OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Beg-kroaz-sapr

Beg-kroaz sapr :
| Ur beg-kroaz sapr. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Fringillidae |
| Genad : | Loxia |
| Anv skiantel ||
| Loxia curvirostra Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar beg-kroaz sapr a zo ur golvaneg bihan, Loxia curvirostra an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous en hantervoul norzh.

## Isspesadoù

Ugent isspesad zo dezhañ :
* Loxia curvirostra altaiensis,
* Loxia curvirostra balearica,
* Loxia curvirostra bendirei
* Loxia curvirostra benti,
* Loxia curvirostra corsicana,
* Loxia curvirostra curvirostra
* Loxia curvirostra grinnelli,
* Loxia curvirostra guillemardi,
* Loxia curvirostra himalayensis,
* Loxia curvirostra japonica,
* Loxia curvirostra luzoniensis,
* Loxia curvirostra mariae,
* Loxia curvirostra meridionalis,
* Loxia curvirostra mesamericana,
* Loxia curvirostra minor,
* Loxia curvirostra poliogyna,
* Loxia curvirostra pusilla,
* Loxia curvirostra sitkensis
* Loxia curvirostra stricklandi,
* Loxia curvirostra tianschanica.

## Liamm diavaez

* Loxia curvirostra war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Bekroaz-sapr hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Bloavezhioù 1810
### Darvoudoù

* Frañs : Impalaeriezh C'hall Kentañ
* Dibenn brezelioù an Impalaeriezh
* Hollveli ar vonarkiezh aostriat-hag-hungarat

### Tud dibar

* Napoleon Bonaparte
* Loeiz XVIII, roue Bro-C'hall

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1810
# Bloavezhioù 1840
### Darvoudoù
#### Europa

* Turmud e kreiz hag e reter ar c'hevandir; dispac'hioù bras en Impalaeriezh Aostria-hag-Hungaria.

##### Alamagn

* Unaniezh an Impalaeriezh alaman.
* Lezenn a grou an Asuransoù sokial.

##### Breizh

* Kenderc'hel a ra an heskinerezh a-enep implij ar brezhoneg.
* Mil a dud o labourat e mengleuzioù plom Poullaouen.
* Krog eo an divroañ hag an enkadenn armerzhel.

##### Frañs

* Deroù an Eil republik.

### Tud dibar

* Ar c'hañseller Bismarck.
* Alfred de Courcy a skriv diwar-benn Breizh

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1840
* Timbroù-post
# Bloavezhioù 1860
### Darvoudoù

* Frañs : Eil Impalaeriezh
* Stadoù-Unanet : Brezel an Disrannañ
* Japan : fin zo d'ar marevezh Edo, deroù ar Marevezh Meiji

### Tud dibar

* Napoleon III

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1860
* Pellgomz Antonio Meucci
# Bloavezhioù 1850
## Darvoudoù
### Afrika

* Benin : Skoulmet darempredoù gant Frañs.
* Kenya : Feurioù-emglev etre Breizh-Veur ha Sultan Oman a-benn digreskiñ kenwerzh gounidus ar sklaved, en eskemm d'ar gwarant ma kendalc'ho ar Sultanelezh da astenn he levezon war aodoù Kenya. Torret ar "c'henwerzh" da vat e 1873.
* Lesotho : Kenderc'hel a ra stourm ar meuriadoù Sotho a-enep d'ar Boers etre (1840 - 1868).
* Ren ar c'hKabaka (roue) Mutesa Iañ war takad an Ouganda etre 1852 ha 1884.
* Gant ar gouarnour gall Louis Léon César Faidherbe (1854-1861) e teu ar Senegal da vezañ kreizenn emled ar Frañsizien e Kornôg Afrika.

### Amerika

* Stadoù-Unanet : Ar beilh war an aour

### Europa

* Frañs : Eil Impalaeriezh etre 1852 ha 1870

### Reter-nesañ & Bed arab

* Aljeria : Kreñvaat a ra ar C'hallaoued o c'hrog war ar vro dre an trevadennerezh hag an argadoù brezel evit lakaat su Kabilia da sujañ. En em zispakañ a ra an aozadur melestradurel, krouet ez eus departamantoù ha burevioù arab milourel.

