OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Listenn tudennoù The Witcher

Amañ a vo kavet listenn tudennoù bed The Witcher (Wiedźmin).

## Tudenn bennañ

* Geralt z Rivii

## Harperien Geralt

* Triss Merigold
* Yennefer z Vengerbergu
* Ciri
* Vesemir
* Vernon Roche
* Jaskier
* Zoltan Chivay
# Listennad adplanedennoù koskoriad an Heol

| Nr. | Douar | Meurzh | Yaou | Sadorn | Ouran | Neizhan | Ploudon |
| | | | Titouroù | Titouroù | Titouroù | Titouroù | |
| 1. | Loar | Phobos | Metis | Pan | Cordelia | Naiad | C'haron |
| 2. | | Deimos | Adrastea | Daphnis | Ophelia | Thalassa | Nix |
| 3. | | | Amalthea | Atlas | Bianca | Despina | Hydra |
| 4. | | | Thebe | Prometheus | Cressida | Galatea | |
| 5. | | | Io | Pandora | Desdemona | Larissa | |
| 6. | | | Europa | Epimetheus | Juliet | Proteus | |
| 7. | | | Ganymede | Janus | Portia | Triton | |
| 8. | | | Kallisto | Mimas | Rosalind | Nereid | |
| 9. | | | Themisto | Methone | Cupid | S/2002 N 1 | |
| 10. | | | Leda | Pallene | Belinda | S/2002 N 2 | |
| 11. | | | Himalia | Enceladus | Perdita | S/2002 N 3 | |
| 12. | | | Lysithea | Tethys | Puck | Psamathe | |
| 13. | | | Elara | Telesto | Mab | S/2002 N 4 | |
| 14. | | | S/2000 J 11 | Calypso | Miranda | | |
| 15. | | | Carpo | Dione | Ariel | | |
| 16. | | | S/2003 J 3 | Helene | Umbriel | | |
| 17. | | | S/2003 J 18 | Polydeuces | Titania | | |
| 18. | | | S/2003 J 12 | Rhea | Oberon | | |
| 19. | | | S/2003 J 4 | Titan | Francisco | | |
| 20. | | | Euporie | Hyperion | Caliban | | |
| 21. | | | S/2003 J 16 | Iapetus | Stephano | | |
| 22. | | | Mneme | Phoebe | Trinculo | | |
| 23. | | | Thelxinoe | Kiviuq | Sycorax | | |
| 24. | | | Orthosie | Ijiraq | Margaret | | |
| 25. | | | Euanthe | Paaliaq | Prospero | | |
| 26. | | | Helike | Skathi | Setebos | | |
| 27. | | | Thyone | Albiorix | Ferdinand | | |
| 28. | | | Hegemone | Erriapo | | | |
| 29. | | | S/2003 J 10 | Siarnaq | | | |
| 30. | | | Harpalyke | Tarvos | | | |
| 31. | | | Hermippe | Mundilfari | | | |
| 32. | | | Praxidike | Narvi | | | |
| 33. | | | Iocaste | Suttungr | | | |
| 34. | | | Ananke | Thrymr | | | |
| 35. | | | S/2003 J 15 | Ymir | | | |
| 36. | | | Kallichore | | | | |
| 37. | | | S/2003 J 19 | | | | |
| 38. | | | Eurydome | | | | |
| 39. | | | S/2003 J 17 | | | | |
| 40. | | | Arche | | | | |
| 41. | | | S/2003 J 9 | | | | |
| 42. | | | Aoede | | | | |
| 43. | | | Autonoe | | | | |
| 44. | | | Pasithee | | | | |
| 45. | | | Chaldene | | | | |
| 46. | | | Isonoe | | | | |
| 47. | | | Kale | | | | |
| 48. | | | Aitne | | | | |
| 49. | | | Erinome | | | | |
| 50. | | | Taygete | | | | |
| 51. | | | Carme | | | | |
| 52. | | | Sponde | | | | |
| 53. | | | Kalyke | | | | |
| 54. | | | Pasiphae | | | | |
| 55. | | | Cyllene | | | | |
| 56. | | | Eukelade | | | | |
| 57. | | | Megaclite | | | | |
| 58. | | | Sinope | | | | |
| 59. | | | S/2003 J 14 | | | | |
| 60. | | | S/2003 J 23 | | | | |
| 61. | | | Callirrhoe | | | | |
| 62. | | | S/2003 J 5 | | | | |
| 63. | | | S/2003 J 2 | | | | |

## Gwelet ivez

* Loarennoù Sadorn (planedenn)
* Loarennoù Yaou
# Kawasaki

Kawasaki (川崎市 e japaneg) a zo unan eus kêrioù bras Japan, e rannvro Kantō, e prefeti Kanagawa.

