OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Taj Mahal

An Taj Mahal (en hindeg ताज महल, e perseg/ourdou تاج محل) a zo ur mozoleon en Agra, war lez ar stêr Yamuna e stad Uttar Pradesh en India. Emañ war roll lec’hiennoù glad ar bed, savet gant UNESCO. "Kurunenn ar palezioù" eo ster an anv Taj Mahal, deuet eus ar perseg.
Brudet eo an Taj Mahal evel ur bravig eus an arz islamek en India hag unan eus pennoberennoù miret brav-eston eus glad ar bed. Ur mozoleon eo, da lavaret eo ur savadur-kañv, savet gant an impalaer moghol Shah Jahan (1592-1666) evit degemer bez e wreg muiañ-karet, Arjumand Banu Begum, anavezetoc’h evel Mumtaz Mahal, a varvas e 1631.
Mervel a reas Mumtaz Mahal ("sklêrijenn ar palez") e 1631, pa c’hanas pevarzekvet mab an impalaer. Neuze e voe roet urzh gant Shah Jahan da sevel ar monumant hag echuet e voe ar braz eus al labourioù e 1648. Savet e voe e doare an arz muzulman, da lavaret eo n’eus skeudenn ebet ennañ, met marbr kizellet a ya da ginklañ kement elfenn a zo er savadur. Emañ ar bez he-unan e-kreiz ar savadur, hag ennañ ez eus ivez ur voskeenn ; en-dro d’ar savadur ez eus liorzhoù brav, gant ur voger tro-dro.
Ouzhpenn 20 000 a dud a voe o labourat war ar chanter. A-raok ma voe fin d’al labour e voe didronet Shaj Jahan gant unan eus e vibien ha toullbac’het. Pa varvas e 1666 e voe beziet en Taj Mahal ivez, asambles gant e wreg.
# Taj Mahal (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Taj Mahal zo
* ur palez brudet en India, gwelet Taj Mahal
* ur soner stadunanat, gwelet Taj Mahal (soner)
* ur ganaouenn bortugalek, Taj Mahal, gant ar sonaozour brazilian Jorge Ben
# Tajo

An Tajo (Tajo hervez ar spagnoleg ; Tejo hervez ar portugaleg) zo ur stêr hag a red dre al Ledenez iberek, a-dreuz Spagn ha Portugal, ma teu da aberiñ e Lisboa.

## Red ar stêr

Eieniñ a ra er Montes Universales, er sierra de Albarracín (e proviñs Teruel) e Spagn. Goude redek 1007 km, e tegouezh er Meurvor Atlantel e kêr Lisboa.
En e 816 km kentañ e treuz Spagn hag enni peder c'humuniezh emren (Aragón, Castilla-La Mancha, Kumuniezh Madrid hag Extremadura) ha c'hwec'h proviñs ( proviñsoù Teruel, Guadalajara, Cuenca, Madrid, Toledo ha Cáceres).
Neuze e ra an harz etre Spagn ha Portugal a-hed 47 km, a-raok mont e-barzh ar vro-se . E Portugal e red 145 km, dre rannvroioù Beira Baixa, Alto Alentejo, Ribatejo hag Estremadura, hag enno distrigoù Castelo Branco, Portalegre, Santarém ha Lisboa.
Sede anvioù ar c'hêrioù bras treuzet : Aranjuez, Toledo ha Talavera de la Reina en Spagn; Abrantes, Santarém ha Lisboa, en Portugal.
* E Spagn: e kêr Toledo.
* E Portugal: Tost da Gastelo Branco.
* E Portugal: Ar Pont Vasco de Gama.