## Tud dibar

* Victoria (Rouantelezh-Unanet)
* Napoleon III
* Frederig Gwilherm IV Prusia

## Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1850
* An hentoù-houarn treuzkevandirel
* Ar mekanikoù gwriat kentañ graet ha gwerzhet gant Isaac Singer.
# Bloavezhioù 1870
## Darvoudoù

* Levezon dreist digoridigezh Kanol Suez war ar beajoù dre vor.

### Europa

* 1870 da 1871 : Brezel Frañs-Alamagn 1870
* 1871 : Kumun Pariz
* Kamp Koñli, 60 000 Breizhad bac'het ha lezet da zizeriañ ha da grial kernez war urzh Léon Gambetta
* An Disrannañ politikel Alamagn - Aostria

### Afrika

* En em staliañ a ra Turked Egipt war aodoù Somalia.

## Tud dibar

* Otto von Bismarck
* Jeneral a Geratri
* Léon Gambetta
* Louise Michel
* Adolphe Thiers

## Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1870
* An tredan
* Sinema ar vreudeur Lumière
* Ar Sonskriverez
* Pellgomz Marconi
* Savouriezh : ar Modern Style en Europa hag er Stadoù-Unanet
# Bloavezhioù 1880
### Darvoudoù

* Deroù savidigezh Kanol Panamá renet gant an ijinour gall Ferdinand de Lesseps, touller Kanol Suez. Echuet e vo al lankad kentañ-mañ e 1889 gant rivin kantmiliadoù a espernerien vihan.
* A-zevri emañ Frañs o trevadenniñ Indezsina.

### Tud dibar

* Jules Ferry
* Léon Gambetta

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1880
* Fardañ a ra G. Eastman ur goc'henn a gemer lec'h ar plakennoù gwer. Fonnus-tre war-lerc'h e vo ijinet ar roll luc'hskeudenniñ.
* Lezenn war frankiz ar wask e Frañs.
* Skol Laik digoust evit an holl e Frañs.
# Bloavezhioù 1800
### Darvoudoù

* 1803 : Prenañ a ra ar Stadoù-Unanet douaroù Louiziana digant Frañs.
* 1804 : Dont a ra Napoléon Bonaparte da vezañ impalaer ar Frañsizien.
* 1806 : Fin zo d'an Impalaeriezh Santel Roman German
* Brezelioù an Impalaeriezh.

### Tud dibar

* Napoléon Bonaparte

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1800
# Bloavezhioù 1830
### Darvoudoù

* El Lennegezh, ar Romantelezh.
* En Europa, krouidigezh ar Stad Velgat.

#### Breizh

* Embannidigezh ar Barzhaz Breizh gant Teodor Hersart Kervarker, deroù an Emsav modern.
* Kanoliadur aber ar Stêr-Aon e Kastellin a-benn sevel kanol Naoned-Brest

### Tud dibar

* Teodor Hersart Kervarker
* William Miller, pastor metodistat, a brezeg distro ar C'hrist a-benn ar bloaz 1844.

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1830
* Kentañ karrigelloù toet
* Staliet al linenn houarn gentañ da dreuzdougen beajourien etre Liverpool ha Manchester (Bro-Saoz).
* E-kreiz kevandir Europa eo digoret al linenn gentañ e 1835, etre Brusel ha Malines, gant dafar oberiet gant John Cockerill.
# Bloavezhioù 1890
### Darvoudoù

* Afer Dreyfus, Frañs
* Deroù an nijerezh gant nijadenn gentañ un ardivink pounneroc’h eget an aer kaset da benn gant an ijinour gall Clément Ader, d'an 9 Here 1890; dont a ra a-benn da lakaat e ijinadenn da nijal da 20 cm a-us an douar war-hed 50 metr.