## Douaroniezh

142,70 km2 eo gorread ar gêr.

## Poblañs

War-dro 1 457 315 a dud a zo o chom eno e 2014.
# Kayah (stad)

ကယား‌ပ္ရည္‌နယ္‌
Kayah State :
| Perzhioù ||
| Kêrbenn: | Loikaw |
| Poblañs | 259,000 ann. |
| Gorread | 11,670 km² |
| Pobloù | Kayah (pobl), Kayin, Padaung, Bamar, Shan, Pa-O |
Kayah (ကယား‌ပ္ရည္‌နယ္‌: ka.ya: pranynai) a zo ur stad e reter Myanmar. Karened ez eo e annezidi dreist holl. Disrannet eo e pevar bann :
* Bawlake
* Kantarawaddy
* Kyebogyi
* Mong Pai
# Kayanza (proviñs)

Kayanza zo ur proviñs eus Burundi.
g • ka • ke Proviñsoù Burundi :
| Proviñsoù | Bubanza · Bujumbura Mairie · Bujumbura Rural · Bururi · Cankuzo · Cibitoke · Gitega · Karuzi · Kayanza · Kirundo · Makamba · Muramvya · Muyinga · Mwaro · Ngozi · Rutana · Ruyigi |
# Kayleg

Ur yezh kouchitek eo ar c'hayleg (kayla) komzet gant ar Yuzevion vetek eus Etiopia.
Ur rannyezh agawek eo ar c'hayleg, tost-tre d'ar c'hailigneg.
Ur yezh varv an hini eo war a seblant.

## Gwelet ivez

* Yezhoù yuzevek
* Yezhoù kouchitek
Yezhoù yuzev (kemmañ) :
| Afro-Aziatek |||
| Hebraeg | (marevezh): Bibl | Mishnaeg | Krennamzer | Modern |
| (rannyezhoù): Ashkenazed | Sefaraded | Yemeniteg | Sananeg | Tiberieg | Mizraheg | |
| Yuzev-aramaeg (Aramaeg) : Barzaneg | Houlaolaeg | Denieg | Didaneg | Nochaneg || |
| Yuzev-arabeg (Arabeg) : Arabeg yuzev-irakek | Arabeg yuzev-marokek | Arabeg yuzev-yemenek | Yuzevarabeg Libia | Yuzevarabeg Tunizia || |
| Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Berbereg : Yuzev-berbereg | Berbereg : Yuzev-berbereg |
| Indezeuropeg |||
| Yidicheg (Alamaneg) : Nat'l Yiddish Book Ctr. | YIVO | C'hoariva Yiddish | Yeshivish | Yinglish | Klezmer-loshn || |
| Yuzev-romaneg : Yuzev-katalaneg | Italkieg | Ladinoeg | La‘az | Yuzev-okitaneg | Zarfateg | Yuzev-portugaleg | Yuzev-aragoneg | Tetuani || |
| Yuzev-Perseg (Aryaneg) : | Bouc'horeg | Djouhourieg | Dzhidieg | Yuzev-Hamedaneg | Yuzev-Golpayganeg | Yuzev-Chirazeg |
| Yuzev -Esfahaneg | Yuzev -Kermaneg | Yuzev -Kashaneg | Yuzev -Borujerdeg | |
| Yuzev -Khunsareg | Yuzev -Kurdeg | Yuzev -Yazdeg | Yuzev -Nehevandeg | |
| Re all: Yevaneg (Gresianeg) | Knaneg (Yezhoù slavek) | Yuzev-marateg (Indezaryaneg) || |
| Altaeg | Dravideg | Kartvelianeg |
| Krimtchakeg | Karaimeg | Yuzev-malayalameg | Grouzineg |
# Kayoubabeg

Ur yezh digenvez eus Bolivia eo ar C'hayoubabeg. Implijet e oa e Exaltación, er departamant Beni. E 2000 ne oa mui komzet nemet gant daou zamgomzer n'anaveze ken nemet un nebeud gerioù ha frazennoù.

