OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kroaz an ti ruz

Kroaz an ti ruz zo ur groaz keltiek e greunvaen e Trelevenez. He c'havout a reer 100 metrad a gleiz d'un hent-karr bihan a loc'h a gleiz er bourk, nepell eus an iliz, eus hent Sant-Alar.

## Istor

Unan eus bugale Trelevenez, Adrian Stang ar Ruskeg a zo unan eus ar miliadoù a soudarded vreton a zo bet falc’het e Belgia, e Maissin, gant an Ankou. D’an 22 a viz Eost 1914. Ul lazhadeg euzhus e voe e-pad daou zevezh. E miz Eost 1932, 18 vloaz war-lerc’h, e teue e vamm, itron ar C’hastell, an Itron Hilarion Stang Ar Ruskeg, bet ganet Herve-ar-Pennc’hoad, betek enno, e Maissin, evit al lidoù bras ha staliadur ur C’halvar a Vreizh er vered. Eus an Treoù-Leon an hini eo e teue : « Kroaz an Ti ruz » a veze graet eus ar c’halvar-se. Skrivet eo warnañ, en ur brezhoneg iskis un tammig, komzoù hag a zo da soñjal warno goustadik.
    «Ar prezeger gwella hep mar eo er maro
    rak e vouez a zo don ! Selaou, den kalonek,
    Laret a ra bezañ bretoned karantek.
    Keneil, demp alies da welet ar beziou »
   * Jos-Pêr ar Braz (Dirlem 1889-1915)
* Ur blakenn e brezhoneg e bered Maissin gant Jos-Pêr ar Braz ur soudard broadelour breton.
* Ur c'halvar bet degaset eus An Treoù-Leon
* Plakenn An Treoù-Leon evit ar c'halvar Croas Ty Ru bet tennet.
E plas ar c'halvar kozh aet da Velgia ez eus bet staliet ur groaz keltiek e greunvaen : he c'havout a reer 100 metr a-gleiz d'un hent-karr bihan a loc'h a gleiz er bourk, nepell eus an iliz, eus hent Sant-Alar.
# Kroaz ar Su

Kroaz ar Su (Crux, berraet e Cru) zo ur steredeg eus an hanterzouar su. An hini vihanañ eus an holl steredegoù eo.
Talvoudus eo Kroaz ar Su evit kavout penn-ahel su an oabl. En hanterzouar su, pa n'eus ket ur steredenn heñvel ouzh Sterenn an hanterzouar norzh (α Ursae Minoris) eo σ Oktant an hini dostañ d'ar penn-ahel, met n'eo ket skedus a-walc'h evit bezañ talvoudus) ha neuze e vez implijet div steredenn eus Kroaz ar Su evit kavout anezhañ : pa heulier al linenn etre Akruks (α) ha Gakruks (γ) war-hed 4,5 gwezh al lec'hed zo etre an div steredenn (da lâret eo ~25° e Su Akrux) e kaver ur poent tost da Su an oabl.
Gallout a reer ivez tresañ ul linenn etre α Centauri hag α Cir. El lec'h ma kroaz an eeunenn-se an hini deskrivet kent emañ Su an oabl.

## Istor

Abalamour ma tro ahel an douar e veze gwelet Kroaz ar Su diouzh ar Mor Kreizdouar da vare an Henamzer. Koulskoude e selle ar steredourien c'hresian ouzh ar stered-se evel ouzh ul lodenn eus Steredeg an den-marc'h. Lakaet e vez krouidigezh Kroaz ar Su, evel ur steredeg disheñvel, war gont Augustin Royer e 1679. Anavezet eo dindan ar stumm se abaoe pell a-raok koulskoude.

## Aroueziañ

Kroaz ar Su - evit diforc'hañ diouzh « Kroaz an Norzh », da lâret eo steredeg an Alarc'h - zo bremañ unan eus ar steredegoù ar muiañ anavezet eus an hanterzouar su hag e weler he femp steredenn skedusañ war bannieloù Aostralia, Brazil, Papoua Ginea-Nevez, inizi Samoa ha meur a hini all c'hoazh. Mankout a ra hepken ar steredenn ε war banniel Zeland-Nevez ha Tokelau.
* Aostralia
* Brazil
* Inizi Cocos (Keeling)
* Papoua Ginea-Nevez
* Samoa
* Tokelau
* Zeland-Nevez

## Pennadoù kar

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Beta Crucis
* NGC 4755
# Lapio

Lapio zo ur gumun en Italia, e proviñs Avellino e Campania.
# Lapoblación

Lapoblación zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
# Lappland

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Lappland (pe Lapland e saozneg) zo unan eus anvioù bro ar Samied e meur a yezh, pe rannoù anezhi.

