OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Abostol

| An daouzek abostol | Tamm eus heuliad a bennadoù a-zivout ar Gristeniezh Istor ar Gristeniezh Kronologiezh ar Gristeniezh An ebestel Ar Senedoù-Iliz An Disivoud Meur Brezelioù ar Groaz An Adreizhadur An Dreinded Doue an Tad Doue ar Mab . Doue ar Spered Santel Ar Bibl Testamant Kozh Testamant Nevez . Ar pevar aviel Doueoniezh kristen Kouezhadenn an Den · Gras Doue Salud · Didamalladur Azeul kristen Ilizoniezh · Esc'hatologiezh Iliz Kentañ Kristeniezh ar C'hornôg Iliz katolik roman Protestantiezh . Iliz Bro-Saoz Kristeniezh ar Reter Iliz Ortodoks ar Reter Ilizoù ar Reter . Iliz Asirian ar Reter Anvadurioù kristen Emsavioù kristen |
Er Gristeniezh ez eo an daouzek abostol (liester : ebestel) (eus an henc'hresianeg απόστολος, apostolos "kannad", "misioner") daouzek den a voe dibabet gant Jezuz-Krist a-douez e ziskibled da brezeg an aviel d'an dud en-dro dezho, d'ar Yuzevien da gentañ ha d'an dud all goude, war-lerc'h marv ar C'hrist.
En Aviel Mazhev (III, 13-19) e kaver roll an ebestel a zivizas mont da-heul Jezuz-Krist ha bezañ testoù eus e gelennadurezh goude e varv.

## An daouzek abostol

* Andrev, breur Pêr
* Bertelame
* Fulup
* Jakez, mab Zebede, anvet Jakez an Henañ,
* Jakez, mab Alfe, anvet Jakez ar Yaouer, kenderv da Jezuz
* Matiaz
* Mazhe, ar publikan
* Natanael, roet e anv gant Yann an Avielour ha kontet da vezañ Bertelame
* Pêr a oa anvet Simon da gentañ. Lesanvet e oa bet "Kefaz" gant Jezuz.
* Simon ar C'hananead pe Simon ar Zelot
* Tomaz an Diskredik, anvet ivez Didim (Gevell)
* Yann, mab Zebede
* Yud, anvet ivez Tadde
* Judaz Iskariot.
Hervez Mazhe e roas Jezuz-Krist an anv arameek Boanerges ("Mibien ar C'hurun") da Jakez mab Zebede ha d'e vreur Yann.
Gant an impalaer roman Kustentin Iañ e voe urzhiet e vije kaset archedoù an daouzek abostol da Gergustentin. Lakaet e voent e-kreiz Iliz an Ebestel-Santel, ma c'houlennas Kustentin bezañ beziet e 337.
# Abouneg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar c'hornôg eo an abouneg (abun, yimbun pe a nden) komzet gant tro-dro da 3.000 den (1995) e Papoua ar C'hornaoueg (Indonezia).
Teir rannyezh a zo:
* Abouneg tatek (abun tat pe karon pantai)
* Abouneg jiek (abun ji pe madik)
* Abouneg jeek (abun je)

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
# Abomey

Abomey zo ur gêr eus Benin, kêr-benn rannvro Zou. En em ledañ a ra war 142 km² ha 78 341 a dud zo o chom enni.
Savet e voe Abomey er XVII$^{vet}$ kantved ha kêr-benn e oa da rouantelezh Dahomey. Kemeret e voe kêr gant Europiz e 1892.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveoù

* ↑ Titouroù diwar-benn Abomey
# Abnakieg ar c'hornôg

Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo abnakieg ar c'hornôg, komzet gant 20 den nemetken e Kebek e Kanada (1991).
Ur yezh damvarv an hini eo.

## Gwelet ivez

* Yezhoù aljek
* Yezhoù algonkek
# Abousir

Busiri e hieroglifoù :
Abousir (Henegipteg br wsir; Kopteg: busiri, Ti pe templ Osiris; Gresianeg: Βούσιρις ; Arabeg: ابوصير) eo an anv roet d'ul lec'hienn arkeologel en Egipt – Ur vered-veur eus mare an henimpalaeriezh peurgetket, gant savadurioù bihan nevesoc'h – e trowardroioù kerbênn vodern Kaero. Mont a ra da envel ivez ar geriadenn zo eno, e traoñienn an Nil, en deus roet e anv d'al lec'hienn. Emañ Abousir un nebeud kilometradoù en norzh da Sakkara hag, evelti, e oa implijet evel unan eus ar beredoù pennañ evit renkadoù uhelañ kerbênn gozh Henegipt anvet Memfis. Un nebeud kêriadennù all e norzh ha su Egipt zo anvet Abousir pe Busiri.
Kavout a reer seizh piramidenn en dachenn-se, a dalvezas da vered-veur bennañ ar faraoned e-pad ar pempvet tierniezh. Disteroc'h eo perzh mat piramidennoù Abousir evit hini piramidennoù ar pevare tierniezh. Diskouez a ra marteze un digresk e galloud ar faraoned pe un ekonomiezh gwanoc'h. Bihanoc'h int evit ar re a oa bet savet diagent, ha savet int bet gant maen-raz lec'hel, izel o c'halite.
An teir firamidenn vrasañ eo re Niouserre (zo ivez an hini zo er stad wellañ), Neferirkare Kakai ha Sahoure. Kavout a reer ivez eno Piramidenn ziglok Neferefre. Holl ar piramidennoù brasañ en Abousir a oa savet e stumm piramidenoù bazennek. Soñjal a reer e oa savet an hini vrasañ anezhe, Piramidenn Neferirkare Kakai, e stumm ur biramidenn bazennek, dezhi 70 metrad uhelder, hag oa kempennet diwezhatoc'h e piramidenn "wirion" o leuniañ ar pazennoù gant pezhioù mañsonerezh.

## Liammoù diavaez

* Satellite images of Abusir - at WikiMapia = Google maps + wiki
* Ergrezhadenn Waseda e su Abousir
* the Bez Qar en Abusir - Skol-uhel egiptologiezh Tchekat
# Abraham

Abraham ( אַבְרָהָם en hebreeg, إبراهيم‎, Ibrāhīm, en arabeg) zo un den a zo meneget e anv e Levr ar C'heneliezh, er Bibl, hag a zo lakaet da hendad pobl Israel. Gwechall e veze brasjedet e veve war-dro 1800 vloaz kent JK, hiziv e kreder n'eus nemet ur vojenn anezhañ.
Diwar Abraham eo deuet an teir relijion undoueek : ar yuzevegezh, gristeniezh hag an islam.

## Geneliezh

Tad eo da Izaag hag Ishmael, eontr da Lot.

## Pennadoù kar

* Aberzhidigezh Izaag (arz)
# 1añ Mezheven

← Mezheven → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1204 : kodianañ a ra Rouen dirak arme roue Bro-C'hall Fulup II an Aogust.
* 1252: dont a ra Alfonso X da vezañ roue Kastilha ha León.
* 1487: kemeret eo Ploermael gant ar C'hallaoued.
* 1792 : dont a ra Kentucky da vezañ 15vet stad ar Stadoù-Unanet.
* 1794: Trede Emgann (war vor) Eusa.
* 1958: dont a ra Charles de Gaulle da vezañ kentañ ministr diwezhañ ar Pevare Republik c'hall.
* 1967: embannadur Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band e Breizh-Veur, eizhvet albom gant ar strollad The Beatles.
* 1974: Gouel ar Brezhoneg kentañ, e Gwengamp.
* 1987: roet lañs da France Info.
* 1998 : roet lañs da Bank Kreiz Europa.
* 2012: skignañ a ra ar chadenn skinwel be IN Sport 1, izembregerezh ar stroll qatarat Al Jazeera.
* 2017 : gant ar prezidant Donald Trump eo divizet ez a kuit ar Stadoù-Unanet eus Emglev Pariz war an Hin.

## Ganedigezhioù

* 1796 : Nicolas Léonard Sadi Carnot, fizikour hag ijinour gall
* 1926 :
** Andy Griffith, aktour stadunanat.
** Marilyn Monroe, aktourez stadunanat.
* 1937 : Morgan Freeman, aktour stadunanat.
* 1965 : Nigel Short, mestrc'hoarier echedoù breizhveuriat.
* 1968 :
** Jason Donovan, aktour Aostralian.
** Elena Sedina, mestrc’hoarierez echedoù italian.
* 1974 : Mohammed Al-Modiahki, mestrc'hoarier echedoù eus Katar.
* 1974 : Alanis Morissette, kanerez kanadian.
* 1982 : Justine Henin-Hardenne, c’hoarierez tennis eus Belgia.