### Tud dibar

* Émile Zola

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

* Karr-tan
# Bloavezhioù 1820
### Tud brudet

* Fernando VII (Spagn)
* Joseph Smith, saver ar vormonegezh
* Wilhelm von Humboldt, prederour ha yezhour
* Thomas Malthus, armerzhour ha poblañsour
* Ludwig van Beethoven, sonaozour
* Klemens Wenzel Lothar von Metternich, diplomat
* Simón Bolívar, jeneral ha dizalc'hour Suamerika
* Antonio José de Sucre, dizalc'hour eus Suamerika

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1820
# Berthun Sussex

Berthun Sussex (war-dro 680) a oa ur roue pe un dux Sussex.
Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz en-defe kaset kuit Caedwalla Wessex goude m'en-doa lazhet Aethelwalh Sussex. Asambles gant Andhun Sussex e renas ar vro daoust ma n'eo ket sklaer hag en-doa an titl a roue. Hervez Beda e vefe bet lazhet gant Caedwalla diwezhatoc'h hag e rouantelezh aloubet.
Cissa · Æðelwealh · Eadwulf · Ecgwald · Berhthun · Andhun · Noðhelm · Watt · Bryni · ?Osric · Æðelstan · Æðelberht · Osmund · Oswald · Oslac · Ealdwulf · Ælfwald ·
# Bertizarana

Bertizarana (Bértiz-Arana hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa, en Euskal Herria.
Enni emañ ar c'humubioù kozh Bertiz, Legasa, Narbarte, hag Oieregi, ha karterioù evel Erreparatzea, Santalokadia, Tipulatze ha Zeberia. 676 a dud a oa e 2006.
# Bertie Ahern

Bertie Ahern (Patrick Bartholemew Ahern zo e gwir anv), en iwerzhoneg : Pádraig Parthalán Ó hEachthairn) (12 a viz Gwengolo 1951) zo ur politikour eus Iwerzhon, penn Fianna Fáil ha Taoiseach etre 1997 ha 2008.
Studiañ a reas skiantoù armerzh ha finañs er skol koñvers Rathmines hag e Skol-Veur Dulenn.
Kannad eo e-barzh an Dail abaoe 1977. Paotr ar yaouank e 1981 ha 1982, ha penn strollad Fianna Fáil 1982 betek 1984. Maer Dulenn e oa e 1986 ha 1987.
| En e raok: John Bruton | Taoiseach (Kentañ ministr) Iwerzhon Mezheven 1997 – Mae 2008 | War e lerc'h: Brian Cowen |
# Bertieg

Ur yezh saharek eus is-skourr yezhoù ar reter eo ar zagaweg (zaghawa) komzet gwechall e norzh Soudan.
Ur yezh varv an hini eo hervez Ethnologue .

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù saharek
# Bertiolo

Bertiolo (Bertiûl e friouleg) zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia.
# Bertile de Marœil

Bertile de Marœil zo ur santez katolik c'hall, marvet en 697 e Marœil-lez-Arras (n'ouzer ket pegoulz e oa ganet). Merc'h e oa da Ricomer ha Gertrude. Lakaet e voe da santez d'an 8 a viz Here 1081.
# Bertincourt

Bertincourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia: Bertincourt a voe unan eus tachennoù Emgann Bapaume, d'an 2 ha d'an 3 a viz Genver 1871.

### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ:
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
# Bertinoro

Bertinoro a zo ur gumun en Italia e proviñs Forlì-Cesena, e rannvro Emilia-Romagna.
# Berthold von Zollern

Berthold von Zollern (* 1320 en Nürnberg?; † 1365 en Eichstätt) a oa priñs-eskob Eichstätt. Mab e oa da Friedrich IV von Nürnberg (* 1287 ; 1332) Burgrav Nürnberg, eus an Tiegezh Hohenzollern.
# Berthyfedwen

Berthyfedwen zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llandyfrïog, e Kembre, e kreisteiz kontelezh Ceredigion, 105,9 km eus Kerdiz.