## Lec'hioù

* Lappland, pe Sápmi, bro ar Samied, en em astenn en hanternoz meur a stad, e Sveden, Finland, Norge, ha Rusia

### Finland

* Lappland (Finland) (Lappi/Lappland), rannvro
* Lappland (proviñs) (Lappi/Lappland), proviñs (1938–2009)

### Kanada

* Lapland (Nova Scotia), e distrig Lunenburg, e Nova Scotia

### Rusia

* Laplandiya

### Stadoù-Unanet

* Lapland, Indiana, kêr en Indiana

### Sveden

* Lappland (Sveden), proviñs

## Traoù all

* Lapland (film), film e 1957 gant Ben Sharpsteen
# Lappano

Lappano a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Lappi

    Evit sterioù all ar ger Laponia, gwelet Laponia (disheñvelout)
Lappi (finneg ha samieg an norzh) pe Lappland (svedeg), “Laponia”, eo ar rannvro vrasañ eus Finland hag an hini ar muiañ en norzh. Un darn eo eus Sápmi, bro ar Samied.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (sa) (fi) (sv) (en) (ru) Kuzul rannvro Lappi Lec'hienn ofisiel
# Laphroaig

Laphroaig (distaget [ləˈfrɔɪɡ] pe 'la-froyg') zo anv ul labouradeg wiski skos, en enez Ìle (Islay e saozneg), enez meulet he doureeier hag an evajoù aozet gante, ha labouradeg brudet he dourenn abalamour d'ar blaz taouarc'h kreñv a zo warni, blaz a blij peurliesañ d'ar wazed muioc'h eget d'ar maouezed, a gav gras forzh penaos gant dourennoù al labouradegoù amezek, skañvoc'h warne blaz an taouarc'h, en enez paradozel-hont.
Dont a ra an anv eus ar gerioù gouezelek Lag a'mhor aig a dalvez kement ha « mougev ar pleg-mor».

## Blended

Ar wiski na vez ket boutailhet digemmesk (Single malt) a servij d'ober ur blend (meskaj) a gaver er wiskioù marc'had-mat ha divlaz anvet Islay Mist ha Long John.

## Da zibab

C'hwec'h seurt a vez graet, goude ma ne vezont ket kavet holl e gwerzh ken aes ha ken aes:
* 10 vloaz (40°)
* 10 vloaz Cask Strength (55,7°)
* Quarter Cask (48°)
* 15 vloaz (43°)
* 30 vloaz (43°)
* 40 vloaz (43°)

## Liammoù diavaez

* Laphroaig official website
* Quarter Cask microsite
* Whisky pronounciation guide
# Lapoutroie

Lapoutroie :
| Pan erruer e Lapoutroie. ||
| Anv elzasek | Schnierlach |
| Anv gallek (ofisiel) | Lapoutroie |
| Bro | Elzas |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Roen-Uhel |
| Arondisamant | Kolmar-Rappoltsweiler |
| Kanton | Sainte-Marie-aux-Mines |
| Kod kumun | 68175 |
| Kod post | 68650 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Marie Muller 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Vallée de Kaysersberg |
| Lec'hienn web | http://www.lapoutroie.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 851 ann. (2020) |
| Stankter | 88 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 329 m — brasañ 1221 m |
| Gorread | 21,12 km² |
| kemmañ |
Lapoutroie (e galleg), pe Schnierlach (en elzaseg hag en alamaneg), pe Lè Peutraille (e welcheg), zo ur gêrig eus Elzas. Pennlec'h kanton Lapoutroie e oa betek 2014. Lec'hiet eo en departamant Roen-Uhel, en arondisamant Kolmar-Rappoltsweiler, etre ar winieg hag ar menez, 18 km er gwalarn da gêr Golmar.
* Gwel war kornaoueg Lapoutroie.
* Pennstraed Lapoutroie.
* Kalvar, XV$^{vet}$ kantved.