## Marvioù

* 1146 : Ermengarde Anjev (dugez Breizh).
* 1841 : Nicolas Appert, ijinour gall.
* 1868 : James Buchanan, 15vet prezidant Stadoù Unanet Amerika.
* 1876 : Hristo Botev, dispac'hour bulgar.
* 1898 : Osbert Salvin, evnoniour, naturour ha skiantour saoz barrek war an divelfenneged.
* 1946 : Ion Antonescu, Conducator (diktatour) Roumania e-pad an Eil Brezel-bed.
* 1962 : Adolf Eichmann, ofiser nazi, krouget en Israel.
* 1968 : Helen Keller, stourmerez evit gwirioù an dud vouzar hag ar re zall er Stadoù Unanet.
* 2009 : Joseph Martray, kazetenner, stourmer ha harzer breizhat.
* 2016 : Muhammad Ali, bokser stadunanat.

## Lidoù
### Relijion gatolik

* Sant Ronan
# 1añ Here

← Here → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1746 : dilestradeg saoz war draezhenn Ar Pouldu (e-kichen Gwidel) da geñver Seziz An Oriant.
* 1764 : en em vodañ a ra Stadoù Breizh e Naoned.
* 1800 : Feur-emglev San Ildefonso a rent Louisiana da Vro-C'hall (digant Spagn).
* 1869 : reolennet implij ar gartenn-bost e Vienna (Aostria-Hungaria) evit ar wech kentañ en Europa.
* 1914 : deroù Emgann Arras (Brezel-bed kentañ).
* 1944 : deroù Emgann Aachen (Eil Brezel-bed).
* 1944 : tailhet eo ar bara da 350 g an deiz.
* 1949 : embannet eo Republik Pobl Sina gant Mao Zedong.
* 1969 : embannadur Abbey Road (albom) er Stadoù-Unanet, unnekvet albom gant ar strollad The Beatles.
* 1969 : tizhet eo Mach 1 (moger ar son) gant an nijerez dreistson Concorde.
* 1977 : krogad diwezhañ ar melldroader brazilian Pelé e Giants Stadium New York.
* 1994 : digoust eo tremen war Bont Sant-Nazer bremañ.

## Ganedigezhioù

* 1207 : Herri III, roue Bro-Saoz.
* 1606 : an tad Juluan Maner (Julien Maunoir), beleg ha misioner e Breizh.
* 1685 : Karl VI an Impalaeriezh Santel.
* 1842 : Charles Cros, barzh hag ijiner gall.
* 1842 : Aogust-Mari Dubourg, kardinal gall, arc'heskob Dol, Roazhon ha Sant-Maloù.
* 1865 : Paul Dukas, sonaozer gall.
* 1924 : Jimmy Carter, 39vet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika (1977-1981), tapet Priz Nobel ar Peoc'h gantañ e 2002.
* 1930 : Philippe Noiret, aktour gall.
* 1948 : Peter Blake, merdeer zelandnevezat.

## Marvioù

* 1040 : Alan III, Dug Breizh adalek 1008 betek e varv.
* 1404 : Bonifas IX, pab.
* 1572 : Francesco Borgia, dug Gandia (1542-1543) ha besroue Katalonia (1539-1543).
* 1684 : Pierre Corneille, barzh ha dramaour gallek.
* 2018 : Charles Aznavour, kaner gallek.

## Lidoù

Sant an deiz : Santez Uriell
* Iliz katolik roman
** Sant Piat, abostol Su Galia, merzher († III$^e$ kantved)
** Sant Krestos, Sant Verisim, Sant Maksim ha Santez Julia, merzherien († III$^e$ kantved ha IV$^e$ kantved)
** Santez Uriell, priñsez Domnonea ha c'hoar da Roue Breizh Judikael († VII$^{vet}$ kantved)
** Santez Tereza a Lesawez (Tereza ar Mabig Jezuz), leanez eus Alençon (Bro-C'hall) († 1897)
* Deiz Etrebroadel ar Sonerezh
# Alto

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Alto zo anv meur a lec'h ha meur a dra.

## Lec'hioù

Italia
* Alto (Italia)
* Alto Adige
Paraguay
* Alto Paraguay, departamant
Stadoù-Unanet

## Kan

* Alto, pe Contralto
# Altilia

Altilia a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Altkirch

Altkirch :
| Ar gêr gwelet eus nij. ||
| Anv elzasek | Àltkìrech |
| Anv alamanek | Altkirch |
| Anv gallek (ofisiel) | Altkirch |
| Bro | Elzas |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Roen-Uhel |
| Arondisamant | Altkirch (pennlec'h) |
| Kanton | Altkirch (pennlec'h) |
| Kod kumun | 68004 |
| Kod post | 68130 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Luc Reitzer 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes d'Altkirch |
| Lec'hienn web | http://altkirch-alsace.fr/, http://www.mairie-altkirch.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 5 658 ann. (2020) |
| Stankter | 593 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 274 m — brasañ 392 m |
| Gorread | 9,54 km² |
| kemmañ |
Altkirch zo ur gumun e departamant ar Roen-Uhel hag er rannvro Elzas, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Altkirch eo.
Er bloavezh 2020 e oa 5 658 a annezidi hag a reer Altkirchois anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An ti-kêr.
* Mirdi ar Sundgau.
* An isprefeti.

## Kêrioù gevellet

* Le Thor (Frañs) abaoe 1991
* San Daniele del Friuli (Italia) abaoe 1994

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar gumun
# Altino (Abruzzo)

Altino a zo ur gumun eus proviñs Chieti en Abruzzo, en Italia. War-dro 3 000 a dud zo enni o chom.
# Altofonte

Altofonte zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
# Alto (Italia)

Alto zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Alto Reno Terme

Alto Reno Terme a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia. Ur gumun sparsa zo anezhi, hag er frazione Porretta Terme emañ ar pennlec'h anezhi. 6 914 a dud zo enni o chom.

## Istor

Krouet e voe d'an I a viz Genver 2016 pa voe unanet kumunioù Porretta Terme ha Granaglione.
# Altomonte

Altomonte a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Altissimo

Altissimo a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Altivole

Altivole zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
# Bernarda

Bernarda zo un anv-badez spagnolek, kroatek ha slovenek.
E spagnoleg eo stumm benel an anv-badez gourel Bernardo.

## Tud

* Bernarda Bobro, kanerez soprano sloven
* Bernarda de Utrera ( 1927 – 2009), kanerez flamenco.
* Bernarda Fink, kanerez arc'hantinat

## Lennegezh

* La casa de Bernarda Alba, gant Federico García Lorca, en 1936.
# Bernardetto de' Medici

Bernardetto de' Medici (Firenze, ... – Napoli, goude 1576), a oa aotrou Ottaiano.
Mab e oa da Ottaviano de' Medici, aotrou Ottaiano, ha d'e bried Bartolomea Giugni.
Dimeziñ a reas d'e geniterv Giulia Romola de' Medici (Firenze, 5 Du 1535 – Firenze, ~1588), bastardez da Alessandro de' Medici, dug Firenze, ha bugale o doe.
# Bernard du Peyron

Bernard, pe Bertrand, du Peyron, a voe eskob Treger eus 1404 da 1408, met gant bec'h.
Deut e oa war-lerc'h Yves de Kergoat.
Anvet e voe da gentañ da eskob Naoned, da vare Skism meur ar C'hornôg. Dilec'hiet e voe da eskopti Treger gant an eneppab Benead XIII e 1404 ; drouklaouen an tamm anezhañ, an eskob e c'halvas ouzh Breujoù Pariz, ha d'an 21 a viz Mae 1407 e voe kadarnaet evel eskob Naoned. Pa voe ar c'hadarnadur-se bet nac'het adarre gant ar pab, Bernard du Peyron e c'houlennas eskemm gant Christophe, pe Chrétien de Hauterive, eskob Tarbes, d'ar 17 a viz Gwengolo 1408.

