OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Georg Marco

Georg Marco a zo bet ganet d'an 29 a viz Du 1863 e Czernowitz (Ukraina) ha marvet d'an 29 a viz Eost 1923 e Vienna (Aostria).
Mestrc'hoarier echedoù roumanian.
E miz Mezhzven 1906 e tapas e wellañ renk Elo: 2673.

## Oberennoù skrivet

* Georg Marco, Das Internationale Schachturnier, Vienna, 1908, ademnannet e 1986, ISBN 3-283-00125-1 ;
* Johann Berger, Georg Marco, Carl Schlechter, Der 12. und 13. Kongreß des Deutschen Schachbundes München 1900, Hannover 1902, adembannet e 1983, ISBN 3-283-00130-8 ;
* Georg Marco, Der Internationale Schachkongreß des Barmer Schachvereins 1905, adembannet e 1984.

## Ul levr diwar e benn

* O. Urcan, Chess Fathering a Nation: Adolf Albin (1848-1920) and Georg Marco (1863-1923), Moravian Chess, Olomouc, 2004.

## Liamm diavaez

* Stadegoù e Chessmetrics:
# Georg-Henning von Bassewitz-Behr

Georg-Henning von Bassewitz-Behr ( 1900 -1949) a oa kont hag ofiser alaman, SS-Gruppenführer, Generalleutnant er Waffen-SS .
# Georg August Zenker

Georg August Zenker, bet ganet d'an 11 a viz Mezheven 1855 e Leipzig (Kengevread alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz C'hwevrer 1922 e Bipindi (e mervent Kameroun), a oa ul loenoniour ha louzawour alaman.
Roet e voe e anv d'ur spesad evned — Melignomon zenkeri — da zougen bri dezhañ.
# Georg Daniel Gerlach

Georg Daniel Gerlach, ganet d'an 31 a viz Eost 1797 en Egernførde hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Meurzh 1865 e København, a oa un ofisour danat. E penn al lu roueel danat e oa e-pad Emgann Dybbøl.

## Pennadoù kar

* Emgann Dybbøl
# Georg Friedrich Händel

Georg Friedrich Händel (23 a viz C'hwevrer 1685 e Halle - 14 a viz Ebrel 1759 e Londrez) a oa ur sonaozour saoz, alaman e orin. Brudet eo evit e c'hoariganoù ha barnet e vez evel unan eus ar sonaozourien bouezusañ eus ar marevezh barok.

## Liammoù diavaez

Buhezskrid Georg Friedrich Händel
# Georg Michaelis

Georg Michaelis, ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1857 e Haynau - anvet hiziv Chojnów, e Polonia - ha marvet d'an 24 a viz Gouere 1936 e Bad Saarow, oa ur politikour ha gwiraour alaman da vare an Impalaeriezh alaman.
Maodiern-arlevier Prusia e voe ha kañseller an Impalaeriezh etre Gouere hag Here 1917.
# Georg Ohm

Georg Simon Ohm, bet ganet en Erlangen (Bavaria, en Alamagn a-vremañ) d'ar 16 a viz Meurzh 1789 hag aet da Anaon e München (Bavaria) d'ar 6 a viz Gouere 1854, a oa ur fizikour alaman.

## Buhez

Bet e voe war e studi e Skol-veur Erlangen. Diwezhatoc'h, e 1817, ez eas da gelenner e Skol-veur jezuisted Köln. Da-heul, e 1833, e kelennas e Nürnberg hag e 1852 ez eas da gelenner war ar fizik arnodel e Skol-veur München.

## Labourioù

Niverus eo e skridoù. Die galvanische Kette mathematisch bearbeitet, embannet e Berlin, eo an hini pennañ. An embannadenn-mañ, kinniget daou vloavezh-pad a-raok er c'hazetennoù Schweigger ha Poggendorff, he deus bet ur gwir levezon war diorroadur ha teorienn ar red tredan. E anv a voe lakaet da dermenadenn an tredan dre lezenn Ohm, hag a zo ar genfeurelezh etre ar fonnder hag ar voltadur en un harzell. Degemeret e voe an unanenn er reizhiad etrebroadel (SI) evit an harz tredan, an ohm, a vez aroueziet gant Ω.
Ar Royal Society a roas dezhañ medalenn Copley e 1841.
# Eur

