OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mauras

Ar Mauras pe Torosad ar Mauras, Lei Mauras pe Massís dei Mauras en okitaneg, Les Maures pe Massif des Maures e galleg, a zo un torosad bihan, e Provañs, en Okitania, etre Frejús hag Ieras. Pueg de la Sauveta eo ar gern uhelañ (780 m).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Maureen

Maureen a zo un anv-badez saoznek, deuet diwar an iwerzhoneg Máirín, ur stumm-bihanaat eus Máire.

## Adstummoù

Maura, Maury, Maurene, Maurianne, Marien, Maurine, Maurisa, Maurise, Maurissa, Marissa, Maurita, Maurizia, Mavra, Moira, Mora, Moreen, Morena, Morene, Moria ha Morine.

## Tud
### Sinema ha skinwel

* Maureen Dowd, kazetennerez stadunanat
* Maureen Lipman, aktourez ha kanerez saoz
* Maureen Louys, kinnigerez skinwel velgiat
* Maureen McCormick, aktourez stadunanat
* Maureen O'Hara, aktourez ha kanerez iwerzhonat
* Maureen O'Sullivan, aktourez iwerzhonat
* Maureen Stapleton, aktourez stadunanat

### Lennegezh

* Maureen Duffy, skrivagnerez saoz
* Maureen Johnson, skrivagnerez stadunanat

### Sonerezh

* Maureen Forrester, kontralto gebekat
* Maureen Tucker, toserez stadunanat (The Velvet Underground)

### Sport

* Maureen Connolly, tenniserez stadunanat
* Maureen Drake, tenniserez kanadian

## Pennadoù kar

* Maurine
* Maurines
# Maule

Maule zo un anv-lec'h e meur a vro.

## Bro-C'hall

* Maule (Yvelines) kumun en Yvelines

## Chile

* Rannvro Maule
* Maule, ur stêr er rannvro heñvelanvet
* Maule, ur gêr er rannvro-se
* Saonenn Maule, ur saonenn gwiniegoù e Saonenn Greiz

## Euskal Herria

* Maule-Lextarre, kêr-benn Zuberoa‎.

## Pennad kar

* Mauléon
# Maulets

Maulets a zo un aozadur broadelour evit yaouankizoù Katalonia hag a stourm evit dishualded hag unvaniezh ar Broioù Katalanek hep renkadoù sokial hag hep gwallziforc'hioù etre ar wazed hag ar maouezed hag en ur zoujañ d'an endro. Klask a ra unvaniezh holl aozadurioù disrannour eus an tu-kleiz.
Krouet e oa bet e 1988 ha buan-tre e teuas da vezañ rann yaouankizoù ar MDT-PSAN hag e 1989 e teuas da vezañ rann yaouankizoù Catalunya Lliure.
Goude ur prantad tabut diabarzh etre daou raktres strategel Unitat Popular ("Unvaniezh ar Bobl") ha Front Patriòtic ("Talbenn Brogarour"), e 1995 e kemeras perzh meur a ezel eus ar Maulates e krouidigezh ar Plataforma per la Unitat d'Acció ("Kensavenn evit an Ober Unvan"). E 1998 en em deuzas gant Maulets Joventuts Independentistes Revolucionàries (JIR, "Yaouankizoù Disrannour Dispac'hel"), liammet ouzh an MDT-IPC ha diwar an unvaniezh-se e oa bet kemmet an anv ha dont da vezañ Maulets, el jovent independentista revolucionari.
Staliet emañ Maulets en un tregont bennak eus rannbarzhoù (comarques) ar Broioù Katalanek a-bezh.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar Maulets
# Mauna Kea

Mauna Kea a zo ur menez-tan skoed en Enez Hawai‘i (enez pennañ Inizi Hawai‘i). Tapout a ra 4 207 m a-us da live ar mor, met ma vuzulier anezhañ adal deun ar mor, pa'z eus en tu-hont da 6 000 m a zilive dindan ar mor, ez eo ar menez uhelañ eus an Douar, uheloc'h eget an Everest. Ur menez-tan kousket a zo anezhañ. Ar wech diwezhañ ma oa bet dislonket lava gantañ e oa 4 500 vloaz 'zo.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Maule-Lextarre

Maule-Lextarre (Maulion en okitaneg; Mauléon-Licharre e galleg hag ent-ofisiel), pe Maule ent-berr, eo kêr-benn Zuberoa‎, unan eus ar seizh proviñs a ya d'ober Euskal Herria, hag ar reterañ eus an teir froviñs a zo en Iparralde, en hanternoz d'ar Pireneoù. Pennlec'h kanton Maule-Lextarre eo ivez.
Treuzet eo gant ar stêr Uhaitzandi (Saison e galleg).

