OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Scott Wilson (aktour)

Scott Wilson (ganet William Delano Wilson, d'an 29 a viz Meurzh 1942 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Here 2018) a oa un aktour filmoù ha skinwel stadunanat. C'hoariet en devoa e-barzh un 50 film bennak, en o zouez In the Heat of the Night, In Cold Blood, The Great Gatsby, Dead Man Walking, Pearl Harbor, ha Junebug. E 1980, Wilson a oa lakaet e anv evit ur Golden Globe for Best Supporting Actor – Motion Picture evit e roll en The Ninth Configuration. Brudet e voe evit e roll klañvdiour loened Hershel Greene er stirad skinwel The Walking Dead war AMC etre 2011 ha 2014. Ur roll en doa bet ivez er stirad skinwel CSI: Crime Scene Investigation evel ar penn rener kazino Sam Braun.

## Marv

Kadarnaet e oa bet d'ar 6 a viz Here 2018 e vije Wilson o tistreiñ evel aktour er stirad skinwel The Walking Dead evit adkemer roll Hershel, e-pad 9vet koulzad ar stirad. D'ar memes devezh e oa bet embannet e oa aet da Anaon d'an oad a 76 vloaz.
# Scribus

Ur meziant pajennaozañ ameilet dre urzhiataer (PAU) eo Scribus. Dasparzhet eo dre lañvaz GPL ha disgoust eo. Handelvoù evit Linux, Unix, Mac OS X pe Windows zo hegerz bremañ. Arc'hwelioù liesseurt uhel o live zo da Scribus, evel re a gaver gant meziantoù kenwerzhel all.
Ijinet eo bet Scribus evit ar pajennaozañ azasaus hag evit prientiñ teulioù o ferzhed vicherel. Krouet e vez gantañ kinnigadennoù ha furmskridoù PDF fiñv hag etrewezhiat. Kelaouennoù, kraflevrioù, skritelloù ha levrioù a vez savet gant Scribus.
Skoret eo gant Scribus an darn vuiañ eus ar mentrezhioù kevregat pouezusañ mui an SVG (Scalable Vector Graphics : Kevregadoù Sturiadel Skeulaus, KSS). En o zouez ez eus al livioù SMMD hag ardoadur al livioù ICC (Integrated Communications Controller : Reolerezhioù Kehentiñ Enframmet, RKE). Arveret e vez e muioc'h eget 24 yezh, ar brezhoneg en o zouez abaoe an handelv 1.3.4.
Gannet eo, gant PDF, an treuzweluster, ar rinegañ hag ur spletad ledan eus erspizadurioù evit PDF 1.4 evel PDF/X3, o c'hannañ maeziennoù furmskridoù PDF etrewezhiat, notennadurioù ha sinedoù.
Savet eo diwar XML, e vo enporzhiet testennoù diouzh restroù o mentrezh OpenDocument pe restroù RTF, Microsoft Word .doc, ha HTML ken mat all.

## Liammoù diavaez

* Gwelit Scribus war lec'hienn an Drouizig
# Scott McKenzie

Scott McKenzie, bet ganet Philip Wallach Blondheim III e Jacksonville (Florida) (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 10 a viz Genver 1939 hag aet da Anaon e Silver Lake (ur c'harter e kreiz Los Angeles (Kalifornia)) d'an 18 a viz Eost 2012, a oa ur c'haner-sonaozer stadunanat.
Goude bezañ krouet ar strollad sonerezh folk The Journeymen, e 1961, a-gevret gant John Phillips (1935-2001) ha Dick Weissman (1935-) ez eas gant e hent e-unan-penn tra ma save Phillips ur strollad all, The Mamas & the Papas an anv anezhañ.
E-touez an daou albom hag an daou bladennig warn-ugent a voe enrollet gant Scott McKenzie ez eo ar ganaouenn San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair), embannet e miz Mae 1967, a reas berzh bras. Ma teuas da vezañ himn al luskad hippie er bed a-bezh.
# Scottsdale (Arizona)

Scottsdale (odameg: Vaṣai S-vaṣon; yakieg: Eskatel) zo ur gêr lec'hiet e kreiz Arizona er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 217 385 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Scottsdale en ur mod ofisiel e 1951.