## Yezh

N'eo ket elzaseg eo yezh istorel ar c'hornad, met ar welcheg.

## Menez

Er gumun emañ ar menez anvet lo Faudé hag a vije bet, a gred lod, ul lec'h keheliñ d'an drouized.

## Keuz

* http://www.societe.com/societe/fromagerie-du-pays-welsche-399663210.html
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Memento Mori (film)

Memento Mori (koreaneg: 여고괴담 두번째 이야기 ; romanekadur adwelet : Yeogogoedam dubeonchae iyagi) anvet ivez Whispering Corridors 2: Memento Mori) zo ur film spont sukorean eus 1999. An eil film eo eus an heuliad filmoù Whispering Corridors. En e raok e voe Whispering Corridors, embannet e 1998, hag ur wech c'hoazh eo ur film a c'hoarvez en ur skol merc'hed nemetken ; n'eus liamm all ebet etre an daou film. Memento Mori a oa bet unan eus ar filmoù kenwerzhel kentañ enno tudennoù lesbian. Dre-se e oa bet sac'het ar film rak ar gevredigezh sukorean n'eo ket tomm ouzh kement-se ; ouzhpenn, evit ar grennarded e oa bet savet ar film.

## Istor

Yoo Shi-eun (Lee Young-jin) ha Min Hyo-shin (Park Ye-jin) zo div liseadez lesbian hag a vev e koublad ; dre ma n'eo ket gwelet mat gant ar gevredigezh e vezont lakaet a-gostez gant ar merc'hed all el lise.

## Aktourien

Notenn : hervez giz Azia e teu anv an tiegezh dirak an anv-bihan : « Baek Jong-hak ».
* Baek Jong-hak (an aotrou Goh)
* Gong Hyo-jin (Ji-won)
* Han Min
* Kim Jae-in (Yeon-an)
* Kim Min-sun (Min-ah)
* Lee Hye-mi
* Lee Young-jin (Shi-eun)
* Lim Seong-eon
* Park Ye-jin (Hyo-shin)

## Liammoù diavaez

* (en) Memento Mori war IMDb

## Notennoù

* ↑ Kim Gyu-ri he anv gwir.
# Melón

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Melón zo un anv spagnolek, hini ur frouezhenn ha hini meur a lec'h.
* Melón (Ourense), kumun e Galiza
* El Melón
* Melón, lesanv ar c'haner salsa Luis Ángel Silva y Nava.

## Pennad kar

* Melon
# Membeg

Ur yezh tibetek digenvez eo an membeg (memba) komzet gant tro-dro da 2.000 den (2000) e India nepell diouzh Pemak e Sina.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek direnk
* Yezhoù tibetek
# Memento Park

Memento Park pe Szobor Park « Park an delwennoù » zo ur mirdi dindan an amzer e kêr Vudapest. Gouestlet eo da reiñ da ziskouez spouroni an hollveliegezh komunour a oa bet war Hungaria dre an delwennoù bet savet da enoriñ ar gomunouriezh.
   « Ur sell diwezhañ dre ar Rideoz-houarn [...] Kantadoù a donennadoù a gomunouriezh »
                         — Sturlevr ofisiel gant Burev an douristelezh e Budapest, 2011

## Istor Memento Park

Goude freuz-stal ar bloc'h Soviedel ha fin ren Republik Poblek Hungaria, kuzul-kêr Budapest a zivizas er bloavezh 1991 lemel an holl lec'hioù-enoriñ d'ar gomunouriezh, 41 anezho.
Lakaet int bet war ziskouez en ul lec'h hepken, ur mirdi test eus an hollveliegezh komunour a oa bet war ar vro.
An tisavour Ákos Eleöd a oa bet ar maout gantañ a-benn bezañ urzhier ar mirdi nevez dindan stumm ur park bet digoret e 1993.

