OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# José María Aznar

D'ar 25 a viz C'hwevrer 1953 e Madrid eo ganet José María Aznar López.
E penn ar Partido Popular eo bet hag e penn gouarnamant Spagn etre ar 5 a viz Mae 1996 hag ar 17 a viz Ebrel 2004.
E 1979 e oa emezelet ouzh an Emglev Poblek, ar strollad mirour bet savet gant Manuel Fraga. Da gannad ez eas a-raok mont da benn kumuniezh emren Castilla y León.
E 1987 e oa bet lakaet e penn e strollad gant Manuel Fraga. Dindan Aznar ez eas ar strollad war-zu ar frankizouriezh (tu-dehou ar c'hreiz) ha cheñchet anv ar strollad gantañ : ar Strollad Poblek e voe hiviziken. E Parlamant Europa ez eas ar SP kuit eus ar strollad mirour evit mont gant hini an dekomtratourien-gristen.
E 1994 e voe trec'het diwar nebeut gant Felipe González.
E 1996 e voe trec'h war Gonzales avat. En em harpañ war ar strolladoù euskarat ha katalan e voe rediet koulskoude evit sevel ur gouarnamant solud. D'ar 5 a viz Mae 1996 ez eas da 1añ Ministr, war anv an tu-dehou evit ar wezh kentañ abaoe distro an demokratelezh er vro.
E 2000 e voe addilennet, ur muiañ-niver klok gantañ ar wezh-mañ.
Eus 20% da 10% ez eas ar feur dilabour dindan e c'houarnamant a-drugarez d'ur c'hresk ekonimikel na oa ket bet anezhañ abaoe ar bloavezhioù 60.
Tost-tre d'ar Stadoù-Unanet e voe evit an aferioù estren. A-du e savas gant George W. Bush evit mont da vrezeleiñ da Irak e miz Meurzh 2003 daoust d'ar Spagnoled bezañ a-enep ar brezel.
Pell zo dija en doa lavaret n'ez afe ket war ar renk un trede gwech. Betek an 11 a viz Meurzh 2004 e oa mat-tre ar sontadegoù evit Mariano Rajoy a oa da zont d'e heul. D'an deiz-se avat e voe gwalldaolioù e Madrid ha bec'h a voe lakaet gant Aznar war an ETA pa ne oant ket kaoz eus an taol-se. Diwar se ez eas ar maout gant ar Strollad Sokialour a oa bet priziet kalz gant an dud penaos e oant ivez a-enep ar brezel.
# José María Benavente y Bustamante

José María Benavente y Bustamante (Concepción, 10 Gwengolo 1785 - La Serena, 14 Here 1833) a oa un ofiser hag un emsaver chileat.
# José Maria Rodrigues Alves

José Maria Rodrigues Alves (pell anavezetoc'h evel Zé Maria), bet ganet d'an 18 a viz Mae 1949 e Botucatu ((São Paulo, Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.
Graet e veze Super Zé anezhañ ivez.
A-gevret gant e genc'hoarierien Sócrates, Walter Casagrande, Wladimir ha Zenon en devoa krouet al luskad Democracia Corinthiana (diwar anv ar c'hleub mell-droad Corinthians) e 1982.

## Kib vell-droad ar bed

Difenner kleiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh Zé Maria e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1970 bet aozet e Mec'hiko ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Brazil,
* Kib vell-droad ar bed 1974 bet aozet en Alamagn ar C'hornôg ma voe renket skipailh Brazil da drivet.
# José Montilla

José Montilla Aguilera (bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1955 en Iznájar, Córdoba, Andalouzia) zo ur politikour spagnol ha katalan a zo ezel eus ar Sened. Bet eo Prezidant Generalitat Katalonia etre 2006 ha 2010. Ezel eo eus strollad ar Sokialourien e Katalonia hag e Spagn (PSOE). Ministr ar Greanterezh eo bet ivez e gouarnamant José Luis Rodríguez Zapatero etre 2004 ha 2006.
# Gouzougenn uhel

Ur c'houzougenn uhel zo ur c'houzougenn a vez da stammennoù skañv. Diouzh ar c'hiz eo bet e dibenn an XXvet kantved.
# Govel

Ur c'hovel zo ul lec'h ma vez ar gov, pe ar marichal, o labourat an houarn war un annev. Tommet-ruz e vez an houarn en un oaled, ha goude e vez skoet war an houarn ruz gant ur morzhol, pe un horzh, da reiñ dezhañ ar stumm a garer.
Hern-kezeg hag armoù a veze graet gant govien gwechall.
* En ur c'hovel
* Annev
* Oaled
* Megin
* Binvioù

## Lec'hanvadurezh

* Govelioù-ar-C'hoad
# Govelioù-ar-C'hoad

Govelioù-ar-C'hoad :
| Ar stank hag ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Lez Forj-la-Forést |
| Anv gallek (ofisiel) | Forges-la-Forêt |
| Bro istorel | Bro Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Felger-Gwitreg |
| Kanton | Gwerc'h-Breizh |
| Kod kumun | 35114 |
| Kod post | 35640 |
| Maer Amzer gefridi | Yves Boulet 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Bro Maen ar Boudiged |
| Bro velestradurel | Bro Gwitreg |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 259 ann. (2020) |
| Stankter | 43 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 51′ 35″ Norzh 1° 16′ 48″ Kornôg / 47.8597222222, -1.28 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 50 m bihanañ 70 m — brasañ 111 m |
| Gorread | 6,04 km² |
| Govelioù-ar-C'hoad ||
| kemmañ |
Govelioù-ar-C'hoad (Forges-la-Forêt e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 27 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 6,29% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas e Virton e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, er 130vet Rujumant Troadegiezh e oa.

#### Eil Brezel-bed

* Un den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel e Mauthausen (Aostria) d’an 12 pe d’an 13 a viz Mae 1945. Ezel eus an SOE - Rouedad Buckmaster - Rouedad Oscar Parson e oa. Harzet e oa bet d’ar 7 a viz Kerzu 1943 .

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katokik Sant Varzhin.
* Monumant ar re varv e kloz an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn

## Emdroadur ar boblañs

Niver a annezidi

## Melestradurezh

* Ar maerdi.
Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Karg |
| 2014 | → bremañ | Yves Boulet | Labourer-douar |
| 1999 | 2014 | Albert Drouet | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)« Municipales à Forges-la-Forêt. Yves Boulet est le nouveau maire », Ouest-France, 8 Ebrel 2014.
# Gouzoug

Ar gouzoug eo al lodenn eus ar c'horf a zo etre ar penn e nec'h, ha kein ha bruched an den izeloc'h.

## Korfadurezh

Dre ar gouzoug e tremen
* ar gwazhied a gas ar gwad eus ar galon d'an empenn
* korzennoù analat ha magañ

## Gouzoug hir

"Marc'harid Gouzoug-hir" a vez graet eus ar gerc'heiz. Merc'hed zo o deus ur gouzoug hir er bobl kayan, lakaet da hiraat gant gwalennoù en o c'herc'henn.

## Dic'houzougañ

Dic'houzougañ un den zo un doare asur d'e lakaat da vervel. Pa vez dibennet un den e vez troc'het e c'houzoug ivez.

## Anvioù-tud

* Gougeg ha Gouzougeg eo an anvioù tiegezh deveret.
# Govelioù-Lannoez

Govelioù-Lannoez :
| Ar vourc'h. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Forges-de-Lanouée |
| Bro istorel | Bro-Sant-Maloù |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | Pondi |
| Kanton | Ploermael |
| Kod kumun | 56102 |
| Kod post | 56120 |
| Maer Amzer gefridi | 2019-2020 |
| Etrekumuniezh | Ploermael Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Ploermael - Kalon Breizh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 148 ann. (2020) |
| Stankter | 22 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 00′ 10″ Norzh 2° 34′ 50″ Kornôg / 48.0027777778, -2.58055555556 |
| Uhelderioù | bihanañ 32 m — brasañ 123 m |
| Gorread | 96,29 km² |
| Govelioù-Lannoez ||
| kemmañ |
Govelioù-Lannoez (Forges-de-Lanouée e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan.

## Istor

Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Genver 2019, o vodañ kumunioù Ar Govelioù ha Lannoez.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell ar Govelioù.
* Iliz Lannoez.

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Genver 2019 | → bremañ | | | |

## Pennadoù kar

* Ar Govelioù,
* Lannoez.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Diaz-titouroù KerOfis gant Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (fr) Arrêté de création de la commune nouvelle de Forges-de-Lanouée, 27 Kerzu 2018.
# Gouzougenn

Ur c'houzougenn zo ur pezh dilhad hag a veze gwisket en-dro d'ar gouzoug, er XVI$^{vet}$ kantved. Diouzh ar c'hiz e voe adarre en XVIII$^{vet}$ kantved, hag en XIX$^{vet}$ kantved, e-kerzh an Impalaeriezh c'hall kentañ, ha da vare distro ar roueed.
Ur seurt gouzougenn eo ar frezenn.

## Poltredoù gouzougennet
### Da vare an Azginivelezh (XVIvet kantved)

* Isabel de Portugal en 1548, gant Tizian.
* Marguerite de Valois, gant François Clouet
* Marguerite de Valois, eoullivadur gant François Clouet.
* Louise de Lorraine
* Catherine de Clèves, dugez Guise, kontez Eu.
* Louise de Lorraine-Vaudémont

### Er XVIIvet kantved

* Maria de' Medici, Rouanez Bro-C'hall
* Maria Anna Spagn, gant Rubens
* Poltred Maria Anna Aostria hag Aostria-Stiria (1606-1646) gant Diego Velázquez
* Anna Aostria, Rouanez Bro-C'hall, mamm ar roue gall Loeiz XIV.
* Henrietta Maria Bro-C'hall

## Pennad kar

* Gouzougenn uhel
# Govelioù Plessis-Bardoult

Govelioù Plessis-Bardoult :
| Tresadenn ar govelioù ||
| Anv gallek | Forges du Plessis-Bardoult |
| Melestradurezh ||
| Bro | Bro-Roazhon |
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Kumun | Plegastell |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 51′ 59″ N, 1° 46′ 02″ K |
| Uhelderioù | bihanañ m — brasañ m |
| kemmañ |
Emañ govelioù Plessis-Bardoult e kumun Plegastell e Bro-Roazhon, e Breizh, e-kichen lanneier Bagaron ha kastell ar Plessis-Bardoult.

## Istor

Krouet e oa bet ar govelioù e 1828.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Govelioù Plessis-Bardoult.
# Govermelin

Govermelin (LFE: [,gɔvɛr'mɛ.lɪn], saozneg: Millbrook) eo anv ur gêriadenn e gevred Kernev-Veur, enni war-dro 2.000 a dud o chom.
Gevellet eo gant Plouider, e Bro-Leon.
# Gwener an Eskilin

Gwener an Eskilin (Venere Esquilina en italianeg) a zo unan eus delwennoù hellenek brudet Afrodite en he noazh, graet e marmor Paros, er I$^{añ}$ kantved kent JK, ha bihanoc'h eget gwir vent ur vaouez. Gallout a rafe bezañ ur poltred bravaet eus ar rouanez Kleopatra VII.
Dizoloet e voe an delwenn en Horti Lamiani, war ar Menez Eskilin, e Roma e 1874. Eno e oa ul liorzh en amzer an Impalaeriezh roman ha kavet e oa bet meur a zelwenn enne abaoe ar XVI$^{vet}$ ha XVII$^{vet}$ kantved pa voe dizouaret delwennoù Laocoon hag an Discobolus. E 1874 edod o sevel tier nevez da ober un dremm gaer da gêr-benn nevez Italia ar Risorgimento.

## Petra eo?

Lavaret ez eus bet e oa an doueez roman Gwener (marteze un doare Afrodite Anadyomene), pe ur gouronkerez, doare benel an diadumenos, pe un urzhiadenn digant ar roue Ptoleme, pe un eildelwenn diwar un urzhiadenn a-berzh ar roue egiptat (marteze urzhiet gant Claudius en-eeun evit liorzhoù an impalaer).

## En arz arnevez

Meur a oberenn a voe awenet gant an delwenn adkavet. En o zouez hini Alma Tadema e 1877, anvet Patrom ur C'hizeller, ha hini Edward Poynter, anvet "Diadumene e 1884. Gant an daou livour eo poltredet an delwenn, pe ar vaouez, o stagañ he blev, prest da vont d'en em zerc'hel dirak an arzour, pe da vont da gibellat, e doare an delwennoù anvet diadumenos (paotr e dalgen).

## Notennoù

* ↑ Patrom:IIvet kantved, marmor Paros, eus Brindisi.

