OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Merzher (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar ger merzher a gaver e lec'hanvadurezh Breizh:
* Ar Merzher, e Treger, nepell diouzh Gwengamp;
* Ar Merzher-Salaun, e Leon, nepell diouzh Landerne;
* Merzhereg, e Bro-Naoned;
* Lizmerzher, e Bro-Wened.

## Pennad kar

* Merthyr, el lec'hanvadurezh kembraek.
# Oder

An Oder zo ur stêr e Kreiz Europa (anvet Odra e tchekeg, poloneg ha sorabeg). Redek a ra dre ar Republik Tchek, Polonia hag Alamagn hag en em deurel er Mor Baltel.
Eienennañ a ra an Oder e-kichen kêr Olomouc e rannvro Moravia er Republik Tchek. Redek a ra goude-se dre Silezia. E Polonia emañ an darn vrasañ eus he adstêrioù, war-bouez unan bennak evel an Neisse (Lausitzer Neiße). A-hed 187 km e verk an Oder ar vevenn etre Alamagn ha Polonia. Goude treuziñ kêr Szczecin e stumm ul lenn-vor anvet Lenn-vor Szczecin pe Oderhaf, hag en em daol er mor.
E-touez ar c’hêrioù bras treuzet gant an Oder emañ :
* Ostrava (Republik Tchek) ;
* Opole (Polonia) ;
* Wrocław (Polonia) ;
* Frankfurt an der Oder (Alamagn) ;
* Szczecin (Polonia).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Odetta & Larry

Odetta & Larry a oa un daouad kanerien stadunanat gant Odetta Holmes ha Larry Mohr.
# Oded

An Oded a zo ur stêr a ziskenn eus ar Menez Du er gwalarn da Roudoualleg (Kerne - Mor-Bihan) betek ar Mor Atlantel etre Benoded ha Kombrid. Emañ e andon e kumun Sant-Wazeg, e Yeun ar Vouster. Dont a ra Benoded eus Ben + Oded : ur ger kozh eo ben evit diwezh ur stêr, ar genoù anezhi. Treuziñ a ra Kemper, kêr-benn Bro-Gerne ha pennlec'h Departamant Penn-ar-Bed. Evel meur a stêr e Breizh eo froudel e renad ken e tegas dourioù-beuz e-pad an diskaramzer hag ar goañv dre n'hell ket an dour-glav silañ don er c'harregadoù dizintrus a gaver e pep lec'h. Grevusoc'h eo ar gudenn gant ar c'hêriekaat pa zeu an douaroù da vezañ dizintrusoc'h-dizintrusañ hag ouzhpenn-se, er bloavezhioù 1960-70 eo bet diskaret ar c'hleuzioù a vire ouzh an dour da redek d'an dourredennoù diouzhtu. E miz Kerzu 2000 eo bet beuzet darn eus kreiz-kêr Kemper pa ziruilhe an Oded 100 m³/sec. A-raok skeiñ war-du Kemper e treuz an Oded ur ganienn strizh ha roc'hellek anvet ar Stangalar (Stank Alar, marteze) ha priziet mat gant ar valeerien. Ez-ofisiel e krog an Oded morel adalek ar palez-justis hag e tiskenn d'ar mor war 18 km, met al lanv a ya betek ar porzh-houarn, 2 km uheloc'h. Ur porzh-kenwerzh anvet Kornigell a zo bet staliet e penn an aber: ouzh ur c'hae, 500 m a hirded, e vez ereet listri-karg bihan ha listri-sabl. En e benn, e Kemper, aber an Oded, 20 km he hirded, goude ur ganol-vor strizh, a ya d'ober ul vorlennig anvet Bae Kerogan, met strishoc'h-strishañ e teu da vezañ pa ziskenn, etre Ploveilh ha Pluguen, en ur ganienn goadek hag a zo ul lec'h touristel a c'heller gweladenniñ gant listri-treizh. Kavet e veze gwechall anv ar stêr en anv gallek kumun Brieg (Briec-de-l'Odet) hag e-pad an Dispac'h gall, Montagne-sur-Odet e oa an anv nevez roet da Gemper evit abegoù politikel.