## Ur sell war Memento Park

* Ur sell diwar-nij
* Skritell Memento Park
* Gweladennerien er Park
* Delwenn Lenin ha lod arouezioù all eus ar gomunouriezh
* Soudard an Arme Ruz
* Heuzoù Stalin

## Liammoù Diavaez

* Lec'hienn ofisiel Memento Park
* Pajenn Facebook Memento Park
* Kont Twitter Memento Park
* Filmig tañva Memento Park (Chadenn YouTube Ofisiel burev an douristelezh Budapest)

## Notennoù

* ↑ Courrier International, 25 a viz Ebrel 2013 (fr)
# Melzo

Melzo a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mem

Trizekvet lizherenn meur a abjad semitek eo mem (dour), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek , hebraek (ם) , siriek (ܡ) hag arabek (ﻡ).
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm orin ouzh an dour.
Distaget e vez (LFE) [m].
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek mu M, estruskek , latin M ha kirillek M.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ da 40.
# Membribe de la Sierra

Membride de la Sierra zo ur gumun e proviñs Salamanca, e Kastilha-La Mancha.
# Memento (film)

Memento zo ur film stadunanat psikologel ha thriller embannet e 2000. Ar film a zo bet sevenet ha skrivet gant Christopher Nolan, ha produet gant Suzanne ha Jennifer Todd. Istor ar film a zo diazezet a-ziwar ur mennozh gant Jonathan Nolan, en devoa skrivet goude-se an istor "Memento Mori" deuet da vezañ diazez senario ar film. An aktourien eo Guy Pearce, Carrie-Anne Moss, ha Joe Pantoliano.
Pearce a c'hoari un den, hag en deus bet un troma. Dibosupl eo dezhañ kaout eñvorennoù nevez ha bep pemp munut e koll ar memor. Klask a ra war-lerc'h muntrer e wreg, dre implij luc'hskeudennoù ha kroc'henlivadurioù evit derc'hel soñj eus an titouroù a zisoñj.

## Liammoù diavaez

* Memento war IMDb
# Membrío

Membrío zo ur gumun eus proviñs Cáceres, en Extremadura, e Spagn. An niver annezidi zo 572 (2023).
# Memento mori

Memento mori zo ur bomm latin hag a dalv kement ha "bez soñj e varvi", hervez ar gredenn grennamzerel, liammet ouzh klask ar silvidezh er bed all hag an ars moriendi, arz ar marv mat.

## Pennad kar

* Memento
# Makliaw

Makliaw (pe Macliau, pe Macliavus e latin), mab da Wereg Iañ, a voe seizhvet eskob Gwened ha kentañ eskob brezhon, war-lerc'h 550, gant harp Felis Naoned, eskob Naoned.
Roue Bro-Ereg (560-577) e voe war-lerc'h e vreur Kanao Iañ.

## Levrlennadur

* Myles Dillon, Nora K. Chadwick; Les royaumes celtiques, Fayard Paris 1974 (ISBN 2213000778), ennañ ur pennad gant Christian-J. Guyonvarc'h ha Françoise Le Roux diwar-benn « La Gaule dans le monde celtique ».
* Christian Y.M. Kerboul. Les royaumes brittoniques. Éditions du Pontig, COOP Breizh, Spezed, 1997 (ISBN 2-84346-030-1).
* A. J. Raude. L'origine géographique des Bretons armoricains, Dalc'homp Sonj, An Oriant 1996.
# Makor Rishon

Makor Rishon (מקור ראשון en hebraeg, da lavaret eo "mammenn gentañ") a zo ur gazetenn hebraek pemdeziek a vez embannet e Tel Aviv, en Israel. Lavaret e vez ez eo ur gazetenn ma kaver mennozhioù broadelour, relijiel ha mirour.
Lod brasañ lennerien Makor Rishon a zo koumananterien. War ar sizhun e vez embannet e stumm un tabloid, ha brasoc'h eo ment embannadur an dibenn-sizhun, a vez embannet da Wener. Amnon Lord eo a zo penn ar gazetenn. Ur gazetenner hag ur skrivagner a oar eus ar vicher eo, stagañ a reas ganti pa voe ezel eus Peoc'h bremañ, ha d'ar mare-se e rae war-dro kazetenn sihuniek ar strollad-se, hag a oa anvet Koteret Rashit. Aet eo da get abaoe. Lord a cheñchas mennozhioù goude Emglevioù Oslo. En e bennadoù-stur hag en e bennadoù ec'h embann alies e sav a-du gant Benjamin Netanyahu, evel ma c'hoarvezas da vare dilennadegoù 2006.

