OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gourliamm

Ur gourliamm, pe ur liamm gourskrid, pe ul liamm traken a zo un daveenn en ur gourskrid a ro tro da dremen ent emgefreek eus an teul emeur o lenn d'un teul all liammet outañ. Implijet e vez ar gourliammoù er Gwiad Bed peurgetket evit reiñ tro da dremen eus an eil pajenn-wiad d'eben gant ur c'hlik hepken.

## Orin ha pal

Ar gouliammoù o deus un orin hag ur pal. Pa vez gweredekaet elfenn orin ur gourliamm e c'heller tremen ent emgefreek d'e bal.
Peurvuiañ ez eo orin ar gouliamm un elfenn (ger, frazenn, skeudenn) eus un teul gourskrid. Ar pal a c'hell bezañ un elfenn all eus ar memes teul, lavaret e vez neuze ez eo ur gourliamm diabarzh. Un teul all, pe un elfenn resis eus un teul all zoken e c'hell bezañ ar pal ivez. Ne vezer ket sur ez eus eus ar pal-se gant reizhiadoù gourskrid zo : neuze e c'heller heuliañ gourliammoù torret, dall pe marv.
Graet e vez gourliamm daoudu eus gourliammoù a vez peurheñvel o fal hag orin keveskemm ar memes liamm. A-hend-all e lavarer ez int untu ha ne vez diforc'h ebet etre un elfenn bal ha forzh peseurt elfenn all. Pal ar gourliammoù, n'int ket teulioù gourskrid dre ret, ha neuze e vo untu ar gourliamm evel-just.
# Gourmelon

Gourmelon zo un anv-tiegezh brezhonek hag a zeu eus an anv-badez Gourmaelon. Gourmelin zo ur stumm all.

## Gourmelon

* Joseph Gourmelon (1938-2019), politikour
* Yvon Gourmelon (1946-), skrivagner brezhonek
* Christine Gourmelon (ganet e 1965), marc'houarnerez
* Cédric Gourmelon (1974-), aktour

## Gourmelin

* Jean Gourmelin (1920-2011), tresour
* Herri Gourmelin, politikour
* ar gourmelin zo keuz
* breur gevell ar sorser Gargamel e bannoù-treset ar Schtroumpfed.

## Gwelet ivez

* Gourmalon
# Gourlen

Ar gourlen, pe an uhelvor, eo stad ar mor pa vez en e uhelañ, degaset gant al lanv.
Neuze, e-pad ur prantadig amzer e seblant stabil live an dour, a-raok kregiñ da izelaat.
Lavaret e vez ivez gourlen eus al linenn difetis tizhet gant ar mor en e uhelañ, met n'eo ket resis e lec'h.
Gourlenoù a vez lavaret eus an traoù (goumon-torr, traou degaset, krogennoù marv...) dilezet war an traezh goude diskenn ar mor.
An daere a vez lavaret ivez eus mare an izelvor.

## Pennad kar

* tre ha lanv
# Gourloez

* Delwenn-led Gourloez en Iliz ar Groaz Santel e Kemperle.
* Iliz Kemperle a oa iliz Abati ar Groaz Santel, ha Gourloez ar c'hentañ abad anezhañ.
* Plakenn-straed e Kemperle.
* Feunteun ha chapel Sant Urloù e Lannejenn.
* Feunteun Sant Urloù e Langedig.
* Delwenn Gourloez e Chapel Sant Tugdual e Landudal.
Gourloez, anavezetoc'h evel Urlo pe Urloù, pe Sant Urlo, a voe kentañ abad Abati ar Groaz Santel e Kemperle. Abadet e voe d'ar 14 a viz Gwengolo 1029 gant Orscand, eskob Naoned. Erruout a reas en e abati nevez gant 12 manac'h o tont eveltañ eus abati Redon. Madoù a voe roet d'an abati gant Alan Kanhiart, kont Kerne : Lothea, Bai, Mellag, Tremeven hag Ar Gerveur.
Mervel a reas e 1057 goude bet o ren an abati e-pad eizh vloaz warn-ugent war-bouez ugent deiz, hervez Dom Placide Le Duc. Anvet eo bet da wenvidig gant ar pab.

