OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jardines del Rey

Jardines del Rey zo un enezeg eus Kuba, anezhi cayos eus reter enezeg Sabana-Camagüey, ar vrasañ eus enezegi Cuba.

## Lec'hiadur

Emañ en hanternoz proviñsoù Villa Clara, Sancti Spíritus, Proviñs Ciego de Ávila ha Camagüey, hag enni an inizi-mañ:
* Cayo Guillermo
* Cayo Coco
* Cayo Romano
* Cayo Guajaba
* Cayo Sabinal
* Cayo Santa María
* Cayo Paredón Grande, entre re all.

## Istor

Dizoloet e voe gant ar moraer spagnol Diego Velázquez de Cuéllar ha badezet er bloaz 1514; abalamour d'ar strujus ma oa ha d'ar c'haer ma oa an traezhegi, ha da enoriñ ar roue Fernando II.
Dont a rejont da vout repu morlaeron; Jacques de Sores a vije bet eno o chom a-raok kouezhañ war gêr Santiago de Cuba en 1554.
# Jared Padalecki

Jared Tristan Padalecki, ganet d'an 19 a viz Gouhere 1982, zo un aktour stadunanat. Brudet evit c'hoari an dudenn Sam Winchester er stirad skinwel Supernatural. Tremenet en deus e yaouankiz en Texas. Kroget eo da vezañ brudet er bloavezhioù 2000 goude bezañ bet aktour er stirad skinwel Gilmore Girls hag er filmoù New York Minute hag House of Wax.
# Jarilla (Cáceres)

Jarilla zo ur gumun eus proviñs Cáceres, en Extremadura, e Spagn. An niver annezidi zo 139 (2023).
# Jarl

Jarl zo ur ger a gaver e meur a yezh.

## E brezhoneg

* Jarl, distagadur tregeriek an anv gallek Charles, a zo Charlez ivez e brezhoneg,
* ur jarl (lestr), ul lestr bras, ma vez lakaet ludu ar c'horfoù.

## Er yezhoù skandinavek

* Ur jarl zo ur c'hont er yezhoù skandinavek, ger amprestet gant Yeun ar Gov ha skrivet yarl gantañ, diwar an distagadur skandinavek, earl e saozneg ,
** anavezet eo yarled an Inizi Orc'h, e Bro-Skos, ha yarled Lade e Norvegia.
* Jarl zo un anv-badez norvegek
** Jarl, mab da Ríg (Heimdalr), e mojennoù kozh Skandinavia.

## Pennad kar

* yarl
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Jardin Georges Delaselle

Jardin Georges Delaselle a zo ul liorzh ar broioù tomm lec'hiet war enez Vaz e Penn ar Bed. Digoret eo d'an dud o defe c'hoant e weladenniñ.
Krouet eo bet al liorzh etre 1898 ha 1918 gant ar parizian Georges Albert Delaselle (1861-1944), hag en doa prenet douaroù kement e plije dezhañ an enezenn. Graet en deus war dro furchadegoù war enezenn Vaz. Un dastumad vrav a blant eus ar broioù tomm en deus savet war al lec'h. Met e 1937 e rankas gwerzhañ e zouaroù. Adaozet e vo an dachenn e 1957 evit dont da vezañ ur c'hamp vakañsiñ. E-pad tregont vloaz ne vo ket graet war-dro al liorzh. E 1987 eo bet adprenet hag eo bet kroget, gant tud a volontez vat, al labour da lakaat anezhañ en ur stad vat en-dro. Ne vo nemet e 1991 e c'hello kregiñ ur gwir labour efedus hag arc'hantaet pa vo roet ar priz "Chef d’œuvre en péril" d'al liorzh.
An aozadurioù hep pal arc'hantel Conservatoire de l'Espace Littoral et des Rivages Lacustres o deus kroget e 1997 da verañ al liorzh.
Hiziv an deiz eo muioc'h eget 2.000 spesad plant, rummadoù gwez palm pe fleur pik. An div drederenn a zo o tont eus an hantervoul su, eus Chili, Afrika ar Su, Aostralia pe c'hoazh Zeland-Nevez. El liorzh e chom ivez dek bez eus oadvezh an Arem.

