OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lucien Lechat

Lucien Auguste René Raphaël Lechat, bet ganet d'an 21 a viz Ebrel 1891 e Ferred (Il-ha-Gwilun, Breizh), a oa ur c'horporal breizhat hag a voe fuzuilhet d'ar 17 a viz Meurzh 1915 e Souain (Marne, Bro-C'hall) « evit ar skouer ».
Anavezet eo anv Lechat dre ma oa unan eus Pevar C'horporal Souain – a-gevret gant Louis Girard, Louis Lefoulon ha Théophile Maupas – ha rebechet dezhe bezañ « nac'het lammat er-maez eus ar fozioù-difenn »$^,$.
Pierre Alphonse Lechat hag Eulalie Thérèse Guérault a voe ganet Lucien Auguste René Raphaël dezhe e 1891. Aet da Anaon e vamm pa oa-eñ nemet seizh vloaz ne chomas ket pell amzer er skol. Mevel ostaleri e oa e Gwitreg (Il-ha-Gwilun, Breizh) e 1912 pa rankas mont da Saint-Lô (Manche, Bro-C'hall) d'ober e goñje. Mobilizet e oa bet kenkent ha deroù ar Brezel-bed kentañ gant ar soudarded all eus 336vet Rejimant Troadegiezh. Anvet e voe da gorporal e 1915.
Loc'het eus Saint-Lô d'an 10 a viz Eost 1914 edo staliet strollad Lechat (an 21vet) en e fozioù-difenn abaoe miz Gwengolo, nepell diouzh Suippes (Marne). Kemeret en devoa perzh en holl arsailhoù bet gourc'hemennet dezhañ ha d'e genvrezelourien ober, en aner dre na oa ket tu da gas kuit an Alamaned eus an uhelennoù difennet mat gant mindrailherezed sof-kont. Tro-wenn a reas arsailhoù ar 7, an 9 ha 10 a viz Meurzh 1915 : lazhet e veze ar paourkaezh soudarded kenkent ha klasket gante kuitaat o zoulloù ! Ken spontus ar c'holloù ma nac'hjont kendelc'her da vervel evit mann. Sevel klemm a reas o c'homandant, al letanant Morvan, evit disentidigezh dirak an enebourien.
Diwar goulenn penn an 60vet rannarme, ar jeneral Géraud Reveilhac, e vo lakaet harz d'ar 15 a viz Meurzh war ar gorporaled yaouankañ (c'hwec'h en holl) ha triwec'h soudard evit ma vijent kaset dirak al lez-vrezel. Bodet al lez-vrezel d'ar 16 a viz Meurzh e voe divac'het an holl soudarded ha daou gorporal (bet gwennet gant o serjant). Lazhet pe c'hloazet ar serjanted a oa Girard, Lechat, Lefoulon ha Maupas dindane ne voent ket evit didamall ar pevar c'horporal, siwazh dezhe. Kondaonet e voent da vezañ kaset d'ar marv an abretañ ar gwellañ, ar pezh a voe sevenet d'ar 17 a viz Meurzh da un eur goude merenn...
Awenet e voe ar skrivagner stadunanat Humphrey Cobb gant an darvoudoù kriz-se, ma savas ar romant Paths of Glory a voe embannet e 1935. Er memes bloaz e teuas da vezañ ur pezh-c'hoari, bet krouet e Broadway gant Sidney Howard. Nag an eil oberenn nag eben ne reas berzh. Ret e voe gortoz 1957 evit ma vije tennet istor Lucien Lechat hag e geneiled e-maez an deñvalijenn a-drugarez da film ar sevener stadunanat Stanley Kubrick : Paths of Glory.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ R.-G. Réau, Les crimes des conseils de guerre, Éditions du Progrès Civique, Pariz, Bro-C'hall, 1925
* ↑ Mémoire des hommes
# Lucie Castets

Lucie Castets (Caen, 1987) zo un armerzhourez, ur gelennerez skol-veur hag ur gargadez uhel c'hall.
Un difreterez evit gwirioù ar servijoù foran, ar justis kemedel hag ar stourm a-enep an achapiñ kemedel eo ivez. Degemennourez ha kendiazezerez ar strollad Nos Services Publics ("Hor servijoù foran") eo$^,$.

