OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Celeus torquatus

Celeus torquatus :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Celeus |
| Anv skiantel ||
| Celeus torquatus (Boddaert, 1783) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Celeus torquatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus torquatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* Celeus torquatus occidentalis, eus gevred Kolombia da hanternoz Bolivia, lodenn Amazonia eus Brazil ha Mato Grosso,
* C. t. tinnunculus, e reter Brazil (eus stad Bahia da hini Espírito Santo),
* C. t. torquatus, eus reter Venezuela d'ar Gwianaoù‎‎ ha biz Brazil (Pará).

## Liammoù diavaez

* (en) Celeus torquatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Celeus torquatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Celeus torquatus war al lec'hienn Avibase.
# Celeus galeatus

Celeus galeatus :
| Celeus galeatus, luc'hskeudennet e Parque Estadual Intervales (São Paulo (stad), Brazil). Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Celeus |
| Anv skiantel ||
| Celeus galeatus (Temminck, 1822) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Celeus galeatus (Hylatomus galeatus, Dryocopus galeatus kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus galeatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1822) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus koadeier gleb gevred Brazil da reter Paraguay ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez

* (en) Hylatomus galeatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Hylatomus galeatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Dryocopus galeatus war al lec'hienn Avibase.
# Celeus lugubris

Celeus lugubris :
| Celeus lugubris, luc'hskeudennet e Poconé (Mato Grosso, Brazil). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Celeus |
| Anv skiantel ||
| Celeus lugubris (Malherbe, 1851) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Celeus lugubris a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Celeopicus lugubris (kentanv) da gentañ-penn (e 1851) gant an naturour gall Alfred Malherbe (1804-1865).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* Celeus lugubris kerri, eus Paraguay ha kreisteiz Mato Grosso da viz Arc'hantina,
* C. l. lugubris, e douaroù izel krin reter Bolivia ha mervent Brazil (kornôg Mato Grosso).

## Liammoù diavaez

* (en) Celeus lugubris war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Celeus lugubris war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Celeus lugubris war al lec'hienn Avibase.
# Celeus ochraceus

Celeus ochraceus :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Celeus |
| Anv skiantel ||
| Celeus ochraceus (Spix, 1824) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Celeus ochraceus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus ochraceus (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant al loenoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e reter Brazil.

## Rummatadur

Sellet e veze outañ evel un isspesad da Celeus flavescens kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Celeus ochraceus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Celeus ochraceus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Celeus ochraceus.
# Celeus flavus

Celeus flavus :
| Celeus flavus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Celeus |
| Anv skiantel ||
| Celeus flavus (Müller, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Celeus flavus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus flavus (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776).

## Boued

Bevañ a ra diwar verien ha merien-gwenn peurliesañ ha diwar frouezh, greun ha had gwech an amzer.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* Celeus flavus flavus, e reter Kolombia, Venezuela, ar Gwianaoù‎ hag Amazonia,
* C. f. subflavus, e reter Brazil.

## Liammoù diavaez

* (en) Celeus flavus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Celeus flavus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Celeus flavus.
# Bessay

Bessay a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Mareuil; e Bann La Roche-sur-Yon e oa. Lakaet e voe kumun Bessay en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 hag en en Arondisamant La Roche-sur-Yon diwezhatoc’h.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* 16 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,46% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c’hastell.
* Iliz katolik Sant Yann-Vadezour.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. E 1919 e voe savet e bered ar gumun.

## Daveoù ha notennoù

* 1 2 (fr) Cassini - EHESS
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Clochers de France
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Université de Lille
# Bessude

Bessude zo ur gumun italian e proviñs Sassari en enez Sardigna.
# Beta (lizherenn)

Eil lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo beta βήτα (Β, β hag ivez ϐ e-kreiz ur ger hervez ar mod-skrivañ implijet e Frañs) hag a dalvez 2 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e veze LFE [b] e gresianeg klasel ha [v] e gresianeg a-vremañ. E gresianeg a-vremañ e vez skrivet μπ evit ober diouzh ar son [b].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek bet . War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin B ([b]) ha kirillek B ([v]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
* Treuzlizherennadur gresianek
# Bessatsu Shōnen Sunday

Bessatsu Shōnen Sunday (japaneg : 別冊少年サンデー) a oa ur magazin manga shōnen miziek a veze embannet gant Shōgakukan.

## Mangaoù bet embannet e-barzh Bessatsu Shōnen Sunday

* 4000 Man En Film, Osamu Kishimoto
* Hana to Hi to Matsuri, gant Shotaro Ishinomori
* Jigokubin 3-gōsha, Takeshi Koshiro
* Kappa no Sanpei, gant Shigeru Mizuki
* Kuranashi Inu, gant Kazuyoshi Torii
* Michikusa, gant Akio Chiba
* Mutant Sub, gant Shotaro Ishinomori
* Obake no Q-tarō gant Fujiko Fujio
* Onboro Bakugekitai, Hiroshi Sasagawa
* Ore wa Tetsuo-kun, Daisuke Tango
* Ōsenshū Monogatari, Yutaka Yoshida
* Osomatsu-kun, gant Fujio Akatsuka
* Taishita Hacchan, Katsumi Masuko
* Taizan Daizōno 10-ban Dasha, gant Hiroshi Kaizuka
* Tsurugi Kengō no Suke, Hisashi Sekiya
* Umi no Ōji, gant Fujiko Fujio
# Bessin

Bessin a zo ur vro istorel eus Normandi e Bro-C'hall, en-dro da gêr Bayeux.
# Best Served Cold

Best Served Cold ("Gwell pa vez servijet yen") eo pevare romant Joe Abercrombie. Embannet eo bet evit ar wech kentañ e miz Even 2009 gant Gollancz er Rouantelezh-Unanet, gant Orbit Books en SUA nebeut amzer war-lerc'h. Ar c'hentañ romant e-unan eo e bed the First Law. Awenet eo bet an titl gant ar frazenn “Revenge is a dish best served cold.” gant Pierre Choderlos de Laclos.
Degemeret mat-tre eo bet al levr ha lakaet da dalvezout evel gwellañ hini Joe Abercrombie:
   "Joe Abercrombie’s BEST SERVED COLD is a bloody and relentless epic of vengeance and obsession in the grand tradition, a kind of splatterpunk sword ‘n sorcery COUNT OF MONTE CRISTO, Dumas by way of Moorcock. His cast features tyrants and torturers, a pair of poisoners, a serial killer, a treacherous drunk, a red-handed warrior and a blood-soaked mercenary captain. And those are the good guys. Monza Murcatto, the Snake of Talins, could teach even Gully Foyle and Kirth Gersen a few things about revenge. The battles are vivid and visceral, the action brutal, the pace headlong, and Abercrombie piles the betrayals, reversals, and plot twists one atop another to keep us guessing how it will all come out. This is his best book yet. All that’s missing is a map. – George R. R. Martin, skrivagner A Song of Ice and Fire

## An istor

Monza Murcatto, "Sarpant Talins", zo bet trubardet gant an Dug Orso. Klask a ra kaout e zial dioutañ ha diouzh c'hwec'h den all.

## Tudennoù

* Monzcarro "Monza" Murcatto
* Caul Shivers
* Castor Morveer
* Day
* Shylo Vitari
* Nicomo Cosca
* Friendly

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.joeabercrombie.com/books/best-served-cold/
* ↑ https://www.orbitbooks.net/2009/07/20/best-served-cold-best-book-yet-grrm/
# Besvoud Armor

Ar besvoud armor (pe kaol merdead) zo ur blantenn eus kerentiad ar Convolvulaceae.
Besvoud Armor :
| Besvoud Armor ||
| Rummatadur Cronquist ||
| Riezad : | Plantae |
| Skourrad : | Magnoliophyta |
| Kevrennad : | Magnoliopsida |
| Urzhad : | Solanales |
| Kerentiad : | Convolvulaceae |
| Genad : | Calystegia |
| Anv skiantel ||
| Calystegia soldanella (L.) Roem. & Schult., 1819 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||

## Descrivadur
### Uhelder

War-dro 0,50 sm.

### Bleunioù

Damruz e stumm un drompilh, dezho 5 roudenn wenn.

## Implij
### Keginerezh
### Louzawouriezh

A-enep d'ar pugnezoù ha d'ar remm.

## Liammoù diavaez

* Ya! Niv. 694 - p11
# Bet

Eil lizherenn meur a abjad semitek eo bet(h) (ti), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek , hebraek (ב) , siriek (ܒ) hag arabek (ﺏ).
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm kentañ ouzh hini un ti.
Distaget e vez (LFE) [b]. En hebraeg e vez distaget [b] gant dagesh (בּ) ha [v] hep dagesh (ב).
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek beta B, estruskek (𐌁), latin B ha kirillek B ha Б.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ da 2.
Unan us ar seizh kensonenn eo houmañ ma c'heller he skrivañ gant ur gurunennig anvet tagin.
# Chimay

Chimay (Chimai e walloneg) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Chiltern

An tuchennoù Chiltern a zo un tarroz-raz e Bro-Saoz hag en em astenn eus Goring-On-Thames en Oxfordshire a-dreuz Buckinghamshire betek Dunstable. A-us da Draonienn Aylesbury emañ ha klotañ a ra ouzh bevenn su ar skornegoù e-pad ar prantad-skorn diwezhañ. Un dar eus Furmidigezh-raz Su Bro-Saoz a endalc'h ivez Plaenenn Salisbury, Cranborne Chase, Enez Wezh hag ar South Downs.
O lec'h uhelañ a zo Haddington Hill (267 m) e Koadeg Wendover, Buckinghamshire, e-kichen Wendover. Un duchenn bouezus arall eo Ivinghoe Beacon (249 m). En e-gichen emañ lec'hiet Combe Hill (260 m).
Ar rannvro a furm ar Chiltern Hundreds, un unannenn velestradurel a vez implijet da reiñ tro d'un izel eus ar parlamant saoz d'emzigargañ. Ar Chiltern a oa kreizenn ar rouantelezh vrezhon Cynwidion.

## Roll kêrioù pennañ ar Chiltern

* Aldbury, Amersham, Apsley, Ashridge
* Beaconsfield, Berkhamsted, Bledlow Ridge, Bovingdon, Bradenham
* Chalfont St Giles, Chesham, Chinnor, Cholesbury
* Dunstable
* Edlesborough, Ellesborough
* Fingest, Frieth
* Goring-On-Thames, Great Missenden, Great Hampden
* Halton, Hambleden, Hawridge, Hemel Hempstead, Henley-on-Thames, High Wycombe, Hughenden
* Jordans
* Ley Hill, Little Missenden, Luton
* Naphill, Nettlebed
* Pishill, Princes Risborough, Prestwood, Reading
* Skirmett, Stokenchurch, Stonor, Studham
* Tring, Turville
* Watlington, Wendover, West Wycombe, Whipsnade
# Chinampa

Chinampa (Nahuatl: chināmitl /tʃiˈnaːmitɬ/) zo un teknik implijet el labour-douar e Mezoamerika ma vez graet gant logelloù atil, bihan ha hirgarrezek da c'hounit trevadoù war strad bas al lennoù e Traonienn Mec'hiko. Savet int war douaroù gleb ul lenn pe e geunioù dour dous, hag a drugarez d'o ment e talc'hont ar mouester gwellañ

## Notennoù

* ↑ Rabiela, Teresa Rojas. "Chinampa Agriculture." e Davíd Carrasco (ed). The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures., Oxford University Press, 2001. ISBN:9780195188431.
# Chimpanze

Chimpanze :
| Pan ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Hominidae |
| Genad : | Pan (genad) |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar chimpanze a zo ur marmouz rummataet e-touez an Hominidae. Lakaet e vez ivez e-touez ar marmouzed meur met an droienn-mañ n’eo ket un doare skiantel da welet an traoù pa ne zegouezh ket gant ar rummatadur klasel.

## Rummatadur

Daou spesad chimpanze a zo:
* Ar chimpanze korr, pe bonobo (Pan paniscus) a vev e Su Boukl ar C'hongo e Republik Demokratel Kongo
* Ar chimpanze boutin (Pan troglodytes), gant pevar isspesad diouzh o lec'h bevañ :
** Pan troglodytes troglodytes, Chimpanze ar c'hreiz a vev en Afrika ar C'hreiz etre reter stêr Kongo hag ar Meurvor Atlantel e Kameroun, Republik Demokratel Kongo, Republik Kongo, Republik Kreizafrika, Ginea ar C'heheder.
** Pan troglodytes schweinfurthii, Chimpanze ar reter a vev en Afrika ar C'hreiz hag e Afrika ar Reter e Norzh Stêr Kongo hag e reter stêr Ubangi e Republik Demokratel Kongo, Republik Kreizafrika, Soudan ar Su, Ouganda, Rwanda, Burundi, Tanzania.
** Pan troglodytes ellioti = Pan troglodytes vellerosus, Chimpanze takad Nigeria Kameroun a vev en Afrika ar C'hreiz e Norzh stêr Sanaga e Kameroun ha Nigeria.
** Pan troglodytes verus, Chimpanze ar c'hornaoueg a vev en Afrika ar C'hornaoueg e Ginea, Senegal, Mali, Liberia, Sierra Leone, Aod an Olifant, Ghana hag e Burkina Faso.
E-touez ar marmouzien meur eo ar chimpanzeed ar re dostañ eus an den: an disparti a vefe c'hoarvezet tro 4,5 milion a vloavezhioù zo.

## Kariotip

Evel ar gorilhed hag an orangoutaned o deus ar chimpanzeed 48 kromozom. Disheñvel eo o c'hariotip eta diouzh hini an dud (46 kromozom).

## Lec'hiadur

Emañ ar bonoboed o chom er su d'ar stêr Kongo. Ledanoc'h eo lec'h-bevañ ar chimpanzeed boutin, eus Senegal betek Tanzania.

## Levrlennadur

* ↑ (en) «The bonobo genome compared with the chimpanzee and human genomes», Pennad kazetenn Nature 11128 eus ar 13/06/2012, a zispleg liammoù genetikel etre Mab-den, ar Bonobo hag ar Chimpanze, ISSN: 0028-0836, , bet lennet d'an 21/01/2014
# Chimborazo

    Evit implijoù all, gwelet Chimborazo (disheñvelout).
Chimborazo :
| Beg ar Chimborazo eo al lec'h pellañ diouzh kreiz an Douar. ||
| Anv er vro | Chimborazo |
| Douaroniezh ||
| Uhelder | 6 263,47 metr |
| Ledred | 1.469°S |
| Hedred | 78.817°W |
| Melestradurezh ||
| Bro | Ecuador |
| Isrann | Proviñs Chimborazo |
| Geologiezh ||
| Oad | marevezh Paleogenel |
| Mein | Andesite, andesit basaltek, dakit, riolit |
| Seurt | menez-tan gweleadek |
| Tarzhadenn diwezhañ | 550 ± 150 vloaz |
| kemmañ |
Ar Chimborazo (distaget e spagnoleg Ecuador) a zo ur menez-tan gweleadek, en Andoù, en Amerika ar Su. Ur menez-tan kousket eo hag e zislonkadenn diwezhañ a oa c'hoarvezet e-tro ar bloaz 550 war a greder. Menez uhelañ Bro-Ecuador eo, gant e 6 268 m, ha dre m'emañ tost d'ar C'heheder, ha dre ma'z eo kofekoc'h an Douar dre eno, eo ar menez ar pellañ e veg diouzh kreiz an Douar, daoust ma n'eo ket an hini uhelañ a-us da live ar mor. N'eo nemet an 39vet menez uhelañ en Andoù. Evel an Everest ez eo brudet ar Chimborazo e-touez ar graperien menezioù. Ret eo bezañ barrek a-walc'h da bignat outañ, alies war skorn du, hag abalamour da se kraponoù ha akiperezh krapat high-tech a ranker da gaout.

## Notennoù

* ↑ Gomez, Nelson (1994), Atlas del Ecuador, Editorial Ediguias, ISBN 9978-89-009-2.
* ↑ "Chimborazo". Global Volcanism Program. Smithsonian Institution.
* ↑ List of mountains in the Andes, 2020-01-15, <https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_mountains_in_the_Andes&oldid=935971238>. Retrieved on Patrom:Date
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Chimborazo (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Chimborazo a zo anv meur a venez en Amerika:

## Ecuador

* Ar Chimborazo (Ecuador, menez-tan menez uhelañ Ecuador
* Proviñs Chimborazo, unan eus proviñsoù Bro-Ecuador

## Nicaragua

* Ar Chimborazo (Nicaragua, menez
# Chimpanze boutin

Chimpanze boutin :
| Ur chimpanze ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Hominidae |
| Genad : | Pan (genad) |
| Anv skiantel ||
| Pan troglodytes Blumenbach, 1776 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar chimpanze boutin (Pan troglodytes), anvet ivez chimpanze hepken alies p’eo ar spesad chimpanzeed boutinañ, a zo ur "marmouz meur" rummataet e kerentiad an Hominidae. Eus ar memes genad hag ar bonobo eo, nemet ez eo brasoc'h ha postekoc'h. Bevañ a ra en Afrika. Hervez an DNA ez eo al loen tostañ d'an den. Ul loen en arvar ez eo.

## Isspesadoù

Pevar isspesad a zo da vihanañ:
* Pan troglodytes verus (takad 1 war ar gartenn)
* Pan troglodytes ellioti (takad 2 war ar gartenn)
* Pan troglodytes troglodytes (takad 3 war ar gartenn)
* Pan troglodytes schweinfurthii (takad 4 war ar gartenn)

## Gwelet ivez

* Chimpanze
* Marmouz meur
* Hominidae
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# China

China zo un anv-tud hag un anv-lec'h e meur a yezh.

## Tud

* China Zorrilla (1922-2014), aktourez urugwaiat,
* Chyna (1969-2016), gourenerez ha pornaktourez stadunanat,
* China Anne McClain (1988), aktourez stadunanat,
* China Suárez (1992), aktourez arc'hantinat.

## Douaroniezh

* China pe Republik Pobl Sina
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Chilperig Iañ (roue ar Franked)

Chilperig Iañ, ganet etre 525 ha 527 ha marv e viz Here 584 e Chelles, a oa roue ar Franked war-lerc'h Klotar I$^{añ}$.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Frédéric Armand, Chilpéric I$^{er}$, le roi assassiné deux fois, La louve éditions, 2008
# Chimay (bier)

Bier Chimay zo unan eus seizh bier trappist Belgia, breset en abati Notre-Dame de Scourmont e Chimay.
# Cesio

Cesio zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
# Cesny-Bois-Halbout

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Cesny-Bois-Halbout |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Cesny-Bois-Halbout en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Suisse Normande |
| Kanton | Thury-Harcourt |
| Kod INSEE | 14150 |
| Kod post | 14220 |
| Maer | Daniel Morel |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,66 km² |
| Led | 48° 59' 16" Norzh |
| Hed | 00° 22' 35" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 192 m |
| Uhelder bihanañ | 115 m |
| Uhelder brasañ | 206 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 663 (2009) |
| Stankter | 100 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Cesny-Bois-Halbout a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Anvet e oa Cesny-en-Cinglais betek 1828.

### XX$^{vet}$ kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* Ospis Sant Jakez, ul lovrdi gwechall, hag e chapel.
* Iliz katolik Gorroidigezh an Intron-Varia, XII$^{vet}$ kantved.
* Kastell Bossy, XVIII$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| a-raok 2001 | 2014 | Roger Suriray | digostezenn | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Gevelliñ

* Clovelly ( Bro-Saoz), abaoe 1979.

## Notennoù ha dave

* ↑ PA00111219 Diellaoueg Mérimée
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# Cessaniti

Cessaniti zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
# Cesena

Cesena a zo ur gumun en Italia e proviñs Forlì-Cesena, e rannvro Emilia-Romagna.
# Cesenatico

Cesenatico a zo ur gumun ag Italia e proviñs Forlì-Cesena.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
# Cesinali

Cesinali zo ur gumun en Italia, e proviñs Avellino e Campania.
# Cesny-aux-Vignes

Kumunioù Frañs :
| Anv | Cesny-aux-Vignes |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Cesny-aux-Vignes e Kanton Bourguébus hag en Arondisamant Caen | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Val ès dunes |
| Kanton | Bourguébus |
| Kod INSEE | 14149 |
| Kod post | 14270 |
| Maer | Jacques Bischoff |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,19 km² |
| Led | 49° 05' 25" Norzh |
| Hed | 00° 07' 12" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 14 m |
| Uhelder brasañ | 76 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 297 (2006) |
| Stankter | 71 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Cesny-aux-Vignes a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor

Adalek ar 1añ a viz Genver 1975 betek ar 31 a viz Kerzu 2005 e oa bodet kumunioù Cesny-aux-Vignes hag Ouézy er gumun anvet Cesny-aux-Vignes-Ouézy.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Pêr.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

Niver a annezidi

## Notennoù ha dave

* ↑ Clochers de France
# Cesiomaggiore

Cesiomaggiore zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
# Cespedosa de Tormes

Cespedosa de Tormes zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Cessalto

Cessalto zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
# Chiliarch

Ur chiliarch pe c'hiliarc'hos ( χιλίαρχος, c'hiliarc'hos, a-wechoù χιλιάρχης, c'hiliarc'hes pe χειλίαρχος, cheiliarchos, hag a dalvez kement ha "gourc'hemenner mil") a oa ur renk en armeoù Hellaz en Henamzer.
# Chillarón de Cuenca

Chillarón de Cuenca zo ur gumun spagnol e proviñs Cuenca e Kastilha-La Mancha.
# Chilluévar

Chilluévar zo ur gumun eus proviñs Jaén, en Andalouzia, e Spagn. An niver annezidi zo 1 363 (2023).
# Chillán (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Chillán zo un anv a denn da veur a dra e Chile.
* kêr Chillán
* ar stêr Chillán
# Chilloukeg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo ar chilloukeg (shilluk) komzet gant tro-dro da 175.000 den (1982) den e Soudan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
# Chilpancingo de los Bravo

Chilpancingo de los Bravo eo kêr-benn stad Guerrero, e kreisteiz Mec'hiko, bihanoc'h eget kêr Acapulco, ar gêr vrasañ er stad-se.
# Chilperig Akitania

Chilperig Akitania (a-wechoù Childerig e kronikoù an amzer) a oa mab da Charibert II, ha roue Akitania e 632. Er bloavezh-se e voe drouklazhet, gant Dagobert Iañ, lezvreur Charibert.