OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bann Kastell-Briant

Bann Kastell-briant a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Gwenrann en e benn . Setu amañ roll an eizh kanton a yae d'ober Bann Kastell-Briant:
* Kanton Derwal,
* Kanton Hezin,
* Kanton Izeg,
* Kanton Kastell-Briant,
* Kanton Maezon-ar-Stêr,
* Kanton Sant-Juluan-Gouwent,
* Kanton Saoudan ,
* Kanton Ruzieg.

## Lez-varn ar bann

* Dilennet e voe barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze dilennourien an eil derez anezhe.

## Dilamet ar bannoù

* Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).

## Dave ha notennoù

* ↑ J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, pajenn 106
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Derwal
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Hezin
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Izeg
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Kastell-Briant
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Maezon-ar-Stêr
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Juluan
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Saoudan
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Ruzieg
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187
# Bann Machikoul

Bann Machikoul a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Machikoul en e benn.
Setu amañ roll ar c'hwec'h kanton a yae d'ober Bann Machikoul:
* Kanton Bourc'hnevez.
* Kanton Kerlouevig,
* Kanton Levieg,
* Kanton Machikoul,
* Kanton Sant-Filberzh-Deaz,
* Kanton Santez-Pezhenn.

## Lez-varn ar bann

* Dilennet e voe barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze dilennourien an eil derez anezhe.

## Dilamet ar bannoù

* Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).

## Dave ha notennoù

* ↑ J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, pajenn 106
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Bourc'hnevez-Raez
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Kerlouevig
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Levieg
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Machikoul
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Filberzh-Deaz
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Santez-Pezhenn
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187
# Bann Gwened

Bann Gwened a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant ar Mor-Bihan e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790. Setu amañ roll e seizh kanton:
* an Elven,
* Aradon,
* Gregam,
* Gwened,
* Sant-Teve,
* Sarzhav,
* Surzhur.

## Lez-varn ar bann

* Dilennet e voe pemp barner d'ar 4 a viz Here ha tri advarner d'ar 5 a viz Here 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze dilennourien an eil derez anezhe, 52 e oant er bann.

## Dilamet ar bannoù

Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).

## Dave ha notennoù

* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 20
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajennoù 45 ha 46
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187
# Bann Gwenrann

Bann Gwenrann a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Gwenrann en e benn.
Setu amañ roll an eizh kanton a yae d'ober Bann Gwenrann :
* Kanton ar Groazig,
* Kanton Bourc'h-Baz,
* Kanton Erbigneg,
* Kanton Gwenrann,
* Kanton Mesker,
* Kanton Mouster-al-Loc'h,
* Kanton Pontkastell-Keren,
* Kanton Sant-Nazer.

## Lez-varn ar bann

* Dilennet e voe barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze dilennourien an eil derez anezhe.

## Dilamet ar bannoù

* Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).

## Dave ha notennoù

* ↑ J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, pajenn 106
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun ar Groazig
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Bourc'h-Baz
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Erbigneg
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Gwenrann
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Mesker
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Mouster-al-Loc'h
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Pontkastell-Keren
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Nazer
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187
# Bann Josilin

Bann Josilin a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant ar Mor-Bihan e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790. Setu amañ roll e eizh kanton:
* an Drinded-Porc'hoed,
* Begnen,
* Brehant-Loudieg,
* Josilin,
* Gwegon,
* Lannoez,
* Pluveleg,
* Regini.

## Lez-varn ar bann

* Dilennet e voe pemp barner ha tri advarner e miz Here 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze dilennourien an eil derez anezhe, un nebeud degadoù e oant er bann.

## Dilamet ar bannoù

Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).

## Tud

* Julien Le Blaye, pe Le Blaye, noter ha prokulor e Gwegon, merour e Bann Josilin e 1790, bet dilennet da Lez-Varn ar bann e 1792, brogarour mat ha gredus hervez Prieur de la Marne; dilezel a reas e garg a varnour evit mont da verour ar bann d'ar 14 nivôse an II (3 a viz Genver1794). Da c'houde e voe maer e Josilin ha klask a reas mont da varnour a beoc'h e 1807.

## Dave ha notennoù

* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 20
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 45
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 83
# Bann Blaen

Bann Blaen a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Blaen en e benn.
Setu amañ roll ar pevar c'hanton a yae d'ober Bann Blaen:
* Kanton Blaen,
* Kanton Gwenvenez-Penfaou,
* Kanton Nozieg,
* Kanton Sant-Nikolaz.

## Lez-varn ar bann

* Dilennet barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze dilennourien an eil derez anezhe.

## Dilamet ar bannoù

Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).

## Dave ha notennoù

* ↑ J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, pajenn 106
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Blaen
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Gwenvenez-Penfaou
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Nozieg
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Nikolaz
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965
* ↑ Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187
# Alexandre Cabanel

Alexandre Cabanel (Montpellier, 28 a viz Gwengolo 1823 – Pariz, 23 a viz Genver 1889), zo ul livour gall akademek eus an XIX$^{vet}$ kantved.

## Livadurioù

* Ganedigezh Gwener, 1863
* Marv Francesca da Rimini ha Paolo Malatesta, 1870
* Harmonia (1877)
* Merc'h Jephtah, 1879
* Ophelia, 1883
* Albayde, 1884
* Kleopatra oc'h arnodiñ kontammoù war tud kondaonet d'ar marv, 1887
* Ec'ho, 1887
# Alexandra Palace

An Alexandra Palace zo ur palez viktorian savet en 19vet kantved e norzh Londrez.
# Alexandre Astier

Alexandre Astier zo anv meur a zen :
* Alexandre Astier (istorour)
* Alexandre Astier (filmaozer)
# Alexandre Astier (istorour)

Alexandre Astier zo un istorour gall.

## Oberennoù

* Petite histoire de l'Inde, Paris, Eyrolles, 2007, 211 p. (ISBN 978-2-212-53925-7, BNF 41180461)
* Les maîtres spirituels de l'hindouisme, Paris, Eyrolles, 2008, 238 p. (ISBN 978-2-212-54194-6, BNF 41396476)
* Citations hindoues expliquées, Paris, Eyrolles, 2008, 184 p. (ISBN 978-2-212-55539-4, BNF 43548017)
* L'hindouisme, Paris, Eyrolles, 2013, 219 p. (ISBN 978-2-212-55213-3, BNF 42531775)
# Alexandre Benalla

Alexandre Benalla, ganet Maroine Benalla d'an 8 a viz Gwengolo 1991 en Évreux, zo un den karget a surentez ha bet kargad-Stad. Bet en deus karg da ober war-dro surentez prezidant ar Republik c'hall Emmanuel Macron etre 2017 ha 2018. Brudet eo bet dre an Afer Benalla.
# Alexandra Tavernier

Alexandra Tavernier, ganet d’an 13 a viz Kerzu 1993, e Savoia-Uhel, a zo un atletourez : bannañ a ra an horzh. Kemeret he deus perzh div wech er c’hoarioù olimpek : e 2016 e Rio hag e 2020 e Tokyo. Daoust ma oa ur plac’h eus ar menezioù, emañ o chom e bro Dreger abaoe 2016. Bevañ a ra e Plûned ha pleustriñ a ra e Plouilio evit-prientiñ kampionadoù ar bed.

## He yaouankiz

Sakr eo ar sport-se e familh Alexandra Tavernier, deskiñ a reas gant he zad, hag he breur ivez a bleustre ar sport-se. Er bloavezhioù 2000 (7 vloaz e oa) he doa paouezet gant ar VTT. Choazet he doa goude-se deskiñ atleterezh e kleub Annecy Haute-Savoie Athlétisme (AHSA). Alexandra a oa aet kuit eus he bro (ar Savoia-Uhel) peogwir e oa ret dezhi mont da studiañ ergoterapiezh ha da bleustriñ war ar sport a live uhel e Pariz, en Insep (Ensavadur broadel ar sport, ar prizachañ hag an efedusted).
E 2012, a-boan 3 bloaz goude bezañ kroget, he doa gounezet kampionad ar bed ar re junior.
Meur a wech he deus lavaret e oa diaes-kenañ bevañ diouzh he sport hag alies ne oa ket mui a arc'hant ganti e fin ar miz daoust dezhi bezañ kampionez Frañs. An direizhder etre merc’hed ha paotred a dle c’hoari e-barzh he gopr.
E 2018, divizet he doa kêr Lannuon serriñ dorioù he stad da Alexandra Tavernier, un nebeud mizioù a-raok kampionadoù Europa, e Berlin. He gourdoner ha mestr, dalc’her rekord Frañs evit bannañ an horzh abaoe ar bloaz 2000, e oa Gilles Dupray. Mont a reas neuze da bleustriñ da Landerne, ha da heul da Blouilio, ur gumun he doa gallet sevel ur gaoued diouzh ar reolennoù etrebroadel.
Abaoe 2022 e vez gourdonet gant he zad : Christophe Tavernier.

