OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Chañ-Mai Skragn

Yann-Vari Skragn (Jean-Marie Le Scraigne en ti-kêr), graet Jañ-Mari Skragn ha Chañ-Maï Skrañgn anezhañ ivez), bet ganet d'an 2 a viz Mezheven 1920 er Fao, e parrez An Uhelgoad ha marvet eno d'an 11 a viz Kerzu 2016, a voe ur c'honter hag ur skrivagner brezhonek ha gallek.

## Buhez

Ganet e voe e ti mererien e Kervinaoued an Traoñ (Kervinaouet Izelañ bremañ). Tost da drizek vloaz e oa pa voe ret dezhañ kuitaat ar skol daoust dezhañ bout ur skoliad eus ar re wellañ, evit mont da sikour gant e dud en atant. E 1947, d'an oad a 27 vloaz, e timezas gant Louise Kras hag eñ ha distreiñ d'ar Fao. Eno e voe o chom e-pad trizek vloaz tre betek 1960 da vare « ar cheñch mod », mekanikoù nevez hag all, an dud o verniañ dle hag o labourat noz-deiz evit lakaat dle. Betek neuze e oa bet merer, met d'an oad a 40 vloaz, e 1960 end-eeun, e rankas dilezel ar vicher abalamour ma oa re start dezhañ gant seizh bugel da vagañ. Dre-se eo aet da biker-vein, da labourat er mengleuzioù dalc'het gant e vreur a oa bet yaouank-tre da zeskiñ ar vicher kalet-se. Hennezh en devoa daou bark pe dri, lakaet deñved enno, el lec'h m'edo ar vengleuz. E-pad ugent vloaz, betek e rakleve e 1980, e voe Yann-Vari Skragn ur piker-mein. Adalek e 60 vloaz e reas war-dro deñved e vreur.
E 1986 e voe savet ur c'henstrivadeg kontadennoù e brezhoneg gant ar CMB : an ao. Skragn a lakaas e anv hag a dapas ar priz kentañ, ur veaj da Yougoslavia. Tamm-ha-tamm, diwar goulennoù an dud, ez eas da gonter, met gwall alies e veze ret dezhañ lakaat ar chontadennoù e galleg evit bezañ komprenet gant al lod brasañ eus an dud, touristed anezho dreist-holl, tud hag a zeue da Vreizh Izel da bourmen, ha c'hoant ganto da c'houzout a-zivout ar vuhez a-wechall ha penaos e veze diduet an dud da noz.

## Oberennoù
### Levrioù

* Rimodellou 'kostez an Huelgoad, Brud Nevez, 1999, (ISBN 978-2-906373-78-5)
* Amzer ar vrezel 'kostez an Huelgoad, Brud Nevez, 2000, (ISBN 978-2-86775-194-3)
* Drôle de guerre – Occupation • Résistance, Brud Nevez, 2001, (ISBN 978-2-908463-40-8)
* Ma buhez e Kêr ar Vinaoued, Brud Nevez, 2002, (ISBN 978-2-911210-28-0) / Ma vie au Huelgoat, Brud Nevez, 2002, (ISBN 978-2-908463-43-9)
* Breman 'zo breman !, Emgleo Breiz, 2005, (ISBN 978-2-911210-49-5)

### Kleweled

* Ar piker-mein hag an Ankoù. Kavet : 13/11/2019.
* Ar sakrist hag ar marc'hadour louzoù. Kavet : 13/11/2019.
* Diwar-benn an Eil Brezel-bed. Kavet : 13/11/2019.
* 'La Toussaint'. Kavet : 13/11/2019.

