OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Irmingard Hespengau

Irmingard Hespengau (hervez hec'h anv alamanek), pe Ermengarde de Hesbaye (hervez hec'h anv gallekaet), pe Irmengarde, (war-dro 778 – 818) a oa merc'h d'ar c'hont frank Ingram, kont Hespengau (war-dro Liège), a oa un niz da Rotruda Trier, gwreg Karl Martel, ha da Hedwig Bavaria. Dimeziñ a reas da Loeiz an Deol a oa roue Akitania, roue Italia, roue ar Franked, hag Impalaer santel.

## He buhez

Ganet e oa Irmingard Hespengau war-dro 778 e douaroù he zad, Ingram. War-dro 794 e timezas da vab Karl Veur, Loeiz an Deol. Dezhañ e roas c'hwec'h bugel :
* Lotar Iañ en 795, ganet en Altdorf, Bavaria ;
* Pepin Iañ Akitania en 797 ;
* Adelaid, war-dro 799, marteze gwreg da Roparzh ar C'hreñv, marteze mamm da Odo, kont Pariz, ha da Roparzh Iañ Bro-C'hall
* Rotrude, e 800
* Hildegard en 803 ; Matild a veze graet anezhi ivez. Dimeziñ a reas da Gerard, kont Auvergne, ha gallout a rafe bezañ mamm da Ranulf Iañ Poitiers.
* Loeiz II ar German en 806.
Impalaerez e teuas da vout, war un dro gant he fried, da varv Karl e 814.
Bernez, roue Italia ha niz da Loeiz, fiziañs gantañ e-barzh lealded ar vrezelourien frank kaset dezhañ gant an impalaerez, a voe prizoniet gante, kaset da Aachen ha kondaonet d'ar marv e 818, dre ma oa o klask aozañ un emsavadeg. Kurunennet e voe Loeiz hag Irmingard e Reims gant ar pab Stefan IV e miz Eost eus ar bloaz 814.
Levezon bras he devoa war he fried, hag evit kadarnaat galloud he bugale e klaskas argas tud all an tiegezh impalaerel. War hec'h alioù e voe kaset bastarded Karl Veur (Drogon, Hugo ha Tierry) da vanatioù.
Mervel a reas d'an 3 a viz Here 818 en Anje, goude bet oc'h ober un dro ensellout er rouantelezh gant he fried. Un nebeud bloavezhioù goude ec'h addimezas Loeiz da Judit Bavaria.

## Pennadoù kar

* Ermengarde
* Ermengarde Anjev
# Irrawaddy

An Irrawaddy zo ur stêr, 2 170 km hed dezhi, e Birmania (Myanmar).
Stêr vrasañ ar vro eo. Redek a ra eus an norzh d'ar su hag en em deurel e Mor Andaman dre un delta bras. En em astenn a ra he diazad war 404 200 km², da lavaret eo ul lodenn vras eus Birmania.
# Irrlicht

Irrlicht a zo ur c'heflusker 3D holl-RK frank ha digoust gant an aotre zlib.
Ar meziant se a zo bet skrivet e c++ gant Nikolaus Gebhardt.

## Merad ar stummoù fichennaoueg

Fichennaouegoù skeudennoù endalc'het :
* Adobe Photoshop (.psd)
* JPEG File Interchange Format (.jpg)
* Portable Network Graphics (.png)
* Truevision Targa (.tga)
* Windows Bitmap (.bmp)
* ZSoft Paintbrush PCX (.pcx)
Fichennaouegoù 3D :
* 3D Studio meshes (.3ds)
* B3D files (.b3d)
* Alias Wavefront Maya (.obj)
* Cartography shop 4 (.csm)
* COLLADA (.xml, .dae)
* DeleD (.dmf)
* FSRad oct (.oct)
* Irrlicht scenes (.irr)
* Irrlicht static meshes (.irrmesh)
* Microsoft DirectX (.x) (binary & text)
* Milkshape (.ms3d)
* My3DTools 3 (.my3D)
* OGRE meshes (.mesh)
* Pulsar LMTools (.lmts)
* Quake 3 levels (.bsp)
* Quake 2 models (.md2)
* Fichennaoueg STL 3D (.stl)
# Irmgard Teurgn

Irmgard Teurgn pe Irmingarde, a oa ganet e 804 en Elzas, hag a varvas d'an 20 a viz Meurzh 851, a oa ur briñsez frank hag impalaerez er Grennamzer.