## Kêrioù gevellet

| Bro | Kêr |
| Mec'hiko | Álamos |
| [[Aostralia}} | Cairns |
| Suis | Interlaken |
| Republik Pobl Sina | Haikou |
| Kanada | Kingston, Ontario |
| Maroko | Marrakech |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Scream Queen

Ur Scream Queen (ur c'hoari ger gant screen queen) zo un termenadur evit ober eus un aktourez liammet gant ar filmoù spont. Dre vras ez eo ur vaouez a vez muntret pe a vez klasket muntrañ er film. An doare maouez diazez a oa "an itron en arvar" (damsel in distress). Jamie Lee Curtis da skouer a zo bet lakaet war-raok dre he huchadennoù skiltrus er filmoù doare slasher eus an heuliad filmoù spont Halloween. Nebeut bloavezhioù 'zo ez eus bet krouet un termenadur evit ar baotred scream king.
E-pad pell ar Scream Quenn a oa ur plac'h yaounk, koant, gwisket lijer ha diot. Gant an amzer o redek ez eo kemmet an traù ar scream queen a zo deuet da vezañ speredekoc'h ha kalonek. Neve Campbell en heuliad filmoù spont Scream n'eo ket nemet ar plac'h a vez heskinet met klask a ra en em zifenn. Div doare scream queens a zo bremañ: an harozez pe an hini a zreistvevo e fin ar film. Eus an tu all un eil roll (pe meur) hag a vezo lazhadeget dre ret gant enebour ar film.
An termenadur a zo bet brudet mat er bloavezhioù 1980 gant aktourezed brudet-mat evel Jamie Lee Curtis, met ivez Linnea Quigley, graet anezhi "rouanez ar scream queens". Kalzig aktourezed filmoù spont pe filmoù-B eus ar mare-se a glasko implij an doare roll-se veit bezañ brudet evel Brinke Stevens, Michelle Bauer, Debbie Rochon.

## Scream queens brudet

* Fay Wray e King Kong (1933)
* Janet Leigh e Psycho (1960)

## Poltriji

* Fay Wray er film King Kong
* Janet Leigh eus ar film Psycho e 1960
* Marilyn Burns eus an Texas Chainsaw Massacre
* Jamie Lee Curtis
* Caroline Munro
* Michelle Bauer, scream queen ar bloavezhioù 1980-1990
* Elisa Dushku, harozez ar film Wrong Turn
# Scott Dixon

Scott Dixon (bet ganet d'an 22 a viz Gouere 1980 e Brisbane, Aostralia) a zo ur blenier zelandnevezat a red en IndyCar e 2012 gant ar skipailh Chip Ganassi. Gounezet en deus ur wech an Indianapolis 500 hag ur wech titl an IndyCar e 2008.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Scott Morrison

Scott John Morrison, ganet d'an 13 a viz Mae 1968, zo ur politikour aostralian. An 30vet kentañ ministr aostralian eo ha penn ar strollad frankizour abaoe ar 24 a viz Eost 2018. Bet eo ezel eus ar parlamant abaoe 2007, dilennet evit Cook en New South Wales. Morrison a zo bet penn ar c'hengevread politikel hag a zo bet trec'h e-pad dilennadegoù 2019. Eñ eo hag a vo ar c'hentañ-ministr nevez.
# Scottish Borders

Ar Scottish Borders (Na Crìochan e gouezeleg) zo unan eus an 32 takad-kuzul eus Bro-Skos, etre Dinedin ha Bro-Saoz er gevred. En em ledañ a ra war torgennoù ar Southern Uplands, hag a-hed ar stêr Tweed. Emañ ar pennlec'h e Newtown St. Boswells. Etre 1975 ha 1996 e oa ur Rannvro eus Bro-Skos, gant an anv Borders hepken.
En e ster istorel e talveze Scottish Borders d'ober anv eus ar rannvro a-bezh a-hed an harzoù, koulz e tu Bro-Saoz hag e tu Bro-Skos.
Bro ar romantour Walter Scott: e Melrose e vevas ha beziet eo en Abati Dryburgh.
# Skafeg

Ar skafeg zo unan eus eskern an arzorn, lec'hiet eus tu ar biz-meud.
Koublet eo ouzh an tristurieg, an eiltristurieg, ar pennog hag al loareg en arzorn hag ouzh ar werzhid er vrec'h.
g • ka • keEskern korf an den :
| Klopenn | askorn tal · askorn kitern · askorn ividig · askorn kilpenn · genneg · sileg |
| Dremm | gaved · karvan · askorn staoñ · askorn boc'h · askorn fri · askorn an daeroù · soc'heg · krogen draoñ ar fri |
| Skouarn grenn | morzhol · annev · stleug |
| Gourlañchenn | askorn uheñvel |
| Skoaz & Bruched | plankenn-skoaz · ibil-skoaz · klerenn · kostezenn |
| Livenn-gein | melloù ar gouzoug · melloù ar c'hein · melloù an dargreiz |
| Brec'h & Dorn | paler · gwerzhid · helmo · skafeg · loareg · trizueg · pizenneg · tristurieg · eiltristurieg · pennog · bac'heg · eskern ar palv · oeñs |
| Lestr | askorn kroazell · askorn belost · askorn klun |
| Gar & Troad | askorn morzhed · padelleg · skin · spilhenn · askorn seul · askorn fer · bulzuneg · eskern gennheñvel · diñseg · eskern ar c'hreiztroad · oeñs |
# Skaneg

Rannyezh Skania e kreisteiz Sveden eo ar skaneg.
# Skakbladet

Skakbladet a zo ur gazetenn embannet e daneg gant Dansk Skak Union (Unvaniezh Dan an Echedoù). Thorbjom Rosenlund eo he fenngazetennour.
# Skald

Ur Skald, pe skáld (norseg: [ˈskald]; islandeg: [ˈskault], hag a dalv "barzh"), zo barzhed brudet hag a ra ar varzhoniezh "skald". Daou zoare a zo d'ober barzhoniezh norsek, an hini kentañ eo ar varzoniezh "skald", an eil eo barzhoniezh an Edda, dizanv anezhe. Ar varzhoniezh skald a veze graet war un degouezh ispisial, war ar prim a-wezhioù, Gallout a rae ar varzhoneg bout hir a-walc'h pe gant ur werzenn nemetken (lausavísur). Ar barzhonegoù skald a oa pinvidikoc'h e-keñver ar frammadurezh hag al lavarerezh eget barzhoniezh an Edda, peogwir e veze arveret kenningoù hag heitioù (seurt treuzskeudennoù gant troadelloù pe heñvelsterioù), kenweadurioù, en ur ober gant ar metr anvet dróttkvætt.
# Skalier

Ur skalier zo ur seurt savadur bihan, pe savadenn vihan, en un ti pe ouzh un ti peurliesañ. Skalieroù a vez ivez er c'hêrioù a-wechoù pe war ar maez a-wechoùigoù, hag a zo graet evit pignat d'ul lec'h uheloc'h, pe diskenn izeloc'h. Alies e vez lavaret un diri ivez (dirioù neuze el liester), pe ur viñs zoken.
Evit rannañ an dremenadenn etre frapadigoù e vez lakaet un heuliad pazennoù, pep hini lakaet uheloc'h eget eben betek al live uhelañ hag evel-se ne vez nemet ur c'hammedig d'ober evit pignat pe diskenn bep tro. Pep pazenn a vez lakaet war div zousennad santimetroù uheloc'h peurvuiañ. E prenn pe e maen pe e metal pe e simant pe e gwer e c'hell bezañ graet an dirioù. Koulskoude e c'heller krediñ eo bet ijinet an dirioù dre doullañ pazennoù war douar an diribinoù evel ma vez graet e lec'hioù meneziek zo. Kavet e vez dirioù toullet er c'herreg ivez. Stumm kozh an dirioù fardet a zo bet ar skeul ivez, homañ e prenn peurvuiañ.
Meur a stumm a zo d'an dirioù : eeun, rodellet, troidellet (anvet biñs neuze), darn o devez kornioù.