## Diaesterioù hag adkrouiñ

Goude kudennoù ekonomikel e voe adkrouet ar gazetenn e 1999 ha strivet e voe da stabilaat kontoù ar gazetenn ha da greskiñ an niver a lennerien. Embannet e voe ar gazetenn e stumm un tabloid, enni div lodenn : dielfennañ politikel ha pennadoù hir.
E dibenn 2003 e voe prenet Makor Rishon gant Hirsch Media. Hag e 2005 e voe kemmet ar gazetenn : keleier war follennoù bras, ha seizh stagadenn sizhuniek : politikerezh, magazin, armerzh, sportoù, ur magazin evit ar vugale, hag unan all ma kaver sevenadur, lennegezh ha yuzevegezh. Diwar ar 25 a viz Ebrel 2007 e voe adembannet Makor Rishon bemdez. Er memes mare e voe paouezet gant embannadur pemdeziek HaTzofe (perc'hennet ivez gant Hirsch Media) hag e teuas da vezañ ur stagadenn relijiel ouzhpennet da Makor Rishon e-pad an dibennoù-sizhun.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn Makor Rishon
# Makolkoleg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar malkolkoleg (malkolkol) komzet gant tro-dro da 7 den (1988) e Papoua-Ginea Nevez.
Ur yezh damvarv an hini eo.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù papouek ar reter
# Maksim Gorkiy

Maksim Gorkiy :
| Anv ofisiel | Aleksey Maksimovitch Pechkov |
| Anv pluenn | Maksim Gorkiy |
| Obererezh | Danevellour, dramaour, emsaver politikel |
| Ganedigezh | d'an 28 a viz Meurzh 1868 Nijniy Novgorod |
| Marv | d'an 18 a viz Mezheven 1936 Gorki Leninskiye |
| Yezh skrivañ | Rusianeg |
| Sinadur | |
| kemmañ |
Maksim Gorkiy (rusianeg: Макси́м Го́рький), pe Maksim Gorki, eo anv-pluenn Aleksey Maksimovitch Pechkov (rusianeg: Алексе́й Макси́мович Пешко́в pe Пе́шков). Ur skrivagner rusianek eus Rusia hag an URSS eo, ganet d'an 28 a viz Meurzh 1868 e Nijniy Novgorod, ha marvet d'an 18 a viz Mezheven 1936 e Gorki Leninskiye (10 km diouzh Moskov). Unan eus diazezourien ar realouriezh soviedel evit al lennegezh e oa.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mal

Ur val a zo ur sert arc'h a laker enni traoù a bep seurt pa veajer, dilhad alies. Bez ez eus anezho abaoe un 3000 bloaz bennak.
Gwall bonner e vezont peurvuiañ, hervez ma vezont graet e koad pe lêr. Kemeret eo bet o lec'h gant ar malizennoù, skañvoc'h hag aesoc'h d'ar veajourien.
# Makisu

Makisu (japaneg : 巻き簾) a reer eus ur pallennig savet diwar bambouz ha kotoñs hag a vez implijet da fardañ boued e Japan. Alies e vez implijet da fardañ sushi anvet makizushi (巻き寿司), met ivez da stummañ alumennoù-vioù pe da skarzhañ an dour a c'haller kaout e meuzioù zo. 25cm x 25cm eo ar ment boutin, mentoù all a gaver ivez avat. Evit a sell ouzh ar bambouz e c'hall ar c'horzennoù bezañ tev (implij liesseurt) pe fin (da fardañ makizushi). Goude implijout ur makisu e ranker e lakaat en diavaez da virout ouzh ar bakteriennoù da greskiñ. Keginerien zo a c'holo o makisu gant plastik. Evel-se e ranker ober pa farder uramaki (裏巻) , ur seurt makizushi (巻き寿司) m'emañ ar riz en diavaez anezhañ. Marc'had-mat eo ar makisu ha c'hoarvezout a ra e vefent skarzhet goude bezañ bet implijet.
# Makouchieg

Ur yezh karibek eo ar makouchieg (macushi, makusi, makuxi, macusi, makushi, teweya, teueia) eus is-skourr ar yezhoù makouchiek-kaponek. Komzet e vez gant tost da 15.000 den e Brazil dreist-holl hag ivez e Guyana ha Venezuela.