## Levrioù

* Kleopatra und die Caesaren, hrsg. von Ortrud Westheider, Karsten Müller; Autoren: Bernard Andreae, Dorothea Gall, Günter Grimm, Heinz Heinen u. a., München, Hirmer Verlag 2006.
* Licinio Glori: Cleopatra. “Venere esquilina”. Bestetti, Roma 1955.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Buffalo - Skeudennoù all, unan anezho eus a-drek
* The Victorian Nude - Diskouezadeg e 2006
# Gwener ha Meurzh

Gwener ha Meurzh (pe Meurzh ha Gwener ), eo an anv a roer d'an darempred etre an daou zoue roman kevatal da Afrodite hag Ares e mojennoù Hellaz kozh, arouez ar peoc'h hag ar garantez en un tu, hini ar brezel hag an distruj en tu all. Un darempred avoultr eo o hini, hervez skridoù Homeros hag Ovidius, ha diwarnañ eo e vo ganet o mab, Kupidon, pe Amourig e skridoù brezhonek zo.
Sede arouezioù an tri doue-se: Meurzh gant e armoù hag e harnez, nemet pa ziwisk da c'hourvez gant e serc'h; Gwener en he noazh, Aval an Dizemglev war-hed brec'h dezhi a-wechoù; Kupidon askellek evel un aeliggant e wareg hag e saezhoù.

## Azginivelezh

* Venere e Marte (Botticelli) , 1483.
* Piero di Cosimo, 1505.
* Tizian, 1530.
* Paolo Veronese.
* Veronese, 1570.
* Jacob Matham, 1590.

## Arz barok hag arz klasel

* Gwener ha Meurzh, gant Agostino Carracci, 1600.
* Venus y Marte (Saraceni), 1600.
* Doare all gant Carlo Saraceni, 1605.
* Guercino (Venus, Marte, Cupido y el Tiempo), 1624.
* Rubens.
* Poussin, 1633.
* Poussin, 1630.
* Jordaens (Marte y Mercurio conduciendo los caballos a Venus), 1645-1650.
* Luca Giordano, 1663.
* Louis Jean François Lagrenée, 1770.
* Meurzh dizarmet gant Gwener, gant Jacques Louis David, 1824. Bruxelles.

## Vulkan, an trede den

* Marte, Venus, Cupido y Vulcano, relieve de escuela mantuana, dibenn ar XVvet kantved.
* Meurzh ha Gwener tapet gant Vulkan, livadur gant Tintoretto,), 1545.
* Venus y Marte sorprendidos por Vulcano (Wtewael), 1601.
* La fragua de Vulcano, gant Velázquez, 1630.
* Luca Giordano, 1670.
* Aureliano Milani ( Gwener ha Meurzh e govel Vulkan, XVIIIvet kantved).

## Notennoù

* ↑ Ficha en Artehistoria
* ↑ Patrick De Rynck: Jak czytać opowieści biblijne i mitologiczne w sztuce: rozwiązywanie zagadek dawnych mistrzów – od Giotta do Goi. Kraków: Universitas, 2009. ISBN 978-83-242-0903-3. Meneget en pl:Wulkan zaskakuje Wenus i Marsa
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gwener ha Meurzh (Saraceni)

Gwener ha Meurzh, anavezet evel Venus y Marte e spagnoleg, zo un daolenn gant al livour italian Carlo Saraceni, graet war-dro 1600, hag a zo war ziskouez e Madrid er Mirdi Thyssen-Bornemisza.
En daolenn e weler un abadenn eus ar garantez kuzh etre Gwener ha Meurzh, hervez danevell Ovidius er Metamorfozoù (IV, 167-189). E kêr an ozhac'h Vulkan e c'hoarvez kement-se: en diadreñv e weler govel ar pried tort, en diaraog kambr ar priedoù hag ar gwele gant liñselioù gwenn, ha pemp amourig o c'hoari en dro dezho, tri gant armoù Meurzh, daou gant liñselioù eus ar gwele.
# Gwener ha Kupidon

Gwener ha Kupidon zo un eoullivadur, 122,5 cm x 175 dezhañ, graet etre 1644 ha 1648 gant al livour spagnol Diego Velázquez, hag anavezet e spagnoleg evel La Venus del espejo ("Venus ar melezour" ; The Toilet of Venus, The Rokeby Venus e saozneg).
Emañ war ziskouez en National Gallery Londrez.