## Ar niverioù er c'hanitchaneg

* 1 karáta
* 2 mítia
* 3 kulápa
* 4 chada
* 5 méndau
* 6 kárata-írubu
* 7 mitia-írubu
* 8 kulápa-írubu
* 9 chada-írubu
* 10 búrúrutché

## Gwelet ivez

Yezhoù Bolivia
# Kayaheg ar c'hornôg

Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù kayahek eo kayaheg ar c'hornôg (kayah li pe karennyi pe yang daeng) komzet gant tro-dro da 210.900 den e Kayah ha Karen e Myanmar (1987) ha gant un nebut tud e Thailand

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
# Kawaskareg

Ur yezh alakaloufek eo ar c'hakaohoueg (qawasqar, kawésqar, alacaluf, halakwulup, kaweskar, hekaine) komzet gant 20 den e kornôg Patagonia e Chile (1996).
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo ma n'eo ket marv dija.
Marv eo ar rannyezh akasanasek (aksanás, pe aksana)

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Kayah

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kayah zo :
* Kayah, ur bobl anavezet ivez evel Karenni, e Stad Kayah e Myanmar ;
* Kayah, ur Stad e Myanmar
* Kayah, ur ganerez polonat.

## Pennadoù kar

* Kaya
* Kaja
# Kayah (kanerez)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Kayah eo anv-micher ar ganerez polonat Katarzyna Magda Rooijens, ganet d'ar 5 a viz Du 1967 e Varsovia.
Daouzek albom he deus graet. Kanet he deus ivez gant Cesária Évora.
* 1988: Kayah
* 1991: Kayah
* 1995: Kamień
* 1997: Zebra
* 1999: Kayah i Bregović
* 2000: JakaJaKayah
* 2003: Stereo typ
* 2005: The Best & The Rest
* 2007: MTV Unplugged
* 2009: Skała
* 2010: Kayah & Royal Quartet
* 2010: Panienki z temperamentem
# Kayaheg ar reter

Ur yezh karenek eus isskourr ar yezhoù kayahek eo kayaheg ar reter (kayay pe kareneg ruz) komzet gant tro-dro da 77 900 den en holl e Myanmar ha Tailand.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
# Monasterio de Rodilla

Monasterio de Rodilla zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Monasterio de la Sierra

Monasterio de la Sierra zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Monastero di Lanzo

Monastero di Lanzo zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Monasterolo

Monasterolo (manati bihan e brezhoneg) zo anv italianek meur a lec'h hag a gumun.

## Kumunioù e Rannvro Piemonte, e Proviñs Cuneo

* Monasterolo Casotto
* Monasterolo di Savigliano

## Pennadoù kar

* Monastero
* Monasterio, e spagnoleg
# Monastero

Monastero (manati e brezhoneg) zo anv italianek meur a lec'h.

## Kumunioù e Rannvro Piemonte

* Monastero Bormida, e Proviñs Asti
* Monastero di Lanzo, e Meurgêr Torino
* Monastero di Vasco, e Proviñs Cuneo

## Pennadoù kar

* Monasterolo
* Monasterio, e spagnoleg
# Monastero Bormida

Monastero Bormida zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
# Monasterio de Vega

Monasterio de Vega zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
# Monasterio

Monasterio (manati e brezhoneg) zo anv spagnolek meur a lec'h.
* Monasterio (Guadalajara)
* Monasterio de la Sierra
* Monasterio de Rodilla

## Pennad kar

* Monastero, en italianeg
# Monasterio (Guadalajara)

Monasterio (manati e brezhoneg) zo ur gumun e Spagn e proviñs Guadalajara.
# Monastero di Vasco

Monastero di Vasco (Monasté 'd Vasch e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Masalateg

Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù mabanek eo ar masalateg (massalat) komzet gant tro-dro da 10 den e Tchad.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre an diouer a dud a ra ganti.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù mabanek
# Masaliteg

Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù mabanek eo ar masaliteg (masalit) komzet gant tro-dro da 250.000 den e Soudan dreist-holl hag ivez e Tchad.
Daou live yezh ez eus hervez renk an dud:
* "Masaliteg pounner" gant ur yezhadur dezrannel komzet gant an dud a renk uhel;
* "Masaliteg skañv", komzet er c'hêrioù dresit-holl hag aezetoc'h e yezhadur

