OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hankyoreh

Hankyoreh (hangeul : 한겨레, "Ar vroad korean", pe "Ar vroad") zo ur gazetenn bemdeziek sukorean anvet Hankyoreh Shinmun (hangul : 한겨레신문 ; hanja : 韓係來新聞 Keleier korean"") en niverennù kentañ. Savet eo bet d'ar 15 a viz mae 1988 gant kazetennerien ar c'hazetennoù Dong-a Ilbo ha Chosun Ilbo.

## Istor

Er bloaz 1988 e oa kontrollerezh ar Stad milourel sukorean o vont war wanaat da-geñver lezenn met chom a rae kreñv birvidik levezon ar Stad war ar media sukorean. Lavaret e veze e oa hentet pep tra gant sell Ministrerezh ar sevenadur hag ar c'hleweled, ha pep kazetenn e Su Korea en em gave gant an hevelep doare pennadoù war an hevelep pajennoù. Pa 'z eo bet krouet ar gazetenn Hankyoreh Shinmun ez eo bet lavaret gant e grouerien e oa "ar gazetenn gentañ dre ar bed o vezañ frank a-wir gant ar bed politikel ha hini ar c'hevala bras".
Evit talañ ouzh kement-se, strollad an Hankyoreh Shinmun a voulc'has un hent frank, a-gleiz ha broadelour korean, pell diouzh ar c'hleweled sukorean dre vras a oa a-du gant tro-spered kerwerzhel ha kevalaour SUA a-enep adunvaniñ Korea.

## Broadelourien Korean an Hankyoreh Shinmun

Er bed enepkomunour a-grenn ar [|bloavezhioù 1980]] levezonet-dall gant SUAe oa tud an Hankyoreh o klask bezañ broadelourien Korean wirion o stourm evit Korea nemetken. Evit diskouez o dibarelezh hag o broadelouriezh korean gwirion ez eo nac'het ar skritur hanja (skritur a orin sinaek) : Hankyoreh e voe ar gazetenn gorean gentañ oc'h implijout ar skritur hanjun hepken. Ouzhpenn da se e oa bet chomet en ur implij an nebeutañ ar gwellañ ar skritur latin hag ar gerioù estren. Kement ha mont ganti e voe dibabet skrivañ a-blaen e-lec'h skrivañ a-blom.

## Doareoù enklaskoù an Hankyoreh

Dre ma oant broadelourien gorean, tud Hankyoreh o deus sevenet un enklask don hag onest a-zivout lazhadegoù soudarded al lu sukorean, an SMRK (Strollad Marines Republik Korea) dreist-holl, e-pad Brezel Viêt Nam war Vietnamiz nannsoudard ha dizarmet. Labouret ez eus bet ivez war ar wallgudenn Lai Đại Hàn, tud bet ganet gant koubladoù tad sukorean ha mamm vietnamat, lod anezho o vezañ bet palforset gant soudarded Su Korea.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn Ofisiel. Kavet : 14/01/2024.
* (fr) Ar gazetenn Hankyoreh hervez Courrier international'. Kavet : 14/01/2024.
# Hannibal (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Hannibal, pe Annibal, zo un anv punek, pe fenikianek, (diwar hann - "gras" ha baal - "mestr" pe "aotrou", a gomprener neuze evel "Gloar an Doue Ba'al"). Anv meur a zen e Kartada eo bet, hag adkemeret eo bet e saozneg.

## Yezhoù all

* Aníbal e spagnoleg
* Annibal, anv-badez gallek
* Annibale, en italianeg.

## Tud
### Istor Kartada

* Hannibal Mago, sofet Kartada e 410 kent JK
* Hannibal Gisco ( 290 kent JK – 260 kent JK) a oa ur jeneral kartadat e-pad ar brezel punek kentañ;
* Hannibal Barca (247-183 kent J.-K.) a oa ur jeneral kartadat a oa tremenet dreist ar Pireneoù hag an Alpoù gant olifanted ha klasket kemer Roma e-pad an eil brezel punek.
* Hannibal Monomac'hos (an hini a stourm e-unan), keneil da Hannibal Barca, hag ofiser gantañ e Spagn hag en Italia
* Hannibal Rodos, moraer kartadat e-kerzh seziz Lilybaeum

### Chile

* Aníbal Pinto, prezidant Chile.

### Rusia

* Abram Petrovitch Hannibal (1697-1781), priñs afrikan ha jeneral rus

### SUA

* Hannibal, trompilher jaz
* Hannibal Hamlin, bezprezidant SUA e-pad prezidantvezh kentañ Abraham Lincoln

### Tud a faltazi

* Hannibal eo anv ur romant spont savet gant Thomas Harris
* Aozet eo bet evit ar fiñvskeudennerezh e 2001 gant Ridley Scott gant an aktour Anthony Hopkins dindan an hevelep anv : Hannibal. Sellet ivez ouzh Hannibal Lecter ;
* Hannibal (film, 2008) zo ur film raktreset gant Vin Diesel diwar-benn ar jeneral Kartadat Hannibal Barca.
* Hannibal Smith eo anv unan eus harozed an 'Agence tous risques, un heuliad fimoù skinwel eus ar bloavezhioù 1980, e lec'h m'emañ e penn ur bagad gopr-soudarded-justiser. Brudet eo ar frazenn a zeu gantañ bewezh da echuiñ an avanturioù, e diwezh pep abadenn en ur vutuniñ e segalenn : Plijout a ra din kenañ pa'z a ur raktres da benn evel ur ganell !

## Lec'hioù

* Hannibal (Missouri), ur gêr e Missouri
* Hannibal (New York), ur gêr e stad New York
* Hannibal, Ohio, ur gêr en Ohio

## Traoù all

* 2152 Hannibal, un asteroidenn

## Pennadoù kar

* Annibale
* Asdrubal
* Amilcar
# Hanmer

Hanmer zo ur geriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e Kembre, 205 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 648 a dud, ha 47 anezho (7,3%) a oa kembraegerien.

## Notennoù

* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics.
# Hannah Arendt

Hannah Arendt eo ganet Johanna Arendt d'ar 14 a viz Here 1906 e Linden (kostez Hannover) en Alamagn, marvet e New York (SUA) d'ar 4 a viz Kerzu 1975. Ur brederourez e oa. Diwar-benn an totalitaerezh eo hec'h oberennoù, a zo studiet er bed a-bezh. Deuet eo he doare-soñjal politik da bledal kalz a dud gras d'he levr meur Orinoù an totalitaerezh.
Studiet he doa gant Martin Heidegger, ha karet anezhañ ivez.

## sellout ouzh

* Roll ar brederourien alamaneg
* Roll prederourien SUA

## Roll hec'h oberennoù

* Der Liebesbegriff bei Augustin. Versuch einer philosophischen Interpretation. (Berlin, 1929), 1959.
* We Refugees. Menorah Journal, 1943.
* Denktagebuch 1950–1973. Hrsg. von Usula Ludz und Ingeborg Nordmann, 2 lodenn, Piper Verlag München & Zürich, 2002.
* The Origins of Totalitarianism. New York, 1951.
* Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil. New York 1963.
* The Human Condition, Chicago: University Press 1958.
* Über die Revolution (On Revolution. New York 1963), Piper, 4e embannadur. München 2000.
* Macht und Gewalt, 1975; 16. Aufl. Piper, München, 1995.
* Rahel Varnhagen: The Life of a Jewess. London 1958.
* Zwischen Vergangenheit und Zukunft. Übungen im politischen Denken I, 1949; Piper, München, eil embannadur 2000.
* In der Gegenwart. Übungen im politischen Denken II, 2000.
* Was ist Politik?, Piper, München, 1993; 2. Auflage 2003.
* Ich will verstehen, 1996; Piper, München, 2005.
* Zur Zeit. Politische Essays, 1999.
* Die verborgene Tradition, Suhrkamp, Ffm. 1976.
* Besuch in Deutschland, 1950.
* Vom Leben des Geistes. Band 1: Das Denken; Band 2: Das Wollen, 1979; Band III: Das Urteilen. Texte zu Kants politischer Philosophie.
* Was ist Existenz-Philosophie?. Verlag Anton Hain
* Walter Benjamin / Bertolt Brecht. Zwei Essays. Piper Verlag, München.
* Nach Auschwitz. Essays und Kommentare, Bittermann, 1989.
* Vor Antisemitismus ist man nur noch auf dem Monde sicher: Beiträge für die deutsch-jüdische Emigrantenzeitung "Aufbau" 1941 – 1945, embannet gant Marie Luise Knott, Piper, München 2004.
* Men in Dark Times, New York, 1968.
* Responsibility and Judgment
# Islam

Marteze ar relijion dezhi ar muiañ a feizidi eo an Islam. Desket eo bet er VIIvet kantved gant Mahomed e Mekka hag e Medina e Arabia (Arabia Saoudat hiziv). Profed ar relijion nevez a ginnige ur gredenn uheloc'h he fal, met ne nac'he ket profeded an div relijion a oa bet prezegennet er Bibl. Koulskoude e lavare e oa bet diskuliet e zeskadurezh gant an arc'hael Jibril (Gabriel). Diwar-se eo bet dastumet ha skrivet e arabeg ar C'horan, levr sakr ar Vuzulmiz pa reer muzulmiz (ar re suj) eus feizidi an Islam.

