OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Quedlinburg

Quedlinbourg zo ur gêr eus Alamagn e Saks-Anhalt. 22.185 den a oa o chom enni e 2006.

## Istor

Brudet e oa Abati Quedlinburg adalek ar Grennamzer. Kentañ meneg a gaver anezhi a oa en 922 en un donezon gant Herri an Evnetaer. Pa varvas Herri e teuas e intañvez Matilda Ringelheim da ziazezañ abati Quedlinburg, ur gumuniezh chaloniezed (Frauenstift) war duchenn ar c'hastell, ma veze kelennet merc'hed an dud uhel.

## Gevelliñ

* Aulnoye-Aymeries, departamant an Norzh, Bro-C'hall, abaoe 1961.

## Pennad kar

* Abati Quedlinburg
# Quattrocento

Quattrocento a zo berradur mille quattrocento en italianeg, eo an anv a vez roet er yezh-se d’ar bloavezhioù 1400, da lavarout eo d’ar XV$^{vet}$ kantved. Kemm bras a c’hoarvez en Italia, fae a reer war an tremened, war ar Grennamzer, lakaet da oadvezh an diouiziegezh.

## Milano

E 1450 e Milano, war-lerc’h trec’hadennoù Francesco Sforza, e tremenas ar galloud eus daouarn ar re Visconti da re Sforza. Ludovico Sforza a c’houlennas digant Leonardo da Vinci sevel dezhañ un delwenn anezhañ war varc’h, evel d’an impalaerien roman, a-benn diverkañ ar soñj eus al lignez a oa bet en e raok. Ne vo savet nemet rakskeudennoù eus an delwenn

## Venezia

Astenn he galloud a ra kêr Venezia e-maez Mor Adria betek Kreta ha Kiprenez en 1489, ha sevel Kevre Venezia.

## Firenze

Dindan levezon an tiegezh Medici e Firenze e vleugn an arzoù. Gwareziñ hag arc'hantañ arzourien veur, evel Paolo Uccello ha Fra Angelico, a vez graet gant Cosimo de' Medici. astenn a ra Firenzehe galloud war Toskana, ha trec'h eo war he c'hevezerez Pisa en 1406. E 1494 koulskoude, dindan Piero II de' Medici, e tegouezh arme c'hall ar roue Charlez VIII, en hent war-du Naplez. Harluet eo ar Medici eus Firenze. Klask a ra Girolamo Savonarola sevel an doueveliouriezh er geoded.

## Stadoù ar Pab

En 1501 e klaskas Cesare Borgia, mab d'ar pab Alesant VI, gant harp e dad, kemer ar galloud e Romagna

## Arz
### Arzourien

| Andrea del Castagno Andrea del Verrocchio Andrea della Robbia Andrea Mantegna Antonello da Messina Antoniazzo Romano Antonio Pollaiuolo Antonio Rossellino Benozzo Gozzoli Bertoldo di Giovanni Carlo Crivelli Cosimo Tura | Desiderio da Settignano Domenico di Bartolo Domenico Ghirlandaio Domenico Veneziano Donatello Ercole de' Roberti Filippo Brunelleschi Filippo Lippi Fra Angelico Francesco del Cossa Francesco di Giorgio Francesco Squarcione | Gentile Bellini Gentile da Fabriano Giovanni Bellini Giovanni di Paolo Jacopo Bellini Justus of Ghent Leonardo da Vinci Lorenzo Ghiberti Luca della Robbia Luca Signorelli Luciano Laurana Masaccio | Masolino Melozzo da Forlì Paolo Uccello Pedro Berruguete Piero della Francesca Pietro Perugino Sandro Botticelli Il Sassetta Vecchietta Vittore Carpaccio Vittore Crivelli |

## Pennadoù kar

* Azginivelezh
* Azginivelezh italian

### Liammoù diavaez

* Studi arz ha doare ar c'h- Quattrocento, adalek an daolenn Sant Sebastian gant Andrea Mantegna
# Qubadlı

Qubadlı zo ur rayon eus Azerbaidjan, e kornôg ar vro etre Nagorno-Karabac'h hag Armenia. Goude brezel Nagorno-Karabac'h eo chomet rayon Qubadlı dindan dalc'h an Armeniz.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Azerbaidjan :
| Rayonoù | Abşeron · Ağcabədi · Ağdam · Ağdaş · Ağstafa · Ağsu · Astara · Babək · Balakən · Bərdə · Beyləqan · Biləsuvar · Cəbrayıl · Cəlilabad · Culfa · Daşkəsən · Füzuli · Gədəbəy · Goranboy · Göyçay · Göygöl · Hacıqabul · İmişli · İsmayıllı · Kəlbəcər · Kəngərli · Kürdəmir · Laçın · Lənkəran · Lerik · Masallı · Neftçala · Oğuz · Ordubad · Qax · Qazax · Qəbələ · Qobustan · Quba · Qubadlı · Qusar · Saatlı · Sabirabad · Salyan · Samux · Sədərək · Siyəzən · Şabran · Şahbuz · Şamaxı · Şəki · Şəmkir · Şərur · Şuşa · Tərtər · Tovuz · Ucar · Xaçmaz · Xızı · Xocalı · Xocavənd · Yardımlı · Yevlax · Zaqatala · Zəngilan · Zərdab |
| Kêrioù | Bakı · Gəncə · Lənkəran · Mingəçevir · Naftalan · Naxçıvan · Sumqayıt · Şəki · Şirvan · Şuşa · Xankəndi · Yevlax |
# Que la bête meure

Que la bête meure (Ret eo d'al loen mervel e brezhoneg) zo ur film-drama ha polis gall-italian, sevenet gant ar filmaozour gall Claude Chabrol, hag a oa deuet er-maez d'ar 5 a viz Gwengolo 1969.
Azasaet e oa bet ar senario hag an divizoù gant Claude Chabrol ha Paul Gégauff diwar ar romant The Beast Must Die (1938) gant Nicholas Blake (anv-pluenn ar barzh ha skrivagner breizhveuriat Cecil Day-Lewis). Dont a ra titl orin al levr eus ar pennad 3:19 a gaver e doare saoznek an Eklesiastes : For that which befalleth the sons of men befalleth beasts ; even one thing befalleth them : as the one dieth, so dieth the other ; yea, they have all one breath ; so that a man hath no preeminence above a beast : for all is vanity..
Bet kroget d'an 11 a viz Meurzh ha peurechuet d'an 30 a viz Ebrel 1969, ar film kant trizek munutenn e badelezh a oa bet troet e Gourenez Kraozon (Argol, Beg Penn ar Roz), e Plonevez-Porzhe hag e Kemper peurgetket.

## An danvez

Leurgêr ur gêriadenn e Breizh : tra m'emañ o tistreiñ eus an aod ez eo lazhet mab Charles Thénier, saver levrioù evit ar vugale diouzh e vicher hag intañv, gant ur gwall vleiner hag a zo aet kuit hep goulenn na diskenn. O vezañ ma chom sac'het enklask ar polis e tiviz Thénier adkavout an hini kablus e-unan, veñjiñ e vab e bal nemetañ dezhañ kousto pe gousto.
Dre forzh klask diehan en un doare urzhiek dre ar c'horn-bro en e bezh ez a en darempred gant an aktourez Hélène Lanson dre zegouezh. Goude bezañ graet anaoudegezh ganti e Pariz, houmañ a gaso anezhañ, hep gouzout dezhi, d'he breur-kaer, ar c'harrdiour Paul Decourt. E Breizh emañ Decourt o chom en un ti bras ma ya Charles ha Hélène da dremen un nebeud devezhioù vakañsoù ennañ. Eno e kompren Thénier ez eo Decourt un den kasaus ma'z eus unan, gros ha strizh e emzalc'h ouzh e wreg Jeanne koulz hag ouzh e vab Philippe. Tamm-ha-tamm e sav mignoniezh etre Charles ha Philippe en deus santet e vagont o-daou an hevelep kasoni ouzh ar memes den, e dad Paul Decourt.
Bet berniet gantañ trawalc'h a ditouroù hervezañ ez eo peurgendrec'het Charles Thénier ez eo Paul Decourt muntrer e vab. Dre ziv wech e klasko e lazhañ ivez ; en aner, peogwir en deus diskoachet ar c'harrdiour ar c'harnedig ma skriv Thénier holl vunudoù e enklask ennañ.
Veñjet e vo Thénier a-barzh fin ar gont rak ampoezonet e vo Decourt, muntrer e vab, gant e vab Philippe e-unan : n'halle ket hunvreal en un diluz ken peurvat. Kas a ra Charles d'an enklaskerien ul lizher ma tidamall Philippe a-raok mont d'en em goll gant ar vag en devoa nevez-brenet a-drugarez da...zDecourt.