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù mabanek
# Masaccio

Tommaso di Ser Giovanni di Mòne di Andreuccio Cassài, lesanvet "Masaccio" (Castel San Giovanni, 21 Kerzu 1401 – Roma, Mezheven 1428), a oa ul livour italian e Firenze hag unan eus livourien veur an Azginivelezh italian.
# Masaieg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar reter eo ar masaieg (saozneg: maasai; masaieg: ɔl maa) komzet gant tro-dro da 900 000 den e su Kenya hag e norzh Tanzania.
Tost-tre eo d'ar yezhoù maek all, ar sambouroueg hag ar c'hamouseg, ken ma vez implijet ar ger ɔl maa alies a-walc'h gant pep hini eus ar pobloù-se evit ober envel o yezhoù-i.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
* Yezhoù maek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Dafar diwar-benn ar masaieg
# Masainas

Masainas zo ur gumun eus Sardigna. E Proviñs Carbonia-Iglesias e oa betek 2016, hiziv emañ e proviñs Sud Sardegna.
# Mas de las Matas

Mas de las Matas zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 1 237 (2023).
# Mas que Nada

Mas que Nada zo ur ganaouenn bortugalek gant ar c'haner brazilian Jorge Ben. Enrollet e oa bet hag embannet e 1963 en e albom kentañ — Samba Esquema Novo — ur bladenn samba mesket gant doareoù seniñ ar rock'n roll. Brud vras a dapas ganti, ha bez' ez eo unan eus ar c'hanaouennoù brazilian anavezetañ er bed.
Gant ar gelaouenn Rolling Stone (Brazil) eo bet lakaet da bempet a-douez ar 100 gwellañ kanaouenn eus Brazil.

## Kanerien all
### Gant Sérgio Mendes

Peder gwech eo bet enrollet gant ar pianoour brazilian Sérgio Mendes hag embannet :
* e 1966 en albom Herb Alpert Apresenta Sergio Mendes & Brasil '66,
* e 1989 en albom Arara,
* e 2006, a-gevret gant ar strollad raperien stadunanat The Black Eyed Peas en albom Timeless,
* e 2010 en albom Bom Tempo Brasil (Remixed).
E 1970 e voe savet hag embannet un doare gallek — A Quoi Tu Joues — gant Marcel Zanini (1923-) ; n'eo ket chomet garanet don e speredoù selaouerien ar c'houlz...

## Gerioù ar ganaouenn...

* ...el lec'hienn Letras de músicas - LETRAS.MUS.BR.

## Liammoù diavaez

* Kanet gant Jorge Ben : https://www.youtube.com/watch?v=oCM_VWzSiMo.
* Sonet gant Sérgio Mendes ha kanet gant merc'hed an daouad Brasil '66.
* Kanet gant The Black Eyed Peas ha Sérgio Mendes.

## Notennoù

* ↑ RollingStone : AS 100 MAIORES MÚSICAS BRASILEIRAS.
# Masaied

Ar Vasaied (Maasai) a zo ur bobl eus Afrika ar Reter.

## O endro

Bevañ a reont kentoc'h e menezioù hag e Kenya, en ul lec'h kentoc'h kuzhet gant kalz a blant. Ober a reont ur ront bras hag e savont tiez-bihan warnan. A-raok an noz e tapont al loened hag e lakont anezho barzh o zi, evit abegoù surentez ; al leon da skouer n'eo ket pell alies !
* O boued hag o micher
Debriñ a reont o saout ha kig o deñved. Dastum a reont kroc'hen o loened evit aozañ o dilhad. O bravigoù hag o c'hoarioù a zo graet gant eskern loened. Ar Vasaied o deus kalz a gudennoù paourantez,setu perak ne c'hellont ket prenañ kalz a draoù evito. Soñjal a reont en deus roet Doue dezho an holl loened ha douaroù er bed, setu pa wellont ur vuoc'h en ul lec'h bennak, e kredont eo evito.
*Ar merc'hed
Ar merc'hed a chom d'ober war dro o zi hag o bugale, al loened klañv ... Aozañ a reont bravigoù, dilhad gant kroc'hen al loened (goude-se e vez gwerzhet war ar marc'had evit gounit arc'hant ar familh) Nemet ar merc'hed a sav o tier. Evit ar Vasailed ar baotred a zo aotreet da zimeziñ meur a wech. Pa zeu ur gwaz, goude ur prantad amzer dremenet er maez eus ar familh evit chaseal, pe evit ar c'henwerzh, en-dro d'ar gêriadenn gant ar mennoz da adimeziñ, e vaouez kentañ eo hag e raio an ti evit an eil vaouez hag all ... An darn vrasañ eus ar baotred o deus war dro un dek gwreg bennak.
* Ar baotred
Araok 14 vloaz ar baotred a zo aotreed da chom gant o mamm pe da sikour anezho evit ober war dro al loened. Da 15 vloaz ez eus ur gouel evit lavar d'an dud hag eñ zo deuet ur morane (brezeler gant blev hir ha ruz) Ur sizhun goude ar fest, e vo ret dezho mont gant 4 faotr all memes oad, da chaseal pad 3 miz hep dont en dro d'o zi. Livet int gant tud ar gêriadenn : ur penn gwenn ha blev du zo ganto. Adalek devezh o distro ez vefe tu dezho dimeziñ gant ur plac'h. Ur paotr en deus war dro 25 bugel ha 10 gwreg.
* An euredoù
Evel e kalz a vroioù, ar gerent eo a choaz ar plac'h evit an eured. Met choaz a reont nemet merc'hed o mignoned, peogwir e vefe kalz re ger kemer ur plac'h hag a zeufe d'eus ur familh, dianavezet ... Dipitus-tre eo, met talvoudegezh ur plac'h a zo war dro 10 buoc'h, ha mont a ra betek 20 buoc'h evit ar re vravañ pe evit ar familhoù pinvidikañ.

