OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Le Mesnil-Durand

Le Mesnil-Durand :
| An iliz. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Lisieux |
| Kanton | Livarot |
| Kod kumun | 14418 |
| Kod post | 14140 |
| Maer Amzer gefridi | Michel Julien 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Livarot |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 39 m — brasañ 164 m |
| Gorread | 9,86 km² |
| kemmañ |
Le Mesnil-Durand a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* E 1826 e voe kendeuzet kumunioù Le Mesnil-Durand ha Pontaléry.

### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas tri den nann-soudard e miz Eost abalamour d'ar brezel, unan a voe lazhet gant ur vindrailhadeg, unan gant ur vombezadeg hag an trede hini gant ur c'hreunadenn.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Andrev.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1995 | Meurzh 2008 | Bernard Julien | digostezenn | |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Henri Coisel | digostezenn | Labourer-douar war e leve |
| Meurzh 2014 | Kerzu 2015 | Michel Julien | digostezenn | Labourer-douar |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 28 Kerzu 2015
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# Le Mesnil-Eudes

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Le Mesnil-Eudes |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Le Mesnil-Eudes en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Auge |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Lisieux Pays d'Auge |
| Kanton | Lisieux-3 |
| Kod INSEE | 14419 |
| Kod post | 14100 |
| Maer | Michel Descrettes |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 8,42 km² |
| Led | 49° 05' 37" Norzh |
| Hed | 00° 10' 51" Reter |
| Uhelder kreiz | 100 m |
| Uhelder bihanañ | 60 m |
| Uhelder brasañ | 176 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 304 (2009) |
| Stankter | 36 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Le Mesnil-Eudes a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas un den nann-soudard e Le Mesnil abalamour d'ar brezel d'an 20 a viz Eost, lazhet e voe gant tennoù kanol.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Maner Sant-Mark, XVI$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Intron-Varia, XI$^{vet}$-XVI$^{vet}$ kantved.
* Kroaz ar vered, 1654.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1980 | Meurzh 2014 | Michel Descrettes | | Kouer |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# Le Mesnil-Germain

Le Mesnil-Germain :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Lisieux |
| Kanton | Livarot |
| Kod kumun | 14420 |
| Kod post | 14140 |
| Maer Amzer gefridi | Mireille Drouet 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Livarot |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 150 m bihanañ 62 m — brasañ 180 m |
| Gorread | 8,67 km² |
| kemmañ |
Le Mesnil-Germain a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, 1944 :
* savet e voe un diazlec'h fuc'helloù V1 e La Chapelle-Noiremare e Le Mesnil gant an Alamaned e penn-kentañ bloaz$^,$.
* Emgann Normandi : lazhet e voe ur paotr yaouank nann-soudard (c'hwezek vloaz hanter e oa) gant an Alamaned e Le Mesnil-Germain d'an 21 a viz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Yann-Vadezour, XVIII$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2011

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1952 | 1989 | Roger Provost | digostezenn | Labourer-douar |
| 1989 | Meurzh 2001 | Didier Marchand | digostezenn | |
| Meurzh 2001 | 18 a viz Gwengolo 2010 (aet da Anaon)$^,$ | Claude Gourbesville | digostezenn | Retredad eus ar c'henwerzh |
| 29 Here 2010 | 2014 | Michel Retout | digostezenn | Kargiad war e leve |
| 2014 | Kerzu 2015 | Mireille Drouet | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 28 Kerzu 2015
* ↑ Claude Hézard, « Les bases allemandes de V1 en Pays d'Auge », e Le Pays d'Auge, Du/ Kerzu 2005, 55vet bloavezh, Nn 6, pajennoù 25-32
* ↑ Le Mesnil-Germain : site de lancement de V1, Vestiges de guerre
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
* ↑ Bulletin d'information municipale 2010-2011
* ↑ « Le Mesnil-Germain, décès de Claude Gourbesville, maire du Mesnil-Germain », 20 Gwengolo 2010, Ouest-France.fr
* ↑ « Michel Retout est élu maire de la commune - Le Mesnil-Germain » 1añ Du 2010, [Ouest-France.fr
# Le Mesnil-Auzouf