## Kumunioù
### e proviñs Cáceres

* Valdecañas de Tajo
* Valdelacasa de Tajo

### e proviñs Cuenca

* Zarza de Tajo

### e proviñs Guadalajara

* Baños de Tajo

### e proviñs Madrid

* Fuentidueña de Tajo
* Villamanrique de Tajo

### e proviñs Toledo

* Albarreal de Tajo
* Alcolea de Tajo
* Añover de Tajo
* Mesegar de Tajo
* ↑ Anavezet eo ar 47 km entre Spagn ha Portugal evel Tajo Internacional.
# Takad Etrebroadel Tanger

Takad Etrebroadel Tanja (arabeg منطقة طنجة الدولية‎‎ Minṭaqat Ṭanja ad-Dawliyya, galleg Zone Internationale de Tanger, spagnoleg Zona Internacional de Tánger) a oa un tiriad emren e hanternoz Maroko, etre 1923 ha 1956, en-dro da gêr Tanger. Meret e oa gant Bro-C'hall, Spagn ha meur a vro europat.
Daoust ma chome dindan beli sultan Maroko e oa kenveret gant Bro-C'hall ha Spagn, hogen ivez gant ar Rouantelezh-Unanet, Portugal, Italia, Belgia, an Izelvroioù, Sveden hag ivez SUA. Ur Mendoub a veze eno evel pacha, dileuriad ar sultan ha kadoriad ar Vodadenn Etrebroadel.
E 1940 e voe aloubet Tanja gant Spagn, hag a oa dindan ren Francisco Franco, hag unanet gant an douaroù dindan Spagn (ar Rif). Madrid a dennas he soudarded e miz Mae 1944. Emren e chomas kêr ken na voe staget ouzh Maroko e 1956.

## Istor

* 1661 : Catarina Bragança, infantez portugalez, a zimezas da Charlez II, roue Bro-Saoz, hag en hec'h argouroù kêr Danja, a zuas da vezañ saoz.
* 1830 : Spagn, Portugal, Bro-C'hall, Breizh-Veur, Danmark, Sveden, Toskana, Rouantelezh Sardigna, SUA, a stalias koñsuled e Tanja.
* 1844 : 6 a viz Eost : Bombezadeg Tanja gant ar morlu gall ; 10 a viz Gwengolo : feur-emglev Tanja, etre Bro-C'hall ha Maroko, ar gouarnour Bu Selham ben Ali Astot al-Rifí e voe dileuriad ar sultan.
* 1860 : divizoù etre Spagn ha Maroko ; Muhammad al-Khatib Al-Tetuaní e oa dileuriad ar sultan, Al-Hadj Muhammad ben al-Hadj Tahey al-Zebdi al-Rabatí a voe anvet war e lerc'h.
* 1914 : derou ar Brezel-bed kentañ ; rediet e voe ar sultan, gant Bro-C'hall, da skarzhañ kannaded Alamagn hag Aostria — gant Bro-C'hall, de facto, e voe meret an Takad a-hed ar brezel.

## Merourien Takad Etrebroadel Tanja

| Tud | Bro | Adal | Betek |
| Paul Alberge | Bro-C'hall | 24 Eost 1926 | 19 Eost1929 |
| Joseph Le Fur | Bro-C'hall | 19 Eost 1929 | 1 Eost 1940 |
| Manuel Amieva Escandón | Spagn | 1 Eost 1940 | 4 Du 1940 |
| Gouzalc'het gant Spagn | Gouzalc'het gant Spagn | 4 Du 1940 | 11 Here 1945 |
| Luís António de Magalhães Correia | Portugal | 11 Here 1945 | 18 Even 1948 |
| Jonkheer van Vredenburch | Izelvroioù | 15 Eost 1948 | 9 Ebrel 1951 |
| José Luís Archer | Portugal | 9 Ebrel 1951 | 21 Even 1954 |
| Étienne de Croÿ | Belgia | 21 Even 1954 | 31 Kerzu 1954 |
| Robert van de Kerckhove d'Hallebast | Belgia | 4 Even 1955 | 9 Gouere 1956 |
| Trevadennoù spagnol e Maroko e 1912 | Timbr-post saoznek e 1927 |
# Taiyuan

Taiyuan (太原) a zo ur gêr vras e proviñs Shanxi e Republik Pobl Sina. Poblet eo gant 4 202 000 a dud (e 2010).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Taj Saltaneh