## Adstêrioù
### Lez dehou

* Ar Gib
* Gwazh Langelin
* Ar Froud
* Ar Stêr Deir
* Gwazh Keriner
* Gwazh ar Pont-Nevez
* Ar C'horroac'h

### Lez kleiz

* Gwazh Pont-Roudoù
* An Dour-Kerdreored
* Ar Jed
* Gwazh kanol Toulwenn
* Gwazh Sant-Kadoù

## Red-dour

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Odemira

Odemira a zo ur gêr e rannvro an Alentejo, e Portugal, 22 500 a dud o chom enni.

## Tud dibar

* Damião de Odemira, c'hoarier echedoù portugalat, bet ganet en Odemira.
# Odense

Odense (distaget: [ˈoːð̞ˀənsə], [ˈoð̞ˀn̩sə]) eo an trede kêr vrasañ e Danmark. En enez Fyn emañ ha 170 327 a annezidi a oa enni e 2013. Ur gumun eo ivez.
En iliz-veur Odense emañ bezioù Knud IV, lesanvet ivez Sant Knud, Yann Iañ ha Kristian II, anezho holl rouaned Danmark er Grennamzer.
Ar skrivagner Hans Christian Andersen a voe ganet ha maget en Odense ; e di a c'haller gweladenniñ.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Visit Odense - lec'hienn douristel, e daneg, alamaneg ha saozneg.
* Lec'hienn ofisiel kumun Odense
# Odetta

Odetta, pe Odetta Holmes, ganet e 1930 e Birmingham en Alabama- marvet e 2008 e kêr New York, a oa ur ganerez ha gitarourez stadunanat, stourmerez evit ar gwirioù politikel.
Odetta & Larry a oa anv an daouad kanerien savet ganti ha gant Larry Mohr
Kanañ a rae folk, blues, jazz, spirituals.

## Levezon

Ganti eo bet levezonet Bob Dylan, Joan Baez ha Janis Joplin, ha diwezhatoc'h Tracy Chapman. meneget eo hec'h anv er film No direction home, gant Martin Scorsese.

## Pladennoù
### Albomoù studio

* 1954 The Tin Angel (gant Larry Mohr)
* 1956 Odetta Sings Ballads and Blues Tradition TLP1010
* 1957 At the Gate of Horn Tradition TLP1025
* 1959 My Eyes Have Seen Vanguard VSD2046
* 1960 Ballad For Americans and Other American Ballads Vanguard VSD2057
* 1960 Christmas Spirituals Vanguard VSD2079
* 1962 Odetta and The Blues Riverside RLP9417
* 1962 Sometimes I Feel Like Cryin' RCA LSP2573
* 1963 One Grain of Sand Vanguard VSD2153
* 1963 Odetta and Larry Fantasy FS3252
* 1963 Odetta Sings Folk Songs RCA LSP2643
* 1964 It's a Mighty World RCA LSP2792
* 1964 Odetta Sings of Many Things RCA LSP2923
* 1965 Odetta Sings Dylan RCA LSP3324
* 1967 Odetta FTS3014
* 1970 Odetta Sings
* 1987 Movin' It On RQ101
* 1988 Christmas Spirituals (new recording) ALC104
* 1999 Blues Everywhere I Go ** MC0038
* 2001 Looking For a Home

### Albomoù sonadegoù
## Enorioù

* 1998 ar priz War Resisters League Peace Award .
* 1999 National Medal of Arts digant Bill Clinton
* 2003 «Living Legend» hervez al Library of Congress hag an National Visionary Leadership Award.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (de) „Singen, um zu verkündigen“, Süddeutsche Zeitung, 4. Dezember 2008
* (en) „Odetta, Voice of Civil Rights Movement, Dies at 77“, New York Times, 3 Kerzu 2008, ha Video (19:50 Min.)