## Gwelet ivez

* Yezhoù karibek an norzh
# Makron

* Sinoù diakritek
* Sin diakritek
* Tired lemm ( ˊ )
* Tired lemm doubl ( ˝ )
* Tired boud ( ˋ )
* Breve ( ˘ )
* Karon / háček ( ˇ )
* lostig ( ¸ )
* Tired kognek ( ˆ )
* Daouboent ( ¨ )
* Pik ( · )
* Anunaasika ( ˙ )
* Anusvaara (  ̣ )
* Krogig / Dấu hỏi (  ̉ )
* Makron ( ˉ )
* Ogonek ( ˛ )
* Ront / kroužek ( ˚ )
* Spiritus asper ( ʽ )
* Spiritus lenis (  ʼ )
* Merkoù all implijet a-wechoù evel sinoù diakritek
* Skrab ( ’ )
* Barennig serzh ( | )
* Daoubik ( : )
* Virgulenn ( , )
* Barrennig ( ˗ )
* Tildenn ( ˜ )
* Titlo (  ҃ )
* Poent kreiz ( l·l )
Makron (diwar ar gresianeg : μακρός, « bras »), zo anv ur sin diakritek implijet el lizherenneg latin, gantañ stumm ul linenn vihan lakaet a-us d'ur vogalenn ( ¯ ), da skouer Ā, ā, evit diskouez e vez distaget hir.
Implijet e vez evit skrivañ al latveg, al lituaneg, hawaieg (anvet kahakō), maorieg.
Implijet e vez alies ivez e geriadurioù latin hag evit romanekaat yezhoù evel ar japaneg, da skouer 交通 kōtsū "red kirri" ha 骨 kotsu "askorn".
Hervez reolennoù sistem romanekadur ar sinaeg anvet pinyin e vez implijet evit ober diouzh un donenn.
Implijet e vez evit kemmañ talvoudegezh lizherennoù zo :
A-wechoù e vez lakaet dindan lizherennoù zo da gemmañ an distagadur anezho.

## Brezhoneg

Implijet eo bet ar makron e brezhoneg e geriadur ar Gonideg, n'eo ket evit merkañ ur vogalenn hir, hogen evit e lakaat war al lizherenn n da verkañ ar friadur. Kavet e veze c'hoazh e 1908 er Grammaire bretonne du Dialecte de Tréguier.
Dilezet eo bet abaoe, ha merket e vez ar friadur gant an arouez ñ, evel e-barzh bremañ.

## Ar makronoù

Tri makron a vez implijet en amzer-vremañ :
* ar makron plaen, a verk hiradur ar vogalenn ;
* ar makron-dindan, a vez lakaet dindan al lizherenn ;
* ar makron-boud, anezhañ ur makron plaen hag un tired boud stok-ha-stok.

## Gwelet ivez

* Breve
* Tildenn
# Monasterolo Casotto

Monasterolo Casotto (Monasteireu e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Moncalvillo

Moncalvillo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 85 (2023).
# Monastier di Treviso

Monastier di Treviso zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
# Moncalieri

Moncalieri zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Moncalvo

Moncalvo zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte. 2833 a dud zo enni o chom.
# Monceau-Saint-Waast

Monceau-Saint-Waast a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Emdroadur ar boblañs 1793-2007

* Andonioù : Cassini hag EBSSA
# Monastir (Sardigna)

Monastir zo ur gumun italian, e proviñs Sud Sardegna ha rannvro emren Sardigna.
# Monc'hwez

