# Rummad kimiek

Abaoe ar bloaz 2016 ez eus diskouezet 118 elfenn gimiek e taolenn drovezhiek an elfennoù ; kel liesdoare eo perzhioù kimiek ha fizikel an elfennoù-se ma'z eo bet kavet emsavus termeniñ rummadoù perzhioù. An darn vrasañ eus ar rummadoù-se zo bet anzavet gant an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) en he Levr-ruz (Red Book) e 2005, pa ne oa nemet 111 elfenn anavezet hag anvet$^,$.

## Rummadoù an IUPAC

Setu amañ ar rummadoù a zo aotreet gant an IUPAC el Levr Ruz, p. 51 (p. 63 er doare .pdf).
| Metaloù alkaliek | Metaloù ar strollad 1 : $_3$Li, $_{11}$Na, $_{19}$K, $_{37}$Rb, $_{55}$Cs, $_{87}$Fr |
| Metaloù peialkaliek | Metaloù ar strollad 2 : $_4$Be, $_{12}$Mg, $_{20}$Ca, $_{38}$Sr, $_{56}$Ba, $_{88}$Ra |
| Metaloù ardreuzat | Elfennoù ar strolladoù 3 betek 11 pe 12 (ar strollad 12 o vezañ ar bloc'h d) ; douaroù prin ha metaloù ardreuzat eo $_{21}$Sc ha $_{39}$Y. |
| Pnictogenoù | Elfennoù ar strollad 15 : $_7$N, $_{15}$P, $_{33}$As, $_{51}$Sb, $_{83}$B1 |
| Chalkogenoù | Elfennoù ar strollad 16 : $_8$O, $_{16}$S, $_{34}$Se, $_{52}$Te, $_{84}$Po |
| Halogenoù | Elfennoù ar strollad 17 : $_9$F, $_{17}$Cl, $_{35}$Br, $_{53}$I, $_{85}$At |
| Gazoù nobl | Elfennoù ar strollad 18 : $_2$He, $_{10}$Ne, $_{18}$Ar, $_{36}$Kr, $_{54}$Xe, $_{86}$Ra |
| Lantanidoù | An elfennoù adalek 57 betek 71 : $_{57}$La, $_{58}$Ce, $_{59}$Pr, $_{60}$Nd, $_{61}$Pm, $_{62}$Sm, $_{63}$Eu, $_{64}$Gd, $_{65}$Tb, $_{66}$Dy, $_{67}$Ho, $_{68}$Er, $_{69}$Tm, $_{70}$Yb ha $_{71}$Lu. |
| Aktinidoù | An elfennoù adalek 89 betek 103 : $_{89}$Ac, $_{90}$Th, $_{91}$Pa, $_{92}$U, $_{93}$Np, $_{94}$Pu, $_{95}$Am, $_{96}$Cm, $_{97}$Bk, $_{98}$Cf, $_{99}$Es, $_{100}$Fm, $_{101}$Md, $_{102}$No ha $_{103}$Lr. |
| Douaroù prin | Al lantanidoù, hag an elfennoù $_{21}$Sc ha $_{39}$Y. |
| Ar bloc'h f | Al lantanidoù war-bouez $_{71}$Lu, hag an aktinidoù war-bouez $_{103}$Lr. |
| Elfennoù ar strollad pennañ | Elfennoù ar strolladoù 1 ha 2, war-bouez $_1$H, pe ar strolladoù 13 betek 18. |
| ↑ $_{115}$Mc ne oa ket bet anvet c'hoazh e 2005, ha ne anavezer ket c'hoazh e berzhioù kimiek. ↑ $_{116}$Lv ne oa ket bet anvet c'hoazh e 2005, ha ne anavezer ket c'hoazh e berzhioù kimiek. ↑ $_{117}$Ts ne oa ket bet anvet c'hoazh e 2005, ha ne anavezer ket c'hoazh e berzhioù kimiek. ↑ $_{118}$Og ne oa ket bet anvet c'hoazh e 2005, ha ne anavezer ket c'hoazh e berzhioù kimiek. ||

## Rummadoù all

Un doare all paot-tre da rummata an elfennoù eo o renkañ dre o derez er metaloù : metaloù, metaloù ardreuzat, nann-metaloù hervez o ferzhioù. N'eus bet kavet emglev hollek ebet evit envel ar strolladoù-se. Alies-kenañ e vezont merket dre livioù disheñvel en daolenn drovezhiek.
Kalz anvioù all a vez implijet hiziv evit envel strolladoù elfennoù, ha reoù all zo bet arveret en Istor ar gimiezh. Alies e vez lod elfennoù a-c'haol war daou strollad, pe disheñvel eo bevennoù ar strollad-mañ-strollad hervez ar skol-mañ-skol. Setu amañ un nebeud skouerioù, en urzh al lizherenneg.
* Aktinidoù disteroc'h a reer eus an aktinidoù a gaver en trelosk derc'hanel ("nukleel") estreget an Uraniom hag ar Plutoniom : Neptuniom, Amerikiom ha Kuriom.
* Atomoù pounner : er gimiezh niverel, a ra gant ar stlenneg evit jediñ perzhioù traezoù kimiek, e reer "atomoù pounner" eus kement atom a zo pounneroc'h eget an Hidrogen $_1$H hag an Heliom $_2$He.
* Dreistaktinidoù a reer eus un heuliad elfennoù n'int ket bet kavet pe gevanaozet c'hazh, eleze an elfennoù 121 betek 157, a yafe da ober ur bloc'h "g" en daolenn drovezhiek.
* Elfennoù treuzplutoniom ez eo o niver atomek brasoc'h eget 94, da lavaret eo an holl elfennoù goude an $_{94}$Plutoniom.
* Elfennoù treuzuraniom, ez eo o niver atomek brasoc'h eget 92, da lavaret eo an holl elfennoù goude an $_{92}$Uraniom.
* Metaloidoù, o deus perzhioù a zo etre re ar metaloù ha re an nann-metaloù evel $_5$B ha $_{51}$Sb.
* Metaloù diforc'het diouzh nann-metaloù.
* Metaloù moneiz, a zo bet implijet a-hed an Istor da gognañ arc'hant, evel $_{29}$Cu ha $_{47}$Ag.
* Metaloù naturel', a gaver glan en natur evel ar metaloù nobl ha reoù all evel $_{50}$Sn ha $_{82}$Pb.
* Metaloù nobl, a vod ar metaloù na verglont ket : an argant, an aour, ha metaloù strollad ar platin.
* Metaloù paour, a zeu goude ar metaloù ardreuzat evel $_{13}$Al ha $_{82}$Pb ; kalz anvioù all zo bet d'ar strollad-se, ha n'eus kenemglev ebet a-zivout e vevennoù.
* Metaloù pounner, a vez bodet hervez o douester, o niver atomek, pe o fistriegezh.
* Metaloù prizius', a zo metaloù nann-skinoberiek hag a goust ker-ruz war ar marc'hadoù evel $_{78}$Pt ha $_{79}$Au.
* Metaloùdouarel, a zo anv kozh ar strollad 13, hini ar $_5$Bor.
* Strollad ar platin : $_{44}$Ru, $_{45}$Rh, $_{46}$Pd, $_{76}$Os, $_{77}$Ir ha$_{78}$Pt.
* Treuzaktinidoù a reer a-wechoù eus an holl elfennoù a zeu goude an aktinidoù, da lavarout eo ar re eo brasoc'h eget 103 o niver atomek (eus $_{104}$Rf da $_{118}$Og evit poent).

## Levrlennadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Connely, Neil G. & Dahhus, Ture & Hartshorn, Richard M. & Hutton, Alan T.. Nomenclature of Inorganic Chemistry – IUPAC Recommendations 2005. London : Royal Society of Chemistry, 2005 (ISBN 978-0-85404-438-2)

## Notennoù

* ↑ (en) 'Nomenclature of Inorganic Chemistry – IUPAC Recommendations 2005. Kavet : 30 Meurzh 2021.
* ↑ (en) Reizhadennoù digant an IUPAC. Kavet : 30 Meurzh 2021.