## Istor ar profed Mohammed

Ganet e oa bet Mohammed e Mekka e 570. Ur wech e welas an ael Gabriel hag a reas dioutañ ar profed. Skarzhet voe diouzh Mekka e 622 hag e zeas da Yatrib : Hidjra a vez graet eus ar veaj-se. Cheñch a reas anv Yatrib e Medina. E 630 e zeas Medina da dagañ Mekka. Trec'h voe Medina. E 632 e varvas Mahommed.

## Pemp reolenn diazez an Islam

* Gouestladur ar feiz (chahada) : Ur feizad a dle anzav eo Allah (anv arabek Doue) an doue nemetañ hag eo Mohammed e brofed.
* Pediñ pemp gwech bemdez : Pediñ a ra an darn-vuiañ eus ar Vuzulmaned en ur dreiñ o dremmoù etrezek Mekka; pemp gwech bemdez ma c'hellont.
* Mont da Vekka da birc'hirinañ (an Hadj) : Ar vuzulmaned a dle klask mont da Vekka ur wech en o buhez evit ober ur pirc'hirinaj e-lec'h ma veve Mohammed.
* Reiñ an aluzen (ar zakat): Ret eo d'ar feizad reiñ ingal an aluzen evit ma vo sikouret ar re baour.
* Yun rik ur miz-pad : E-pad an 9vet miz loarel, miz ar Ramadan, e tle pep feizad yuniñ etre sav-heol ha kuzh-heol.

## Pennadoù kar

* Islam sunnit
* Islam Chiit
* Mohammed

## Liammoù diavaez

* cennet - Islam Liammoù
* http://www.islamhouse.com
# Islam sunnit

An islam sunnit eo ar rann bennañ eus an islam, ar relijion vuzulman. Etre 87% ha 90% eus ar vuzulmaned a zo sunnited anezho. Laret e vez eus ar froud krediñ-se ez eo ur reizh kredenn eus an Islam.
An diforc'h pennañ a zo etre ar froudoù krediñ islamek a zo an doare da gompren ar relijion islamek met en ur implij ar memes mammennoù evit skrivañ ha lakaat da dalvezout ar gwir muzulman.
Graet e vez en arabeg eus kredourien ar red Sunnit gant ahl as-sunnah wa l-jamāʻah (arabeg: أهل السنة والجماعة) "Pobl hengoun Mohammed hag emglev an oumah", a-wechoù berraet en ahl as-sunnah (arabeg:أهل السنة).
Graet e vez Islam sunnit eus ar gredenn, sunnited pe muzulmaned sunnit eus ar gredourien. An islam sunnit a zo an eil ensavadur relijiel er bed goude ar gristeniezh hag ar red krediñ gant ar brasañ niver a gredourien dre ar bed a-bez.
Ar ger "sunni" a teufe eus ar ger Sunnah (arabeg: سنة) o tont eus komzoù hag oebrioù ar profed islamek Mohammed evel testenniet en hadith (arabeg: حديث‎).

## Orin

Sunnī (arabeg klasel: سُنِّي /ˈsunniː/) anvet a-boaz Sunnīism a teufe eus ar ger sunnah (سُنَّة /ˈsunna/, liester سُنَن sunan /ˈsunan/) o talvezout "boaz", "pleustr boaz", "kustum", "hengoun".
Ar vuzulmaned a implij ar ger-se evit ober menneg eus komzoù ha boazioù-bevañ ar profed Mahommed. Gant un doare klok ar skourr-se eus an Islam a vez anvet "Ahl al-Sunnah wal Jamaah" ("Pobl ar Sunnah hag ar gumuniezh").

