OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kanton Kempenieg (1790)

Krouet e voe Kanton Kempenieg e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Ploermael e departamant ar Mor-Bihan e oa. Peder c'humun a oa ennañ:
* Algam,
* Benion,
* Kempenieg (pennlec'h),
* Sant-Maloù-Benion.
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Cassini - EHESS - Kempenieg - Fichenn ar gumun
# Kanton Kerc'hfaou

Kanton Kerc'hfaou :
| Lec'hiadur kanton Kerc'hfaou e departamant Liger-Atlantel ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù-al-Liger |
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Naoned |
| Kod kanton | 44 04 |
| Pennlec'h | Kerc'hfaou |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Véronique Dubettier-Grenier Serge Mounier 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 49 410 ann. (2019) |
| Gorread | 82,38 km² |
| Stankter | 600 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 4 |
| kemmañ |
Kanton Kerc'hfaou a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). N'oa ket bet cheñchet ar c'hanton gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe Kanton Tarvieg e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e teuas Kerc'hfaou da vout pennlec'h Kanton Tarvieg, adanvet Kanton Kerc'hfaou$^,$$^,$$^,$.

## Kumunioù (1790-1801)

Kanton Tarvieg a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
* Tarvieg, penn ar c'hanton,
* Doulon,
* Kerc'hfaou,
* Santez-Lusenn.

## Kumunioù a-vremañ

Kanton Kerc'hfaou a ya 4 c'humun d'ober anezhañ :
* Kerc'hfaou, penn ar c'hanton
* Malvid
* Santez-Lusenn
* Tarvieg

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Tarvieg
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Doulon
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Kerc'hfaou
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Santez-Lusenn
* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
# Kanton Kemper-3

Kanton Kemper-3 :
| Lec'hiadur kantonioù Kemper e departamant Penn-ar-Bed ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Kemper |
| Kod kanton | 29 52 |
| Pennlec'h | Kemper |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Armelle Huruguen 2008-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 24 309 ann. (2012) |
| Gorread | km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 3 |
| kemmañ |
Kanton Kemper-3, da lâret eo trede kanton Kemper, a oa ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù

Kanton Kemper-3 a yae kumunioù Ploveilh ha Pluguen en o fezh hag ul lodenn eus kumun Kemper d'ober anezhañ.

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Amzer gefridi | Anv | Strollad | Kalite |
| 2001-2015 | Armelle Huruguen | (Strollad Sokialour Gall) | Eilmaer Kemper |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez

* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
# Kanton Kemperle

Kanton Kemperle :
| Lec'hiadur kanton Kemperle e departamant Penn-ar-Bed ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Kemper |
| Kod kanton | 29 25 |
| Pennlec'h | Kemperle |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Anne Maréchal Michaël Quernez 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 32 511 ann. (2019) |
| Gorread | 289,13 km² |
| Stankter | 112 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 11 |
| kemmañ |
Kanton Kemperle a zo unan eus kantonioù departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Kemperle a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
* Bei ;
* Kloar-Karnoed ;
* Mellag ;
* Kemperle ;
* Tremeven-Kemperle.

### Abaoe 2015

Kanton Kemperle a ya 11 kumun d'ober anezhañ :
* Kemperle ;
* An Arzhanaou ;
* Bei ;
* Gwelegouarc'h ;
* Kerien ;
* Kloar-Karnoed ;
* Lokunole ;
* Mellag ;
* Redene ;
* Sant-Turian ;
* Tremeven-Kemperle

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Amzer gefridi | Anv | Strollad | Kalite |
| 2015-2021 | Anne Maréchal Michaël Quernez | PS PS | Maer Kemperle (abaoe 2014) |
| 2008-2014 | Michaël Quernez | PS | Maer Kemperle (abaoe 2014) |
| 1976-2008 | Louis Le Pensec | PS | Kannad (1973-1997) / Senedour (1998-2008) / Maer Mellag (1971-1997) |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* ↑ lesanvet Loeiz Bras
* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez

* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
# Kanton Kerlouevig

Kanton Kerlouevig a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe Kanton Kerlouevig e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Lakaet e voe kumunioù Kerlouevig ha Sant-Koulman e Kanton Sant-Filberzh-Deaz$^,$ ha kumunioù Sant-Stefan-Kerc'haoueg ha Sant-Yann-Kerc'haoueg a voe lakaet e Kanton Levieg$^,$.

