OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Brezel etre Ukraina ha Rusia

Brezel etre Ukraina ha Rusia zo abaoe miz C'hwevrer 2014. Ouzhpenn nerzhioù lu Rusia e vez lod disrannerien a-du ganto o kemer perzh er stourm. Kroget e oa ar bec'h gant Rusia dres goude Reveulzi Maidan. Tabut zo diwar-benn statud rannvroioù Krimea ha Donbas, e su ha mervent Ukraina. Ar re-se zo anavezet evel lodennoù eus Ukraina gant ar braz eus stadoù ar bed ha gant an aozadurioù etrebroadel. Aloubet e oa bet Krimea gant Rusia, ha goude-se e oa kroget ar brezel e Donbas etre disrannerien, harpet gant Kevredad Rusia, ha nerzhioù lu Ukraina. A bep seurt doareoù stourm zo bet, evel emgannoù war vor, siberbrezel... Ar brezel zo bet o vont war washaat e 2021, ar Rusianed a oa krog da armañ an harzoù tro-dro Ukraina. D'ar 24 a viz C'hwevrer 2022, ar brezel a oa bet gwashaet c'hoazh pa oa bet aloubet ul lodenn eus Ukraina gant nerzhioù lu Rusia.
Enepargadennoù ukrainat a zo bet e su ha biz ar vro o adtapout douaroù abaoe miz Eost. E fin miz Gwengolo Rusia a embanne e oa staget ouzh ar c'hevread an tiriadoù damm-aloubet e su ha reter Ukraina. Ne oa ket bet degemeret mat gant darn broioù ar bed. Ar brezel zo mammenn ar gwasañ grizenn a-fed divroidi abaoe fin an Eil Brezel-bed. Ouzhpenn-se ar c'holloù trevour a zo uhel betek dek milieroù a dud lazhet.

## Kenarroud goude URSS ha Reveulzi orañjez

Ur wech roet lamm d'an URSS e 1991, Ukraina ha Rusia a oa chomet tost ha liammet don.

## Brezel en Donbas 2014–2015

* Pennad spisoc'h: Brezel an Donbas
Ar c'hentañ emsavadegoù a oa bet dre su ha reter Ukraina a-enep ar gouarnamant nevez. D'ar mare-se, Rusia ne rae ket kalz traoù nemet harpañ ar vanifesterien dre gomz. Gant an amzer o tremen e oa bet implijet an digarez-se evit kas un argadenn bolitikel ha milourel war Ukraina. Vladimir Poutin en doa harpet an disrannourien en ur ober eus an Donbas ul lodenn eus "Rusia Nevez" (Novorossiya), hag ouzhpenn-se en devoa embannet douetañs war penaos e oa en em gavet ar rannvro en Ukraina.
Adalek 2021, Rusia he devoa kendalc'het da ouzhpennañ unvezioù-stourm tro-dro da Ukraina, betek tizhout 30 000–40 000 soudard.

## Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022

    Pennad pennañ : Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022
E miz C'hwevrer 2022, goude mizioù tenn etre Rusia, Ukraina ha broioù ar c'hornôg e voe lañset, un oberenn vilourel ispisial hervez gerioù pennoù bras Rusia evit cheñch gouarnamant Ukraina, aloubiñ tiriadoù zo eus ar vro ha stagañ anezho ouzh Kevredad Rusia ha brasaat tachenn Republikoù Pobl Donetsk ha Louhansk. E miz Gwengolo e chome Rusia oc'h ober brezel c'hoazh goude m'he doa c'hwitet e rannvro Kyiv hag e oa arme Ukraina oc'h enep-argadiñ kostez C'harkiv ha C'herson.

## Levrlennadur

* TOUZE Maxime, Ur Breizhad o reiñ sikourioù dengarour en Ukraina, e-barzh Le Peuple Breton/Pobl Vreizh, miz Gwengolo 2023, niv. 716, pp. 22-23.

## Sellet ivez

* Kartenn war-eeun eus ar brezel at https://liveuamap.com/

## Pennadoù kar

* Novorossiya (kevredad)
# Brezel etre Sveden ha Rusia (1788-1790)

Brezel a voe etre etre Sveden ha Rusia adalek miz Mezheven 1788 betek miz Eost 1790. Gustav III an hini a oa o ren e Sveden ha Katelin II e Rusia. Kroget e voe ar brezel gant Gustav III evit unvaniñ an dud en-dro dezhañ d'ur mare ma veze an noblañs hag ar Riksdag oc'h enebiñ outañ. Soñjal a rae e rankje evel-se e enebourien diabarzh reiñ harp dezhañ. Hogen, pegen kresket bennak e oa galloud ar roue goude e daol-stad e 1772 ne c'halle ket kregiñ gant ar brezel ken eeun ha tra.
# Bale Arzhur

Bale Arzhur (Bale Arzur er skrid orin), pe Kan-Bale Arzhur eo 8vetvet kan Barzhaz Breizh, hervez embannadur 1867, diwar-benn ar roue Arzhur. Dastumet e vefe bet e Leuc'han, eme Kervarker e rakskrid ar ganaouenn.

## Ton

Implijet eo bet an ton evit kanañ meur a gantik, ken brezhonek ken gallek.

## Notennoù

* ↑ Anv roet en dastumad Gwir Vretoned e 1964.
# Balestrate

Balestrate zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
# Baldoen II Jeruzalem

Baldoen II, pe Baudouin du Bourg, pe Baudouin de Rethel e galleg (c. 1075- 1131) a oa kont Edessa (1100-1118), ha roue Jeruzalem adalek 1118 betek e varv. E 1196 ez eas d'ar c'hentañ kroaziadeg gant e gendirvi Jafrez Bouillon ha Baldoen Boulogne d'an Douar Santel. Kont Edessa e voe war-lerc'h Baldoen Boulogne pan eas e genderv da Jeruzalem goude marv e vreur.
E 1104 e voe prizoniet en emgann Harran. Da gentañ e voe dalc'het gant Sökmen eus Mardin, goude gant Jikirmish eus Mosul, hag a-benn ar fin gant Jawali Saqawa.

## Eured ha bugale

Dimezet e oa da Morfia Melitene.
* Ur verc'h o doa, anvet Melisenda, a voe rouanez Jeruzalem war-lerc'h he zad.
# Baldoen Iañ a Velgia

Baldoen Iañ (Boudewijn e nederlandeg, Baudoin e galleg), Albert, Charles, Léopold, Axel, Marie, Gustave a zo ganet e kastell Stuyvenberg d'ar 7 a viz Gwenholon 1930 ha marvet d'an 31 a viz Gouere 1993 e Motril (Spagn).
Mab da Leopold III e oa. Pempvet Roue Belgiz e voe adalek ar 17 a viz Gouere 1951 betek e varv d'an 31 a viz Gouere 1993. War-lerc'h e varv e teuas e vreur Albert war an tron.
# Baldur

Baldur (Baldr en norseg) eo anv un doue germanek hag un Az e-touez an doueed vrudetañ. Mab Odin ha Frigg, gwaz Nanna ha dad Forseti. Emañ e chom en e balez anvet Breidablik.

## Mojennoù

Baldur eo doue al luc'h. N'eus ket doueed splannoc'h evitañ. E furnez hag e helavar a vez barnet uhelañ e-touez an Azed.
Met un deiz e voe lazhet gant goaf Höd, sturiet gant skoazell Loki ar foll. Ur reuzeudigezh spontus a zeuas da gouezhañ war an Azed rak ar perzh-se a arouezas deroù diskar ar bed. A-zrebi ar poent-se e washaas an traoù betek deiz Ragnarök.

## Levrlennadur

* de Vries, Jan (1962). Altnordisches Etymologisches Worterbuch, 1977, Brill. ISBN 978-9004054363.
* Orel, Vladimir E. (2003). A Handbook of Germanic Etymology (in en). Brill. ISBN 978-9004128750.
* Simek, Rudolf (1996). Dictionary of Northern Mythology (in en). D.S. Brewer. ISBN 978-0859915137.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Balearez

| (Banniel an Inizi Balearez) | (Ardamezioù an Inizi Balearez) |
| Yezhoù ofisiel | katalaneg ha spagnoleg |
| Kêr-benn | Palma de Mallorca |
| Prezidant | Francina Armengol (PSOE) |
| Gorread -Hollad -Dour | 4992 km² |
| Poblañs -Stankter | 1071221 (2008) 94.9/km2 |
An Inizi Balearez, pe Inizi Balear, (anv katalanek ofisiel nemetañ: Illes Balears) zo unan eus ar 17 kumuniezh emren bet krouet e Spagn e 1983, hag ur Broviñs hepken enni. Palma de Mallorca eo ar gêr-benn.