### Pennadoù kar

* Oh, Freedom, kan en hec'h albom Odetta Sings Ballads and Blues.
# Odeon Herodez Atticus

Odeon Herodez Atticus ("C'hoariva Herodez Atticus") zo bet savet e-harz Akropolis Aten e 161 gant Herodez Atticus e koun e wreg Aspasia Annia Regilla, marvet e 160.
Bihanik e oa Odeon Herodez Atticus pa ne c'halled lakaat nemet 5 000 arvester ennañ, tra ma oa war-dro 290 000 a dud e kêr da neuze. E marmor gwenn eo al leurenn, dezhi 35 m a ledander.

## Odeon Herodez Atticus hiziv

Adsavet eo bet ha kinniget e vez abadennoù a bep seurt ennañ, kan pe c'hoariva.
# Oderzo

Oderzo zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
# Odesa

Odesa (ukrainaneg: Одеса, distaget (LFE): [ɔˈdɛsɑ]; rusianeg: Одесса, distaget (LFE): [ɐˈdʲesːə]) eo trede brasañ kêr Ukraina, gant un tammig bihan muioc'h eget 1 milion a dud o vevañ enni. Ur porzh bras eo war ar Mor Du.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Odeta Chevillottez

Odette Chevillotte, bet ganet e Brest d'ar 16 a viz Mae 1896, hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Here 1971 e Brelez, a oa ur skrivagnerez vrezhonek. Eodez e oa hec'h anv-pluenn, diazezet war hec'h anv brezhonekaet Odeta Chevillottez.

## Buhez

Odette Chevillotte a oa merc'h da Julien Chevillote (1863-1933) hag a oa noter ha da Valentine Mevel (1871-1930). He zud a oa perc'henn war domanioù Kerwazdoue e Plougonvelen ha war Maner Kergroadez e Brelez. Bouzar e oa Odette abaoe he yaouankiz, ne zimezas ket hag e chomas gant he zud ha war o lerc'h e Maner Kergroadez, ma varvas e 1971. C'hwec'h bugel a oa er familh, tri faotr ha teir flac'h, c'hoar Olier Chevillotte hag Emmanuel Chevillotte e oa.

## Oberennoù

* Eñvorennoù deus ar brezel all, Nedeleg 1916, pennad, Arvor niv. 157, p. 3, 23 a viz Genver 1944 Lenn enlinenn ;
* Galv ar ouenn, romant, skrivet tro 1942-1943. Embannet gant Imbourc'h, 2018 (ISBN 2-910493-32-6) ;
* Bretonez ha Parizian, pennad, Arvor niv. 158, p. 2, 30 a viz Genver 1944 Lenn enlinenn ;
* Miromp gwiskamantoù Breizh', pennad, Breiz Atao niv. 75, p. 4, 17 a viz Du 1929 Lenn enlinenn ;

## Liamm diavaez

* Odette Chevillotte war Geneanet.org

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien, Al LIamm, 1992, p. 65-b (ISBN 978-2-7368-0034-5)
* 1 2 (br) Galv ar ouenn, Eodez (tro 1942-1943). Kavet : 08/05/2023.
* 1 2 Tiegezhioù emsaverien a brientinien gristen o timeziñ etrezo e-pad an 20vet kantved, Kanndig Imbourc'h, niv. 103, Here-Kerzu 2017, p. 5-9
* ↑ Taolenn Kannadig Imbourc'h diwezhañ, Agence Bretagne Presse, 18/06/2018
# Obloeg

Ur yezh adamawek direnk eus skourr ar yezhoù bouek eo an obloeg (oblo) komzet e Kameroun.

## Gwelet ivez

* Yezhoù adamawek
# Oboell

An oboell vodern zo ur benveg seniñ dre c'hwezh zo anezhañ ur gorzenn goad alc'hwezet, hir ha krenn hag ul lañchenn doubl. Ur benveg kar d'ar vombard met deuet flouroc'h ha pinvidikoc'h ar son anezhañ.
# Observatoire du Communautarisme

An Observatoire du communautarisme zo bet savet e miz Gouhere 2003 evit kelaouiñ ar C'hallaoued diwar-benn ar gumuniezhouriezh ha stourm a-enep dezhi.
Lavarout a ra ar renerien ez eo un arsellva dizalc'h hag ur benveg da aesaat ar c'helaouiñ hag ar preder a-zivout ar gumuniezhouriezh, al likouriezh, ar gwallziforc'hañ hag ar ouennelouriezh" ha "da vrudañ an oberoù graet a-enep an hollvedouriezh republikan".
Renet eo gant Julien Landfried. Kensavet eo bet gant Frédéric Beck (a zo rener al lec'hienn republikan « Revue républicaine ») ha François Devoucoux du Buysson (rener ar « Perroquet Libéré » hag oberour al levr « Les Khmers roses : Essai sur l'idéologie homosexuelle »).