## Liammoù ha Levrlennadur

* Jardin Georges Delaselle
* Denis Clavreul, Le jardin de l'île de Batz: Histoire illustrée du jardin exotique de Batz créé par Georges Delaselle, Paris : Gallimard, 2008. ISBN 9782742420216.
* Richard Reymann, Île de Batz: Jardin Georges Delaselle, Actes Sud/Editions locales de France.
* Parcs et Jardins degemer (Gallrg)
* Conservatoire des Jardins et Paysages degemer (Galleg)
* Gralon.net degemer (Galleg)
# Jardin

Ur jardin pe liorzh zo ul lec'h, er-maez peurliesañ, ma planter gwez, plant ha bleunioù evit an dudi (diskuizhañ, pourmen, hunvreal) pe evit gounit frouezh ha legumaj. Savet e vez dre deknikoù al liorzherezh.
Ur feunteun pe ur poull a vez a-wechoù ivez. Traoù all a c'haller ouzhpennañ ː un delwenn, ur pergola...
Dre astenn-ster e komzer eus ul liorzh-kêr, ul liorzh bras e kêr digor d'an dud, ul liorzh loened, ur zoo, hag eus ul liorzh vugale, ur vagouri.
# Jared Diamond

Jared Mason Diamond (ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1937) a zo ur bevoniour hag ur skrivagner amerikan. Kelenner war an douaroniezh hag ar bevedouriezh eo e Skol-Veur Kalifornia, Los-Angeles. Brudet eo evit e levr Guns, Germs, and Steel embannet e 1998 a c'hounezas priz Pulitzer al Lennegezh nann-faltaziek e 1998.

## Levrioù

* 1972 Avifauna of the Eastern Highlands of New Guinea, Publications of the Nuttall Ornithological Club, No. 12, Cambridge, Mass., pp. 438.
* 1975 M. L. Cody and J. M. Diamond, eds. Ecology and Evolution of Communities. Belknap Press, Harvard University Press, Cambridge, Mass.
* 1979 J. M. Diamond and M. LeCroy. Birds of Karkar and Bagabag Islands, New Guinea. Bull. Amer. Mus. Nat. Hist. 164:469-531
* 1984 J. M. Diamond. The Avifaunas of Rennell and Bellona Islands. The Natural History of Rennell Islands, British Solomon Islands 8:127-168
* 1986 J. M. Diamond and T. J. Case. eds. Community Ecology. Harper and Row, New York
* 1986 B. Beehler, T. Pratt, D. Zimmerman, H. Bell, B. Finch, J. M. Diamond, and J. Coe. Birds of New Guinea. Princeton University Press,Princeton
* 1992 The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal, ISBN 0-06-098403-1
* 1997 Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality, ISBN 0-465-03127-7
* 1997 Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies. W.W. Norton & Co. ISBN 0-393-06131-0
* 2001 The Birds of Northern Melanesia: Speciation, Ecology, & Biogeography (with Ernst Mayr), ISBN 0-19-514170-9
* 2003 Guns, Germs, and Steel Reader's Companion, ISBN 1-58663-863-7.
* 2005 Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed. New York: Viking Books. ISBN 1-58663-863-7.
* 2006 The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-084550-3.

## Pennadoù choazet

* Island Biogeography and the Design of Natural Reserves (1976), in Robert M. May's Theoretical Ecology: Principles and Applications, Blackwell Scientific Publications, pp. 163–186.
* Ethnic differences. Variation in human testis size. (April 1986) Nature 320(6062):488-489 PubMed.
* The Worst Mistake in the History of the Human Race (May 1987) Discover pp. 64–66
* Curse and Blessing of the Ghetto (March 1991) Discover, pp. 60–66
* Race Without Color (November 1994) Discover
* The Curse of QWERTY (April 1997) Discover
* Japanese Roots (June 1998) Discover

## Notennoù

* ↑ (en) Pulitzer Prizes 1998
# Jardin d'Acclimatation

Ar Jardin d'Acclimatation a zo ul liorzh evit ar vugale e Pariz, e-kichen koad Boulogne.

## Liammoù diavaez

* Jardin d'Acclimatation
# Liesdoueegezh

Al liesdoueegezh zo ur reizhiad relijiel ma kred an dud ez eus meur a zoue. Disheñvel eo diouzh an undoueegezh, diazezet war un doue hepken. E darn eus ar relijionoù-se, an doueed ha doueezed disheñvel zo taolennadurioù eus nerzhioù an natur pe pennaennoù an hendadoù. Al liesdoueegezh zo un doare doueouriezh. Enebet eo an doueouriezh, ouzh an undoueegezh, na gred nemet en un doue, darn an amzer unan trehontel. Liesdoueidi ne lakaont ket atav an holl doueed war ar memes live. Gellout a reont bezañ henotheisted, o krediñ en un doue met gant doueed a live izeloc'h dezhañ evel The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Lod liesdoueidi all a c'hell bezañ kathenotheisted, oc'h azeuliñ doueed disheñvel hervez ar mare.
# Liester

Al liester a zo anv ur rumm yezhadurel a arouezier drezañ emeur o komz eus meur a dra pe eus meur a zen.
Enebet eo ouzh an unander hag ivez ouzh ar strollder a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all.
E yezhoù'zo e vez enebet ouzh an daouder ivez. E brezhoneg e vez merket al liester en anv-kadarn hag er verb. E yezhoù zo evel ar galleg pe ar yezhoù latin e vez merket en anv-gwan hag er ger-mell ivez.

## Reizh ha direizh

Komz a reer ivez eus liester reizh ha liester direizh. E brezhoneg e lavarer eo reizh al liester merket gant -où pe -ioù (evel hini traoù ha kadorioù, pe gant -ed (evel hini paotred ha plac'hed), pe gant -erien (evel hini kanerien), ha direizh ar re all.
# Lieskostezeg keitkorneg

Er geometriezh euklidian, ul lieskostezeg keitkorn a zo ul lieskostezeg gant ankloù diabarzh kevatal. Ma eo kevatal ivez hirder ar c'hostezioù, neuze eo ul leiskostezeg reoliek. Ma 'z eo a bep eil hirderioù ar c'hostezioù eo ul lieskostezeg izogonal.
An tric'horn keitkorn nemetañ eo an tric'horn keitkostez. Ar skouergornegoù, en o zouez ar c'harrez, eo ar pevarc'hostezegoù keitkorn nemeto.
En ul lieskostezeg simpl keitkorneg (koñveksel neuze) gant n kostez, pep korn diabarzh a zo (1 – 2/n)×180°. Dont a ra se deus ar fed e vefe sammat kornioù diabarzh un n-kostezek simpl kevatal atav da (n – 2)×180°.
Teorem Viviani a zo gwir evit al lieskostezegoù keitkorn, "Sammat hedoù ur poent diabarzh kostezioù ul lieskostezeg keitkorn koñveks n'eo ket diouzh lec'hiadur ar poent-se."
Ul lieskostezeg a zo izogonal ma ha nemet ma en deus an tri perzh da-heul :
* keitkorn eo ;
* enskrivabl eo ;
* e kostezioù a bep-eil a zo kevatal (da laret eo, ar c'hostezioù 1, 3, 5, ... a zo kevatal hag ar c'hostezioù 2, 4, 6, ... a zo kevatal).
ma 'z eo n ampar eo neuze reoliek al lieskostezek.
Er memes doare e c'hell un hirgarezenn gant kostezioù anterin a c'hell bezañ pavezet gant karrezioù unanenn (i. e. a gostez 1), hag ur c'hwec'hkorneg koñveks keitkorn gant kostezioù anterin, gant tric'hornioù keitkostezeg unanenn, pep dodekagon koñveks keitkorn a c'hell bezañ pavezet gant un hollad a karrezioù unann, tric'hornioù keitkostezeg unanenn ha romboù unanenn gant kornioù ho muzul 30° ha 150°.
Evit p prim, pep lieskostezeg keitkorn koñveks gant p$^k$ kostez anterin a zo anvariant gant un troiadur a urzh p (a zo reoliek neze ma k = 1).