An eur zo ur muzul amzer. Peder eur warn-ugent zo en un deiz.
# Euplectes

Euplectes :
| Euplectes hordeaceus, luc'hskeudennet e Gambia. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Ploceidae |
| Anv skiantel ||
| Euplectes Swainson, 1829 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Euplectes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seitek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Euplectes afer
** E. a. afer, ladoensis, strictus ha taha,
* Euplectes albonotatus
** E. a. albonotatus, asymmetrurus hag eques,
* Euplectes ardens
** E. a. ardens, laticauda ha suahelicus,
* Euplectes aureus,
* Euplectes axillaris
** E. a. axillaris, bocagei, phoeniceus, traversii ha zanzibaricus,
* Euplectes capensis
** E. c. angolensis, approximans, capensis, crassirostris, phoenicomerus ha xanthomelas,
* Euplectes diadematus,
* Euplectes franciscanus
** E. f. franciscanus ha pusillus,
* Euplectes gierowii
** E. g. ansorgei, friederichseni ha gierowii,
* Euplectes hartlaubi
** E. h. hartlaubi ha humeralis,
* Euplectes hordeaceus
** E. h. craspedopterus ha hordeaceus,
* Euplectes jacksoni,
* Euplectes macroura
** E. m. conradsi, macrocercus ha macroura,
* Euplectes nigroventris,
* Euplectes orix,
* Euplectes progne
** E. p. delacouri, delamerei ha progne,
* Euplectes psammocromius.
O c'havout a reer holl en Afrika issahara, c'hwec'h isspesad ha tregont (36) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Ploceidae/Euplectes (lennet e-barzh d'an 12 a viz Eost 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Euporia

Euporia pe Euporie (henc'hresianeg : Ευπορία pe Ευπορίη), merc'h da Zeus ha Themis, zo unan eus an Eurioù, ha doueez ar fonnusted, e mojennoù Hellaz kozh, hervez ar barzh roman Caius Julius Hyginus en e Fabulae.

## Pennad kar

* Euporie, ul loar d'ar blanedenn Yaou.
# Euporie

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Euporie a zo un anv deuet eus an henc'hresianeg hag a c'hall bezañ
* ur adstumm da Euporia, anv unan eus an Eurioù, ha doueez ar fonnusted, e mojennoù Hellaz kozh ;
* Euporie, anv ul loar en-dro d'ar blanedenn Yaou.
# Eupodotis

Eupodotis :
| Eupodotis afra ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Otidiformes |
| Kerentiad : | Otididae |
| Genad : | Eupodotis |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eupodotis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ otized.

## Spesadoù

* otiz glas, Eupodotis caerulescens
* otiz Somalia, Eupodotis humilis
* otiz Rüppell, Eupodotis rueppellii
* otiz kof gwenn, Eupodotis senegalensis
* Eupodotis vigorsii
En Eupodotis pe Afrotis :
* otiz du, Eupodotis afra
* Eupodotis afraoides
En Eupodotis pe Houbaropsis :
* Otiz Bengal, Eupodotis bengalensis
En Eupodotis pe Lissotis :
* otiz Hartlaub, Eupodotis hartlaubii
* otiz kof du, Eupodotis melanogaster
En Eupodotis pe Lophotis :
* Eupodotis gindiana
* Eupodotis ruficrista
* otiz Savile, Eupodotis savilei
En Eupodotis pe Sypheotides :
* Eupodotis indica
# Eupsittula

Eupsittula :
| Eupsittula pertinax xanthogenia luc'hskeudennet e Bonaire (Antilhez Nederlandat). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Anv skiantel ||
| Eupsittula Bonaparte, 1853 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eupsittula a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* Eupsittula aurea,
* Eupsittula cactorum
** E. c. cactorum hag E. c. caixana,
* Eupsittula caniculari
** E. c. canicularis, E. c. clarae hag E. c. eburnirostrum,
* Eupsittula nana
** E. n. astec, E. n. nana hag E. n. vicinalis,
* Eupsittula pertinax
** E. p. aeruginosa, E. p. arubensis, E. p. chrysogenys, E. p. chrysophrys, E. p. ocularis, E. p. griseipecta, E. p. lehmanni, E. p. margaritensis, E. p. paraensis, E. p. pertinax, E. p. surinama, E. p. tortugensis, E. p. venezuelae hag E. p. xanthogenia.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Psittacidae/Eupsittula (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Mae 2016).
# Eur hañv