## Aozadurioù arbennik

Kaset e vez war-raok gantañ lec'hiennoù Internet dediet da aozadurioù arbennik, en o zouez:
* Groupe information Bretagne
* Capve ("Republikaned a-enep ar vroadelouriezh euskarat")
# Obéreù en In-noz

Obéreù en In-noz zo ul levr e brezhoneg Gwened, embannet e 1981, anezhañ un adembann eus skridoù koshoc'h, sonennoù ha kontadennoù, a oa bet savet gant Guillam er Borgn, a Seglian.

## Danvez al levr

Rakskrid gant Herri er Borgn, mab-bihan d'ar barzh.
* Soñnenneu Bourabl eit deverral, un dastumad "peder soñnenn ha pear-uigent rannet é seih rumad a zeuzek"
* Sorhienneu ha farseu kôh er hornad
* Er Spontailleu, hoari feitus é tèr loden, tennet diar sorbienneu er Vro, "labour loreet get kevredigeh Breih, e Pontreu, er blé 1911", pezhig-c'hoari.

## Yezh

Skrivet eo e gwenedeg e doare Dihunamb.
    Dé mat d'er vam, dé mat d'en tad,
    Dé mat d'en hol zou en tiad. (77, Er sach)
# Obón

Obón zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 35 (2023).
# Oblinghem

Kumunioù Frañs :
| Anv | Oblinghem |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arondisamant Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de l'Artois |
| Kanton | Béthune-Norzh |
| Kod INSEE | 62632 |
| Kod post | 62920 |
| Maer | André Carpentier |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 1,27 km² |
| Led | 50° 32' 59" Norzh |
| Hed | 02° 35' 58" Reter |
| Uhelder kreiz | 21 m |
| Uhelder bihanañ | 19 m |
| Uhelder brasañ | 25 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 205 (2007) |
| Stankter | 161 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Oblinghem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Obock (rannvro)

Obock zo ur rannvro eus Djibouti, e biz ar vro, sko ouzh Eritrea.
Hervez niveradeg 2009 e oa er rannvro : 11 706 den o chom e kêr, 9 780 den o chom war ar maez ha 16 370 kantread.
g • ka • ke Rannvroioù Djibouti :
| Rannvroioù | Ali Sabieh · Arta · Dikhil · Djibouti · Obock · Tadjourah |
# Obokwitaieg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo an obokwitaieg (obokuitai, obogwitai, ati pe aliki) komzet gant tro-dro da 120 den (2000) e Papoua ar C'hornaoueg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù bae Geelvink
# Obrechies

Obrechies a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.

## Istor
### Dispac'h gall

* Devet e voe ul lodenn eus ar gêriadenn e-pad Emgann Wattignies d'ar 16 a viz Here 1793.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin, 1559
* An iliz katolik

## Emdroadur ar boblañs 1793-2007

* Andonioù : Cassini hag EBSSA
# Priz Bras kirri Emilia-Romagna

Priz Bras Emilia-Romagna zo ur redadeg kirri dalc'het abaoe 2020 e-kerzh kevezadeg bed ar Formulenn 1. Aozet e oa bet evit ar wezh kentañ e-lec'h Prizioù Bras nullet abalamour d'ar bedreuziad COVID-19, war Autodromo Enzo e Dino Ferrari, a reer alies Imola anezhañ diwar ar gêriadenn nepell. Eno e oa bet aozet Priz bras Italia e 1980 ha Priz Bras San Marino etre 1981 ha 2006.