## Prizioù

E 2012, e Barcelona, he doa tapet titl kampionez ar bed junior evit bannañ an horzh. E miz Mezheven 2015 e savas ur rekord spi nevez e Frañs gant ur vannadenn da 74,05 metr, ar pezh a roas tro dezhi da gemer perzh e kampionad ar bed e Beijing. E 2018 he deus gounezet ar vedalenn arc'hant e kampionad Europa Berlin. Abaoe 2018 ez eo dalc’het ganti rekord Frañs bannañ an horzh, gwellaet he deus anezhañ e 2021 gant ur vannadenn da 75, 38 metr e kampionad Frañs. Darbet e voe dezhi gounit ur vedalenn e C'hoarioù Olimpek Tokyo e-lec’h he deus echuet pedervet.

## Mammennoù

* ↑ https://www.womensports.fr/championnes/jeux-de-la-francophonie-portrait-dalexandra-tavernier-lespoir-francais-des-jo-de-tokyo-48094.shtm
* ↑ https://www.womensports.fr/championnes/jeux-de-la-francophonie-portrait-dalexandra-tavernier-lespoir-francais-des-jo-de-tokyo-48094.shtm
* ↑ https://www.jeux.francophonie.org/laureats/portraits/tavernier
# Alexandre (Maupassant)

Alexandre zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1889.

## Istor

* Kentañ ma voe embannet a voe er gelaouenn L'Écho de Paris, d'an 2 a viz Gwengolo, e 1889.
* Adembannet e voe en dastumad dalif Misti e 1912.

## An danevell

Alexandre, ar servijer, a vez o vountañ karrig e vestrez.

## Notennoù ha daveennoù

| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Alexandre Audebert

Alexandre Audebert a zo ur rugbier gall ganet e Suresnes (Hauts-de-Seine) d'ar 4 a viz Eost 1975. C'hoari a ra en trede renk gant ASM Clermont Auvergne abaoe 1999.
Eus rannvro Pariz emañ Audebert: kroget en deus rugbi en e gêr Suresnes a-raok mont d'ar Racing evit c'hoari evel rugbier a-vicher ar bloaz 1998-1999. Sinet en deus da c'houde e Clermont hag abaoe-se en deus c'hoariet muioc'h eget 200 krogad dindan roched ASM gant e dokarn glas ha ruz. C'hoarier koshañ ar skipailh eo gant Aurélien Rougerie hag en ur chom e Auvergne en deus kemeret perzh e seizh gourfenn (pemp e Kampionad Frañs ha daou e European Challenge Cup). Evit e unnekvet bloaz e Clermont en deus gounezet Alexandre Audebert e 2010 ar "Bouclier de Brennus": ar wech kentañ e oa evitañ hag evit ar c'hlub.
Audebert zo bet dibabet div wech e skipailh rugbi Frañs. Gounezet en deus Tournamant ar 6 broad 2002 en ur vont war an dachenn enep Bro-Gembre evit 11 munut nemetken.

## Kluboù

* 1998-1999. Racing Club de France
* 1999-2011. ASM Clermont Auvergne

## Loreadeg

* Deadenn Yves du Manoir 2001
* Tournamant ar 6 broad 2002
* European Challenge Cup 2007
* Kampionad Frañs 2010
* gourfennad Kampionad Frañs 2001, 2007, 2008 ha 2009
* gourfennad European Challenge Cup 2004
# Bloavezh etrebroadel ar yezhoù

Lakaet eo bet ar bloavezh 2008 da Vloavezh etrebroadel ar Yezhoù gant Aozadur ar Broadoù Unanet$^,$.
Lidet eo bet an darvoud gant an Akademiezh c'hall hag ar Sened gall en un doare gall.

