OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Carbonara di Nola

Carbonara di Nola zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli.
# Carbone (Italia)

Carbone a zo ur gumun en Italia e proviñs Potenza hag e rannvro Basilicata.
# Carbonera

Carbonera zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
# Carcaboso

Carcaboso a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
# Carboneros

Carboneros zo ur gumun eus proviñs Jaén, en Andalouzia, e Spagn. An niver annezidi zo 606 (2023).
# Barbareta

Barbareta zo un enezenn en hanternoz Honduras, e kumun José Santos Guardiola, en Departamant Islas de la Bahía, er Mor Karib. 600 ha (pe 6 km2, pe 1200 devezh-arat) zo dindani, met ne oa nemet 16 den o chom enni hervez niveradeg 2012.
Hervez a voe embannet e 2007 e vije bet gwerzhet gant ur gompagnunezh eoul-maen d'ur Stadunanat. Daoust da se e lavar gouarnamant Honduras eo un dachenn miret ha repu evned.

## Kartenn

* Sede pelec'h emañ : http://mapcarta.com/19575414
# Barbaregneg

Ur yezh tchoumachek eo ar barbaregneg (saozneg: Barbareño).
Ur yezh varv an hini eo, bet komzet gwechall war ribloù su Kalifornia er Stadoù-Unanet.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchoumachek
# Barbaresco (Italia)

Barbaresco (Barbaresch e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Barbarella

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Barbarella zo un anv savet diwar Barbara hag anv meur a oberenn:
* Barbarella (bannoù-treset), un istor treset gant Jean-Claude Forest e 1962
* Barbarella (film), ur film savet diwar an istor-se gant Roger Vadim, a ziazezas brud e wreg Jane Fonda.
# Barbastell Europa

Barbastell Europa :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Chiroptera |
| Kerentiad : | Vespertilionidae |
| Genad : | Barbastella |
| Anv skiantel ||
| Barbastella barbastellus Schreber, 1774 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Barbastell Europa (Barbastella barbastellus) a zo un askell-groc'hen hag a vev e kornôg Europa ha Skandinavia.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Barbared

Ar ger barbared — ha meizad ar varbariezh zo stag outañ — o deus bet a-viskoazh ul liv disprizus. Dispakañ a reont war un dro ar fae ouzh ar re all, an estrañjourien, hag an aon dirazo. Michel de Montaigne, a vevas prantad « barbar » ar brezelioù relijion e fin ar XVI$^{vet}$ kantved, a ziskouez mat-kenañ ar santimant-se, pa skriv e les Essais : « Pep hini a ra barbariezh eus ar pezh n'eo ket kustum d'ober. » A-hed an istor ez eus bet sterioù disheñvelik d'ar ger.

## Etimologiezh

En orin, ar ger barbar — amprestet digant al latin barbarus en doa amprestet anezhañ digant ar henc'hresianeg barbaros (« estren ») — a oa ur ger a veze implijet gant ar C'hresianed evit komz eus pobloù na oant ket eus sevenadur gresian, hag a oa digomprenus o yezh dezho. Barbaros, er penn kentañ, n'en doa tamm liv disprizus ebet eta. Talvezout a rae hepken « n'eo ket gresian » pe kement den zo digomprenus e yezh d'ar C'hresianed, unan hag a ra gant estlammadelloù evit komz : bar-bar-bar.

## Orin ur meizad

Claude Yvon, er pennad « Barbare (philosophie) » eus an Encyclopédie gant Diderot ha d'Alembert, a skriv « eo an anv roet gant ar C'hresianed diwar fae d'an holl vroadoù na gomzent ket o yezh, pe na gomzent ket anezhi kenkoulz hag int, da ziskouez ar c'hemm bras etrezo etrezo hag ar broadoù all a oa chomet e rustoni an amzerioù kentañ. »

## Emdroadur ar ger en Henamzer

Dre astenn, ar c'hemm yezh a roio ur sell negativel, disprizus, eus ar re all, eus an estrañjourien, en em gavo en termenadur amprestet digant ar C'hresianed gant ar Romaned. Goude aloubadenn Henc'hres, ar Romaned a zegemeras ar ger gresianek hag a implijas anezhañ evit komz eus ar pobladoù a oa o chom en-dro d'o impalaeriezh. Lakaet e oa barbared e Roma an holl na oant ket eus sevenadur gresian-ha-roman, forzh peseurt live sevenadurezh en defe. Ar Romaned a selle ouzh an Huned evel « loened daoudroadek », hervez an deskrivadenn savet gant an istorour Ammianus Marcellinus, a zanevell penaos e tigouezhjont en Europa, e-giz d'ur « gorventenn a ziruilhfe diouzh ar menez».
Diwezhatoc'h e voe graet 'aloubadegoù barbar eus an dilec'hiadennoù pobloù a c'hoarvezas adalek ar IV kantved betek ar VI$^{vet}$-VII$^{vet}$ kantved en Impalaeriezh roman war e ziskar.

