# Lizherenneg ar brezhoneg

Lizherenneg ar brezhoneg zo ul lizherenneg zo bet savet, ha kemmet meur a wech en istor, gant geriadurourien ha yezhadurourien.

## Lizherennoù

    Er XVII$^{vet}$ kantved e oa bet degaset al lizherenn c'h.
    En XIX$^{vet}$ kantved e oa bet degaset implij a-vras al lizherenn k e-lec'h c ha q(u) ; betek neuze ne veze implijet nemet nebeut dirak e hag i, aliesoc'h dirak n ("knech"), ha tost bepred evit ker ("kêr") hag un nebeud gerioù all.
    En XX$^{vet}$ kantved e oa bet savet ar peurunvan, ha deuet d'e heul :
** ar zh, ha n'emañ ket e lizherenneg ebet, ha koulskoude e vez sellet outi evel ul lizherenn gant tud zo, er c'hoari skrabell da skouer ;
** an où, a vez gwelet evel ul lizherenn a-wechoù ;
** ouzhpenn-se, er c'hantved-se ivez, e voe addegaset al lizherenn c.

## Lizherenneg ar Gonideg e 1838

Meneget eo e 1838 er Grammaire celto-bretonne savet gant Yann-Frañsez ar Gonideg hag a voe embannet kevret gant an Dictionnaire Breton-Français, gant ur rakskrid savet gant Kervarker.
Lizherenneg Ar Gonideg, 1838 :
* A, B, K, D, E, F, G, H, CH, C'H, I, J, L, M, N, O, P, R, S, T, U, V, W, Z
* Merkit n'eus Y ebet el lizherenneg-se. Hervez ar yezhadurour ez eus 6 vogalenn e brezhoneg : a, e, i, o, u ha w.
Lizherennoù lizherenneg ar brezhoneg :
| A a | B b | K k | D d | E e | F f | G g | H h | Ch c | C'h c'h | I i | J j | L l | M m | N n | O o | P p | R r | S s | T t | U u | V v | W w | Y y | Z z |

## Lizeherenneg X$^3$

Gant X$^3$ (Emil Ernod, Frañsez Vallée ha Meven Mordiern) e voe embannet e 1925 pevare kevrenn ar Sketla. Er bajenn 118 e lenner kement-mañ :
   Da evesaat : urz al lizerennou er geriadur-man a zo an urz vrezonek : A B K… G H C’H CH I Y J L… bet heuilhet gand Ar Gonideg, gant Viktor Henry en e Lexique étymologique du breton moderne, gant F. Vallée en e Leçons élémentaires de la Grammaire bretonne, gand aozerien geriaduriou an Notennou hag ar Sketla I ha II. Dereatoc’h eo ouz ar brezoneg eged urz ar galleg. Salo m’en em glevfe an abreta ar gwella an holl c’heriaduriou vrezonek d’her mirout striz !
Lizherenneg X$^3$, 1925 :
| A | B | K | D | E | F | G | H | C'H | CH | I | Y | J | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | Z |

## An urzh ABK e 1947

E 1947 e kaved ar memes lizherennoù en un urzh all e Yezhadur bras ar brezhoneg, gant Frañsez Kervella :
Lizherennoù lizherenneg ar brezhoneg hervez Yezhadur bras ar brezhoneg :
| A a | B b | K k | D d | E e | F f | G g | H h | Ch ch | C'h c'h | I i | Y y | J j | L l | M m | N n | O o | P p | R r | S s | T t | U u | V v | W w | Z z |
An urzh-se ivez a veze kavet
* e Geriadur Roparz Hemon, ha war an urzh-se e oa diazezet an anv ABK.
* e Grammaire Bretonne Per Trepos

## Lizherenneg Hemon-Huon-Favereau

Setu amañ al lizherenneg a zo e Geriadur Hemon-Huon ha Geriadur Favereau e 2011, hag abaoe ar bloavezhioù 1980.
Lizherennoù lizherenneg ar brezhoneg :
| A a | B b | Ch c | C'h c'h | D d | E e | F f | G g | H h | I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p | R r | S s | T t | U u | V v | W w | Y y | Z z |
Met urzhioù all zo bet a-raok, hag a zo bet abaoe.

## An urzh ABC

Ul lizherenn ouzhpenn, c, a zo bet lakaet e Geriadur an Here e 1995, hag an urzh a zo neuze:
Lizherennoù lizherenneg ar brezhoneg hervez Geriadur an Here, :
| A a | B b | C c | Ch ch | C'h c'h | D d | E e | F f | G g | H h | I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p | R r | S s | T t | U u | V v | W w | Y y | Z z |

## Hep ch na c'h

Un urzh all zo c'hoazh, gant c met hep ch na c'h, e-barzh La grammaire bretonne pour tous, gant Eugène Chalm.
Lizherennoù lizherenneg ar brezhoneg hervez Yezhadur Chalm, :
| A a | B b | C c | D d | E e | F f | G g | H h | I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p | R r | S s | T t | U u | V v | W w | Y y | Z z |

## Deskadurezh

En deskadurezh n'eus urzh ofisiel ebet. Koulskoude ez eus bet kaoz da ober unan e Diwan, a vefe goulennet digant ar skolaerien implij. E 2023 n'eo ket graet c'hoazh

## 2023

Embannet ez eus ul lizherenneg gant Bannoù-Heol, anvet Mil tamm lizherenneg Arzhig Du.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Arzel Even, Istor ar yezhoù keltiek, Hor Yezh, 1987, p. 118.
* ↑ Le Gonidec, Jean-François-Marie-Maurice-Agathe. Grammaire celto-bretonne. Paris : H. Delloye, 1838 p. 1.