## Liammoù

* UNESCO gateway page: "2008, International Year of Languages - Languages matter!"
* ICVWiki page on "World Network for Linguistic Diversity" (Maaya) which includes a calendar of events for IYL
* Support for International Year of Languages 2008

## References

* ↑ U.N. General Assembly, Department of Public Information, "General Assembly Proclaims 2008 International Year of Languages, in Effort to Promote Unity in Diversity, Global Understanding" GA/10592
* ↑ U.N. General Assembly, Sixty-first Session, Agenda item 114, Resolution adopted by the General Assembly, 61/266. Multilingualism
# Bloavezh ar Pemp Impalaer

Bloavezh ar Pemp Impalaer a vez lavaret eus ar bloaz 193 abalamour d'ar pemp den a glaskas bout impalaer Roma neuze.
D'an 21 a viz Kerzu 192 e voe lazhet an impalaer Commodus ha d'an 1 a viz Genver 193 e voe embannet e oa bet anvet ar prefed Pertinax da impalaer gant ar Sened.
D'an 28 a viz Meurzh e voe drouklazhet Pertinax gant Gwarded pretorian, ha lakaet e voe Didius Julianus en e lec'h. Hennezh avat a voe godiset gant an engroez ha ne voe ket degemeret na gant ar Sened na gant an armeoù. Septimius Severus a voe anvet da impalaer gant an armeoù en Pannonia, Pescennius Niger ivez en Siria, ha Clodius Albinus en Enez Vreizh.
Septimus Severus a lakaas e arme da gerzhout war-du Roma ma voe lazhet Didius Julianus. Emglev a reas gant Clodius Albinus, ha mont da vrezeliñ ouzh Niger. Goude e lazhas Clodius Albinus en 196.

## Pezhioù

* Pertinax
* Didius Julianus
* Septimius Severus
* Pescennius Niger

## Pennadoù kar

* Bloavezh ar Pevar Impalaer
# Bloavezh ar Pevar Impalaer

Bloavezh ar Pevar Impalaer e voe ar bloaz 69 en impalaeriezh roman pa en em gannas pevar jeneral hag a voe impalaerien lerc'h-ouzh-lerc'h.

## An impalaerien

* Galba, impalaer adalek an 11 Mezheven 68.
* Vitellius (Aulus Vitellius) adal an 2 a viz Genver; dic'houzouget e voe Galba war urzh ar jeneral Othon d'ar 15 Genver 69.
* Othon (Marcus Salvius Otho) a zo anavezet gant e arme. D'ar 14 Ebrel, emgann Bedriac. Trec'het Othon gant Vitellius, en em zistruj a ra d'ar 16 Ebrel 69.
* D'an 19 a viz Ebrel, anavezet Vitellius gant ar Sened .
* D'ar Iañ a viz Gouere, eo anavezet Vespasianus (69-79) en Egipt. D'an 20 a viz Du e c'hoarvezas emgann Roma etre soudarded Vitellius ha re Vespasianus. Tapet eo Vitellius ha lazhet. Vespasianus a zo anvet da impalaer.

## Pennadoù kar

* Bloavezh ar Pemp Impalaer (193)
* Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer (238)

## Lenn

* De Vita Caesarum, gant Suetonius.
* The year of the four emperors, Peter Greenhalgh (1975).
* Historiae, Tacitus.
* 69 AD: The Year of Four Emperors, Gwyn Morgan (2006).
# Bloavezh Etrebroadel ar Yezhoù Henvroat

Ar bloaz 2019 zo bet lakaet da Bloavezh Etrebroadel ar Yezhoù Henvroat (International Year of Indigenous Languages) gant ABU, en sell da emskiantekaat an dud eus an dañjer zo da beurgoll ar yezhoù henvroat dre ar bed, ha karget eo an UNESCO da gas an traoù en-dro.

## Liammoù diavaez

* UNESCO
* UNESCO
# Bloavezhioù 0

N'eus ket a vloaz mann en dekved-mañ (ken en deiziadur gregorian proleptek hag en deiziadur juluan); evel en dekved a-raok n'eus nemet 9 bloavezh ennañ. Kregiñ a ra er bloaz 1 kt JK