## An daolenn

Emañ an doueez Gwener, doueez ar gened, en he noazh hag en he gourvez o sellout outi hec'h-unan er melezour dalc'het gant he mab Kupidon, doue ar garantez.
Ral e oa livañ korfoù noazh e Spagn en amzer Velázquez p'edo an Inkizision war ziwall
E gwirionez e welomp he dremm peogwir emañ o sellout ouzh an den a zo o sellout outi.
Un daolenn hep he far eo dre ma'z eo ar poltred nemetañ eus ur vaouez en he noazh gant Velázquez, ha ma ne oa bet nemet div daolenn a-seurt-se, en holl d'an holl, e-pad ar XVII$^{vet}$ kantved e Spagn.

## Pennad kar

* Gwener he melezour, gant Tizian e 1555

## Liammoù diavaez

* (en) National Gallery : The Toilet of Venus
# Gwener o kousket

Gwener o kousket (108 x175 cm, eoullivadur war lien), anavezet ivez dindan an anv Gwener Dresden, a zo un daolenn bet savet gant al livour italian Giorgione hag a c'haller gwelout e Gemäldegalerie Alte Meister, Staatliche Kunstsammlungen, e Dresden, en Alamagn. Hiziv an deiz e ouezer eo bet echuet an daolenn (an oabl hag an endro) gant Tizian e 1510, goude marv Giorgione.

## An daolenn

Ur vaouez zo en he gourvez, en he noazh, hag he zrolinenn a seblant heuliañ hini an endro a weler a-dreñv, o tiskouez neuze ar c'horf evel un dra naturel-tre, tost ouzh an natur.
Hervez lod vefe an daolenn-se penn-kentañ an arz modern, rak diskouez ur vaouez en he noazh a oa un dra ral-kenañ d'ar mare-se, war-bouez e taolennoù Sandro Botticelli. Ouzhpenn da se ez eo leun a erotegezh an doare m'eo astennet Gwener, hag an doare ma laka he daouarn. Liv an argant a zo gant al lien a zo dindani, padal e oa boas an arzourien (gwelout Tizian pe Diego Velázquez) da implijout livioù tomm evit livañ seurt traoù.
Diwezhatoc'h e voe levezonet arzourien evel Dominique Ingres, Pieter Paul Rubens, pe c'hoazh Édouard Manet gant taolenn Giorgione.

## Pennadoù kar

* Gwener Urbino, gant Tizian
# Gwener ar Groaz (pezh-c'hoari)

Gwener ar Groaz zo titl ur pezh-c'hoari berr (un arvest) gant Jarl Priel bet embannet en niverenn 25 (Meurzh - Ebrel 1951) eus ar gelaouenn Al Liamm - Tir na n-Óg.
Ma fizier er pezh a oa bet skrivet gant an oberour e-unan e oa bet peurechuet e bezh-c'hoari gantañ d'an 29 a viz Meurzh 1950 (29-III-1950) en e di e Priel (Aodoù-an-Arvor).

## An tudennoù

* Miriam, gwreg ar c'here Simon ar Sirenead,
* Lia, unan eus amezegezed Miriam (ne vez nemet damglevet he mouezh er penn-kentañ),
* Andrev, mab da Simon ha Miriam (ne vez na gwelet na klevet),
* Rufus, mab da Simon ha Miriam (ne vez na gwelet na klevet),
* Rebekka, unan eus amezegezed Miriam,
* Noemi Vihan, merc'h ar baraer,
* Salome, unan eus amezegezed Miriam,
* Simon ar Sirenead, kere diouzh e vicher,
* An Druilheg a ziskouezo bezañ an torfedour Barrabas e gwirionez, kenderv da vMiriam,
* Ar Roman, ur soudard anezhañ,
* Eleazar, kambrer Miriam,
* Zadok, ur Sadusead anezhañ.

## Ar pezh-c'hoari

Ur Gwener d'enderv e Jeruzalem, e ti ar c'here Simon. Hec'h-unan-penn emañ Miriam er ger, aet he gwaz da gerc'hat keuneud ha louzoù-kegin beure-mat hag he daou vab ne oar-hi ket da belec'h an diaoul. Latennet-mat eo ar vaouez hag o klakenniñ gant amezegezed dezhi e klev Miriam ez eus bet c'hoarvezet darvoudoù iskis a-walc'h : straket un taol-kurun ken e oa deuet an oabl da vezañ du-peg, peurroget stign an Templ ha krenet an douar a-hervez... Kaset ez eus bet tri zorfedour d'ar marv da Venez Kalvar ha tapet he gwaz da reiñ skoazell d'unan anezhe ha ne oa ket evit dougen e groaz. Ur Gwener hep e bar e vo hemañ : Gwener-ar-Groaz.
# Gwenezan

Gwenezan zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Hanternoz. Ul lodenn eus kumun Bear eo bremañ, er gevred.

