OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Levrioù eilkanonel

Levrioù eilkanonel a reer, en Iliz katolik hag en Ilizoù ortodoks, eus seizh levr eus an Testamant Kentañ erruet betek ennomp dre droidigezh c'hresianek ar Seikont : Youdith, Tobit, ar vMakabeed 1 ha 2, ar Furnez, Furnez Sirac'h, Barouc'h gant lizher Yeremia. Ret eo ouzhpennañ tammoù eus Levr Ester ha Levr Daniel ha ne gaver ket en destenn hebraek evit klokaat roll ar skridoù eilkanonel.
Degemeret e voe an testennoù-se evel kanonel e Sened-Meur Trento (1545–63). Met peogwir ez eus bet tabutoù e-pad kantvedoù war o divoud e vez graet "eilkanonel" anezho.
Ar Brotestanted a ra peurliesañ gant ar Bibl hebraek (hini Yuzevien Palestina). Pa lakaont an testennoù eilkanonel e tiforc'hont anezho diouzh ar re all, dindan an anv a " skridoù amwir" a-wechoù. Un toullad testennoù hebraek orin eus ar skridoù eilkanonel a zo bet adkavet.

#### Daveoù

* ↑ Al levrioù eilkanonel, levrenn 5 troidigezh An Tour-Tan, 1986, p5
* ↑ Ar Bibl santel en pehini ema ar gonvenans koz hag ar hini nevez troet e brezounek (iez Treger), Gwilh ar C'hoad, 1897
# Lewinia

Lewinia :
| Lewinia muelleri, tresadenn (1905) gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Rallidae |
| Anv skiantel ||
| Lewinia G.R.Gray, 1855 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lewinia zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1855). Dibabet e oa bet anv ar spesad gantañ evit enoriñ an arzour hag ergerzhour breizhveuriat John William Lewin (1770-1819).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
* Lewinia mirifica,
* Lewinia muelleri,
* Lewinia pectoralis
** L. p. alberti, brachipus, (†) clelandi, exsul, mayri ha pectoralis,
* Lewinia striata
** L. s. albiventer, gularis, jouyi, obscurior, striata ha taiwana.
Unnek (11) isspesad (bev c'hoazh) en holl.

## Rummatadur

Renket e veze ar spesad striata er genad Gallirallus kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Rallidae/Lewinia (lennet e-barzh d'ar 17 a viz Meurzh 2022).
# Lewis

    Evit implijoù all, gwelet Lewis (disheñvelout).
Lewis zo un anv-badez saoznek ha kembraek.

## Orin

Meur a orin disheñvel a c'hall bezañ dezhañ. Da gentañ e teu eus an anv normanek Lowis, deuet eus an anv latin Lodovicus, kar d'an anv-badez gallek Louis). Met mesk a zo bet goude e Breizh-Veur e-lec'h m'eo deuet da vezañ ivez ur saoznekadur eus an anv kembraek Llywelyn, pe c'hoazh eus an anv gouezelek Mac Lughaidh.
Er Stadoù-Unanet e c'hallfe bezañ un doare amerikanaet eus anvioù-tiegezh yuzev, evel "Levi".

## Yezhoù all

* Lodovicus e latin
* Louis e galleg
* Loeiz e brezhoneg
* Luigi en italianeg
* Luis en spagnoleg

## Tud
### Bro-Saoz

* Lewis Carroll, skrivagner saoznek
* Lewis Hamilton (1985), blenier Formulenn 1

### Kembre

* Lewys Glyn Cothi, barzh kembraek
* Lewis Valentine, skrivagner kembraek hag emsaver

## Anv-tiegezh

Implijet eo an anv-badez Lewis evel anv-tiegezh ivez, ha stankik eo e Kembre.
* Alun Lewis, anv meur a Gembread, en o zouez:
** Alun Lewis (Aberdâr) (1915-1944), barzh kembreat saoznek
* Carl Lewis (1961-), reder ha lammer stadunanat
* Caryl Lewis (1978-) skrivagnerez kembraek
* Jerry Lewis (1926-), aktor stadunanat
* Jerry Lee Lewis (1935-2022), pianoour ha kaner rock 'n' roll stadunanat
* Saunders Lewis, skrivagner kembraek
* Sinclair Lewis, skrivagner stadunanat, Priz Nobel al Lennegezh e 1930
* Smiley Lewis (1913-1966), kaner blues stadunanat eus Orleañs Nevez.

## Lec'hanvadurezh

* Lewisburg
* Lewiston
* Lewistown
* Lewisville

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ T.J. Morgan & P. Morgan, Welsh surnames, Cardiff, University of Wales Press, 1985, rannbennad "Lewis for Llywelyn", p. 149-151
# Lewis Armistead

Lewis Addison Armistead, ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1817 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Gouhere 1863, a oa un ofiser en United States Army, deuet da vezañ jeneral-brigadenn e Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
D'an 3 a viz Gouhere 1863 e kemeras perzh er Pickett's Charge e-kerzh Emgann Gettysburg. Armistead a oa e penn e vrigadenn ha deuet e oa a-benn da dizhout al lec'h pellañ e-kerzh an argadenn drastus. Ar poent-se a vez graet High-water Mark of the Confederacy anezhañ hiziv-an-deiz. Trec'het e oa bet e soudarded gant an Union Army avat. Gloazet e oa bet ha prizoniet gant soudarded an Unaniezh. Mervel a reas en un ospital brezel daou zevezh war-lerc'h.
Brudet eo bet e frazenn « Follow me boys! Give 'em the cold steel, boys ! » ( Deuit da'm heul, paotred ! Roit dezho an dir yen, paotred ! ).
# Mariano del Friuli

Mariano del Friuli a zo ur gumun eus Italia e proviñs Gorizia e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia hag a oa e proviñs Gorizia betek 2018, pa voe diskaret ar broviñs.
# Mariano Rajoy

Mariano Rajoy Brey (ganet d'ar 27 a viz Meurzh 1955) zo ur politikour spagnol, eus ar strollad Partido Popular. Genidik eo eus Santiago de Compostela e Galiza.
Kelenner skol-veur e oa e dad-kozh, hag unan eus ar re a skrivas Statud Emrenerezh Galiza e 1936. Prezidant lez-varn proviñs Pontevedra e voe e dad. Studioù war ar gwir a reas Mariano Rajoy e skol-veur Sant-Jakez (Santiago de Compostela). Kregiñ a reas d'ober politikerezh e 1981, pa'z eas e-barzh ar strollad Alianza Popular (deuet da vezañ Partido Popular, abaoe). Dilennet e voe da gannad e Parlamant Galiza. E 1989 e voe dilennet da gannad e Parlamant Spagn, evit proviñs Pontevedra.
Pa zeuas José María Aznar da vezañ kentañ ministr Spagn e 1996 e voe anvet Mariano Rajoy da vinistr an deskadurezh. E 2001 e teuas da vezañ ministr an aferioù diabarzh.
E votadeg miz Meurzh 2004 evit Parlamant Spagn e oa e penn ar Partido Popular. Koll a reas Rajoy hag ar PP a-enep José Luis Rodríguez Zapatero hag ar Strollad Sokialour. E miz Du 2011 avat e voe trec'h ar Partido Popular er votadeg evit kannaded Parlamant Spagn, ha mont a reas Mariano Rajoy da gentañ ministr Spagn. Goude ur prosez a-enep pennoù bras eus ar Partido Popular, avat, e voe diskaret gouarnamant Mariano Rajoy gant ur votadeg disfiziañs d'ar 1añ a viz Even 2018. Gant ar sokialour Pedro Sánchez eo bet kemeret e blas.
# Marica

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Marica zo anv meur a dra :

## Lec'hioù

* anv ur gêr e Brazil, Maricá, Rio de Janeiro, a zo e stad Rio de Janeiro, un 30 km er reter da gêr Rio de Janeiro,
* an doare etrevroadel da skrivañ Maritsa, ar stêr eus Bulgaria,

## Traoù all

* Marica, anv balafenned a zo bremañ Erebia
* Marica ur gunujenn spagnolek d'ar baotred doareoù merc'hed dezho
* Ciprian Marica, melldroader rouman.
# Mariano Comense

Mariano Comense zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
# Mariano Escobedo

Mariano Antonio Guadalupe Escobedo de la Peña, ganet d'ar 16 a viz Genver 1826 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Mae 1902, a oa ur jeneral mec'hikan ha gouarnour Nuevo León.

## Buhez

Mariano Escobedo a oa ganet e San Pablo de los Labradores (Galeana hiziv-an-deiz), e Nuevo León d'ar 16 a viz Genver 1826. Bez e oa an hini yaouankañ e-touez c'hwec'h bugel Manuel Escobedo ha Rita de la Peña.
# Marianopoli

Marianopoli zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
# Marianus

Marianus zo un anv-badez, gwechall un anv-badez latin, deuet diwar an anv roman Marius.

## Tud

* Marianus Scotus (1028–1088), manac'h iwerzhonat, anvet ivez Máel Brigte,
* Codex Marianus, ul levr glagolitek
* anv pemp barner eus Arborea, e Sardinia,
** Marianus I Arborea (marvet e 1070), barner Arborea eus 1060 betek e varv.
** Marianus II Arborea (marvet e 1297), barner Arborea eus 1241 betek e varv.
** Marianus III Arborea (marvet e 1321), barner Arborea eus 1308 betek e varv.
** Marianus IV Arborea (1329–1376), barner Arborea eus 1347 betek e varv.
** Marianus V Arborea (1378–1407), barner Arborea eus 1387 betek e varv.
* anv pemp barner eus Logudoro, e Sardinia,
** Marianus I Torres (marvet e 1082), barner Logudoro eus 1073 betek war-dro 1082
** Marianus II Torres (marvet e 1233), barner Logudoro eus 1218 betek e varv.

## Notennoù

* ↑ Mike Campbell. Meaning, Origin and History of the Name Marianus. Behind the Name. Kavet : 2010-05-17.

## Pennadoù kar

* Marinus
# Marica (nimfenn)

Marica zo un nimfenn e mojennoù Roma gozh. Mamm e oa da Latinus, mab an doue Faunus, kontet da vezañ mab Marica a-wechoù. Dezhi e oa gouestlet ar c'hoad nevet e-kichen Minturno (Lazio, Italia), evel al lenn nepell.

## Levrlennadur
### Henskridoù

* Virgilius (VII, 47)
* Titus Livius, Ab urbe condita, (XXVII, 37,2)

### Studi

* (it) Renato Del Ponte. Dei e miti italici. Genova, ECIG, 1985, p. 170. ISBN 88-7545-805-7.
# Maribor

Maribor (distaget [ˈmaːɾibɔɾ] e sloveneg ; Marburg an der Drau en alamaneg) zo ur gêr eus Slovenia, an eil kêr vrasañ er vro goude ar gêr-benn Ljubljana. E 2013 e oa 114 487 a dud o vevañ enni. Emañ e rannvro Stiria Izel, war ribl ar stêr Drava, un adstêr d'an Danav. Un aerborzh hag ur skol-veur zo e Maribor.
# Lamprotornis iris

Lamprotornis iris :
| Lamprotornis iris. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sturnidae |
| Genad : | Lamprotornis |
| Anv skiantel ||
| Lamprotornis iris Oustalet, 1879 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lamprotornis iris (pe Coccycolius iris) zo ur spesad golvaneged bihan eus kerentiad ar Sturnidae.
Ar spesad nemetañ eo er genad Lamprotornis.

## Annez

Bevañ a ra al labous e plaenennoù ha savanennoù Aod an Olifant, Ginea ha Sierra Leone.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Lamprotornis iris war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Lamprotornis iris war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lamprotornis iris war al lec'hienn Avibase.
# Lamprotornis unicolor

Lamprotornis unicolor :
| Lamprotornis unicolor. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sturnidae |
| Genad : | Lamprotornis |
| Anv skiantel ||
| Lamprotornis unicolor (Shelley, 1881) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lamprotornis unicolor (pe Cosmopsarus unicolor, pe Spreo unicolor) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.

## Annez

Kavout a reer al labous e koadegi kasia Tanzania ha kreisteiz Kenya.

## Rummatadur

Hervez an evnoniourien e c'hall bezañ renket Lamprotornis unicolor er genadoù Cosmopsarus pe Spreo.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Fichenn Birdlife
* ↑ Lamprotornis unicolor war al lec'hienn Avibase.
# Lamprotornis mevesii

Lamprotornis mevesii :
| Lamprotornis mevesii. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sturnidae |
| Genad : | Lamprotornis |
| Anv skiantel ||
| Lamprotornis mevesii (Wahlberg, 1856) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lamprotornis mevesii a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.
Dougen a ra al labous anv an evnoniour alaman Friedrich Wilhelm Meves (1894-1891).

## Annez hag isspesadoù

Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
* Lamprotornis mevesii benguelensis : koadegi er c'hreisteiz-pellañ eus kornôg Angola,
* Lamprotornis mevesii mevesii : eus Angola ha hanternoz Namibia da vBotswana, kreisteiz Malawi ha biz Suafrika,
* Lamprotornis mevesii violacior : hanternoz Namibia ha gevred Angola.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Lamprotornis mevesii war al lec'hienn Avibase.
* ↑ Fichenn Birdlife
# Lamprotornis pulcher

Lamprotornis pulcher :
| Lamprotornis pulcher. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sturnidae |
| Genad : | Lamprotornis |
| Anv skiantel ||
| Lamprotornis pulcher (Statius Müller, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lamprotornis pulcher a zo ur spesad golvaneged trovanel e-touez kerentiad ar Sturnidae.

## Annez

Kavout a reer al labous er Sahel, eus Eritrea da Senegal.

## Liamm diavaez

* Lamprotornis pulcher war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Lan

Lan zo ur ger brezhonek,
* lan-, rakger a gaver el lec'hanvadurezh vrezhonek, kar-tost d'ar llan gembraek;
* Lan, pe Lanig, berranv evit Alan, Alanig,
** a-wechoù evit al louarn
* a-wechoù dre fazi, e-lec'h lann

## Lec'hanvadurezh vrezhonek

Setu un dibab lec'hanvioù brezhonek gant Lan-.

### Gant anv ur sant

* Lambaol (Paol Aorelian)
* Lamber (Pêr)
* Landelo (Telo, a zo Teilo e Kembre)
* Landevenneg (To-Winnoc, a zo sant Wenole)
* Landivizio (Tivizio)
* Landudal (Tudwall)
* Lanvilin (Merin)
* Langolen (Kolen)
* Lanvealgon (sant "Maeoc"), kumun e Bro Sant-Brieg

### Gant un anv all

* Landegon (orin diasur)
* Landerne (Ternog, anv ur penitiour)
* Landreger (Treger)
* Landrevarzeg (Harthog, anv un den)
* Langoad (koad)
* Lannuon (Yuzon, anv un den)

## Lec'hanvadurezh geltiek all

Llan e kembraeg, ur rakger stank e Bro-Gembre. Lann- e Kernev-Veur. E galianeg e kaver ar rakger lano- e anv kumunioù Lanamesa ha Lanamanhan e Gwaskogn.

## Gwelet ivez

Setu rakgerioù all en anvioù-lec'h brezhonek :
* Plou
* Ker
* Poull
* Gwi
* Lok
# Lamprotornis caudatus

Lamprotornis caudatus :
| Lamprotornis caudatus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sturnidae |
| Genad : | Lamprotornis |
| Anv skiantel ||
| Lamprotornis caudatus (Statius Müller, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lamprotornis caudatus zo ur spesad golvaneged e-touez kerentiad ar Sturnidae.

## Boued

Hollzebrer eo ha bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh dreist-holl.

## Annez

Bevañ a ra al labous er Sahel, eus Senegal da su Soudan.

## Liamm diavaez

* Lamprotornis caudatus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Lamprotornis hildebrandti

Lamprotornis hildebrandti :
| Lamprotornis hildebrandti. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sturnidae |
| Genad : | Lamprotornis |
| Anv skiantel ||
| Lamprotornis hildebrandti (Cabanis, 1878) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lamprotornis hildebrandti a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.
Dougen a ra anv an dastumer, ergerzhour hag ar skiantour alaman Johann Maria Hildebrandt (1847-1881).

## Boued

Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl hag amprevaned ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e savanennoù kasia kreisteiz Kenya ha hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez

* Lamprotornis hildebrandti war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Lamprotornis hildebrandti war al lec'hienn Avibase.
# Lamu

Lamu pe Lamu Town zo ur gêr vihan en aod hanternoz Kenya, ha pennlec'h kontelezh Lamu, nepell diouzh an harzoù gant Somalia, a zo ur 100 km ac'hano, e reter Enez Lamu, en Enezeg Lamu, un 341 km dre an hent eus Mombasa betek Mokowe Jetty, hag ac'hano dreist ar strizh betek Enez Lamu.
Ur greizenn sevenadurel a-bouez eo er sevenadur swahiliek hag ur greizenn relijiel da vuzulmaned aod reter Afrika.
Savet eo bet en XIIvet kantved.
* Kreñvlec'h Lamu
* Dibunadeg politikel e Gouhere 2001
* Ar Stone House Hotel Restaurant
* Goudor an ezen
* Redadeg sambuci er Mawlid.
* Dor swahili
# Jogo Aberto (gazetenn)

Jogo Aberto a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e São Paulo e Brazil e 1985-1990. Dirk Dagobert van Riemsdijk hag Isabel Sampaio a oa he fenngazetennourion.

## Dave

* Rubens Filguth, Xadrez de A a Z: dicionário ilustrado, Porto Alegre : Artmed, 2005, 240 pajenn.
# Johan

Johan zo un anv-badez svedek hag a glot gant Yann e brezhonek.

## Eilstummoù

* Johann
* Johannes, ha Hans

## Tud
### Rouaned

Tri roue svedat zo bet anvet Johan:
* Johan Iañ, roue e 1216
* Johan II, roue e 1497, anvet ivez Hans
* Johan III, roue e 1569
hag ivez
* Karl XIV Johan, anavezet e galleg evel Jean Bernadotte, roue adal 1818 betek 1844.

### Tud all

* Johan Bruyneel, marc'hhouarner flamank
* Johan Cruyff, melldroader izelvroat
* Johan Lammerts, marc'hhouarner izelvroat
* Johan Ludvig Runeberg (1804–1877), barzh meur Finland
* Johan Museeuw marc'hhouarner flamank
* Johan van der Velde, marc'hhouarner izelvroat
# Johan August Wahlberg

Johan August Wahlberg, bet ganet d'an 9 a viz Here 1810 e Lagklarebäck (Sveden) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Meurzh 1856 nepell eus Lenn Ngami (Botswana), a oa un ergerzher ha naturour svedat. Breur e oa d'ar skiantour svedat Peter Fredrik Wahlberg (1800-1877).

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Spesadoù

* A : alc'hweder Gray (Ammomanopsis grayi),
* O : otiz Rüppell (Eupodotis rueppellii),
* L : Lamprotornis mevesii.

### Isspesadoù

* A : Ammomanopsis grayi grayi.
# Johan Borgen

Johan Borgen :
| Obererezh | romantoù, pennadoù kelaouiñ |
| Ganedigezh | 28 a viz Ebrel 1902 e Kristiania |
| Marv | 16 a viz Here 1979 |
| Yezh skrivañ | norvegeg |
| Enorioù | Priz Gyldendal 1945 Priz lennegezh burutellerien Norvegia 1955 Priz Dobloug 1965 Bokhandlerprisen 1965 gant Lillelord Priz lennegezh Kuzul an Norzh 1967 |
| kemmañ |
Johan Collett Müller Borgen (28 a viz Ebrel 1902 e Kristiania - 16 a viz Here 1979) a oa ur skrivagner, kazetenner ha buruteller norvegiat. Annemarta Borgen a oa e wreg. Gant an anv-pluenn Mumle Gåsegg e skrivas pennadoù berr e gazetenn Dagbladet, dreist-holl e-pad an Eil Brezel-bed. Enno e rae goap ouzh ar gouarnamant nazi. Pa voe dizoloet e voe kaset da gamp-bac'h Grini. E romant brudetañ eo Lillelord (1955). Pennskrivagner ar gelaouenn lennegel Vinduet e voe etre 1954 ha 1959.
# Johan Goormachtigh

Johan Goormachtigh a zo bet ganet e 1955.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Echedoù Belgia e voe e Gent e 1975 a-gevred gant José Tonoli hag Henri Winants.
E miz Gouere 2007 edo 2245 e renk Elo.

## Liamm diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
# Johan Hendrik van Dale

Johan Hendrik van Dale, ganet e Sluis d’ar 15 a viz C'hwevrer 1828 ha marvet e Sluis ivez d’an 18 pe d’an 19 a viz Mae 1872, a voe rener skol er gêr-se eus an Izelvroioù ha geriadurour nederlandek. Brudet eo evel aozer ar Groot woordenboek der Nederlandse taal (« Geriadur bras an nederlandeg »), lesanvet Dikke Van Dale (« Van Dale tev»).

## E vuhez

Eus Eeklo e oa tud Van Dale, ur gêr eus Reter Flandrez (e Belgia hiziv). Mont a rejont da chom da Sluis, e Zeeland. Dont a reas Johan Hendrik da vezañ skolaer hag e 1854 e krogas da labourat en e gêr c’henidik, Sluis, evel skolaer pennañ ar skol kentañ derez eno. E 1855 e voe anvet da ziellour kêr ivez. War e amzer vak e skrive pennadoù diwar-benn yezhadur an nederlandeg ha diwar-benn istor lec’hel Sluis.
E 1867 e voe kinniget dezhañ adwelet an Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal (« Geriadur nevez an nederlandeg »), savet gant Isaac Marcus Calisch hag e vreur Nathan Salomon Calisch, evit ma vefe adembannet. Asantiñ a reas ha pevar bloaz war-lerc’h e oa echu al labour gantañ. Dre ma oa bet lakaet diaes, alies, gant ar pezh a gave er geriadurioù nederlandek implijet gantañ evel skolaer, e felle da Van Dale kaout termenadurioù resis ha reolennoù sklaer evit implij ar gerioù. Prederiet e oa gant ezhommoù ar skolidi a glaske « petra a dalvez ar ger-mañ-ger ? ».
Krog e oa ar geriadur da zont er-maez, a-dammoù, e 1871. Met a-raok ma oa bet peurembannet e varvas Van Dale, gant ar vrec'h, e 1872. Kaset e voe al labour da benn gant Jan Manhave, a reas ivez war-dro un embannadur all eus ar geriadur-se diwezhatoc’h.

## Liammoù diavaez

* (nl) Johan Hendrik van Dale el lec’hienn Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
* (nl) Johan Hendrik van Dale (1828-1872)
# Johan III

Yann III, pe Johan III e svedeg, pe Juhana III, e finneg, ganet d'an 20 a viz Kerzu 1537 ha marvet d'ar 17 a viz Du 1592, a oa roue Sveden adalek 1568 betek e varv .

## E vuhez

Mab e oa d'ar roue Gustav Iañ ha d'e eil pried Margaret Leijonhufvud. E vreur henañ Erik a voe roue war-lerc'h o zad.
Ren a rae Johan ivez e Finland, evel Dug Johan, eus 1556 da 1563. En hañvezh 1568 en em savas, a-gevret gant e vreur Karl (a reno evel Karl IX), hag e kemeras kurunenn Sveden a viro betek e varv e 1592. Bac'hañ e vreur henañ Erik XIV a reas, hag e lazhañ ivez moarvat, evit kemer e gurunenn.
E 1581 e voe anvet da Briñs Meur Finland.

## Dimezioù

Div wech e timezas
* da g-Katarina Jagellonica (1568-1583), ur briñsez polonat katolik, a lakas he gwaz da dreiñ ouzh ar gatoligiezh;
* da c'h-Gunilla Bielke (1585-1592), hag ur mab o doe, ur gaer a blac'h 30 vloaz yaouankoc'h eget he gwaz, hag a rene war he fried hag a lakas anezhañ da dreiñ ouzh ar brotestantiezh.

## Bugale

Gant Katarina Jagellonica
* Elisabet (1564-1566), anvet ivez Isabella
* Sigismund (1566-1632)
* Anna (1568-1625)
Gant Gunilla Bielke hag ur mab o doe
* Johan, Dug Östergötland.

## Pennad kar

* Rouaned Sveden
# Johan van Oldenbarnevelt

Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619) a oa ur politikour izelvroat a gemeras perzh bras en emsavadeg an Izelvroioù a-enep Rouantelezh Spagn. Kenlabourat a reas gant Willem Iañ van Oranje-Nassau hag e vab, Maurits van Nassau a reas en lakaat d'ar marv en 1619.
# Johann

Johann zo un anv-badez alamanek, kar da Yann. Dont a ra eus al latin Iohannes.

## Stummoù all an anv

Adstummoù :
* Johannes
* Yohann, Yoann
* Hans
Anvioù-badez kevrennek :
* Johann August
* Johann Friedrich
* Johann Georg
* Johann Kaspar
Anvioù kar e yezhoù all :
* Jan e meur a yezh
* Giovanni en italianeg
* Jean e galleg
* John e saozneg
* Juan e spagnoleg
* Yann e brezhoneg

## Tud

Johann Strauss eo anv meur a zen, en o zouez Johann Strauss II, sonaozer aostrian.
Tud all :
* Johann Friedrich Gmelin (1748-1804), naturour ha kimiour alaman.
* Johann Matthäus Bechstein (1757-1822), loenoniour ha naturour alaman.
* Johann Sebastian Bach, soanozour alaman.
* Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), skrivagner ha den a stad alaman.
* Johann Pachelbel (1653-1706), sonaozour hag ograouer alaman.
* Johann Baptist von Spix
* Johann Hermann (1738-1800), mezeg ha naturour elzasat