## Roll al loreidi

| Bloaz | Blenier | Saver | Diverradenn |
| 2020 | Lewis Hamilton | Mercedes | Diverradenn |
| 2021 | Max Verstappen | Red Bull Racing-Honda | Diverradenn |
| 2022 | Max Verstappen | Red Bull Racing-RBPT | Diverradenn |

### Blenierien

| Trec'hioù | Blenier | Bloazioù gounezet |
| 2 | Max Verstappen | 2021, 2022 |

### Skipailhoù

| Trec'hioù | Saver | Bloazioù gounezet |
| 2 | Red Bull Racing | 2021, 2022 |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Priz Bras kirri Europa

Priz Bras kirri Europa zo ur redadeg a oa ur Priz Bras bet krouet er bloavezhioù 1980 ha redet bep bloaz etre 1993 ha 2012, war-bouez e 1998 hag ur wezh ouzhpenn e 2016. War-bouez e 2007 e veze roet an anv-se d'ur redadeg redet en ur vro a aoze ur redadeg Formulenn 1 all c'hoazh. Meur a vro ha meur a droiad o deus degemeret ar Priz Bras-se neuze, Azerbaidjan o vezañ an hini diwezhañ a-raok ma oa bet adanvet ar redadeg Priz Bras Azerbaidjan.

## Roll al loreidi

| Bloaz Blenier Saver Lec'h Diverradenn 1983 Nelson Piquet Brabham-BMW Brands Hatch Diverradenn 1984 Alain Prost McLaren-TAG Nürburgring GP-Strecke Diverradenn 1985 Nigel Mansell Williams-Honda Brands Hatch Diverradenn 1986 – 1992 Ket redet 1993 Ayrton Senna McLaren-Ford Donington Diverradenn 1994 Michael Schumacher Benetton-Ford Jerez Diverradenn 1995 Michael Schumacher Benetton-Renault Nürburgring GP-Strecke Diverradenn 1996 Jacques Villeneuve Williams-Renault Diverradenn 1997 Mika Häkkinen McLaren-Mercedes Jerez Diverradenn 1998 Ket redet 1999 Johnny Herbert Stewart-Ford Nürburgring GP-Strecke Diverradenn 2000 Michael Schumacher Ferrari Diverradenn 2001 Michael Schumacher Ferrari Diverradenn 2002 Rubens Barrichello Ferrari Diverradenn 2003 Ralf Schumacher Williams-BMW Diverradenn 2004 Michael Schumacher Ferrari Diverradenn 2005 Fernando Alonso Renault Diverradenn 2006 Michael Schumacher Ferrari Diverradenn 2007 Fernando Alonso McLaren-Mercedes Diverradenn 2008 Felipe Massa Ferrari Valencia Diverradenn 2009 Rubens Barrichello Brawn-Mercedes Diverradenn 2010 Sebastian Vettel Red Bull-Renault Diverradenn 2011 Sebastian Vettel Red Bull-Renault Diverradenn 2012 Fernando Alonso Ferrari Diverradenn 2013 – 2015 Ket redet 2016 Nico Rosberg Mercedes Baku Diverradenn Blenierien o doa trec'het meur a wezh Trec'hioù Blenier Bloavezhioù 6 Michael Schumacher 1994, 1995, 2000, 2001, 2004, 2006 3 Fernando Alonso 2005, 2007, 2012 2 Rubens Barrichello 2002, 2009 Sebastian Vettel 2010, 2011 | Troiad kêr Bakuo, implijet e 2016 Troiad kêr Valencia, implijet etre 2008 ha 2012 Nürburgring GP-Strecke, implijet e 1984, 1995, 1996 hag adalek 1999 da 2007 Jerez, implijet e 1994 ha 1997 Donington, implijet e 1993 Brands Hatch, implijet e 1983 ha 1985 Kartenn holl droiadoù Priz Bras Europa |
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Priz Bras kirri Europa 2012

Priz Bras kirri Europa 2012 (2012 Formula 1 Grand Prix of Europe), redet d'ar 24 a viz Even 2012 war troiad straedoù Valencia zo 866vet redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. An eil gevezadenn ha daou-ugent Priz Bras Europa o kontañ evit kevezadeg bed ar Formulenn 1 hag an eizhvet redadeg kevezadeg 2012 eo.