Taj Saltaneh a oa ur briñsez ha skrivagnerez iranat, brudet he skridoù diwar-benn lec'h ar maouezi er gevredigezh iranat.
# Takad Broca

Takad Broca eo anv unan eus an daou lec'h pennañ en empenn ma vez aozet ar gomz. Dizoloet e voe gant ar medisin gall Paul Broca en 1861.
Klotañ a ra gant takadoù Brodmann 44 ha 45.
Er bloaz 2014 e voe embannet ur studienn er gelaouenn Brain ma tiskouez ar surjian Hugues Duffau n'eo ket e takad Broca emañ lec'h ar gomz.
# Taizé

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Taizé a zo un anv a vez kavet e meur a lec'h e Bro-C'hall:
* Taizé, ur gumun e Saône-et-Loire
* Taizé, kumun en Deux-Sèvres
* Taizé-Aizie, kumun er Charente
# Tajuña

Ar stêr Tajuña (diwar an anv latin Tagonius) zo ur stêr eus Kastilha, adstêr d'ar Jarama, a zo adstêr d'an Tajo. Redek a ra dre broviñsoù Guadalajara ha Madrid.
Eieniñ a ra e Maranchón (Guadalajara), er Fuente del carro, e-kichenik kêriadenn Clares.

## Pennadoù kar

* Perales de Tajuña
# Sonia Delaunay

Sonia Delaunay pe Sophie Stern pe Sara Illinichtna Stern, bet ganet d’ar 14 a viz Du 1885 e Hradysk (Ukraina) hag aet d’an Anaon d’ar 5 a viz Kerzu 1979 e Pariz, a oa un arzourez hag ur stilourez c'hall a orin ukrainat.
# Sonic Youth

Sonic Youth a zo ur strollad rock bet savet e New York e 1981. Alies e vez liammet o stil gant luskad ar rock dazeilat. Mont a ra Sonic Youth war-hanter gant kalz stiloù sonerezh abaoe ar bloavezhioù 1980 : da gentañ tout No wave (1981-1983), ha Hardcore (1983-1986), grunge (1989-1992), post-rock (1998-2001). Abalamour d'o stil(où) dezhe o-unan eo start renkañ anezhe en ur stil ledan : savet ha maget int bet gant levezonoù a bep seurt, sed pezh a laka anezhe da gaout ur spered dezhe o-unan. Sonerezh ar strollad a vez sellet outañ evel ur seurt diampradur a-fed sonerezh pop dre implij kement diskordañs pe disgwiadenn a zo e-barzh kanaouennoù savet a-ziwar hesonioù pop. Izili Sonic Youth a gemer perzh e raktresoù arz all (sonerezh, kleweled, ...) ha paeroniaet o deus meur a strollad dizalc'h (an heni brudetañ eo Nirvana, e penn-kentañ ar bloavezhioù 90). Tro o deus bet ivez da genlabourat gant Brigitte Fontaine e 2000.

## An izili

* Kim Gordon (gitar boud, gitar, kan)
* Thurston Moore (gitar, kan)
* Lee Ranaldo (gitar, kan)
* Jim O'Rourke (gitar, gitar boud, kenaozer, etre 2000 ha 2006)
* Steve Shelley (taboulinoù, abaoe 1986)

## Pladennoù

* Sonic Nurse (2004)
* Dirty - Deluxe Edition (2003)
* Murray Street (2002)
* In The Fishtank Sonic Youth / I.C.P. / The Ex (2002)
* Demonlover - Bande Originale Du Film De Olivier Assayas (2002)
* NYC Ghosts and Flowers (2000)
* SYR5 (2000)
* SYR4 - Goodbye 20th Century (1999)
* SYR3 (1998)
* Silver Session (For Jason Knuth) (1998)
* A Thousand Leaves (1998)
* SYR2 (1997)
* SYR1 (1997)
* Washing Machine (1995)
* Made in USA - Music From The Original 1986 Motion Picture Soundtrack (1995)
* TV Shit Sonic Youth with Yamatsuka Eye (1994)
* Screaming Fields of Sonic Love (1994)
* Experimental Jet Set, Trash and No Star (1994)
* Dirty (1992)
* Goo Demos(1990)
* Goo (1990)
* The Whitey Album Ciccone Youth (1988)
* Daydream Nation (1988)
* Master=Dik (1987)
* Sister (1987)
* EVOL (1986)
* Bad Moon Rising (1985)
* Sonic Death - Early Sonic 1981-1983 (1983)
* Kill Yr. Idols (1983)
* Confusion is Sex (1983)
* Sonic Youth (1982)
# Sonja Graf