## Gwelet ivez

* masaieg

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Masallı

Masallı zo ur rayon eus Azerbaidjan, e gevred ar vro.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Azerbaidjan :
| Rayonoù | Abşeron · Ağcabədi · Ağdam · Ağdaş · Ağstafa · Ağsu · Astara · Babək · Balakən · Bərdə · Beyləqan · Biləsuvar · Cəbrayıl · Cəlilabad · Culfa · Daşkəsən · Füzuli · Gədəbəy · Goranboy · Göyçay · Göygöl · Hacıqabul · İmişli · İsmayıllı · Kəlbəcər · Kəngərli · Kürdəmir · Laçın · Lənkəran · Lerik · Masallı · Neftçala · Oğuz · Ordubad · Qax · Qazax · Qəbələ · Qobustan · Quba · Qubadlı · Qusar · Saatlı · Sabirabad · Salyan · Samux · Sədərək · Siyəzən · Şabran · Şahbuz · Şamaxı · Şəki · Şəmkir · Şərur · Şuşa · Tərtər · Tovuz · Ucar · Xaçmaz · Xızı · Xocalı · Xocavənd · Yardımlı · Yevlax · Zaqatala · Zəngilan · Zərdab |
| Kêrioù | Bakı · Gəncə · Lənkəran · Mingəçevir · Naftalan · Naxçıvan · Sumqayıt · Şəki · Şirvan · Şuşa · Xankəndi · Yevlax |
# Masamet

Masamet :
| Masamet ||
| Anv okitanek | Masamet |
| Anv gallek (ofisiel) | Mazamet |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Midi-Pyrénées |
| Departamant | Tarn |
| Arondisamant | Albi |
| Kanton | Pennlec'h daou ganton : Masamet-Biz ha Masamet-Mervent |
| Kod kumun | 81163 |
| Kod post | 81200 |
| Maer Amzer gefridi | Olivier Fabre 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Castres - Mazamet |
| Lec'hienn web | http://www.ville-mazamet.com |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 9 953 ann. (2020) |
| Stankter | 138 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 241 m bihanañ 213 m — brasañ 1176 m |
| Gorread | 72,08 km² |
| kemmañ |
Masamet (Mazamet e galleg) a zo ur gêr eus Lengadok en Okitania, hag ur gumun eus departamant an Tarn er rannvro Kreisteiz-Pireneoù.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Liorzh-iliz

Ul liorzh-iliz (pe porzh-bered, porzh-iliz, kloz-parrez) zo ul liorzh gant un iliz e-kreiz hag ur vur tro-dro dezhi.

## Orinoù ar porzhioù-iliz

Savet eo bet ar porzhioù-iliz eus ar 15$^{vet}$ betek ar 17$^{vet}$ kantved,
War ar maez e tiskoueze ar c'humuniezhioù pegen pinvidik e oant hag e savent kloc'hdioù, klozioù-parrez pe kalvarioù.
Adalek an treuzoù betek lein tour an iliz ez eo diskouezet deomp gant fouge ar binvidigezh vras a zeue diwar labour al lin.