## Notennoù

* ↑ Pierre Barbier : Le Trégor historique et monumental. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
# Bernardo Bembo

Bernardo Bembo a oa senedour ha diplomat eus Venezia, ha den a zeskadurezh en amzer an Azginivelezh italian. Tad e oa d'ar c'hardinal skrivagner Pietro Bembo.
# Bernard de Clairvaux

Bernard de Fontaine (1090-1153) a oa ur manac'h gall hag a voe abad Clairvaux, alese an anv Bernard de Clairvaux.
Ganet e oa bet e Fontaine-lès-Dijon ; klask a rae karantez ar C'hrist dre an emgastizañ.
Lidet e vez d'an 20 a viz Eost.
# Bernard de Parades

Bernard de Parades, ganet e Naoned e miz Eost 1921 ha marvet e Kemper d'ar 15 a viz Meurzh 2000, a zo un den hag en deus pledet kalz gant arz hag hengounioù pobl Breizh.

## Red buhez

Tremenet en deus un darn eus e vugaleaj e Bro Redon ha graet e studioù e Naoned.
E 1941 e krouas e Naoned ar strollad Tréteaux et Terroir evit dastum tonioù, dañsoù ha kontadennoù a Vro-C'halloù.
E 1949 e kemeras perzh er Bleun Brug evit aozañ abadennoù.
Dileuriad evit an douristelezh e Penn-ar-Bed e voe e 1955. Dont a reas da vezañ Kuzulier Yaouankiz ha Kelennadurezh Pobl (rann Arz hag hengounioù pobl) e Ministrerezh ar Yaouankiz hag ar Sportoù. Heuliañ a reas Gouelioù Kerne eta. Dont a reas da vezañ un ezel eus ar pouezusañ er skipailh adalek 1959 betek 1987. Mignon eo bet da bPêr-Jakez Helias.
Produet ha sevenet en deus meur a bezh-c'hoari, a abadenn radio pe gleweled, a ziskouezadeg diwar-benn istor hag hengounioù Breizh. Sikouret en deus sevel Mirdi Bro-Vigouden e Pont-'n-Abad gant skoazell an ti Le Minor.
Pennadoù e-leizh en deus skrivet evit an Télégramme ha Breiz, kelaouenn Kendalc'h.
Resevet en deus Kolier an Erminig e 1989.
Aet eo da Anaon d'ar 15 a viz Meurzh 2000 e Kemper.
E 2009 e voe kaset e zielloù d'ar CRBC e Skol-veur Breizh-Izel e Brest.
# Bernard van Orley

Bernard van Orley (hag ivez Barend van Orley, Bernaert van Orley pe c'hoazh Barend van Brussel) (1491-1492 e Brusel - 6 a viz Genver 1542 e Brusel) a oa ul livour hag un tresour pallennoù-moger ha gwer-livet eus mare an Azginivelezh. Unan eus al livourien eus Norzheuropa a labouras da vare an tremen eus an arz gotek da arz an Azginivelezh e voe.
Ur pennad diwar e benn a zo el levr Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies gant Dominicus Lampsonius.

### E vuhez

Bernard van Orley a voe ganet en ur familh a Luxemburg, ha diskennidi eus aotrouien van Ourle (pe 'van Orley). Ar familh a zilojas da zukelezh Brabant hag e Brusel e voe ganet e dad, Valentin van Orley (pe Valentyn van Orley), tro 1466. Met dre ma oa ganet evel ul laeradenn, e voe kollet an titloù a noblañs a oa gant e dad. Bernard hag e vreur Everard (hag a voe livour ivez) a voe ganet e Brusel.
Desavet e voe gant e dad, Valentyn van Orley e anv. Ne labouras ket en Italia, met levezonet e voe gant oberennoù Raffaello. E 1512 e timezas Bernard van Orley gant Agnes Seghers. E 1518 e voe anvet da livour lez gouarnerez Margarete Aostria e Brusel. E 1539 e timezas gant Catherina Helluick. En holl en doe c'hwec'h bugel, ha pevar anezho a zeuas da vezañ livourien.

