OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kragell ar C'hab

Kragell ar C'hab :
| Kragell ar C'hab. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anas |
| Anv skiantel ||
| Anas capensis (Gmelin, 1789) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kragell ar C'hab a zo un evn palvezek, Anas capensis an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Afrika.

## Rummatadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Fichenn Birdlife
# Kragell

Kragelled :
| Kragell golierek ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hragelled, pe kraged zo evned palvezek tost-tre ouzh an houidi ha renket ivez er c'herentiad Anatidae.

## Un nebeud kragelled

* Krag-hañv (Anas querquedula)
* Krag-goañv (Anas crecca)
* Kragell varellek (Marmaronetta angustirostris)
* Krag eskell glas (Anas discors)
* Kragell-Azia (Anas formosa)
* Kragell ar C'hap (Anas capensis)
* Kragell golierek (callonetta leucophrys)
* Kragell Puna (Anas puna)
# Kragell Puna

Kragell Puna :
| Ur gragell Puna, luc'hskeudennet e Takad gleborek Machuca (San Pedro de Atacama, Chile). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Spatula |
| Anv skiantel ||
| Spatula puna (Tschudi, 1844) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gragell Puna (liester : kragelled puna) a zo ur spesad evned palvezek, Spatula puna an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Anas Puna (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus Perou da walarn Arc'hantina, ma plij dezhañ ober e annez e-kichen lennoù an Andoù.

## Rummatadur

Renket e veze er genad Anas kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Spatula puna el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Spatula puna e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Spatula puna.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Horlivka

Horlivka, Горлівка en ukraineg, a zo ur gêr e Reter Ukraina.
Led: 48°18'N
Hed: 38°03'R

## Tud dibar

* Ruslan Ponomariov, mestrc'hoarier echedoù ukrainat, bet ganet e Horlivka.
# Hormilla

Hormilla zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Horn (stêr)

Ar stêr Horn a zo ur stêr eus Bro-Leon, 29,9 km hed dezhi.
Diflukañ a ra e-maez an douar e parrez Plouvorn, hag en em deurel e Mor Breizh etre Plougouloum ha Santeg.

## Pennadoù kar

* Horn
* Roll stêrioù pennañ Breizh
* Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
# Hormisdas

Hormisdas Pab an Iliz katolik roman :
| Ganedigezh | Frosinone, Campagna di Roma, Italia |
| Dilennet da bab | 20 a viz Gouhere 514 |
| Dibenn e baboni | 523 |
| En e raok | Symmakus |
| War e lerc'h | Yann Iañ |
| Roll ar bibien : kronologiezh · hervez al lizherenneg ||
| kemmañ |
Hormisdas (e latin: Hormisdas), ganet e Frosinone (Campagna di Roma, Italia) ha marvet e 523, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an 20 a viz Gouhere 514. Tad ar pab Silverius eo.
# Horn

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Horn zo un anv-tiegezh hag un anv-lec'h. E saozneg e dalv kement ha korn.

## Gerdarzh

Eus ar wrizienn gentindezeuropek *ker- "korn", "penn", a roas ar ger kentgermanek *hurni-, alese (br) korn, (de) Horn, (nl) horen, ar goteg haurn hag an henfrizeg horn.

## Tud

* Agneta Horn, skrivagnerez svedek
* Alfred Horn (1918 – 2001), matematikour amerikan
** Diferadennoù Horn implijet er jedadenn bropozadennel
* Camilla Horn, aktourez alaman
* Erna Horn, gwreg Julius Arndt
* Guildo Horn, kaner alaman
* Gustaf Horn (1592 - 1657), politiker svedat, tad da Agneta Horn,
* Horn (Fernand Van Horen) (1909 - 2005), goaptresour diwar-benn ar sport er gazetenn veljiat Le Soir
* Joe Horn (ganet e 1972), c'hoarier mell-droad amerikan
* Keith Van Horn (1975 - ), c'hoarier basket-ball amerikan
* Mike Horn (1966 - ), reder-bro suis
* Rebecca Horn (1944 - ), arzourez alamanat
* Shirley Horn (1934 - 2005), kanerez ha pianourez jazz amerikan
* Trevor Horn (1949 - ), produour ha soner breizhveuriat

## Lec'hanvadurezh
### Stêrioù

* anv brezhonek ur stêr e Bro-Leon, an Horn
* Horn, ur stêr alaman eus flondrenn ar Mozel.