## Notennoù

* 1 2 (2002) "{{{title}}}". Patrom:Lien 86 (507): 396-407.
* ↑ Mark Ryan (2014). Essentiel de la géométrie, First, Pour les Nuls. 145 p. .
* ↑ A Property of Equiangular Polygons: What Is It About? (en)..
* ↑ (2004) "{{{title}}}".

## Levrlennadur

* Robert Williams (1979). The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design, Dover (in en). 32 p. .
# Liessindeton

War dachenn ar yezhoniezh hag ar yezhadur dreist-holl e implijer an termen liessindeton pe kenurzhierezh liessindetek (e saozneg: polysyndeton pe polysyndetic coordination, diwar ar henc'hresianeg πολύ (< πολύς); 'kalz; lies-' mui δεῖν (< δέω); 'liammañ; stagañ') evit komz eus savadennoù kevrennek ma vez liammet meur a gedrann (frazennoù, rannfrazennoù...) an eil re ouzh ar re all gant meur a stagell kenurzhiañ ("ha", "pe", "met"...) renk-ouzh-renk, alies a-walc'h en un doare diezhomm.
Implijet e vez evel un elfenn stiloniezh war dachenn al lennegezh dreist-holl evit pouezañ war ur fed bennak pe c'hoazh evit krouiñ ul lusk resis, da skouer:
    Galleg:
    "Un soir, j'ai assis la Beauté sur mes genoux. − Et je l'ai trouvée amère. − Et je l'ai injuriée."
    (Rimbaud)
    Latin:
    "Nemo sibi tam nobilis visus est, qui ex illo sacrario quicquam poscere aut tollere aut attingere auderet
    (Cicero in Verrem 6,11f)

## Gwelit ivez:

* Sindeton
* Amsindeton
* Kenurzhierezh
* Parataksis
* Stagell
# Liesozhac'hiezh

Al liesozhac'hiezh (/ˌliezozaɣˈi:es/) eo stad a vuhez ur vaouez a vev gant meur a ozhac'h, pe a bried. Komz a reer ivez eus liespriediezh pe liespriedelezh.

## Testenioù

* "Hervez Julius Caesar e oa kustum ar Vrezhoned, breudeur a-wechoù, tad ha mab a-wechoù all, da gaout gwragez boutin.
* "Al liesozhac'hiezh a oa un dra ordinal e-touez maouezi Lacedaemonia hervez Polybius." "(Polybius vii.7.732, following Timæus)"
* "Gwragez Roma a emdolpas en engrouezioù da vont d'ar Sened da c'houlenn en ur ouelañ ma vije dimezet ur vaouez da zaou waz".