## Sterioù a vremañ

Hiziv e vez implijet ar ger-se evit komz eus un den pe eus ur strollad sokial a vez sellet outañ evel unan kriz, « digar », hep deskadurezh, feulz, palod e voazioù, ha kement zo...
Da vare ar spered digoll a rae e reuz en Europa e kentañ lodenn an XX$^{vet}$kantved, tamall ouzh diskennidi ar pobloù german eus ar grennamzer uhel ur stad barbariezh a oa bet un emzalc'h aes hag eeun eus ar propaganda hag eus an istorouriezh c'hall — amprestet d'o zro gant ar gevredidi e-pad an Eil Brezel Bed — evit tremen dre enebadur da zifennerien eus ar sevenadurezh.

## Notennoù

* ↑ « Chacun appelle barbarie ce qui n'est pas de son usage. » Michel de Montaigne, Les Essais, I, 31.
* ↑ Ut turbo montibus celsis, Istor, XXXI, 3, 8.
# Barbarin

Barbarin zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
# Barbarito Torres

Barbaro Alberto "Barbarito" Torres Delgado (ganet en 1956 e Matanzas) zo ur soner kuban hag a son laúd (laudista), ur seurt lud daouzekkordennek.
Sonet en deus gant sonerien all a bep seurt, ar gitarour Leo Brouwer, ar pianoour Papo Lucca, ar c'haner kolombian Oscar d'Leon hag al laz Buena Vista Social Club.

## Liamm diavaez

* O seniñ gant Eliades Ochoa :
* O seniñ gant al laz Buena Vista Social Club, doare neveset :
* O seniñ gant Pancho Amat :
# Barbarica conspiratio

Ar Barbarica conspiratio, pe Irienn veur (e saozneg : Great Conspiracy), eo an anvioù roet d'ar bloavezhiad freuz ha reuz a c'hoarvezas e 368 en Enez Vreizh, dindan an impalaer roman Valentinianus Iañ, un hanter-kant vloaz a-raok disparti an arme roman da-heul un emglev etre Pikted Kaledonia (Skos hiriv), Skoted hag Attacotti Iwerzhon, ha Saksoned Germania, en sell da aloubiñ proviñsoù roman Enez Vreizh.
Ken kaer e oa an ofiserien veur ma virent goproù o soudarded, paeet gant arc'hant Roma. Hag ar soudarded neuze da guitaat an arme. Gant se e c'halle Barbared Kaledonia, paouezet o emgannoù etrezo, lammat war harzoù dizifenn.
Hervez an istorour Ammianus Marcellinus, a oa o chom en Antioc'heia, gwall bell alese, e oa un irienn Barbared steuet dre ma oa aet gwan an arme roman war-lerc'h kolloù Magnentius en emgann Mursa Major, pa en doa graet kazeg o klask mont da impalaer.
Gwastet e voe kêrioù en hanternoz ha kornôg Preden a-rok ma voent dizarbennet gant ar jeneral Flavius Theodosius, kaset gant Roma. Eñ an hini a fizias er Votadini, ur bobl vrezhon, ar garg da ziwall harzoù hanternoz an Impalaeriezh.
Diaes eo bezañ sur e c'hoarvezas an traoù evel ma kont Ammianus, ha danevelloù zo ouzhpenn e hini.