Sonja (Susanna) Graf (Stevenson) a zo bet ganet d'an 16 a viz Kerzu 1908 e München (Alamagn) ha marvet d'an 6 a viz Meurzh 1965 e New York (SUA).
Mestrc'hoarierez echedoù a-vicher alaman, arc'hantinat hag amerikan.
Daost da vout gouzañvet a-berzh he zad, un den bet beleg e Rusia ha deut da Vünchen da vevañ eus e vicher a livour, gouzout a reas grad dezhañ bout kelennet ar c'hoari echedoù p'edo bihan.
Ar c'hoari echedoù a zeuas un doare da dec'hout, koulz gant he spered ha gant he c'horf. En em lakaat a reas da dremen razh hec'h amzer e tavarnioù echedoù München. Brudet e teuas da vout, ken ma voe kinniget d'ar mestrc'hoarier alaman Siegbert Tarrasch. Dont a rejont da vout mignoned ha Tarrasch a stummas anrzhi.

## Oberennoù skrivet

* Sonja Graf, Asi Juega Una Mujer, Buenos Aires, 1941, a-zivout he c'hoari;
* Sonja Graf, Yo soy Susann, Buenos Aires, 1946, a-zivout he bugaleaj start.

## Liammoù diavaez

* He c'hoari e Chess Games
* 61 bartienn e pgn
* Pennad en New Yorker, 16 a viz Gwenholon 1964
# Sonia Sirletti

Sonia Sirletti a zo bet ganet e 1971.
Mestrc'hoarierez echedoù italian eo.
2009 eo he renk Elo.
Kampionez Italia e 1999.

## Liamm diavaez

* He fichenn FIDE
* Ur bartienn e Chessgames
# Sonico (Lombardia)

Sonico zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Soniou Breiz-Izel

Soniou Breiz-Izel zo un oberenn divyezhek, div levrenn oc'h ober anezhi, enno sonioù ha gwerzioù brezhonek (ha n'eo ket sonioù hepken, ma heulier termenadur ar rakskrid), dastumet gant Fañch an Uhel, gant an droidigezh c'hallek a-dal pep hini, hag un nebeud notennoù e galleg a-wechoù. Embannet e oa bet gant Maisonneuve & Larose e Pariz e 1890, hag adembannet er memes ti e 1971 gant Donatien Laurent.

## Pezhioù

* Sellet er Wikimammenn : Skrid-orin Soniou Breiz-Izel.
E dibenn an eil levrenn hepken ez eus un daolenn, enni anvioù ar sonioù ha gwerzioù, e galleg hepken avat.
Setu anvioù brezhonek an holl anezho : 82 el levrenn gentañ ha 25 en eil levrenn.

### Kentañ levrenn

| Sonig kavell Sonig kavell Marv al laouenan Sonig kavell Ar pemp biz An tri marc'h Ar Yarig (son mouchig-dall) Maout ar Gov C'hoariell C'hoariell all Pater noster dibidoup Buoc'hig-Doue Ar bisig Son ar c'hazh Al logodenn er bod Pater noster debidore An teir gadig Estlamm Ki ha kazh Me n'am eus nemet ur blank Bal | Bal Bal Bal Annaig Son ar yar Al louarn galant An dañvad penn-gornik Sonig ar c'havr Ar bleiz ha marc'h ar miliner Kazh Nikolaz Ar gevier Pater Yann Dizrevell pedennoù Tassel hag e gog Eured al laouenanig Ar c'hog yaouank hag ar bolez Ar park kaer Dibluañ al laouenanig Dispennañ ar voualc'h Gousperoù Kerne Gousperoù ar raned | An hini a garan Koad an Noz ha koad an Dez Marc'had an amourousted Evel ur vagig war ar stank Son ar rosignolig Son ar verjerennig Ar feunteun a druez War ar stang Sonig Sonig amourousted Fañch Kolleter Er gêrig wenn 'traoñ ar menez Pa oan war dosenn Runfaou Pa dremenan dor ho jardin An alez rozmani Me n'vin na beleg na manac'h An evnig rous Evnig Sant-Nikolaz Ar verjerenn hag an den-jentil Mab ar roue hag ar verjerennig Tre Gwirgeneg ha Gwirgenag | Enezenn Sant Malo Sekrejoù ar c'hloareg Kloareg Montroulez Annaig ar Fichant Fantig Bourdel Margodig Pennhêrez Kernenon Ar vestrez klañv Remed an amourouz klañv Son kloareg Pempoull Perrina Koad Plac'hig Lannuon Ar basajerez Kloareg Rozmar Kloareg Rozmar Ivonaig ar Ged Radig Saliou Penherès Salio Rene Lambal |

## Eil levrenn

| Gousperoù ar c'hwiled Ar verc'h hag ar vamm Sonig kuzulioù da dimiñ An tiegezh mat Ar pried 'vel n'eus ket | Matezh ar person Trubuilhoù an dud dimezet Plac'hig Koad-Rouan Ar c'hloareg dimezet Ar mitizhien hag ar re dimezet | Ar re dimezet An tiad bugale Gwreg an nezer stoup Sant Keuneudenn An Doganed | Jann Dogan Ar paourkaezh Jannig Kofision Janed Ozhac'h Kastell-Paol Frañsez Simon | Son ar mezvier Ar Mezvier Martoloded an Oriant Potred an Oriant Martoloded an Oriant |

## Notennoù

* ↑ Anavezet ivez evel Toutouig.
* ↑ An tri varc'h, hervez an Uhel.
* ↑ Skrivet "bichig", hervez an distagadur.
* ↑ Bet kanet gant ar c'hoarezed Goadeg.
* ↑ An teir c'hadig, hervez an Uhel.
* ↑ Un doare all, hiroc'hik, zo kanet gant Tugdual Kalvez war ur bladennig.
* ↑ Eilvet gwez.
* ↑ Gwez kenta.
* ↑ Eil gwez.
* ↑ Daou zoare zo : kenta gwez hag eil gwez.
* ↑ Eil gwez.
* ↑ Daou zoare : gwel kenta hag eil gwez.
# Songo – La Maya

Songo – La Maya zo ur gumun eus Kuba, er biz da Santiago de Cuba.
# Songs of Leonard Cohen

Kentañ albom studio an arzour kanadian Leonard Cohen eo Songs of Leonard Cohen, deuet er-maez d'ar 27 a viz Kerzu 1967.

## Listenn ar c'hanaouennoù

Holl ganaouennoù savet gant Leonard Cohen.
| Tu kentañ | Eil tu |
| Suzanne – 3:48 Master Song – 5:55 Winter Lady – 2:15 The Stranger Song – 5:00 Sisters of Mercy – 3:32 | So Long, Marianne – 5:38 Hey, That's No Way to Say Goodbye - 2:55 Stories of the Street – 4:35 Teachers – 3:01 One of Us Cannot Be Wrong – 4:23 |
# Sonia Malkine

Sonia May Malkine (Pariz, 7 a viz Here 1923 - Woodstock, 31 a viz Mae 2014), Sonia Niel he anv plac'h-yaouank, a oa ur ganerez c'hall a orin breizhat.
Perzh a gemeras er Rezistañs, hag e 1948 ez eas da chom da New York gant he fried, ma teuas da labourat evit ar skingomz. Goude ur pennad ez eas da chom da Woodstock.
E 1962 e reas Sonia Malkine ur pennad kaoz gant Pete Seeger evit hec'h abadenn The World of Folk Music er skingomz WKNY, e Kingston, New York. Difennet e voe outi gant ar renerien skignañ anezhi rak Pete Seeger a oa komunour, nemet ober a reas en desped da se. E fin ar pennad-kaoz e lavaras e vije taolet er-maez, a c'hoarvezas kenkent hag an deiz war-lerc'h.

## Pladennoù

Kanañ a rae e galleg, hag unan eus he c'hanaouennoù e oa Le vin des Gaulois, azasaet diwar Gwin ar C'hallaoued , tennet eus Barzhaz Breizh.

## Liammoù diavaez

* Pennad kaoz ganti e 2002
* Pennad diwar he fenn goude he marv
# Soninkeg

Ur yezh nijerek-kongoek eus skourr ar yezhoù mandeek eo ar soninkeg (soninkeg: soninkanxaane) komzet gant tro-dro da 1.096.795 a dud e Mali dreist-holl met ivez en Aod an Olifant, Gambia, Ginea, Ginea-Bissau, Maouritania ha Senegal.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
* Yezhoù mandeek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Tarim (stêr)

An Tarim a zo ur stêr, 2 030 km hed dezhi, e Sina.
# Tariq ibn Ziyad

Táriq ibn Ziyad
طارق إبن زياد :
| Jeneral Omeyad ||
| Anv badez | Táriq ibn Ziyad |
| Lesanvioù | Tárik ar Born |
| Deiziad ganedigezh | Dianav VIIvet kantved marteze 670 |
| Lec'h ganedigezh | Dianav, Ifrikiya, Kalifad Omeyad |
| Aet da anaon | 720 (50 vloaz) Damas, Kalifad Omeyad |
| Bro | Kalifiezh an Omeiaded |
| Micherioù | Sklav Soudard Gouarnour |
| Skour | Ifrikiya, Kalifad Omeyad Islam sunnit |
| Emgannoù pennañ | Aloubadeg Islamek Spagn (29 a viz Eost 711- 714) Emgann Guadalete (711 pe 712) |
| kemmañ |
Tariq ibn Ziyad (arabeg : طارق إبن زياد), ganet er VII$^{vet}$ kantved hag aet da anaon e 720, a oa ur jeneral muzulman eus lu Kalifiezh an Omeiaded hag a voe trec'h e 711 war ar roue vizigot Roderico (pe : Rodrigo) en emgann Guadalete, ma varvas Roderico.
A orin berber e oa, evel Tarif ibn Malik ha Munuza, ha ganto edo e penn aloubadeg islamek Spagn.
Brudet eo dreist-holl da vezañ kaset, adalek hanternoz Maroko, ha dindan ar jeneral Moussa Ibn Noçaïr, an arme omeiad vuzulman da aloubiñ Spagn. Abaoe an trec'h-se eo anavezet an anv Jibraltar a zo un anv arabek, Djebel Tariq (جبل طارق, Jabal Ṭāriq), « Menez Tariq ».
Galvet e oa bet gant mibien ar roue vizigot Witiza da reiñ skoaz d'ar brezel diabarzh etre int ha Roderico. Harp a gavas digant ar Yuzevien heskinet gant ar Vizigoted, gant enebourien ar roue, re an Iliz katolik roman, ha dreist-holl harp ar c'hont Juluan, gouarnour Ceuta, a bourchasas al listri dezhañ.
An darn vrasañ eus ar skridoù diwar-benn Tariq hag an aloubadeg arab a voe savet gant istorourien vuzulman, meur a gantved goude an darvoudoù.
# Tarja Halonen

Tarja Kaarina Halonen (ganet d'ar 24 a viz Kerzu 1943) zo ur bolitikourez eus Finland, bet prezidantez ar vro adalek 2000 betek 2012.
# Tariego de Cerrato

Tariego de Cerrato zo ur gumun e Spagn, e proviñs Palencia.
# Tarlask

Tarlask :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Arachnida |
| Urzhad : | Ixodida |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An tarlask, pe tilh, teureug, porailh, boskard, eo al loened bihan divellkeinek a ya d'ober an urzhiad Ixodida. Ouzhpenn 800 spesad tarlask a zo.
Arvevat eo an tarlask hag en em vagañ a reont diwar gwad loened all, an aliesañ bronneged hag evned met ivez stlejviled ha divelfenneged.
Kleñvedoù a c'hellont treuzkas, evel kleñved Lyme.
# Tarija

Tarija, ent-istorel Villa de San Bernardo de la Frontera de Tarixa, eo kêr-benn departamant Tarija en Bolivia.

## Douaroniezh

Emañ war lez ar stêr Guadalquivir pe, ent-ofisiel, Nuevo Guadalquivir.

## Notennoù

* ↑ Guadalquivir zo ur stêr eus Andalouzia, e Spagn.
# Tarin

Tarin ar wern :
| Un tarin. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Fringillidae |
| Genad : | Carduelis |
| Anv skiantel ||
| Carduelis spinus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An tarin pe tarin ar wern a zo un evn bihan, Carduelis spinus an anv skiantel anezhañ.
# Tarn

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
An Tarn zo :
* ur stêr e kreisteiz Bro-C'hall, adstêr d'ar Garonne. Gwelit Tarn (stêr).
* abaoe 1790, un departamant eus kreisteiz Bro-C'hall. Gwelit Tarn (departamant)
# Tarifa

Tarifa zo ur gumun e proviñs Cádiz, en Andalouzia, e Rouantelezh Spagn. 18 000 a dud a oa enni e 2019.

## Douaroniezh

Kreisteisañ kumun Spagn eo, 105 km eus Cádiz, kêr-benn ar broviñs. Enni emañ Beg Tarifa, en enez Las Palomas, stag hiriv ouzh an douar-bras, hag ouzh kêr end-eeun.
Er reter da d-Tarifa emañ Algeciras ha Los Barrios, en hanternoz emañ Medina Sidonia, er biz emañ Vejer de la Frontera ha Barbate, er c'hornôg ar Meurvor Atlantel hag er c'hreisteiz hag er gevred ar Mor Kreizdouar .
# Roman Filipov

Roman Nikolayevich Filipov (rusianeg: Рома́н Никола́евич Фили́пов), ganet d'an 13 a viz Eost 1984 ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 2018, a oa un nijour milourel rusian en em lazhas goude bezañ bet gloazet ur wech tizhet ha pilet e garr-nij Su-25SM gant ur misil tennet gant islamourien e Proviñs Idlib, e Siria d'an 3 a viz C'hwevrer 2018. Filipov a zo bet enoret gant medalenn harozed Kengevread Rusia.

## Marv

Filipov a oa deuet a-benn da lammañ eus ar c'harr-nij. Ur wech war an douar e oa bet o talañ ouzh milisianed. N'en devoa nemet ur bistolenn Stechkin evit en em zifenn. Komz a rae ouzh ar radio e-pad an tennoù. Embannet en doa bezañ bet lazhet daou islamour. Ur wech tizhet don e oa emdarzhet gant ur c'hreunadenn. E c'herioù diwezhañ hervez filmig ar milisianed a oa bet "Se 'zo evit hor baotred".

## Buhez prevez

Filipov a oa dimezet hag en devoa ur verc'h.
# Romain Bardet

Romain Bardet, a zo ur reder marc'h-houarn a vicher eus Frañs, ganet d'an 9 a viz Du 1990 e Briude (Liger-Uhel).

## Loreadeg

* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2015
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2019

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Roman

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Roman a vez graet peurvuiañ eus un den a zo o chom e kêr Roma hiziv. Un anv-familh, un anv-badez hag un anv-gwan eo ivez.
Romaned a reer eus tud Roma en Henamzer ; eus Henromaned e komzer neuze, o deus aloubet un darn vras eus Europa en Henamzer.
Romaned a reer ivez eus tud o deus bevet e Roma goude diskar Henroma betek bremañ.