## Esaeoù dieub
### Abadenn gentañ Gwener

Amzerioù ar c'hwec'h blenier kentañ :
| Plas | Blenier | Karr | Distok |
| 1 | [] | [] |
| 2 | [] | [] | + |
| 3 | [] | [] | + |

### Eil abadenn Gwener

Amzerioù ar c'hwec'h blenier kentañ :
| Plas | Blenier | Karr | Distok |
| 1 | [] | [] |
| 2 | [] | [] | + |
| 3 | [] | [] | + |

### Trede abadenn Sadorn

Amzerioù ar c'hwec'h blenier kentañ :
| Plas | Blenier | Karr | Distok |
| 1 | [] | [] |
| 2 | [] | [] | + |
| 3 | [] | [] | + |

## Abadenn ditriñ
### Kael zisparti

Disoc'hoù an titriñ :
| Plas | Blenier | Skipailh |
| 1 | [] | [] |
| 2 | [] | [] |
| 3 | [] | [] |

## Redadeg
### Renkadur ar redadeg

| Plas | Blenier | Skipailh | Amzer/Dilezel |
| 1 | [] | [] | Patrom:Heure |
| 2 | [] | [] | Patrom:Heure |
| 3 | [] | [] | Patrom:Heure |

### Plas pol ha tro wellañ

* Plas pol :
* Tro gwellañ :

### Troioù er penn
## Renkadur goude ar redadeg

Saverien :
| Plas | Skipailh | Poentoù |
| 1 | Red Bull-Renault | 109 |
| 2 | McLaren-Mercedes | 98 |
| 3 | Lotus-Renault | 84 |
| 4 | Ferrari | 63 |
| 5 | Mercedes | 43 |
| 6 | Williams-Renault | 43 |
| 7 | Sauber-Ferrari | 41 |
| 8 | Force India-Mercedes | 18 |
| 9 | Toro Rosso-Ferrari | 6 |

## Stadegoù

Priz Bras Europa 2012 a zo :

## Da welout

a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Redadeg a-raok : Priz Bras Kanada 2012 | FIA Kevezadeg bed ar Formulenn 1 Bloavezh 2012 | Redadeg war-lerc'h : Priz Bras Breizh-Veur 2012 |
# Negev

An Negev a zo un dezerzh e kreisteiz Israel.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Nefertiti

Nefertiti, diouzh he gwir anv Nefer Neferou Aton (a dalv « deuet eo an hini brav ») a zo rouanez vras Ejipt hag gwreg roue Amenofis IV (Akhenaton),unan eus rouaned diwezhañ an XVIIIvet tierniezh. Bevet he deus etre ar bloavezhioù 1370 ha 1333/34 a-raok JK.

## Yaouankiz

Orin Nefertiti hag he hedad a chom c’hoazh ur c’hevrin evit an istorourien. Nefertiti a vefe merc’h Luy, unan eus gwragez kentañ ar faraon Aÿ ; marvet e vije honnezh goude bezañ ganet he merc’h. Ganet vefe neuze Nefertiti e Akhmin e norzh Ejipt (120 km eus Teba) ha desavet e vije bet dindan evezh ur vagerez anvet Tity ll.

## Renad Nefertiti

Eurediñ a reas Nefertiti gant Amenofis IV pa oa 15 vloaz, ar pezh a cheñchas he buhez penn-da-benn, hag istor Ejipt da-heul. Anavezet e oa ar c’houblad-mañ evit bezañ unanet hag galloudus-tre e-pad o renad war Ejipt eus 1353 betek 1336 a–raok JK.
Ur perzh politikel ha relijiel pouezus he doa bet Nefertiti e-kichen Amenofis e-pad he renad, dreist-holl o vroudañ azeulerezh Aton, o levezoniñ an arzoù hag o sevel ur gêr benn nevez pell dioueh Teba añvet Akhetaton (pe Armara). Mont a reas Nefertiti diwar-wel en un doare kevrinus e-pad renad he gwaz, Hervez an istorourien e vefe bet lazhet Nefertiti gant ur c’hleñved, met ur c’hevrin eo c’hoazh. Goude marv Nefertiti hag he gwaz e voe dilezet Akhetaton hag ankounaet ar c’houblad e-pad miliadoù a vloavezhiou. Distreiñ a reas he brud gant furchadennoù un arkeologour alaman en XXvet kantved.

## Roudoù Nefertiti
### Pennzelwenn Nefertiti

Ur bennzelwenn eus Nefertiti, kizellet 3 000 bloaz zo en atalier Thoutmes, un arzour eus lez ar roue ejipsian, a zo bet dizoloet e Armara (Akhetaton da vare Nefertiti) gant skipailh Ludwig Borchardt, un arkeologour alaman, d’ar 6 a viz Kerzu 1912. Miret e un doare disp a voe lavaret gant Ludwig Borchardt e-unan « n’o deus ket fiñvet e livioù kement-se ha fesoù he dremm a laosk da soñjal eo bev Nefertiti ». Gwelet e vez en oberenn-se penaos e oa lakaet war wel braventez Nefertiti gant an arzourien e-pad he buhez.
Deuet eo pennzelwenn Nefertiti da vezañ anavezet evel skouerenn kened ar maouezed.
Unan eus oberennoù talvoudusañ ha brudetañ an Henamzer eo pennzelwenn Nefertiti, a vez miret bremañ e mirdi Neues Museum e Berlin. E skeudennoù all bet adkavet gant arkeologourien, e vez kinniget Nefertiti he-unan gant arouezennoù ispisial ar faraoned.

### Ur rouanez awenus

Awenet he deus Nefertiti kalz a arzourien :

### E skridoù faltazi da skouer

-Nick Drake, Néfertiti la parfaite, Plon, 2006
-Michelle Moran, Les rêves de Néfertiti, Presses de la Cité, 2008

### E filmoù, da skouer

* 1961 : Néfertiti, reine du Nil sevenet gant il Fernando Cerchio
* 1962 : Toto vs. Maciste sevenet gant Fernando Cerchio
* 1994 : Néfertiti, la fille du soleil sevenet gant Guy Gilles
* 2007 : La Reine Soleil sevenet gant Philippe Leclerc.

### C’hoarioù videoioù da skouer

* Nefertiti a zo un dudenn gwelet alies e-barzh Animal Crossing didan anv« Neferti »

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Nefertiti (toullgorferezh)

Nefertiti a vez graet eus un toullgorfadur a-serzh e kabell an ellig hag ur minelladur e-doare "Kristina" war un dro. Gant an doullerien-groc'hen a vicher eo bet anvet Nefertiti, diwar anv ur rouanez kenedus eus Egipt kozh, goude ma n'ouzont ket ha toullet e oa he c'hroc'hen-hi, rak n'eo ket bet kavet he c'horf.
Ijinet eo bet da gemer lec'h an toullerezh Isabella, a veze kavet re zañjerus betek gant an dud a vicher.
Ret e vez touzañ ar voudenn a-raok. Hir ha poanius e c'hell padout ar maread pareañ dre ma vez toullet a-dreuz da galz a gig ha hebleg e rank bezañ barrennig ar bravig.