## Perzhioù meur ar porzhioù-iliz

Peder elfenn ne c’haller ket distagañ an eil diouzh eben a ya d’ober ur porzh-iliz: ur volz-enor pe « porzh ar marv », ur c’halvar, ur garnel hag un iliz (gant ar vered tro-dro dezhi a-wechoù).

### Kalvar

Ur c'halvar zo skeudennadur pasion Jezuz-Krist, e stumm ur groaz-vaen kizellet, gant meur a dudenn en-dro d'ar groaz.

### Karnel

Ur garnel zo ur savadur evit mirout relegoù ar re varv. Pa ne oa ket plas mui en iliz pe er vered (bihan-tre alies), e veze lakaet an eskern e-barzh ar garnel. Ur savadur bihan harpet ouzh an iliz oa ar garnel.
En ur savadur brasoc'h e oa gwarezet ar c'hlopennoù. Ar savadur-se a oa harpet ivez ouzh an iliz pe, muioc'h-mui, distaget diouzh an iliz. A-wechoù ar garnel oa kizellet-tre gant prenestroù.
Ar senennoù kizellet er mein a ra ul liamm etre bed ar re vev ha rouantelezh an neñv.

### Bered
## Skouerioù porzhioù-iliz

* Argol, ar porzh-iliz nemetañ e gourenez Kraozon
* Gwimilio
* Lambaol-Gwimilio
* Sant Tegoneg
# Liorzh an Hesperidezed

Liorzh an Hesperidezed zo ul liorzh vojennel.

## Mojenn

Avaloù-aour liorzh an Hesperidezed a oa bet roet da Hera gant he mamm, Gaia (an Douar) evel prof da zeiz hec'h eured gant Zeus. Miret e oant gant merc'hed yaouank, a veze graet an Hesperidezed anezhe, en o liorzh, er penn all d'ar bed.
Dont a reas Herakles d'o laerezh, peogwir e oa unan eus an dek trevell a oa bet roet dezhañ da ober gant e genderv Eurystheüs. Met kalz a boan en doe o kavout e hent, ha ret e voe dezhañ derc'hel war Nereüs da glevout digantañ penaos mont di.
Hervez ur vojenn all eo Prometheüs an hini a ziskouezas an hent dezhañ evit e drugarekaat da vezañ dieubet anezhañ eus ar menez ma oa bet staget outañ.
Lazhañ a reas an aerouant Ladon, a oa o tiwall al liorzh, ha mont kuit gant ar frouezh.
Hervez ur vojenn all avat e lavaras da Atlas mont da gerc'hat an avaloù dezhañ, hag e chomas da zougen an oabl war e chouk e-lec'h ar Ramz. Darn a lavar e nac'has Atlas adkemer e samm, ma voe ret da Herakles c'hoari fin evit e gendrec'hiñ.
Hervez tud zo ne vije bet an avaloù aour-se nemet orañjez, rak ne oa ket anavezet ar frouezh-se gant tud Hellaz, ha moarvat e kavent iskis al liv anezho.

## Pennadoù kar

* Daouzek trevell Herakles
* Hesperidezed
* Avaloù aour
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Liorzh Rosa Mir

Liorzh Rosa Mir zo ul liorzh lec'hiet e karter La Croix-Rousse e Lyon. Krouet eo bet gant Jules Senis. Ul liorzh vihan e porzh diabarzh ur c'hendi eo, lec'hiet e niverenn 83, Grande rue de la Croix-Rousse. Ne vez ket graet war-dro reoliek, ha hiziv an deiz e vez kempennet gant implijidi ti-kêr Lyon.
Krouet eo bet gant Jules Senis (1913-1983), hag eñ artizan mañsoner ha karrezer, hag a zeuas da repuiñ e Lyon goude brezel diabarzh Spagn. Gouestlet en deus ugent bloavezh diwezhañ e vuhez da sevel al liorzh burzhudus-se, a-benn enoriñ e vamm, Rosa Mir Mercader hec'h anv, hag ar Werc'hez Vari.
Gant ur c'hrign-bev e oa tapet Jules Senis ha dont a reas a-benn d'en em dennañ goude meur a vloaz en ospital. Touet en doa e savfe ul liorzh mar deufe a-benn d'en em dennañ, ha setu penaos e krouas liorzh Rosa Mir.