Monc’hwez a zo ger malizenn savet diwar moneiz ha c'hwez. Ur ger all a zo: revoneizadur.
Monc’hwez zo un termen armerzhel. Implijet e vez evit dezverkañ kresk hollek live ar prizioù. N'ouzer ket mat perak e teu monc’hwez. Hervez an armerzhourien klasel e vefe un darempred kontrol anvet krommenn Phillips etre ar monc’hwez hag an dilabour. Milton Friedman koulskoude en deus dispennet an deorienn-se.
Pa ne vezer ket evit mestroniañ ar monc’hwez ken ha heñchañ an armerzh e c’hoarvez ar pezh a reer gourmonc'hwez dioutañ. Gant ar gourmonc’hwez e koll ar moneiz e dalvoudegezh mirad hag unanenn vuzuliañ. En em zistrujañ a ra ar moneiz. Pa vez dilabour bras ha monc’hwez war un dro, n'haller ket mui rakwelet ha steuñvekaat an armerzh, ar pezh a gas da ziskar mont-en-dro an armerzh. Studiet eo bet dreist-holl ar gourmonc’hwez bet c’hoarvezet en Alamagn (1920), e Rusia hag en Arc’hantina.
Armerzhourien zo a gred dezho e c’hall ar monc’hwez c’hoarvezout diwar abegoù a denn d'an danframmoù armerzhel, sokial ha, dreist-holl, sevenadurel. Evel-se e c’hall meur a argerzhadur bezañ deskrivet evel argerzhadurioù monc’hwezel. Koulskoude, evel ma tenn da gentañ-penn ar monc’hwez da steuñvekaat an armerzh, e chom ur gudenn diziskoulm evit c’hoazh.

## Gwelet ivez

•Gourmonc'hwez

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Geriadur brezhoneg An Here, 2001, p. 930a.
# Monasterolo del Castello

Monasterolo del Castello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Monasterolo di Savigliano

Monasterolo di Savigliano (Monastireu e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Llívia

Llívia zo ur gumun e Cerdanya, e Pireneoù Katalonia. Eviti da vout enklozet e departamant gall ar Pyrénées-Orientales emañ e Spagn, e proviñs Girona, e Katalonia.
* ██ Llívia, er-maez eus proviñs Gerona
* ██ Llívia, enklozet er Pyrénées Orientales

## Anvioù

Meur a anv he deus bet a-hed ar c'hantvedoù.
* Cere / Ilibikain / Lybica / Lybisoca / a-raok ar donedigezh ar Romaned
* Iulia Lybica en amzer ar Romaned
* Castrum Libyae er VII$^{vet}$ kantved
* Medinet el Bab ("Kêr an Nor") en amzer an Arabed
* Libia eus an IX$^{vet}$ d'ar XVI$^{vet}$ kantved
* Llívia bremañ
Dont a ra an anv eus hini Livia, gwreg an impalaer roman Augustus.

## Istor
### Ragistor

Hervez an dihelloù ez eo e Llívia edo an tolpad tud koshañ anavezet e Cerdanya, e dibenn Oadvezh an Arem.
Levezonoù iberek da gentañ, romanek da c'houde, a voe war ar boblañs.

### E dalc'h ar Romaned

Kêr-benn ar Pagus Liviensis e oa gwechall.
Kêr-benn Cerdanya e voe goude, e-pad meur a gantved, a-raok na voe kemeret he lec'h gant Puigcerdà er Grennamzer.

## Douaroniezh

* Gorread : 12,93 km².
* Uhelder : 1 224 m a-us live ar mor.
* Poblañs : 1 504 den (2021)
* Stankter ar boblañs : 116 den/km²
Er gumun emañ, ouzhpenn kêrig Llívia, kêriadennoù Gorguja ha Cereja, an tiez anvet Gorguja Petita, Mas de Travis, ha Mas Jonquer, hag iliz Sant Guillem de la Prada.
Kumunioù harzant :
| | Targasona | |
| Angostrina i Vilanova de les Escaldes | | Estavar |
| Ur Guingueta d'Ix | Santa Llocaia | Sallagosa |

## Gevellerezh

Gevelet eo Llívia gant Boèr, e departamant al Lot-et-Garonne.
* Llívia hag an trowardroioù
* Traoñienn Cerdanya gant kêrig Llívia en diadreñv
* Ur straed e Llívia

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (ca) Ajuntament de Llívia
* (ca) Monumantoù Llívia
* (en) The bordermarkers of Livia
* (fr) Livia, enclave espagnole en France
* (fr) Forteresse de Llívia
* (fr) Istor Rousilhon