## Skalieroù bras e kêrioù Breizh

* e Brest evit diskenn d'ar porzh
* e skolaj Anna Vreizh e Roazhon : dor ar skol en traoñ, kant pazenn da vont betek an ti-skol en nec'h.

## Geriaoueg

* biñs
* derez
* diri
* paz, pazenn
* pondalez
* skramp

## Kanaouenn

E Pardon Kolloreg e kaner:
* An deiz-all ha me oa bet e pardon Koloreg Me 'm'a gwelet ma mestrez war skalier ar vered.

## Skeudennoù

* Skalier an impalaer er Residenz e München, e Bavaria
* Skalier c'hoariva e Weißenhorn, en Alamagn
* Er Porta Garibaldi, e Milano, en Italia
* Wały Chrobrego e Stetino, e Pologn
* Ar Montagne de Bueren e Liège.
* Ar Butte du Lion e Waterloo.
* Skalier hag iliz-veur Auch.
* Piazza di Spagna e Roma: ar skalieroù dirak an iliz Trinità dei Monti
* Piazza di Spagna e Roma: ar skalieroù a gas d'an iliz Trinità dei Monti
* Escalier de l'Atlante, e Pont-à-Mousson
* Skalier gwechall e kastell Versailhez, distrujet bremañ.
* Skalierig gant pazennoù bihan e Moskeenn Veur Kairouan.
* Skalier diavaez, benet er roc'h, e Collaroy Plateau, e Sydney, Aostralia .
* Dirioù Potemkin, 142 m o hed, en Odessa (savet etre 1834 ha 1841), brudet gant ar film Al lestr-brezel Potemkin renet gant Sergei Eisenstein (1925).
* En un ti
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Skandinavia

Ur rann eus Europa eo Skandinavia (pe Lec'hlenn), en hanternoz d’ar c’hevandir. Gellout a ra an termen Skandinavia ober dave da veur a dra, diouzh an dro :
* Al Ledenez skandinavat, da lavaret eo Norvegia ha Sveden.
* Hollad ar stadoù eus kevandir Europa ma komzer yezhoù skandinavek : Norvegia, Sveden ha Danmark.
* Hollad ar stadoù-se ha Finland.
* An holl vroioù ma komzer yezhoù skandinavek, pe e vefent war ar c’hevandir pe ne vefent ket : Norvegia, Sveden, Danmark, an inizi Faero hag Island.
Pa reer gant ar ger Skandinavia e roer dezhañ alies an trede ster, da lavaret eo an teir stad skandinavek o yezh ha Finland ouzhpenn. Ha pa ne vefe ket kar yezh pennañ Finland d’ar yezhoù skandinavek, nag ur yezh indezeuropek zoken, ez eo ar svedeg unan eus ar yezhoù ofisiel er vro-hont ha liammoù strizh ha kozh a zo etre Finland ha Sveden.
Kavout a reer roud eus an anv Skandinavia, evit ar wech kentañ gant Plinius an Henañ (23-79), dindan ar stumm Scadinauia. Moarvat ez eo savet diwar daou c’her germanek kozh : skadin (dañjer, arvar) hag auio (enez). An anv Skania, pe Skåne (ur rannvro eus kreisteiz Sveden), a c'hellfe kaout ar memes orin.

## Gwelet ivez

* Lec'hlenn
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Skagerrak

Ar Skagerrak zo un doare pleg-mor etre kreisteiz Norvegia, aod kornôg Sveden ha hanternoz ledenez Jylland (Danmark). Liammañ a ra ar c’h-Kattegat ouzh Mor an Hanternoz.
En em astenn a ra war-hed 32 000 km² pe war-dro, gant 240 km hed ha 130–145 km led. 210 metr eo e zonder well-wazh ha mont a ra betek 700 m dirak aodoù Norvegia.
Dre ar Skagerrak e tremen bigi e-leizh, da vont eus Mor an Hanternoz d’ar c’h-Kattegat ha pelloc’h d'ar Mor Baltel. Unan eus an daou dremen nemetañ ez eo etre an daou vor-se, gant Kanol Kiel a dreuz hanternoz Alamagn.
Dont a ra an anv eus Skagen, ur gêr e hanternoz Danmark, hag eus ar ger nederlandek rak, a dalvez strizh-mor, raz (evel en hor Beg ar Raz).
# Renkadur ar maenadoù/Arsenatoù, Vanadatoù
### E. Uranylphosphat hag Uranylvanadat

* Autunit, Fritzscheit, Heinrichit, Kahlerit, Natrium-Autunit, Novásekit, Sabugalit, Saléeit, Torbernit, Trögerit, Uranokirkit, Uranospinit, Zeunerit
* Abernathyit, Bassetit, Chernikovit, Lehnerit, Meta-Ankoleit, Meta-Autunit, Metaheinrichit, Metakahlerit, Metakirchheimerit, Metalodevit, Metanovasekit, Metatorbernit, Meta-Uranokirkit(I),(II), Meta-Uranospinit, Metazeunerit, Natrium-Meta-Autunit, Natrium-Uranospinit, Pseudo-Autunit, Ulrichit, Uramphit
* Bariosikosit, Simplotit, Sinkosit
* Arsenuranospathit, Uranospathit
* Furongit, Moreauit, Ranunkulit, Threadgoldit, Triangulit, Upalit
* Kokoninoit, Vochtenit, Xiangjiangit
* Althupit, Arsenuranylit, Bergenit, Dewindtit, Dumontit, Frankoisit-(Nd), Hügelit, Kamitugait, Kivuit, Metavanmeersscheit, Mundit, Phosphuranylit, Phuralumit, Phurkalit, Vanmeersscheit, Yingjiangit
* Hallimondit, Parsonsit
* Przhevalskit
* Asselbornit, Orthowalpurgin, Vanuralit, Walpurgin
* Karnotit, Kurienit, Fransevillit, Margaritasit, Metatyuyamunit, Metavanuralit, Sengierit, Strelkinit, Tyuyamunit, Vanuranylit
Distro da Renkadur ar maenadoù
# Rengmaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo ar rengmaeg (rengma, mozhumi, moiyui, mon, unza pe injang) komzet gant tro-dro da 34.000 den (1997) e kornôg-kreiz Nagaland, Assam ha Manipour en India.
Div rannyezh ez eus, tost a-walc'h an eil d'eben:
* Keteneneyoueg (keteneneyu pe rengmaeg an norzh)
* Azonyoueg (azonyu, nzonyu pe rengmaeg ar su)

## Gwelet ivez

* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
# Rengha Rodewill

Rengha Rodewill (11 a viz Here 1948 e Hagen) zo un arzourez alaman, luc'hskeudennerez, skrivagnerez ha dañserez.

## Levrioù

* Zwischenspiel – Lyrik, Fotografie. Zusammen mit Eva Strittmatter. Plöttner Verlag, Leipzig 2010.
* Einblicke – Künstlerische - Literarische - Politische. Die Bildhauerin Ingeborg Hunzinger. Mit Briefen von Rosa Luxemburg. Karin Kramer Verlag, Berlin 2012.
* Bautzen II – Dokumentarische Erkundung in Fotos mit Zeitzeugenberichten und einem Vorwort von Gesine Schwan. Vergangenheitsverlag, Berlin 2013.
* Hoheneck – Das DDR-Frauenzuchthaus, Dokumentarische Erkundung in Fotos mit Zeitzeugenberichten und einem Vorwort von Katrin Göring-Eckardt. Vergangenheitsverlag, Berlin 2014.
* -ky's Berliner Jugend – Erinnerungen in Wort und Bild. Zusammen mit Horst Bosetzky. Vergangenheitsverlag, Berlin 2014.
* Angelika Schrobsdorff – Leben ohne Heimat (Biografie). Bebra-Verlag, Berlin 2017.

## Liammoù diavaez

* Rengha Rodewill e lec'hienn Deutsche National Bibliothek
* e lec'hienn Rengha Rodewill
# Renk Elo

Ar Renk Elo a zo un doare jediñ talvoudegezh implijet evit ar c'hoarierion echedoù hag evit c'hoarioù arall evel ar go.
Krouet e oa bet gant Árpád Élő, skiantour ha meurc'hoarier echedoù eus SUA.
Implijet e vez gant ar FIDE Kevre Bedel An Echedoù abaoe 1970.
# Renkadur ar maenadoù

Renkadur ar maenadoù a zo eur roll evit an holl maenadoù krouet gant Hugo Strunz ha meret gant ar Gevredigezh Etrebroadel Maenoniezh (IMA) (2004).