## Lec'hioù

Enoret eo e Lannejenn ha Langedig, eno en deus pep a chapel hag a feunteun en e anv. Brudet e oa dour e feunteunioù da bareañ droug-sant-Urlou, pe an urloù. Ur chapel all en e anv a oa gwechall e Leskoed e Sant-Tudal.

## Levrlennadur

* Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé (pajennoù 33, 34 ha 36), e ti an aozer, 1939.
# Enez-Tudi

Enez-Tudi :
| Enez-Tudi gwelet eus Loktudi ||
| Anv gallek (ofisiel) | Île-Tudy |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Kemper |
| Kanton | Pont-'n-Abad (betek 2015) Ploneour-Lanwern (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29085 |
| Kod post | 29980 |
| Maer Amzer gefridi | Éric Jousseaume 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Su ar Vro Vigoudenn |
| Bro velestradurel | Bro Gerne |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 737 ann. (2020) |
| Stankter | 585 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 50′ 36″ Norzh 4° 10′ 01″ Kornôg / 47.843333, -4.166944 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 2 m bihanañ 0 m — brasañ 7 m |
| Gorread | 1,26 km² |
| Enez-Tudi ||
| kemmañ |
Enez-Tudi a zo un enezenn hag ur gumun eus ar Vro Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Floc'h, kure.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Merval a reas 47 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,26% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Merval a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 10 a viz C'hwevrer 1924.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel kumun Enez-Tudi
* (br) Enez-Tudi war lec'hienn Geobreizh
* Enez-Tudi ha Breizh war lec'hienn Gérard Verhoest

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 51.
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Université de Lille
# Enez-Frañs (proviñs)

    Evit sterioù all an anv, gwelet Enez-Frañs.
Enez-Frañs (Île de France e galleg) a zo ur proviñs kozh eus Bro-C'hall, kavell Rouantelezh Frañs, en-dro da Bariz. Ne glot ket Enez-Frañs istorel gant ar rannvro a-vremañ anvet Enez-Frañs (Île-de-France).
# Enez-Frañs

Enez-Frañs, pe Enez Frañs, eo an anv a vez graet, pe a veze graet
* eus ar broviñs c'hall Enez-Frañs (proviñs) a zo mamm Rouantelezh Bro-C'hall
* eus ar rannvro c'hall Enez-Frañs en-dro da Bariz, hag a zo ivez ur bastell-vouezhiañ pa vez dilennadeg europat
* gwechall eus an enezenn a zo Moris hiziv (Mauritius hec'h anv ofisiel)
* gwechall eus un enezenn didud dirak aodoù Greunland;

## Pennad kar

* Ile de France.
# Enez-Veur

    Evit Enez-Veur e Bro-Dreger, gwelet: Enez-Veur (Pleuveur-Bodoù).
Enez-Veur :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Lill-Moerr |
| Anv gallek (ofisiel) | Lillemer |
| Bro istorel | Bro-Zol |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Sant-Maloù |
| Kanton | Dol |
| Kod kumun | 35153 |
| Kod post | 35111 |
| Maer Amzer gefridi | David Jullien 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Sant-Maloù Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Sant-Maloù |
| Lec'hienn Web | https://lillemer.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 370 ann. (2020) |
| Stankter | 99 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 33′ 56″ Norzh 1° 51′ 33″ Kornôg / 48.5655555556, -1.85916666667 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 3 m bihanañ 1 m — brasañ 13 m |
| Gorread | 3,74 km² |
| Enez-Veur ||
| kemmañ |
Enez-Veur (Lillemer e galleg) a zo ur gumun eus eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 21 gwaz eus ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv,da lâret eo 5,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Lazhet e voe ur martolod kanolier ag ar gumun d’an 3 a viz Gouhere 1940 pa voe distrujet al lestr hobregonet Bretagne gant Morlu Breizh-Veur e Mers-el-Kebir en Aljeria.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Alar.
* Ar c'houldri.
* Ar c'houldri.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv, bet savet e 1922, luc’hskeudennoù$^,$ ha kartenn-bost.
* Taolenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs etre 1962 ha 2017