#### Gwezenn-familh van Orley

Bernard van Orley a oa ezel ur familh vras a livourien :
1) Valentin van Orley (1466-1532) en doe ar vugale da heul : Philipp van Orley (tro 1491-1566) (treser kartoñsoù pallennoù-moger); Bernard van Orley (1492?-1542?), livour ha tresour pallennoù-moger ; Everard van Orley (bet ganet goude 1491), livour ; Gomar van Orley, livour (oberiant e-tro 1533). 2) Bernard van Orley en doe bugale ivez, daou anezho a zeuas da vezañ arzourien : Michael van Orley; Hieronymus I van Orley, livour (oberiant tro 1567-1602); Giles van Orley, livour (tro 1535-1553) 3) Giles van Orley (tro 1535-1553) a voe tad da Hieronymus II van Orley (livour ha kinklour) 4) Hieronymus II van Orley a voe tad da Hieronymus III van Orley, livour poltredour, kinklour hag engraver (diell e 1652); Pieter van Orley (1638, marv goude 1708), livour mignadurioù ha gweledvaoù ; François van Orley, livour taolennoù istorel; Richard I van Orley 5) Pieter van Orley (1638-1708) a voe tad da Richard II van Orley (1663-1732), livour hag engraver ; Jan van Orley (1665-1735), livour hag engraver.

## Oberennoù

* taolenn livet e Brusel e-tro 1520 (hervez skipailh Mirdi arzoù-kaer Antwerpen), diwar c'houlenn « Kambr ar re baour », he fal sikour ar re gant diaesterioù ( Skouer)
* 1543 : poltred Jehan Carondelet, prezidant kuzul iliz Brusel ha kanseller Flandrez.

### Levrlennadur

* Wauters, Bernard van Orley, sa famille et ses œuvres, Brusel, 1881
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bernardino Ochino

Bernardino Tommassini, lesanvet Ochino (Siena, 1487 – Slavkov u Brna, 1564), a oa ul lean disivouder italian.
# Bernardo Rezende

Bernardo Rezende (pell anavezetoc'h evel Bernardinho), bet ganet d'an 25 a viz Genver 1959 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur voleer etrebroadel brazilian.
# Alì Terme

Alì Terme (Alì Jusu e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Am Monadh Ruadh

Am Monadh Ruadh (gouezeleg, ar Menez Ruz; saozneg: Cairngorms) a zo un aradennad venezioù e Bro-Skos, hag un darn eus Am Monadh.

## Begoù uhelañ

* Beinn Mac Duibh (1309 m)
* Am Bràigh Riabhach (1296 m)
* Càrn an t-Sabhail (1293 m)
* Sgòrr an Lochain Uaine (1258 m)
* An Càrn Gorm (1245 m)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Amadeo

Amadeo zo un anv-badez spagnolek hag italianek, diwar an anv latin Amadeus.

## Adstumm

* Amadea evit ar merc'hed.

## Lid

D'an 31 a viz Meurzh e vez lidet ar Gwenvidig Amadeo IX Savoia.

### Yezhoù all

Variantes en otras lenguas :
| Alamaneg | Amadeus |
| Asturianeg | Amadéu |
| Bulgareg | Амадей (Amadej) |
| Katalaneg | Amadeu |
| Tchekeg | Amadeus |
| Korseg | Amadeu |
| Daneg | Amadeus |
| Slovakeg | Amadeus |
| Euskareg | Amada |
| Esperanto | Amadeo |
| Finlandeg | Amadeus |
| Galleg | Amédée |
| Galizeg | Amadeu |
| Jeorjeg | ამადეუს (Amadeus) |
| Izelvroeg | Amadeus |
| Hungareg | Amadeusz |
| Saozneg | Amadeus |
| Italianeg | Amadeo, Amedeo |
| Latín | Amadeus |
| Latveg | Amadejs |
| Lituaneg | Amadėjus |
| Norvegeg | Amadeus |
| Okitaneg | Amadèu |
| Poloneg | Amadeusz |
| Portugaleg | Amadeu |
| Roumaneg | Amedeu |
| Ruseg | Амадей (Amadej) |
| Sardeg | Amedèu |
| Spagnoleg | Amadeo |
| Svedeg | Amadeus |

## Tud
### Rouaned

* Amadeo Iañ, roue Spagn, eus 1870 betek 1873.
* Vittorio Amadeo, anv tri roue

### Tud all

* Amadeu Aragay, politikour katalan.
* Amadeo Bordiga, politikour italian.
* Amadeo Gabino, livour spagnol.
* Amadeo Marco Ilincheta, politikour spagnol.
* Amadeo Martínez Inglés, ofiser ha skrivagner spagnol.
* Amadeo Molina Rojo, sonaozour perouat.
* Amedeo Nazzari, aktour italian.
* Amadeo Rodríguez Magro, eskob Plasencia.
* Amadeo Roldán, sonaozour kuban
* Amadeo Sabattini, mezeg ha polítikour arc'hantinat.
* Amadeo Vives, sonaozour spagnol .