## He buhez

Merc'h e oa d'ar c'hont Huon III Teurgn (765-837) a oa ivez kont Elzas Uhel, hag a ziskenne eus Adalrich, tad santez Odilia hag Ava Morvois.

### Dimeziñ

D'ar 15 a viz Here 821 e timezas e Diedenhoffen (Thionville hiriv) d'an impalaer Lotar Iañ, mab da Loeiz an Deol, ha mab-bihan da Garl Veur. Gant an dimeziñ-se e voe liammet an tiegezh Etichon-Adalric eus Elzas gant an dierniezh impalaerel.

### Bugale

Nav bugel he doe :
* Loeiz II ar Yaouank (825-†875), impalaer ar C'hornog eus 855 da 875 ha roue Provañs eus 863 da 875. Dimeziñ a reas da Engelberge Elzas ha daou vugel o doe, unan anezho e oa Ermengarde, a zimezas da Boson V de Provence (Bosonides) e miz Meurzh 876
* Hildrud pe Helletrude (826-†866), pried d'ar c'hont Bérenger
* Berta (830-†877), abadez Avenay-Val-d'Or e 847
* Ermengarde (830-†849), skrapet en 846 gant Giselbert ganet entre 826 ha 830, kont Maasgau, a zimezas dezhi.
* Gisla (830-†864), abadez San Salvador e Brescia entre 852 ha 864 - Marvet d'an 28 a viz Ebrel 864
* Lotar II Lotaringia (835-869), dimezet en 855 da d-Theutberge(kaset kuit en 860), merc'h da Boson Arle an Henañ († goude 855). Addimezet en 862 da Waldrade
* Rotrude (836-†882), ganet e Pavia, dimezet en 850-51 da Lambert II Naoned, margrav Breizh, kont Naoned, marvet d'an 1 a viz Mae 852, ha goude-qse da Otton II Lebarten
* Charlez Provañs (84-†863), roue Lyon ha Bourgogn. En Genver 863 rez eas da vanac'h da Saint-Pierre-les-Nonnains, e Lyon
* Karloman (ganet e 853), mab diwezhañ Lotar, bastard war a greder.

## Notennoù

* ↑ Dizemglev zo etre an istorourien diwar-benn pet bugel he doe Ermengarde. Eus ar merc'hed e anavezer: Berta, Ermengarde, Gisela, ha Rugrude, a zo marteze an hini anavezet evel Helletrude, pe Hildrud, gwreg ar c'hont Beranger
* ↑ Le Gendre : Histoire de France, tome 8, p.41
* ↑ Theutberge a varvas war-dro 875 en Abati Santez-Glossind Metz da 35 bloaz.

## Levrlennadur

* Joseph Bernhard, Histoire de l'abbaye et de la ville d'Erstein, 1883
* Philippe-André Grandidier, Œuvres historiques inédites, Kolmar 1865 - 6 levrenn.
* Philippe-André Grandidier, Histoire de l’Église et des princes-évêques de Strasbourg, jusqu'à nos jours, 2 levrenn, Strasbourg 1776, Imprimerie François Levrault.
* Philippe-André Grandidier, Histoire ecclésiastique, militaire, civile et littéraire de la province d'Alsace, Strasbourg, 1787, Lorenzi et Schulerii (levrenn I) et Levrault (levrenn II)
* Robert Parisot, Le Royaume de Lothaire sous les Carolingiens, Paris, 1899, Alphonse Picard et fils éditeurs
* Guy Perny, Aldaric, duc d'Alsace, Jérôme Do Bentzinger Éditeur, Colmar, 2004 ISBN 2 84960 023 7
* Christian Pfister, Le Duché mérovingien sous les Carolingiens, Annales de l'Est, 1888, 1889, 1892, Nancy
* Édouard Sitzmann, Dictionnaire de biographie des hommes célèbres de l'Alsace, Rixheim, 1907, Imprimerie F. Sutter et Cie, 2 levrenn
* Jérôme Vignier, La Véritable Origine des très illustres maisons d'Alsace, de Lorraine, d'Autriche, de Bade et de quantités d'autres, Paris, 1649
# Irokoaned Sant-Laorañs