## Roll ar gomedianed pennañ

* Michel Duchaussoy : Charles Thénier,
* Jean Yanne : Paul Decourt,
* Caroline Cellier : Hélène Lanson, c'hoar-gaer Paul Decourt
* Marc Di Napoli : Philippe Decourt, mab Paul ha Jeanne Decourt,
* Anouk Ferjac : Jeanne Decourt, gwreg Paul Decourt,
* Dominique Zardi : an enseller polis,
* Maurice Pialat : ar c'homiser.
Roet e oa bet eilroll Paul Decourt da Jean Yanne gant Claude Chabrol : bloaz diwezhatoc'h en devoa tapet Yanne pennroll Popaul e film Chabrol da-heul, Le Boucher an titl anezhañ.

## Notennoù

* ↑ Bet troet e bourc'h Argol.
# Sint-Gillis (Brusel)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Sint-Gillis (galleg : Saint-Gilles, Saint-Gilles-lez-Bruxelles) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 2,53 km²
* Poblañs (2022) : 48 837 a dud
* Stankter : 19 303 den/km²
# Sint-Jan-Ter-Biezen

Sint-Jan-ter-Biezen en izelvroeg, Sient-Jan-ter-Biezn e flandrezeg kornôgel, zo ur gêriadenn e kumun Poperinge e Flandrez Belgia, e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik Sint-Jans
# Sint-Joris

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Sint-Joris a c'hell bout:
* Sint-Joris (Beernem), ur gumun a-wechall bet lakaet e kumun Beernem e Flandrez Belgia en Arondisamant Brugge
* Sint-Joris (Grevelingen), ur gumun a Flandrez Frañs e departamant an Norzh
* Sint-Joris (Nieuwpoort), ur gumun a-wechall a Flandrez Belgia en Arondisamant Veurne
# Sint-Janskappel

Sint-Janskappel (e galleg:Saint-Jans-Cappel ) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
* Ar gêriadenn

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Sint-Joris (Beernem)

Sint-Joris a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Beernem gant lezenn 1977.

## Savadur

* An iliz katolik Sint-Joris ag an XIX$^{vet}$ kantved, enni ograoù a 1787 bet aozet gant Van Peteghem.
# Skol-veur Oxford

Skol-veur Oxford (University of Oxford e saozneg) zo ur skol-veur en Oxford, e Bro-Saoz. Ar skol-veur goshañ eo e Bro-Saoz hag er bed saoznek dre vras, hag an eil skol-veur goshañ er bed, goude hini Bologna.
Savet e voe e dibenn an XI$^{vet}$ kantved, met n'eus ket emglev etre an arbennigourien war ar bloavezh resis (etre 1096 ha 1167). Enni ez eus meur a "skolaj" distag an eil re diouzh ar re all, met gant ar skol-veur e vez aozet ar c'hentelioù evit an holl studierien. Evel-se ivez eo frammet skol-veur Cambridge ha kenlabour, koulz ha heligentañ, a vez etre an div skol-veur, ken ma reer Oxbridge eus an hollad anezho.
Renket eo Skol-veur Oxford e-touez gwellañ skolioù-meur ar bed, gant Cambridge, Stanford, ar MIT pe Harvard, e renkamant an Times Higher Education$^,$. E Skol-veur Oxford o deus graet ur bern tud brudet o studioù : en o zouez 29 den hag o deus tapet ur Priz Nobel, 27 Kentañ Ministr eus ar Rouantelezh Unanet ha kalz pennoù stadoù pe pennoù gouarnamantoù all dre ar bed.