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Le Mesnil-Auzouf |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Le Mesnil-Auzouf e Kanton Aunay-sur-Odon hag en Arondisamant Vire | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Vire |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Aunay-Caumont-Intercom |
| Kanton | Aunay-sur-Odon |
| Kod INSEE | 14413 |
| Kod post | 14260 |
| Maer | Bruno Caer (PRG) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 9,24 km² |
| Led | 48° 58' 50" Norzh |
| Hed | 00° 45' 03" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 280 m |
| Uhelder bihanañ | 209 m |
| Uhelder brasañ | 306 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 313 (2008) |
| Stankter | 34 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Le Mesnil-Auzouf a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant Jurques d'ober ur gumun nevez: Dialan-sur-Chaîne.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Kristol, XVIII$^{vet}$ kantved, keur ha penn-iliz eus an XIX$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Clochers de France
# Le Mesnil-Benoist

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Le Mesnil-Benoist |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Le Mesnil-Benoist en Arondisamant Vire | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Vire |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Intercom séverine |
| Kanton | Saint-Sever-Calvados |
| Kod INSEE | 14415 |
| Kod post | 14380 |
| Maer | Joseph Fains |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 2,62 km² |
| Led | 48° 52' 04" Norzh |
| Hed | 00° 59' 01" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 87 m |
| Uhelder brasañ | 167 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 52 (2010) |
| Stankter | 20 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Le Mesnil-Benoist a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant nav c'humun all d'ober ur gumun nevez: Noues-de-Sienne.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron-Varia, XVI$^{vet}$-XVIII$^{vet}$ kantved; merket eo 1789 ouzh ar c'hloc'hdi.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2001 | → bremañ | Joseph Fains | digostezenn | Labourer-douar war e leve |
| 1950 | Meurzh 2001 | Julien Porquet | digostezenn | Labourer-douar |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Arcisse de Caumont, Statistique monumentale du Calvados, Arrondissements de Vire et de Bayeux, Embannadurioù Hardel, Caen, 1857, Levrenn 3, pajennoù 151-152
* ↑ EBSSA
# Le Mesnil-Caussois

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Le Mesnil-Caussois |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Le Mesnil-Caussois en Arondisamant Vire | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Vire |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Intercom séverine |
| Kanton | Saint-Sever-Calvados |
| Kod INSEE | 14416 |
| Kod post | 14380 |
| Maer | Roger Langlois |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,22 km² |
| Led | 48° 51' 20" Norzh |
| Hed | 01° 00' 56" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 111 m |
| Uhelder brasañ | 232 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 123 (2010) |
| Stankter | 29 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Le Mesnil-Caussois a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant nav c'humun all d'ober ur gumun nevez: Noues-de-Sienne.

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas tri den nann soudard e Le Mesnil-Caussois abalamour d'ar brezel, unan e miz Ebrel, an daou all a voe lazhet gant ur vinenn d'an 6 a viz Eost e-pad Emgann Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz
* Iliz katolik Sant Pêr, XIV$^{vet}$-XVI$^{vet}$ kantved; daou brenestr flamminus; tri maen-bez dirak an nor.
* Tri c'halvar; unan er vered en-dro d'an iliz, merket eo 1605 outañ, ar groaz Samson, eus an hevelep koulzad, hag ar groaz Montois.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Roger Langlois | digostezenn |
| 1965 | Meurzh 2008 | André Cruet | digostezenn |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Diellaoueg Mérimée
* ↑ Arcisse de Caumont, Statistique monumentale du Calvados, Arrondissements de Vire et de Bayeux, Embannadurioù Hardel, Caen, 1857, Levrenn 3, pajenn 146
* ↑ EBSSA
# Yann-Loeiz Keramanac'h

Yann-Loeiz Keramanac'h, ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1790 e Lokeored ha marvet d'ar 24 a viz Eost 1860, a oa ur beleg hag un troour brezhonek. Kure, person ha chaloni e voe e Montroulez.

## Troidigezh

* Claude Arvisenet, Ael mad ar vugale (diwar Le bon ange de l'enfance), Guilmer, 1836.
# Yann-Loeiz an Arbouled

Yann-Loeiz an Arbouled, pe Jean-Louis Larboulette, (Pleheneg, 3 Kerzu 1878 - Kerzu 1951, Gwened) a oa ur beleg ha dastumer kanaouennoù eus Bro-Gwened.
Ober a reas e studi e kloerdi bihan Santez-Anna-Gwened hag e kloerdi bras Gwened. Beleget e voe e 1903, ha goude ur pennad studi doueoniezh e Roma, e kelennas e kloerdi bras Gwened adalek 1906. Anvet e voe tro-ha-tro e Kaodan, e Pondi, e Santez-Anna-Gwened hag e Begnen, a-raok bezañ chaloni en iliz-veur Gwened, adalek 1947 ha betek e varv.
Kanaouennoù a zastumas e Bro-Gwened e deroù an XX$^{vet}$ kantved ha ne voe embannet nemet un nebeud anezho gant ar beleg gwenedour Frañsez-Mari Kadig, er c'hannadig La Paroisse bretonne de Paris, e 1928-1929. E 2005 e oa bet embannet un toullad gant Dastum e stumm ur CD hag ul levrig anvet War roudoù En Arboulet.