## Kumunioù (1790-1801)

Kanton Kerlouevig a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
* Kerlouevig, penn ar c'hanton,
* Sant-Koulman,
* Sant-Stefan-Kerc'haoueg,
* Sant-Yann-Kerc'haoueg.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Koulman
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Kerlouevig
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Yann-Kerc'haoueg
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Stefan-Kerc'haoueg/Kerc'haoueg
# Kanton Kerrouz

Kanton Kerrouz a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801) , dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.

## Kumunioù

Kanton Kerrouz a yae pemp kumun d'ober anezhañ :
* Kerrouz, penn ar c'hanton,
* Chapel-ar-Salver,
* Belenieg,
* Malvegon,
* Paolieg-ar-Rozioù.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Kerrouz
# Gwern (lec'hanvadurezh)

Ur wern, pe ur c'heun, a zo douar gleb en un izelenn, dour sac'h pe chag enni a-wechoù.

## Anvioù lec'hioù ha tud e Breizh

Kavet e vo ar ger gwern en ur bern anvioù-lec'hioù, ha da-heul, en un toullad anvioù-tud.

### Anvioù-lec'h

E Breizh Izel e teu an anvioù-lec'h Gwern eus ar brezhoneg peurvuiañ, hag eus ar brezhoneg pe eus ar galianeg e reter Breizh, hervez ar c'hornioù. Eus ar galianeg e teuont e broioù all Europa.
Ur bern anvioù-lec'h zo, eus ar rannvro betek ar gêriadennig. Bezañ 'zo "Gwernioù Breizh", anvet aliesoc'h Geunioù Breizh, anv ur vroig gwernioù e su Breizh, war harzoù Vande. Kazi an holl gumunioù brasañ a zo e Su Breizh, eus Bro-Naoned betek Bro-Gerne :
* e Bro-Naoned:
** Chapel-ar-Wern
** Arwerneg-Veur hag Arwerneg-Vihan e Bro-Vez
* e Bro-Wened :
** Sant-Yann-ar-Wern e Bro-Redon
** ar Gwernoù, e kanton Muzilheg
** Gwern e korn-bro Pondi
* e Kerne :
** Meilh-ar-Wern, war lez ar Stêr Aon, e Bro-Rouzig
** Ploneour-Lanwern er Vro-Vigoudenn
* e Bro-Roazhon
** Gwern-ar-Sec'h
* Bro-Sant-Maloù
** Gwern-Porc'hoed
Stêrioù emañ ar ger gwern en o anv :
* gwazh Gwern-Adran, adstêr d'ar Skorf

## Anvioù tud

* Kervern
* ar Wern
En un niver bras a anvioù lec'hel-tre emañ ivez ar ger gwern pe e stummoù peuzheñvel, e Breizh a-bezh.
** Lâret vez eo gwernin an dour neuze.
** al lus-gwern: ur seurt brousgwez bihan, anvet cranberry e saozneg

### E galleg

Anvioù gallek damheñvel zo ivez, evel Vern, Verne, Vernes, Verny, Vernay, Vernon. Gwelit :
* Jules Verne, skrivagner gallek, ganet e Naoned
* Henri Vernes, skrivagner gallek eus Belgia, tad Bob Morane

## Gwelet ivez

* Gwern (pennad disheñvelout)
* Geun
* Palud-holen
# Gwernaffield

Gwernaffield zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Sir y Fflint, e biz Kembre. Emañ un tammig er gornaoueg da gêr Yr Wyddgrug hag er reter da b-Pant-y-mwyn.
E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 1 942 a dud, ha 293 anezho (15,4%) a oa kembraegerien.

## Daveoù

* ↑ Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011 Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics)
# Gwernenez

Gwernenez zo un enez e Mor Breizh. An eil enez vrasañ en Inizi Angl-ha-Normand eo.
Bailliage dé Guernési e gwernenezeg, Bailiwick of Guernsey e saozneg, Baillage de Guernesey e galleg, gant enez Gwernenez, Aldernez ha Sark, pep a barlamant ganto (an daeloù-se a vez graet Ar Stadoù anezho) hag enezigoù (Herm, Jétho ha Lihou), e dalc'h Kurunenn Breizh-Veur hep bezañ lod er Rouantelezh-Unanet, ha n'emañ ket en Unaniezh Europa kennebeut.

## Yezh

An normaneg eo ar yezh anevezet adalek ar Grennamzer, daoust ma'z eo distag an enezeg diouzh Dugelezh Normandi abaoe ar bloaz 1204. "Gwernenezeg" (Guernesiais) a vez graet eus ar stumm lec'hel. Nebeut a dud a c'hell komz anezhi hiziv. Ar saozneg eo ar yezh ofisiel hag an hini anavezetañ.

## Istor
### IX$^{vet}$ kantved

Evel Jerzenez e oa lod eus Rouantelezh Breizh en IX$^{vet}$ kantved, ha preizhet e voe gant ar Vikinged ivez.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Eil Brezel-bed

* 22 zen nann-soudard a voe lazhet pa voe taget an enezenn gant kirri-nij alaman d'an 28 a viz Even 1940;
* Dalc'het e voe an enezenn gant an Alamaned adalek ar 1añ a viz Gouere 1940 betek an 9 a viz Mae 1945.
* Milourion alaman hag ur c'harr-nij en nijva e 1940

#### Goude ar brezel

Goude distruj he chaoser bras ha pa ne voe ket beliezh Aldernez gouest kavout arc'hant evit e adober e tivizas pennoù-bras an iliz goulenn ma voe staget ouzh beliezh Gwernenez, betek ma vefe posubl mont da vezañ emren en-dro.

#### Bremañ

* Nav ezel ha hanter-kant (59) zo e Stadoù Gwernenez.
* Da 67 334 a dud e save ar boblañs e 2016.

## Melestradurezh

* ██ Burhou
* ██ Alderney
* ██ 1. Lé Casté
* ██ 2. La Fouarêt
* ██ 3. Saint Andri
* ██ 4. Saint Martin
* ██ 5. Saint Pierre (kêr-benn)
* ██ 6. Saint Pierre Port
* ██ 7. Saint Samsaon
* ██ 8. Saint Sauveux
* ██ 9. Tortévas
* ██ 10 Lé Vale
* ██ Jethou
* ██ Herm
* ██ Brechou
* ██ Sark

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Dave ha notennoù

* ↑ The Evening Post, Saint Hélyi, 29 a viz Even 1940
# Gwernenezeg

Dgèrnésiais :
| Komzet e: | Gwernenez |
| Komzet gant: | 1.327 den (934 flour) |
| Renkadur hervez ar familhoù-yezh: | Indezeuropek  Italek  Romanek  Kornôg-Italek  Kornôg-Italek ar C'hornôg  Galian-Iberek  Galian-Romanek  Galian-Raetek  Oïl  Dgèrnésiais |
| Statud ofisiel ||
| Statud ofisiel ebet e: | Gwernenez |
| Kodoù yezh: ||
| ISO 639-1: | |
| ISO 639-2: | |
| SIL: | |
Ar gwernenezeg (dgèrnésiais pe Guernésiais) a zo ur yezh normanek komzet e Gwernenez. Ur yezh oïl an hini eo.
E 2001 e c'helle 1.327 a dud, da lâret eo 2% eus poblañs an enezenn, komz ar yezh en un doare flour ha 3% he c'homprene mat. Ouzhpenn 70% eus ar gomzerion-se a zo en tu all da 64 vloaz avat. Etre ar re yaouank ne vez komzet nemet gant 0,1% eus an dud, met 14% a gompren ar yezh tamm pe damm.
Dont a reont a-benn, tu pe du, ar wernenezegerion da gompren ar jerzenezeg ha gallout a reont ivez kompren normanded e Bro-C'hall.
N'eo ket bet ken levezonet ar gwerenezeneg gant ar galleg ha m'eo bet ar jerzenezeg, met kreñvoc'h eo bet levezon ar saozneg war yezh Gwernenez.
Labourat evit difenn ar yezh a ra L'Assembllaïe d'Guernesiais bet krouet e 1957. Kelennet e vez ar yezh er skolioù a-wechoù ivez evel ur yezh da dibab.

## Skwerioù

* Quaï temps qu’i fait? : (Penaos emañ an amzer?)
* I' fait caoud ogniet : (Tomm eo hiziv)
* Tchi qu’est vote naom? : (Pe anv oc'h?)
* Coume tchi que l’affaire va? : (Penaos 'mañ kont?)
* Quaï heure qu'il est? : (Pet eur eo?)
* À la perchoine : (Kenavo)
* Mercie bian : (Trugarez vras)

## Gwelet ivez:

* Jerzenezeg

## Liammoù diavaez:

* Petra eo ar gwenezeneg? (e saozneg)
* Guernsey French (e saozneg)
# Gwernyfed

Gwernyfed zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre, e-kichen kumuniezh Y Clas-ar-Wy.
Er gumuniezh emañ kêriadennoù Aberllynfi ha Felindre. Emañ torgenn Pen y Fan (886 m) e reter ar gumuniezh.
E 2011 e oa poblet gant 1049 a dud, ha 104 anezho (10,3%) a oa kembraegerien.

## Notennoù

* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics).
# Gwern (bag)

Ar wern eo ar post, er bigi ha listri, a vez staget outañ ar gouelioù. Meur a wern disheñvel zo :
ar wern-gorn, ar wern-veg

## Anvioù-tud

Hervez ur vojenn e vije bet gallekaet an anv Le Guern ha Le Mat (kompren "le mât") gant ar velestradurezh c'hall, ha troet adarre e Le Bon a-wechoù. Met n'eus prouenn anavezet ebet a gement-se.

### Gerioù-kar

* Gwerniañ, diwerniañ

## Pennad kar

* Gwern
# Gwern (gwez)

Gwern :
| Alnus ||
| Rummatadur Cronquist ||
| Riezad : | Plantae |
| Skourrad : | Magnoliophyta |
| Kevrennad : | Magnoliopsida |
| Urzhad : | Fagales |
| Kerentiad : | Betulaceae |
| Genad : | Alnus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gwern a zo gwez eus ar genad "alnus", hag eus kerentiad ar bezv, hag a gresk e glebiennoù hantersferenn an hanternoz hag en Andoù. Bleuniañ a reont en nevezamzer. Un nebeud anezho a gresk betek bout uhel da vat.
Enderc'hel a ra ar genad war-dro 30 spesad gwez pe brousgwez.
# Gwernesni

Gwernesni (skrivet Gwernesney e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ e-kreiz ar gontelezh, er reter da v-Brynbuga. E parrez Llantrisant Fawr emañ.
# Gwernogle

Gwernogle zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Sir Gaerfyrddin. Emañ er c'hornôg da gêriadenn Brechfa, en ur goadeg, er gwalarn da gêr Caerfyrddin.
Emañ Gwernogle e parrez Llanfihangel-rhos-y-corn, un tolead torgennoù izel ha koadoù bras, treuzet gant ar stêr Clydach, unan eus adstêrioù ar stêr Cothi.
Ganet e voe ar barzh Lewys Glyn Cothi eno, war-dro 1425, met ne ouzer ket pelec'h resis er barrez.
Eus Gwernogle ivez e oa ar stourmer hag ar barzh Thomas Evans (Tomos Glyn Cothi), ganet e Capel Sant Silyn, e 1764.
# Hannon ar Merdeer

Hannon ar Merdeer zo ur merdeer kartadat er VIIvet pe VIvet kantved kent JK, brudet da vezañ hedet aod kornok Afrika.
Anavezet eo e veaj dre un danevell hellazat, Beaj Hannon. Hervez istorourien zo e vije bet Hannon keit ha Gabon, tost d'ar C'heheder, hervez re all ne vije ket bet pelloc'h eget Maroko.
# Hannibal Mago

Hannibal, lesanvet Mago dre ma oa mab-bihan da Hamilcar Mago, a oa sofet Kartada e 410 kent JK. Brudet eo ar brezel a reas e Sikilia.

## Istor

E 411 e voe dilennet gant sened kartada evel pennjeneral ha gouarnour trevadennoù punek Sikilia. Mall zo warnañ kas e zial da Hellaziz ar vro o devoa faezhet e dad-kozh Hamilcar dirak Himera e 480, 69 vloaz a-raok.
E 409 e oa e penn un arme kaset gant Kartada da Sikilia, war c'houlenn kêr Segesta. Kemer a reas kêrioù gresian Selinus ha Himera. E-kerzh an aloubadeg e lazhas 3000 prizoniad-brezel, evel dial, hervez a gonter, eus faezhadenn e dad-kozh en Emgann Himera (480 kent JK) un 70 vloaz a-raok.
Mervel a reas e 406 gant ar vosenn e-pad seziz Agrigento.

## Notennoù

* ↑ Xenophon, Hellenika I.1.37
# Hanouka

Hanouka (en hebraeg :חנוכה, hanūkkah) pe gouel an Dedi pe gouel ar Gouleier a zo bet savet evit lidañ glanedigezh an Templ goude emsavadeg Youdas Makabai enep Antioc'hos Epifan e 164 KJK kontet e Levrioù ar Vakabeed, levrioù eilkanonel an testamant Kozh. Gwelout Kentañ Levr ar Vakabeed hag Eil Levr ar Vakabeed.

