OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Garreli-Kanada

Garreli Kanada :
| Garrelied-Kanada Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Branta |
| Anv skiantel ||
| Branta canadensis Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar garreli Kanada a zo un evn palvezek. Branta canadensis eo e anv skiantel.

## Annez

Bevañ a ra al labous e Norzhamerika; degaset e voe e gwalarn Europa.

## Daveennoù

* ↑ Branta canadensis war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Garreli Hawaii

Garreli Hawaii :
| Ur garreli Hawaii. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Branta |
| Anv skiantel ||
| Branta sandvicensis (Vigors, 1834) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar garreli Hawaii (liester : garrelied Hawaii) a zo ur spesad evned palvezek, Branta sandvicensis an anv skiantel anezhañ.

## Boued

Geotdebrer eo al loen.

## Annez

Emañ brosezat al labous e takadoù maen-teuz enezeg Hawaii (ha degaset e Maui).

## Liammoù diavaez

* Branta sandvicensis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Branta sandvicensis war al lec'hienn Avibase.
# Garreli du

Garreli du :
| Ur garreli du. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Branta |
| Anv skiantel ||
| Branta bernicla (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar garreli du (pe garreli boutin), a zo un evn palvezek, Branta bernicla an anv skiantel anezhañ.

## Rummatadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Garreli gouzoug ruz

Garreli gouzoug ruz :
| Ur garreli gouzoug ruz. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Branta |
| Anv skiantel ||
| Branta ruficollis (Pallas, 1769) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar garreli gouzoug ruz (liester : garrelied gouzoug ruz) a zo ur spesad evned palvezek, Branta ruficollis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Anser ruficollis (kentanv) da gentañ-penn (e 1769) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Boued

Debrer-glasvez eo ar spesad dreist-holl.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e toundra gwalarn Siberia.

## Liammoù diavaez

* (en) Branta ruficollis el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Branta ruficollis e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Branta ruficollis el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Branta ruficollis.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Garreli dremm wenn

Garreli dremm wenn :
| Ur garreli dremm wenn. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Branta |
| Anv skiantel ||
| Branta leucopsis (Bechstein, 1803) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar garreli dremm wenn (liester : garrelied dremm wenn) a zo ur spesad evned palvezek, Branta leucopsis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Anas leucopsis (kentanv) da gentañ-penn (e 1803) gant al loenoniour alaman Johann Matthäus Bechstein (1757-1822).

## Boued

Debrer-glasvez eo ar spesad dreist-holl.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un tiriad hag a ya eus Greunland da walarn Rusia.

## Liammoù diavaez

* (en) Branta leucopsis el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Branta leucopsis e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Branta leucopsis el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Branta leucopsis.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Garrulax

Garrulax :
| Garrulax monileger, e Park broadel Kaeng Krachan (Phetchaburi ha Prachuap Khiri Khan, Thailand). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Leiothrichidae |
| Anv skiantel ||
| Garrulax Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Garrulax a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevarzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad bremañ :
* Garrulax annamensis,
* Garrulax bicolor,
* Garrulax canorus
** G. c. canorus hag owstoni,
* Garrulax castanotis
** G. c. castanotis ha varennei,
* Garrulax ferrarius,
* Garrulax leucolophus
** G. l. belangeri, diardi, leucolophus ha patkaicus,
* Garrulax maesi,
* Garrulax merulinus
** G. m. laoensis, merulinus hag obscurus,
* Garrulax milleti
** G. m. milleti ha sweeti,
* Garrulax monileger
** G. m. badius, fuscatus, melli, monileger, mouhoti, pasquieri, schauenseei, schmackeri, stuarti ha tonkinensis,
* Garrulax palliatus
** G. p. palliatus ha schistochlamys,
* Garrulax rufifrons
** G. r. rufifrons ha slamatensis,
* Garrulax strepitans,
* Garrulax taewanus.
Seizh isspesad warn-ugent (27) en holl.

## Rummatadur

Un nebeud spesadoù a oa bet diblaset d'ober tri genad nevez : Argya (gularis), Ianthocincla (bieti, cineracea, konkakinhensis, lunulata, maxima, ocellata, rufogularis ha sukatschewi) ha Pterorhinus (albogularis, berthemyi, caerulatus, chinensis, courtoisi, davidi, delesserti, galbanus, mitratus, nuchalis, pectoralis, perspicillatus, poecilorhynchus, ruficeps, ruficollis, sannio, treacheri ha vassali).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Leiothrichidae/Garrulax (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Meurzh 2022).
* ↑ Alström P, A Cibois, M Irestedt, D Zuccon, M Gelang, J Fjeldså, MJ Andersen, RG Moyle, E Pasquet & U Olsson. 2018a. Comprehensive molecular phylogeny of the grassbirds and allies (Locustellidae) reveals extensive non-monophyly of traditional genera, and a proposal for a new classification. Molecular Phylogenetics and Evolution 127: 367–375. doi: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2018.03.029.
# Garrovillas de Alconétar

Garrovillas de Alconétar a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
# Garrucha

Garrucha a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Garrulax caerulatus

Garrulax caerulatus :
| Penn Garrulax caerulatus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Leiothrichidae |
| Genad : | Garrulax |
| Anv skiantel ||
| Garrulax caerulatus (Hodgson, 1836) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Garrulax caerulatus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.
Anvet e voe Cinc[losoma]. Cærulatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* Garrulax caerulatus caerulatus, e reter menezioù Himalaya,
* G. c. kaurensis, e reter Myanmar ha kornôg Yunnan (mervent Sina),
* G. c. latifrons, e biz Myanmar ha gwalarn Yunnan (mervent Sina),
* G. c. livingstoni, e reter Asam (biz India) ha gwalarn Myanmar,
* G. c. subcaerulatus, Hume, 1878, e stad Meghalaya ha kreisteiz Asam (biz India).

## Liammoù diavaez

* (en) Garrulax caerulatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Garrulax caerulatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Garrulax caerulatus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gwener-ar-Groaz

Gwener-ar-Groaz zo ur gouel relijiel a vez lidet gant ar Gristenien d'ar Gwener a-raok Sul-Fask e koun Pasion Jezuz-Krist.
Klotañ a ra gant an deiz ma voe kroazstaget Jezuz Nazaret gant ar Romaned betek e varv. Krak war-lerc'h ar Yaou-Gamblit hag a-raok ar Sadorn-Fask e verk an deiz-mañ dibenn ar C'horaiz evit ar Gatoliked ivez.

## Krennlavar

* Deiz Gwener ar Groaz / E Yun an dud, bihan ha bras.
# Gwener (doueez)

*Diwar-benn an doueez roman eo ar pennad-mañ. Diwar-benn an doueez hellazat sellout ouzh Afrodite.
Gwener a oa doueez ar gened hag ar garantez e relijion ar Romaned kozh. Tennañ a ra da Afrodite an Hellened ha da d-Turan an Etrusked.
He far a gaver e relijionoù all :
* Tlahuizcalpantecuhtli gant an Azteked,
* Kukulcan gant ar v-Mayaed ha Sif er mojennoù nordek.

## Istor ur vojenn

Da gentañ e oa un doueez italek dister a-walc'h, a ziwalle al liorzhoù, strujusaat ar bleunioù ha dareviñ ar plant. N'eo nemet adalek an IIvet kantved kent JK e voe kemmesket gant Afrodite Hellaz, hag e voe roet dezhi perzhioù an doueez hellazat. Neuze eo e voe brud dezhi e Roma.
Er Iañ kantved, pa lavare Julius Caesar e tiskenne e diegezh, ar "gens Julia", eus Eneas, mab da Anchise ha da Wener, e voe reoliet gantañ lidoù-azeuliñ e "c'hourvamm". Neuze eo e voe gouestlet miz Ebrel d'an doueez, abalamour ma oa koulz dihun an natur, hag ivez, a-hervez, hini ar garantez.

## Hec'h anv

Gant ar Romaned e oa anavezet dindan an anv Venus ha dont a ra an anv Gwener eus tro-c'henel latin Venus, a zo Veneris. Kevatal e oa Venus, pe Gwener, da Afrodite ar C’hresianed kozh.
* Gwener anadiomene a vez graet anezhi en oberennoù arzel m'he gweler en he noazh o tont e-maez an dour.

## Kerentiezh

Merc’h e oa da Yaou ha da Zione. Dimezet e oa da Vulcanus.
E-touez he bugale:
* Kupidon
* Eneas
* Eriks

### Karantezioù

Karet he deus doueed ha tud kenkoulz all.

#### Gant doueed

Rediet e voe gant he zad Yaou da zimeziñ gant Vulkan, an doue tort ha divalav.

#### Gant tud

* Anchise, lezvab da roue Troja a oa he c'harantez vras (ne oa ket hini Afrodite, a gare Adonis).