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Belvedere Marittimo

Belvedere Marittimo a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Beltram Gwesklin

Beltram Gwesklin a oa ur goprsoudard eus ar Grennamzer, ezel eus unan eus koshañ tiegezhioù Breizh. Ganet e oa bet e 1320 e Bronn e-kichen Dinan, ha marvet e oa d'an 13 a viz Gouere 1380 dirak Châteauneuf-de-Randon, e bro Velai en Okitania. E servij roue Bro-C'hall Charlez V e voe, anvet da gonestabl Bro-C'hall gantañ. Unan eus tudennoù Roman national Bro-C'hall eo deuet da vezañ adalek an XIX$^{vet}$ kantved.

### Yaouankiz Beltram Gwesklin

Mab henañ Roparzh II Gwesklin (1300-1353), aotrou la Motte-Broons hag e wreg Chann Malesmains (marvet e 1350), intron Sens. E vilded (lavaret a reer diwar e benn e oa « an hini divalavañ etre Roazhon ha Dinam ») hag e daerded a dalvezas dezhañ dismeg e dad.
Abalamour da se e voe dav dezhañ gounit doujañs an noblañs diwar-bouez beg e gleze. Merzet e voe adalek e yaouankiz abalamour d'e nerzh, d'e oueskter ha dre ma oa douget d'ar c'hann. E-pad un tournez a oa difennet dezhañ kemer perzh ennañ, e faezhas holl e enebourien, kent nac'hañ en em gannañ gant e dad en ur izelaat e c'hoaf dre zoujañs da vare ar c'hrogad (evit brasañ souezh an arvesterien). 15 vloaz e oa.

### Kurioù kentañ

Dont a reas Gwesklin da vezañ brudet e 1357 o kemer perzh e difenn Roazhon a oa sezizet gant Yann Gent, dug Lancaster. Adoubet e voe neuze gant Eleastre Marès, e kastell Montmuran en Ivineg, hag hennezh a lakaas anezhañ Kabiten Pontorson ha Menez-Mikael-ar-Mor. Diskouez a reas e galonegezh e-kerzh ar brezel a rae e reuz etre Charlez Bleiz ha Yann Moñforzh evit hêrezh dugelezh Breizh oc'h harpañ kostezenn an hini kentañ.

## Liammoù diavaez

* Ul lec'hienn diwar benn ar Brezel kant vloaz ha Gwesklin. Kentoc'h a-du gant Charlez Bleiz
* Gwesklin dirak Châteauneuf-de-Randon gant AMILO

## Levrlennadur

Meur a vuhezskrid zo bet savet :
* Chroniques, Livre I, Chapitre CCCLVI, Jehan Froissart da lenn enlinenn
* Histoire de Bertrand du Guesclin, connestable de France et des royaumes de Léon de Castille, de Cordovë et de Séville, duc de Molines, comte de Longueville, etc. gant P.H.D.C. Pariz, L. Billaine, 1666, 1693 gant Paul Hay du Chastelet
* Histoire de Bertrand du Guesclin, Comte de Longueville, Connétable de France Reims - Le Batard - 1807 - 2 levrenn, Mame, 1877, gant Guyard de Berville.
* Chronique de Cuvellier, en vers, embannet gant Charrière, 1845.
* Alexandre Mazas (1797-1856), Bertrand Duguesclin, connétable de France : Dugueslin combat les Anglais et sauve le royaume. – [Reproduction en fac-similé] – Nîmes : C. Lacour, dastumad « Rediviva », 2005. – 240 p., 21 cm. – ISBN 2-7504-0775-3. – Fac-similé al levrenn 3, 2vet lodenn, eus an embannadur kentañ, Pariz : E. Devenne, 1828, embannet en dastumad « Vies des grands capitaines français du Moyen Âge ».
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Beltrán

Beltrán zo un anv-badez spagnolek

## Tud
### Anv-badez

* Beltrán de la Cueva (1435-1492), politikour hag ofisour kastilhan.