## Kornôg ha reter

Un enezeg e kornôg ar Mor Kreizdouar eo an Inizi Balearez, dezhi div rann disheñvel:
* Ar Gimnesias:
** Menorca, Mallorca ha Cabrera
** inizi bihan, tost dezho, hag en o zouez: Dragonera, Illa dels Conills hag Illa de l'Aire.
* Ar Pitiüses:
** Eivissa ha Formentera,
** inizi bihan all tro-war-dro.
# Balearica

Balearica :
| Ur c'haran roueel ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| Anv skiantel ||
| Balearica Brisson, 1760 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Balearica a zo ur genad e rummatadur an evned, unan eus ar pevar hini a ya d'ober ar c'herentiad Gruidae, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad garaned a ya d'ober ar genad :
* ar c'haran zu (Balearica pavonina)
** B. p. ceciliae ha pavonina,
* ar c'haran roueel (Balearica regulorum)
** B. r. gibbericeps ha regulorum.
O c'havout a reer en Afrika issahara, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Gruidae/Balearica (lennet e-barzh d'an 13 a viz Meurzh 2022).
# Baleira

Baleira zo ur gumun e reter Galiza, e proviñs Lugo.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Balen (Flandrez)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Balen zo ur gumun e Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 72,99 km²
* Poblañs (2022) : 23 000 a dud
* Stankter : 315 den/km²
# Baleseg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù sourmek eo ar baleseg (balesi).
Tost-tre eo ar baleseg d'ar c'hasipoeg ha peurliesañ e vezont renket evel rannyezhoù eus an hevelep yezh, ar c'hasipoeg-baleseg, komzet gant tro-dro da 5.000 den en holl (1983) e Soudan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù sourmek
# Cercopithecus mitis

Cercopithecus mitis :
| Cercopithecus mitis, luchskeudennet e Park broadel lenn Manyara (Tanzania). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Cercopithecus |
| Anv skiantel ||
| Cercopithecus mitis Wolf, 1822 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cercopithecus mitis a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Annez hag isspesadoù

Al loen a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
* Cercopithecus mitis boutourlinii,
* Cercopithecus mitis elgonis,
* Cercopithecus mitis heymansi,
* Cercopithecus mitis mitis,
* Cercopithecus mitis opisthostictus,
* Cercopithecus mitis stuhlmanni en Afrika ar C'hreiz hag ar ar Reter.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Cercopithecus mitis war al lec'hienn Mammal Species of the World.
# Cercopithecus wolfi

Cercopithecus wolfi :
| Cercopithecus wolfi, luc'hskeudennet en ur zoo en Omaha (SUA). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Cercopithecus |
| Anv skiantel ||
| Cercopithecus wolfi (Meyer, 1891) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cercopithecus wolfi a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Gwechall e veze sellet outañ evel un isspesad (Cercopithecus pogonius wolfi) eus Cercopithecus pogonias.

## Boued

Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Al loen a vev an daou isspesad anezhañ en Afrika ar C'hreiz :
* Cercopithecus wolfi elegans, etre ar stêrioù Lomami ha Lualaba (Republik Demokratel Kongo),
* Cercopithecus wolfi wolfi, etre ar stêrioù Kongo ha Sankuru.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Cercopithecus wolfi war al lec'hienn Mammal Species of the World.
# Cercomacroides

Cercomacroides :
| Cercomacroides tyrannina, tresadenn (1855) gant Wolf. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thamnophilidae |
| Anv skiantel ||
| Cercomacroides Tello et alii, 2014 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cercomacroides a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2014 gant an evnoniour perouat José G. Tello hag e genseurted.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Cercomacroides fuscicauda,
* Cercomacroides laeta
** C. l. laeta, sabinoi ha waimiri,
* Cercomacroides nigrescens,
** C. n. aequatorialis, approximans, nigrescens, notata hag ochrogyna,
* Cercomacroides parkeri,
* Cercomacroides serva,
* Cercomacroides tyrannina
** C. t. crepera, saturatior, tyrannina ha vicina.
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur

Renket e veze an holl spesadoù er genad Cercomacra betek 2014.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Jose G. Tello, Marcos Raposo, John M. Bates, Gustavo A. Bravo, Carlos Daniel Cadena & Marcos Maldonado-Coelho, Reassessment of the systematics of the widespread genus Cercomacra (Aves: Thamnophilidae), Zoological journal of the Linnean Society, miz Meurzh 2014, 170 (3): 546–565.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Thamnophilidae/Cercomacroides (lennet e-barzh d'ar 27 a viz Mae 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cercopithecus

Cercopithecus :
| Cercopithecus ascanius ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Cercopithecus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cercopithecus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ marmouzed eus Afrika.