#### Daveoù

* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 5, 1986, p 101
# Hannover

Hannover zo unan eus kêrioù brasañ Alamagn ha kêr-benn land Niedersachsen (Saks-Izel) eo ivez. War-dro 520.000 a annezidi zo o chom enni.

## Istor

* Aloubet e voe kêr gant an arme c'hall e 1757.

## Gevellañ

Gevellet eo Hannover gant :
* Leipzig, Alamagn (1987)
* Perpinyà, Katalonia (1960)
* Bristol, Bro-Saoz (1947)
* Rouen, Bro-C’hall (1966)
* Hiroshima, Japan (1983)
* Poznań, Polonia (1979)
* Blantyre, Malawi (1968)

## Gwelet ivez

* Hannover (bro)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roll war lec'hienn Hannover (gwelet d'an 31.12.2013)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hannut

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Hannut (izelvroeg : Hannuit ; walloneg : Haneù) zo ur gêr e Belgia e Proviñs Liège.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 86,49 km²
* Poblañs (2022) : 16 968 a dud
* Stankter : 196 den/km²
# Hannon (olifant)

Hannon (Annone en italianeg) a oa un olifant gwenn eus enez Sri Lanka, degaset da Europa e penn-kentañ ar XVIvet kantved, war-dro 1510, hag a varvas d'ar 16 a viz Mezheven 1516.

## Roue Portugal

Roet e oa bet gant Roue Kochi da Manuel Iañ, roue Portugal, war un dro gant ur frikorneg, pe marteze e oa bet goulennet ouzh Alfonso d'Albuquerque, bezroue India, pourchas unan .
Brudet e voe kement-se en Europa kerkent. Diwar glevout testenioù resis-kenañ e voe savet un dresadenn anezhañ gant Albrecht Dürer, a voe graet ur c'hoadengravur anezhi.
War-lerc'h avat e voe profet al loened d'ar pab Leon X pa voe kurunet, ha kaset dezhañ dre ar mor. D'ar strad ez eas lestr ar frikorneg, hag al loen gantañ. Yac'h ha dibistig e tegouezhas an olifant e Roma avat, ha degemeret e voe war an ton bras d'an 12 a viz Meurzh 1514. Pevar bloaz e oa neuze. Da gentañ e voa dalc'het e porzh ar Belvedere, ha goude kaset d'ur c'hraou aozet evitañ etre Iliz-veur Sant-Pêr ha palez ar pab, nepell diouzh Borgo Sant'Angelo. Enoret e voe e zonedigezh el lennegezh koulz hag en arz.

## Marv an olifant

Savet e voe ur marvgan dezhañ gant Pietro Aretino. Ur varzhoneg flemmus e oa, ha goap a rae ar barzh ouzh an dud a renk uhel, ha betek ouzh ar pab. Sede penaos e krogas brud ar skrivagner a voe lesanvet C'hwist ar Briñsed.

## Gwelout ivez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Frikorneg Dürer
* Abul-Abbas

## Levrioù

* Silvio A. Bedini: The Pope’s Elephant. Carcanet, Manchester 1997, ISBN 1-85754-277-0 (dt. Der Elefant des Papstes. Klett Cotta, Stuttgart 2006, ISBN 3-608-94025-1, Rezension)
* Donald F. Lach: Elephants. In: Ders.: Asia in the Making of Europe. Vol. 2. A century of wonder. Book 1. The Visual Arts. University of Chicago Press, Chicago 1970, ISBN 0-226-46750-3, S. 123–158
* Stephan Oettermann: Die Schaulust am Elefanten. Eine Elephantographia Curiosa. Syndikat, Frankfurt am Main 1982, ISBN 3-8108-0203-4, S. 31, 97ff., 104–109
* Mathias Winner: Raffael malt einen Elefanten. In: Mitteilungen des kunsthistorischen Instituts in Florenz 9, 1964, Teil 2–3, S. 71–109
* Robert Greene, The 48 Laws of Power, Viking Penguin, 1998, ISBN 0-14-028019-7

## Liammoù

* Istor trist Hannon, olifant gwenn ar pab Leon X(en italianeg)
# Hannu Salama

Hannu Salama :
| Hannu Salama ||
| Obererezh | romantoù, danevelloù, barzhonegoù |
| Ganedigezh | 4 a viz Here 1936 e Kouvola |
| Enorioù | Priz lennegezh Kuzul an Norzh 1975 Priz Eino Leino 1985 Priz Aleksis Kivi 1990 |
| kemmañ |
Hannu Salama, bet ganet d'ar 4 a viz Here 1936 e Kouvola (Finland), a zo ur skrivagner finlandat.

## E vuhez

Hannu Salama a voe ganet e Kouvola, e rannvro Kymenlaakso e su Finland. Kas a reas e vugaleaj e distrig Pispala e kêr dTampere, en un endro micherourien. Evel e dad e krogas da labourat evel tredaner hag e labouras ivez en tiez-feurm. E 1961 e voe embannet e levr kentañ, titlet Se tavallinen tarina. E 1966 e voe tamallet da vezañ savet ur skrid ledouedel gant Juhannustanssit (skrivet e 1964). Pardonet e voe gant prezidant Finland, Urho Kekkonen, e 1968. Betek 1990 e voe embannet stummoù troc'het eus a levr.

## Oberennoù

* Se tavallinen tarina (1961)
* Minä, Olli ja Orvokki (1967)
* Juhannustanssit (1964)
* Siinä näkijä missä tekijä (1972)
* Näkymä kuivaushuoneen ikkunasta (1988)
* Elämän opetuslapsia IV (2005)

## Liamm diavaez

* Hannu Salama e lec'hienn Tamperelainen
# Iorwerth ap Bleddyn

Iorwerth ap Bleddyn (1053-1111) a oa priñs Powys en XI$^{vet}$ kantved.
Mab e oa da Bleddyn ap Cynfyn a oa roue Powys ha Gwynedd war un dro. Pa voe lazhet Bleddyn e 1075 e voe rannet Powys etre e dri mab, Iorwerth, Cadwgan ha Maredudd. Gwizien e oant o-zri dindan Robert de Bellême, 3e kont Shrewsbury.
# Iosif Brodskiy

Iosif Brodskiy (e ruseg: Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский; Iosif Alyeksandrovitch Brodskiy) a oa ur barzh rusian ganet e Leningrad d'ar 24 a viz Mae 1940.
Harzet ha kondaonet e 1964 e voe dieubet e 1966 ha skarzhet diouzh e vro e 1972. Bod a gavas e Vienna ha, goude-se, er Stadoù-Unanet ma voe roet dezhañ ar vroadelezh stadunanat e 1977.
Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1987.
Marvet eo e New York e 1996.
# Iota Horologii

Ur steredenn velen heñvel a-walc'h ouzh an Heol eo Iota Horologii. Er steredeg an Horolaj emañ, war-dro 50 bloavezh-gouloù diouzh an Douar. An hevelep mas hag an Heol he deus met 50% skedusoc'h eo. Un damramz e veze graet diouti gwechall met an darn vrasañ eus ar glaskourien he renk e-touez ar steredennoù korr bremañ. Ur steredenn GO he rummad eo.
N'eus anv hengounel ebet gant Iota Horologii rak ne c'heller he gwelout nemet eus an hanterzouar-Su.
He c'hromosfer a zo oberiusoc'h eget hini an Heol, ar pezh a c'hellfe talvezout eo Iota Horologii yaouankoc'h egetañ. Ar steredenn dostañ ouzh Iota Horologii eo Chi Eridiani, ur steredenn ramz 7,3 bloavezh-gouloù diouti.

## Koskoriad planedennek

Un ezplanedenn a oa bet kavet war-dro Iota Horologii e 1998, Iota Horologii b, hec'h anv. Treiñ a ra tro-dro da Iota Horologii e 311 deiz hag ur mas eus 1,94 Yaou he deus d'an nebeutañ.
Tost ouzh harz diabarzh ar c'helchiad annezus emañ Iota Horlogii b, met zoken ma'z eus loarennoù ganti - ar pezh n'eo ket sur - re c'hor int moarvat da gaout buhez warno.

## Iota Horologii el lennegel

Er romant skiant-faltazi Iota Cycle gant Russel Lutz eo trevadennet ha douarekaet Iota Horologii. Er romant-se he deus Iota Horologii c'hwec'h planedenn, Iota Horologii b an eil.

## Liammoù diavaez (e saozneg)

* SIMBAD: HD 17051 -- High proper-motion Star
* Extrasolar Planets Encyclopedia: HR 810 + HR 810 b
* Extrasolar Visions: Iota Horologii + Iota Horologii b + Iota Horologii Dust Disk
* ESO: Kavadenn Iota Horologii b
* ESO: Kavadenn ar blanedenn poultr
* SolStation: Iota Horologii

## Gwelet ivez

* HD 28185
* 51 Pegasi
* Ezplanedenn