## Daveoù

* ↑ (fr) RFI (2024-07-23). Kavet : 2024-07-23.
* 1 2 (fr) L'Humanité. Kavet : 2024-07-23.
# Macaca nigra

Macaca nigra :
| Macaca nigra. En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca nigra Desmarest, 1822 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca nigra a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi.

## Annez

Ne vev al loen nemet e biz enez Sulawesi (Indonezia) hag en enezennoù bihanoc'h tro-war-dro.
Degaset e voe en enez Bacan (Inizi Maluku).

## Liamm diavaez

* Macaca nigra war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Macaca nemestrina

Macaca nemestrina :
| Macaca nemestrina, loen yaouank luc'hskeudennet e Sabah (Borneo). Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca nemestrina (Linnaeus, 1766) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca nemestrina a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Deskrivet e voe e 1766, evit ar wech kentañ, gant Carl von Linné a anvas anezhañ Simia nemestrina.
E-pad pell amzer e soñjas d'al loenoniourien e oa Macaca pagensis ha Macaca siberu daou isspesad dezhañ.

## Boued

Hollzebrer eo al loen ha bevañ a ra avat diwar divellkeineged, kebell-touseg ha plant dreist-holl.

## Annez

Bevañ a ra al loen e koadegi trovanel gleb Azia ar Gevred, en tu all da zaou vil metr a uhelder.

## Liamm diavaez

* Macaca nemestrina war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Macaca sinica

Macaca sinica :
| Macaca sinica. En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca cyclopis (Linnaeus, 1771) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca sinica a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Annez hag isspesadoù

Al loen emañ brosezat an tri isspesad anezhañ — Macaca sinica aurifrons, Macaca sinica opisthomelas ha Macaca sinica sinica — e Sri Lanka.

## Liamm diavaez

* Macaca sinica war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Macaca pagensis

Macaca pagensis :
| Macaca pagensis, luc'hskeudennet en ur park en enezenn Jawa. En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca pagensis Miller, 1903 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca pagensis a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
E-pad pell amzer e voe sellet outañ evel isspesad da vMacaca nemestrina, a-gevret gant Macaca siberu.

## Boued

Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annez

Brosezat eo al loen en inizi Mentawai, er-maez da aodoù kornôg Sumatera en Indonezia.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Macaca pagensis war al lec'hienn Mammal Species of the World.
# Macaca nigrescens

Macaca nigrescens :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca nigrescens (Temminck, 1849) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca nigrescens a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi (Indonezia).

## Annez hag isspesadoù

Brosezat eo al loen en enezenn Sulawesi.

## Liamm diavaez

* Macaca nigrescens war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Macaca ochreata

Macaca ochreata :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca ochreata (Ogilby, 1841) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Macaca ochreata a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi (Indonezia).

## Annez hag isspesadoù

| Tiriad Macaca ochreata | Al loen emañ brosezat an daou isspesad anezhañ : Macaca ochreata brunnescens, en enezennoù Butung ha Muna, Macaca ochreata ochreata, e gevred enezenn Sulawesi. |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Macaca ochreata war al lec'hienn Mammal Species of the World.
# Macaca radiata

Macaca radiata :
| Macaca radiata (ur familh). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca radiata É. Geoffroy, 1812 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca radiata a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Annez hag isspesadoù

Al loen a vev an daou isspesad anezhañ — Macaca radiata diluta ha Macaca radiata radiata — en India.

## Liamm diavaez

* Macaca radiata war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Macaca siberu

Macaca siberu :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca siberu Fuentes & Olson, 1995 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca siberu a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
E-pad pell amzer e voe sellet outañ evel isspesad da vMacaca nemestrina, a-gevret gant Macaca pagensis.

## Annez

Brosezat eo al loen e Siberut, unan eus inizi Mentawai, er-maez da aodoù kornôg Sumatera en Indonezia.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Macaca siberu war al lec'hienn Mammal Species of the World.
# Macaca silenus

Macaca silenus :
| Macaca silenus. En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca silenus (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca silenus a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Annez

Bevañ a ra al loen e koadegi trovanel mervent India.