## Gouelioù dibar sunni

Daoù lid pe gouel relijiel dibar d'ar re sunni nemetken a zo:
* Aïd al-Ad'ha: Gouel an aberzh, e-pad devezhioù an Hadj (piric'hinaj e Meka hag e menez Arafat). Lidañ a ra ivez buhez hag aberzh Ibrahim (Abraham). Lidet ez eo d'an 10 miz Dhou al-hijja (miz diwezhañ an deiziataer muzulman).
* Aïd al-Fitr: Lid fin ar c'hoareiz islamek, gouel fin ar ramadan. Lidet ez eo kentañ devezh loar miz chawwal hervez hini ar ramadan.
Lidoù all a zo evel re:
* Ganedigezh Mohammed (Mawlid)
* Ar bloavezh nevez islamek
Ar re-se a zegas tabut bras er gumuniezh sunni dre ma n'int ket liammet gant mammennoù diaz an islam. Ouzhpenn da-se e vez lakaet war-raok tra ma vijen digarezhioù d'ar fest ha n'eo ket mui d'ul lid relijiel.
# Isla Redonda

Isla Redonda a zo un anv-lec'h spagnolek, hag a dalv kement hag "enezenn gelc'hiek", roet da veur a enezenn.

## Antigua-ha-Barbuda

* Redonda, enezenn vihan didud.

## Arc'hantina

* Isla Redonda, e bae Lapataia, en proviñs Tierra del Fuego

## Ecuador

* Roca Redonda, enezennig en Inizi Galápagos

## Perou

* Isla Redonda, e bae Samanco, en departamant Áncash

## Spagn

* Isla Redonda en Écija,
* isla Redonda, pe isla Rondella, e rannvro Murcia

## Pennadoù kar

* Redonda
* Round Island
* Île Ronde
# Islaja

Islaja pe Merja Kokkonen (19 a viz Mae 1979 e Helsinki) a zo ur ganerez, sonaozerez ha sonerez eus Finland. Estreget ar pezh a vez savet ganti e kemer perzh e strolladoù sonerezh savet war ar prim ha sonerezh psych folk evel Avarus, Kemialliset Ystävät ha Hertta Lussu Ässä. Sonerezh psikedelik eo a vez savet ganti, gant binvioù liessuert hag ennañ e klever levezon sonerezh hengounel Afrika ha hini ar Reter Nesañ.
Lavaret e vez ez eo he sonerezh stumm acid folk Björk, stumm benel Syd Barrett. Gant Nico eo bet keñveriet ivez.

## Hec'h oberenn

* Meritie (Fonal, 2004)
* Palaa aurinkoon (Fonal, 2005)
* Ulual Yyy (Fonal, 2007)
* Blaze Mountain Recordings (Ecstatic Peace, 2008)
* Keraaminen Pää (Fonal, 2010)

## Hag ivez

* Beginner's Guide to Scandinavia (3CD, Nascente 2011)

## Skeudennoù

* Islaja, 2006
* Islaja, 2006

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel Islaja
* Fonal Records
# Isla Mayor

Isla Mayor zo ur gumun eus Spagn e proviñs Sevilla, e kumuniezh emren Andalouzia.
# Isla Mona

An Isla de la Mona (Enez ar Varmouzez) zo un enezenn didud er c'hornôg da Buerto Rico, stag ouzh kumun Mayagüez.
Ar vrasañ eo eus an teir enez a zo etre ar Republik Dominikan ha Puerto Rico. An div all eo Monito ha Desecheo.
# Isla de la Juventud

An Isla de la Juventud (Enez ar yaouankiz), anavezet evel Isla de Pinos (Enez ar Pin) a-raok ar bloavezh 1978, hag a-raok c'hoazh "Evangelista", "Enez Santiago" hag "Enez ar Perokeded", a zo ur broviñs arbennik dre ma ne vez ket meret evel proviñsoù all Kuba. Melestret eo war-eeun gant ar gouarnamant kreiz evel pa vije ur vunisipaliezh. Eil brasañ enezenn Kuba eo (war-lerc'h douar-bras Kuba end-eeun). Ar seizhvet brasañ en Antilhez eo ivez, war-lerc'h Cuba, Hispaniola, Jamaika, Puerto Rico, Trinidad, hag Andros Island.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Supreme Court decision of 1907
* Municipality page (Spanish)
* www.isla-de-juventud.com/ English Version
* La Isla: The Secret Side of Cuba by Times Online
# Isla del Carmen

Isla del Carmen zo anv spagnolek div enezenn.