## Darvoudoù

* 1 : Hervez an hengoun kristen, e verk ar bloaz 1 kentañ bloavezh buhez Jezuz-Krist. Ganet e vije bet neuze er bloaz -1. Tabutoù e-leizh zo a-zivout ar c'hraf-mañ ha soñjal a ra d'un darn var eus ar skiantourien e vije bet ganet un nebeud bloavezhioù a-raok e gwirionez.
* 1 : Sevel a ra poblañs an Douar da 252 milion a dud.
* 1 : Implijet gwerennoù e gwer dilufret e Roma.
* 2 : Skrivañ a ra Ovid ur barzhoneg kentelius Louzeier ar garantez.
* 3 : Lakaat a ra ar Romaned teknikoù savouriezh nevez da vezañ anavezet e Galia : ar maen-benerezh, ar volz-wareg, ar volz kavellek hag ar volz valirek.
* 4 : Deroù trede brezel Germania (fin e 16).
* 4 : Istor ar bed e 14 levrenn gant Nikolaz Damask.
* 4 : Tiber advabet gant an Impalaer roman Octavius Augustus hag anavezet da warlerc'hiad an Impalaer.
* 4 : Votet ez eus ul lezenn e Roma a aotre kastizañ ar sklaved dre o jahinañ ha dre o merkañ gant an houarn ruz war o dremm.
* 5 : Disteuler a ra an douaroniour gresian Strabon lusk an Douar.
* 6 : Deroù emsavadeg Pannonia (fin e 9).
* 6 : Dont a ra ar Judea, er Reter-Nesañ, da vezañ ur broviñs roman.
* 6 : Skrivet gant Octavius Augustus roll e oberoù meur a-benn o enskrivañ war e vez.
* 7 : Deroù savidigezh Templ ar Peoc'h er Forom (echuet e 10).
* 8 : Deroù ren Wang Mang, impalaer skraper e Sina (fin e 22).
* 8 : Echuiñ a ra ar barzh roman Ovid e oberenn varzhoniel veur An Treuzfurmadurioù.
* 9 : Dispennet teir lejion roman leviet gant Varus, gant ar Penn german Arminius (Herman) da-geñver emgann Teutoburg.
* 9 : Berzet eo kenwerzh ar sklaved e Sina dre un dekred a-berzh an Impalaer.
* 9 : Lezenn roman a-enep d'ar re dizimez ha d'ar c'houbladoù difrouezh.
* 9 : Nullet perc'henniezh prevez an douaroù e Sina gant Wang Mang.

## Tud dibar

* Caesar Augustus, Impalaer roman (-27–14 AD).
* Arminius, Penn brezel german.
* Jezuz, tudenn bennañ ar relijion kristen (pe-1).
# Bloavezhioù 0 kt JK

N'eus ket a vloaz mann en dekved-mañ (ken en deiziadur gregorian proleptek hag en deiziadur juluan); evel en dekved war-lec'h n'eus nemet 9 bloavezh ennañ. Echuiñ a ra er bloaz -1
# Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer

Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer a reer eus ar bloaz 238 en Impalaeriezh roman.
* Ar c'hwec'h impalaer
* Maximinus Thrax
* Gordianus Iañ
* Gordianus II
* Pupienus
* Balbinus
* Gordianus III

## Istor

E deroù 238 e oa Maximinus Thrax an impalaer hag o ren abaoe 235. Hervez mammennoù zo e oa un tirant kriz hag e Genver 238 e voe emsavadeg en proviñs roman Africa.
Un toullad uhelidi yaouank a vuntras tailhanter impalaerel Afrika hag a c'houlennas digant ar gouarnour, Gordianus Iañ, 80 vloaz dezhañ, embann e kemerje ar garg a impalaer. Hennezh a sentas enep dezhañ hag a gemeras e vab gantañ evel kenimpalaer. An eil hag egile a voe anavezet evel impalaerien gant Sened Roma.
# Bloavezh bizeost

Ur bloavezh bizeost a zo ur bloavezh gant 366 devezh e-lec'h 365. An devezh ouzhpenn-se eo an 29 a viz C'hwevrer. Ne vez eus an devezh-se nemet bep pevar bloaz dre vras. Ar bloaz 2012 hag ar bloaz 2016 a zo bloavezhioù bizeost. Kement-se a c'hoarvez abalamour ma tro an Douar en-dro d'an Heol en ur ober 365,242198 devezh, da lavaret eo e vez ret lakaat da adklotañ an traoù ur wechig an amzer. Kement-se a vez lakaet da dalvezout en deiziadur gregorian, an deiziadur a vez graet gantañ ar muiañ er bed.

## Ar reolenn a-vremañ

Koulskoude, ma vefe lakaet un devezh ouzhpenn bep pevar bloaz e vefe re goude ur pennad, setu perak eo bet lakaet ar reolenn-mañ da dalvezout:
* Bizeost eo ar bloavezhioù a c'haller rannañ dre 4 met n'haller ket rannañ dre 100.
* Bizeost eo ar bloavezhioù a c'haller rannañ dre 400.
Neuze 'ta ne vez ket bizeost ar bloazioù kantek evel 1700, 1800 ha 1900 abalamour d'ar poent kentañ, ha bizeost e oa ar bloazioù 1600 ha 2000 abalamour d'an eil poent.

## Gwelet ivez

* Deiziadur gregorian