### Anv-tiegezh

* Adolfo Beltrán (1860-1929), politikour spagnol.
* Belén Beltrán (1991), aktourez spagnol.
* Lola Beltrán, kanerez spagnol
* Luis Beltrán (1526–1581), sant Colombia
* Manuela Beltrán (fl. 1780), maouez eus Colombian a aozas un emsavadeg
* Robert Beltran (born 1953), aktour mec'hikan
* Tito Beltrán (born 1965), kaner tenor chileat
# Belvedere Langhe

Belvedere Langhe (Bërvèj e piemonteg) zo ur gumun italian e proviñs Cuneo, e Piemonte, hag an niver a annezidi a sav da 330 (1 Genver 2023).

## Kumunioù amezek

* Bonvicino, Clavesana, Dogliani, Farigliano, Murazzano.

## Notennoù

* ↑ https://demo.istat.it/?l=it.
# Belvedere (Bro-C'hall)

Belvedere en italianeg, Belvédère e galleg hiriv, zo ur gumun c'hall en departamant Alpes-Maritimes war lez kleiz ar stêr Vesubia.

## Istor

Evel ar braz eus an departamant e oa Belvedere e kontelezh Nisa, e Rouantelezh Sardigna, a-raok 1860 : er bloaz-se e voe staget ouzh Bro-C'hall.

## Tud

* Joseph-François-Félix Raynardi de Sainte-Marguerite, kont Belvédère, ganet d'an 9 a viz Mae 1758 e Belvedere, neuze e kontelezh Nisa, ha marvet d'ar 24 a viz Kerzu 1832 e Levens, ofiser sard da gentañ ha gall goude, baron an Impalaeriezh c'hall.
# Belpasso

Belpasso zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
# Belsito

Belsito a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Beltain

Beltain (pe Bealtaine, Beltane, Beilteine, Beltan) a zo ur gouel a veze lidet gant ar Gelted kozh, war-dro an 1añ a viz Mae. Dont a ra war-lerc'h Samain hag Imbolc, ha gantañ ez echu mare an deñvalijenn ha derou ar sklêrijenn. Gantañ e vez enoret Belenos, Lug ha Belisama.
Tantadoù a veze graet gant an drouized el lec'hioù ma tremene ar chatal evit diwall al loened diouzh ar c'hleñved.
# Beltram

Beltram zo un anv-badez brezhonek, pe gentoc'h troidigezh an anv-badez gallek Bertrand.

## Gerdarzh

Un anv a orin germanek eo, hag a dalv kement ha « bran » (hramn) skedus (behrt, hag a gaver en ur bern anvioù evel Albert, Aubert, Bertha, Caribert, Dagobert, Gilbert, Gisbert, Herbert, Hubert, Osbert, Rigobert,Robert, Sigisbert, ...

## Yezhoù all

* Bertrand e galleg
* Beltrán e spagnoleg
* Bertrando en italianeg
* Bertran en okitaneg hag e katalaneg

## Implij

Ne vez ket implijet nemeur e brezhoneg, nemet
* en anv Beltram Gwesklin, brezhonekadur anv ar c'habiten Bertrand du Guesclin.
* en anv Beltram an Arc'hantreg, brezhonekadur anv an istorour Bertrand d'Argentré.
# Belvedere

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Belvedere (gwel kaer) zo un anv italianek, ha hini meur a lec'h dre ar bed;

## Lec'hioù
### Brazil

* Belvedere, karter e Belo Horizonte

### Bro-C'hall

* Belvedere, en Alpes-Maritimes , gwechall en Italia

### Italia

-kumunioù
* Belvedere di Spinello, e proviñs Crotone
* Belvedere Langhe, e proviñs Cuneo
* Belvedere Marittimo, e proviñs Cosenza
* Belvedere Ostrense, e proviñs Ancona
* Lizzano in Belvedere, e Meurgêr Bologna
-karterioù
* Belvedere, e Tezze sul Brenta e proviñs Vicenza
* Belvedere, e Valle Salimbene e proviñs Pavia
* Belvedere, e Siracusa
* Belvedere, e Genova
* Belvedere, e Piacenza
* Belvedere, e Reggio Emilia
* Belvedere, e Ripacandida e proviñs Potenza
* Belvedere, e Rocca Santa Maria (TE)
* Belvedere, en Aquileia (UD)
* Belvedere, e Massaquano e Vico Equense (NA)
* Belvedere, e kumun Trento
* Belvedere, e Roverbella e proviñs Mantova
* Belvedere, e kumun Vignolo