## Irienn

Hervez a gont Ammianus Marcellinus, e oa dizurzh vras e melestrafurezh roman Enez Vreizh
goude ma voe drouklazhet ar c'hont Nectaridus, gouarnour ar 'maritimi tractus, pe Litus Saxonicum, hag an dug Fallofaude, penn armeoù an enez, ha dilez ur c'horfarme roman, an [[areani}]] ...
E goañvezh ar bloaz 367 ec'h emsavas ar soudarded roman war Moger Hadrian, ma voe laosket Pikted Kaledonia da vont er broviñs roman da breizhata. Er memes koulz e voe gwelet Attacotti, Scotti Hibernia, ha Saksoned eus Germania o tilestrañ war aodoù an enez, en un doare a seblant bezañ ragaozet mat. E hanternoz aodoù Galia ivez e voe gwelet Franked ha Saksoned o tilestrañ.
Ar bagadoù Barbared-se a gemeras tost an holl greñvlec'hioù chomet feal da Roma. Preizhet e voe kêrioù, lazhet ar Romaned, gwalled ar maouezed, sklavet bugale.

## Pennadoù kar

* Litus Saxonicum
# Barbariga

Barbariga zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# C'hwibon wenn

C'hwibon wenn :
| Ur c'hwibon wenn. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Genad : | Ciconia |
| Anv skiantel ||
| Ciconia ciconia (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hwibon wenn a zo un evn hirc'harek, Ciconia ciconia an anv skiantel anezhañ.

## Liamm diavaez

Ciconia ciconia war al lec'hienn Avibase
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# C'hwibon beg-dibr

C'hwibon beg-dibr :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Genad : | Ephippiorhynchus |
| Anv skiantel ||
| Ephippiorhynchus senegalensis Shaw, 1800 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hwibon beg-dibr (Ephippiorhynchus senegalensis) a zo un evn hirc'harek hag a vev en Afrika.

## Dave

* ↑ Fichenn Birdlife
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# C'hwibanusadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen c'hwibanusadur (saoz.: assibilation) war tachennoù ar fonologiezh hag ar vorfologiezh evit komz eus un doare kemmadur kensonennel ma teu ur gensonenn dre serriñ, da skouer, da vezañ ur gensonenn dre daravat pe dre fic'hal c'hwibanus, da lavaret eo ur c'hwibanenn:
    latin "-tio" (/tio/) > /ʃə/ e saozneg pe /dʒio/ en italianeg

## Gwelit ivez

* Blotadur
* Apofoniezh
* Kemmadur
* Taravadur
* Kaletadur
# C'hwibon

C'hwiboned :
| Ciconia ciconia ciconia. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Anv skiantel ||
| Ciconia Brisson, 1760 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hwiboned eo an evned hirc'harek a ya d'ober ar genad Ciconia, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seizh spesad hirc'hareged a ya d'ober ar genad :
* Ciconia abdimii (c'hwibon Abdim),
* Ciconia boyciana (c'hwibon ar reter),
* Ciconia ciconia (c'hwibon wenn)
** C. c. asiatica ha ciconia,
* Ciconia episcopus (c'hwibon gouzoug gloanek)
** C. e. episcopus, microscelis ha neglecta,
* Ciconia maguari (c'hwibon maguari),
* Ciconia nigra (c'hwibon zu),
* Ciconia stormi (c'hwibon Storm).
Pemp (5) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Ciconiidae/Ciconia (lennet e-barzh d'an 13 a viz Ebrel 2019).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# C'hwibon Abdim

C'hwibon Abdim :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Genad : | Ciconia |
| Anv skiantel ||
| Ciconia abdimii Lichtenstein, 1823 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
C'hwibon Abdim (Ciconia abdimii) a zo un evn hirc'harek.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Afrika issahara ha mervent Arabia$^,$.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Ciconia abdimii war al lec'hienn Avibase.
* ↑ Fichenn Birdlife
# C'hwibon gouzoug du

C'hwibon gouzoug du :
| Ur c'hwibon gouzoug du. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Genad : | Ephippiorhynchus |
| Anv skiantel ||
| Ephippiorhynchus asiaticus (Latham, 1790) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hwibon gouzoug du a zo un evn hirc'harek bras, Ephippiorhynchus asiaticus an anv skiantel anezhañ.

## Annez hag isspesadoù

Al labous a vev an daou isspesad anezhañ en Aostralia, Azia ar Gevred hag Azia ar Su:
* Ephippiorhynchus asiaticus asiaticus, a gaver en Iskevandir Indez ha gevred Azia,
* Ephippiorhynchus asiaticus australis, a gaver en hanternoz ha reter Aostralia ha kreisteiz Ginea Nevez.

## Liamm diavaez

* Ephippiorhynchus asiaticus war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# C'hwibon Storm

C'hwibon Storm :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Genad : | Ciconia |
| Anv skiantel ||
| Ciconia stormi (Blasius, 1896) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
C'hwibon Storm (Ciconia stormi) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ciconiidae.