## Notennoù

* ↑ "World’s most prestigious universities 2016" (in en), Times Higher Education (THE) (04/05/2016).
* ↑ "World University Rankings" (in en), Times Higher Education (THE) (10/03/2018).
# Skol-veur Teknologiezhoù an Paraná

Universidade Tecnológica Federal do Paraná (Skol-veur Teknologiezhoù an Paraná, UTFPR) a zo bet krouet d'an 23 a viz Gwengolo 1909 e Curitiba, Paraná, Brazil.$^,$

## Sellet ivez

* Curitiba
* Paraná
* Brazil

## Dave ha notennoù

* ↑ Chapa 1 vence pesquisa junto à comunidade, UTFPR, 30 de março de 2012
* ↑ Universidade Tecnológica Federal do Paraná - Campus Curitiba

## Liammoù diavaez

* (pt) Universidade Tecnológica Federal do Paraná
# Skol-veur Laval

Skol-veur Laval (galleg: Université Laval) a zo unan eus brasañ skolioù-meur Kanada. Savet e oa bet e 1852 diwar atiz Kloerdi Kebek. Skol-veur c'hallek koshañ Amerika ha c'hwec'hvet skol-veur goshañ Kanada eo. Emañ he c'hampus pennañ e kreizig-kreiz kêr Kebek e karter kêrig skol-veur en arondisamant Sainte-Foy–Sillery–Cap-Rouge.
# Skol-veur Roazhon

Skol-Veur Roazhon a oa an anv a veze eus ar skol-veur savet er gêr-se a-raok ma voe rannet ha krouet Skol-Veur Breizh-Uhel, distaget diouzh Skol-Veur Roazhon 1.
E 2022 ez eus kaoz kreñv da adunvaniñ an div skol-veur en-dro

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-grande-universite-de-rennes-sur-les-rails-mais-98c65088-791f-11ec-9d21-e721da20c99f
# Skol-veur Roazhon 2

Skol-veur Roazhon 2 (bet Skol-veur Breizh-Uhel e-pad ur pennad ha Skol-veur Roazhon 2 Breizh-Uhel betek 2010) a zo unan eus an div Skol-veur a zo e Roazhon.
Evel hini Naoned eo hêrez Skol-Veur Breizh krouet e 1461 gant an dug Frañsez II.
Kaoz a vez a-wechoù er c'hazetennoù eus unaniñ div skol-veur Roazhon.
Div dachenn zo dezhi, o-div e karter Keryann e Roazhon:
* unan e-kreiz ar c'harter, e-lec'h m'emañ ar braz eus ar skol-veur,
* eben er penn all d'ar c'harter, tost d'an atant kozh anvet La Harpe.
Ur skourr all eus ar skol-veur zo e Sant-Brieg abaoe 1991, a vez graet kampus Mazier anezhañ.

## Roll he frezidanted

| • René Marache | (1970-1975) |
| • Michel Denis | (1976-1980) |
| • Jean-François Botrel | (1982-1986) |
| • Jean Mounier | (1986-1991) |
| • André Lespagnol | (1991-1996) |
| • Jean Brihault | (1996-2001) |
| • François Mouret | (2001-2006) |
| • Marc Gontard | (2006-2011) |
| • Jean-Émile Gombert | (2011-2015) |
| • Olivier David | (abaoe miz Ebrel 2015) |

## Brud

Brud he deus ar skol-veur da vezañ stanket bep bloaz gant ar studierien. E gwirionez ne c'hoarvez nemet un nebeud sizhunioù bep bloaz, ha 7 hepken e 2009.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Skol-veur McGill

Skol-veur McGill (saozneg: McGill University) eo skol-veur goshañ Kanada e Montréal, e Kebek. Krouet eo bet e 1821, tregont vloaz a-raok kentañ skol-veur c'hallek Kanada, hini Laval, a oa bet krouet e 1852.
# Skol-veur ar Bío-Bío

Skol-veur ar Bío-Bío (spagnoleg : Universidad del Bío-Bío / UBB) zo bet krouet d'an 9 a viz Ebrel 1947 e Concepción, e Chile.
* Banniel
* Al levraoueg (e 2018)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (es) Lec'hienn ofisiel
# Skol-veur Tachibana Kyoto

Skol-veur Tachibana Kyoto (京都橘大学, Kyōto Tachibana Daigaku) a vez graet eus ur skol-veur brevez e Yamashina, Kyoto, e Japan.
Ar skol-veur a oa bet krouet e 1967 evel skol-veur brevez evit ar maouezed nemetken, ha gant ar ger-stur "harpañ ha reiñ kalon da vaouezed dishual". E 2005 e troas da unan paotred ha merc'hed.
# Skol-veur Tokyo

Skol-veur Tokyo, lesanvet Todai (o tont eus Tokyo daigaku) a zo ur skol-veur enklask e Tokyo. 30 000 studier a zo o studial eno. Pemp kampus a zo : Hongō, Komaba, Kashiwa, Shirokane ha Nakano. Ar c'hentañ skol-veur eo e-touez ar seizh a zo skol-veur broadel e Japan ha gwelet eo evel skol-veur gwellañ ar vro ivez. Plaset mat-tre eo hervez renkadur ar skol-meur bedel e 2013 : kentañ e Azia ha 21vet er bed.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Skol-veur Niccolò Cusano

Skol-veur Niccolò Cusano ((italianeg Università degli Studi Niccolò Cusano - UNICUSANO) a zo bet krouet d'an 10 a viz mae 2006 e Roma, Italia. 10,107 studier a zo enni.

## Liammoù diavaez

* Website ofisiel (it)
* Website ofisiel (en)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tabaré Vázquez

Tabaré Ramón Vázquez Rosas (ganet d'ar 17 a viz Genver 1940 e Montevideo - 6 a viz Kerzu 2020) zo ur politikour eus Uruguay. Medisin eus e vicher e oa kent bezañ maer Montevideo hag e penn ar gostezenn Frente Amplio ("Talbenn ledan", un unvaniezh strolladoù eus an tu-kleiz) eus 1996 betek 2005. Prezidant Uruguay e voe etre ar 1añ a viz Meurzh 2005 hag ar 1añ a viz Meurzh 2010.
Ar c'hentañ prezidant eus an tu-kleiz dilennet en Uruguay e voe. An hini kentañ e voe ivez ha ne oa ket en eil pe eben eus an div gostezenn vras eus an tu-dehoù, ar strollad "Colorado" pe ar strollad "Blanco".
En diskar-amzer 2014 e voe dilennet en-dro, en anv ar Frente Amplio adarre. En eil tro, d'an 30 a viz Du, e tapas 56,6 % eus ar mouezhioù.
# Tabasareg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù lezgiek eo an tabasareg (saozneg: Tabassaran) komzet gant tro-dro da 54 574 den (1970) e su Dagestan (Rusia).
Unan eus 14 yezh ofisiel Dagestan eo an tabasareg.
Div rannyezh pennañ a zo:
* Rannyezh an norzh pe c'hanageg (khanag)
* Rannyezh ar su
Talvezout a ra rannyezh ar su da ziazez ar yezh unvan.
Ur yezh ergativel eo an tabasareg hag implijout a ra 14 troad disheñvel.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez

* Yezhoù ar bed
* Rosetta Project
# Tablezennoù Pyrgi

Teir zablezenn aour kavet e dismantroù un azeuldi e Pyrgi, ur porzh kozh e-kichen ar gêr etrusk Kaere eo Tablezennoù Pyrgi'. E fenikieg hag en etruskeg ez int bet skrivet ha deskrivañ a reont un dedi graet gant roue Kaere, Thefarie Velanias, d'an doueez Astarte.
An destenn hirañ en etruskeg bet kavet eo hag ur gwall rikour eo bet evit digejañ ar yezh-mañ. Sklêrijennañ a ra ivez an darempredoù etre ar Fenikiz hag an Etrusked er 6ed kantved kent Jezuz-Krist ha reiñ a ra ur c'henarroud d'un frazenn Polybius diaes da gompren a-zivout ur feur-skrid etre Roma ha Kartada e 505 kent Jezuz-Krist.
Er Mirdi Broadel Etrusk Villa Giulia emañ, e Roma

## An destenn fenikianek

       L-rbt l-‘štrt.
       D'an Intron Astarte
       ’ŝr qdš ‘z, ‘š p‘l, w-’š ytn Tbry’ Wlnš mlk ‘l Kyšry’.
       Ar plas sant eo. Graet ha roet e oa gant Thefari Velanias a reol ar Gaeriz
       B-yrħ zbħ Šmš, b-mtn’ b-bt, wbn tw.
       E-pad miz an aberzh d'an heol, evel ur roadenn en azeuldi e savas un aedikula
       K-‘štrt ’rš b-dy l-mlky šnt šlš, b-yrħ Krr, b-ym qbr ’lm
       Rak Astarte he doa e savet da ren e-pad tri bloavezh er miz-c'hurvar, da zeiz interamant an doueez
       W-šnt lm’š ’lm b-bty šnt km ħkkbm ‘l.
       Ha ra vo bloazioù delwenn an doueez en azeuldi ken niverus hag ar stered a-us dezho.