## Istor

* Gwenezan a oa ur barrez en eskopti Treger. Hervez labourioù Erwan Vallerie e oa unan eus parrezioù kentañ Breizh hag en em astenn a rae war douaroù a zo bremañ e kumunioù Bear ha Koadaskorn.

### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790. E 1792 e voe bodet gant parrezioù bihan all a oa tro-dro da abati Itron-Varia Vear, Bodlezan, Trezelan, Sant-Norvez ha Lanneven, e parrez Bear. D'ar 26 a viz Mae 1793 e voe bodet an holl gumunioù bihan-se da vont d'ober ur gumun vras ha nevez, Bear.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Santez Jenovefa, XVI$^{vet}$-XVII$^{vet}$ kantvedoù.

## Emdroadur ar boblañs

* 528 annezad er gumun e 1793.

## Melestradurezh

* François Brignognen a voe maer adalek 1790 betek 1793.

## Dave ha notennoù

* 1 2 Régis de Saint-Jouan, Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie, 1990
* ↑ (fr)Cassini -EHESS
* ↑ Bégard d'hier à aujourd'hui, p.220
# Gwenfrewi

Gwenfrewi (Gwenffrewi e kembraeg) a oa ur santez vrezhon e deroù ar VIIvet kantved en hanternoz Kembre.

## Etre istor ha mojenn

Anavezet eo dre buhezskridoù eus an XII$^{vet}$ kantved. Hervezo e oa merc'h da Tefyth eus Tegeingl, hag he mamm, Gwenlo, a oa c'hoar da sant Beuno.
Karet e oa gant ur pinvidig anvet Caradog, ha pa nac'has-hi c'hoari daou gantañ e troc'has-eñ he fenn gant e gleze.
Ul lec'h pirc'hirinañ a bouez er Grennamzer e oa Treffynnon. Lidet e vez he gouel d'an 3 a viz Du.

## Tud all

* Gwenfrewi, anv-pluenn Nathalie de Volz Kerhoënt
# Jobig Jaffrenou

* N'eo ket holloueziadurel ar pennad-mañ. Pe re dreut eo an danvez anezhañ, pe ez eus ennañ traoù ha n'emañ ket o lec'h en un holloueziadur.
* Gallout a rit labourat d'e wellaat. Muioc'h a ditouroù evit kompren kudennoù ar bajenn-mañ a vo kavet war ar bajenn kaozeal kenstag.
Jobig Jaffrenou oa ur c'hizeller hag oviz breton, bet ganet e Motrev an 29 Meurzh 1899 hag aet da Anaon en ospital Ponchelet, e Brest0, ar gwener 25 a viz Du 1966.
- skol arzoù-kaer Roazhon e 1917
- engalvet e 1918; gloazet e-kerzh emgann Champigny;
- ezel Villa Medicis e 1922
- emstaliet e Marok
- digemeret oviz gant ar varzhed e 1953
- kouezhet klañv, e chomas war e gwele adalek 23 Here 1966.
- dre e c'houlenn, eo bet douaret gwisket gant e dilhad oviz
# Jochen Rindt

Jochen Rindt (bet ganet d'an 18 a viz Ebrel 1942 e Mainz, en Trede Reich d'an ampoent, marvet d'ar 5 a viz Gwengolo 1970 e Monza, en Italia) a zo ur blenier kirri aostriat a rede e Formulenn 1 etre 1964 ha 1970. Gounezet en deus titl ar vlenierien e 1970 en doare dalif, ar pezh a zo ar wech nemetañ a oa bet roet an titl d'un den marvet.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Kampion a-raok : Jackie Stewart | Jochen Rindt Kampion bed ar Formulenn 1 1970 | Kampion war-lerc'h : Jackie Stewart |
# Job ar Bayon

Job ar Bayon, a sine ivez Job Er Glean, (12 a viz Ebrel 1876 e Pleuwigner-26 a viz Gwengolo 1935 e Kolpoù) zo bet ur skrivagner-pobl hag ul lusker d'ar c'hoariva-pobl e brezhoneg, e Bro-Gwened.