## Oberennoù arzel

Gwelout:
* delwennoù da Afrodite
* livadurioù da Afrodite

## Lennegezh

* Ur pennad diwar he fenn zo el levr De mulieribus claris gant Boccaccio.
* La Vénus d'Ille, gant Prosper Mérimée
* Venus Anadyomène, ur varzhoneg gant Arthur Rimbaud.
Gwener anadiomene, murlivadur e Pompei, gant Apelles (a greder), kollet abaoe. Tapet e oa bet ar skeudenn a-raok an distruj.

## Gerioù

* Graet e vez an anv Venus (peurvuiañ), pe Gwener (a-wechoù) eus
** ur gaer a blac'h
** un delwenn gwreg dianav, ragistorel alies, ne vern pe neuz a ve dezhi.
* Ar ger binim a deu eus ar ger gallek venin, a deu eus an anv Venus.
* Roet he deus hec’h anv d’an deiz — devezh gouestlet dezhi, ha d’ar blanedenn.

## Poltredoù maouezed en Gwener

* Gwener hec'h aval, gant Bartholomeus van der Helst (1664)
* Sebastiano Ricci.

## Pennadoù kar

* Delwennoù da Afrodite
* Livadurioù da Afrodite

### Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Skeudennoù Gwener war ar pezhioù moneiz en Impalaeriezh roman
* Prosper Mérimée, La Vénus d’Ille, (danevell c'hallek, 1837).
* Gwener er mojennerezh hag en Arz
# Gwener Arle

Gwener Arle (Vénus d'Arles e galleg) a zo un delwenn vras, 1.94m a uhelder, pe roman pe hellazat, o skeudenniñ an doueez Afrodite (pe Gwener ar Romaned) hag a zo bremañ e mirdi al Louvre e Pariz. E marmor Hymettus eo graet, ha savet e oa war-dro ar Iañ kantved kent JK.
Soñjal a reer e c'hall bezañ un eildelwenn da Afrodite Thespiae, oberenn Praksiteles, ha goulennet outañ gant he serc'h Frine.
En Eil Kantved e voe graet meneg gant Pausanias ar Beajour eus ur strollad tri, Eros, Frine, hag Afrodite, e Thespiae e Boeotia, e-kreiz Hellaz. Doare Praksiteles a vefe kavet e penn Afrodite, a denn kenañ da benn Afrodite Knidos, a zo diwar zorn Praksiteles hep ket a var.
Dizoloet e voe ar Gwener-se e meur a damm e c'hoariva roman Arle, e Provañs.

## Notennoù

* ↑ Theoi.com
* ↑ Adolf Furtwängler ( ''Meisterwerke der Griechischen Plastik (Berlin), 1893) an hini en deus graet anv eus un oberenn yaouankiz da Braksiteles.
* ↑ Pausanias, Description of Greece IX.27.5.
# Gwener Medici

Gwener Medici, pe Venere de' Medici en italianeg, zo un delwenn hellenek e marmor, 1,53m a uhelder dezhi, mennet da aroueziañ an doueez Afrodite, kizellet e dibenn ar Iañ kantved kent JK, en Aten marteze, diwar batrom un delwenn arem, e doare Afrodite Knidos, a vije bet graet gant ur c'hizeller a laboure hervez giz Praksiteles
War ziskouez emañ e Mirdi an Ofisoù e Firenze (Italia).
Tennañ a ra da zelwenn Afrodite Knidos, gant he dorn dirak he gaol. Evelti e seblant an doueez bezañ o paouez diflukañ e-maez ar mor, hervez a zo damlavaret deomp gant an delfin e-harz he zreid, goude ma n'eo ket sur e oa al loen en delwenn arem orin.

## Delwennoù a-vremañ

N'eus delwenn ebet a vije bet graet kement a eildelwennoù diwarni evel ar Venus de' Medici. Ar roue gall Loeiz XIV en devoa pemp anezho, peder e marmor, gant Carlier, Jean-Jacques Clérion, Antoine Coysevox ha Nicolas Frémery, hag unan en arem, graet gant ar vreudeur Keller.
E 1844 e voe graet un delwenn, The Greek Slave, gant ar c'hizeller stadunanat Hiram Powers diwar batrom ar Venus de' Medici.

## Levrlennadur

* Francis Haskell and Nicholas Penny, Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500–1900 (Yale University Press) 1981
* Guido Mansuelli, Galleria degli Uffizi: Le Sculture (Roma), 2 levrenn, 1958–61, vol. I, pp. 71–73.

## Notennoù

* ↑ Mansuelli, Galeria degli Uffizi : Le Sculture
* ↑ Haskell ha Penny, Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture, p. 325
# Gwener (deiz)

Ar Gwener eo an deiz etre ar Yaou hag ar Sadorn. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo ar pempvet deiz eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar c'hwec'hvet devezh. Donet a ra an anv diwar an doueez Gwener, unan eus doueed pennañ ar Romaned, adalek amzer Julius Caesar.

## Yezh

* Ar Gwener eo anv an deiz, ar gwenervezh pa gomzer eus an devezh, ha gwenervezhiad pa gomzer eus ar c'hementad (labour da skouer) graet en deiz-se.
* D'ar Gwener a vez lâret, pe digwener pa gomzer eus ar Gwener kentañ pe eus an hini diwezhañ.

## Relijion
### Ar Gwener er relijion gristen

Deiz marv Jezuz war ar groaz eo, hag abalamour da se e tle ar gristenien ober vijil en deiz-se. Gwelet ar c'hrennlavar: Ar Gwener, Devezh peñver. E Breizh ne veze ket debret kig gwechall neuze, hag ar c'hiz e oa debriñ krampouezh pe pesked. Un devezh a-bouez eo Gwener diwezhañ ar C'horaiz, a vez graet Gwener-ar-Groaz anezhañ.

#### Gwener-ar-Groaz

Un deiz a-bouez eo Gwener-ar Groaz-er relijion gristen pa lavar Sant Yann Aveliour eo en deiz ma veze lidet Pask gant ar Yuzevien ez eo bet barnet ha kondaonet Jezuz-Krist da vezañ kroazstaget. Sul-Fask eo anv ar Sul a zeu goude ha Yaou-Gamblit ar Yaou en e raok. N'eo ket stabil deiziad Gwener-ar-Groaz pa vez jedet pegoulz e vo deiz Sul-Fask diwar deiziadur al loar.

### Ar Gwener en Islam

Un deiz a-bouez eo pep Gwener evit ar vuzulmaned sunnit ha chiit pa vezont kustum da vont d'ober o lidoù d'ar voskeenn. Er broioù muzulman ne labour ket kalz a dud en deiz-se.
# Gwener Capitolina

Gwener Capitolina (pe Venus Capitolina) zo un delwenn eus an doueez roman Gwener, unan eus ar seurt Venus Pudica, evel ar Venus de' Medici, savet war batrom Afrodite Knidos. Aes eo da anavezout abalamour d'ar penaos emañ he divvrec'h ganti: goude ur gouronkadenn emañ an doueez Gwener o c'holeiñ he brennid gant he dorn dehoù, hag he gaol gant he dorn kleiz.

## Delwennoù damheñvel

Gwener Campo Iemini: un delwenn all diwar ar memes patrom a voe dizouaret en nevezamzer 1792 e-touez delwennoù arall pa voe toullet ur genkiz roman e Campo Iemini, damdost da d-Torvaianica, e Lazio . Ar furchadenn a voe graet dindan ar Saoz Robert Fagan (1761-1816), marc'hadour hendraoù roman, ha gant paeroniezh ar priñs Augustus Frederick, dug Sussex, gant skoazell Sir Corbet Corbet (British Museum). En amzer ma voe dizouaret e kavas d'ar Saozon e oa dreist d'ar Gwener Capitolina. Goude ur c'hempenn dezhi e Roma e voe karget war ul lestr ha kaset da Londrez hag eno e voe roet gant dug Sussex d'e vreur George IV, a lakaas anezhi e Carlton House. Pa varvas, ha pa voe distrujet Carlton House, e voe roet gant ar roue William IV d'ar British Museum.
Afrodite Menofantos a voe kavet e manati San Gregorio al Celio. Warni emañ sinatur Menofantos, ur c'hizeller hellazat eus ar Iañ kantved kent JK moarvat ha n'ouzer netra diwar e benn.

## Notennoù

* ↑ "Apo tis en troadi afroditis minofantos epoiei"

## Levrlennadur

* Haskell, Francis and Nicholas Penny, 1981. Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500-1900 (Yale University Press). Cat. no. 84.
* Helbig, Wolfgang, Führer durch die öffentlichen Sammlungen klassischer Altertümer in Rom 4th edition, 1963-72, vol. II.
* Wilton, A. and I. Bignamini (editors.), Grand Tour: the lure of Italy in the eighteenth century (London, Tate Gallery Publishing, 1996), pp. 269-270, no. 228 (the Campo Iemini Venus).

## Liammoù diavaez

* British Museum: Campo Iemini Venus
* "Aphrodite Minofantos"
* Kuzhat Gwener e-pad gweladenn prezidant Iran : http://www.corriere.it/esteri/16_gennaio_26/rohuani-visita-colle-quelle-statue-non-gradite-delegazione-f213e32c-c40c-11e5-8e0c-7baf441d5d56.shtml?refresh_ce-cp
# Gwener Pudica

Gwener Pudica, pe Venus Pudica e latin (Gwener eleveziek e brezhoneg), zo un anv latin a vez graet a-wechoù eus delwenn Afrodite Knidos, hag eus an eildelwennoù all heñvel pe damheñvel outi, abalamour m'emañ o kuzhat he gaol gant he dorn kleiz.
Doareoù all eus ar Venus Pudica zo c'hoazh, pa vez gwelet o klask kuzhat he brennid ouzhpenn, gant he dorn dehoù neuze, ha sed ar re vrudetañ:
* Venus Capitolina
* Venus de' Medici

## Pennad kar tostañ

* Afrodite Knidos

## Liamm diavaez

* Ur Venus Pudica el Louvre.
# Gwener (planedenn)

Gwener :
| Koumoul Gwener gwelet gant ar sontenn Mariner ||
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| Skin etre | 108 208 926 km ≈ 0,72 ua |
| Treuzkiz kelc'htreiñ | 0,680 Tm ≈ 4,545 ua |
| Ezkreizennegezh | 0,006 773 23 |
| Prantad reveulziañ siderel | 224,70096 d |
| Prantad sinodek | 583,9210 d |
| Tizh kelc'htreiñ etre | 35,021 km/s |
| Stouadur | 3,394 71° |
| Loarenn | 0 |
| Doareennoù fizik ||
| Treuzkiz keheder | 12 103,7 km |
| Treuzkiz pol | 12 103,7 km |
| Pladadur | 0 |
| Gorread | 4,60×10$^8$ km² |
| Volum | 9,28×10$^{11}$ km³ |
| Mas | 4,8685×10$^{24}$ kg |
| Mas volumek etre | 5,204×10$^3$ kg/m³ |
| Gravitadur war he gorre | 8,87 m/s² |
| Prantad treiñ | -243,0185 d |
| Tizh tro (er c'heheder) | 6,52 km/h |
| Stouadur an ahel | 2,64° |
| Albedo | 0,65 |
| Tizh frankizadur | 10,361 km/s |
| Temperadur war he gorre | nbtañ* etre muiañ 228 K737 K773 K 445°C da 482 °C |
| * An temperadur izelañ eo hini gorre ar c'houmoul. ||
| Doareennoù atmosfer ||
| Gwask atmosferek | 9321,9 kPa |
| Dioksidenn garbon | 96 % |
| Nitrogen | 3 % |
| Dioksidenn sulfur Aezhenn dour Monoksidenn garbon Argon Heliom Neon Sulfur karbonil Trenkenn glorhidrik Trenkenn fluorhidrik | roudoù |
Gwener a zo anezhi an eil planedenn e koskoriad an Heol. Gwelet e vez mat-kenañ eus an Douar. Pa vez gwelet eus an Douar e vez anvet dre vras ar Werelaouen, pe c'hoazh Steredenn al Labourer.

## Difurch

* D’an 11 a viz Ebrel 2006 eo en em lakaet ar sontenn Venus Express da gelc'htreiñ en-dro d'ar blanedenn. Savet eo bet an ijinenn-se gant Ajañs Europa an Egor (ESA) hag ar wech kentañ eo da Europa kas ur gefridi betek Gwener, hag an hini gentañ ivez abaoe programm Magellan an NASA e 1984. E-pad 2 zevezh eus ar blanedenn (ar pezh a ra 486 devezh-douar) e vo studiet doare, kimiezh hag oberiantiz an atmosfer.

## Levrlennadur

* Koskoriad an Heol, Bruno Mauguin ha Bénédicte Saulier-Le Dréan (Egorenn ar skiantoù), treiñ gant an Ofis ar Brezhoneg, 2006, Éditions Apogée, ISBN 2-84398-249-9, pp. 17-19.
# Gwener Willendorf

Gwener Willendorf, anavezet ivez dindan an anv a Maouez Willendorf, a reer eus un delwennig 11.1 cm sav a ziskouez tres ur vaouez. Kavet eo bet e 1908 war ul lec’hiad arkeologel eus oadvezh ar maen nepell eus Willendorf, en Aostria, gant an arkeologour Josef Szombathy. Kizellet eo bet en ur maen-raz oolitek na gaver ket er vro. Livet eo bet gant bouliermini ruz.
Istimañ a reer, da-heul an dielfennadenn nevez eus stratigrafiezh al lec’hiad bet graet e 1990, eo bet kizellet an delwenn e-tro 22,000-24,000 bloaz zo. Ne ouezer ket nemeur diwar-benn an orin anezhi, an doare m'eo bet savet hag an dalvoudegezh sevenadurel anezhi.
N'eo ket bet soñjet Gwener evit bezañ poltred ur vaouez zo bet anezhi. Kentoc’h ez eo skeudennadur natur ar vaouez. Heverk eo pegen bras eo he c’hourzh, he divronn hag he begel. Al liamm gant ar strujusted eo zo lakaet anat evel-se. Pleget eo he divrec’h moan war he bruched ha displann eo he dremm goloet m'eo he fenn gant ar pezh zo moarvat plezhennoù rodellek, daoulagad pe ur seurt tra evit diskuizh ar penn.
Hiziv an deiz ez eus skiantourien zo hag a zo hegazet gant al lesanv Gwener bet roet d'an delwennig lart-se o keñveriañ anezhi ouzh skeudenn ar Wener glasel. Evit Christopher Witcombe Diskouez a ra al lesanv goapaus-se ar c’hraksoñjoù a oa o ren diwar-benn pobloù ar ragistor, ar merc’hed hag ar vlizidigezh, d'ar mare m'eo bet kavet an delwenn (liamm lec'hienn Witcombe). War un dro ez eus diegi vicherel da sellet outi evel ouzh ar Vamm Douar, doueez oadvezh ar maen da vare Europa gozh. Goulakaet eo gant lod e verk he lardijenn ur statud uhel en ur gevredigezh dastumerien-chaseourien hag e c’hallfe bezañ, ouzhpenn d'he roll strujus anat, arouez ar surentez hag ar berzh.
N'eo ket stummet treid an delwenn e doare ma c’hallfe chom en he sav kennebeut. Setu perak e kav da lod e veze dalc’het gant an dorn kentoc’h, ha ne oad ket sañset chom da arvestiñ outi a-hend-all. Evit arkeologourien all n'eo ket anat e vije bet un doueez vamm anezhi, just un degasourez chañs vat. Re all c’hoazh a gav dezho e veze sanket un dra en he gouhin da-geñver ur breoù strujusted bennak.
War ziskouez emañ Gwener Willendorf e dastumadeg an Naturhistorisches Museum e Vienna.
Abaoe m'eo bet dizoloet hag anvet an delwennig-mañ ez eus bet kavet delwennoùigoù damheñvel all hag oberennoù arzel all. Graet e vez anezho holl Delwennoùigoù Gwener.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Christopher L. C. E. Witcombe, "Women in Prehistory:Venus of Willendorf"
# Fino del Monte

Fino del Monte zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Fiorano Modenese

Fiorano Modenese zo ur gumun italian e proviñs Modena, en Emilia-Romagna.
# Fiorano al Serio

Fiorano al Serio zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Fiorentino

Fiorentino zo unan eus nav c'humun (castelli) San Marino. An niver annezidi zo 2 526 (2013).
# Fiorentino Palmiotto

Fiorentino Palmiotto, bet ganet d'an 9 a viz Ebrel 1929 e Ravenna (Italia) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Eost 2021 e Molinella (Italia), a oa ur mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.

## Oberennoù skrivet

* Vincenzo Nestler: il più grande scacchista siciliano dell'era contemporanea, Circolo scacchistico Vincenzo Nestler, Agrigento, 1992 ;
* Cronistoria dei campionati italiani di scacchi per corrispondenza (3 levrenn), ASIGC, Quaderni Tecnici ;
* Gli scacchi nella didattica elementare ;
* La vita rocambolesca di un maestro di scacchi.
# Fino Mornasco

Fino Mornasco zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
# Fiona Apple

Fiona Apple pe Fiona Apple Maggart, ganet e 1977, zo ur ganerez stadunanat.

## Pladennoù

* 1996 – Tidal
* 1999 – When the Pawn...
* 2005 – Extraordinary Machine
* 2012 – The Idler Wheel Is Wiser Than the Driver of the Screw and Whipping Cords Will Serve You More Than Ropes Will Ever Do
* 2020 – Fetch the Bolt Cutters

## Liammoù diavaez

* O kanañ After You've Gone :