## Monumantoù

* Kastell Maule

## Skeudennoù

* Ondarearen Etxea (Ti ar Glad)
* Ti-kêr ha monumant d'ar re varv
* Ti-kêr ha monumant d'ar re varv, hag ar c'hastell adreke
* Kastell Maule
* Kastell Maule, XI$^{vet}$ kantved
* Maule gwelet eus ar c'hastell
* Kastell Andurain
* Ti ar voudig
* Maner Bela
* Koc'hu ar Gêr Uhel

## Boued

* E Maule e vez graet ar fourmaj Etorki en ul labouradeg

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Maumusson

Maumusson zo un anv-lec'h gallek.

## Gerdarzh

Dont a rafe an anv Maumusson eus ar gerioù gallek mau, diwar ar ger latin « malus », a zo « fall », hag eus ur ger musson, marteze kar d'ar ger museau, muzell, min, amañ gant ar ster ode, evel, da skouer, en anv Pertuis de Maumusson ("toull an ode fall"), an tremen dañjerus etre ragenez Arvert hag Enez Oléron.

## Breizh

* Maumusson, lakaet Malvegon e brezhoneg, e Bro-Naoned.

## Bro-C'hall

* Maumusson, kumun gwechall, hiriv e Baliracq-Maumusson,
* Maumusson, e Tarn-et-Garonne.
Hag ivez:
* Maumusson-Laguian, e Gers,
* Baliracq-Maumusson, e Pyrénées-Atlantiques,
* Pertuis de Maumusson, strizh-mor entre Enez Oléron hag an douar-bras (gourenez Arvert).
# Mauno Koivisto

Mauno Henrik Koivisto (Turku, 25 Du 1923 - 12 Mae 2017) a oa ur politikour hag ur bankour finlandat. En em gannañ a reas en arme Finland e-pad an Eil Brezel-bed. Kentañ ministr e voe eus 1968 da 1970 hag eus 1979 da 1982. Prezidant Republik Finland e voe ivez etre 1982 ha 1994. Ar c'hentañ prezidant sokial-demokrat eus Finland e voe.
# Noddy

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Noddy zo un dudenn krouet gant ar romantourez saoz Enid Blyton e 1949 en ul levr evit ar vugale skeudennet gant an treser izelvroat Harmsen van der Beek (1897-1953) betek e varv.
Ar 24 levr savet gant Enid Blyton zo bet embannet etre 1949 ha 1963. Harmsen Van der Beek ne skeudennaouas nemet ar 7 kentañ. Adal 1953 e voe kendalc'het en hevelep doare tresañ gant Robert Tyndall, Peter Wienk, Mary Brooks ha Robert Lee.
Dont a ra an anv "Noddy" eus ar verb saoznek "to nod" hag a dalvez hejañ e benn. "Noddy" eo chomet e meur a vro, evel en Italia, Portugal ha Polonia ; "Zvonko" eo an anv e Kroatia, "Nicke" eo e Sveden, "Lelumaan Niksue" e Finland ha "Oui-Oui" e Bro-C'hall abaoe embannadur 1962 gant ar Bibliothèque rose, skeudennaouet gant Jeanne Hives.
Abadennoù skinwel gant Noddy a vez e Breizh-Veur abaoe 1955.

## Levrioù

* Noddy Goes to Toyland (1949)
* Hurrah for Little Noddy (1950)
* Noddy and His Car (1951)
* Here Comes Noddy Again! (1951)
* Wdy Gets into Trouble (1954)
* Noddy and the Magic Rubber (1954)
* You Funny Little Noddy (1955)
* Noddyell Done Noddy! (1952)
* Noddy Goes to School (1952)
* Noddy at the Seaside (1953)
* Nod Meets Father Christmas (1955)
* Noddy and Tessie Bear (1956)
* Be Brave, Little Noddy! (1956)
* Noddy and the Bumpy-Dog (1957)
* Do Look Out, Noddy (1957)
* You're a Good Friend, Noddy (1958)
* Noddy Has an Adventure (1958)
* Noddy Goes to Sea (1959)
* Noddy and the Bunkey (1959)
* Cheer Up, Little Noddy! (1960)
* Noddy Goes to the Fair (1960)
* Mr. Plod and Little Noddy (1961)
* Noddy and the Tootles (1962)
* Noddy and the Aeroplane (1963)
# Noed

Un noed zo un doare kan a dalvez da zastum an dour glav diwar toennoù an tiez.
# Noemi (kanerez)

Noemi, ganet Veronica Scopelliti, zo ur ganerez italian, ganet d'ar 25 Genver 1982 e Roma (Italia).