## E vuhez

Ober a reas e studi e kloerdi bihan Santez-Anna-Gwened hag e kloerdi bras Gwened. Kure e voe e Begnen, gant J. Buleon da berson. Aluzener e voe e-pad ar Brezel-bed Kentañ, kent distreiñ da Vegnen e 1923.
Anavezet eo dreist-holl dre m'en deus krouet ur strollad teatr brezhonek e Santez-Anna-Gwened, ha m'en deus skrivet kalz a bezhioù-c'hoari hag a ganaouennoù. Lod eus e bezhioù-c'hoari zo bet lakaet e brezhoneg Leon gant Yann-Vari Perrot, evel da skouer Nikolazig pe Er hemener.
* Straed-dall Job ar Bayon e Keriadoù en Oriant.

## Oberennoù
### Pezhioù-c'hoari

* En eutru Keriolet
* Joson er lagoutér
* Er Hémenér
* Nikolazig
* Kado, roué er mor
* Fosfatin, er vatéh fin
* Santéz Noluen
* Pasion Gonéri
* En Ozeganed
* Boeh er goed
* Ar hent er hadour

### Kanaouennoù

* Fest Kerhuiton
* Er bugul
* Bro hun tadeu
* Er rah koed
* O Pleùignér, o mem bro karet

## Liammoù diavaez

* Oberennoù Job ar Bayon war Daskor (peurunvan)
* Sellet er Wikimammenn : Job ar Bayon.
# Jod

Ar jod, pe boc'h, pe bougenn, eo ar rann eus ar penn, pe eus an dremm, etre al lagad, ar skouarn hag ar fri.
Kigennek eo al lodenn-se eus an dremm, ha c'hwezhet e vez a-wechoù gant an dud pa sonont gant bombard pe trompilh.
Ruz e vez an divjod a-wechoù abalamour d'ar yenijenn, pe da draoù all.
Poultrañ o divjod a rae ar merc'hed gwechall. Hiziv e lakaont koavon-dremm warne.

## Blev

Blevek eo divjod ar wazed, ken e rankont lemel o barv. Barv a c'hall dont d'ar merc'hed ivez pa'z eont kozh.

## Toullañ

Darn a blij dezho toullañ jod pe jod, pa ne vez ket an div, kement hag ober.

## Kegin

Mat e vez kavet jodoù loened da zebriñ, jodoù bevin, moc'h, pesked.

### Moc'h

Anavezet eo ar chotenn er Vro-Vigoudenn, ar joskenn e Treger.

## Anvioù-tiegezh

Diwar ar gerioù boc'h ha bougenn eo savet an anvioù-tiegezh Boc'heg ha Bougenneg.

## Loened

* Ar boc'hig, pe boc'h-ruz, a vez graet eus an evn anvet ivez Alanig kof-ruz.

## Pennadoù kar

* joskenn
# Jobig Koad

Jobig Koad (Joseph Coat ; (Montroulez, 26 a viz Gouere 1789 – 23 a viz Gwengolo 1858) a oa ur micherour e labouradeg ar butun e Montroulez. Skrivañ pezhioù-c'hoari a reas, ha lakaat pezhioù gallek e brezhoneg ivez. C'hoari pezh a rae e-unan, ha ren a reas ur strollad krouet gantañ e Montroulez.
Hervez Anatol ar Braz en doa savet ouzhpenn tri c'hant pezh-c'hoari e brezhoneg, a zo chomet e stumm dornskridoù.
Tad da Visant Koad (1845-1908), skrivagner brezhonek ivez, e oa Jobig Koad.

## Oberennoù

* Cahier Trajedi deus a Vue Yan a Baris, dizeiziad
* Creation ar Bed laquet en Trajedie, dizeiziad
* Genovefa a Vrabant, dizeiziad
* Mitridat, 5 arvest, dizeiziad
* Tragedien sant Guillarm, condt deus a Poetou (moullet e 1815 ha 1872)
* Tragédie a bue Huon a Vourdel (1824)
* Cahier deus a Conquejou Charlemagne (1825)
* Plac'h ar pemp Amourouz (etre 1826 ha 1831)
* Cahier a Vue Geraldi (1827)
* Bue Esther, pe Triomph Mardoche (1834)

## Levrlennadur

* Raoul, Lukian. Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien. Brest : Al Liamm, 1992, p. 69-b (ISBN 978-2-7368-0034-5)

## Notennoù

* ↑ (fr) Gallica - Dornskridoù, rann ar c'heltieg hag an euskareg