## I. Elfennoù

Renkadur ar maenadoù/Elfennoù

## II. Sulfidennoù, Sulfoholenoù

Renkadur ar maenadoù/Sulfidennoù

## III. Halogenidoù

Renkadur ar maenadoù/Halogenidoù

## IV. Oksidennoù, Hidroksidennoù

Renkadur ar maenadoù/Oksidennoù

## V. Karbonatoù, Nitratoù, Boratoù

Holenoù trenkenn nitrek, trenkenn garbonek ha trenkenn vorek.
Renkadur ar maenadoù/Nitratoù
Renkadur ar maenadoù/Karbonatoù
Renkadur ar maenadoù/Boratoù

## VI. Sulfatoù, Selenatoù, Telluratoù, Kromatoù, Molibdatoù, Tungstenatoù

holennoù trenkenn sulfurek, trenkenn gromek, trenkenn volibdek ha trenkenn dungstenek. Ha selenatoù ha telluratoù gant liammoù tetraedrek daoubennek (da skouer [SO$_4$]$^{2-}$)
Renkadur ar maenadoù/Sulfatoù
Renkadur ar maenadoù/Selenatoù
Renkadur ar maenadoù/Telluratoù
Renkadur ar maenadoù/Kromatoù
Renkadur ar maenadoù/Molibdatoù Tungstenatoù

## VII. Fosfatoù, Arsenatoù, Vanadatoù

Maenadoù gant ar gwriziad H$_3$XO$_4$ (X = Fosfor, Vanadiom, Arsenik)
Renkadur ar maenadoù/Fosfatoù
Renkadur ar maenadoù/Arsenat Vanadat

## VIII. Silikatoù, Germanatoù

Elfennoù ha lieselfennoù gant silikat gwriziad [SiO$_4$]$^{4-}$
Renkadur ar maenadoù/Silikatoù

## IX. Lieselfennoù organek

Holenoù Trenkenn organek, Hidrokarbonoù alifatek hag frondek, lieselfennoù azotek (trenkenn organek amidek pe heterokelc'hiad) ha rousinennoù.

### A. Holenoù trenkenn organek

* strollad oksalat: Kaoksit, Koskrenit-(Ce), Glushinskit, Humboldtin, Levinsonit-(Y), Lindbergit, Minguzzit, Moolooit, Natroksalat, Novgorodovait, Oksammit, Stepanovit, Weddelit, Wheatleyit, Whewellit, Zhemchuzhnikovit, Zugshunstit-(Ce)
* strollad Mellit-Julienit : Abelsonit, Kalklakit, Dashkovait, Earlandit, Formikiait, Hoganit, Julienit, Kafehidrokianit, Mellit, Pakeit

### B. Hidrokarbonoù diazotek

* strollad Parafin : Evenkit, Ozokerit, Asfalthit
* Dinit, Fichtelit, Flagstaffit, Karpathit, Kratochvilit, Hartit, Hoelit, Idrialin, Ravatit, Refikit, Simonellit

### C. Lieselfennoù rousinek

* Bernstein (n'eo ket anavezet gant ar Gevredigezh Etrebroadel Maenoniezh)

### D. Hidrokarbonoù azotek

* Aketamid, Guanin, Kladnoit, Tinnunkulit (n'eo ket anavezet gant ar Gevredigezh Etrebroadel Maenoniezh), Urea, Urikit

## Gwelout ivez

Roll ar maenadoù (Dre urzh al lizherennek)

## Levrlennadur

* Paul Ramdohr, Hugo Strunz: Lehrbuch der Mineralogie (16. Aufl.), Ferdinand Enke Verlag, 1978, ISBN 3-432-82986-8
* Edition Dörfler: Mineralien Enzyklopädie. Nebel Verlag, ISBN 3-89555-076-0
* Werner Lieber: Mineralogie in Stichworten, Verlag Ferdinand Hirt, 1969
* J. Ladurner, F. Purtscheller: Das große Mineralienbuch, Pinguin Verlag, Innsbruck 1970
* Stefan Weiß: Das große Lapis Mineralienverzeichnis. 4. Auflage. Christian Weise Verlag, München 2002, ISBN 3-921656-17-6