### Stadoù-Unanet

* Belvedere, kêr e Kalifornia
* Belvedere, e South Carolina

### Bro-Saoz

* Belvedere, er Greater London

### Tunizia

* Belvedere, karter e Tunis, brudet ennañ Park ar Belvedere

## Monumantoù

* Belvedere di San Leucio, e Caserta

## Tud

* Andrea Belvedere (1646-1652–1732), livour italian
* Andrea Belvedere (1944), gwiraour italian
* Vittoria Belvedere (1972), aktourez italian
# Amprest (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen amprest (saozneg : loanword) war dachenn ar geriaouiñ hag ar dermenadurezh evit komz eus ur ger o tont eus ur yezh bet degemeret en ur yezh all hep ma vije troet elfenn ebet eus ar ger orin, da skouer ar brezhoneg "sferenn" digant ar galleg "sphère", bet amprestet d'e dro digant an henc'hresianeg "σφαῖρα".
Disheñvel eo un amprest rik neuze diouzh un drevezadenn (pe "calque") ma vez troet ster ar gerioù orin, da skouer "skrab-oabl" troet ger-ha-ger diwar ar saozneg "skyscraper" pe "logodenn" war dachenn an urzhiataerezh troet ivez diwar ar saozneg "mouse".
Gant yezhoù 'zo, pa vez amprestet gerioù bet amprestet digant yezhoù all, e vezont treuzfeurmet evit o lakaat da sentiñ ouzh ar reolennoù fonotaktikel boas evit dizober lieskensonennadoù orin, da skouer e japaneg テーブル (tēburu) digant ar saozneg table ("taol"). Ken alies all avat ne douj ket seurt amprestoù da reolennoù fonotaktikel boas ar yezh ma vezont degemeret ganti ha diwar-se e sav lieskensonennadoù amreizh e-keñver struktur boas fonologiezh ar yezh-se, da skouer e brezhoneg al lieskensonennad "sf-" kavet e penn-kentañ un nebeud amprestoù nemetken, d.s. "sferenn" diwar an henc'hresianeg σφαῖρα.
Peurliesañ e vez amprestet gerioù eus ar rummad gerioù digor, da skouer anvioù ha verboù evit gerioù eus ar rummad gerioù kloz ha tennañ a reont ken alies all da elfennoù sevenadurel o tont eus an diavaez, da skouer anvioù loened estren, pe nevezc'herioù teknikel, o tont hiziv stankoc'h-stankañ eus ar saozneg e hogozik holl yezhoù ar bed.
Amprestet e c'hell bezañ ivez kengerioù, dreist-holl evit a sell ouzh gerioù teknikel pe desket, da skouer "hektometr" diwar an henc'hresianeg "έκατό(ν)" ("kant").
Sevel a ra tud 'zo a-enep-krenn da seurt amprestoù alies a-walc'h, dreist-holl pa gav dezhe ez eus ul liamm galloud dizingal etre an div yezh. E brezhoneg da skouer e klasker alies "glanaat" ar yezh dre skarzhañ diouti gerioù deuet diwar ar galleg hag e galleg eo bet klasket skarzhañ diouzh ar yezh-se ar gerioù o tont mui-ouzh-mui diwar ar saozneg, dreist-holl war dachennoù teknikel.

## Gwelit ivez

* Adamprest
* Drevezadenn
# Amprevanoniezh

An amprevanoniezh a zo ur skourr eus al loenoniezh a zo e bal studiañ an amprevaned.