## Notennoù

* ↑ https://www.dastumedia.bzh/dyn/portal/index.seam?page=alo&aloId=56676&fonds=&cid=66
# Yann-Loeiz Herri

Yann-Loeiz Herri, pe Jean-Louis Henry (Lokeored, 3 a viz Du 1861 – Lennon, 27 a viz C'hwevrer 1941), a oa ul labourer-douar, politiker ha skrivagner brezhonek.
Tremen a reas e vuhez e Lennon oc'h ober war-dro e diegezh hag e wenan. Gouiziek e oa war an dachenn-se ha skrivet en deus pennadoù diwar-benn ar gwenan e kazetennoù evel Le Courrier du Finistère, Ar Bobl, Feiz ha Breiz pe Kroaz ar Vretoned, hag ul levr ivez, embannet gant Ar Bobl. Dilennet e voe da vaer Lennon e 1919 ha da gannad evit Penn-ar-Bed e 1924. Ouzhpenn e bennadoù diwar-benn ar gwenan en deus savet ivez ur bern kanaouennoù ha barzhonegoù. Hervez Andreo ar Merser e oa ur bern gerioù galleg brezhonekaet en e skridoù dre ma ouie galleg gwelloc'h eget brezhoneg.

## Barzhonegoù

* Moueziou Breiz-Izel

## Oberennoù all

* Ar gwenan, Jean-Louis Henry, Moullerez Ar Bobl, 1906
* An Alvokad Patelenn

## Notennoù

* ↑ Embann an Hirwaz
# Yann-Vari

Yann-Vari zo un anv-badez kevrennek brezhonek.

## Gerdarzh

Savet eo diwar daou anv-badez brezhonek, Yann ha Mari.

## Yezhoù all

* Jean-Marie, e galleg
* Juan María, e spagnoleg

## Tud

* Yann-Vari De Lamennais (1780-1860), den a iliz
* Yann-Vari ar Joubiouz (1806-1888), skrivagner
* Yann-Vari Penwern (1807-1856), breutaer ha dastumer gwerzioù
* Yann-Vari ar Skourr (1811-1870), barzh
* Yann-Vari ar Brizh (1817-1872), nijer
* Yann-Vari Gwilhoù (1830-1887), skrivagner
* Yann-Vari ar Yann(1831-1876, barzh
* Yann-Vari Deguignet (1834-1905), skrivagner
* Yann-Vari Nedeleg (1840-1880), skrivagner
* Yann-Vari Nikolaz (1849-1899), skrivagner
* Yann Vari Joanno (1857-1935), skrivagner
* Yann-Vari Gwilhoù (Ar Mignon) (1861-1931), skrivagner
* Yann-Vari Ugen (1868-1938), saver levrioù relijiel
* Yann-Vari Perrot (1877-1943), beleg, emsaver
* Yann-Vari Jakob (1882-1938), muiañ anavezet dindan e anv-pluenn Efflam Koed Skaù, barzh
* Yann-Vari Kerwerc'hez (1910-1974), skrivagner
# Yann-Kel Kernalegenn

Yann-Kel Kernalegenn a oa un ezel yaouank, brezhoneger, eus an F.L.B. bet lazhet gant e vombezennn e-unan e miz Gwengolo 1976. O klask mirout na vefe savet kamp soudarded Ti Voujeret e Dineol e-kichen Kastellin edo pa darzhas e ardivink.