## Pladennoù ha filmoù
### Albomoù

* 2009 - Sulla mia pelle (#3 Italia - #44 Europa)
* 2010 - Sulla mia pelle (Deluxe Edition) (#3 Italia - #42 Europa)
* 2011 - RossoNoemi (#6 Italia)

### EP

* 2009 - Noemi (#8 Italia - #97 Europa)

### Pladennoùigoù

* 2009 - Briciole (#2 Italia - #51 Europa)
* 2009 - L'amore si odia feat. Fiorella Mannoia (#1 Italia - #34 Europa)
* 2010 - Per tutta la vita (#1 Italia - #42 Europa)
* 2010 - Vertigini
* 2011 - Vuoto a perdere (#6 Italia - #47 Europa)
* 2011 - Odio tutti i cantanti
* 2011 - Poi inventi il modo
* 2012 - Sono solo parole (#3 Italia)

### Klipoù video

* 2009 - Briciole
* 2009 - L'amore si odia feat. Fiorella Mannoia
* 2010 - Per tutta la vita
* 2011 - Vuoto a perdere
* 2011 - Odio tutti i cantanti
* 2011 - Poi inventi in modo
* 2012 - Sono solo parole

### Gant tud all

* 2009 - L'amore si odia feat. Fiorella Mannoia
* 2009 - Quanto ti voglio feat. Claudio Baglioni & Gianluca Grignani
* 2010 - Il mio canto libero feat. Amiche per l'Abruzzo
* 2010 - L'amore si odia (acoustic version) feat. Fiorella Mannoia
* 2010 - Come si cambia feat. Neri per Caso
* 2011 - La promessa feat. Stadio

## Sanremo Festival

* 2010 - Per tutta la vita (Diego Calvetti, Marco Ciappelli) - 3:14
* 2012 - Sono solo parole (Fabrizio Moro) - 3:37

## Tour

* 2009 - Noemi tour: Italia
* 2009/2010 - Sulla mia pelle tour I: Italia
* 2010 - Sulla mia pelle tour II: Italia, Slovenia
* 2011/2012 - RossoNoemi tour I: Italia
* 2012 - RossoNoemi tour II: Italia

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Noemiofficial.it
* Oficial Youtube
* Arcadinoemi.it
* Arca di Noemi Youtube
* Facebook noemiofficial
* Facebook arcadinoemi
# Nociglia

Nociglia zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Noel

Noel, Noël pe Noell (ral) zo un anv-badez hag un anv-tiegezh a gaver e galleg ha saozneg abaoe an XII$^{vet}$ kantved. Noel zo ur ger evit Nedeleg, dont a ra eus ar ger nael hag a zeu eus al latin natalis, ganidigezh. Roet e vez Noel evel anv-badez d'ar baotred er broioù gallek ha d'ar baotred ha merc'hed er broioù saoznek.

## Adstummoù

Noelle, Noëlle ha Noella evel anvioù-badez merc'hed

## Anvioù-lec'h

* Noel, ur gêr e Missouri, SUA
* Noël, ur gêriadenn e Skos Nevez, Kanada
* Port-Noël, anv all Port-Christmas, en inizi Kergelenn
* Mount Noel, e Kolombia Vreizhveuriat, Kanada
* Mount Noel, en Antarktika

## Anvioù-tud
### Anvioù-badez
#### Belgia

* Noël Godin (1945), tartezer Bernard-Henri Lévy

#### Brazil

* Noel Rosa (1910–1937), sonaozer ha soner

#### Breizh

* Noël du Fail (war-dro 1520-1591), skrivagner
* Noël-Yves Tonnerre (1946), istorour krennamzerour

#### Bro-Saoz

* Noel Chavasse (1884–1917), ofiser saoz an arme vreizhveuriat hag atletour olimpek
* Noel Clarke (1975), aktour saoz
* Noël Coward (1899–1973), aktour, dramaour ha sonaozer saoz
* Noel Gallagher (1967), soner
* Noel Harrison (1934–2013), aktour ha kaner
* Noel Redding (1945–2003), soner gitar ha gitar-boud

#### Bro-C'hall

* Noël-François De Wailly (1724–1801), yezhadurour ha geriadurour
* Noël Roquevert (1892-1973), aktour
* Noël Vandernotte (1923-2020), roeñver
* Noël Mamère (1948), politikour

#### Kanada

* Noel Fisher (1984), aktour

#### Stadoù-Unanet

* Noel Field (1904-1970), spier
* Noel Neill (1920–2016), aktourez
* Noel Pagan, soner

### Anvioù-tiegezh

* Laurent-Victor Noël (1823-1891), dilennad eus Enez Groe
* Joseph Marie Noël (1883-1958), beleg ha skrivagner brezhonek
* Magali Noël (1932), aktourez c'hall
* Gilbert Noël (1949), istorour breizhat
* Nerlens Noel (1994), c'hoarier basket-ball stadunanat

## Oberennoù

* The First Nowell pe Noel zo ur c'han Nedeleg eus Kernev-Veur
* Noel, anv meur a albom sonerezh gant Joan Baez, Josh Groban, Noel Pagan hag all
* Noel, ur film eus 2004 gant Penelope Cruz ha Susan Sarandon
* Le Petit Noël, un vandenn-dreset velgiat gant Franquin ha Jidéhem

## Pennadoù kar

* Nouel
* Nedeleg
# Nodi

Graet e vez Nodied pe Morwenneled eus an evned eus ar genadoù Anous ha Procelsterna.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.24.
* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.24.
# Noe

Noe pe Noah (hebraeg: נֹחַ (nōa'h) ; arabeg : نوح (nûh) : diskuizh pe frealz) a zo un den eus Levr ar C'heneliezh, levr kentañ ar Bibl, hag eus ar C'horan.
Ur wreg en deus Noe, hag a chom dianv, ha tri mab: Shem, Ham ha Yafet. War c'houlenn Doue e sav un arc'h, Arc'h Noe, evit tec'hel rak al Liñvadenn Veur, graet evit distruj an denelezh vreinet. Eñ hag e familh eo ar re nemeto hag a chom bev. Tad an denelezh a-bezh e vije neuze.

## Kozhni

Noe en doa bevet 950 bloavezh, a-hervez. Setu perak e vez lavaret e brezhoneg: «Kozh-Noe» evit tud (pe traoù) kozh-kozh-kozh.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Noemi

Noemi pe Naomi zo un anv-badez hebreek , deuet dre ar Bibl.

## Gerdarzh

Talvezout a ra kement ha plijadur, levenez. Da neuze e c'haller e dostaat ouzh an anvioù all kenster: Joy, Letizia, Levenez.

## Yezhoù

* Noémie pe Noemi e galleg.

## Tud

* Naomi (Bibl), pried Elimelec'h, er Bibl, e Levr Rout, ha mamm-gaer Rout
* Noemi (kanerez), ur ganerez italian
* Marie-Noémi Cadiot (1832-1888), kizellerez c'hall
* Naomi Campbell, dougerez dilhad
* Noémie Dondel du Faouëdic (1834-1915), skrivagnerez vreizhat
* Naomie Harris, aktourez saoz
* Naomi Klein, kelaouennerez kanadian, brudet dre he levr No Logo
* Noémie Lenoir, seurt aktourez c'hall, brudetoc'h evel dougerez-dilhad he daoulagad glas-gwer
* Noemi Letizia, unan eus ar plac'hed yaouank war-dro Silvio Berlusconi, anv savet diwar dostaat an anv hebreek hag an anv italianek,
* Naomi Mitchison, barzhez skosat
* Naomi Osaka (g. e 1997), c'hoarierez tennis japanat
* Naomi Ruth Sims (1948-2009)
* Naomi Watts, aktourez saoz
* Naomi Osaka en US Open 2020
* Naomi Campbell
# Noci

Noci zo ur gumun en Italia, e proviñs Bari, e Puglia.
# Oud-Heverlee

Oud-Heverlee zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
* Lec'hiadur e Belgia
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread (2021) : 31,18 km²
* Poblañs (2022) : 11 470 a dud
* Stankter : 368 den/km²
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Oud-Berkijn

Kumunioù Frañs :
| Anv | Oud-Berkijn |
| Anv ofisiel | Vieux-Berquin |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes rurales des Monts de Flandres |
| Kanton | Belle-Mervent |
| Kod INSEE | 59615 |
| Kod post | 59232 |
| Maer | Jean-Paul Salomé |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 25,96 km² |
| Led | 50° 41' 44" Norzh |
| Hed | 02° 38' 43" Reter |
| Uhelder kreiz | 20 m |
| Uhelder bihanañ | .. m |
| Uhelder brasañ | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 2 290 (2007) |
| Stankter | 88 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Oud-Berkijn pe Noord-Berkin ( e galleg:Vieux-Berquin ) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant an Norzh, e Hanternoz Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Beredoù ar C'hommonwealth
### Nieppe Bois (Rue du Bois) British Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Aostralia | 15 |
| Rouantelezh-Unanet | 55 |
| Hollad | 70 |
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.

### Aval Wood Military Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Aostralia | 3 |
| Alamagn | 1 |
| Rouantelezh-Unanet | 408 |
| Hollad | 412 |
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.

## Tud

* Jules Lemire, beleg katolik, politikour gall ha kannad, a zo bet ganet en Oud-Berkijn e 1853.

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ WW1 Cemeteries
* ↑ WW1 Cemeteries
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Oud-Turnhout

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Oud-Turnhout (galleg : Vieux-Turnhout) zo ur gumun e Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 29,17 km²
* Poblañs (2022) : 14 402 a dud
* Stankter : 368 den/km²
# Oud (benveg-seniñ)

An oud a zo ur benveg-seniñ gant kerdin a vez sonet dre biñsañ. Kavet e vez er broioù arab, en Armenia, e Gres hag e Turki.

## Sonerien oud

* Florian Baron
* Titi Robin

## Sellit ivez ouzh

Lud
# Oudenburg

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Oudenburg en izelvroeg, Oedeburg e flandrezeg kornôgel, zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 35,38 km²
* Poblañs (2022) : 9 717 a dud
* Stankter : 275 den/km²

### Ranngumunioù

#AnvGorread (km²)
IOudenburg14,73
IIEttelgem7,03
IIIRoksem5,56
IVWestkerke8,06 :
Kumunioù ha kêrioù amezek da Oudenburg :
| a. Klemskerke (kumun De Haan) b. Stalhille (kumun Jabbeke) c. Jabbeke (kumun Jabbeke) d. Zerkegem (kumun Jabbeke) e. Bekegem (kumun Ichtegem) f. Eernegem (kumun Ichtegem) | g. Moere (kêr Gistel) h. Gistel (kêr Gistel) i. Snaaskerke (kêr Gistel) j. Zandvoorde (kêr Oostende) k. Bredene (kumun Bredene) |
# Ouder-Amstel

Ouder-Amstel (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. E miz Genver 2007 e oa 13 012 annezad enni, ha 25,81 km² eo gorread Ouder-Amstel. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Ouder-Amstel : Duivendrecht, Ouderkerk aan de Amstel, Waver.

## Kuzul-kêr

E kuzul-kêr Ouder-Amstel ez eus 15 dileuriad :
* CDA - 4 dileuriad
* PvdA - 4 dileuriad
* VVD - 4 dileuriad
* D66 - 3 dileuriad

## Liammoù diavaez

* Kartenn Duivendrecht
* Kartenn Ouderkerk aan de Amstel
* Ouder-Amstel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Oud (stêr)

Unan eus stêrioù pennañ Breizh eo an Oud (Oust e galleg). Eienañ a ra en torgennoù etre Korle ha Kintin. Redek a ra neuze war-du ar gevred, a-dreuz departamantoù Aodoù-an-Arvor, Mor-Bihan hag Il-ha-Gwilen a-raok en em deurel er Gwilen e Redon. Etre Roc'han ha Redon e c'hall dougen bigi. Mont a ra d'ober un darn eus Kanol Naoned-Brest.
War ribl un adstêr d'an Oud, e Gwazh an Emgann, e c'hoarvezas Emgann Ballon.

## Orin an anv

Eus *ult (Kartular Redon) e teufe (cf. Lot, ur stêr en Okitania anavezet gwechall dindan ar stummoù Ulta, Oltis, Oltus).

## Pennadoù kar

* Roll stêrioù pennañ Breizh
* Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
# Oudenaarde

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Oudenaarde (Audenarde e galleg) zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez. He foblañs a gomz izelvroeg, a zo yezh ofisiel ivez.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 68,92 km²
* Poblañs (2022) : 31 866 a dud
* Stankter : 462 den/km²
Treuzet eo kêr gant ar stêr Skeld (Schelde en izelvroeg).

## Armerzh

* Bervet e vez ar bieroù "Ename bier", "Felix", "Liefmans" ha "Roman" en Oudenaarde. Bieroù skouerius kêr hag ar rannvro eo ar re c'hell evel Felix Speciaal Oudenaards (breserdi Brouwerij Felix), Oud Liefmans (Brouwerij Liefmans) hag Adriaen Brouwer (eus breserdi Roman e Mater). Un tammig sur eo o blaz.

## Monumantoù ha traoù heverk

E-touez monumantoù kêr emañ an ti-kêr, a zo bet savet gant an tisavour bruselat Hendrik van Pede, treset ti-kêr Brusel gantañ ivez. Brudet eo ar pallennoù-moger aodenardat ivez, Verdures o anv. Er bed-holl ez eus mirdioù ma'z eus skouerennoù enno. War lec'hienn kêr e kaver meur a ditour diwar-benn ar pallennerezh kozh hag an adaozadur.

## Tud brudet

* Adriaen Brouwer, livour eus ar XVII$^{vet}$ kantved.

## Liammoù diavaez

* lec'hienn ofisiel kêr
# Kleñved

Ar c'hleñved (liester : kleñvedoù pe kleñvejoù) a c'hoarvez pa vez gwelet pe santet un dra bennak direizh e mont-endro ar c'horf pe e hini ar spered a ya da grouiñ diaesterioù evit un den pe evit ar re zo en endro an den-se. Ar vedisined (pe mezeien) eo an arbennigourien a ra war-dro pare ar c'hleñvedoù.
Dispartiet e vez ar c'hleñvedoù hag a zeu eus un abeg pe eus abegoù resis (lakaet asamblez dindan an anv a etiologiezh ar c'hleñved) diouzh an sindrom hag a zo un hollad sinoù pe arouezioù en em diskouez asamblez.
Studi ar c'hleñvedoù eo ar batologiezh hag an nosologiezh a studi rummatadur ar c'hleñvedoù.

## Kleñvedoù an anevaled hag ar plant

Kleñvedoù a zo evit an anevaled hag ar plant ha dre-vras ne c'hellont bezañ treuzkaset etre o spesadoù ha setu perak e vez komzet eus harz ar spesadoù lakaet d'ar c'hleñvedoù etre ar vevien. Koulskoude nemedennoù a zo evel anoued an evned. Keid-all e c'hell tapout kleñved Aujeski ar c'hizhier p'eo hemañ tapet gant ar moc'h da gentañ.

## Kleñvedoù stagus

Ar c'hleñvedoù stagus a zo kleñvedoù zo hag a c'hell bezañ treuskaset eus ur bev d'un all. Ul lankad (amprevan, mikroboù, foue...) a zo ret evit ma vo treuzkaset an droug. M'eo stagus-kenañ ar c'hleñved eo ur c'hleñved-red a c'hell mont buan-kenañ eus ur bev d'un all ken e vez taget un toullad bras a dud, a loened, a blant war takadoù bras zo. C'hoarvezout a ra kleñvedoù-red marvel a gas da Anaon miliadoù a dud (pe a vevien all). E-touez ar c'hleñvedoù-red marvel e kaver :
* ar vosenn
* ar brec'h
* ar brec'h du (an tifuz)
* an drev
* ar c'holera
* ar serk
E-touez ar c'hleñvedoù stagus a c'hell bezañ marvel e kaver
* ar krezennfo|grezennfo
* ar skeventfo
E-touez ar c'hlenvedoù stagus ha n'int ket marvel e kaver
* an anoued
* ar bronkezfo
* an droug-gouzoug
* ar glaz kalon
* an uswask

## Kleñvedoù padus

* ar berranal
* ar c'hrign-bev
* al lovrezh
* ar baludegezh
* ar remm
# Kleñved ar medalennou

Kleñved ar medalennou (medalennoù a skriver bremañ) zo ur pezh-c'hoari fentus gant Ivon Krog, ur skrivagner brezhonek eus ar C'hab, bet embannet e 1909. Ennañ e ra goap eus an dud a vez sorc'hennet gant medalennoù.

## Ar pezh

Emañ Fistoulig er gêr o c'hortoz ar vedalenn zo bet prometet dezhañ, ken ne soñj nemet en dra-se ken. E vevelien a ra goap anezhañ.
* Sellet er Wikimammenn : Kleñved ar medalennou.
# Kleñved rouez

Ar c'hleñvedoù rouez pe kleñvedoù emzivat zo kleñvedoù hag a sko nebeutoc'h evit 0,2 % eus ar boblañs. Hiziv an deiz e istimer ez eus etre 5 000 ha 8 000 kleñved a seurt-se. 80 % eus ar c'hleñvedoù-se zo a orin genetek.
Badezet eo bet ar c'hleñvedoù-se Kleñvedoù emzivat abalamour ma'z eo diaes evit abegoù ekonomikel diorren doareoù da bareañ un niver a glañvourien izel-kenañ (da skouer, ur ganedigezh diwar 100 000 - ur feur boutin evit ar c'hleñvedoù genetek ral- a dalvez war-dro daou glañvour bep bloaz e Bro-C'hall). Ar postadurioù arc'hant bras a vez ret evit kavout un doare da bareañ an dud a harz ouzh ar c'hoant saveteiñ an dud.

## Ar c'hleñvedoù rouez en un nebeud sifroù

* Lavaret e vez ez eo rouez ur c'hleñved pa vez skoet ganti nebeutoc'h evit un den diwar 2 000, da lâret eo, e Bro-C'hall, nebeutoc'h evit 30 000 den evit ur c'hleñved resis.
* Kontañ a reer tost 8 000 kleñved rouez anavezet, 80 % anezho zo a orin genetek.
* Pemp patologiezh nevez a vez deskrivet bep sizhun er bed. Etre 6 ha 8 % eus poblañs ar bed a vefe skoet, a bell pe a dost, gant ar c'hleñvedoù-se, da lâret eo 4 milion a C'hallaoued, 25 milion a Europeiz ha 27 milion a Amerikaned (er Stadoù-Unanet).
* Un hanterkant kleñved rouez bennak a sko pep hini un nebeud miliadoù tud er Frañs, tra ma n'eo skoet nemet un nebeud kantadoù gant 500 kleñved all, pe zoken un nebeud degadoù a dud hepken.
* Da skouer e kaver e Bro-C'hall :
    15 000 den klañv gant an drepanokitozenn
    5 000 à 6 000 den klañv gant ar mukovisidoz
    5 000 den skoet gant miopatiezh Duchenne
    etre 400 ha 500 klañvour skoet gant al leukodistrofiezh
    Un nebeud tud skoet gant ar progeria pe ar koshadur abred (nebeutoc'h evit 100 klañvour er bed).

## Liammoù diavaez

* (fr)Dossier d'actualités - Pole santé Paris Dévelopement - Maladies rares et médicaments orphelins : l'apport des biotechnologies
* (fr) Lec'hienn e galleg gant titouroù diwar benn ar c'hleñvedoù rouez hag al louzeier emzivat
* (fr) Kevredad ar c'hleñvedoù emzivat evit ar stourm ouzh ar c'hleñvedoù rouez
* (fr) Maladies Rares Info Services,lec'hienn hag a respont d'ar goulennoù diwar-benn ar c'hleñvedoù rouez pe emzivat
* (en) Lec'hienn e saozneg diwar-benn ar c'hleñvedoù genetek
# Kleze hir

Ar C'hleze hir a zo ur c'hleze hiroc'h eget ur c'hatzbalger pe ur gladius hag a voe implijet er grennamzer izelañ. Emdreiñ a reas adal an XIII$^{vet}$ kantved diwar ar c'hleze-bastard betek ma voe dishañval-kaer diouzh ar re embreget gant un dorn hepken e-kerzh ar XV$^{vet}$ kantved. Hogen dishañval eo ar c'hlezeier-hir-se diouzh ar c'hleze implijet adal an Azginivelezh, ar Zweihänder. An diforc'h brasañ etre ar c'hleze hir hag ar sabrenn eo ma droc'h eus an daou du ar c'hleze padal eo eus un tu evit ar sabrenn.

## Doareoù disheñvel

* Claymore: Kleze hir eus norzh Bro-Skos
* Zweihänder: Kleze eus fin ar Grennamzer
* Brand d'arçon: Kleze ar marc'heien war droad