An eur hañv a zo ur sistem a vez graet gantañ gant kalzik a vroioù eus an hantervoul norzh hag eus an hantervoul su. Graet e vez dre vras gant broioù eus an takadoù kerreizh e-lec'h ma'z eus kemm etre padelezh an deiz en hañv ha padelezh an deiz er goañv. E broioù Unaniezh Europa e vez graet ar cheñchamant d'ar Sul diwezhañ eus miz Meurzh ma vez abredet an eurieroù eus un eur (ne vez nemet 23 eurvezh en devezh-se). D’ar Sul diwezhañ eus miz Here e vez graet ar c'hontrol hag e vez pellaet an eurieroù eus un eur (en devezh-se e vez 25 eurvezh). A bep seurt abegoù a vez roet evit an dra-se. Unan eus an abegoù kentañ a oa espern petrol dre sklêrijenniñ nebeutoc'h. Bremañ e lakaer kentoc'h en a-raok an amzer sklêrijenn d'abardaez-noz evit an amzer vak hag evit ober e vad eus ar vakañsoù.

## Unaniezh Europa

Abaoe 2002 e cheñch an holl vroioù e memes koulz.
Deiziadur ar cheñchamantoù eur en Europa. :
| Bloavezh | Tremen d'an eur hañv | Tremen d'an eur c'hoañv |
| Bloavezh | 1 h eus WET da 2 h WEST 2 h eus CET da CEST 3 h eus EET da EEST | 2 h eus WEST da 1 h WET 3 h eus CEST da 2 h CET 4 h eus EEST da 3 h EET |
| 2002 | 31 a viz Meurzh | 27 a viz Here |
| 2003 | 30 a viz Meurzh | 27 a viz Here |
| 2004 | 28 a viz Meurzh | 31 a viz Here |
| 2005 | 27 a viz Meurzh | 30 a viz Here |
| 2006 | 26 a viz Meurzh | 29 a viz Here |
| 2007 | 25 a viz Meurzh | 28 a viz Here |
| 2008 | 30 a viz Meurzh | 26 a viz Here |
| 2009 | 29 a viz Meurzh | 25 a viz Here |
| 2010 | 28 a viz Meurzh | 31 a viz Here |
| 2011 | 27 a viz Meurzh | 30 a viz Here |
| 2012 | 25 a viz Meurzh | 28 a viz Here |
| 2013 | 31 a viz Meurzh | 27 a viz Here |
| 2014 | 30 a viz Meurzh | 26 a viz Here |
| 2015 | 29 a viz Meurzh | 25 a viz Here |
| 2016 | 27 a viz Meurzh | 30 a viz Here |
| 2017 | 26 a viz Meurzh | 29 a viz Here |
| 2018 | 25 a viz Meurzh | 28 a viz Here |
| 2019 | 31 a viz Meurzh | 27 a viz Here |
| 2020 | 29 a viz Meurzh | 25 a viz Here |
# Eupleridae

Eupleridae :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Eupleridae |
| Iskerentiadoù : ||
| Euplerinae Galidiinae ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An Eupleridae a zo ur c'herentiad kigdebrerien eus Madagaskar.
An hini anavezetañ eo moarvat ar Fosa (Cryptoprocta ferox) en iskerentiad Euplerinae. Er c'herentiad Viverridae e veze renket holl izili an iskerentiad-se gwechall tra ma oa renket ar Galidiinae e-touez an Herpestidae.

## Spesadoù

* Iskerentiad Euplerinae
** Fosa, Cryptoprocta ferox
** Falanouk, Eupleres goudotii
** Fanaloka, Fossa fossana
* Iskerentiad Galidiinae
** Mibinell lost gwalennek, Galidia elegans
** Mibinell roudennoù ledan, Galidictis fasciata
** Mibinell Grandidier, Galidictis grandidieri
** Mibinell roudennoù strizh, Mungotictis decemlineata
** Mibinell lost gell, Salanoia concolor
# Euporie (loarenn)