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv |
| Meurzh 1989 | Gouere 2020 | Joseph Alix |
| Gouere 2020 | → bremañ | David Jullien |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Enez-Veur war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)« Joseph Alix repart pour un 5 mandat », Ouest-France, 1añ Ebrel 2014.
* ↑ (fr) Brigitte Saverat-Guillard, « Municipales à Lillemer. David Jullien a été élu maire », Ouest-France, 4 Gouere 2020.
# Enez-Null

Enez-Null a reer eus al lec'h e gorre an Douar a zo zero derez e hedred ha zero derez e ledred (0°, 0°), eleze al lec'h ma kej hedredenn Greenwich ouzh ar c'heheder.
En dourioù etrebroadel er Meurvor Atlantel emañ, e Pleg-mor Ginea, ur 600 km bennak diouzh aodoù Afrika ; Accra e Ghana eo ar porzh tostañ en norzh, ha São Tomé e São Tomé ha Príncipe er reter.
Ur boue meteo anvet Soul Buoy zo el lec'h 0°, 0° evit merkañ al lec'h resis hervez ar sistem geodezek WGS 84, a vez arveret gant ar GPS
Dre fent e oa bet dibabet an anv Null Island evel pa vije bet un enezenn el lec'h-se ; evit ar gartennourion e servij an anv-se da lec'hiañ an daveennoù douaroniel 0°,0° pa vezont lakaet dre fazi en un diaz ditouroù. Ur gorread 1 m² zo bet deroet d'al lec'h, evit ma ne zeufe war wel war kartenn ebet.
En Norzh emañ an douar tostañ, un enezennig wirion e dourioù Ghana, 570 km diouzh Enez-Null. War-dro 2 300 m eo donder ar meurvor edan ar boue.

## Daveoù

* 1 2 (en) St. Onge, Tim. 'The Geographical Oddity of Null Island'. Kavet : 11 Eost 2022.
* ↑ (en) ESPG. Kavet : 11 Eost 2022.
* ↑ (en) Kugan, Laura. Close Up at a Distance – Mapping, Technology, and Politics. New York : Zone Books, 2013, p. 157 (ISBN 978-1-935408-28-4)
* ↑ 4° 45′ 30″ N, 1° 58′ 33″ W
* ↑ (en) 'Bathymetric Data Viewer'. Kavet : 11 Eost 2022.
# Enez-Hir

An Enez-Hir zo un enezenn e lenn-vor Brest, e kumun Kraozon, stag ouzh gourenez Kraozon. Ganti eo rannet bae Roskañvel diouzh ouf ar Fred. 42 m a uhelder a oa dezhi a-raok labourioù bras 1967-1972.
Diberc'hennet e oa bet 400 den bennak ha skarzhet 6 atant a-benn ober lec'h d'al labourioù.
Ur porzhva kuzh zo enni, ha n'haller ket kaout luc'hskeudennoù eus an enezenn. Manifestadegoù a vez bep bloaz a-enep al listri-spluj nukleel (dizañjer, a-hervez) a zo dalc'het enni.

## Istor

* Betek ar bloavezhioù 1960 e oa meur a gêriadenn en enezenn, annezet gant labourerien-douar$^,$. Mengleuzioù a oa ivez, ma veze eztennet mein kalet d'ober pavezioù.
* E-pad ar Brezel-bed Kentañ e oa ur c'hamp prizonidi alaman en enezenn.
* E-pad an Eil Brezel-bed e oa dalc'het an enezenn gant an arme alaman a lakaas meur a beulvan da darzhañ evit sevel o lochennoù-kreñv bili-raz.
* Ur porzhva kuzh evit al listri-spluj nukleel gall zo bet savet enni.
* D'an 28 a viz Gouere 2008 e oa bet anvet ar c'homandant nevez, Bernard Jacquet.

## Skeudennoù

Berzet eo tapout skeudennoù eus an Enez-Hir ha ne weler mann ebet war gartennoù an IGN. Gant Google Earth avat e c'haller gwelet pizh an traoù (dre loarell). Gallout a reer gwelet ar skeudennoù-se amañ: wikimapia.

## Notennoù

* ↑ S-Eau-S, La Bretagne au coeur de la cible nucléaire
* ↑ Victor-Eugène Ardouin-Dumazet, Voyages en France : Les Îles de l'Atlantique : 2. D'Hoëdic à Ouessant, levrenn 4, Paris, Berger-Levrault,‎ 1895 lenn enlinenn
* ↑ Kaoz zo eus ar c'hêriadennoù-se el levr En-dro d'al lenn-vor, gant Jef Gedez, pp. 115-118
* ↑ En-dro d'al lenn-vor, pp. 115-116
* ↑ Ile Longue 1914-1919, le camp de prisonniers

## Levrlennadur ha liammoù diavaez

* Avel Gornog, niv. 18, Gouere 2010
* L'île longue : histoire d'un site exceptionnel, J.-Y. Besselièvre, P. Boureille, D. Cadiou [et al.], Palantines, Kemper, 2010
* Dossier Île Longue Ministrerezh an Difenn.
* La France nucléaire: matières et sites: Gourenez Kraozon
# Enez-Frañs (rannvro)

    Evit sterioù all an anv, gwelet Enez-Frañs.
Enez-Frañs :
| Anv gallek (ofisiel) | Île-de-France |
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Pennlec'h (prefeti) | Pariz |
| Prezidant(ez) ar c'huzul-rannvro Amzer gefridi | Valérie Pécresse 2015-2021 |
| Prefed(ez) | Michel Cadot |
| Kod INSEE | 11 |
| Lec'hienn web | https://www.iledefrance.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Anv annezidi | franciliens |
| Poblañs | 12 271 794 ann. (2020) |
| Stankter | 1 022 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 2° 19′ 03″ Norzh 48° 51′ 08″ Reter / 2.3176, 48.8522 |
| Gorread | 12 012 km² |
| Adrannoù ||
| Departamantoù | Pariz, Seine-et-Marne, Yvelines, Essonne, Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne, Val-d'Oise |
| Niver arondisamantoù | 25 |
| Niver kantonioù | 155 |
| Niver etrekumuniezhioù | 82 |
| Niver kumunioù | 1 268 |
| kemmañ |
Enez-Frañs (galleg: Île-de-France) a zo unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet e 1955. Pariz hag he bannlev a ya d'ober ar rannvro-se. Dont a ra hec'h anv eus hini ar proviñs Enez-Frañs. Pariz eo kêr-benn ar rannvro.

## Departamantoù

8 departamant a ya d'ober ar rannvro-se.
* Pariz (75)
* Seine-et-Marne (77)
* Yvelines (78)
* Essonne (91)
* Hauts-de-Seine (92)
* Seine-Saint-Denis (93)
* Val-de-Marne (94)
* Val-d'Oise (95)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn Kuzul-rannvro Enez-Frañs
* Lec'hienn Prefeti rannvro Enez-Frañs
* Lec'hienn ofisiel an touristerezh en Enez-Frañs

## Notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
g • ka • keRannvroioù Frañs :
Akitania-Nevez • Auvergne-Rhône-Alpes • Bourgogne-Franche-Comté • Breizh • Broioù al Liger • Centre-Val de Loire • Enez-Frañs • Grand Est • Hauts-de-France • Korsika • Normandi • Okitania • Provence-Alpes-Côte d'Azur :
# Iquique

Iquique zo ur gêr en hanternoz Chile. Kêr-benn Rannvro Tarapacá eo. Poblet e oa gant war-dro 180 000 a dud e 2012.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ireland's Call

Ireland's Call (Galv Iwerzhon) zo ur ganaouenn saoznek savet e 1995 gant ar pianoour ha sonaozer norzhiwerzhonat Phil Coulter (1942-) da-heul un urzhiad graet dezhañ gant Cumann Rugbaí na hÉireann (Kevread rugbi Iwerzhon).
Deuet eo da vezañ unan eus an daou gan broadel, a-gevret gant Amhrán na bhFiann, hag a vez kanet da-geñver holl grogadoù etrebroadel c'hoariet er gêr gant skipailh rugbi XV Iwerzhon, bodet c'hoarierien Norzhiwerzhon ha Republik Iwerzhon ennañ.
Estreget ar rugbierien XV a gan Ireland's Call hiziv an deiz dre m'eo bet adkemeret ar ganaouenn gant skipailhoù hockey war leton, korfbal, kriked ha rugbi XIII Iwerzhon ivez.