## Al liorzh

Ul liorzh enni meur a golonenn ha meur a dreuzadenn eo. An holl anezho zo goloet gant kregin-mor ha tammoù mein.
400 m² eo gorread al liorzh, ha merzet e vez e voe levezonet Senis gant savouriezh Spagn, dreist-holl ar pezh a savas Antoni Gaudí (park Guel hag ar Sagrada Família).
Tennañ a ra ivez d'ar pezh a savas Ferdinand Cheval, met e liorzh Rosa Mir ez eo ar vokederezh ha frammoù kinklet a zo bet lakaet war wel.
Emañ a liorzh war roll ouzhpenn ar savadurioù istorel, ha perc'hennet eo gant kêr Lyon abaoe 1983.
* Unan eus alezioù al liorzh
* Gwel diouzh a-us alezioù al liorzh
* E-barzh Liorzh Rosa Mir
* Kustod ennañ un aoter

## Titouroù pleustrek

Al liorzh a c'haller gweladenniñ da Sadorn (3 eur - 6 eur goude kreisteiz) etre ar 1añ a viz Ebrel hag an 30 a viz Du.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn kevredigezh Liorzh Rosa Mir
* Luc'hskeudennoù eus al liorzh war Flickr
# Lioptilus nigricapillus

Lioptilus nigricapillus :
| Lioptilus nigricapillus, luc'hskeudennet e KwaZulu-Natal (Suafrika). Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Lioptilus |
| Anv skiantel ||
| Lioptilus nigricapillus (Vieillot, 1818) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lioptilus nigricapillus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sylviidae. Ar spesad nemetañ er genad Lioptilus an hini eo.
Anvet e voe Turdus nigri capillus [sic] (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e reter Suafrika (eus kreisteiz da greiz Kab ar Reter) ha kornôg Eswatini.

## Liammoù diavaez

* (en) Lioptilus nigricapillus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Lioptilus nigricapillus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Bonaparte, 1850.
* ↑ Lioptilus nigricapillus war al lec'hienn Avibase.
# Lioparus chrysotis

Lioparus chrysotis :
| Lioparus chrysotis. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Lioparus |
| Anv skiantel ||
| Lioparus chrysotis (Blyth, 1845) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lioparus chrysotis (Alcippe chrysotis kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sylviidae. Ar spesad nemetañ er genad Lioparus an hini eo.
Anvet e voe Pr [oparus]. chrysotis (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Azia :
* Lioparus chrysotis albilineatus, e koadegi kreisteiz Asam (er c'hreisteiz d'ar Brahmapoutra),
* Lioparus chrysotis amoenus, e kreisteiz Sina (gevred Yunnan) ha gwalarn Tonkin,
* Lioparus chrysotis chrysotis, e menezioù Himalaya (eus reter Nepal da Sikkim, Bhoutan ha reter Asam),
* Lioparus chrysotis forresti, eus biz Myanmar da greisteiz Sina (gwalarn Yunnan),
* Lioparus chrysotis robsoni, e kreiz Viêt Nam (menez Ngọc Linh, proviñs Kon Tum),
* Lioparus chrysotis swinhoii, e kreisteiz Sina (kreisteiz Shaanxi, kreiz Sichuan, biz Yunnan ha gwalarn Guangxi).

## Liammoù diavaez

* (en) Alcippe chrysotis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Alcippe chrysotis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Oates, 1889.
* ↑ Lioparus chrysotis war al lec'hienn Avibase.
# Liorzh japanat Toloza

Liorzh japanat Toloza a zo ur park e karter Compans Cafarelli, en norzh da greiz-kêr Toloza en Okitania. E 1981 e voe krouet, diwar diviz Pierre Baudis, maer ar gumun.
# Liorzhañ a wiskadoù

Al liorzhañ e lasagna (lasagna gardening e saozneg) pe liorzhañ a wiskadoù, pe a-weleadoù, zo un doare da liorzhañ. Evel ar c'heginer a laka gwiskadoù toaz war-benn ar c'hig hag an tomatez pa ra lasagne al forno, e laka al liorzher gwiskadoù plusk legumaj da vreinañ hag a c'holo anezho gant ur gwiskad douar tanav, ha pailhorennoù c'hoazh war-benn, ma c'hall plantañ war-eeun. Kement-se zo unan eus an doareoù da liorzhañ hep palat.

## Liamm diavaez

* Pennad kaoz db "ar jardin lazagn" : https://web.archive.org/web/20200920010040/http://www.radiobreizh.bzh/fr/episode.php?epid=5667.