## Anv-badez

Roman zo anv ur pemzek bennak a sent katolik hag ur pemp bennak a sent e Kristeniezh ar Reter ; diouto e vez roet an anv-badez Roman e broioù saoznek ha slavek. Un anv-badez polonekeo Roman ivez.

## Anv-gwan

Roman a c'hell bezañ implijet evit aroueziañ kement den ha kement tra a denn :
* da Henroma : hent roman, niveradur roman, Republik roman (-509 → -44)
* da Roma e pep amzer : Republik roman (1798-1799) ;
* d'an Impalaeriezh santel roman german a zo bet disklêriet evel hêr d'an Impalaeriezh roman ;
* da draou a denn d'an Iliz katolik roman, p'he deus staliet e lec'h kreiz, ar Sez Santel, e Roma ;
# Romaine Brooks

Romaine Brooks, pe Beatrice Romaine Goddard, ganet e Roma e 1874 ha marvet e Nisa e 1970, a oa ul livourez stadunanat, brudet evel serc'h ar skrivagnerez Natalie Clifford Barney.
Anavezet eo he foltredoù maouezed gwisket e tog, evel hec'h emboltred e 1923. Peder zaolenn ganti a weler e Mirdi Sainte-Croix e Poitiers, e Bro-C'hall.

## He buhez

Pinvidik e oa he zud, hag arc'hant he doe digante a-hed o buhez. Ganet e oa e Roma met distreiñ a reas an tiegezh da SUA prestik goude. Pa voe seizh vloaz e voe roet da sevel d'un tiegezh paour.
En 1893 ez eas da Bariz ha kanañ a rae eno er c'habaredoù. Goude ez eas da Roma ha da Enez Capri da studiañ al liverezh. En 1901 e tistroas da di he mamm a oa gwall glañv. Pa varvas e teuas dezhi arc'hant bras he zad-kozh.
Entre 1903 ha 1904 e voe Romaine Brooks dimezet da John Ellington Brooks, ur pianoour.

## He c'harantezioù

Meur a serc'h he doe e-touez an arzourien a bep seurt, gant Dolly Wilde, nizez da Oscar Wilde, an dañserez Ida Rubinstein pe ar skrivagner ha politikour faskour Gabriele D'Annunzio. Met karantez vras he buhez e oa ar skrivagnerez lesbian Natalie Clifford Barney, a zarempredas adal 1915 e-pad 50 vloaz.

## He liverezh

Poltrederez e oa dreist-holl, hag al liv louet hag ar re all tost-kar a implije kenañ adalek 1904.

## Oberennoù

* The Black Cap, 1907
* Portrait de la Contesse Anna de Noailles, 1908
* Weiße Azaleen, 1910
* Das Kreuz Frankreichs, 1914
* L'Amazone, 1915
* Renata Borgatti am Klavier, 1920
* Emboltred , 1923
* Peter, ein junges englisches Mädchen, 1923-1924, ein Porträt des Künstlers Gluck
* The Impeders, 1930
Dek oberenn ganti a weler er pennad saoznek en:Romaine Brooks ha n'haller ket gwelout amañ en abeg d'ar gwirioù miret.

## Levrlennadur

* Françoise Werner, Romaine Brooks, Paris, Plon, 1990.
* Diana Souhami, Wild Girls: Paris, Sappho, And Art, the Lives And Loves of Natalie Barney And Romaine Brooks, St Martin’s Griffin, 2007.
* Andrea Weiss und Susanne Goerdt: Paris war eine Frau, Rowohlt Verlag (2006) ISBN 3-499-24224-9

## Liammoù diavaez

* (en) Romaine Brooks en Artcyclopedia

## Pennadoù kar

* Ida Rubinstein
* Nathalie Barney
* Gabriele D'Annunzio
* Renata Borgatti