## Notennoù

* ↑ Henry Theophilus Finck : Primitive Love and Love-Stories. 1899.
* ↑ John Ferguson McLennon : Studies in Ancient History. Macmillan & Co., 1886. p. xxv
* ↑ Henry Sumner Maine : Dissertations on Early Law and Custom. London : John Murray, 1883. Chapter IV, Note B
* ↑ Macrobius, The Saturnalia. New York : Columbia University Press, 1969. p. 53 (1:6:22)
# Lierneux

Lierneux :
| Banniel | |
| Skoed | |
| Verviers hag e Proviñs Liège | |
| Riez | Belgia |
| Kumuniezh | Kumuniezh c'hall |
| Rannvro | Wallonia |
| Proviñs | Liège |
| Arondisamant | Verviers |
| ins | 63045 |
| Kumunioù-Kod post | 4990 4990 4990 |
| Kumunioù strollet | Lierneux Arbrefontaine Bra |
| Kod pellgomz | 080 |
| Maer | Francis Samray (Ensemble) |
| Gorread | 92,08 km² |
| Hed | 05° 47' .." Reter |
| Led | 50° 17' .." Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 3 497 (01.01.2012) |
| Stankter | 36 a./km² |
| Lec'hienn | www.lierneux.be |
Lierneux (e walloneg:Lierneu) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Liesadur

Al liesadur zo unan eus pevar niñvadur an niveroniezh elfennel gant ar sammadur, al lamadur hag ar rannadur.
Liesadur daou gevan a c'hell bout desellet evel ur sammadur arrenet lies gwech. Da skouer, 3 lies 4 a c'hell bout gwelet evel sammadur tri niver 4 :
    $3\times 4=4+4+4=12$
Al liesadur a c'hell kevaraezañ da gontañ elfennoù renket en ur reizhkorn pe da jediñ gorread ur reizhkorneg a anavezer an hed hag al led anezhañ. Er memes mod e kevaraez da zidermenañ ur priz prenañ anavezer a 'r priz unanek hag a 'r c'hementad prenet.
Al liesadur en em holleka da strolloù all estreget an niveroù klasel (kevan, daveel, gwerc'hel). Da skouer, tu zo liesaat kemplezhion etrezo, kevreizhennoù, ogedoù ha zoken sturiadelloù dre niveroù.
# Liespriediezh

Al liespriediezh pe liespriedelezh eo stad a vuhez un den en deus meur a bried. Pa vez kaoz eus ur gwaz e lavarer e vev el lieswregiezh, pa vez kaoz eus ur vaouez e lavarer e vev el liesozhac'hiezh.
# Liessies

Kumunioù Frañs :
| Anv | Liessies |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Liessies en Arondisamant Avesnes-sur-Helpe | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Avesnes-sur-Helpe |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des vallées de la Solre, de la Thure et de l'Helpe |
| Kanton | Solre-le-Château |
| Kod INSEE | 59347 |
| Kod-post | 59740 |
| Maer | Alain Richard |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 17,6 km² |
| Led | 50° 07' 07" Norzh |
| Hed | 04° 04' 58" Reter |
| Uhelder kreiz | 182 m |
| Uhelder bihanañ | 157 m |
| Uhelder brasañ | 234 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 535 (2007) |
| Stankter | 30 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Liessies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sainte Hiltrude.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Helpe Majeure emañ Liessies.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Kastell Zafra

Kastell Zafra zo ur c'hastell krennamzerel e Campillo de Dueñas, e proviñs Guadalajara.
# Kastell an Erminig

Kastell an Erminig :
| Kastell an Erminig (Ostel Lagorce), e kêr Gwened. ||
| Anv gallek | Château de l'Hermine |
| Marevezh pe stil | Krennamzer |
| Doare kastell | Kastell-kreñv |
| Deroù ar savidigezh | 1380 |
| Dibenn ar savidigezh | 1385 |
| Perc'henn kentañ | Dug Breizh |
| Implij orin | Annez an dug |
| Implij a-vremañ | distrujet |
| Lec'hiadur ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 39′ 22″ N, 2° 45′ 22″ K |
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Gwened |
| Departamant | Mor-Bihan |
| Kumun | Gwened |
| kemmañ |
Kastell an Erminig e oa anv, pe lesanv, kastell Gwened ma veze duged Breizh o chom er XV$^{vet}$ kantved a-raok mont da gastell Naoned da chom. Ober a ra ul lodenn eus ramparzhioù Gwened.