## Liammoù diavaez

* Mineralienatlas - detaillierte Systematik
* MinLex - Systematik der Minerale
* Liste der anerkannten Minerale (PDF, engl.)
* The Nomenclature of Minerals: A Compilation of IMA Reports

## Notennoù

* ↑ International Mineralogical Association
# Renkadur ar maenadoù/Boratoù
### G. Inselborate

* Jacquesdietrichit, Jimboit, Kotoit, Takedait
* Nordenskiöldin, Tusionit
* Alumino-Magnesiohulsit, Hulsit, Magnesiohulsit, Pertsevit, Pinakiolith, Warwickit, Yuanfuliit
* Ludwigitgruppe: Azoproit, Blatterit, Bonaccordit, Chestermanit, Fredrikssonit, Gaudefroyit, Ludwigit, Orthopinakiolith, Takeuchiit, Vonsenit
* Fluoborit, Jeremejewit, Karlit, Painit
* Berborit, Canavesit, Qilianshanit, Sakhait, Shabynit, Wightmanit
* Behierit, Pseudosinhalit, Schiavinatoit, Sinhalit
* Cahnit, Bandylith, Teepleit
* Frolovit, Henmilit
* Carboborit, Hexahydroborit
* Seamanit, Sulfoborit
* Moydit-(Y)

### H. Gruppenborate

* Klinokurchatovit, Kurchatovit, Suanit
* Parasibirskit, Sibirskit, Sussexit, Szaibelyit
* Lüneburgit, Wiserit
* Pentahydroborit, Pinnoit, Satimolit
* Ameghinit
* Inderborit, Inderit, Inyoit, Kurnakovit, Meyerhofferit, Solongoit
* Hydrochlorborit
* Uralborit
* Nifontovit, Olshanskyit
* Borax, Diomignit, Tincalconit
* Fedorovskit, Roweit
* Ekaterinit, (Jekaterinit), Halurgit, Hungchaoit, Wardsmithit
* Borcarit
* Ulexit
* Ammonioborit, Santit, Sborgit
* Tertschit
* Admontit, Aksait, Mcallisterit, Rivadavit
* Teruggit

### J. Kettenborate

* Vimsit
* Calciborit, Chelkarit
* Colemanit, Hydroboracit
* Kernit
* Ezcurrit, Kaliborit, Larderellit, Priceit, Probertit
* Aristarainit

### K. Schichtborate

* Fabianit
* Korzhinskit
* Biringuccit, Nasinit, Tuzlait
* Heidornit, Hilgardit, Kurgantait, Tyretskit
* Gowerit, Veatchit, Volkovskit
* Balavinskit, Nobleit, Tunellit
* Ginorit, Strontioborit, Strontioginorit
* Preobrazhenskit, Studenitsit, Vitimit
* Brianroulstonit, Penobsquisit, Pringleit, Ruitenbergit, Walkerit
* Braitschit-(Ce)
* Peprossiit-(Ce)

### L. Gerüstborate

* Metaborit
* Hambergit, Londonit, Rhodizit
* Johachidolith
* Boracit, Chambersit, Congolith, Ericait, Trembathit
Distro da Renkadur ar maenadoù
# Skoulm (unanenn)

Ar skoulm zo un unanenn evit muzuliañ an tizh. Talvezout a ra kement hag ur milmor (1852 metr) en un eur.
E brezhoneg, evel e yezhoù all, e reer gant ur ger a dalvez da envel ur weadenn en ur gordenn, ur skoulm. Kement-se zo deuet abalamour d'an doare ma veze muzulet tizh ar bigi gwechall. Implijet e veze ur gordenn a veze taolet er mor ha lezet da vont a-feur ma'z ae ar vag war-raok. A-hed ar gordenn-se e oa skoulmoù, ingal. Kontet e veze ar skoulmoù a dremene etre bizied an den en doa taolet ar gordenn er mor, e-pad ur pennadig amzer. Evel-se e c'halled muzuliañ tizh ar vag, eztaolet en un niver a "skoulmoù".
Ar skoulm n'eo ket un unanenn eus ar reizhiad unanennoù etrebroadel, rak an hed etre daou skoulm, a-hed ar gordenn, a oa 47 troatad ha 3 meutad gwechall (=14,4 m). Klotañ a ra ur skoulm gant ur milmor en un eur, hag ar milmor n'eo ket un unanenn etrebroadel kennebeut.
# Skourjezañ Jezuz (Piero della Francesca)