## Annez

Bevañ a ra al labous e douaroù izel Malezia, Sumatera ha Borneo.

## Liammoù diavaez

* (en) Ciconia stormi war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Ciconia stormi war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Ciconia stormi war al lec'hienn Avibase.
# C'hwibon ar reter

C'hwibon ar reter :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Genad : | Ciconia |
| Anv skiantel ||
| Ciconia boyciana Swinhoe, 1873 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
C'hwibon ar reter (Ciconia boyciana) a zo un evn hirc'harek.

## Annez

Bevañ a ra al labous e Siberia, Manchouria ha Korea.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Deveennoù

* ↑ Ciconia boyciana war al lec'hienn Avibase.
# C'hwibon gouzoug gloanek

C'hwibon gouzoug gloanek :
| Ur c'hwibon gouzoug gloanek. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Genad : | Ciconia |
| Anv skiantel ||
| Ciconia episcopus (Boddaert, 1783) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hwibon gouzoug gloanek (liester : c'hwiboned gouzoug gloanek) a zo ur spesad evned hirc'harek, Ciconia episcopus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ardea episcopus da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned bras, divelfenneged ha stlejviled bihan.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* Ciconia episcopus episcopus, eus India da Indez-Sina, hanternoz Malezia ha Filipinez,
* Ciconia episcopus neglecta, en enez Jawa ha Wallacea,
* Ciconia episcopus microscelis, en Afrika drovanel.

## Liammoù diavaez

* Ciconia episcopus war al lec'hienn BirdLife International.
* Ciconia episcopus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ Ciconia episcopus war al lec'hienn Avibase.
# C'hwibon maguari

C'hwibon maguari :
| Ur c'hwibon maguari. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Ciconiiformes |
| Kerentiad : | Ciconiidae |
| Genad : | Ciconia |
| Anv skiantel ||
| Ciconia maguari (Gmelin, 1789) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hwibon maguari a zo un evn hirc'harek, Ciconia maguari an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous er plaenennoù ha geunioù trovanel Suamerika e reter an Andoù.

## Liammoù diavaez

* (en) Ciconia maguari war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Ciconia maguari war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù

* ↑ Ciconia maguari war al lec'hienn Avibase.
# Berta

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Berta zo

## E yezhoù all

* Berthe, e galleg
* Bertha, en alamaneg, e saozneg, hag e meur a yezh all

## Tud
### Sentezed

* Santez Berta, ur santez alaman.

### Rouanezed ha priñsezed

* Bertrada Laon, anavezet ivez evel Bertrada an Droadegez,
* Berta Swabia, rouanez Bourgogn hag Italia

### Tud all

* Berta Grosser, kanerez alaman
* Berta Karlik (1904–1990), fizikourez aostrian
* Berta Behrens (1850-1912), skrivagnerez alaman
* Berta Lutz, skiantourez vraziliat

### Evel anv-tiegezh

* Paolo Berta, diazezer ur strilherezh grappa en Italia
* Renato Berta (* 1945), filmour suis

## Lec'hanv

* Capo Berta, ul lec'h ma tremen ar redadeg Milano-Sanremo, war-lerc'h krapat gant ar Poggio