## Liammoù diavaez

* Pennad war holloueziadur ar BMEzine
# Neftis

E mitologiezh Henegipt eo Neftis un doueez eus Navad Bras Onou-Iounou (Heliopolis). Neb-hout pe Nebet-hout a oa hec'h anv egiptat, hervez an hieroglifoù, da lavaret eo "Intron ar c'hastell". Merc'h Nout ha Geb eo, ha c'hoar ha gwreg an doue Seth. Diskouezet e vez dindan stumm ur vaouez koefet gant daou hieroglif a dalvez da skrivañ hec'h anv. Gwareziñ a ra ar re varv o teuler evezh ouzh o sarkofagenn. Skoazell a ra Hapi evit gwareziñ al lestr kanope ma vez lakaet skevent ar re varv.
Gant Isis, a skoazellas evit dastum tammoù korf he gwaz Osiris, ez eo unan eus an daou "skoul" youc'her a seblante teuler klemmvanoù kañvaouus. A-wezhioù e vez sellet outi evel serc'h Osiris. Engehentet he dije Anubis gantañ.
Emañ he neved pennañ e Heliopolis, e lec'h m'eo kontet e-touez doued an Navad Bras. Azeulet e veze ivez e Kom Mer (pe Kômir, en Egipt Uhel), e-pad ar prantad gresian-ha-roman, evel kenseurtez Anoukis. E templ Efdou e veze lidet ur gouel anvet "Sederaat a ra kalon Neftis" d'an 28vet devezh eus miz Farnouti, e koulz Peret.
# Nefyn

Nefyn zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh en hanternoz Kembre, e kontelezh Gwynedd, en arvor hanternoz Ledenez Llŷn.
# Negasso Gidada

Negasso Gidada (ganet e 1943) zo ur politikour etiopian, bet prezidant ar vro adalek an 22 a viz Eost 1995 betek an 8 a viz Here 2001.
g • ka • kePrezidanted Etiopia :
| Gouarnamant an Derg | Aman Andom · Mengistu Haile Mariam · Tafari Benti · Mengistu Haile Mariam |
| Republik pobl Etiopia | Mengistu Haile Mariam · Tesfaye Gebre Kidan |
| Republik kevredadel Etiopia | Meles Zenawi · Negasso Gidada · Girma Wolde-Giorgis |
# Nefele

Nefele (henc'hresianeg : Νεφέλη Nephélê, eus νέφος néphos, "koumoulenn") a oa ur goabrenn krouet gant Zeus, hervez skeudenn Hera, evit touellañ Iksion.
Dimeziñ a reas-hi gant Athamas, ha daou c'hevell o doe, Helle ha Friksos.
Diwezhatoc'h e timezas Athamas gant ur briñsez anvet Ino. Kaset ar goabrenn da redek an oabl, ha ret dezhi kuitaat he bugale. Met bevañ a rae en anken o soñjal e vije lazhet Friksos gant Ino evit lakaat he mab da ren goude an tad.
Pa welas edo Ino o vont da lazhañ an daou vugel e c'houlennas Nefele skoazell digant an doueed. Hermes a gasas dezhi ar maout C'hrysomallos a nijas d'o saveteiñ.
# Neftçala

Neftçala zo unan eus 66 distrig Azerbaidjan, e gevred ar vro.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Azerbaidjan :
| Rayonoù | Abşeron · Ağcabədi · Ağdam · Ağdaş · Ağstafa · Ağsu · Astara · Babək · Balakən · Bərdə · Beyləqan · Biləsuvar · Cəbrayıl · Cəlilabad · Culfa · Daşkəsən · Füzuli · Gədəbəy · Goranboy · Göyçay · Göygöl · Hacıqabul · İmişli · İsmayıllı · Kəlbəcər · Kəngərli · Kürdəmir · Laçın · Lənkəran · Lerik · Masallı · Neftçala · Oğuz · Ordubad · Qax · Qazax · Qəbələ · Qobustan · Quba · Qubadlı · Qusar · Saatlı · Sabirabad · Salyan · Samux · Sədərək · Siyəzən · Şabran · Şahbuz · Şamaxı · Şəki · Şəmkir · Şərur · Şuşa · Tərtər · Tovuz · Ucar · Xaçmaz · Xızı · Xocalı · Xocavənd · Yardımlı · Yevlax · Zaqatala · Zəngilan · Zərdab |
| Kêrioù | Bakı · Gəncə · Lənkəran · Mingəçevir · Naftalan · Naxçıvan · Sumqayıt · Şəki · Şirvan · Şuşa · Xankəndi · Yevlax |
# Roccafluvione

Roccafluvione a zo ur gumun eus Italia e proviñs Ascoli Piceno, er Rannvro Marche. Dont a ra hec'h anv eus hini ar stêr Fluvione a red drezi.
Ur 1 880 a dud zo enni o chom.