## Istor
### Ar c'hastell gwechall

An anv-mañ a voe roet d'ur c'hastell savet gant an dug Yann IV entre 1380 ha 1385 da greñvaat kêr Gwened ha da ober e annezlec'h. Savet e voe e reter ar gêr gloz, war douaroù prenet gant an dug e 1380. Ur wech savet ar c'hastell, e voe prenet douaroù all gantañ c'hoazh, er reter evit ober ul liorzh vras. Eno emañ liorzhoù ar Waremm hiziv.
E Kastell an Erminig e voe ganet Yann V, mab Yann IV. Eno ivez e voe lidet eured Frañsez II gant e wreg Marc'harid Breizh e 1455. Goude eured Anna Breizh gant ar roue gall Charlez VIII avat, ne voe ket implijet ar c'hastell kement. Eno e oa gouarnour Gwened o chom, hag eno ivez e voe degemeret ar roue Frañsez Iañ e 1518 hag e 1532, met tamm-ha-tamm goude-se e voe dilezet. Loeiz XIV a roas aotre da adimplijout lod eus ar mein da echuiñ kaeoù ar porzh.

### Hiziv

E 1785 e voe savet, war ar rivinoù-se, ar savadur a weler hiziv, an Ostel Lagorce, ha n'eo ket ur c'hreñvlec'h krennamzerel ken.
Eno emañ Skol-Uhel ar Vro hiziv.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kastell Windsor

Kastell Windsor zo unan eus tiez-annez boas rouaned ha rouanezed ar Rouantelezh Unanet. Emañ ar c’hastell-se war ribl an Tavoez, en ur gêr anvet Windsor ivez.
Brasañ kastell annezet ar bed eo, hiziv an deiz. Bremañ e kav gwelloc’h d’ar rouanez Elesbed II bezañ o chom e Palez Buckingham, hag implijout a ra kastell Windsor evel un eil annez, evit ar vakañsoù, pe evit degemer pennoù stadoù estren. Gant lod eus hec’h hendadoù, evel Jord IV, avat, e veze implijet Kastell Windsor evel annez pennañ.
Savet e voe ar c’hastell kentañ eno da vare Gwilherm Iañ Bro-Saoz, lesanvet an Alouber. Ur c’hastell koad an hini e oa. Doare savouriezh ar c’hastell a emdroas a-hed ar c’hantvedoù. Pa veze peoc’h e veze kresket ar pezhioù-annez ha pa veze brezel e veze kreñvaet an difennoù. Er Grennamzer e voe c’hoariet ur roll a bouez gant ar c’hastell evit difenn ar gêr-benn. E-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz e voe graet kalz a zistruj ennañ. Hag er c’hantvedoù goude e kendalc’has kastell Windsor da vont war an diskar.
N’eo nemet e dibenn ren ar roue William IV ar Rouantelezh-Unanet, en XIX$^{vet}$ kantved, e voe gouestlet arc’hant da adsevel ar c’hastell. Ha goude se e teuas Windsor da vezañ lec’h annez pennañ ar rouanez Victoria. Ur perzh bras he devoe he gwaz, Alberzh, el labourioù da adsevel ha da gempenn ar c’hastell. Eno e varvas er bloavezh 1861.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kastell an Alre

Kastell an Alre :
| Dismantroù ar c'hastell kozh, a-us stêr an Alre. ||
| Anv gallek | Château d'Auray |
| Marevezh pe stil | Krennamzer |
| Doare kastell | Kastell-kreñv |
| Deroù ar savidigezh | XIII$^{vet}$ kantved |
| Perc'henn kentañ | Arzhur Iañ |
| Implij a-vremañ | distrujet |
| Lec'hiadur ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 39′ 59″ N, 2° 58′ 49″ K |
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Gwened |
| Departamant | Mor-Bihan |
| Kumun | An Alre |
| kemmañ |
Kastell an Alre a oa ur c'hastell-kreñv en Alre e departamant Mor-Bihan e Breizh. Hiriv ne chom nemet dismantroù ur voger anezhañ.
# Kastell ar Gwildoù

Emañ Kastell ar Gwildoù e kumun Krehen, en arvor Bro-Sant-Maloù, e genoù ar stêr Argenon.