## A bep seurt

* Gouestlet eo niverenn 12 ar gelaouenn Yod-Kerc'h dezhañ.
* Gouestlet ez eus bet kanaouennoù dezhañ gant:
** Glenmor (E dibenn miz Gwengolo) (kanet ivez gant Andrea ar Gouilh)
** Youenn Gwernig (Gwerz Ti-Voujeret)
** Alan Stivell (un ton anvet Marv evit e bobl)

## Skridoù

Bodet eo bet e skridoù en ul levrig embannet gant Yod-Kerc'h.
# Yann-Loeiz Emili

Yann-Loeiz Emili :
| Anv ofisiel | Jean-Louis Émily |
| Anv pluenn | Ab Eozen |
| Obererezh | Kazetenner, skrivagner, troour |
| Ganedigezh | d'an 9 a viz Genver 1884 e Kleder, Bro-Leon, Breizh |
| Marv | d'ar 27 a viz Here 1923 e Lannolon, Breizh |
| Yezh skrivañ | Brezhoneg |
| Oberennoù pennañ ||
| Prizoniad er Ruhr ||
| kemmañ |
Yann-Loeiz Emili (Jean-Louis Émily e marilh ar boblañs) zo ur skrivagner brezhonek, un troour pezhioù-c'hoari hag saver eñvorennoù ganet e Kleder, d'an 9 Genver 1884 ha marvet e Lannolon d'ar 27 Here 1923. Skrivañ a reas pennadoù brezhonek er c'helaouennoù, dindan an anv-pluenn Ab Eozen peurvuiañ. Mervel a reas diwar ar gloazioù en doa tapet en un emgann evit ar Vro.

## Buhez

Mab e oa d'ar gov Yann Vari Eozen Emili ha da Vari-Añjela ar Moal. Studioù uhel en doe graet pa voe ur saozneger ampart hag ur saver pennadoù brezhonek evit ar Courrier du Finistère hag eñ mignon d'ar rener, Kaourintin an Ourz. E droidigezhioù pezhioù-c'hoari a voe embannet dalif. Darempredoù en doe gant ar silhonisted hag ar sindikalourien kouer tro-dro da Gastell-Paol, asambles gant ar veleien Francis Bellec ha Charles Bonniec. Prizoniet e oa bet e emgann Bapaume e derou an Brezel-bed kentañ ha kaset en ur c'hamp-bac'h prizonidi-brezel betek Nedeleg 1918. Kaset en doe e eñvorennoù a-dammoù er Courrier du Finistère e 1919 ha 1920. Mervel a reas tri miz goude e eured, war-nes bezañ daou-ugent, diwar ar gloazioù gouzañvet er brezel. Dimeziñ en doe graet d'an 6 Eost 1923 e Lanollon gant Marie Pierre Tilly, ganet e 1893 er gumun-se.
Perzh a gemeras e krouidigezh Sindikad Kastell.

## Oberennoù

A-raok ar brezel e skrivas pennadoù er c'helaouennoù gant ur spered katolik hag voe tost d'al luskad katolik araokour, Le Sillon, ma voe Ann Hader e gelaouennig e Breizh.
* Etouez ar Boched, moullet e 16 tamm war Le Courrier du Finistère e 1919 ha 1920.
* Frealzidigez eur c'hlanvour yaouank, moullet war Kroaz ar Vretoned e 1920
* Barnedigez ar gear, pezh c'hoari, 1920.
* Kased an Diaoul, moullet e-barzh Feiz ha Breiz e 1921
* Diou familh dishenvel, moullet e 18 tamm war Le Courrier du Finistère e 1925

## Troidigezhioù

* William Shakespeare, Ar Geben doñvaet. Embannadur diglok e-barzh Gwalarn, n° 12, 1927.
* William Shakespeare, Marc'hadour Venezia. Gwalarn, n° 5, 1926.
* Pierre Corneille, Polyeucte, troidigezh e brezhoneg diembann (diank).
* Pennadoù brezhonek e-barzh ar Courrier du Finistère, Kroaz ar Vretoned, Ann Hader hag all.

## Levrlennadur

* Pennadig PRELIB (CRBC)
* Francis Favereau, Lennegezh ar brezhoneg er XXvet kantved, levrenn 2, Breiz Atao hag ar re all el lennegezh, 1919-1944, Montroulez, Skol Vreizh, 2003, p. p. 418-419.(ISBN 2-911447-93-X)
* Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek…, Al Liamm, 1992. Pennad : Émily, Jean-Louis.(ISBN 2-7368-0034-6)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Anvioù meneget er diaz-stlenn PRELIB.
* ↑ Adembannet dindan un talbenn all (Prizoniad er Ruhr) gant Mouladurioù Hor Yezh e 1992
# Kalgakos

Kalgakos (latinaet e Calgacus, Galgacus) a oa penngadour pobl ar Galedonii (Pikted anezho, a greder) da vare Emgann Mons Graupius, e 83 pe 84, emgann diwezhañ Brezhoned Enez Vreizh ouzh ar Romaned er menezioù Grampians, e Bro-Skos a-vremañ.
Armead ar Vrezhoned a oa tregont mil den enni ; en armead ar Romaned e oa al Legio IX Hispania hag al Legio XX Valeria Victrix, kaset gant ar jeneral Agricola, heuliet ha skoazellet gant Germaned, Galianed ha Brezhoned a greisteiz an enezenn.
Kement ha "perc'henn ul lavnenn" e talvezfe an anv *calg-ac-os, ha kar e vefe d'ar ger gouezelek calgach, a c'hall bezañ pe anv an den pe an titl roet dezhañ..

## E vuhez

Eñ eo ar c'hentañ Kaledonian meneget en Istor ha n'eus anv anezhañ nemet gant Tacitus en e Agricola, ma kinnig anezhañ evel « ar gwellañ skouer a uhelwad hag a galonegezh e-touez ar pennoù-brezel ». Skrivañ a eure Tacitus ur brezegenn a laka war gont Calgacus, hag en defe he distaget a-raok Emgann Mons Graupius, hag anv enni eus sujidigezh Enez Breizh gant Roma.
   « Auferre, trucidare, rapere, falsis nominibus imperium; atque, ubi solitudinem faciunt, pacem appellant » "Gwastañ, lazhañ a-vil-vern, laerezh : se eo a anvont impalaeriezh e gaou ; hag er vro ma reont drast e lavaront ober ar peoc'h."
   – Kalgakos e Mons Graupius, meneget gant Tacitus – Agricola, 98

## Levrioù

* Venceslas Kruta, Les Celtes, Histoire et Dictionnaire, page 511, Éditions Robert Laffont, coll. « Bouquins », Paris, 2000, (ISBN 2-7028-6261-6)
* Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise (approche linguistique du vieux celtique continental), page 98 article « calgo », éditions Errance, Paris, 2003, (ISBN 2-87772-237-6)
* John Haywood (intr. Barry Cunliffe, trad. Colette Stévanovitch), Atlas historique des Celtes, éditions Autrement, Paris, 2002, (ISBN 2-7467-0187-1)

## Notennoù

* 1 2 (en) Encyclopedia romana
# Kaletadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen kaletadur (saoz.: fortition, diwar al latin "fortis") war tachennoù ar fonologiezh hag ar vorfologiezh evit komz eus un doare kemmadur kensonennel kavet e meur a yezh dre ar bed, en o zouez ar yezhoù keltiek, ma vez "kaletaet" pe "kreñvaet" ur gensonenn, da lâret eo e teu ur gensonenn lenis (blot) da vezañ ur gensonenn fortis (kalet):
* kensonenn dre daravat > kensonenn dre serriñ, d.s. [v] → [b]
* kensonenn dre dostaat > kensonenn dre serriñ, d.s. [r] → [d]
Disheñvel eo ivez ar c'haletadur neuze, kalz ledanoc'h e ster, diouzh ar c'hemmadur dre galetaat implijet gant ar brezhoneg.
Enebiet e vez ar c'haletadur ouzh ar blotadur, met kalz raloc'h eo ar c'haletadur evit ar blotadur e yezhoù ar bed, e meur a rannyezh spagnolek da skouer e vez distaget [ʝ] an hantervogalenn [j].

## Gwelit ivez:

* Dereziadur kensonennel
* Apofoniezh
* Kemmadur
* Yezhoù keltiek
* Taravadur
* Blotadur
# Kaletez

Galetez (hervez Geriadur Gregor Rostren pe Geriadur an Here) pe kaletez (hervez lavar ar Vro-C'hlazik), a zo ur seurt krampouezh, graet gant ed-du, ha dour e-lec'h laezh, hag a vez aozet e Breizh-Uhel pe e korn-bro Pondi.
Silzig a vez debret alies gante, da neuze e komzer eus kaletez gant silzig, pe "kaletez ha silzig".

## Gerdarzh

Dont a ra eus ar ger gallek galette abaoe an XIII$^{vet}$ kantved.

## Kaletez ha krampouezh

Tud Breizh-Izel ne garent ket ar meuz-se nemeur, ha graet e vez kaletez gante:
* eus krampouezh graet gant ur meskaj gwinizh-du ha gwinizh-gwenn, hag ivez
* eus gwastilli kelc'hiek hag a denn un tammig bihan da grampouezh ma karer.