## Istor an amprevanoniezh

Kregiñ a ra an amprevanoniezh gant Aristoteles (-384/-322) hag a zispartias al loened gwad enno (Enaimaed) diouzh ar re all (Anaimaed). An amprevaned (Entomaed) a oa unan eus ar 4 familh a yae d'ober an Anaimaed hervezañ.
Er XVIvet kantved e labouras Ulisse Aldrovandi (1522-1605) war rummatadur al loened hag e renkas an amprevaned diouzh o lec'h-bevañ (douar pe dour) ha diouzh niver ha stumm o favioù hag o eskell.
Gant Jan Swammerdam (1637-1680) e voe savet an oberenn gentañ a blede gant korfadurezh an amprevaned.
Carl von Linné (1707-1778) a rummataas an amprevaned e 9 urzhad, diouzh stumm o eskell :
* Koleoptered, eskell diadreñv gwarezet gant an eskell diaraok a ya d'ober ur seurt gouhin kalet (sk. Buoc'hig-doue)
* Orthoptered, eskell eeun (sk. Kilhog-raden)
* Hemiptered, eskell diadreñv kroaziet ha hanter-guzhet (sk. Pugnez)
* Lepidoptered, eskell goloet gant skant (sk. Balafenn)
* Nevroptered, eskell nervennek (sk. Debrer-merien)
* Hymenoptered, eskell liammet div-ha-div (sk. Gwenan)
* Diptered, div askell (sk. Kelien)
* Thysanoptered, eskell gant pempilh (sk. Trips)
* Aptered, diaskell (sk. Laou)
E 1736 ec'h embann Réaumur (1683-1757) Mémoires pour servir à l'histoire des insectes hag a vo a bouez bras en amprevanoniezh.
Lamarck, e 1800, a ginnigas un termenadur evit sklaeraat petra eo an amprevaned. Tost a-walc'h eo e dermenadur ouzh an hini implijet gant an amprevanoniourien a-vremañ.
Jean Henri Fabre (1823-1915) zo brudet evel skiantour, skrivagner hag arvester ouzh an amprevaned. Lakaet eo Fabre e-touez tadoù etologiezh an amprevaned. Deskrivañ a reas e arnodennoù hag e evezhiadennoù en e Souvenirs entomologiques.

## Hec'h implijoù

Meur a implij a vez graet diwar ar c’helenn skiantel-mañ :
* ekologiezh
* gounezerezh ha gwezegouriezh
** kleñved ar plant
** stourm ouzh an amprevaned gwaster (dre louzeier kimiek pe dre ar stourm biologel)
* greanterezh (produadur al louzeier-amprevaned, gwarez ar boued hag ar prenn)
* medisinerezh
** medisinerezh lezennel (evit diskoachañ eurioù ar marvoù hag an abeg anezho)
* sevel tiez (stourm ouzh an amprevaned debrer)
** stourm ouzh an amprevaned arvevat (arvevadouriezh) hag ouzh ar re a zegas kleñvedoù bilim

## Liammoù diavaez

* Diazez-stlenn HYPPZ an INRA diwar-benn an amprevaned gwaster
* Lec'hienn war buhez an amprevaned (e saozneg)
* Office pour les insectes et leur environnement
* http://www.abacq.net/insecta/ INSECTA, Istor an amprevaned (e galleg)

## Levrlennadur

* Michel Lamy : Les insectes et les hommes, emb. Albin Michel Sciences, 1997
# Amplier

Kumunioù Frañs :
| Anv | Amplier |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Deux Sources |
| Kanton | Pas-en-Artois |
| Kod INSEE | 62030 |
| Kod post | 62760 |
| Maer | Thierry François |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 8,71 km² |
| Led | 50° ..' .." Norzh |
| Hed | 02° ..' .." Reter |
| Uhelder kreiz | 66 m |
| Uhelder bihanañ | 61 m |
| Uhelder brasañ | 148 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 248 (1999) |
| Stankter | 28 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Amplier a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Emdroadur ar boblañs 1793–2007

Mammenn :Cassini hag EBSSA
# Ampezzo

Ampezzo (Dimpeç e friouleg) zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia.