OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Xavier Josso

Xavier Josso, bet ganet e Naoned e 1894 hag aet d'an Anaon e 1983, a oa ul livour-skeudennaouer breizhat.

## Un nebeud oberennoù

* Marais salants de Mesquer (« Paludoù Mesker»), 1921
* Piriac («Penc'herieg»), 1940

## Levrlennadur

* Xavier Josso, un artiste combattant dans la Grande Guerre, Nicolas Beaupré, Somogy, 2013, ISBN 9782757206706
* Peintres des Côtes de Bretagne, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2007, ISBN 9782914208864
# Xavier Tanguy

Xavier Tanguy, bet ganet e 1980, a zo ur c'hizeller eus Kleder.

## Un nebeud oberennoù

* E Traoñienn ar Sent, delwennoù Gwenn (asambles gant Patrice Le Guen) ha Tudeg.
# Xareta

Xareta zo ur vroig en Euskal Herria, en daou du d'ar Pireneoù ha d'an harzoù-stad, anezhi ar peder c'humun-mañ:
* Zugarramurdi hag Urdazubi, e Nafarroa,
* Sara hag Ainhoa e Lapurdi, en Iparralde.

## Liammoù diavaez

* (eu)(fr)(es)(en) Xareta Elkarteko webgunea
* (eu)(fr)(es) "Ttipi-ttapa" eskualdeko hedabidea
* (eu)(fr)(es)(en) Sarako leizeak
# Xavier Leclercq

Xavier Leclercq, ganet e Douarnenez d'an 23 a viz Ebrel 1944, a zo un den a aferioù breizhat, savet gantañ ar gompagnunezh kirri-nij Brit Air.

## Red buhez

Skoliad eo bet e skolaj Sant-Erwan Kemper. Studioù war ar Gwir en deus graet e Roazhon. Un Diplom Studioù Uhelañ (Diplôme d'Études Supérieures (DES) e galleg) war an ekonomiezh en deus tapet.
Da bevar bloaz warn-ugent e teuas da vezañ sekretour-meur Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Montroulez. Ar rener anezhi eo bet adalek 1977 betek 1990.
E 1973 e krouas ar gompagnunezh kirri-nij Brit Air (kendeuzet abaoe gant Airlinair ha Régional evit reiñ HOP!). Prezidant-rener eo bet betek 2001. Kemeret en deus perzh e meur a aozadur o plediñ gant an treuzdougen dre nij.
Bet eo bet prezidant Produet e Breizh.
Kuzulier-kêr eo bet e Plouezoc'h ha besprezidant karget eus ekonomiezh Kumuniezh kumunioù Bro-Montroulez.
Prezidant Kuzul Strategel Ajañs Ranvroel Diorren an Ekonomiezh Breizh eo bet ivez.
Medalenn an Aervageerezh en deus bet. Marc'heg Urzh Broadel an Dellezegezh (Frañs) (Ordre National du Mérite e galleg) eo ha Marc'heg Lejion a enor Frañs (Légion d'Honneur e galleg).
Resevet en deus Kolier an Erminig e 2006.

## Mammennoù

* Wikipedia gallek.
* Lec'hienn Skol-Uhel ar Vro.
# Xavier de Maistre

Xavier de Maistre :
| Obererezh | skrivagner, livour, milour |
| Ganedigezh | d'an 8 a viz Du 1763 e Chambéry, Savoia Dugelezh Savoia |
| Marv | d'an 12 a viz Mezheven 1852 e Sant-Petersbourg, Rusia |
| Yezh skrivañ | Galleg |
| kemmañ |
Xavier de Maistre, ganet d'an 8 Du 1763 e Chambéry ha marvet d'an 12 Even 1852 e Sant-Petersbourg, a oa ur skrivagner savoian.

## Oberennoù

* 1794 : Voyage autour de ma chambre.
* 1811 : Le Lépreux de la cité d’Aoste.
* 1825 : La Jeune Sibérienne.
* 1825 : Les Prisonniers du Caucase.

### E brezhoneg

* 1873 : An den lor eus kear Aost, troet gant Ian ar Gernevez, embannet e-barzh Feiz ha Breiz.
# Tranquillina

Furia Sabina Tranquillina (war-dro 236 - war-lerc'h 241) a voe pried an impalaer roman Gordian III, hag augusta an Impalaeriezh.
Merc'h e oa da d Timesiteüs, prefed ar Pretordi. Dimeziñ a eure e 241 da Marcus Antonius Gordianus , impalaer roman anavezet ivez evel Gordianus III. Eñ a oa 18 vloaz, ha hi 15 vloaz.

## Pennad kar

* Impalaerezed Roma
# Transat Jacques Vabre

An Transat Jacques Vabre, pe La Route du café pe La Transat en double, a zo ur redadeg treuzatlantel a-zaouioù evit ar bigi-dre-lien.
Aozet e vez bep daou vloaz abaoe 1995. E 1993 e voe ur redadeg en e unan.

### Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Transistor

Un transistor zo ur pezh elektronek a servij da amplaat pe da lazhañ un nerzh tredan pe elektronek. Servijout a ra ivez evit stabilaat ur stennadur. Implijet e vez kalz an transistor hiziv-an-deiz met gant stummoù lies anezhañ.
An termena "transistor" a zeu eus ar ger saoznek transfer kendeuzet gant resistor (harzerezh d'un treuzlatañ).
# Trans-Love Energies

Pempvet pladenn ar strollad Death in Vegas eo Trans-Love Energies. D'ar 26 a viz Gwengolo 2011 e voe embannet er Rouantelezh-Unanet gant Portobello Records. An ton "Your Loft My Acid", ma kan Katie Stelmanis, a voe embannet dre internet nemetken d'an 18 a viz Gwengolo 2011.

## Roll an tonioù

* Silver Time Machine (Richard Fearless), 5:09
* Black Hole (Fearless), 4:54
* Your Loft My Acid (Fearless, Katie Stelmanis), 7:31
* Medication (Fearless), 5:06
* Coum (Fearless), 4:41
* Witchdance (Fearless, Stelmanis), 4:42
* Scissors (Fearless), 4:50
* Drone Reich (Fearless), 4:26
* Lightning Bolt (Fearless), 5:57
* Savage Love (Fearless), 6:58

## Sonerien, kanerien, tud perzh er bladenn

* Richard Fearless – produiñ, kan(ton 1, 4, 5, 7, 9, 10), kenaozer (ton 1, 4, 5, 8, 9), gitar (ton 2), programmiñ an taboulinoù (ton 6, 9), kenaozerien (ton 3, 6), luc'hskeudennoù
* James Greenwood – programmiñ, kenaozerien (ton 1, 3-5, 8, 9), programmiñ an taboulinoù (ton 6, 9), kenaozerien (ton 3, 6)
* Katie Stelmanis – kan (ton 3)
* Travis Caine – kan ha gitar (ton 10)
* Bill Skibbe – sonveskañ(ton 1, 3-10), kenaozerien (ton 5 and 8)
* Ian Button – gitar (ton 2, 9, 10)
* M. Sord – drums (ton 2, 4, 5, 9)
* Shahzad Ismaily – bouzouki ha banjo (ton 1), binvioù-sko (ton 2), gitar boud (ton 2, 9)
* Morgan Wiley – kenaozerien (ton 1), kenaozerien (ton 10)
* Tim Fairplay – kenaozerien Roland TR-808 (ton 3-7)
* Brent Arnold – gaolviolin (ton 1)
* Terry Miles – kenaozerien (ton 10)
* Doug Marvin – taboulinoù (ton 10)
* FearlessBeaven – design
# Transvaal

Unan eus broioù kozh Suafrika e oa Transvaal.

## Kêrioù Transvaal

* Heidelberg
* Johannesburg
* Messina
* Nelspruit
* Pietersburg
* Pretoria
* Vereeniging

## Pennadoù kar

* Brezel ar Voeren
* Eil brezel ar Voeren
* Republikoù ar Voeren
# Trani

Trani zo ur gêr hag ur gumun eus Italia, ha war un dro gant Barletta hag Andria, penn-lec'h proviñs Barletta-Andria-Trani, e Puglia, war aod Mor Adria. 54 655 a dud zo enni o chom.
# Trans

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Trans zo un anv-lec'h gallek.

## Breizh

* Trans-la-Forêt, a zo Treant-ar-C'hoad en brezhoneg, en Bro-Roazhon
* Trans-sur-Erdre, a zo Treant-an-Erzh‎ en brezhoneg, en Bro-Naoned

## Bro-C'hall

* Trans, e Mayenne
* Trans-en-Provence, e Var

## Suis

* Trans, e Kanton Graubünden, e Tumegl/Tomils
# Tranzitivelezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen kevreadurezhel tranzitivelezh (en. : transitivity) evit komz eus ar fed ma c'heller implijout renadennoù gant verboù zo :
* tranzitivel, pe verb tre pe verb graus a vez graet eus ar verboù ma c'heller implijout renadennoù gante ;
* nann-tranzitivel pe amdranzitivel pe verb gwan pe verb dic'hraus eus ar re n'heller ket.
Kemmus eo natur tranzitivelezh ar verb a yezh da yezh.
Setu ur skouer tennet eus an hungareg :
Gwrizienn : lát- doare-disklêriañ an amzer a-vremañ :
| niver + gour | niver + gour | Tranzitivelezh | Tranzitivelezh |
| niver + gour | niver + gour | Tranzitivel | Amdranzitivel |
| Unander | 1 | látom | látok |
| Unander | 2 | látod | látsz |
| Unander | 3 | látja | lát |
| Liester | 1 | látjuk | látunk |
| Liester | 2 | látjátok | láttok |
| Liester | 3 | látják | látnak |
   Látom a kutyát "Gwelet a ran ar c'hi"
   Látok "Gwelet a ran [Ø]"
   Látok egy kutyát "Gwelet a ran ur c'hi"

## Gwelit ivez

* Yezh Ergativel-absolutivel
* Arguzenn ar verb

## Notennoù

* ↑ Trañzitivelezh e Kreizenn ar Geriaouiñ (diwar-benn matematik) : KREIZENN AR GERIAOUIÑ/transitivité
* 1 2 E Yezhadur bras ar brezhoneg, ha Geriadur Hemon-Huon, pajenn 1320.
* 1 2 Yezhadur berr ar brezhoneg, pajenn 110, ha Geriadur Hemon-Huon, pajenn 1320.
# Trans-Mississippi Department

An Trans-Mississippi Department a oa ur rann eus ar Confederate States Army, evit stadoù Missouri, Arkansas, Louiziana (er gornaoueg d'ar stêr Mississippi), Texas, tiriad Arizona (gant lodenn su a-hiziv New Mexico), an tiriadoù indian (Oklahoma a-hiziv). Ar rann diwezhañ eus al lu kengevreet e oa bet o kodianañ gant nerzhioù lu an Union Army e 1865.

## Pennoù

Pennoù lies a zo bet d'an "department" etre ar 26 a viz Mae 1862 hag ar 26 a viz Mae 1865:
* Brig. jen. Paul Octave Hébert (26 a viz Mae 1862 – 20 a viz Even 1862)
* Maj. jen. John B. Magruder (urzhiet d'an 20 a viz even 1862, nac'het gantañ)
* Maj. jen. Thomas C. Hindman (20 a viz Even 1862 – 16 a viz Gouhere 1862)
* Maj. jen. Theophilus H. Holmes (July 30, 1862 – February 9, 1863)
* Lt. jen. Smith (7 a viz Meurzh 1863 – 19 a viz Ebrel 1865)
* Lt. jen. Simon Bolivar Buckner (19 a viz Ebrel 1865 – 22 a viz Ebrel 1865)
* Jen. Smith (12 a viz Ebrel 1865 – 26 a viz Mae 1865)

## Levrlennadur

* The Civil War Civil War in the Trans-Mississippi Theater gant Jeffery S. Prushankin (2015 studiadenn vilourel)
# Seram

Seram zo unan eus inizi Maluku e reter Indonezia. An eil enezenn vrasañ eo en enezeg-se, gant ur gorread a 17 100 km$^2$.
Emañ etre mor Seram en norzh ha mor Banda er su, hag etre inizi Buru (er c'hornôg), Ambon (er mervent), Misool (er biz) ha Ginea Nevez (er reter). Masohi eo ar gêr vrasañ.
Goloet eo an enezenn gant koadoù trovanel stank. Kopra, rousin, ha pesked a vez produet hag ezporzhiet.
Evel ar peurrest eus enezeg Maluku emañ Seram e tolead linenn Wallace, un tolead a bouez bras evit ar skiantourien abalamour da liesseurted ar gouennoù plant ha loened ennañ, a-c'haoliad etre toleadoù Azia hag Okeania.
# Seran Kanariez

Seran Kanariez :
| Ur seran Kanariez. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Fringillidae |
| Genad : | Serinus |
| Anv skiantel ||
| Serinus canaria (Linnaeus,1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar seran Kanariez a zo ur golvaneg bihan, Serinus canaria an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra en enezegi Meurvor Atlantel an hanternoz Kanariez, Madeira hag Azorez.

## Liamm diavaez

* Serinus canaria war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Sequera

Sequera zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun :
* Sequera de Fresno, e proviñs Segovia,
* La Sequera de Haza, e proviñs Burgos.

## Pennad kar

* Sequeira
# Sequera de Fresno

Sequera de Fresno zo ur gumun e Spagn, e proviñs Segovia.
# Serafino Dubois

Serafino Dubois a zo bet ganet d'an 10 a viz Here 1817 e Roma (Italia) ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1899.
Mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.
Da 2464 eo bet jedet e renk Elo.
# Serafín Martínez

Serafín Martínez Acevedo a zo ur marc'hhouarner eus Galiza ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1984 en O Rosal (Proviñs Pontevedra). Dindan roched Xacobeo-Galicia e red abaoe 2007, ar bloavezh ma teuas da vezañ marc'hhouarner a-vicher.

## Skipailhoù

* 2007-2008. Karpin-Galicia
* 2008-2010. Xacobeo-Galicia

## Loreadeg

* 3 Kampionad Spagn diwanidi 2006
* 10vet Coppa Agostoni 2010
* Tro Italia
** 2009: 142$^l$ renk
* Tro Spagn
** 2007: dilez (14vet tennad); 9 devezh gant roched renkadur ar menez
** 2008: 90vet renk
** 2009: 39vet renk; 8vet tennad 15; 2 zevezh gant roched ar renkadur steuet
** 2010: 63vet renk; 2$^l$ renkadur ar menez; 2$^l$ tennad 8; 6 devezh gant roched renkadur ar menez; 1 devezh gant roched ar renkadur steuet
# Sequedin

Kumunioù Frañs :
| Anv | Sequedin |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Sequedin e Kanton Lomme hag en Arondisamant Lille | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Lille |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Weppes |
| Kanton | Lomme |
| Kod INSEE | 59566 |
| Kod-post | 59320 |
| Maer | René Dubuisson |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 3,93 km² |
| Led | 50° 37' 38" Norzh |
| Hed | 02° 59' 09" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 18 m |
| Uhelder brasañ | 35 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 4 437 (2007) |
| Stankter | 1 128 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | Sequedin |
Sequedin a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Laorañs

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Seraidi

Seraidi (Seraïdi e galleg ; gwechall Bugeaud) zo ur gumun eus Aljeria, e wilaya Annaba, un 13 km eus kêr Annaba.

## Istor

Anvet e oa bet diwar anv ar jeneral gall Thomas-Robert Bugeaud.
# Seraing

Seraing (walloneg : Serè) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège. D'ar 1añ a viz Genver 2006 he-doa ur boblañs a 60 740 annezad hag ur gorread a is 35,34 km².

## Tud dibar

* Julien Lahaut, depute komunour ha kadoriad Strollad Komunour Belgia, a zo bet ganet ha marvet (drouklazhet) e Seraing.
# Seran-menez

Seran menez :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Fringillidae |
| Genad : | Carduelis |
| Anv skiantel ||
| Carduelis citrinella Pallas, 1764 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar seran menez a zo un evn bihan, Carduellis citrinella pe Serinus citrinella pe Fringilla citrinella eo e anv skiantel.

## Annez

Bevañ a ra al labous dreist-holl en Alpoù hag er Pireneoù.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Stur

Ur stur zo ur wikefre evit kontroliñ roud ur vag. Dre astenn-stêr e ra dave d'an dra a zornater evit kas en-dro ar wikefre-se, lies he stumm (ur varrenn pe ur rod evit ar bagoù), pe da draoù heñvel a dalvez da sturiañ ur marc'h-houarn pe ur marc'h-tan, ur c'harr, un nijerez etc.

## Ar sturioù dre astenn-stêr

Stur a vez graet eus ar varrenn pe ar rod a fiñver evit cheñch arroud ur vag. Barrenn an divrodegoù zo anvet stur ivez, pe barrenn-stur a-wechoù evit e zigemmañ diouzh ar sturioù all. Evit ar c'hirri e komzer eus rod-stur pe eus rod-vleinañ .
Gallout a reer sturiañ un aerlestr ivez met gant ar verb leviañ e reer kentoc'h.

## Liammoù diavez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Stura di Demonte

Ar Stura di Demonte zo ur stêr e Piemonte en Italia, 115 km hed dezhi, hag a red dre proviñs Cuneo. Adstêr eo d'an Tanaro, a zo adstêr d'ar Po.
# Sturienn

Ur sturienn, pe : ger-stur, zo ur frazenn verr, pe ur bomm-lavar arouezius da ziskouez mennad un den, ur stroll, un aozadur, dibabet da sturiañ buhez an dud, pe a-wechoù da gounaat an tremened hep mui. Alies e vez e latin.
Da skouer :
* Potius mori quam foedari, sturienn duged Breizh ;
* Liberté, Égalité, Fraternité, sturienn ar Republik c'hall ;
* Por mi raza hablará el espíritu ("Dre ma gouenn e komzo ar spered") eo sturienn Skol-veur broadel emren Mec'hiko, kinniget gant José Vasconcelos.
En ardamezouriezh e vez lakaet ur sturienn war an ardamezioù, e traoñ ar skoed.

## Gwelout ivez

* Sturiennoù broadel
# Sturj

Sturj :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Acipenseriformes |
| Kerentiad : | Acipenseridae |
| Genad : | Acipenser |
| Anv skiantel ||
| Acipenser sturio Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar sturj, pe sturjon (Acipenser sturio) a zo ur pesk askornek hag a vev koulz en dour dous hag en dour mor.
Klask a veze warnañ evit e vioù a yae d'ober ar c'haviar.
# Sturm Zigaretten

Sturm Zigaretten a oa un embregerezh butun savet gant ar Sturmabteilung (SA), ur skourr eus ar strollad nazi. Ar moneiz rastellet gant an embregerezh a servije da arc'hantaouiñ an SA.
Ar rediañ hag ar feulster e oa an doareoù implijetañ evit ma rafe berzh butun Sturm Zigaretten.
# Stura

Stura zo anv italianek meur a stêr, pe froud, e Piemonte dreist-holl.
* Roggia Stura (pe torrente Stura), adstêr d'ar Sesia
* Stura di Lanzo, froud e Piemonte a dremen dre meurgêr Torino (Valli di Lanzo), adstêr d'ar Po (Torino)
** Stura di Ala, skourr eus ar Stura di Lanzo
** Stura di Valgrande, skourr all d'ar Stura di Lanzo
** Stura di Viù, adstêr d'ar Stura di Lanzo
* Stura di Demonte, stêr eus Piemonte a red dre proviñs Cuneo (Valle Stura di Demonte)
* Stura del Monferrato, froud eus Piemonte a red dre proviñs Alessandria, adstêr d'ar Po (Monferrato)
* Stura di Masone, froud eus Liguria ha Piemonte a gember gant an Orba e-kichen Ovada (Valle Stura)
* Stura del Mugello, froud berr e Toskana, adstêr d'ar stêr Sieve

## Istor

* Departamant ar Stura (1802-1815)

## Traoù all

* Stura Vallis, war blandenn Meurzh
# Sparks

Sparks 'zo ur strollad pop rock deus Los Angeles krouet gant Ron & Russell Mael en 1972. Anavezet int e Bro-C'hall evit o labour gant ar strollad Rita Mitsouko en 1988 war an albom Marc & Robert.
# Sparfell c'hlas

Sparfell c'hlas :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Accipiter |
| Anv skiantel ||
| Accipiter nisus (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar sparfell c'hlas (liester : sparfelled glas) a zo ur spesad evned-preizh bihan, Accipiter nisus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Falco Nisus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

Tennañ a ra un tamm d'ar vaou voutin, daoust dezhañ bezañ bihanoc'h.

## Boued

Bevañ a ra diwar laboused bihan ar c'hoadoù dreist-holl. C'hoarvezout a ra dezhañ pakañ bronneged bihan, evel an eskell-kroc'hen da skouer.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
* Accipiter nisus dementjevi, eus menezioù Pamir-Alay da aradennad-venezioù Tian Shan (Azia ar C'hreiz),
* A. n. granti, e Kanariez ha Madeira,
* A. n. melaschistos, Hume, 1869, e menezioù Himalaya ha reoù Azia ar C'hreiz,
* A. n. nisosimilis, o ouennañ en Azia ar C'hreiz hag ar Reter ; o c'hoañviñ en Indez-Sina, India ha Sri Lanka,
* A. n. nisus, o ouennañ eus Europa da Anatolia ha Siberia ; o c'hoañviñ en Afrika,
* A. n. punicus, e gwalarn Afrika (eus Maroko da dTunizia),
* A. n. wolterstorffi, e Korsika ha Sardigna.

## Liammoù diavaez

* (en) Accipiter nisus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Accipiter nisus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Accipiter nisus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Sparfell Preden-Nevez

Sparfell Preden-Nevez :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Accipiter |
| Anv skiantel ||
| Accipiter brachyurus (Ramsay, 1880) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar sparfell Preden-Nevez (liester : sparfelled Preden-Nevez, sparfilli Preden-Nevez) a zo ur spesad evned-preizh, Accipiter brachyurus an anv skiantel anezhañ. Anvet e voe Astur brachyurus (kentanv) da gentañ-penn (e 1880) gant an evnoniour aostralian Edward Pierson Ramsay (1842-1916).
Ral-kenañ ez eo al labous (nebeutoc'h eget 10 000 penn) hag en arvar bras emañ en abeg d'an digoadañ.

## Annez

Emañ brosezat ar spesad e Preden-Nevez (Enezeg Bismarck).

## Liammoù diavaez

* (en) Accipiter brachyurus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Accipiter brachyurus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Accipiter brachyurus war al lec'hienn Avibase.
# Sparfell voan

Sparfell voan :
| Ur wazsparfell. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Accipiter |
| Anv skiantel ||
| Accipiter gentilis (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar sparfell voan, pe gwazsparfell (liester : gwazsparfelled, gwazsparfilli), a zo ur spesad evned-preizh, Accipiter gentilis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Falco gentilis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

* Penn Accipiter gentilis
* Vioù Accipiter gentilis

## Annez hag isspesadoù

Tiriad Accipiter gentilis :
| Tachenn ouennañ | Tachenn annez padus | Tachenn c'hoañviñ. |
Dek (10) isspesad zo er spesad.
* Accipiter gentilis albidus, eus biz Siberia da Ledenez Kamtchatka.
* Accipiter gentilis apache, e mervent Stadoù-Unanet Amerika ha gwalarn Mec'hiko.
* Accipiter gentilis arrigonii, e Korsika ha Sardigna.
* Accipiter gentilis atricapillus, e Norzhamerika.
* Accipiter gentilis buteoides, o ouennañ e hanternoz Eurazia (eus Sveden da stêr Lena) ; o c'hoañviñ en Azia ar C'hreiz.
* Accipiter gentilis fujiyamae, e Japan.
* Accipiter gentilis gentilis, en Europa ha gwalarn-pellañ Afrika.
* Accipiter gentilis laingi, e mervent Kanada (Haida Gwaii hag Enez Vancouver).
* Accipiter gentilis marginatus, eus Italia hag ar Balkanioù da gKaokaz ha hanternoz Iran.
* Accipiter gentilis schvedowi, o ouennañ eus biz Azia da greiz Sina ; o c'hoañviñ e hanternoz Indez-Sina.

## Liammoù diavaez

* (en) Accipiter gentilis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Accipiter gentilis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ Accipiter gentilis war al lec'hienn Avibase
# Sparone

Sparone zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Sparta

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.

## Kêrioù

E Bro-C'hres
* Sparta eo anv ur geoded c'hresian en Henamzer hag ur gêr eus Bro-C'hres hiziv an deiz
Er Stadoù Unanet :
* Sparta er C'hentucky ;
* Sparta en Illinois ;
* Sparta er Michigan ;
* Sparta en Tennessee.

## Sport

* Sparta Praga, klub melldroad tchekat ;
* HC Sparta Praga, klub hockey tchekat ;
* Sparta Rotterdam, klub melldroad eus an Izelvroioù.

## A bep seurt

* Er vitologiezh c'hresian, Sparta eo ar rouanez he deus roet hec'h anv da Sparta (kêr) ;
* Sparta eo anv ur strollad rock/goude-hardcore savet e 2001 gant izili eus At the drive-in.
# Spartaco Sarno

Spartaco Sarno a zo bet ganet e 1964.
Mestrc'hoarier echedoù italian eo.
Mestr Etrebroadel eo.
2332 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.
Kampion Italia an echedoù en Arvier e 2003.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
* Ur gentel gant Spartaco Sarno (luc'hskeudenn)
# Sparfell treid berr

Sparfell treid berr :
| Ur par Accipiter brevipes, luc'hskeudennet en Eilat (Israel). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Accipiter |
| Anv skiantel ||
| Accipiter brevipes (Severtsov, 1850) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar sparfell treid berr (liester : sparfelled treid berr) a zo ur spesad evned-preizh deiz, Accipiter brevipes an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Astur brevipes (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an naturour rusian Nikolay Severtsov (1827-1885).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned bras o ment, glazarded ha ploged dreist-holl.

## Annez

Neizhañ a ra ar spesad en un takad hag ya eus ar Balkanioù da Rusia tra ma nij kuit da viz Afrika hag Arabia da c'hoañviñ.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sparfell treid berr en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.

## Liammoù diavaez

* Accipiter brevipes war al lec'hienn BirdLife International.
* Accipiter brevipes war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Accipiter brevipes war al lec'hienn Avibase.
# Valencia del Ventoso

Valencia del Ventosos zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Badajoz, en Extremadura.