## Pennadoù kar

* blini

## Daveoù

* ↑ Albert Deshayes , « Kaletes » e Dictionnaire étymologique du breton, 2003, Le Chasse-Marée, Douarnenez, 765 p., ISBN 978-2-9142-0825-3
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kali Yuga

Kali Yuga : (Devanāgarī: कलियुग /kəli juɡə/, da lâret eo "Oadvezh (an droukspered) Kali", pe "Oadvezh ar si") eo an diwezhañ eus ar pevar frantad treuzet gant ar bed e-pad kelc'hiad ar yugaoù deskrivet er skridoù sakr hindouek. Satya Yuga, Treta Yuga ha Dvapara Yuga eo anv an oadvezhioù all. Hervez ar Surya Siddhanta, ul levr steredoniezh indian, anezhañ diazez an holl zeiziadurioù hindouek ha boudaek, e krog Kali Yuga da hanternoz (00:00) d'an 18 a viz C'hwevrer 3102 kent J.K en deiziadur juluan proleptek, pe d'an 23 a viz Genver 3102 kent J.K. en deiziadur gregorian proleptek. Kalz Hindoued a sell ivez ouzh an deiziad-se evel an deiz ma oa kuitaet an douar gant Krishna. Krediñ a ra ar pep brasañ eus ar re a zispleg ar skridoù sakr hindouek emaomp en oadvezh Kali Yuga. Lod, evel Swami Sri Yukteswar,ha Paramhansa Yogananda. a gred emaomp tost da ziwezh an oadvezh-se ha da zeroù Dvapara Yuga. Peurliesañ e soñjer ez eus 432 000 vloaz er c'hKali Yuga.
An Hindoued hag ar Sikhed a gred e skoan sevenadur Mab-Den war dachenn ar speredelezh e-doug Kali Yuga,$^,$. Sellet e vez outañ evel an oadvezh teñval rak en e gerzh e pella an dud ar pellañ zo posupl diouzh an Doue. Alies en hindouegezh e vez taolennet ar vuhezegezh (dharma) dindan stumm un tarv. E Satya Yuga, kentañ pazenn ar c'helc'hiad, an tarv en deus pevar fav, met e pep oadvezh e tigresk an dharma eus ur c'hard. En oadvezh Kali ez eo bihanaet ar vuhezegezh d'ur c'hard hepken eus ar pezh a oa en oadvezh aour, ha ne chom ken ur pav gant tarv an Dharma$^,$.
Kali Yuga zo liammet gant an droukspered Kali. Arabat eo drougveskañ anezhañ gant an doueez Kālī (n'eus keñver ebet etre an daou anv-se e sañskriteg).

## Notennoù

* ↑ The Indu and the Rig-Veda, p 16, gant Egbert Richter-Ushanas, ISBN 81-208-1405-3
* ↑ Yogananda Paramhansa, Autobiography of a Yogi, BiblioBazaar, p 200–201
* ↑ Dimitri Kitsikis, L'Orocc, dans l'âge de Kali, Editions Naaman,1985, ISBN 2-89040-359-9
* ↑ https://web.archive.org/web/20110713030453/http://www.info-sikh.com/PageYuga.html
* ↑ The Mahabharata, Book 3: Vana Parva: Markandeya-Samasya Parva: Section CLXXXIX
* ↑ Bhāgavata Purāṇa 1.16.20
# Kalendjineg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo ar c'halendjineg (kalenjin ) komzet e kornôg Kenya gant tro-dro da 12% eus poblañs ar vro en he fezh.
Peder rannyezh pennañ ez eus:
* Kipsigiseg (kipsigis)
* Nandieg (nandi)
* Terikeg (terik)
* Keiyoeg (keiyo)

## Gwelet ivez

* Yezhoù kalendjinek
* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
# Kalgay

Kalgay e oa an titl roet da hêr khan Krimea adalek 1475 betek ma voe staget ar c'hanat ouzh Rusia e 1783.
Hervez ar boaz mongol e oa kalgay an hini koshañ er c'hlan, ha pa vefe breur pe mab d'ar c'han. Met, diwar levezon boazioù ar stadoù all (lakaat ar mab henañ war an tron), e savas alies tabut etre an danvez hêred e khanat Krimea evit tapout ar galloud.
E tatareg Krimea e talv kement ha Ra chomo war ma lerc'h. Mehmed Giray, mab Mengli Iañ Giray, a voe an hini kentañ anvet Kalgay.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ La Moscovie, l'Empire ottoman et la crise successorale de 1577-1588 dans le khanat de Crimée gant Chantal Lemercier-Quelquejay hag Alexandre Bennigsen e Cahiers du monde russe et soviétique, niverenn 14-4, 1973