## Liamm diavaez

* Amhrán na bhFiann hag Ireland's Call kanet e Páirc an Chrócaigh (Dulenn) d'ar 24 a viz C'hwevrer 2007.
* Istor bihan ha bras Ireland's Call displeget gant Iwerzhoniz 'zo, Phil Coulter en o zouez, da-geñver an abadenn skinwel L'Équipe Explore.
* YouTube - Ireland's Call

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Evit ar c'hrogadoù c'hoariet e-maez Iwerzhon ne vez kanet nemet Ireland's Call.
# Ira Gershwin

Ira Gershwin (Israel Gershowitz e anv ofisiel), bet ganet e New York, Stadoù Unanet Amerika hag aet da Anaon e Beverly Hills (Kalifornia) (6 a viz Kerzu 1896 - 17 a viz Eost 1983), a oa ur saver kanaouennoù. Gant e vreur, ar soner ha pianoour George Gershwin, en devoa skrivet meur a ganaouenn deuet da vezañ brudet-meurbet er Stadoù-Unanet hag er bed-a-bezh, I Got Rhythm, Embraceable You, The Man I Love ha Someone to Watch Over Me en o zouez.

## Liammoù diavaez

* The official George & Ira Gershwin website
# Irania jave gwenn

Irania jave gwenn :
| Un irania jave gwenn. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Muscicapidae |
| Genad : | Irania |
| Anv skiantel ||
| Irania gutturalis (Guérin-Méneville, 1843) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An irania jave gwenn a zo ur spesad golvaneged bihan, Irania gutturalis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Cossypha gutturalis da gentañ-penn (e 1843) gant an amprevanoniour gall Félix Édouard Guérin-Méneville (1799-1874) : ar spesad nemetañ eo er genad Irania.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned, ha frouezh ivez e-pad an diskar-amzer.

## Annez

Neizhiañ a ra al labous en un takad hag a ya eus Turkia da Irak, Iran ha kreisteiz Turkestan ; nijal a ra kuit da Afrika ar Reter da c'hoañviñ.

## Liammoù diavaez

* Irania gutturalis war al lec'hienn BirdLife International.
* Irania gutturalis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ De Filippi, 1863
* ↑ Irania gutturalis war al lec'hienn Avibase.
# Irbhinn

Irbhinn (gouezeleg; Irvine e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Àir a Tuath e Bro-Skos.
# Ipswich

Ipswich eo kêr-benn kontelezh Suffolk e reter Bro-Saoz. Poblet e oa gant 128 000 a dud e 2011.
# Irakweg

Ur yezh kouchitek eus is-skourr yezhoù kouchitek ar su eo an irakweg (iraqw, mbulu(nge), erokh pe iraku) komzet gant tro-dro da 365.000 den e Mbulu e Tanzania (1993).
Ur rannyezh ez eus:

## Gwelet ivez

* Yezhoù kouchitek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Irañeta

Irañeta zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.150 bennak a dud zo o chom enni.
# Garan Antigone

Garan Antigone :
| Ur c'haran Antigone. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| Genad : | Antigone (genad) |
| Anv skiantel ||
| Antigone antigone (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar c'haran Antigone (liester : garaned Antigone) a zo ur spesad evned hirc'harek, Antigone antigone an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ardea antigone (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* Antigone antigone antigone, e hanternoz India, Nepal ha Bangladesh,
* A. a. gillae, e hanternoz Queensland (biz Aostralia),
* A. a. sharpii, e Kambodja ha kreisteiz Laos.

## Rummatadur

Renket e veze er genad Grus kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Grus antigone el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Grus antigone e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : garan Antigone | f. | garaned Antigone | grue antigone | Grus antigone (étudié).
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Antigone antigone.
* ↑ Krajewski C, JT Sipiorski & FE Anderson. 2010. Complete mitochondrial genome sequences and the phylogeny of cranes (Gruiformes: Gruidae). Auk 127: 440–452.
# Garan Sibiria

Garan Sibiria :
| Ur par Leucogeranus leucogeranus. En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| Genad : | Leucogeranus |
| Anv skiantel ||
| Leucogeranus leucogeranus (Pallas, 1773) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'haran Sibiria (liester : garaned Sibiria) a zo ur spesad evned hirc'harek, Leucogeranus leucogeranus an anv skiantel anezhañ Ar spesad nemetañ eo er genad Leucogeranus.
Anvet e voe Grvs leucogeranus (kentanv) da gentañ-penn (e 1773) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Annez

Bevañ a ra ar spesad en Oural ha Sibiria ; o c'hoañviñ e Sina ha hanternoz India.

## Rummatadur

Renket e veze er genad Grus kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Leucogeranus leucogeranus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Leucogeranus leucogeranus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : Garan Sibiria | f. | Garaned Sibiria | Grue de Sibérie | Grus leucogeranus (étudié).
* ↑ Bonaparte, 1855.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Leucogeranus leucogeranus.
* ↑ Krajewski C, JT Sipiorski & FE Anderson. 2010. Complete mitochondrial genome sequences and the phylogeny of cranes (Gruiformes: Gruidae). Auk 127: 440–452.
# Garan (evn)

Garaned :
| Ur c'haran dek. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar garaned eo ar spesadoù evned hirc'harek a ya d'ober ar c'herentiad Gruidae, hemañ ziwezañ bet termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a pevar genad d'ober ar c'herentiad :
* Balearica - Brisson, 1760 (2 spesad) ;
* Leucogeranus - Bonaparte, 1855 (1 spesad) ;
* Antigone - Reichenbach, 1853 (4 spesad) ;
* Grus - Brisson, 1760 (8 spesad).

## Daveoù ha notennoù

* ↑ DEVRI : garan f. -ed (ornithologie) Grue.
* ↑ (en) Gruidae: Cranes Vigors, 1825.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Gruiformes/Gruidae (lennet e-barzh d'an 11 a viz Meurzh 2022).
# Garan Kanada

Garan Kanada :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| Genad : | Antigone (genad) |
| Anv skiantel ||
| Antigone canadensis (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar c'haran Kanada (liester : garaned Kanada) a zo ur spesad evned hirc'harek, Antigone canadensis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ardea canadensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Norzhamerika :
* Antigone canadensis canadensis, eus biz Siberia dre Alaska ha hanternoz Kanada da Enez Baffin,
* A. c. nesiotes, e Kuba hag Isla de la Juventud,
* A. c. pratensis, e stadoù Georgia ha Florida (Stadoù-Unanet Amerika),
* A. c. pulla, e stad Mississipi (SUA),
* A. c. tabida, e kreisteiz Kanada ha kornôg, kreiz SUA.

## Rummatadur

Renket e veze er genad Grus kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Grus canadensis el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Grus canadensis e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : garan Kanada | f. | Garaned Kanada | Grue du Canada | Grus canadensis (étudié).
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Antigone canadensis.
* ↑ Krajewski C, JT Sipiorski & FE Anderson. 2010. Complete mitochondrial genome sequences and the phylogeny of cranes (Gruiformes: Gruidae). Auk 127: 440–452.
# Garan c'hlas

Garan c'hlas :
| Ur c'haran c'hlas e Namibia. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| Genad : | Grus |
| Anv skiantel ||
| Grus paradisea (Lichtenstein, 1793) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'haran c'hlas (Grus paradisea) a zo un evn hirc'harek.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Afrika ar Su.

## Rummatadur

Betek 2010 e oa anvet Anthropoides paradisea.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Grus paradisea war al lec'hienn Avibase.
# Garan dek

Garan dek :
| Ur c'haran dek er zoo Amiens. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| Genad : | Grus |
| Anv skiantel ||
| Grus virgo (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'haran dek (Grus virgo) a zo un evn hirc'harek eus kerentiad ar Gruidae..

## Annez

Bevañ a ra al labous en Eurazia.

## Rummatadur

Betek 2010 e oa anvet Anthropoides virgo.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Grus virgo war al lec'hienn Avibase.
# Garan Japan

Garan Japan :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| Genad : | Grus |
| Anv skiantel ||
| Grus japonensis (S. Müller, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar C'haran Japan (Grus japonensis), liester: Garaned Japan, a zo un evn hirc'harek. Arouez Japan eo.

## Annez

Bevañ a ra al labous enez Hokkaido ha Manchouria.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Grus japonensis war al lec'hienn Avibase.