## Gerdarzh

Diwar Nuestra Señora del Carmen, a zo anv spagnolek Itron Varia Menez Karmel, enoret war Menez Karmel, e Palestina, abaoe Brezelioù ar Groaz.

## Inizi
### Mec'hiko

* Isla del Carmen, e Campeche (stad), e ledenez Yucatán.

### Spagn

* Isla del Carmen, en Asturiez.

## Pennad kar

* El Carmen
# Isla Santa Clara (Chile)

Isla Santa Clara zo un enezennig eus an Enezeg Juan Fernández, e Chile. 2,2 km² zo anezhi. 1,5 km emañ er mervent da Enez Robinson Crusoe.

## Pennad kar

* Enez Alejandro Selkirk
# Islam chiit

An islam chiit pe chiitiezh (arabeg: شيعة; perseg: شیعه) a zo un doare berr evit Shī'at 'Ali ("kostezenn 'Ali"). Ar vuzulmaned chiit a gred e kelennadurezh familh ar profet Mohammed, a reont Ahl al-Bayt anezhi. Diskibien int eta da diegezh Muhammad hag Ali ibn Abi Talib (an Imam Ali). Soñjal a ra d'ar chiited n’o deus bet an tri c'halif sunnit kentañ pouez ebet evit bezañ kaset war-raok ar feiz vuzulman.
Evel an islam sunnit eo bet rannet an islam chiit e meur a duad, met tri skourr kalz dreist d'ar reoù all a zo bremañ. Ar re anavezetañ hag ar re niverusañ eo an daouzekveded (Ithnāˤashariyya) (war-dro 80%), ar reoù all eo an ismaelianed hag ar zaiddiyahed. Diouzh o zu, an alawited hag an druzed a lavar ez int chiited, met n'emañ ket a-du an darn vras eus ar chiited gant an dra-mañ.

## Ar chiited er bed

War-dro 15% eus ar vuzulmaned a zo chiited.

### Broioù m'eo ar chiited ar muiañniver

* Iran (89%) (relijion ofisiel)
* Azerbaidjan (85%)
* Bahrein (70%)
* Iraq (50%)

### Broioù m'eo ar chiited an niverusañ eus ar vuzulmaned

* Liban (35% a chiited ha 8% a zruzed; ar muiañ eus ar vuzulmaned ez int)

### Broioù m'int ar bihanniver

* Yemen (40%) (zaiddiyahed)
* Turkia (30%)
* Siria (22% a alawited ha druzed)
* Koweit (20%)
* Pakistan (20%)
* Afghanistan (16%)
* Emirelezhioù Arab Unanet (12%)
* Arabia Saoudat (6%)
* Qatar (5%)

### Broioù all ma'z eus kalz a chiited

* India etre 16 ha 24 milion (etre 10 ha 15% eus ar vuzulmaned eno)
* Indonezia etre 5 ha 6 milion
* Nigeria nebeutoc'h eget 4 milion
* Tanzania nebeutoc'h eget 2 vilion
# Karaimeg

Ur yezh turkek eo ar c'haraimeg komzet gant ul lodenn eus ar Yuzevion garaimek e Lituania, Krimea hag Ukraina.
Bev a-walc'h eo ar rannyezh karaimek komzet e Troki pe (Trakai) met el lec'hioù all ez eus anezhi ur yezh en arvar da vont da get dre an diouer a dud a ra ganti.

## Gwelet ivez

* Yezhoù yuzevek

## Liammoù diavaez

Ar c'haraimeg e Lituania
Yezhoù yuzev (kemmañ) :
| Afro-Aziatek |||
| Hebraeg | (marevezh): Bibl | Mishnaeg | Krennamzer | Modern |
| (rannyezhoù): Ashkenazed | Sefaraded | Yemeniteg | Sananeg | Tiberieg | Mizraheg | |
| Yuzev-aramaeg (Aramaeg) : Barzaneg | Houlaolaeg | Denieg | Didaneg | Nochaneg || |
| Yuzev-arabeg (Arabeg) : Arabeg yuzev-irakek | Arabeg yuzev-marokek | Arabeg yuzev-yemenek | Yuzevarabeg Libia | Yuzevarabeg Tunizia || |
| Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Berbereg : Yuzev-berbereg | Berbereg : Yuzev-berbereg |
| Indezeuropeg |||
| Yidicheg (Alamaneg) : Nat'l Yiddish Book Ctr. | YIVO | C'hoariva Yiddish | Yeshivish | Yinglish | Klezmer-loshn || |
| Yuzev-romaneg : Yuzev-katalaneg | Italkieg | Ladinoeg | La‘az | Yuzev-okitaneg | Zarfateg | Yuzev-portugaleg | Yuzev-aragoneg | Tetuani || |
| Yuzev-Perseg (Aryaneg) : | Bouc'horeg | Djouhourieg | Dzhidieg | Yuzev-Hamedaneg | Yuzev-Golpayganeg | Yuzev-Chirazeg |
| Yuzev -Esfahaneg | Yuzev -Kermaneg | Yuzev -Kashaneg | Yuzev -Borujerdeg | |
| Yuzev -Khunsareg | Yuzev -Kurdeg | Yuzev -Yazdeg | Yuzev -Nehevandeg | |
| Re all: Yevaneg (Gresianeg) | Knaneg (Yezhoù slavek) | Yuzev-marateg (Indezaryaneg) || |
| Altaeg | Dravideg | Kartvelianeg |
| Krimtchakeg | Karaimeg | Yuzev-malayalameg | Grouzineg |
# Karakara-kuch ar c'hreisteiz

Karakara-kuch ar c'hreisteiz :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Falconidae |
| Genad : | Caracara |
| Anv skiantel ||
| Caracara plancus (Miller, 1777) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Karakara-kuch ar c'hreisteiz (Caracara plancus) a zo un evn-preizh hag a vev e Suamerika.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad Falconiformes pe Ciconiiformes.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Karakara

Karakaraed :
| Caracara plancus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Falconidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'harakaraed a zo evned-preizh deiz hag a vev en Amerika.

## Spesadoù

Pemp genad hag unnek spesad a ya d'ober ar c'harakaraed :
* Genad Caracara :
** karakara-kuch an hanternoz, (Caracara cheriway),
** Caracara lutosa, aet da get,
** karakara-kuch ar c'hreisteiz, (Caracara plancus).
* Genad Daptrius :
** karakara du (Daptrius ater).
* Genad Ibycter :
** karakara jave ruz, (Ibycter americanus).
* Genad Milvago :
** karakara penn melen, (Milvago chimachima),
** Milvago chimango.
* Genad Phalcoboenus :
** karakara jave gwenn, (Phalcoboenus albogularis),
** Phalcoboenus australis,
** Phalcoboenus carunculatus,
** karakara-menez, (Phalcoboenus megalopterus).
# Karakalpakstan

Banniel Karakalpakstan :
| Kartenn bolitikel Karakalpakstan ||
| Republik Karakalpakstan Қарақалпақстан Республикасы Qoraqalpog'iston Respublikasi ||
| Kêrbenn: | Nukus |
| Gorread: | 160.000 km² |
| Poblañs: | 1.200.000 (2005) |
| Stankter ar boblañs: | 7,5 den/km² |
| ISO 3166-2: | UZ-QR |
Karakalpakstan (ouzbekeg: Qoraqalpog'iston Respublikasi pe Қорақалпоғистон Республикаси; Karakalpakeg: Қарақалпақстан Республикасы pe Qaraqalpaqstan Respublikası) a zo ur Republik emren en Ouzbekistan gant he c'hêrbenn e Nukus (Karakalpakeg: Nökis).

## Ar boblañs

En holl ez eus 1.200.000 a dud o vevañ e Karakalpakstan. Nebeutoc'h evit an hanter a zo Karakalpaked (400.000) avat, gant kemend-all a ouzbeked hag ivez kazi kemend-all a gazac'hed (300.000).

## Yezh ha sevenadur

Kalz tostoc'h eo ar c'harakalpakeg ouzh ar c'hazac'heg hag ouzh an turkeg evit ouzh an ouzbekeg. Evit lod zoken e vije bet "krouet" ar garakalpakidigezh gant ur yezh nevez (ar c'harakalpakeg) gant soviediz a-benn disrannañ ha gwanaat ar Gazac'hed.

## Armerzh

Gwechall e veze a-bouez-tre dreist-holl ar pesketañ evit armerzh ar vro. Hiziv avat e vez gounezet ivez kotoñs, riz ha meloñs. Ur greizenn-dredan veur bet savet da vare ar goumunouriezh zo ivez war lez lennoù an Amu Darya.

## Gwelet ivez:

* Karakalpakeg
* Ouzbekistan

## Liammoù diavaez:

* http://karakalpak.homestead.com/
# Karakara-kuch an hanternoz

Karakara-kuch an hanternoz :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Falconidae |
| Genad : | Caracara |
| Anv skiantel ||
| Caracara cheriway (Jacquin, 1784) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Karakara-kuch an hanternoz (Caracara cheriway) a zo un evn-preizh eus kerentiad ar Falconidae.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Amerika (eus kreisteiz SUA da hanternoz Amazonia).

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad Falconiformes pe Ciconiiformes.

## Daveennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Karakara-menez

Karakara-menez :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Falconidae |
| Genad : | Phalcoboenus |
| Anv skiantel ||
| Phalcoboenus megalopterus Meyen, 1834 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'harakara-menez (Phalcoboenus megalopterus) a zo un evn-preizh.

## Annez

Bevañ a ra en Andoù.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad Falconiformes pe Ciconiiformes.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Karakara du

Karakara du :
| Ur C'harakara du Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Falconiformes |
| Kerentiad : | Falconidae |
| Genad : | Daptrius |
| Anv skiantel ||
| Daptrius ater Vieillot, 1816 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar C'harakara du a zo un evn-preizh deiz, Daptrius ater an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Daptrius.

## Annez

Bevañ a ra al labous en hanternoz Suamerika.
# Karakal

Karakal :
| C. caracal Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Felidae |
| Genad : | Caracal |
| Anv skiantel ||
| Caracal caracal Schreber, 1776 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'harakal, anvet ivez liñs Persia pe liñs Afrika (Caracal caracal, gwechoù 'zo Felis caracal) a zo ur c'hazh gouez bihan. An hini brasañ eus ar c'hizhier bihan eo gant ur pouez a 13-18 kg evit ar pared. Heñvel ouzh al liñsoù eo hag e-pad un amzer hir e kreder e oa ur c'har anezho. Dielfennadurioù genetek o deus diskouezet e oa tostoc'h ouzh ar serval. 65 cm eo hirder ar c'harakal gant ul lost 30 cm. E divhar a zo hiroc'h eget re al liñsoù ha moanoc'h eo. E vlevad zo variant e liv. Gris, ruz-gwin pe melen-traezh a c'hell bezañ. Un nebeud hiniennoù a zo du penn-da-benn. Marelloù arruz zo war kof ar re yaouank met merk ebet a zo gant ar re vras. Divskouarn hir gant ur bouch du o deus. Anezho e tennont o anv Karakulak (divskouarn du) e turkeg.
Kavout a reer karakaled en Afrika hag Azia. E dezerzhioù ha damzezerzhioù e vevont dreist holl met o annez a c'hell enderc'hel strouezhegoù ha koadegoù. En o-unan pe e koublad e vevont. Hep evañ e c'hellont chom e-pad un amzer hir tre - an dour o-deus ezhomm anezho a gavont en o freizhoù.
Un aneval noz eo ar c'harakal, met gallout a ra hemolc'hiñ e-pad an deiz pa vez klouar an hinad. Krignerien ha gedon a zebront dreist holl met ur c'hazelenn pe ul lotrus yaouank e argas wechoù'zo. Ne zebr ket organoù diabarzh o freizhoù ha tennañ a ra kuit o blev. An evned a hemolc'h ivez hag o zapout war-nij e c'hell. Lammat ha pignat a ra mat tre ivez, ar pezh a aotre anezho da dapout damaned gwelloc'h eget tout ar gigdebrerien arall.
Ar c'harakal a c'hell bevañ 12 bloavezh en natur pe 17 bloavezh en erreoù. Aes da zoñvañ ez int hag evel un aneval-hemolc'h e vezont implijet en India. Ar garakaled a zo boutin a-walc'h met diaes kenañ da welout ez int.

## Isspesadoù

* Caracal caracal caracal, Reter Afrika, Kreiz Afrika hag Afrika ar Su
* Caracal caracal algira, Afrika an Norzh
* Caracal caracal damarensis, Namibia
* Caracal caracal limpopoensis, Botswana
* Caracal caracal lucani, Gabon
* Caracal caracal michaelis, Turkmenistan (en arvar)
* Caracal caracal nubicus, Etiopia, Soudan
* Caracal caracal poecilictis, Afrika ar C'hornôg
* Caracal caracal schmitzi, Afrika ar C'hornôg, Iran, Arabia, India

## Liammoù diavaez

* Ar c'harakal