Skourjezañ Jezuz pe Flagellazione di Cristo (en italianeg) zo un daolenn gant Piero della Francesca graet entre 1444 ha 1478, livet gant tempera war goad pupli, miret er Galleria Nazionale delle Marche, en Urbino, er rannvro Marche en Italia.

## Istor

Urzhiet e oa bet an daolenn gant ar c'hardinal Bessario, a c'hoantae kas an oberenn da Federico da Montefeltro, dug Urbino, evit c'hoari warnañ da gas ur groaziadeg enep an Durked.
# Skourr Ruz

Ar Skourr Ruz (heniwerzhoneg: Cróeb Ruad) zo anv daou ag an tri zi roueel eus Tiern Ulaid, Conchobar mac Nessa, lec'hiet en Emain Macha (nepell diouzh Ard Mhacha), er Rúraíocht. Hiriv e vez arveret ar c'herienn a-wezhioù evel anv un urzh paramilourel eus Iwerzhon an norzh, Marc'heien ar Skourr Ruz.
# Skoulm-papilhorig

Ar skoulm-papilhorig zo ur seurt kravatenn hag a vez skoulmet dindan ar groñj ha douget peurvuiañ el lidoù bras e-touez an dud uhel.

## Poltredaoueg

* Al livour svedat Johan Krouthén, e 1904.
* Albert Einstein ha Charlie Chaplin e 1931.
* Elio Di Rupo, bet Kentañ Ministr Belgia, zo kustum da wiskañ ur skoulm-papilhorig.
# Skoulm orografek

Ur skoulm orografek (Nó orográfico e portugaleg, node e saozneg) zo ul lec'h m'en em groaz div aradennad venezioù.

## Pennadoù kar

* Nudo de Paramillo, e Colombia,
* Nó de Santa Tecla, e Brazil.
# Skourjez

Ur skourjez (deuet eus ar ger latin excoriare, "kignat", diwar corium, "kroc'hen"), zo ur benveg lêr, gant un troad koad alies, graet evit skeiñ, war al loened pe war an dud, hag evit gloazañ. Gallout a ra al lêrenn pe an troad bezañ hir pe hiroc'h. Meur a lêrenn a vez a-wechoù.

## Strak

Tizh al lêrenn pa vez hejet a c'hall ober un trouz, ur strak. An trouz-se eo a servij da labourat gant loened.

## Loened

Pa labourer gant loened e servij ar skoujez da strakal da reiñ da c'houzout d'al loened e rankont sentiñ d'an urzh roet dezho.
En Aostralia evel er broioù "gaucho" (Arc'hantina, Brazil, Uruguay) e reer gant skourjezioù lêr penn-da-benn ha hir-mat. Ur fiselenn a vez e beg al lêr da lakaat ar skourjez da strakal.

## Tud
### Kastiz

Skourjezañ tud a vez graet ivez. Ar skourjez he nav lêrenn a veze implijet gwechall war listri saoz da gastizañ ar vartoloded. Skoulmoù a veze graet el lêrennoù peurvuiañ, d'ober muioc'h a boan.

### Arm

Ur skourjez a veze gant mestr ar c'haleourien o roeñvat war ar galeoù roman evel war ar re a veze gant broioù Europa er Mor Kreizdouarel er XVIIvet kantved. Un arm eo ar sjambok, pe litupa etre daouarn poliserien Suafrika.
* Skourjez slovak
* Kazh e nav lêrenn
* Sjambok pe litupa (90 cm) e plastik, implijet gant poliserien Suafrika.

## Gwelet ivez

* Knout