### Amadea

* Amadea de Montferrato (1429-1440), rouanez Kiprenez, dimezet da Yann II Kiprenez

### Amédée

* Amédée Louis Michel Lepeletier, skiantour gall
* Amédée Ozenfant, livour gall
* Amédé Ardoin, akordeoñser louizianat

## Lec'hanvioù

* Lago Amadeo

## Pennadoù kar

* Amadeus
* Amedeo
* Teofilo
# Alès

Alès :
| Iliz-veur Alès. ||
| Bro | Okitania |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Languedoc-Roussillon |
| Departamant | Gard |
| Arondisamant | Alès (isprefeti) |
| Kanton | Pennlec'h tri c'hanton |
| Kod kumun | 30007 |
| Kod post | 30100 |
| Maer Amzer gefridi | Max Roustan 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Alès Agglomération |
| Lec'hienn web | https://www.ales.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 42 867 ann. (2020) |
| Stankter | 1 851 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 116 m — brasañ 356 m |
| Gorread | 23,16 km² |
| kemmañ |
Alès (en okitaneg hag e galleg) zo ur ur gumun hag ur gêr eus Okitania, en departamant Gard, er rannvro Languedoc-Roussillon. Kêr-benn ar menezioù Cevenas eo. 42 867 a dud a oa o chom en Alès e 2020.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel kêr
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Alì (Italia)

Alì (Alì Susu e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Alía

Alía a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
# Am Parbh

Am Parbh (e gouezeleg), pe Cape Wrath e saozneg, zo ur beg-douar e beg gwalarn Bro-Skos, e kontelezh Sutherland.
# Am Magh Fada

Am Magh Fada (Moffat e saozneg) a zo ur gêr e Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh e Bro-Skos. War ribl ar stêr Anann emañ.
Poblet eo gant 2 582 a dud (e 2011).

## Kêrioù gevellet

Gevellet eo Am Magh Fada gant :
* Mousterel-an-Il (Sant-Brieg)

## Gwelout ivez

* Roll kêrioù Skos gevellet gant ur gêr a Vreizh
# Am Monadh

Am Monadh (gouezeleg; Grampian Mountains pe Grampians e saozneg) a zo unan eus teir aradennad venezioù pennañ a zo e Bro-Skos. E-kreiz ar vro emañ, ha dindan un darn eus an Uheldirioù.

## An anv

N'eus anv kozh ebet e gouezeleg pa ne veze ket gwelet evel un hollad gwechall, ha graet e veze The Months (ar menezioù) eus an tolead e saozneg a-raok. Kar eo ar gar Monadh d'ar brezhoneg "menez", ha talvezout a ra bremañ kement ha "lanneg c'hleb veneziek", pe "geunioù meneziek". An anvadur saoznek Grampian(s) a zeu diwar ur vi-koukoug graet e 1476 en un embannadur eus skrid Tacitus, ma voe lakaet Mons Grampius e-lec'h Mons Graupius. Adkemeret e voe gant an istorour skosat Hector Boece e 1520, gant ar stumm Grampians, evit ober anv eus an tolead-mañ, daoust ma n'ouzer ket resis pelec'h edo ent-resis ar Mons Graupius meneget evit Emgann Mons Graupius a c'hoarvezas er bloaz 83 pe 84.

## Uhelennoù pennañ

Menezioù uhelañ Bro-Skos a gaver en tolead-se:
* Beinn Nibheis (1 344 m), uhelañ menez Bro-Skos, ha war un dro uhelañ menez Breizh-Veur ha Keltia.
* Beinn Mac Duibh (1 309 m)
* Beinn Eallair (1 148 m)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveoù

* ↑ Malcolm Maclennan, Gaelic dictionary, 1925