## Spesadoù

* Cercopithecus ascanius
* mouna Campbell (Cercopithecus campbelli)
* Cercopithecus cephus
* mouna Dent (Cercopithecus denti)
* Cercopithecus diana
* Cercopithecus dryas
* Cercopithecus erythrogaster
* Cercopithecus erythrotis
* Cercopithecus hamlyni
* Cercopithecus lomamiensis
* Cercopithecus lhoesti
* mouna Lowe (Cercopithecus lowei)
* Cercopithecus mitis
* Cercopithecus mona
* Cercopithecus neglectus
* Cercopithecus nictitans
* Cercopithecus petaurista
* Cercopithecus pogonias
* Cercopithecus preussi
* Cercopithecus roloway
* Cercopithecus sclateri
* Cercopithecus solatus
* Cercopithecus wolfi
# Cercotrichas leucophrys

Cercotrichas leucophrys :
| C. leucophrys, luc'hskeudennet e Park broadel Seregenti (Tanzania). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Muscicapidae |
| Genad : | Cercotrichas |
| Anv skiantel ||
| Cercotrichas leucophrys (Vieillot, 1817) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cercotrichas leucophrys (Erythropygia leucophrys kent) a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'hrerentiad Muscicapidae.
Anvet e voe Sylvia leucophrys (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* Cercotrichas leucophrys brunneiceps, e kreiz ha kreisteiz Kenya, hanternoz Tanzania,
* C. l. eluta, e kreisteiz Somalia ha biz Kenya,
* C. l. leucophrys, e kreisteiz Zimbabwe, hanternoz ha reter Suafrika,
* C. l. leucoptera, e kreisteiz Soudan, kreisteiz Etiopia, hanternoz Somalia ha hanternoz Kenya,
* C. l. munda, eus kreisteiz Gabon da greiz Angola ha kornôg Republik Demokratel Kongo (RDK),
* C. l. ovamboensis, eus kreisteiz Angola ha hanternoz Namibia da vervent Zambia ha kornôg Zimbabwe,
* C. l. sclateri, e kreiz Tanzania,
* C. l. vulpina, e reter Kenya ha reter Tanzania,
* C. l. zambesiana, eus hanternoz ha reter RDK ha kreisteiz Soudan da gornôg Kenya, reter Zimbabwe ha hanternoz Mozambik.
Plijout a ra ar c'hoadegi trovanel hag istrovanel sec'h hag ar savanennoù sec'h dezhañ.

## Liammoù diavaez

* (en) Erythropygia leucophrys war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Erythropygia leucophrys war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cercotrichas leucophrys (lennet e-barzh d'an 10 a viz Kerzu 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cerda

Cerda zo ur gumun italian e Meurgêr Palermo e Sikilia.
# Cercomacra

Cercomacra :
| C. melanaria, luc'hskeudennet e stad Mato Grosso do Sul (Brazil). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thamnophilidae |
| Anv skiantel ||
| Cercomacra P.L.Sclater, 1858 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cercomacra a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1858 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Cercomacra brasiliana,
* Cercomacra carbonaria,
* Cercomacra cinerascens
** C. c. cinerascens, immaculata, iterata ha sclateri,
* Cercomacra ferdinandi,
* Cercomacra manu,
* Cercomacra melanaria,
* Cercomacra nigricans.
O c'havout a reer e Kreizamerika hag e takadoù 'zo eus Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur

Renket e veze holl spesadoù ar genad Cercomacroides er genad-mañ betek 2014.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Thamnophilidae/Cercomacra (lennet e-barzh d'an 28 a viz Mae 2018).
* ↑ (en) Jose G. Tello, Marcos Raposo, John M. Bates, Gustavo A. Bravo, Carlos Daniel Cadena & Marcos Maldonado-Coelho, Reassessment of the systematics of the widespread genus Cercomacra (Aves: Thamnophilidae), Zoological journal of the Linnean Society, miz Meurzh 2014, 170 (3): 546–565.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cercotrichas

