# Prometiom

Un elfenn gimiek eo ar prometiom ; Pm eo e arouez kimiek, 61 e niver atomek ha 144,913 e dolz atomek. Kevanaozet eo ar prometium, n'er c'haver ket e krestenenn an Douar, met dinoet eo bet er galaksi M31-Andromeda.

## Istor

E 1879 e voe dizoloet ar samariom $_{62}$Sm hag a 1885 an neodimiom $_{60}$Nd ; e 1902 e verzas ar c'himiour tchek Carl Gustaf Mosander e tleje bezañ un elfenn all etre Nd hag Sm, ker bras e oa an diforc'hioù etre an div elfenn-se. E 1914 e verzas ar fizikour saoz Henry Gwyn Jeffreys Moseley e vanke elfennoù o zolz atomek kevatal da 43 (an teknetiom, bet dizoloet e 1937), 61, 72 (an hafniom, 1923), 75 (ar reniom, 1925), 85 (an astat, 1940) ha 87 (ar frankiom, 1939).
E 1926 ez embannas klaskerien e Firenze hag en Illinois bezañ kavet an elfenn 61 ; florentium e voe an anv bet kinniget gant an Italianed hervez Florentia, anv latin Firenze, hag illinium a voe kinniget gant an Amerikaned. Didimiom a oa bet kavet gant an daou skipailh avat : n'eus nag izotop stabil d'ar prometiom nag izotop hir a-walc'h e hanter-vuhez evit ma vije bet kavet e Firenze pe en Illinois, evel a ouzer abaoe 1945.
E 1945 neuze, gant skipailh ar fizikour amerikan Jacob A. Marinsky e Clinton Laboratories (Oak Rige National Laboratory hiziv an deiz) en Oak Ridge, Tennessee, e voe kevanaozet an elfenn 61 ; dre ma oa ar skipailh o plediñ a-zevri gant enklaskoù evit al lu ne voe ket embannet an dizoloadenn kent ar bloavezh 1947.
Eus Prometheüs, an Titan a roas an tan da vab-den, e teu anv an elfenn 61.

## Perzhioù

Etre re an neodimiom ha re ar samariom eo perzhioù ar prometiom.

### Kimiek

Abalamour da zistabilded an elfenn n'eur ket deuet a-benn da dermeniñ holl berzhioù kimiek ar prometiom. Un nebeud kenaozadoù zo bet kevanaozet, evel Pm(OH)$_3$, na c'haller ket dileizhañ en dour. Un nebeud haloù zo bet kevanaozet ivez :
Haloù ar prometiom :
| Delun | Liv | Teuzverk (°C) |
| PmF$_3$ | Roz-mouk | 1338 |
| PmCl$_3$ | Lavand | 655 |
| PmBr$_3$ | Ruz | 624 |

### Izotopoù

N'eus izotop stabil ebet d'ar prometiom ; prometium-145 eo an izotop stabilañ, gant un hanter-vuhez a 17,7 bloavezh.
Izotopoù stabilañ ar prometiom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanad |
| $^{145}$Pm | kevanaozet | 17,7 bloavezh | $^{145}$Nd |
| $^{146}$Pm | kevanaozet | 5,33 bloavezh | $^{146}$Nd |
| $^{147}$Pm | louc'hoù | 2,6234 vloavezh | $^{147}$Sm |

## Arver

Prometiom-147 hepken a vez arveret war tachennoù estreget an enklaskoù, er stummoù oksidet Pm(OH)$_3$ pe gloridek PmCl$_3$.
* Dre ma vann ar prometiom skinoù β gwan e vez arveret da fardañ livuzennoù treluc'hek n'int ket skinoberiek evel ma oa ar re a veze fardet gant radiom-226 gwezhall.
* Daspugneroù munut a farder gant prometiom, dre dreiñ ar skinoù β e tredan ; abaoe 1964 e vez kenderc'het hevelep daspugneroù a bad war-dro pemp bloavezh hag a vez arveret en eurieroù hag er binvioù elektronek bihan evit ar vuhez pemdez.

## Notennoù

* ↑ Wiley Online Library (de) Liamm oberiant 20 GEN 13
* ↑ Oak Ridge National Laboratory (en) Liamm oberiant 20 GEN 13
* ↑ (en) COTTON Simon, Lanthanides and Actinides Chemistry, John Wiley & Sons Ltd., 2006, (ISBN 978-0-470-01006-8)

## Daveennoù

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford