OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ian Fleming

Ian Lancaster Fleming, ganet d'an 28 a viz Mae 1908 e karter Mayfair e Londrez hag aet da Anaon d'an 12 a viz Eost 1964 e Canterbury, a oa ur skrivagner, kazetenner ha spier saoz. Brudet-bras eo evit bezañ bet krouet an dudenn James Bond ha skrivet un heuliad romantoù diwar-benn e haroz.

## Buhez

Fleming a oa ganet en ur familh pinvidik liammet ouzh an ti-bank Robert Fleming & Co.. E dad a oa ezel eus ar Parlamant evit pastell Henley eus 1910 betek e varv war Talbenn Kornôg ar C'hentañ Brezel-bed. Skoliataet e voe Fleming en Eton, Sandhurst hag ur pennadig amzer e skolioù-veur München ha Geneva. Goude-se en devoa graet meur a labour a-raok kregiñ gant ar skrivañ.
E-pad ma oa o labourat evit an Naval Intelligence Division saoz e-pad an Eil brezel-bed, Fleming en devoa kemeret perzh en Oberiadur-brezel Goldeneye ha krouidigezh ha diwallerezh div unvez spiañ, ar 30 Assault Unit ha T-Force. E amzer soudard e-pad ar brezel hag e labour evel kazetenner o deus pourchaset dezhañ un anaoudegezhioù gwirion eus ar munudoù evit e romantoù James Bond.
Fleming a oa ur butuner hag ever daonet e-pad un darn eus e vuhez. Marvet eo trumm gant un taol-kalon e 1964, oadet e oa a 56 vloaz. Daou eus e romantoù James Bond zo bet embannet goude e varv. Skrivagnerien all o deus skrivet romantoù James Bond ouzhpenn e re. Haroz Fleming zo bet c'hoariet gant seizh aktour disheñvel e filmoù brudet.
Fleming en devoa skrivet e gentañ romant, Casino Royale, e 1952. Berzh bras a reas, teir gwech e voe advoullet ken bras e oa ar goulenn. Unnek romant a voe en heuliad romantoù James Bond, gant div zastumadenn istorioù berr embannet e 1953 ha 1966. Ar romantoù a gont istor James Bond, un ofiser er Secret Intelligence Service, berraet en MI6. Bond zo brudet ivez dre ar c'hod, 007, hag a zo bet commander er Royal Naval Reserve.
# Ialma

Ialma zo ul laz pemp kanerez eus Galiza hag a zo o chom e Belgia. E galizeg ha galleg e kanont dreist-holl, hag ivez e yezhoù all.

## Pladennoù

* Palabras darei (2000)
* Marmuladas (2002)
* Nova Era (2007)
* Simbiose (2011)
* Camiño (2016)

## Liammoù diavaez

* O kanañ en Oriant
# Ian Hudghton

Ian Stewart Hudghton (ganet d'ar 19 a viz Gwengolo 1951 e Forfar) a zo ur politikour skosat, kannad europat abaoe 1998 pa voe dilennet e pastell-vro ar biz goude marv Allan Macartney.
Un ezel eus ar Scottish National Party eo. Abaoe dilennadeg 2004 emañ-eñ e penn bagad dilennidi Emglev Libr Europa e Parlamant Europa.
E miz Gwengolo 2005 e voe dilennet da brezidant ar SNP goude disparti Winnie Ewing.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Diskouezadeg war lec'hienn Parlamant Europa
* (en) Lec'hienn ofisiel
# Ian Anderson

Ian Scott Anderson, bet ganet d'an 10 a viz Eost 1947 e Dùn Phàrlain (Fìobha, Bro-Skos), a zo ur c'haner ha fleüter skosat. Kemeret en devoa perzh er strollad Jethro Tull adalek 1967 betek 2012.

## Liammoù diavaez

* Ian Anderson o kanañ Locomotive Breath war al leurenn.
* Video
# Kanton Cambremer

Kanton Cambremer :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi-Izel |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant(où) | Lisieux |
| Kod kanton | 14 10 |
| Pennlec'h | Cambremer |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 4 714 ann. (2012) |
| Gorread | 156,91 km² |
| Stankter | 30 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 19 |
| kemmañ |
Kanton Cambremer a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.

## Istor

* En Arondisamant Pont-l'Évêque edo ar c'hanton betek 1926 ma voe dilamet an arondisamant ha lakaet e holl gantonioù en Arondisamant Lisieux.

## Kumunioù

Kanton Cambremer a yae 19 kumun d'ober anezhañ:
| Kumun | Poblañs | Kod-post | Kod INSEE |
| Auvillars | 213 | 14340 | 14033 |
| Beaufour-Druval | 432 | 14340 | 14231 |
| Beuvron-en-Auge | 222 | 14430 | 14070 |
| Bonnebosq | 708 | 14340 | 14083 |
| Cambremer | 1 096 | 14340 | 14126 |
| Corbon | 67 | 14340 | 14178 |
| Formentin | 221 | 14340 | 14280 |
| Le Fournet | 53 | 14340 | 14285 |
| Gerrots | 56 | 14430 | 14300 |
| Hotot-en-Auge | 300 | 14430 | 14335 |
| Léaupartie | 71 | 14340 | 14358 |
| Montreuil-en-Auge | 44 | 14340 | 14448 |
| Notre-Dame-d'Estrées | 151 | 14340 | 14474 |
| Repentigny | 89 | 14340 | 14533 |
| La Roque-Baignard | 130 | 14340 | 14541 |
| Rumesnil | 92 | 14340 | 14550 |
| Saint-Ouen-le-Pin | 297 | 14340 | 14639 |
| Valsemé | 274 | 14340 | 14723 |
| Victot-Pontfol | 121 | 14430 | 14743 |
# Kanton Cambrin

Kanton Cambrin :
| Kanton Cambrin en arondisamant Béthune. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant(où) | Béthune |
| Kod kanton | 62 17 |
| Pennlec'h | Cambrin |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Odette Duriez (PS) 2011-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 20 403 ann. (2012) |
| Gorread | 52,88 km² |
| Stankter | 386 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 8 |
| kemmañ |
Kanton Cambrin a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.

## Kumun

Kanton Cambrin a yae 8 kumun d'ober anezhañ.
| Kumun | Poblañs (2020) | Kod-Post | Kod INSEE |
| Annequin | 2 143 | 62149 | 62034 |
| Auchy-les-Mines | 4 656 | 62138 | 62051 |
| Cambrin | 1 221 | 62149 | 62200 |
| Cuinchy | 1 751 | 62149 | 62262 |
| Festubert | 1 268 | 62149 | 62330 |
| Noyelles-lès-Vermelles | 2 297 | 62980 | 62626 |
| Richebourg | 2 628 | 62136 | 62706 |
| Vermelles | 4 767 | 62980 | 62846 |

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Pas-de-Calais
# Kanton Carvin

Kanton Carvin :
| Lec'hiadur kanton Carvin e departamant Pas-de-Calais ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant(où) | Lens |
| Kod kanton | 6221 |
| Pennlec'h | Carvin |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Daniel Maciejasz Patricia Rousseau 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 35 991 ann. (2017) |
| Gorread | 36,26 km² |
| Stankter | 993 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 3 |
| kemmañ |
Kanton Carvin a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.

## Istor

* Krouet e oa bet ar c'hanton gant gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.
* Digresket e oa bet da 4 c'humun gant dekred an 10 a viz Genver 1962.
* Digresket e oa bet da 2 gumun gant dekred ar 15 a viz Genver 1982.
* Brasaet e oa bet da 3 c'humun gant dekred ar 24 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Etre 1962 ha 1982

Kanton Carvin a yae 4 c'humun d'ober anezhañ:
* Carvin,
* Courrières,
* Libercourt,
* Oignies.

### Etre 1982 ha 2015

Kanton Carvin a yae 2 gumun d'ober anezhañ.
| Kumun | Poblañs | Kod-Post | Kod INSEE |
| Carvin | 17 772 | 62220 | 62215 |
| Libercourt | 8 854 | 62820 | 62907 |

### Abaoe 2015

Kanton Carvin a ya bremañ 3 c'humun d'ober anezhañ:
* Carvin,
* Courrières,
* Libercourt.

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n°62-5 du 10 janvier 1962 portant modification de circonscriptions cantonales et créant de nouveaux cantons.
* ↑ (fr) Décret n°82-35 du 15 janvier 1982 portant création et modification de cantons dans le département du Pas-de-Calais.
* ↑ (fr) Décret n° 2014-233 du 24 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Pas-de-Calais
# Kanton Cambrai

Kanton Cambrai :
| Lec'hiadur kanton Cambrai e departamant Norzh ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Cambrai |
| Kod kanton | 5909 |
| Pennlec'h | Cambrai |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Sylvie Labadens Nicolas Siegler 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 56 918 ann. (2017) |
| Gorread | 153,40 km² |
| Stankter | 371 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 27 |
| kemmañ |
Kanton Cambrai a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù

Kanton Cambrai a ya 27 kumun d'ober anezhañ:
* Abancourt,
* Anneux,
* Aubencheul-au-Bac,
* Bantigny,
* Blécourt,
* Boursies,
* Cambrai,
* Cuvillers,
* Doignies,
* Escaudœuvres,
* Eswars,
* Estrun,
* Fontaine-Notre-Dame,
* Fressies,
* Haynecourt,
* Hem-Lenglet,
* Mœuvres,
* Neuville-Saint-Rémy,
* Paillencourt,
* Proville,
* Raillencourt-Sainte-Olle,
* Ramillies,
* Sailly-lez-Cambrai,
* Sancourt,
* Thun-l'Évêque,
* Thun-Saint-Martin,
* Tilloy-lez-Cambrai.

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-167 du 17 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Nord
# Kanton Saint-Omer

Kanton Saint-Omer :
| Lec'hiadur kanton Saint-Omer e departamant Pas-de-Calais ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant(où) | Saint-Omer |
| Kod kanton | 62 37 |
| Pennlec'h | Saint-Omer |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Bertrand Petit Sophie Warot-Lemaire 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 35 699 ann. (2017) |
| Gorread | 160,88 km² |
| Stankter | 222 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 17 |
| kemmañ |
Kanton Saint-Omer a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.

## Istor

* Krouet e oa bet ar c'hanton gant dekred ar 24 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù

Kanton Saint-Omer a ya 17 kumun d'ober anezhañ:
* Bayenghem-lès-Éperlecques,
* Clairmarais,
* Éperlecques,
* Houlle,
* Mentque-Nortbécourt,
* Moringhem,
* Moulle,
* Nordausques,
* Nort-Leulinghem,
* Saint-Martin-au-Laërt,
* Saint-Omer,
* Salperwick,
* Serques,
* Tatinghem,
* Tilques,
* Tournehem-sur-la-Hem,
* Zouafques.

## Emdroadur ar boblañs

35 699 annezed a chom er c'hanton e 2017.

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-233 du 24 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Pas-de-Calais
# Kanton Saint-Lô-1

Kanton Saint-Lô-1 :
| Lec'hiadur kanton Saint-Lô-1 e departamant Manche ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant(où) | Coutances ha Saint-Lô |
| Kod kanton | 50 22 |
| Pennlec'h | Saint-Lô |
| Kuzulierien Amzer gefridi | François Brière Adèle Hommet-Lelièvre 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 19 067 ann. (2017) |
| Gorread | km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 11 + lodenn Saint-Lô |
| kemmañ |
Kanton Saint-Lô-1 a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù

Kanton Saint-Lô-1 a ya 11 kumun hag ul lodenn Saint-Lô d'ober anezhañ:
* Saint-Lô (lodenn)
* Agneaux
* Thèreval, kumun nevez krouet (2016) diwar kumunioù Hébécrevon ha La Chapelle-en-Juger
* Le Lorey
* Marigny-Le Lozon
* Le Mesnil-Amey
* Le Mesnil-Eury
* Le Mesnil-Vigot
* Montreuil-sur-Lozon
* Remilly-sur-Lozon
* Saint-Gilles

## Dave ha notennoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-246 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Manche.
# Kanton Saint-Pierre-sur-Dives

Kanton Saint-Pierre-sur-Dives :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi-Izel |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant(où) | Lisieux |
| Kod kanton | 14 29 |
| Pennlec'h | Saint-Pierre-sur-Dives |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 7 880 ann. (2012) |
| Gorread | 144,97 km² |
| Stankter | 54 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 13 |
| kemmañ |
Kanton Saint-Pierre-sur-Dives a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.

## Istor

* E 1802 e voe kendeuzet kantonioù Saint-Pierre-sur-Dives ha Notre-Dame-de-Fresnay en ur c'hanton anvet kanton Saint-Pierre-sur-Dives.

## Kumunioù

Kanton Saint-Pierre-sur-Dives a yae 13 kumun d'ober anezhañ:
| Kumun | Poblañs | Kod-post | Kod INSEE |
| Boissey | 198 | 14170 | 14081 |
| Bretteville-sur-Dives | 306 | 14170 | 14099 |
| Hiéville | 293 | 14170 | 14331 |
| Mittois | 168 | 14170 | 14433 |
| Montviette | 175 | 14140 | 14450 |
| Ouville-la-Bien-Tournée | 217 | 14170 | 14489 |
| Saint-Georges-en-Auge | 95 | 14140 | 14580 |
| Sainte-Marguerite-de-Viette | 406 | 14140 | 14616 |
| Saint-Pierre-sur-Dives | 3 623 | 14170 | 14654 |
| Thiéville | 311 | 14170 | 14688 |
| L'Oudon | 1 533 | 14170 | 14697 |
| Vaudeloges | 208 | 14170 | 14729 |
| Vieux-Pont-en-Auge | 297 | 14140 | 14750 |
# Kanton Saint-Amarin

Kanton Saint-Amarin zo ur c'hanton eus Elzas, en arondisamant Thann-Gebweiler, en departamant Haut-Rhin.

## Pennad kar

* Kantonioù Elzas
# Kanton Saint-James

Kanton Saint-James :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi-Izel |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant(où) | Avranches |
| Kod kanton | 50 33 |
| Pennlec'h | Saint-James |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 7 010 ann. (2012) |
| Gorread | 144,88 km² |
| Stankter | 48 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 12 |
| kemmañ |
Kanton Saint-James a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel.

## Kumunioù

Kanton Saint-James a yae 12 kumun d'ober anezhañ:
| Kumun | Poblañs | Kod-post | Kod INSEE |
| Argouges | 549 | 50240 | 50018 |
| Carnet | 476 | 50240 | 50100 |
| La Croix-Avranchin | 477 | 50240 | 50154 |
| Hamelin | 111 | 50730 | 50229 |
| Montanel | 369 | 50240 | 50337 |
| Montjoie-Saint-Martin | 272 | 50240 | 50347 |
| Saint-Aubin-de-Terregatte | 711 | 50240 | 50448 |
| Saint-James | 2 678 | 50240 | 50487 |
| Saint-Laurent-de-Terregatte | 566 | 50240 | 50500 |
| Saint-Senier-de-Beuvron | 309 | 50240 | 50553 |
| Vergoncey | 211 | 50240 | 50627 |
| Villiers-le-Pré | 192 | 50240 | 50640 |
# Kanton Saint-Lô-2

Kanton Saint-Lô-2 :
| Lec'hiadur kanton Saint-Lô-2 e departamant Manche ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant(où) | Saint-Lô |
| Kod kanton | 50 23 |
| Pennlec'h | Saint-Lô |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Brigitte Boisgerault Mathieu Johann-Lepresle 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 21 798 ann. (2017) |
| Gorread | km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 12 + lodenn Saint-Lô |
| kemmañ |
Kanton Saint-Lô-2 a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù

Kanton Saint-Lô-2 a yae 16 kumun (12 bremañ) hag ul lodenn Saint-Lô d'ober anezhañ:
* Saint-Lô (lodenn)
* La Barre-de-Semilly
* Baudre
* Bourgvallées, bet krouet e 2016, bodet enni kumunioù kozh Gourfaleur, La Mancellière-sur-Vire, Saint-Romphaire ha Saint-Samson-de-Bonfossé
* Canisy, bet krouet e 2017, bodet enni kumunioù kozh Canisy ha Saint-Ébremond-de-Bonfossé.
* Carantilly
* Dangy
* La Luzerne
* Le Mesnil-Herman
* Quibou
* Saint-Martin-de-Bonfossé
* Sainte-Suzanne-sur-Vire
* Soulles

## Dave ha notennoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-246 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Manche.
# Kanton Saint-Lô-Reter

Kanton Saint-Lô-Reter :
| Lec'hiadur kanton Saint-Lô-Reter e departamant Manche ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi-Izel |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant(où) | Saint-Lô |
| Kod kanton | 50 35 |
| Pennlec'h | Saint-Lô |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 13 739 ann. (2012) |
| Gorread | km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 5 |
| kemmañ |
Kanton Saint-Lô-Reter a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel.

## Istor

* E 1982 e voe lodennet Kanton Saint-Lô kozh ha savet kantonioù Saint-Lô-Kornôg ha Saint-Lô-Reter.

## Kumunioù

Kanton Saint-Lô-Reter a yae 4 c’humun hag ul lodenn eus Saint-Lô d'ober anezhañ:
| Kumun | Poblañs | Kod-post | Kod INSEE |
| La Barre-de-Semilly | 945 | 50810 | 50032 |
| Baudre | 536 | 50000 | 50034 |
| La Luzerne | 48 | 50680 | 50283 |
| Saint-Lô | 11 126 | 50000 | 50502 |
| Sainte-Suzanne-sur-Vire | 552 | 50750 | 50556 |

## Dave ha notennoù

* ↑ Ul lodenn hepken eus ar gumun a zo er c'hanton.
# Huron bihan

Huron bihan :
| G. cuja Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Iskerentiad : | Lutrinae |
| Genad : | Galictis |
| Anv skiantel ||
| Galictis cuja Molina, 1782 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An huron bihan (Galictis cuja) a zo ur c'higdebrer bihan (war-dro 50 cm evit 1 - 3 kg) eus kerentiad ar mustelidae.
Heñvel eo ouzh ur furig dre e feson. E gavout a reer en Arc'hantina, Bolivia, Brazil, Chile, Perou, ha Paraguay.
# Hurd's Deep

Hurd's Deep, pe La Fosse des Casquets e galleg, zo ur ganienn dindan vor e Mor Breizh, un tamm en hanternoz da Aldernez, er c'hornôg d'an inizi Casquets, ur 100 pe 160 m donder dezhi, a zo bet taolet lastez nukleel enni$^,$.

## An anv

* Dont a ra an anv saoznek eus hini ar c'habiten Thomas Hurd, anv roet gant an Amiral Martin White (ganet e Hayling Island, e-kichen Portsmouth, e 1779).

## Peñseoù

* Al lestr-spluj breizhveuriat HMS Affray en Hurd's Deep en 1951, 75 den beuzet.

## Notennoù

* ↑ Nuclear dumping leak sparks concern, BBC News, Thursday, 17 January, 2002
* ↑ Pennad e Le Parisien.
# Huronieg

* Eon Proterozoeg
* Paleoproterozoeg
* Siderieg
* Rhyaseg
* Orosirieg
* Statherieg
* Mezoproterozoeg
* Kalymnieg
* Ektasieg
* Stenieg
* Neoproterozoeg
* Tonieg
* Kriogenieg
* Ediakareg
Ar prantad-skorn huroniek a zeraouas e-pad ar siderieg, 2.400 bloaz'zo ha echuiñ a reas 2.100 milion bloaz'zo e-pad ar Rhyaseg. Posupl eo e voe ken kreñv e voe goloet an Douar a-bezh gant ar skornenn. Degaset e voe, war ar seblant, gant kresk kenfeur an oksijen en atmosferenn hag en-defe teuzet tout ar metan (ur gaz gant un efed-ti-gwer) en aer. Evel ma oa gwanoc'h an heol d'an amzer-hont eget hiziv ez eas war zigresk an temperatur.

## Gwelet ivrez

Douar erc'heg
# Hurones

Hurones zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 54 (2023).
# Huron bras

Huron bras :
| G. vittata Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Iskerentiad : | Lutrinae |
| Genad : | Galictis |
| Anv skiantel ||
| Galictis vittata Schreber, 1776 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An huron bras (Galictis vittata) zo ur c'higdebrer bihan - war-dro 50 cm evit 1 - 3 kg - eus kerentiad ar mustelideged. Heñvel eo ouzh ur furig dre e feson. E gavout a reer e Su Amerika, eus kreisteiz Mec'hiko betek Bolivia ha Brazil. Un aneval-noz eo dreist-holl hag e c'hell bezañ oberiant e-pad an deiz ivez. Debriñ a ra bronneged bihan, pesked hag evned.

## Daveoù

* Cuarón, A.D., Reid, F. & Helgen, K. (2008). Galictis vittata. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Retrieved on 24 February 2009.
* Louise H. Emmons and François Feer, 1997 - Neotropical Rainforest Mammals, A Field Guide.
# Huon de Bordeaux

Huon de Bordeaux zo ur meurgan gallek dizanv eus dibenn an XIII$^{vet}$ kantved, pe deroù ar XIV$^{vet}$.

## Pennad kar

* Bue ar Prins Huon a Vourdel, trajedienn vrezhonek gant Job Koad e 1824.

## Levrlennadur

* (fr) Le "Huon de Bordeaux" en prose du XVème siècle. Michel J. Raby, ed. Collection: Studies in the Humanities, vol 27. New York: Peter Lang, 1998. ISBN 0-8204-3301-2
# Huoshan Huangya

An Huoshan Huangya (sinaeg癨山黃牙) a zo un te melen eus proviñs Anhui e Sina. Heñvel eo dre e feson ouzh Mao Feng hag ur blaz fresk ha skañv en deus. Glas-melen eo an te a reer gantañ.
# Huon Veur

Huon Veur, ganet war-dro 897 ha marvet e 956 e Dourdan, mab da Roperzh Iañ, roue ar Franked, a voe kont Pariz, markiz Neustria adalek 923, dug ar Franked adalek 936, ha kont Auxerre adalek 954. Tad e oa da Huon Capet.
E penn un domani bras ha galloudus e oa, ha pa varvas ar roue Raoul, e 936, e nac'has gwiskañ kurunenn ar rouantelezh gant aon da goll e c'hounidoù. Kendrec'hiñ a reas uhelidi all ar vro da vont da gerc'hat Loeiz, mab Charlez III, harluet e Bro-Saoz, ha dibab anezhañ evel roue.
E penn kentañ ren Loeiz IV en em glevas mat Huon Veur gant ar roue yaouank, met buan e trenkas ar soubenn hag enebiñ a reas outañ neuze betek e varv.

## Dimeziñ ha bugale

Gant e serc'h Raingarde Dijon, merc'h da Raoul, kont Dijon, ien doe ur mab:
* Herbert pe Héribert (†996), a voe eskob Auxerre.
E 914 e timezas da ur verc'h da Roger du Maine/ War-dro 926 ec'h addimezas da Eadhild Wessex (pe Édith), merc'h da Édouard l'Ancien,
Addimeziñ a eure war-dro 937 da Hadwig von Sachsen (922-965), merc'h da Herri Iañ an Evnetaer, c'hoar an impalaer Otto Iañ, hag e-touez o bugale e oa :
* Béatrice, dimezet da Frédéric Iañ, kont Bar ha dug Lotaringia Uhel,
* Huon, anavezet evel Huon Capet, roue ar Franked en 987,
* Emma, dimezet da Richard Iañ, dug Normandi, ha bugale dezho ;
* Otto, a voe dug Bourgogn, divugel,
* Odo, a vo dug Bourgogn war-lerc'h e vreur Otto, dindan an anv Herri, ha bugale dezhañ.
# Kened (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
* Kened, meizad ar pezh a zo kaer.
* Kened, ur gelaouenn sevenadurel vrezhonek savet e 1946, kendeuzet diwezhatoc'hik gant Tír na nÓg
# Kenemobererezh (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen kenemobererezh (saoz.: "reciprocity") evit komz eus ur frammadur yezhadurel a dalvez evit merkañ ul liamm resis etre div rannfrazenn anv.
Gant ar stumm kenemober ec'h eo bep perzhiad yezhadurel koulz graer ha gouzañver an ober kaset da benn gant egile, da skouer:
    "Profañ a ra Pêr ha Yann levrioù an eil d'egile"
    da lâret eo:
    Yann (graer) a brof ul levr (ober) da Bêr (gouzañver) ha Pêr (graer) a brof ul levr (ober) da Yann (gouzañver)

## Menemobererezh kv. Emobererezh

E yezhoù 'zo, eo o zouez ar brezhoneg hag ar saozneg e vez graet un diforc'h kevreadurezhel etre ar c'henemobererezh diouzh un tu hag an emobererezh diouzh an tu all. E yezhoù all, avat, en o zouez ar galleg e vez implijet an hevelep frammadur kevreadurezhel evite o-daou, da skouer:
* e saozneg:
    Emober:
    They wash themselves ("en em walc'hiñ a reont")
    Kenemober:
    They wash each other ("en em walc'hiñ a reont an eil hag egile")
* e galleg:
    Emober/Kenemober:
    Ils se lavent

## Stummoù arbennik

Daoust ha ma vez implijet ral a wezh stummoù arbennik evit sevel an tu-kenemober er yezhoù komzet en Europa dre vras, e vez implijet merkoù morfologel pe leksemek a-ratozh-kaer ebit merkañ ar c'henobererezh, en o zouez ar yezhoù turkek hag ar yezhoù bantouek, da skouer
* e zouloueg:
    -thanda ("karout") → -thandana ("en em garout an eil egile")
* turkeg:
Merket e vez an tu-kenemober gant al lostger "-(i)ş" staget ouzh ar verb, disheñvel diouzh an tu-emober merket gant al lostger "-(i)n". Implijet e vez ivez ur rummad raganvioù kenemober deveret diwar doubladur ar ger bir ("unan"). Liester eo ar raganavioù-mañ atav abalamour da berzhioù semantikel ar frammadur, ennañ meur a berzhiad atav. Da skouer en nominativel:
* Kentañ gour: birbir-imiz
* Eil gour: birbir-iniz
* Trede gour: birbir-leri

## Gwelit ivez:

* Raganv kenemober
* Emobererezh
* Tu-kenemober
# Kengeg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar c'hengeg (kenga) komzet gant tro-dro da 40.000 den (1997) e Tchad.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù soudanek ar c'hreiz
# Kenger rannus

War dachenn ar yezhoniezh ec'h implijer an termen kenger rannus (e saozneg: separable afix) evit komz eus rannig, peuliesañ un araogenn pe un adverb staget ouzh ur c'helf verbel evit krouiñ ur verb kevrennek.
Talvezout a ra da evel genger en degouezhioù ma vez staget ouzh ar verb, met e degouezhioù kevreadurezhel resis e c'hell ebzañ pe e rank bezañ disrannet diouzh ar c'helf.

## Gwelit ivez

* Verb rannus
* Verb frazennek
* Rannig
* Kenger
* Rakverb