## Gwenet ivez

* Alberta (anv-badez)
* Roberta
# Bertha Bourgogn

Berta pe Bertha Bourgogn (964-1010) , a oa merc'h da roue Bourgogn, Konrad III, ha d'e bried Matilda Bro-C'hall (943-27 a viz Genver 992), ha honnezh a oa merc'h d'ar roue frank Loeiz IV ha d'e bried Gerberga Saks .
Dimeziñ a reas e 983 da Odo Iañ (Eudes e galleg), kont Bleaz, ha tri bugel o devoe, en o zouez ur mab Odo, a voe Odo II, kont Bleaz war-lerc'h e dad .
He c'henderv Roperzh II, roue Bro-C'hall (kenroue gant e dad Huon Capet), lesanvet Roperzh an Deol, a orgedas outi neuze. Dimezet e oa ar roue, ha kas kuit a reas e wreg kentañ, Rozala Provañs, a oa kalz koshoc'h egetañ.
Pa varvas Odo Iañ e 996, e fellas da Roperzh dimeziñ d'e intañvez Bertha, met e dad a zifennas ober an eured, war zigarez e vije bet kenwadelezh. Ouzhpenn-se e oa paeron da unan eus bugale Bertha. Pa varvas Huon e miz Here 996 e voe dimezet an daou zen yaouank gant Archambaud de Sully, arc'heskob Teurgn. 26 vloaz e oa Roperzh, 22 e oa Bertha.
Kement-se ne blijas ket d'ar pab Gregor V, en doa enebet ouzh an eured, hag eskumunuget e voe Roperzh an Deol hag e wreg gant ar pab neuze, un dra galet d'un den deol.
Dre ma nac'hent plegañ d'ar pab e voe taolet an anaoue warno. Neuze e krogas ar bobl da sevel enep dezho. Ouzhpenn-se n'halle ket Bertha kaout bugale ken (ur bugel a varvas diganto e 999), abalamour d'ar genwadelezh-se. Divab e oa ar roue, distabilaet ar rouantelezh.
Neuze ec'h asantas Roperzh d'an dizimeziñ a voe graet gant ar pab Jelvestr II er bloavezh 1000. Setu ma timezas neuze gant Konstanza Arle e 1003 evit kaout un hêr.
N'eo ket evit se e paouezas an daou amourouz d'en em zaremprediñ. Goulenn a rejont digant ar pab dizober an dimeziñ-se, dre ma oa kriz ha pizh Konstanza Arle a-hervez, met aner e voe.
Mervel a eure dizimez en 1010, pa oa en he 46 bloaz, pe marteze diwezhatoc'h, e 1031. Er bloavezh-se e varvas Roperzh II ivez.
# Bertel Thorvaldsen

Bertel Thorvaldsen (daneg : [ˈpɛɐ̯tl̩ ˈtsʰɒːˌvælˀsn̩] ; Kopenhagen, 19 Du 1770 – idem, 24 Meurzh 1844) a oa ur c'hizeller danat brudet er bed a-bezh. E Roma en Italia e labouras adalek 1797 betek 1838.
# Bertem

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Bertem zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 29,99 km²
* Poblañs (2022) : 10 258 a dud
* Stankter : 342 zen/km²
# Bertha Holland

Bertha Holland (pe Bertha) (war-dro 1055–1093) a oa ur briñsez eus an Izelvroioù ha pried kentañ ar roue gall Fulup Iañ. Merc'h e oa da Floris Iañ, kont Holland. Kaset kuit e voe gant he fried, a skrapas Bertrada Montfort, gwreg Foulk IV, kont Anjev, da vevañ ganti .
# Bertele

Bertele, pe Berteleme, pe Bertelame, zo un anv-badez brezhonek, hag un anv-tiegezh alamanek.

## Yezhoù all

* Barthélemy, e galleg
* Bartholomew, e saozneg
* Bartolomé, Bartolo, e spagnoleg
* Bartolomeo, en italianeg.

## Tud

* Bertele, pe Bartolome (abostol), abostol.

## Lennegezh

* Sellet er Wikimammenn : Bertele.
* Bertele, kontadenn e Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon, gant Yann ar Floc'h.

## Pennadoù kar

* Bartelame, kumun Morbihan
* Bertelli

## Notennoù

* ↑ Skrivet Berthele e Buhez ar Sent, e 1912.
# Bertele Iañ a Gergustentin

Bertele Iañ (gresianeg : Πατριάρχης Βαρθολομαῖος Αʹ, Patriarchis Bartholomaios A' ; turkeg : Patrik I. Bartholomeos ; bet ganet d'an 29 a viz C'hwevrer 1940) eo 270vet arc'heskob Kergustentin ha Patriarch eukumenek Kergustentin abaoe an 2 a viz Du 1991. Hervez e ditladur eo primus inter pares ("kentañ e-touez e birien") en Iliz Ortodoks ha heñcher speredel un 300 milion a reizhkredourien bennak.
Ganet e oa dindan an anv Dimitrios Arhondonis (Δημήτριος Αρχοντώνης, Dimítrios Arc'hontónis) e kêriadenn Agios Theodoros war enezenn Imbros (a voe adanvet Gökçeada gant Turkia). Metropolit Filadelfia ha C'halkedon e oa a-raok mont da batriarch.
E ren abaoe 1991 zo merket gant e labour evit lakaat an Ilizoù Ortodoks da genlabourat kenkoulz ha klask lakaat an Ilizoù kristen hag ar relijionoù dre vras da gaozeal kenetrezo. Gweladennet en deus alies ar pab, ar pezh ne veze ket graet alies, kement ha pennoù relijiel all, en Islam da skouer. Klask a ra broudañ ar frankiz relijiel ha gwirioù mab-den hag ivez lakaat an dud da soñjal en ekologiezh (alese eo bet lesanvet "ar Patriarch Glas").
# Berten

Kumunioù Frañs :
| Anv izelvroek | Berten |
| Anv ofisiel | Berthen |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Monts de Flandre - Plaine de la Lys |
| Kanton | Belle-Mervent |
| Kod INSEE | 59073 |
| Kod post | 59270 |
| Maer | Patricia Moone |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,18 km² |
| Led | 50° 47' 00" Norzh |
| Hed | 02° 41' 45" Reter |
| Uhelder kreiz | 58 m |
| Uhelder bihanañ | 32 m |
| Uhelder brasañ | 162 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 501 (2007) |
| Stankter | 97 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Berten (e galleg:Berthen) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, e Hanternoz Bro-C'hall.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Bertha

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Bertha zo un anv-badez frankek, alamanek ha hungarek, skrivet Berta a-wechoù, ha kar d'an anv kozh Bertrada, diwar ar ger henc'hermanek berth, a dalv kement ha skedus.
Kalz anvioù-badez kenorin zo:
* Berthold, Herbert,
* hag an anvioù brezhonek Huberzh, Roperzh, Bertou.

## Yezhoù all

* Berthe e galleg,
* Berta pe Bertha en alamaneg

## Tud

Bez ez eo:
* anv un doueez c'herman kozh, anvet ivez Perchta pe Berchta
* anv un toullad mat a vaouezed brudet

### Maouezed a relijion

* Santez Bertha Val d'Or (marvet war-dro 690), abadez
* Santez Bertha Artois (marvet war-dro 725), merc'h ar c'hont Rigobert
* Santez Bertha Bingen (fl. c. 840?), mamm Sant Rupert Bingen
* Bertha de Bardi, gwenvidigez eus Firenze, marvet d'ar 24 a viz Meurzh 1163

### Rouanezed

* Bertha Kent (539-war-dro 612), merc'h Caribert Iañ, roue ar Franked, a voe rouanez Kent pa zimezas gant Ethelbert, roue Kent;
* Bertha Swabia (wd 907 - goude 966), rouanez Swabia
* Bertha an Droadegez, anvet ivez Bertrada Laon (720 – 12 a viz Gouhere 783), merc'h d'ar c'hont Caribert, kont Laon, rouanez ar Franked adalek he dimeziñ gant Pepin Grenn, ha mamm Karl Veur
* Bertha Bourgogn, rouanez Bro-C'hall, gwreg Roperzh II, roue Bro-C'hall
* Bertha Torino (* 1051, † 1087), gwreg an impalaer Herri IV (1056–1106)
* Bertha Holland, rouanez Bro-C'hall war-lerc'h he dimeziñ gant ar roue gall Fulup Iañ
* Bertha Sulzbach, impalaerez Bizantion

### Priñsezed

* Bertha, ur verc'h da Karl Veur
* Bertha, ur verc'h da Lotar II
* Bertha, merc'h Konan III ha mamm Konan IV
* Bertha, merc'h kont Bleaz (ha merc'h-vihan ar rouanez Bertha Bourgogn), gwreg Alan III, dug Breizh (war-dro 997 - 1040).
* Bertha von Putelendorf (?-1190), ur briñsez sakson

### Tud ordinal

* Bertha von Suttner, romantourez aostrian, Priz Nobel ar Peoc'h e 1905 (kentañ priz Nobel roet d'ur vaouez)
* Bertha Wegmann, livourez danat.

### Anv-tiegezh

* Sándor Bertha ( 19 a viz Eost 1843 - 24 a viz Du 1912), sonaozour hungarat

## Traoù all

* ar Mell Bertha ("Dicke Bertha" en alamaneg), ur c'hanol alaman er Brezel-bed kentañ
* 154 Bertha, un asteroidenn
* meur a gorc'hwezenn zo bet anvet Bertha.
* Bertha zo ur ganaouenn gant Grateful Dead
* Bertha zo ur c'hoarigan gant Ned Rorem.

## Gwelout ivez

* Berta
* Mell Bertha

## Pennadoù gant an anv Bertha

Amañ e kaver roll an holl bennadoù a grog gant an anv Bertha er wikipedia saoznek: