e meurgêr Roma

## Tud

* Stefano Borgonovo (1964-2013), melldroader italian
# Borgomezzavalle

Borgomezzavalle zo ur gumun e Proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
# Andoù

Un aradennad venezioù eus ar re vrasañ eo an Andoù, o tibunañ un sistem uhelennoù a-hed kornôg kevandir Suamerika a-bezh. E Venezuela, Kolombia, Ecuador, Perou, Bolivia, Brazil, Chile hag Arc'hantina en em astennont. Gant an uhel m'eo o menezioù kreiz ez eo an Andoù ur skoilh bras da dreuziñ. Strishoc'h int etre Chile hag Arc'hantina hag eno e sav an aradennad evel un harz naturel. Er c'hontrol eo ledanoc'h an Andoù e Perou hag e Bolivia. Er broioù-se ez eus un uhelgompezenn uhel-mat a vez graet anezhi an Altiplano e spagnoleg. Soñjal a reer e teu anv an Andoù eus ur ger kechuaek Anti, a c'hallfe talvezout kement ha "kribenn uhel".
Dre m'eo uhel-mat an Andoù, ha dre m'en em astenn an aradennad venezioù etre daou benn ar c'hevandir, e vez diseurt-kenañ an hin hag ar plant eus an eil rannvro d'eben. E-touez al loened a gaver en Andoù ha na gaver ket e lec'h all e c'haller menegiñ ar c'hondor, ar puma, al lama.
E lodenn greiz an Andou e oa diazezet an Impalaeriezh Inka er XV$^{vet}$ kantved, pa erruas ar gonkistadored spagnol. Gwelout a reer c'hoazh kalz a savadurioù eus an amzer-se hag a roudoù eus o sevenadur. An Amerindianed, annezidi gentañ Amerika, o deus dalc'het o c'hrog war o bro kalz muioc'h en Andoù eget e lec'h er c'hevandir. E Perou da skouer ez eo Amerindianed ar braz eus an annezidi. Ouzhpenn ar spagnoleg e vez komzet yezhoù indianek, quechua hag aymara dreist-holl. Gounezet e vez butun, kafe, koton … hag an avaloù-douar, kavet en Andoù gant tud Europa, a vez debret kalz gant an dud.
War an harzoù etre Chile hag Arc'hantina emañ kernioù uhelañ an Andoù, hag en aradennad anvet Cordillera Blanca e Perou. An Aconcagua, en Arc'hantina, eo ar menez uhelañ-holl e kevandir Amerika, pa sav betek 6 959 metr a-us live ar mor.
* Aconcagua (6 962) Arc'hantina
* Monte Pissis (6 882) Arc'hantina
* Ojos del Salado (menez-tan) (6 864) Arc'hantina/Chile
* Mercedario (6 770) Arc'hantina
* Huascarán (6 768) Perou
* Bonete Chico (6 759) Arc'hantina
* Tres Cruces (6 758) Arc'hantina/Chile
* Llullaillaco (menez-tan) (6 739) Arc'hantina/Chile
* Walther Penck (6,658) Arc'hantina
* Incahuasi (6 638) Arc'hantina/Chile
* Tupungato (6 550) Arc'hantina/Chile
* Sajama (6 542) Bolivia
* Illimani (6 462) Bolivia
* Illampu (6 421) Bolivia
Menezioù-tan all zo c'hoazh en Andoù, evel :
* Parinacota (6 362 m) Chile/Bolivia
* Chimborazo (6 310 m) Ecuador
* Licancabur (5 920 m) Chile/Bolivia
* Cotopaxi (5 897 m) Ecuador
# Andrano

Andrano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Andrea Bocelli

Andrea Bocelli zo ur arzour lourennek italian ganet d'ar 22 a viz Gwengolo 1958 e Pisa, pennlec'h proviñs Pisa, e rannvro Toskana, en hanternoz Italia.

## Pladennoù ha filmoù

Gwerzhet en deus war-dro 70 milion a bladennoù.

### Pladennoù

* 1994: Il Mare Calmo della Sera.
* 1995: Bocelli.
* 1995: Viaggio Italiano.
* 1997: Romanza.
* 1998: Aria - the opera album.
* 1999: Sogno.
* 1999: Sacred Arias.
* 2000: Verdi.
* 2000: La Bohème.
* 2000: Requiem.
* 2001: Cieli di Toscana.
* 2002: Sentimento.
* 2003: Tosca.
* 2004: Il Trovatore.
* 2004: Andrea.
* 2005: Werther.
* 2006: Amore.
* 2006: Pagliacci.
* 2007: Cavalleria Rusticana.
* 2007: The Best of Andrea Bocelli: Vivere.
* 2008: Carmen.
* 2008: Incanto.
* 2009: My Christmas.
* 2010: Andrea Chénier.

### Filmoù video DVD

* 1998: A Night in Tuscany.
* 2000: Sacred Arias: The Home Video.
* 2001: Tuscan Skies (Cieli di Toscana).
* 2006: Credo: John Paul II.
* 2006: Under the Desert Sky.
* 2008: Vivere Live in Tuscany.
* 2008: Incanto The Documentary.
* 2009: My Christmas Special'.

### Pladennoùigoù

* 1994: "Il mare calmo della sera"
* 1995: "Con te partirò"
* 1995: "Macchine da guerra"
* 1995: "Per amore"
* 1999: "Ave Maria"
* 1999: "Canto della Terra"
* 2001: "Melodramma"
* 2001: "Mille Lune Mille Onde"
* 2004: "Dell'amore non si sa"
* 2004: "Un nuovo giorno"
* 2009: "White Christmas/Bianco Natale"

### Gant tud all

* 1995: "Vivere" (Feat. Gerardina Trovatoa)
* 1995: "Vivo per lei" (Feat. Giorgia)
* 1996: "Vivo por ella" (Feat. Marta Sánchez)
* 1996: "Time to Say Goodbye" (Feat. Sarah Brightman)
* 1997: "Ich lebe für sie" (Feat. Judy Weiss)
* 1997: "Je vis pour elle" (Feat. Helene Segara)
* 1999: "The Prayer" (Feat. Celine Dion)
* 2001: "L'Abitudine" (Feat. Helena Hellwig)
* 2006: "Somos Novios" (Feat. Christina Aguilera)
* 2006: "Because We Believe" (Feat. Marco Borsato)
* 2006: "Ama credi e vai" (Feat. Gianna Nannini)
* 2007: "Dare to live" (with Laura Pausini)
* 2008: "Vive Ya" (Feat. Laura Pausini)
* 2009: "What Child Is This" (Feat. Mary J. Blige)
* 2010: "Bridge over Troubled Water" (Feat. Mary J. Blige)

### Klipoù video

* 1995: "Il Mare Calmo della Sera"
* 1995: "Con te partirò"
* 1995: "Per amore"
* 1996: "Vivo por ella" (Portugaleg)
* 1996: "Vivo por ella" (Spagnoleg)
* 1996: Time to Say Goodbye
* 1997: "Ich lebe für sie"
* 1997: "Je vis pour elle"
* 1999: "Canto della Terra"
* 1999: "'O Mare E Tu"
* 1999: "Tremo E T'Amo"
* 2001: "Melodramma"
* 2001: "Il Mistero Dell'Amore"
* 2001: "L'Incontro"
* 2001: "L'Ultimo Re"
* 2001: "L'Abitudine"
* 2001: "Resta Qui"
* 2001: "Mille Lune Mille Onde"
* 2001: "Mascagni"
* 2001: "Tornera la Neve"
* 2001: "E Sara' A Settembre"
* 2001: "E Mi Manchi Tu"
* 2004: "Dell'amore non si sa"
* 2004: "Un Nuovo Giorno"
* 2008: "Dare to live (Vivere)"

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel
* Pladennrolladur
# Andrea Camilleri

Andrea Camilleri (1925 Porto Empedocle - 2019 Roma) zo ur skrivagner italianek.
# Andrea Mantegna

Andrea Montegna a zo bet ganet e 1431 en Isola di Carturo ha marvet d'an 13 a viz Gwenholon 1506 e Mantova a oa unan eus brasañ livourien an Azginivelezh italian.
E 1459 e voe anvet da livour ofisiel lez Mantova.

## Oberoù

* San Sebastiano, Mirdi al Louvre.
* Presentazione al Tempio, Berlin.
* Krist marv

## Levrlennadur

* Leandro Ventura Mantegna e la corte di Mantova Giunti
* Giovanni Agosti Su Mantegna Feltrinelli
* Vittorio Sgarbi Mantegna Skira
* Roger Fry Il Mantegna Edizione Abscondita
* Mauro Lucco Mantegna a Mantova 1460-1506 Skira
* Davide Banzato, Alberto De Nicolò Salmazo, Anna Maria Spiazzi Mantegna a Padova 1445-1460
* Anna Maria Spiazzi, Alberto De Nicolò Salmazo, Domenico Toniolo Andrea Mantegna e la cappella Ovetari a Padova
* Paola Marini Andrea Mantegna e le arti a Verona 1450-1500
* Vanna Rubini Andrea Mantegna, libro gioco Skira
* Costantino Cipolla, Giancarlo Malacarne El più soave et dolce et dilectevole et gratioso bochone Franco Angeli

## Liamm diavaez

* Diskouezadeg diwar-benn Andrea Mantegna (en italianeg)