Cercotrichas :
| Cercotrichas paena. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Muscicapidae |
| Anv skiantel ||
| Cercotrichas Boie, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cercotrichas a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Cercotrichas barbata,
* Cercotrichas coryphoeus
** C. c. abbotti, C. c. cinerea ha C. c. coryphoeus,
* an takeostig rous (Cercotrichas galactotes)
** C. g. familiaris, C. g. galactotes, C. g. hamertoni, C. g. minor ha C. g. syriaca,
* Cercotrichas hartlaubi,
* Cercotrichas leucophrys
** C. l. brunneiceps, C. l. eluta, C. l. leucophrys, C. l. leucoptera, C. l. munda, C. l. ovamboensis, C. l. sclateri, C. l. vulpina ha C. l. zambesiana,
* Cercotrichas leucosticta
** C. l. collsi, C. l. colstoni, C. l. leucosticta ha C. l. reichenowi,
* Cercotrichas paena
** C. p. benguellensis, C. p. oriens ha C. p. paena,
* an takeostig podobe (Cercotrichas podobe)
** C. p. melanoptera ha C. p. podobe,
* Cercotrichas quadrivirgata
** C. q. greenwayi ha C. q. quadrivirgata,
* Cercotrichas signata
** C. s. signata ha C. s. tongensis.
Tregont (30) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Muscicapidae/Cercotrichas (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Genver 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cerdanya

Cerdanya (hervez an anv katalanek, Ceritania e latin), Cerdaña e spagnoleg, Cerdagne e galleg ha Cerdanha en okitaneg, zo un draoñienn e reter ar Pireneoù hag ur vroig istorel eus Katalonia, dezhi ur gorread a 1086,07 km², rannet etre Spagn ha Bro-C'hall : 50,3 % eus ar gorread a zo gant Spagn, ha 49,7 % gant Bro-C'hall.

## Istor

Betek 1375 e oa unan eus kontelezhioù Katalonia hag a voe staget neuze ouzh rouantelezh Aragon, a emunanas gant rouantelezh Kastilha d'ober rouantelezh Spagn.
E 1659, dre Feur-emglev ar Pireneoù, e voe rannet Cerdanya etre rouantelezhioù Spagn ha Bro-C'hall.
Emañ bepred al lodenn norzh (Alta Cerdanya) e-barzh ar Republik C'hall (26 kumun), tra m'emañ al lodenn greisteiz (Baixa Cerdanya) e kumuniezh emren Katalonia, e Spagn, ul lodenn anezhi e proviñs Lleida, ar peurrest e proviñs Girona.

## Douaroniezh

Un draoñienn ledan eo Cerdanya, ma red ar Segre, unan eus adstêrioù an Ebre.
Puigcerdà gant 8 802 a dud, war lez an harzoù, tre dirak Guingueta d'Ix, en tu all, 1 311 a dud, a ya d'ober ar bodad kêrioù brasañ. Stag ouzh stad Spagn eo kêr Llívia ivez daoust m'emañ enklozet e-kreiz kumunioù gall.
Ar menezioù uhelañ eo
* Carlit, 2 921 m
* Puigmal, 2 909 m

## Poblañs

26 500 a dud a oa e 2001. Gant 24 annezad dre km² eo ar c'hornad nebeutañ tudet en Europa ar c'hornôg. 53,4 % e Baixa Cerdania (Spagn) ha 46,6 % en Alta Cerdanya ( Bro-C'hall).

## Gwelout

Pep a bennad zo diwar-benn div rann Cerdanya
* Alta Cerdanya
* Baixa Cerdanya

## Liamm diavaez

* Turisme Cerdanya
* La Cerdagne, e galleg
# Cercopithecidae

Cercopithecidae :
| ur mandril ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cercopithecidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ marmouzed hag a vev er Bed Kozh.

## Genadoù

* Iskerentiad Cercopithecinae
** Allenopithecus (1 spesad: marmouz Allen)
** Miopithecus (2 spesad; skouer: talapoin an norzh)
** Erythrocebus (1 spesad: ar patas)
** Chlorocebus (6 spesad; skouer: ar verved)
** Cercopithecus (war-dro 20 spesad; skouer: mouna Campbell)
** Macaca (22 spesad; skouer: makak Taiwan)
** Lophocebus (6 spesad; skouer: mangabe du)
** Rungwecebus (1 spesad: ar c'hipunji)
** Papio (5 spesad ; skouer: babouz Ginea)
** Theropithecus (1 spesad: ar jelada)
** Cercocebus (6 spesad; skouer: ar mangabe kof aour)
** Mandrillus (2 spesad; skouer: an dril)
* Iskerentiad Colobinae
** Colobus (5 spesad; skouer: kolobouz Angola)
** Piliocolobus (9 spesad; skouer: ar c'holobouz ruz)
** Procolobus (1 spesad: kolobouz Van Beneden)
** Semnopithecus (7 spesad; skouer: al langur-aour)
** Trachypithecus (16 spesad; skouer: langur Nilgiri)
** Presbytis (11 spesad; skouer: langur Thomas)
** Pygathrix (3 spesad)
** Rhinopithecus (4 spesad)
** Nasalis (1 spesad: an nazik)
** Simias (1 spesad)
# An Houlierez (Vermeer)

An Houlierez, pe De koppelaarster e nederlandeg, zo un eoullivadur graet gant al livour izelvroat Jan Vermeer e 1656.

## An daolenn

An houlierez eo ar vaouez gwisket e du he deus kinniget ur plac'h yaouank d'ar baotred. Soñjal a ra lod e c'hallfe Vermeer bezañ unan anezhe.

## Sinadur

Sinet eo an daolenn er c'horn dehou, en traoñ (i v Meer. 1656). Dizoloet e voe ar sinadur gant Thoré-Bürger e 1859.

## Perc'henned an daolenn

E 1741 e voe prenet gant Aogust III, priñs-dilenner Saks. Tapet e voe gant soudarded an Arme Ruz e fin an Eil Brezel-bed, hag adroet da Staatliche Kunstsammlungen, Gemäldegalerie Alte Meister (Dresden) e 1955.
# An Houlierez

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
An Houlierez, pe De koppelaarster e nederlandeg, zo anv meur a daolenn :
* An Houlierez (Vermeer), gant Johannes Vermeer,
* An Houlierez (Van Honthorst), gant Gerard van Honthorst.
* An Houlierez (Dirck van Baburen), gant Dirck van Baburen
# An Hevoud (kelaouenn)

An Hevoud Kelc'h lizher Strollad Broadel Breizh, Lettre circulaire aux adhérents du PNB, a oa ur c'helc'hlizher embannet gant Strollad Broadel Breizh. Sañset e oa da vezañ embannet bep miz, bez e voe embannet betek miz Gouhere 1936 nemetken, 7 niverenn a oa bet en holl. P Gaignet a oa ar rener d'al lizher. Pa voe lakaet Frañsez Debauvais e penn uhelañ an aozadur e gemeras plas P Gaignet met o vont da welet an izili hep al lizher viziek.
Pal al lizher a oa reiñ urzhioù da izili ar strollad o tont eus pennoù an aozadur. Ouzhpenn-se e oa roet alioù dezho evel penaos bezañ ur broadelour breton, penaos ober ma vezer tapet gant ar polis.

## Gwenn Ha Du

Kaoz a voe eus gwalldaolioù ar strollad sponterezh Gwenn Ha Du er c'helc'hlizher niverenn 5 (miz Mae 1936) er pennad. Disheñvel eo ar pezh a veze embannet diouzh komzoù pennoù ar strollad dre ma veze embannet e oa ret kemer skouer war stourmerien Gwenn Ha Du ha bezañ gant un hent ober. Echuiñ a ra ar pennad div bajennad gant ar gerioù "Agissez, agissez."

## Brezhoneg

Sevel a rae ar c'helc'hlizher a-du gant ar brezhoneg, met ret e voe gortoz an niverenn 6 (miz Even 1936) evit gwelet brezhoneg er pennadoù.

## Breiz Atao

Tost-tre e oa ar c'helc'hlizher diouzh metoù ar gazetenn Breiz Atao. Alies e veze goulennet ouzh an dud harpañ ar gazetenn pe kas pennadoù dezhi.

## Liamm diavaez

* Levraoueg Niverel Brezhonek hag Europeat

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ An Hevoud, niverenn 7 Gouhere 1936 pajenn 4, skrid klozañ "An Hevoud disparaît"
* ↑ An Hevoud, niverenn 1 pajenn 3 "Un Truc"
* ↑ An Hevoud, niverenn 2 C'hwevrer 1936, skrid digeriñ "Le PNB et la loi sur les ligues. Consigne générale"
* ↑ An Hevoud, niverenn 5 Mae 1936, skrid digeriñ "A propos de Gwenn Ha Du"
* ↑ An Hevoud, niverenn 6 Even 1936 pajenn 4, skrid "Pourquoi Breiz Atao n'est-il pas hebdomadaire?"