## Liamm diavaez

* Macaca silenus war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Macaca munzala

Macaca munzala :
| Macaca munzala (ur par). En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Macaca |
| Anv skiantel ||
| Macaca munzala Sinha, Datta, Madhusudan & Mishra, 2005 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macaca munzala a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Deskrivet e oa bet kenkent ha 1997 gant ar skiantour indian Anwaruddin Choudhury (1959-) a soñjas dezhañ ne oa an taxon nevez-mañ nemet un isspesad eus ar makak Tibet. N'eo nemet e 2004 ma voe lakaet da wir spesad da-heul labourioù ur strollad skiantourien indian. Ne oa ket bet kavet spesad nevez makaked ebet abaoe 1903, pa voe deskrivet Macaca pagensis gant al loenoniour stadunanat Miller (1869-1956).
Graet e vez "munzala" anezhañ e moinbeg, unan eus yezhoù annezidi Arunachal Pradesh : talvezout a ra kement ha marmouz ar c'hoad don.

## Annez

Brosezat eo al loen en Arunachal Pradesh, unan eus stadoù India e biz ar vro (ouzh harzhoù Bhoutan ha Tibet).
Luc'hskeudennet e oa bet e 2006 e Trashiyangtse (Bhoutan) ivez.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ The mystery macaques of Arunachal Pradesh e-barzh Rhino Foundation Newsletter, 2004.
* ↑ Macaca munzala: A New Species from Western Arunachal Pradesh, Northeastern India e-barzh International Journal of Primatology, miz Eost 2005
# Maouez en glas

Maouez en glas zo ur poltred graet gant al livour saoz Thomas Gainsborough entre 1770 ha 1780, hag a zo war ziskouez e Mirdi ar Peniti e Sant Petersburg, e Rusia. En amzer-se e oa distro al livour eus kêr Bath, ma oa bet o chom e-pad 15 vloaz.
Poltred ur vaouez yaouank eo, dianav, gwisket faro, evel an holl vaouezi poltredet gant an arzour. Patrom ar gened e Bro-Saoz an XVIII$^{vet}$ kantved eo.
Marteze eo poltred pried an arzour, Margaret Burr (1728-1798), a oa merc'h vastard da Dug Beaufort (Bro-Saoz).
# Maouez noazh en ur gador-vrec'h ruz

Maouez noazh en ur gador-vrec'h ruz (titl orin e galleg: Femme nue dans un fauteuil rouge) zo un daolenn 130 cm x 97 livet e 1932 gant al livour spagnol Pablo Picasso.
Emañ war-ziskouez en diskouezva Tate Modern e Londrez, dindan an anv Nude Woman in a Red Armchair.
Ar vaouez a weler eo Marie-Thérèse Walter, unan eus dousoù ha karantezioù bras Picasso.
Ur c'helc'h peurvat eo he dremm, rannet e div lodenn avat, ma soñjer e daou selled, a dal hag a gostez, hag ivez en ur penn all, a zehou, stouet da bokat d'ar vaouez.

## Liamm diavaez

* (en) [http://www.tate.org.uk/servlet/ViewWork?cgroupid=999999961&workid=11861&searchid=8537 An oberenn e lec'hienn ofisiel an Tate Gallery.
# Maouez

Ar maouezed (pe : ar merc'hed) eo ar rann eus gouenn mab-den a c'hall dougen bugale, hag a zo brasoc'h o niver eget hini ar rann all, ar wazed (pe : ar baotred), war an douar.
Pa vez yaouankoc'h e vez graet plac'h pe merc'h eus ur vaouez peurvuiañ. Pa vez koshoc'h e vez lavaret gwrac'h a-wechoù. Pa gomzer outi e vo lavaret pe dimezell pe itron.

## Ar benvegad engehentiñ

Er benvegad-engehentiñ emañ :
* ar c'hourzh, ennañ ar muzelloù (reizh)-traoñ, an ellig, hag ar c'han-troazhañ) ;
* ar forzh pe gouhin, a zo benveg ar parañ ;
* ar mammog pe uterus, a zo un benvegad hag a ziwall ar grouell, ha war un dro ur gigenn a labour da vountañ ar bugel e-maez korf e vamm da vare ar gwilioud ;
* ar vielloù, a daol hormonoù, ha gametoù (anvet vioù) a ya da veskañ gant gametoù ar baotred (sper) a-benn engehentañ.
* ar c'hourzh

## Korfadurezh

Parez ar spesad eo ar vaouez, ar gwaz o vezañ ar par.
* Bihanoc'h e vez ar merc'hed eget ar baotred peurvuiañ, ha n'eo ket ken kreñv o c'higennoù ; re-se e vezont skañvoc'h.
* Nebeutoc'h a vlev zo war o dremm hag o c'horf.
* Skiltroc'h peurvuiañ eo mouezh ar merc'hed eget hini ar baotred.
* D'ar maouezed ez eus daou gromozom XX, d'ar wazed daou gromozom XY. Disheñvel eo hormonoù ar maouezed diouzh re ar baotred. Progesteronoù hag oestrogenoù eo hormonoù ar maouezed.
* Disheñvel eo benvegad engehentiñ ar maouezed diouzh hini ar wazed, evel evit ar bevien all.
* D'an oad kaezour e teu disheñvelderioù all : ment ar bronnoù, ledander an divlez.
Treasenn zodiakel ar blanedenn Gwener eo arouez etrebroadel ar reizh venel.

## Ar maouezed er gevredigezh

Abaoe ar ragistor ez eo bet lakaet ar merc'hed, evel ar baotred, en ul lec'h resis er gevredigezh.
E kevredigezhioù chaseourien eo ar merc'hed a zastume al louzeier ha frouezh tra ma oa labour ar baotred degas kig, ma kred hiziv da lod eo gant ar merc'hed eo deuet al labour-douar.

### Bruderezh

Gant tud ar bruderezh e vez implijet ar maouezed da vrudañ marc'hadourezh. Korf ar maouezed a vez implijet alies da werzhañ dilhad, met ivez kirri-tan d'ar wazed.

## Yezh

A-wezhioù e vez implijet an termen dismegañsus "gwrac'h" evit komz eus maouezed kozh, dreist-holl evit ober goap, gant paotred.
Ar ger gwrac'h n'eo ket dismegañsus dre natur, nemet e pennoù tud zo.

## Levrlennadur

* (fr) Olympe de Gouges Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne
* Jean-Jacques Rousseau, Émile, ou De l’éducation Sophie ou La Femme (levrenn 5)
* (fr) Voltaire, Femmes, soyez soumises à vos maris
* (fr) Diderot, Sur les femmes
* (fr) Goethe, Les Bonnes Femmes
* (fr) John Stuart Mill, De l'assujettissement des femmes
* Simone de Beauvoir, Le Deuxième Sexe

## Skeudennoù

* Div vaouez en Egipt
* Luc'hskeudenn eus ur vaouez noazh er bloavezhioù 1920
# Maouez o lenn (Gwreg al livour)

"Maouez o lenn" zo ur poltred eus gwreg al livour rus Ivan Kramskoy, savet gant an arzour e 1869.
Sofia Nikolaevna Kramskaya (ganet Proc'horova) a oa gwreg Ivan Kramskoy adalek 1862. C'hwec'h bugel o doa, hag ur verc'h, Vera, ganet e 1866, a oa livourez evel he zad.
A-raok dimeziñ gant al livour e veve Sofia gant un den dimezet, ul livour all anvet Popov ; en hec'h unan e chomas goude m'en doa al livour kuitaet Impalaeriezh Rusia, ha barnet e voe gant an dud. He stad ne oa ket mat. En deizioù-hont he doa graet anaoudegezh gant Ivan Kramskoy, hag hennezh en doa astennet e zorn dezhi. Met dimeziñ ganti ne oa ket evit sikour ar vaouez yaouank hepken. Karout a rae anezhi ivez.
Evit al livour e teuas da vezañ e awen, e skoazellerez. Kalz taolennoù zo bet krouet a-drugarez dezhi. Goude Ravolt ar Pevarzek e miz Du 1863 e voe aozet "Artel an arzourien". Sofia Nikolaevna a rae war-dro menaj hag ezhommoù diabarzh an artel. Aozañ a rae emgavioù al livourien hag an arzourien all.
Ar poltred-mañ a ziskouez Sofia Nikolaevna, azezet en ul liorzh bennak, e skeud ar wezenn. He dorn dehou zo war he zal, he daoulagad a sell ouzh al levr digor a zo en he dorn kleiz.
# Maouezouriezh

Gant ar ger maouezouriezh e troer an termen womanism savet da vezañ ledanoc'h e ster evit ar venouriezh a vije diazezet, a-hervez, war skiant-prenet hag ezhommoù ar maouezed gwenn nemetken.
Derc'hel kont a ra neuze ar vaouezouriezh eus an holl vaouezed, pe du pe wenn hag a beseurt renkad kevredigezhel. N'eo ket, neuze, un termen bet krouet a-ratozh evit deskrivañ stad ar maouezed du nemetken.
Ret eo anzav ne sache ket alies a-walc'h al luskad benourel war ar maouezed du rak keit ha ma klaske ar maouezed gwenn labourat er-maez eus o ziez, ar maouezed du a oa bet o stourm evit kaout an hevelep gwirioù ha goproù hag ar c'houred (du pe wenn) war marc'had al labour.
Implijet e oa bet ar ger evit ar wech kentañ el levr skrivet gant ar skrivagnerez Alice Walker "O klask liorzhoù hon mammoù: Lavaroù-plaen maouezourel" (In Search of Our Mothers' Gardens: Womanist Prose).

## Liammoù diavaez

* Teologiezh maouezourel
* Petra eo ar venouriezh? Petra eo ar vaouezouriezh?
# Maouez o lenn

Maouez o lenn zo un daolenn livet gant Henri Matisse e 1894. E Mirdi an Arz Modern, e Pariz, emañ.
# Maouez gant un dro-c'houzoug perlez

Maouez gant un dro-c'houzoug perlez (nederlandeg : Vrouw met parelsnoer) a zo un eoullivadur savet gant al livour izelvroat Johannes Vermeer e 1664. War ziskouez emañ er Staatliche Museen Preussischer Kulturbesitz, er Gemäldegalerie e Berlin.

## Al livadur

Gwelout a reer ur vaouez dirak ur melezour, o wiskañ un dro-c'houzoug perlez. Dirazi ez eus un daol ma weler meur a dra a vez implijet d'en em fichañ. Er c'horn kleiz ez eus un doubier e-kichen ul lestr. Gouloù an deiz a zeu dre ar prenestr : lakaat a ra liv ar satin melen da vezañ splann, ha lakaat a ra ivez ar perlez da lufrañ.

## Al livadur en ur romant

Er romant Plac'h he ferlezenn gant Tracy Chevalier e lenner e vefe ar vaouez diskouezet en daolenn gwreg Pieter Van Ruijven, hag a oa madoberour Vermeer. Ar vantell satin hag ar perlez a vefe re Catharina Bolnes, ha hi gwreg Vermeer.

### Liamm diavaez

* An daolenn dielfennet e lec'hienn Essential Vermeer
# Maouritania

Maouritania (en arabeg, al-Muritaniyah; e galleg, Mauritanie), ent-ofisiel Republik islamek Maouritania, zo ur vro e gwalarn Afrika.

## Douaroniezh

Harzoù he deus gant Senegal er mervent, gant Mali er reter hag er gevred, gant Aljeria er biz, ha gant Sahara ar C'hornôg, aloubet gant Maroko, er gwalarn. Er c'hornôg e sko war ar Meurvor Atlantel.
Nouakchott eo ar gêr-benn ha kêr vrasañ ar vro, war an aod. Dont a ra anv ar vro eus hini rouantelezh kozh Mauretania.

## Politikerezh

Mohamed Ould Abdel Aziz a oa prezidant etre 2009 ha 2019, a-raok Mohamed Ould Ghazouani.

## Gweledva

* Kêr gozh Chinguetti
* Menezioù en Adar
* Marc'had pesk e Nouakchott
* Oasis Terjit
* Bareina, mervent ar vro
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
# Maout (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Maout (loen)

    Gant ar ger Maout e tegouezher amañ. Evit sterioù all ar ger, gwelit Maout (disheñvelout).
Ur bronneg daskirier doñv eus ar c'herentiad Bovidae, anv spesad Ovis aries eo ar maout (liester : meot). Par an dañvadez eo met gant disheñvelsterioù bras p'eo kromm ha hir e gerniel ha brasoc'h e gorf. Un temz-spered kreñvoc'h a zo gantañ pa klask dispennañ e enebourien pe ar re a seblant bezañ. "Tourtañ" a ra ar meot all en ur redeg gant e gerniel prest da stokañ outo.
Pa vez kaoz eus ar meot hag an dañvadezed asamblez e vez implijet ar ger hollel dañvad. Evit deskrivadur ar par hag he farez, sell outañ.
Un diforc'h a vez graet etre ar meot : pa 'z int deuet en oad gouennañ, hourzed int ha pa vezont implijet evit ar gouennañ, tourzed int.

## Orin an anv

Ur ger keltiek kozh eo pa 'z eus bet kavet ar ger galianek *molton (sell ouzh mouton ger galleg). Kavet e vez mollt (kembraeg), mols (kerneveureg), molt (iwerzhoneg) ha mult (gouezeleg Bro-Skos).

## Ardamezouriezh

Ul loen kavet e meur a vitologiezh, e meur a vojenn eo ar maout. Er vitologiezh keltiek eo ar maout un arouez evit nerzhioù an natur hag an frouezhusted. Ardarmez Kerne eo, marteze diwar e gerniel (kern) ha diwar e greoñv (knev, stumm kozh krev). Ur c'hoari-gerioù e vefe hervez Divi Kervella ha kavet e vez ur maout war skoed-ardamez an eskopti ha hini ti-kêr Gemper.
E tresoù kozh ar sevenadur keltiek ez eus bet kavet ul loen e stumm ur sarpant gant penn ar maout. En ur deuziañ daou loen disheñvel-tre e veze diskouezet unaniezh ar perzhioù kontrol kevatal d'ar yin/yang sinaek.

## Gerioù deveret

* maoutañ = parañ ar maout gant an dañvadez
* maouter : den a ra war-dro an deñved

## Gerioù savet diwar maout

* maoutken : kroc'hen ar maout fardet evit ober ar parch
* saka-maout : c'hoari bugale

## Gwelet ivez

* dañvad
* ar Maoutken aour
# Lucrezia Tornabuoni

Lucrezia Tornabuoni a oa ganet e Firenze en 1427 ha marvet d'an 28 a viz Meurzh 1482, a oa pried Piero di Cosimo de' Medici, ha mamm Lorenzo de' Medici. Dre ma oa merc'h da Francesco Tornabuoni, un ozhac'h a ouenn uhel e Firenze, e roas tro d'an tiegezh Medici da dostaat ouzh an noblañs.
Barzhez italianek e oa ivez. Mignonez e oa da dud evel Luigi Pulci pe Agnolo Poliziano.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas da Biero, mab da Cosimo de' Medici, e 1444, un den nav bloaz koshoc'h egeti, speredek ha troet gant an arzoù hag ar sevenadur. An tiegezh Tornabuoni en doa harpet Cosimo da zistreiñ da Firenze eus e harlu, hag un arouez eus an emglev etre an daou diegezh e oa an dimeziñ-se.
| Anv | Manet | Marvet | Notenn |
| Bianca | 1445 | 1505 | Dimezet da Guglielmo de' Pazzi |
| Lucrezia detta Nannina | 1448 | 1493 | Dimezet da Bernardo Rucellai |
| Lorenzo lesanvet “il Magnifico | 1449 | 1492 | Aotrou Firenze, dimezet da Clarice Orsini |
| Giuliano | 1453 | 1478 | Muntret e-kerzh Irienn ar Re Pazzi. Ur mab en doe gant Fioretta Gorini hag a voe anvet da bab, Klemañs VII |
| Maria | 1455 | 1479 | Dimezet da Leonetto de' Rossi |
| Ur mab | | | Dianav e anv ha deiz e c'hanedigezh, marvet en bugel |
| Ur mab all | | | Dianav e anv ha deiz e c'hanedigezh, marvet en bugel |
| Giovanni | | | Mab bastard, a zimezas da Luigia di Giovanni de' Medici |