Euporie :
| Mankout a ra ul luc'hskeudenn ! Ar pennad-mañ en deus ezhomm eus ul luc'hskeudenn ||
| Dizoloet gant | Scott S. Sheppard, David C. Jewitt ha Jan Kleyna |
| Dizoloet d'an | 11 Kerzu 2001 |
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| radius krenn | 19 304 000 km |
| Kelc'htro | ? |
| Ezkreizennegezh | 0,1432 |
| Periapsis | ? |
| Apoapsis | ? |
| Prantad reveulziañ | 550,74 d |
| Tizh orbitel krenn | ? |
| Stouadur | 145,767° |
| Loarenn eus | Yaou |
| Doareennoù fizikel ||
| Treuzkiz krenn | ~2 km |
| Pladadur | |
| Gorread | ? |
| Volum | ? |
| Mas | ~1,5×10×10$^{13}$ |
| Douester | 2.6 g/cm³ |
| Gravitadur gorre | ~0,00081 m/s² |
| Tizh achap | ? |
| Devezh | ? |
| Stouadur | ? |
| Albedo | 0.04 |
| Sked dre wel | - |
| temp. gorre | ? |
| Gwask atmosferel | ebet |
Euporie (gresianeg Ευπορία) pe Yaou XXXIV a zo ul loarenn gilgradek direizh da Yaou. Gant ur strollad steredoniourien eus Skol Veur Hawaii e voe dizoloet e 2001 hag anvet S/2001 J 10. Hi eo an hini dostañ eus loarennoù strollad Ananke, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 19.3 milion ha 22.7 milion a gilometradoù gant ur stouadur 150°.
Tennañ a ra hec'h anv eus Euporia, doueez c'hresian ar fonnusted hag unan eus merc'hed Zeus.
* Loarennoù Yaou
* Adrastrea | Aitne | Amalthea | Ananke | Aoede | Arche | Autonoe | Callisto | Callirrhoe | Carme | Chaldene | Cyllene | Elara | Erinome | Euanthe | Eukelade | Euporie | Europa | Eurydome | Ganymede | Harpalyke | Hegemone | Helike | Hermippe | Himalia | Io | Iocaste | Isonoe | Kale | Kallichore | Kalyke | Karpo | Kore | Leda | Lysithea | Megaclite | Metis | Mneme | Orthosie | Pasiphae | Pasithee | Praxidike | Sinope | Sponde | Taygete | Thebe | Thelxinoe | Themisto | Thyone
* S/2000 J 11 | S/2003 J 2 | S/2003 J 3 | S/2003 J 4 | S/2003 J 5 | S/2003 J 9 | S/2003 J 10 | S/2003 J 12 | S/2003 J 15 | S/2003 J 16 | S/2003 J 17 | S/2003 J 18 | S/2003 J 19 | S/2003 J 23
* Yaou | Koskoriad an Heol
# Eur Zac'had Marvailhou

Eur Zac'had Marvailhou, pe Ur Sac'had Marvailhoù hervez doare ar brezhoneg a vremañ, zo un dastumad kontadennoù brezhonek skrivet gant Ivon Krog, ur skrivagner eus ar C'hab, embannet gant Buhez Breiz e 1924.
Un embannadur kresket eus Marvaillou Kerne, embannet e 1910, eo al levr. Fent e-leizh ha brezhoneg mat diouzh an druilh a gaver el levr, ur blijadur d'ar studier brezhonek. N'eo ket lennegezh uhel avat, met gant blaz ar yezh poblek yac'h n'eus ket gwelloc'h danvez studi.
Darn eus ar c'hontadennoù zo bet adembannet diwezhatoc'h.

## Roll ar c'hontadennoù

Div lodenn zo en dastumad:

### Gwechall goz

* Mab-kaer d’ar roue
* Eul labous !
* Filhor Paolig a Gerzatan
* Yann an Inkin hag an aotrou Furzod
* Eus an izel d’an uhel
* Miserig
* Yann ar Yod

### Gwechall nevez

* Al laer a zo laer
* Ar pare d’ar re vouzar
* Nebeud a dra !
* Eur C’haper droch
* Daou skolaer
* Blaz ar jistr !
* Truilhennig ha Gargarenez
* O diou
* An Hader Avel
* Soazig Tagnouz, gwreg ar C’hidour
* Arc’hant bras ar pilhaouer
* Kloc’h an interamant
* Sellet er Wikimammenn : Eur Zac'had Marvailhou.
# Baot skantek

Baot skantek :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Testudines |
| Kerentiad : | Cheloniidae |
| Genad : | Caretta |
| Anv skiantel ||
| Caretta caretta Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vaot skantek (Caretta caretta) zo ur vaot vor. Ar spesad nemetañ eo er genad Caretta.
# Baou

Baoued :
| Ur vaou voutin yaouank ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Falconiformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar baoued a zo evned-preizh deiz, an darn vrasañ anezho er genad Buteo.