## Istor

Ur c’hastell kentañ a voe savet gant mein ha prenn, en XI$^{vet}$ kantved. Diwar ar beg-douar ma oa savet e c’halled kontrollañ aes an tremens en aber an Argenon.
Ar c’hastell mein kentañ a voe savet e deroù an XIII$^{vet}$ kantved moarvat, e stumm ur garrezenn gant un tour ront e pep korn. E-kreiz ar XIV$^{vet}$ kantved e voe distrujet evel meur a gastell all e Breizh, abalamour da reuz Brezel hêrezh dugelezh Breizh. En amzer-se e oa ar c’hastell d’an tiegezh Belmaner, a-du gant tiegezh Penteür. Ur verc’h da Yann IV Belmaner a zimezas da Charlez Dinan hag hemañ a greskas e zomani evel-se. Goude bezañ brezeliet a-du gant ar Gwesklin hag a-enep ar Saozon, ez eas Belmaner a-du gant Yann Moñforzh. Unan eus diskennidi ar Belmaner, Frañseza Dinan, a zimezas gant ur mab d’an dug, Jili Breizh. Hennezh a oa breur da Frañsez Iañ. Gwarizi a vage ouzh e vreur ha gwall dost e oa d’ar Saozon, dre m’en doa tremenet ul lodenn eus e vugaleaj e Bro-Saoz. E 1446 e vo lakaet herzel Jili Breizh gant tud Frañsez Iañ. Lazhet e voe en e gell e 1450. E dibenn ar XV$^{vet}$ kantved e c’houzañvas ar c’hastell adarre diwar ar brezel evit dizalc’hiezh Breizh : kemeret e voe gant armeoù Bro-C’hall e 1487 ha c’hwezhet e voe an tan ennañ. E 1499 e varvas ar berc’hennez, Frañseza Dinan, ha tremen a reas ar c’hastell neuze etre krabanoù tiegezh Laval, na reas ket kalz war e dro.
Daoust da se e voe adkempennet goude, memes tra, ha lakaet e-tailh da badout ouzh an armoù nevez gant danvez-tarzh. Lakaet e voe seziz warnañ meur a wech e-pad brezelioù ar C’hevre ; goude-se ez eas war an diskar ha dilezet e voe da vat en XVIII$^{vet}$ kantved. Lod eus ar mein a voe implijet gant saverien tiez ar c’hornad…
Abalamour d’e istor ha d’e berc’henned eo anavezet kastell ar Gwildoù alies evel « Kastell Jili Breizh ».

## Bremañ

Daoust ma n’eo ket ken meurdezus kastell ar Gwildoù ha ma oa er Grennamzer, eo chomet en e sav betek hiziv, en un endro kaer. E 1951 e voe lakaet war roll ar monumantoù istorel hag e 1981 e voe prenet ar rivinoù gant departamant Aodoù-an-Arvor. Abaoe un nebeud bloavezhioù e vez furchet ar rivinoù, e-pad an hañv, da glask gouzout hiroc’h diwar-benn istor ar c’hastell.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Kastell ar Gwildoù el lec'hienn “Les côtes du nord de l’Armorique (e galleg)
* Pajennadoù diwar-benn Kastell ar Gwildoù el lec’hienn Créhen et le Val d’Arguenon
# Kastell ar Roc'h-Ugu

Kastell ar Roc'h-Ugu :
| Kastell ar Roc'h-Ugu. ||
| Anv gallek | Château de la Roche-Jagu |
| Savidigezh | 1405-1418 |
| Perc'henn kentañ | Catherine de Troguindy |
| Implij orin | Annez, kreñvlec'h difenn |
| Perc'henn a-vremañ | Kuzul departamant Aodoù-an-Arvor |
| Implij a-vremañ | Lec'h publik |
| Gwarez | Monumant istorel rummet (1930) |
| Lec'hiadur ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 44′ 00″ N, 3° 09′ 05″ K |
| Bro | Breizh |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Bro hengounel | Bro-Dreger |
| Kumun | Pleuzal |
| Lec'hienn ofisiel | larochejagu.fr |
| kemmañ |
Kastell ar Roc'h-Ugu zo ur c’hastell a oa bet savet er XV$^{vet}$ kantved. Emañ war douaroù kumun Pleuzal war lez an Trev, e Treger hag en Aodoù-an-Arvor.

## Istor

Ar c’hastell zo bremañ a oa bet savet e deroù ar XV$^{vet}$ kantved. Moarvat e oa bet ur c’hastell eno kalz a-raok. Kontañ a reer e oa bet savet ar c’hastell kentañ en XI$^{vet}$ kantved gant un aotrou anvet Jagu pe Yagu. Ha distrujet e vije bet e-pad Brezel hêrezh Breizh. Gant an dug Yann V e oa bet aotreet itron Catherine de Troguindy da adsevel ur c’hastell, a voe kroget e 1405 hag echuet e 1418. Emañ ar savadur e lein ur vri, war ribl kleiz an Trev hag alese e c’haller gwelet mat an draoñienn hag hec’h eveshaat.
Pevar live zo e diabarzh ar savadur ha div viñs. N’eus ket kalz prenestroù war ar voger zo troet ouzh ar stêr. N’eus nemet ar gegin zo chomet mui pe vui er stad ma oa gwechall gozh. E 1930 e oa bet lakaet ar c’hastell da vonumant istorel gant ar stad. E 1958 e oa bet prenet gant departamant Aodoù-an-Arvor ha labourioù bras zo bet graet ennañ abaoe evit e gempenn. Gallout a reer e weladenniñ kenkoulz hag al liorzh zo en-dro dezhañ, hag abadennoù sevenadurel a bep seurt a vez kinniget ennañ.

## Yezh

Perc'hennet eo ar c'hastell gant departamant Aodoù-an-Arvor ha n'eus mann ebet e brezhoneg, na skritell ebet gant anv brezhonek ar c'hastell. Liesyezhek, Brezhoneg en o zouez e vez an diskouezadegoù abaoe 2013 koulskoude.

## Skeudennoù

* An Trev.
* Ar c’hastell, gwelet eus an Treñv.
* An tour, e-kreiz an tal
* Liorzh ar c’hastell
* Al liorzh

## Levrlennadur

* René Couffon, Le château de la Roche-Jagu, Les Presses Bretonnes, Sant-Brieg, 1968

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec’hienn ofisiel departamant Aodoù-an-Arvor
* Skeudennoù ha testennoù diwar-benn ar c’hastell
* Lec’hienn diwar-benn glad korn-bro Gwengamp
# Kastell Örebro

Kastell Örebro zo ur c’hastell eus ar Grennamzer en Örebro, e proviñs Närke, e kreiz Sveden. Kroget e voe d’e sevel er XIV$^{vet}$ kantved, da vare ar roue Magnus Eriksson. Kresket e voe dindan ren an tiegezh Vasa, hag adsavet da ziwezhañ war-dro ar bloavezh 1900.
Emañ ar c’hastell war un enezenn, er stêr Svartån. E-pad kantvedoù en deus talvezet da ziwall ar pont a ro tremen dreist ar stêr-se.
E-pad daou gantved eo bet lec’h-annez gouarnour ar gontelezh. Abaoe 1935 ez eo ur monumant digor d’ar weladennerien, hag ur mirdi zo ennañ.