## Liammoù diavaez

* (fr) Bibliothèque nationale de France

## Notennom

* ↑ Benel eo "brezel" en Uhelgoat.
| Porched Breizh – Adkavit pennadoù ha rummadoù Wikipedia a denn da Vreizh. | Porched al Lennegezh vrezhonek – Gwelit ar pennadoù hag ar rummadoù diwar-benn al lennegezh vrezhonek. |
# Chaînés (barrez)

E barrez klasel ec'h implijer an termen chaînés pe tours chaînés, diverraet diwar tours chaînés déboulés, evit deskrivañ un heuliad troiennoù buan-ha-buan kaset da-benn gant an treid an eil war-lerc'h hag egile en ur heuliañ ul linenn pe ur c'helc'h war al leur. Kaset e vez da-benn en pointe pe en demi-pointe.
# Chaïm Soutine

Chaim Soutine, ganet d'an 13 a viz Genver 1893 e Smilavichy, e-kichen Minsk, e Belarus, ha marvet e Pariz d'an 9 a viz Eost 1943, a oa ul livour yuzev hag en doa bevet e Bro-C'hall.

## E vuhez

Ganet e oa an dekvet a unnek, e Belarus a oa neuze en Impalaeriezh rus.

## Skeudennaoueg

* Chemin de la Fontaine des Tins à Céret (ca. 1920)
* Vue de Céret (ca. 1921–22)
* Le clocher de Saint-Pierre à Céret (ca. 1922)
# Che (brezhonek)

Che pe chê zo un estlammadell vrezhonek, deuet marteze eus anv Jezuz, distaget Chezuz. Implijet e vez e penn-kentañ ur frazenn, da verkañ ar souezh, hag a-wechoù en troiennoù :
* Che! ma Doue!
* U! Che!
* Che ie iei!

## Pennadoù kar

* che
* chekon
# Colius

Colius :
| Colius striatus, luc'hskeudennet e Zoo San Diego (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Coliiformes |
| Kerentiad : | Coliidae |
| Anv skiantel ||
| Colius Brisson, 1760 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Colius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* Colius castanotus,
* Colius colius
** C. c. colius ha C. c. damarensis,
* Colius leucocephalus
** C. l. leucocephalus ha C. l. turneri,
* Colius striatus
** C. s. affinis, C. s. berlepschi, C. s. cinerascens, C. s. congicus, C. s. hilgerti, C. s. integralis, C. s. jebelensis, C. s. kikuyensis, C. s. kiwuensis, C. s. leucophthalmus, C. s. leucotis, C. s. minor, C. s. mombassicus, C. s. nigricollis, C. s. rhodesiae, C. s. simulans ha C. s. striatus.
O c'havout a reer holl en Afrika.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Coliidae/Colius (lennet e-barzh d'ar 26 a viz Mezheven 2016).
# Collado Mediano

Collado Mediano zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
# Colin McNab

* Colin McNab
Colin Anderson McNab a zo bet ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1961 e Dùn Dèagh (Skos).
C'hoarier echedoù skosat.
Skrivagnour ha kazetennour echedoù eo ivez.
E-pad meur a vloaz e skrivas er gazetenn echedoù skosat Scottish Chess .
An eil Skosad e oa da vout anvet Mestr Meur Etrebroadel e 1986, daoust d' e renk Elo bout dindan 2 500 poent pa voe roet an titl dezhañ.
E 1992 e voe tizhet ar renk Elo a 2 500 gantañ. 2 416 e oa d'ar 1añ a viz Gouere 2007.
Kampion Commonwealth e 1992.
Kampion Skos e 1983, 1991, 1993 ha 1995.
Boaz e vez da zigeriñ e bartiennoù gant ur fianchetto.
Un arbennigour ag an dibennoù-partiennoù eo.
Doktor war ar jedoniezh eo, bet tapet an diplom " DPhil " e skol-veur Oxford (Bro-Saoz) e 1987.

## Oberennoù skrivet

* Colin McNab, The Fianchetto King's Indian , Embannadurioù Intl Chess Enterprises, Kerzu 1996;
* Colin McNab, English with c5 1 ;
* Colin McNab, Pirc without Classical 1 ;
* Colin McNab ha John Nunn, The Ultimate Pirc .

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
# Colin Powell

Colin Luther Powell (Harlem, New York, 5 Ebrel 1937 – Bethesda, Maryland, 18 Here 2021) a oa ur jeneral hag ur politikour stadunanat. E penn Armeoù ar Stadoù-Unanet e voe etre 1989 ha 1993, ha sekretour-Stad (ministr an Aferioù Estren) etre 2001 ha 2005.

## Redmicher soudard

Eus Jamaika e oa e dud. Bevet en deus e karter ar Bronx e-pad e vugaleaj. Studiet en deus e skolioù publik New York ha da c'houde en deus bet un diplom marc'hadourezh. Kregiñ a reas e redmicher soudard e 1958 evel isletanant. E 1962 e voe bet e-touez ar 16 000 soudard kaset gant ar prezidant Kennedy da su Viêt Nam. Resevet en deus div vedalenn soudard e-korf hevlene : ar Purple Heart hag ar Bronze Star. Distreiñ da Viêt Nam a reas e 1968-1969. E-doug ar veaj-se e voe gloazet en ur gwallzarvoud biñsaskell. Daoust da se eo deuet a-benn da dennañ e gamaraded eus ar viñsaskell entanet, ha resevet en deus ar vedalenn soudard. En holl en deus resevet 11 kinklerezh soudard, Urzh an Dellezegezh en o zouez.

## Politikour

Kuzulier er surentez vroadel eo bet etre 1987 ha 1989. E 1989 eo bet anvet e penn ar sturvod, ur post dalc'het gantañ betek 1993. D'ar 16 a viz Kerzu 2000 eo bet anvet sekretour-Stad gant George W. Bush. E 2003 e voe digoret Brezel Irak. D'ar 25 a viz Genver 2005, prestik goude ma voe addilennet ar prezidant Bush e 2004, e kuitaas C. Powell e bost sekretour-Stad, a voe kemeret gant Condoleezza Rice. A-goulzadoù en devoa kemennet e skoazell da Varack Obama da geñver an dilennadegoù prezidant e 2008 ha 2012.

## Goude e vuhez bolitikel

Votet en doa e 2016 evit an danvez prezidantez demokrat Hillary Clinton. E miz Here 2020 ec'h embannas Colin Powell e harpje an danvez prezidant demokrat Joe Biden en dilennadeg prezidant 2020.
Mervel a reas d'an 18 a viz Here 2021 er Walter Reed National Military Medical Center e Bethesda (Maryland), e bannlev Washington D.C., diwar rouestladoù degaset dezhañ gant ar c'hleñved COVID-19, peogwir e oa gwan e reizhiad immunekaat abalamour d'ur c'hign-bev gwadouriel en doa tapet.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Collado

Collado ("tuchenn") zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun.

## Proviñs Ávila

* Collado de Contreras
* Collado del Mirón
* Hoyos del Collado,
* Santiago del Collado

## Kumuniezh Madrid

* Collado Mediano
* Collado Villalba
# Colinus

Colinus :
| Ur c'holin Virjinia, luc'hskeudennet e Greenback (Tennessee, Stadoù-Unanet Amerika). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Odontophoridae |
| Anv skiantel ||
| Colinus Goldfuß, 1820 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Colinus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hoailhed, krouet e 1820 gant al loenoniour alaman August Goldfuß (1782-1848).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* Colinus cristatus
** C. c. badius, barnesi, bogotensis, cristatus, decoratus, horvathi, leucotis, littoralis, mariae, mocquerysi, panamensis, parvicristatus ha sonnini,
* Colinus leucopogon
** C. l. dickeyi, hypoleucus, incanus, leucopogon, leylandi ha sclateri,
* Colinus nigrogularis
** C. n. caboti, nigrogularis, persiccus ha segoviensis,
* ar c'holin Virjinia (Colinus virginianus)
** C. v. aridus, atriceps, coyoleos, cubanensis, floridanus, godmani, graysoni, harrisoni, insignis, insulanus (†), maculatus, minor, nigripectus, pectoralis, ridgwayi, salvini, taylori, texanus, thayeri ha virginianus.

## Annezva

Daou isspesad ha daou-ugent (42) en holl : o c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Odontophoridae/Colinus (lennet e-barzh d'ar 27 a viz Eost 2016).
# Coll

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Coll zo un anv meur a lec'h ha meur a zen.

## Lec'hioù
### Bro-Skos

* Coll, anv saoznek enez Colla, en Inizi Gall;

### Izelvroioù

* Coll (Brabant), kêriadenn e kumun Nuenen

### Katalonia

** Coll de Nargó, kumun e komark an Alt Urgell.
** Cóll, kêriadenn e Vall de Boí.
** Puig del Coll del Jou, menez er Serra de Tramuntana de Mallorca, 1046 m.

## Tud

* Josep Coll, anv meur a zen
* Miquel Coll, pe Miquel Coll i Alentorn, (1904-1990), politikour katalan.
* Josep Carreras i Coll (Barcelona, 1946), c'hoariganer.
# Collado Hermoso

Collado Hermoso zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
# Collado Villalba

Collado Villalba zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
# Collado de Contreras

Collado de Contreras zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Pran

Pran a oa un aktor eus India ganet d'ar 12 a viz C'hwevrer 1920 e New Delhi (en Indez Breizh-Veur d'an ampoent) ha marvet d'an 12 a viz Gouhere 2013 e Mumbai.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Prantad prototierniezh Henegipt

Prantad prototierniezh Henegipt a zo fin Prantad raktierniezh Henegipt, anvet ivez Prantad Nagada III. Mont a ra dre-vras eus -3200 da -3000. A-wechoù e vez anavezet ar prantad-se ivez dindan an anv Tierniezh 0. Egit a oa rannet c'hoazh etre Goueled Egipt ha Gorre Egipt. Ne ouezer ket ma voe ar Roue Krug pe Narmer rener diwezhañ ar prantad-se.
# Prantad raktierniezh Henegipt

Ar prantad raktierniezh e Henegipt eo ar prantad, nebeut anavezet c'hoazh, a zeuas a-raok unanidigezh ar vro ha kreizennadur ar galloud etre daouarn ar faraoned. Ar prantad a ya dre vras eus -5000 da -3000, hag isrannet eo e pevar maread:
* Prantad badarian (-5000 da -4000)
* Prantad amratian, pe Nagada I (-4000 da -3500)
* Prantad gerzean, pe Nagada II (-3500 da -3200)
* Prantad prototierniezh, pe Nagada III (-3200 da -3000)
# Prarostino

Prarostino zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Pranab Mukherjee

Pranab Kumar Mukherjee (প্রনব কুমার মুখার্জী e banglaeg) (11 a viz Kerzu 1935 - 31 a viz Eost 2020) a oa ur politikour indian eus strollad an Indian National Congress. Prezidant Republik India eo bet etre ar 25 a viz Gouere 2012 hag ar 25 a viz Gouere 2017.
E meur a bost all e oa bet a-raok e gouarnamant India, evel ministr an Arc'hant ha ministr an Aferioù Diavaez, er bloavezhioù 1980, 1990 ha 2000.
Dilennet e voe da brezidant India d'an 22 a viz Gouere 2012, gant 69,3% eus ar mouezhioù, a-enep ar mirour Purno A. Sangma.
# Prasco

Prasco zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
# Prascorsano

Prascorsano zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Prantad thinit

Ar prantad thinit, pe arkaek, a zo prantad istor henegipt a endalc'h an div dierniezh gentañ. Mont a ra mui-pe-vui eus -3100 da -2700. Anv ar prantad a zeu eus kêr Thinis, e-kichen Abydos, kêr orin faraoned an tierniezhioù-se. Ar gêr-benn a oa Menfis (Men-Nefer pe Ineb Hedj) dija avat. E-pad ar prantad thinit e vez staliet tamm-ha-tamm an holl reolennoù politikel, sokial ha relijiel a vo diazez istor Henegipt ar c'hantvedoù war-lerc'h.

## An tierniezhioù

* 1añ tierniezh Henegipt (-3100 da -2900)
* Eil tierniezh Henegipt (-2900 da -2700)

## An arz thinit

E-pad ar prantad thinit e vez staliet ar reolennoù arzel heverk da Henegipt.
# Prarolo

Prarolo zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
# Prasotri

Prasotri (Otterham e saozneg) zo ur gêriadenn e hanternoz Kernev-Veur, war lez ar stêr Otri.
# Gaiman

Gaiman zo ur gêr e Chubut e Patagonia Arc'hantina, hag er vro anvet Y Wladfa e kembraeg. Eno eo emañ ar c'hembraeg en e splannañ.
Ur 6,000 a oa enni o chom e 2001. Tostik eo d'an Afon Camwy (pe stêr Chubut), war-dro 17 km er c'huzh-heol da gêr Trelew.

## Gerdarzh

Eus ar yezh henvroat tehuelche e teu an anv, ha beg roc'hellek eo ar ster.

## Istor

E 1874 eo e voe savet kêr gant tud eus Kembre. E 1906 e voe savet kentañ skol eil derez Patagonia, en Gaiman. Kelennet e veze en teir yezh, spagnoleg, kembraeg ha saozneg. E 1908 e tegouezhas ar Central of Chubut Railway d'he liammañ ouzh kêr Trelew. Kembraeg a vez komzet gant un toullad kantadoù a dud. Un Eisteddfod del Chubut a vez e miz Here bep bloaz.

## Touristed

Dont a ra touristed da welout tud iskis ar vro ma komzer kembraeg ha dreist-holl an tier-te, an Tai Tê Cymreig a zo niverus a-walc'h.
Ur Museo Histórico Regional zo, gant panelloù divyezhek, kembraek ha spagnolek ma weler istor ar Wladfa.
Chapelioù protestant zo, ha Capel Bethel eo ar vrasañ. 10 km alese emañ Bryn Gwyn (Bre Gwenn), un duchenn ma c'haller gwelout fosiloù.
# Gaiola

Gaiola zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Gaius Baltar

An Doktor Gaius Baltar a zo un dudenn ijinet e bed an heuliad skinwel Battlestar Galactica c'hoariet eo gant James Callis, un adweladenn eus ar C'hont Baltar er stirad skinwel diazez Battlestar Galactica. Bez eo unan eus an dudennoù pennañ.
Gaius Baltar a zo un den gant donezonoù ur barzh. Gellout a ra livañ gevier o sevel un istor hir hag a seblant gwir a-benn tizhout e bal : dreistbevañ. Ur fent flemmus hag un dro-spered dibleg en deus. Un den speredek-tre eo a laka an dud da vamiñ. Sot eo gant ar merc'hed. E penn kentañ ar stirad ez eo deskrivet evel un den dezhañ e-unan ha gwan met gant an amzer e teu da vezañ kalonekoc'h hag e klask sikour an denelezh hag e garantez, Niverenn 6. Daoust ma krog ar stirad gant un den digred, Gaius Baltar a zeu goustadik da vezañ un den a gred don e relijion undoueek Cylon. Baltar a zo diskrivet evel "gwan", "otus" hag "digalon" gant an amiral Lee Adama. Evit Caprica C'hwec'h ez eo Baltar un "paotr outañ e-unan, kreizennet warnañ e-unan, dic'houest ha didalvoud." met gant "un donezon dibar evit chom bev en ur soñjal ennañ e-unan", ar pezh a gar-hi ennañ.
# Gais (Sutirol)

Gais zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
# Gairloch

Gairloch (gouezeleg Skos : Geàrrloch) e zo ur gêrig war lez Loch Gairloch (Gair Loch), en arvor gwalarn Bro-Skos, e Wester Ross (Taobh Siar Rois). Pleustret kalz e vez e-pad an hañv abalamour d'an dachenn-golf, d'ar mirdi, d'al letioù, d'an traezh ha d'ar menezioù nepell.
Ur barrez eo Gairloch ivez, enni kêriadennoù Poolewe, Kinlochewe, en holl tostik da 3 000 a dud. En Achnasheen (Achadh na Sìne) emañ an tostañ porzh-houarn, hag en Inbhir Nis an tostañ aerborzh.

## Skingomz

Ur skingomz lec'hel zo e Gairloch, anvet Rèidio dà Locha, pe Two Lochs Radio.

## Tud

E Gairloch eo bet beziet ar barzh gouezelek Uilleam Ros (1762-1791), ganet en Broadford, en enez Sgitheanach, marvet da 28 vloaz e Badachro.

## Gouel

Gouel ar soner Iain ‘Dall’ MacAoidh (1656-1754), biniaouer dall Mackenzie of Gairloch, tad-kozh Uilleam Ros.

## Liammoù diavaez

* Gairloch gant googlemap :
* (gd) BBC Naidheachdan: 2015-06-15: Sgeulachd thiamhaidh “Sleepy Time Gal”
* (gd) BBC Naidheachdan: 2016-07-11: Gearain mu phlanaichean òtrachais
* (gd) BBC Naidheachdan: 2016-12-16: Maoineachadh do Thaigh-Tasgaidh Gheàrrloch
# Gairo

Gairo zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
# Gaintza

Gaintza zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
# Gaiole in Chianti

Gaiole in Chianti zo ur gumun en Italia, e proviñs Siena ha rannvro Toskana.
# Gaithersburg (Maryland)

Gaithersburg zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Maryland e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 59 933 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Gaithersburg en ur mod ofisiel e 1802.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Sambuco (Italia)

Sambuco (Lo Sambuc en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Sambuco

Sambuco zo un anv-lec'h en Italia.

## Lec'hioù

* Sambuco, kumun e proviñs Cuneo, e Piemonte.
* Sambuco, frazione e kumun Ravello e proviñs Salerno, e Campania.
* Sambuco, frazione e kumun Castel di Lama.
* Sambuco, frazione e Voltri, e kumun Genova.
* Diga del Sambuco, stankell e kanton Ticino.

## Pennad kar

* Sambuca
* Sambucus
# Sambuca di Sicilia

Sambuca di Sicilia zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
# Sameg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar sameg (saam pe saama kha) komzet e Nepal.
Div rannyezh a zo:
* Boungleg (bungla)
* Sambyeg (sambya)

## Gwelet ivez

* Yezhoù mahakirantiek
* Yezhoù himalayek
# Samegrelo-Zemo Svanethi

Samegrelo-Zemo Svanethi (jorjieg : სამეგრელო-ზემო სვანეთი) zo ur rannvro e kornôg Jorjia. Zougdidi eo he c'hêrbenn.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Jorjia :
| Republikoù emren | Abc'hazia · Adjaria |
| Rannvroioù | Chida Kharthli · Gouria · Imerethi · Kac'hethi · Khvemo Kharthli · Mtsc'hetha-Mthianethi · Ratcha-Letchc'houmi ha Khvemo Svanethi · Samegrelo-Zemo Svanethi · Samtsc'he-Djavac'hethi |
| Kêrbenn | Tbilisi |
# Sameieg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù lisoueg eo ar sameieg (samei) komzet gant un nebeud tud e Yunnan e Sina.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh

## Notennoù

* ↑ (en) Ethnologue
# Samek

Pemzekvet lizherenn meur a abjad semitek eo samek(h) (pesk), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek, hebraek (ס), siriek (ܤ) hag arabek (ص).
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm orin ouzh hini ur pesk.
Distaget e vez (LFE) [s].
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek xi Ξ ha khi X, estruskek , latin X ha kirillek X.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ da 60.
# Samfylkingin

Samfylkingin (islandeg a dalvez Emglev sokial-demokrat) a zo ur strollad politikel sokial-demokrat islandat. Ur strollad eus an tu kleiz kreiz eo. Krouet eo bet an Emglev e 1999, hag ennañ ez eus bet kendeuzet pevar strollad e miz Mae 2000 : Alþýðuflokkurinn (Strollad sokial-demokrat), Alþýðubandalagið (Unvaniezh ar bobl), Samtök um kvennalista (Unvaniezh ar maouezed) ha Þjóðvaki (Emsav broadel). Dont a reas da vezañ strollad politikel brasañ Island goude dilennadeg ar parlamant e 2009. Jóhanna Sigurðardóttir (hag a zo ezel eus an Emglev) eo a zo kentañ ministrez Island. Dilennet eo bet da brezidantez an Emglev d'an 28 a viz Meurzh 2009 (98% eus mouezhioù izili ar strollad).

## En dilennadegoù

| Dilennadeg | Niver a vouezhioù | Dregantad | Dileuridi | Disoc'h |
| Dilennadeg parlamant Island, 1999 | 44 378 | 26,8% | 17 | Trec'h Strollad ar frankiz |
| Dilennadeg parlamant Island, 2003 | 56 700 | 31,0% | 20 | Trec'h Strollad ar frankiz |
| Dilennadeg parlamant Island, 2007 | 48 742 | 26,8% | 18 | Trec'h Strollad ar frankiz |
| Dilennadeg parlamant Island, 2009 | 55 758 | 29,8% | 20 | Trec'h |

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Sambuci

Sambuci zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Tacheles

Tacheles a zo ur greizenn arzoù alternativel e Oranienburger Straße (54-56a), e Mitte (Berlin). Ur ger yidek eo “tacheles”, talvezout a ra kaozeal splann.

## Ar savadur

Savet eo bet etre 1907 ha 1908. Er penn-kentañ e oa ur stal vras, 5 estaj dezhi. Mont a reas ar stal en-dro etre 1909 ha 1914. Ne ouezer ker ar pezh a zo c’hoarvezet eno etre 1914 ha 1924. E 1924 e voe ouzhpennet ur c’hav. Bez eus anezhañ c’hoazh hiziv an deiz, lesanvet eo Tresorraum. Goude 1928 e voe implijet gant an embregerezh Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft (AEG). Anvet e voe Haus der Teknik. Unan eus abadennoù skinwel kentañ Alamagn a voe filmet eno er bloavezhioù 1930. Er bloavezhioù 1930 e voe ivez implijet gant Talbenn alaman al labour (Deutsche Arbeitsfront, DAF), ur strollad nazi. Implijet e voe ivez evel burev gant SS. Prizonidi c’hall a voe bac’het eno e 1943, ha kalz distruj a voe da vare emgann Berlin. Daoust ma voe implijet er bloavezhioù 1950 ez eas stad ar savadur war washaat. Ul lodenn a voe dinamitet er bloavezhioù 1960, hag ul lodenn all a voe distrujet e 1980.

## Kunsthaus Tacheles

E 1990 e voe anv da zistruj ar savadur da vat. Sañset e oa bezañ distrujet e miz Ebrel 1990. D’an 13 a viz C’hwevrer 1990 en em vodas eno ur strollad arzourien (Künstlerinitative Tacheles), hag e krogjont da aloubiñ ar savadur. Un emglev a voe kavet e 1998 a-benn ar fin, hag e chomas an arzourien eno. Sañset eo ar savadur bezañ distrujet a-benn dibenn 2008. E Tacheles e kaver un davarn (Zapata Bar), salioù diskouezadegoù, ur sinema, ha stalioù-labour an arzourien. E-touez an arzourien o deus bet diskouezet o labour e Tacheles emañ Mark Divo, Mutoid Waste Company (kizellerien), Spiral Tribe (strollad sonerezh), DNTT (strollad c’hoariva), Lennie Lee, Sasha Waltz pe c’hoazh Ramm Theater.

## Skeudennoù

* Kunsthaus Tacheles

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Tacheles
* Skeudennoù hag istor
* Tacheles
* Lec'hienn Cafe Zapata
* Lec'hienn Lennie Lee
* Diskouezadegoù
* Deizlevr Berlin
* Skol-uhel Goethe
* Arzourien Berlin
* Skeudennoù war Flickr, gant tag Tacheles
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tachornis

Tachornis :
| T. phoenicobia, luc'hskeudennet nepell diouzh La Romana (Republik Dominikan). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Anv skiantel ||
| Tachornis Gosse, 1847 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tachornis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1847 gant an naturour saoz Philip Henry Gosse (1810-1888).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* Tachornis furcata
** T. f. furcata ha nigrodorsalis,
* Tachornis phoenicobia
** T. p. iradii ha phoenicobia,
* Tachornis squamata
** T. s. semota ha squamata.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus an Antilhez ha Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Apodidae/Tachornis (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Mezheven 2019).
a vo kavet e Wikimedia Commons.