Irokoaned Sant-Laorañs zo ur vroad henvroat heñvel a-walc’h ouzh hini pobladoù irokoaned all Norzhamerika. En em staliañ a rejont eno da vat war-lerc’h ar skornadurioù bras, da lavaret eo war-dro 10 000 bloaz zo.
Betek ar bloavezhioù etre 1550 ha 1580 e oant o vevañ e-kichen ar stêr Sant-Laorañs e proviñsoù a-vremañ Kebek hag Ontario, e Kanada, hag e stad New York er Stadoù-Unanet. An ergerzher breizhat Jakez Karter a gejas ganto meur a wech etre 1534 ha 1542. Pa zistroas ar C'hallaoued e 1603 e oa aet da get ar c'hêriadennoù e-lec'h ma oant war-dro tri-ugent vloaz abretoc'h.
Dont a ra ar ouiziegezh diwar-benn Irokoaned Sant-Laorañs eus skridoù Jakez Karter, met ivez eus studiadennoù nevesañ war an arkeologiezh hag ar yezhoniezh keñveriet.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Nikolaz Graignic, Jakez Karter : Kavadenner ar C'hanada - An Istor Livet, Brezhoweb, 19 a viz Meurzh 2024
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Iron Man (film)

Iron Man a zo ur film amerikan bet sevenet gant Jon Favreau ha deuet er-maez e 2008. Diazezet eo war an dudenn comic Iron Man bet krouet gant Stan Lee, Don Heck, Jack Kirby ha Larry Lieber.

## An istor

Tony Stark a zo ur playboy pinvidik-mor. Hêr labouradeg armoù e dad eo, hag ijinour dreistdonezonet eo ivez. E-ket ha m'emañ e veajiñ en Afghanistan a-benn diskouez e fuc'hell Jeriko ez eo skrapet gant sponterien ha gloazet da vat. Dont a ra a-benn da dreuzvevañ a-drugarez d'un dredanerez vihan tost ouzh e galon. Nac'h a ra sevel ur fuc'hell evel ma c'houlenn ar sponterien gantañ ober, hag e-lec'h e sav un houarwisk dir leun a vitrakoù hag a implij a-benn tec'hout kuit. Goude bezañ komprenet e vez implijet armoù savet gant e embregerezh gant sponterien, e tiviz implijout e houarnwisk a-benn gwareziñ an dud ha stourm evit ar justis.

## Tro-dro d'ar film

* E miz Meurzh 2007 e voe kroget ar filmañ
* Ar film kentañ arc'hantet penn-da-benn gant Marvel Studios eo
# Iron Man 2

Iron Man 2 a zo ur film skiant-faltazi amerikan sevenet gant Jon Favreau, diwar ur senario gant Justin Theroux, diazezet war an tudennoù comics bet krouet gant Stan Lee, Don Heck, Larry Lieber ha Jack Kirby. Produet eo bet ar film gant Marvel Studios ha Paramount Pictures. Ennañ e c'hoari Robert Downey Jr. (Tony Stark/Iron Man), Gwyneth Paltrow (Pepper Potts), Scarlett Johansson (Black Widow), Mickey Rourke (Whiplash), Sam Rockwell (Justin Hammer) ha Samuel L. Jackson (Nick Fury). Filmet eo bet ar film e miz Ebrel 2009

## An istor

Er bed e oar an holl ez eo Tony Stark hag Iron Man un den nemetken. Daoust da c'houlennoù ar gouarnamant, ar gelaouennerien hag an dud dre vras e nac'h Tony Stark rannañ e ouiziegezhioù gant an arme amerikan, peogwir en deus aon e vefe laeret e vennozhioù gant torfedourien. Asambles gant Pepper Potts ha James « Rhodey » Rhodes e krou un emglev nevez.

## Tro-dro d'ar film

* D'ar 26 a viz Meurzh 2010 en deus lavaret Robert Downey Jr. e vefe filmet Iron Man 3 e 2011 : Iron Man 3.

## Notennoù

* ↑ Thor & Iron Man 2 officialisés par Marvel e lec'hienn Écran Large - 25 a viz C'hwevrer 2009, Jean-Noël Nicolau.
* ↑ https://web.archive.org/web/20100329132726/http://www.excessif.com/cinema/actu-cinema/news/robert-downey-jr-pret-pour-iron-man-3-5787625-760.html

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn ofisiel ar c'hoari video
# Kangourou-gwez gris

Kangourou-gwez gris :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Dendrolagus |
| Anv skiantel ||
| Dendrolagus inustus Müller, 1840 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hangourou-gwez gris (Dendrolagus inustus) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea-Nevez.
# Kangourou rous

Kangourou rous :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Macropus |
| Anv skiantel ||
| Macropus rufus Desmarest, 1822 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hangourou rous (Macropus rufus) a zo ur bronneg geotdebrer godellek hag a vev en Aostralia. Ar c'hangourou brasañ eo ha, dre se, ar godelleg brasañ war ar memes tro.

## Doareoù pennañ

Disheñvel eo ar par diouzh ar barez. War-dro 85 kg ha 160 cm (uhelder) eo ar par pa n'eo ar barez nemet war-dro 35 kg ha 130 cm. O lost a c'hell bezañ 1 m e hirder.
Cheñch a ra kalz niver ar c'hangouroued rous : etre 5 ha 12 milion diouzh ma vez sec'hor pe get. Ar parezed n'hallont ket engehentañ ma n'eo ket stank a-walc'h ar struzh ha n'eus ket sper gant ar pared pa vez sec'hor.
En em vagañ a ra diwar gwrizioù, delioù ha geot.
Bevañ a ra a-strolladoù etre 2 ha 10 kangourou enno.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kanienn Cheddar

Kanienn Cheddar (Cheddar Gorge e saozneg) zo ur ganienn e Menezioù Mendip, e Bro-Saoz, e Somerset, nepell diouzh bourk Cheddar, ma vez graet Keuz Cheddar, brudet e Breizh-Veur.
# Kangourou-gwez ar plaenennoù

Kangourou-gwez ar plaenennoù :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Dendrolagus |
| Anv skiantel ||
| Dendrolagus spadix Troughton & Le Souef, 1936 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kangourou-gwez ar plaenennoù (Dendrolagus spadix) a zo ur bronneg godellek hag a vev e gevred Ginea-Nevez.
# Kangourou-gwez gell

Kangourou-gwez gell :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Dendrolagus |
| Anv skiantel ||
| Dendrolagus ursinus Temminck, 1836 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hangourou-gwez gell (Dendrolagus ursinus) a zo ur bronneg godellek a vev e kornaoueg pellañ Ginea-Nevez.
# Kangourou-razh musk

Kangourou-razh musk :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Hypsiprymnodontidae |
| Genad : | Hypsiprymnodon |
| Anv skiantel ||
| Hypsiprymnodon moschatus Ramsay, 1876 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hangourou-razh musk (Hypsiprymnodon moschatus) zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia ha Ginea Nevez. Ar spesad bev nemetañ eo er c'herentiad Hypsiprymnodontidae.
Bevañ a ra er c'hoadeier gleb, en takadoù stank ar struzh enno, tro-dro d'ar froudoù ha d'al lennoù.

## Doareoù pennañ

Etre 20 cm ha 40 cm eo e gorf, gant ul lost 10 cm. Gell-gris eo e vlevenn, sklaeroc'h e gof eget e gein. Noazh eo e zivskouarn hag e lost. Kazi a-vent eo e bavioù a-raok gant e bavioù a-dreñv ha dilec'hiañ a ra en ur redek gant e bevar ezel kentoc'h eget lammat evel ar c'hangouroued.
Ar gouennañ a c'hoarvez e koulz ar glaveier, etre miz C'hwevrer ha miz Gouere. Daou golen a vez ganet an aliesañ ha chom a reont 21 sizhun e godell o mamm.
En em vagañ a ra dreist-holl diwar amprevaned, met ivez diwar buzhug, gwrizioù pe hugennoù.
# Kangourou gris ar c'hornôg

Kangourou gris ar c'hornôg :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Macropus |
| Anv skiantel ||
| Macropus fuliginosus Desmarest, 1817 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kangourou gris ar c'hornôg (Macropus fuliginosus) a zo ur bronneg geotdebrer godellek a vev e su Aostralia.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kangourou gris ar reter

Kangourou gris ar reter :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Macropus |
| Anv skiantel ||
| Macropus giganteus Shaw, 1790 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kangourou gris ar reter (Macropus giganteus) a zo ur bronneg geotdebrer godellek hag a vev e su ha reter Aostralia.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kanienn

Ur ganienn zo un draonienn enk ha serzh etre div uhelenn, hir a-walc'h alies. Devoudet eo gant krignadur goustad ar c'harregadoù gouelezennek, un anadenn graet gant dour ur stêr.

## Kaniennoù heverk

Kalz anezho a gaver war an Douar, da skouer :
* Kanienn ar Stangala war an Oded e-kichen Kemper
* Kaniennoù al Liger
* Kaniennoù an Tarn
* Kaniennoù ar Verdon
* Kanienn Veur ar C'holorado
* Kanienn Cheddar, e Somerset, e Bro-Saoz
* Kaniennoù ar Yangzi Jiang pe "an Teir C'hanienn" e Sina
...ha Valles Marineris war ar blanedenn Meurzh zoken.
# Kanienn Dylife

Kanienn Dylife zo ur ganienn e-kichen Dylife, e Powys, e-kreiz Kembre. Er penn anezhi emañ lamm-dour Ffrwd Fawr, ma lamm ar stêr Twymyn.
Ur wenodenn anvet Llwybr Glyndŵr (Gwenodenn Glyndŵr) a dremen nepell.

## Liammoù diavaez

* Kanienn Dylife
* Luc'hskeudennoù eus kanienn Dylife Gorge
# Julia Roberts

Julia Fiona Roberts, ganet d'an 28 a viz Here 1967, zo un aktourez ha produerez stadunanat. Brudet eo bet en Hollywood goude bezañ bet o c'hoari er gomedienn karantez Pretty Woman (1990), he devoa rastellet 464 milion a zollaroù dre ar bed. Gounezet he deus tri Golden Globe Awards, 8 gwech lakaet he anv war-raok, lakaet he anv peder gwech evit un Academy Awards evit priz ar film acting. Gounezet he deus un Academy Award for Best Actress evit he roll en Erin Brockovich (2000).
Roberts a oa bet an aktourez paeet ar muiañ er bloavezhioù 1990 hag e deroù ar bloavezhioù 2000.
# Julia Soaemias

Julia Soaemias Bassiana (war-dro 180- 222) a oa un impalaerez roman a orin arab, mamm d'an impalaer roman Elagabalus en III$^e$ kantved, hag a renas gant he mab adal 218 betek 222.

## He buhez

Ganet e oa Julia Soaemias en Emesa, e Siria (Homs hiziv), ha hi merc'h da Julia Maesa ha Gaius Julius Avitus Alexianus, ha nizez da Julia Domna, pried Septimus Severus.
Dimezet e voe da Sextus Varius Marcellus, beleg-meur an doue Baal.
E 205 edo e Roma gant he mamm. Eno e c'hanas he mab, Varius Avitus Bassianus, brudetoc'h hiriv evel Elagabalus.
A-raok 217 e tistroas gant he mamm da Emesa, hag he mab yaouankik c'hoazh a deuas da vout beleg-meur an doue Sol Invictus.
E 218 e voe anvet he mab Bassianus da impalaer gant al Legio III Gallica. Brezel a voe e Siria etre arme Elagabalus hag an hini a harpe an impalaer Macrinus. Trec'h e voe kostezenn Julia Maesa hag he merc'h Julia Soaemias, ha setu an tiegezh da vont da Roma da chom, ma renas Bassianus Eliogabalus betek e varv e 222. Er bloaz-se, d'an 11 a viz Meurzh end-eeun, e voe drouklazhet Julia Soaemias, war un dro gant he mab, gant ar warded pretorian.

## Lennegezh

Ur pennad diwar he fenn zo el levr De mulieribus claris gant Boccaccio.
# Julian Alaphilippe

Julian Alaphilippe, a zo ur reder marc'h-houarn a vicher eus Frañs, ganet d'an 11 a viz Even 1992 e Saint-Amand-Montrond (Cher).

## Loreadeg

* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2018
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2019

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Julia Domna

Julia Domna (160–217), ganet e proviñs roman Syria, a oa eil pried an impalaer roman Septimius Severus, a renas eus 193 da 211.
He zad a oa beleg meur an doue Elagabalus, e kêr Emesa, e Siria. Ur c'hoar henañ he doa, anvet Julia Maesa.
« Kaer, youl uhelaat enni, speredek, dieub war buhezegezh kement ha doare » a veze lavaret diwar he fenn.
Entre 185 ha 187, un diouganer a lavaras dezhi e timezje d'un den hag a vije impalaer. Kement-se a vroudas Septimius Severus, prokonsul Gallia Lugdunensis, ha jeneral al Legio IIII Scythica, d'he c'hemer da bried.

## Eured

Septimius Severus, en doa bet div verc'h gant e wreg kentañ, Paccia Marcianna, a oa intañvet pa gemeras Julia Domna da eil gwreg e 187. Daou vab o doe : Septimius Bassianus (Caracalla) ha Publius Septimius Geta.
En 193, e voe anvet Septimius Severus da impalaer gant e soudarded e Panonia, ha Julia Domna a voe anvet da Augusta, ha skoet he dremm war pezhioù moneiz.
Savet e voe da Augusta, impalaerez, ha lesanvet Demeter Nevez, Hera Romania, Virgo Caelestis. Dre ma heulie he fried e kement lec'h ma yae hennezh e veze lesanvet Mater castrorum, da lavarout eo "Mamm ar c'hamp".

## Intañvez

Goude marv he fried e 211 e savas a-enep rannañ an impalaeriezh etre he daou vab, Geta ha Caracalla, hag e renas ganto. Gwashaat a reas an darempredoù etre an daou vreur. Soudarded Caracalla a lazhas e vreur etre divvrec'h e vamm. Julia a gendalc'has da ren gant he mab Caracalla. Evel en amzer he fried Septime Sévère ez eas Julia Domna da-heul troioù-brezel he mab da Germania, Azia, egipt, Siria. Kaozioù a veze diwar-benn ar c'houblad, ha gant barzhed Alexandria e veze graet ur Jocaste anezhi, diwar batrom mamm Œdipos .
E 217 e voe muntret Caracalla gant Macrinus e Partia, hag harluet e voe Julia Domna da Emesa, he bro c'henidik. Eno e varvas diwar krign-bev ar vronn, glac'haret ha marnaoniet. Krediñ a reer en em lazhas pa glevas e oa bet drouklazhet Caracalla.

## Goude he marv

He c'hoar henañ Julia Maesa a gemeras ar galloud bloaz goude he marv$^,$. Korf Julia Domna a voe kaset da Roma ha lakaet er Sepulcrum C. et L. Caesaris (marteze ur pezh eus Mausoleon Augustus). Diwezhatoc'h avat e voe lakaet he relegoù, ha re he mab Geta, gant Julia Maesan, e Mausoleon Hadrian.

## He buhezegezh

Hervez Herodianus hag Aurelius Victor he devoa bet aferioù gant he mab Caracalla.
   En em ziskouez a reas noazh dirak Commodus, oc'h ober van. Hemañ da lavarout ː « Plijout a rafe din kemer, mar bijen aotreet da ober. »
          Hag hi da respont ː « Plijout a ra se dit ? Holl ar galloud zo ganit. »
* Julia Domna, gwisket evel ur velegez da Isis Mirdi al Louvre
* Diner Julia Domna
* Caracalla ha Julia Domna

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains – 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C, Éditions Errance, 2009 (ISBN 978-2-87772-390-9)
* ↑ Salisbury, Joyce E. (2001). Encyclopedia of Women in the Ancient World. ABC-CLIO. 183 p. ISBN 9781576070925.
* ↑ Burns, Jasper (2006). Great Women of Imperial Rome: Mothers and Wives of the Caesars. Routledge. 209 p. ISBN 9781134131853.
* ↑ Cassius Dio — Epitome of Book 79.
# Julia Gillard

Julia Eileen Gillard (ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1961 e kêr Y Barri e Kembre) zo ur bolitikourez eus Aostralia, ezel eus Strollad al Labour. D'ar 24 a viz Mezheven 2010 e oa deuet da vezañ Kentañ ministr Aostralia, e-lec'h Kevin Rudd, dre ur vouezhiadeg e diabarzh Strollad al Labour. E miz Mezheven 2013 avat e oa bet kemeret penn Strollad al Labour gant Kevin Rudd en-dro ha lezet he doa ar garg a Gentañ Ministr gantañ.

## Liamm diavaez

* Pennad diwar-benn Julia Gillard tennet eus ar gazetenn La Libre Belgique
# Julia Mamaea

Julia Avita Mamaea (14 pe 29 Eost goude 180–235) a oa ur vaouez a renk uhel en impalaeriezh roman. Mamm e oa d'an impalaer roman Severus Alexander ha rejantez e voe en e lec'h e Roma en e vugaleaj.
Merc'h e oa d'ur senedour roman, Gaius Julius Avitus Alexianus, ha d'e bried Julia Maesa, a orin sirian o-daou. He mamm a oa merc'h d'ur beleg-meur e templ Elagabal, e kêr Ems, e Siria, ha pinvidik evel ar mor. C'hoar e oa da Julia Soæmias.
Nizez e oa da Julia Domna, a oa dimezet da Septimus Severius, a zeuas da vout impalaer e 193. Pan eas he moereb da Roma da impalaerez ez eas Julia Mamaea d'he heul, gant he mamm hag he c'hoar .
War-dro ar bloaz 200 e timezas d'un den bet konsul, nemet n'ouzer ket e anv, hag a varvas prestik.
En 217, pa voe lazhet he c'henderv, an impalaer Caracalla, hag he moereb Julia Domna prestik goude, e tistroas he mamm Julia Mæsa hag he c'hoar da Ems, ma voe anvet mab Julia Soæmias da veleg-meur an doue Elagabal.
Eno marteze e timezas d'ur magistrad ha marc'heger sirian, Marcus Julius Gessius Marcianus, ha bevañ a reas en Arca (hiriv Tell Arqa, e Liban). Genel a reas ur verc'h, Theoklia, hag ur mab, Marcus Julius Gessius Bassianus Alexianus.

## Distro da Roma

Goude 218 pa voe anvet he niz Bassianus da impalaer, evel Augustus, dindan an anv Elagabal, ez eas-eñ da ren da Roma gant e vamm Julia Soaemias hag e vamm-gozh Julia Maesa. Hag ar voereb Julia Mamaea d'o heul. Kontrol d'he c'hoar henañ e oa brudet Julia Mamaea da vout vertuzius, ha ne veze ket fallvrudoù warni. Sevel a reas he mab da vout impalaer Roma.
# Julian

Julian zo un anv-badez saoznek, deuet eus al latin Julianus, hag a glot gant Juluan e brezhoneg. A-wechoù e vez skrivet Julien, hep kemm ebet en distagadur saoznek.

## Anv deveret

* Gillian, Juliana, Julianna, Julianne, anvioù roet d'ar merc'hed

## Yezhoù all

* Juluan e brezhoneg
* Julien e galleg
* Juliano

## Tud
### Anv-badez

* Julian Barnes, skrivagner saoznek
* Julian Huxley (1887-1975), bevoniour saoz
* Julian Lennon, mab da John Lennon
* Julian (sonerien)
* Julian Assange, stlennegour, kazetenner ha siberstourmer aostralian
* Julian Alaphilippe (g. 1992), reder marc'h-houarn gall

## Sevenadur
### Livouriezh

* an Akademiezh Julian, ur skol-arz prevez savet gant Rodolphe Julian e Pariz er XIX$^{vet}$ kantved

### Lennegezh

* Julian, ur romant istorel, e 1964, gant ar skrivagner stadunanat Gore Vidal, diwar-benn an impalaer roman Juluan II.
* Reivindicación del conde don Julián (1970), ur romant spagnolek gant Juan Goytisolo.