## An destenn etruskek

    Tablezenn gentañ:
       Ita tmia ica-c heramašva vat-ieχ-e Uni-al Astre-s, θem-iasa meχ θuta.
       Θefariei Velianas sal cluvenia-s tur-uc-e.
       Muni-s ta-s θuva-s tamer-es ca ilacv-e tuler-as-e.
       Nac ci avil χurvar, tešiam-ei tal-e, ilacv-e alš-as-e.
       Nac atran-es zilac-al, sel-ei tala acnaš-ver-s.
       Itan-i-m heramv-e, avil en-iac-a pulumχva.
    Eil tablezenn:
       Nac Θefarie Veliiunas θam-uc-e cleva etan-al Masan tiur, Uni-as šel-ac-e.
       Vacal tmia-l avilχva-l am-uc-e pulumχva snuia-φ.

## Liammoù diavaez (e saozneg)

* The Etruscan Texts Project .
* Etruscan grammar (pdf)
* Skeudenoù ha troidegezh

## Gwelet ivez

* etruskeg
* lemneg
* fenikieg
# Tabasco (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Tabasco a c'hall bezañ:

## Boued

* Tabasco (soubilh), merk un hilienn fardet gant pimant ruz
* pimant Tabasco

## Lec'hanvioù

* Tabasco, unan eus stadoù Mec'hiko
* Tabasco (Zacatecas), ur gêr e stad Zacatecas, e Mec'hiko
* Río Tabasco, anv kozh ar stêr Grijalva, e Mec'hiko
# Tabernas

Tabernas a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Taberno

Taberno a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Tabor (menez)

Menez Tabor pe Thabor pe Tavor (en hebraeg הר תבור) a zo ur menez eus Galilea-izel, 588 m uhelder.

## En Testamant Kozh

Meneget eo meur a wech en Tanac'h : Ys 19, 22 a-zivout staliadur meuriad Isac'har, 1Dn 6,62, a-zivout meuriad Zevouloun. E Levr ar Varnerien ez eus meneg outañ el lodenn a gont istor Debora ha Barak (Bn 4-5 ha 4, 12-14 peurgetket), aze e vije bet bodet gant Barak ar gadourien a roas dezhañ an trec'h war Sisera, penngadour arme Yabîn roue Kenaan. War-dro 1125 KJK).
Diwezhatoc'h, ar profed Oze a en em savo a-enep ar re a yae da azeuliñ doueed estren war lein ar menez (Oz 5,1). Rivinoù ar santual kananean a weler c'hoazh dindan iliz ar frañsiskaned.
Ar profed Jeremias a lak an Tabor dreist ar menezioù all, ha gwir eo e vez kaer en nevez-amzer gant ar gwez-alamandez en o bleuñ : « Bev on, eme ar Roue, Doue an armeoù e anv : evel an Tabor dreist ar menezioù, hag ar C'harmel a-zioc'h ar mor, emañ o tont » (Jer 46,18).
Izraeliz Bro-C'halilea a 'n em sachas eno p'en em savjont a-enep Rom e 65-68 : ar voger-zifenn savet ganto a chom roud anezhi c'hoazh.

## An hengoun kristen

An hengoun kristen a ra eus Menez Tabor lec'h treuzfurmadur Jezuz daoust ma ne gaver en testennoù netra estreget meneg eus ur « menez » pe ur « menez uhel » (Mz 17,1-9 ; Mk 9, 2-9 ; Lk 9, 28-36).
An Tabor a c'hellfe bezañ ar menez e-lec'h ma c'houlenn Jezuz digant e ziskibien en em vodañ e Bro-C'halilea : « An unnek diskibl a yeas da Vro-C'halilea, betek ar menez merket dezho gant Jezuz » (Mz 28,16)

## Ar savadurioù

Kavet ez eus bet war ar menez roud eus meur a savadur. Ilizoù bizanteg hag ur manati a oe savet er 5et kantvet el lein menez Tabor, ha dre an Dizanv eus Plaisance e ouezer e vedo teir iliz e 570, o tegas soñj eus an teir deltenn meneget gant Pêr.
Bremañ e kaver eno, e-touez savadurioù all, ur basilikenn fiziet er Frañsiskaned, he deus div chapel, a bep tu d'an antre, gouestlet da Eliaz ha da Voizez.
War tu kleiz emañ iliz ortodoks sant-Eliaz, savet war rivinoù un iliz bizantek eus ar 4re kantvet, distrujet gant Saladin e 1183.
* Roet eo bet an anv da veur a lec'h, peurgetket unan eus bravañ liorzhoù kêr Roazhon, bet gwechall liorzh abati Sant Melen. E liorzh an Tabor emañ delwenn Glenmor, bet kizellet gant Jean Fréour.

## Daveoù

* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 4, p 378
* ↑ An aviel ne ro ket anv ar menez lec'h ma oe treuzfurmet Jezuz, met er 4re kantvet sant Siril a Jeruzalem, sant Jerom hag Orijen a roio un testeni sklaer war ar poent-se.
* ↑ Job an Irien, Douar Santel. Terre Sainte, Ti embann Minihi Levenez, nn 51-52, 1998, p. 58.
* ↑ (fr) "Cette année à Jérusalem" Guide du voyage en Terre Sainte, gant Jacques ha Jean Potin, Bayard, 2009, ISBN 978-2-227-47865-7, p. 114-116.
# Tabasco

    Evit implijoù all, gwelet Tabasco (disheñvelout).
Tabasco zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e gevred ar vro.
Villahermosa (Tabasco) eo ar gêr-benn.
# Tabasco (soubilh)

Tabasco a zo ur merk hilienn spiset gwerzhet gant an embregerezh McIlhenny Company eus Louiziana. Ijinet e voe e 1868 gant Edmund McIlhenny.
Graet e vez gant pimant eus Tabasco (Capsicum frutescens), gwinegr hag holen lakaet da c'hoiñ asambles e barrikennoù koad-derv e-pad tri bloaz.

## Istor

* Pimant
* Bruderezh war-dro 1900
* Bruderezh war-dro 1905

## Gwelet ivez

* Bloody Mary (evaj)
* Jambalaya (meuz)
* Steak tartare

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel
# Tabgha

Tabgha zo ul lec'h war ribl lenn Jenezared e Israel. Seizh eienenn a zour eus traoñ menez an Eurustedoù hag a ya d’en em deurel el lenn. Alese eo e teu ar ger Heptapegon en deus roet Tabgha.
Hervez an hengoun kristen, Tabgha zo ul lec'h ma reas Jezuz burzud ar bara kresket, hag al lec'h ma tisklerias sant Pêr e feiz da Jezuz savet da vev. Ar birc'hirinez Eteria, genidik moarvat a vro-C'halisia eo a ro testeni a gement-se er bloavezh 393, en ur lavaret ouzhpenn eo eno ivez emañ menez an Eürustedoù.
Bez ez eus div iliz katolik : Iliz ar Premidi Sant Pêr, hag a zo perc'hennet gant ar Frañsiskaned, hag tostik-tost, iliz ar bara kresket, miret gant ar Veneadiz Alamaned.

## Santual ar bara kresket

* Pennad-pennañ : Iliz ar bara kresket
An iliz kentañ a voe savet er 4e kantvet. E 419 e oe distrujet gant ur c'hren-douar.
Un iliz vizantat a voe savet neuze, brasoc'h ; he leurenn a oa graet gant marelligoù kaer. Met e 614 e voe diskaret gant ar Bersed hag e chomas en he foull betek 1932. An iliz a weler hiziv a zo bet graet ar muiañ posubl hervez patrom an iliz-se. Ar marelligoù a weler war al leurenn a zo ar re gaerrañ a c'hellfed gwelet er Palestin.
* Iliz ar Premidi Sant Pêr
* delwenn Jezuz ha Pêr
* Kloastr Tabgha
* marellig ar bara kresket

## Pennad kar

* Iliz ar Premidi Sant Pêr

## Notennoù

* ↑ A lavaret eo Seizh-Eienenn e gresianeg
* ↑ Job an Irien, Douar Santel. Terre Sainte, Ti embann Minihi Levenez, nn 51-52, 1998, p. 36.