## Spesadoù

Buteo :
* Ar vaou lost gwenn, Buteo albicaudatus
* Ar vaou jave gwenn, Buteo albigula
* Buteo albonotatus
* Buteo augur
* Buteo auguralis
* Buteo brachypterus
* Ar vaou lost berr, Buteo brachyurus
* Ar vaou voutin, Buteo buteo
* Buteo galapagoensis
* Buteo hemilasius
* Ar vaou lost rous, Buteo jamaicensis
* Baou an toundra, Buteo lagopus
* Ar vaou belost gwenn, Buteo leucorrhous
* Buteo lineatus
* Buteo magnirostris
* Ar vaou louet, Buteo nitidus
* Buteo oreophilus
* Buteo platypterus
* Buteo poecilochrous
* Buteo polyosoma
* Buteo regalis
* Ar vaou rous, Buteo rufinus
* Buteo rufofuscus
* Baou Hawaii, Buteo solitarius
* Baou Swainson, Buteo swainsoni
* Buteo ventralis
Parabuteo :
* Baou Harris, Parabuteo unicinctus
Harpyhaliaetus :
* Baou gabellek, Harpyhaliaetus coronatus
* Baou zigenvez, Harpyhaliaetus solitarius

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
# Baou Galápagos

Baou Galápagos :
| Ur vaou Galápagos, luc'hskeudennet en enez Rábida. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Buteo |
| Anv skiantel ||
| Buteo galapagoensis (Gould, 1837) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vaou Galápagos (liester : baoued Galápagos) a zo ur spesad evned-preizh deiz, Buteo galapagoensis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Polyborus galapagoensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an evnoniour saoz John Gould (1804-1881).

## Annez

Emañ brosezat ar spesad en Inizi Galápagos.

## Liammoù diavaez

* Buteo galapagoensis war al lec'hienn BirdLife International.
* Buteo galapagoensis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Buteo galapagoensis war al lec'hienn Avibase.
# Baot c'hlas

Baot c'hlas :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Testudines |
| Kerentiad : | Cheloniidae |
| Genad : | Chelonia |
| Anv skiantel ||
| Chelonia mydas Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vaot c'hlas (Chelonia mydas) zo ur vaot vor. Ar spesad nemetañ eo er genad Chelonia.
# Baot penn bras

Baot penn bras :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Testudines |
| Kerentiad : | Platysternidae |
| Genad : | Platysternon |
| Anv skiantel ||
| Platysternon megacephalum J. E. Gray, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vaot penn bras (Platysternon megacephalum) zo ur stlejvil a vev e Sina, Myanmar, Thailand, Laos ha Vietnam.

## Rummatadur

Ar spesad nemetañ eo er genad Platysternon hag er c'herentiad Platysternidae.
Diouzh ar rummatadurioù e c'hell bezañ renket er c'herentiadoù Chelydridae pe Testudinidae ivez.
# Baot lêrek

Baot lêrek :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Testudines |
| Kerentiad : | Dermochelyidae |
| Genad : | Dermochelys |
| Anv skiantel ||
| Dermochelys coriacea Vandelli, 1761 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vaot lêrek (Dermochelys coriacea) eo ar vaot vor vrasañ er bed. Ar spesad nemetañ eo er genad Dermochelys hag er c'herentiad Dermochelyidae.
# Baou Harris

Baou Harris :
| Ur vaou Harris, luc'hskeudennet en e roll. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Parabuteo (genad) |
| Anv skiantel ||
| Parabuteo unicinctus (Temminck, 1824) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vaou Harris (liester : baoued Harris) a zo ur spesad evned-preizh, Parabuteo unicinctus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Falco unicinctus da gentañ-penn (e 1824) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) : dont a ra e anv boutin eus hini an evnoniour amatour stadunanat Edward Harris (1799-1863).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Amerika :
* Parabuteo unicinctus harrisi, eus takadoù krin mervent Stadoù-Unanet Amerika da gKolombia, Ecuador ha Perou,
* Parabuteo unicinctus unicinctus, eus reter Kolombia ha Venezuela da vBrazil, kreisteiz Arc'hantina ha kreisteiz Chile.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.

## Liammoù diavaez

* Parabuteo unicinctus war al lec'hienn BirdLife International.
* Parabuteo unicinctus war al lec'hienn IUCN.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Bet roet dezhañ gant e vignon John James Audubon (1785-1851)
* ↑ Parabuteo unicinctus war al lec'hienn Avibase.
# Baot ramz Galápagos

Baot ramz Galápagos :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Testudines |
| Kerentiad : | Testudinidae |
| Genad : | Chelonoidis |
| Anv skiantel ||
| Chelonoidis nigra Quoy & Gaimard, 1824 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Baot ramz Galápagos (Chelonoidis nigra pe Geochelone nigra, pe c'hoazh Testudo nigra) zo ur vaot douar hag a vev en Inizi Galápagos.

## Skeudennoù

* Baot, Santa Cruz (Galápagos)
* Enez Santa Cruz
* Enez Santa Cruz
* Enez Santa Cruz
* Enez Santa Cruz
* Enez Santa Cruz
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Baou Hawaii

Baou Hawaii :
| Ur vaou Hawaii. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Buteo |
| Anv skiantel ||
| Buteo solitarius (Peale, 1848) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Baou Hawaii (Buteo solitarius) a zo un evn-preizh.

## Annez

Bevañ a ra al labous e koadegi Hawaii.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.

## Daveennoù

* ↑ Buteo solitarius war al lec'hienn Avibase.
# Baot vrizhellek

Baot vrizhellek :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Testudines |
| Kerentiad : | Emydidae |
| Genad : | Clemmys |
| Anv skiantel ||
| Clemmys guttata (Schneider, 1792) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vaot vrizhellek (Clemmys guttata) a zo ur stlejvil hag a vev e Norzhamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad Clemmys.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Isparta (proviñs)

Proviñs Isparta zo ur proviñs e mervent Turkia, e rannvro al lennoù, brudet evit e roz hag e ballennoù. Isparta eo ar gêr-benn.

## Douaroniezh

War-dro 410.000 annezad a oa e Isparta e 2007.
8.700 km² eo e c'horread.
g • ka • keProviñsoù Turkia :
| Rannvro Marmara | Balıkesir · Bilecik · Bursa · Çanakkale · Edirne · İstanbul · Kırklareli · Kocaeli · Sakarya · Tekirdağ · Yalova |
| Rannvro Egea | Afyon · Aydın · Denizli · İzmir · Kütahya · Manisa · Muğla · Uşak |
| Rannvro ar Mor Du | Amasya · Artvin · Bartın · Bayburt · Bolu · Çorum · Düzce · Giresun · Gümüşhane · Karabük · Kastamonu · Ordu · Rize · Samsun · Sinop · Tokat · Trabzon · Zonguldak |
| Rannvro Kreiz Anatolia | Aksaray · Ankara · Çankırı · Eskişehir · Karaman · Kayseri · Kırıkkale · Kırşehir · Konya · Nevşehir · Niğde · Sivas · Yozgat |
| Rannvro Kreizdouarel | Adana · Antalya · Burdur · Hatay · Isparta · Kahramanmaraş · Mersin · Osmaniye |
| Rannvro Reter Anatolia | Ağrı · Ardahan · Bingöl · Bitlis · Elazığ · Erzincan · Erzurum · Hakkari · Iğdır · Kars · Malatya · Muş · Tunceli · Van |
| Rannvro Gevred Anatolia | Adıyaman · Batman · Diyarbakır · Gaziantep · Kilis · Mardin · Şanlıurfa · Siirt · Şırnak |
# Isole Tremiti

Isole Tremiti a zo ur gumun eus Italia e proviñs Foggia, e Puglia.
# Ispaster

Ispaster (anv euskarek ofisiel; Ispáster e spagnoleg) zo ur gumun eus arvor Bizkaia en Euskal Herria.