### Inizi ha kaboù

* an Enez Horn, pe Enez Hornos, un enezenn e Chile e lec'h m'emañ ar C'hab Horn, penn pellañ Amerika ar Su
** e penn su an Enez Hoste, e norzh an Enez Horn, e kaver ar C'hab Horn Faos
* an Enez Horn, un enezenn e Aostralia e penn ar C'hab York
* an Enez Horn, un enezenn amerikan e pleg-mor Mec'hiko.

### Alamagn

* Horn, ur gumun e distrig Rhein-Hunsrück e Rheinland-Pfalz, en Alamagn.

### Aostria

* Horn
* Horn (distrig) en Aostria

### Bro-Saoz

* Horn (Rutland), e Bro-Saoz

### Izelvroioù

* Hoorn, anv meur a gumun
* Horn, ur gêriadenn e kumun Leudal

### Suis

* Horn

### Sveden

* Horn

## Lennegezh

* Gjallarhorn, korn-galv an doue Heimdall , da gemenn donedigezh Ragnarok
* Hörn, un anv all evit an doueez Freyja er mojennoù norsek
* Romant Horn, ur romant avañtur gant 14 866 gwerzenn skrivet e saozneg-normaneg war-dro 1170

## A bep seurt

* Emgann Little Big Horn e 1876 er Stadoù-Unanet etre ur c'henemsav Sioux ha Cheyenne ha marc'hegerezh an US Army
* Corran Horn, er film Star Wars

## Pennadoù kar

* Horne
* Horny
* Hoorn

## Notennoù

* ↑ (en) 'Online Etymology Dictionary'. Kavet : 07/01/2021.
# Horn (Izelvroioù)

Horn zo ur gêrig e Limburg an Izelvroioù, e kumun gozh Haelen (bet ebarzhet e kumun Leudal abaoe ar c'hentañ a viz Genver 2007), 5 km er gwalarn da Roermond. 3 485 a dud a oa o vevañ eno e 2001.
# Horkos

Horkos (henc'hresianeg : Ὅρκος, "le" ; latin : Orcus) a oa doue al leoù e sevenadur Henc'hres ha hini ar mallozhioù taolet war ar re a ra falsleoù. Mab Eris e oa.
E fablennoù Aisopos ez eus kaoz eus mallozh un doue taolet war ur falstouer.
E Roma e oa Orcus un doue en Ifernioù, kastizer al leoù torret. A-benn ar fin e voe kemmesket gant Dis Pater.

## Notennoù

* ↑ Jeanne Wathelet-Willem, La fée Morgain dans la chanson de geste, Cahiers de civilisation médiévale, n° 51, 1970, p. 210, notenn 9 ; Lenn en linenn.
# Hormon steroidel

An hormonoù steroidel a zo steroidoù hag a ya en-dro evel hormonoù. Pemp rumm a c'haller ober anezho, hervez o "degemerer" :
* ar glukokortikoidoù,
* ar mineralokortikoidoù,
* an androgenoù,
* an eustrogenoù,
* ar progestagenoù.
Ur stroll all zo gant doareoù deveret eus ar vitamin D, hag a ya d'ober ur sistem hormonel tost-kar d'ar re all, met ur stroll steroloù zo anezhañ kentoc'h evit unan steroidoù e gwirionez.

## Pennadoù kar

* Reizhiad enborc'hadel
# Hormilleja

Hormilleja zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Hornachuelos

Hornachuelos zo ur gumun e proviñs Córdoba, en Andalouzia, e Spagn.
# Lisa

Lisa zo un anv-badez en italianeg ha meur a yezh all.

## Orin

Unan eus berrstummoù Elisabeth.

## Tud

* Lisa del Giocondo, brudet he foltred pan eo hini Mona Lisa
* Lisa, anv-micher ar ganerez Annalisa Panetta
* Lisa Andreas, kanerez saoz
* Lisa Ann, aktourez stadunanat bruchedet mat,
* Lisa del Bo, kanerez velgiat
* Lisa Edelstein, aktourez stadunanat,
* Lisa Gerrard , kanerez aostralian
* Lisa Kudrow, aktourez stadunanat,
* Lisa Nilsson (1970 -) kanerez svedat
* Lisa Scott-Lee, kanerez kembreat
* Lisa Sparxxx, aktourez stadunanat bruchedet mat,
* Lisa Tetzner (1894-1963), skrivagnerez suis
* Lisa Thomasson (1878-1932), belegez ha kanerez svedat.

### Lisa Marie

* Lisa Marie Presley (* 1968), kanerez stadunanat, merc'h da Elvis Presley.

## Oberennoù

* Mona Lisa

## Pennadoù kar

* Liza
* Lyssa
* Annalisa
* Lise
* Liselotte
* Liese
# Lir Arabia

Lir Arabia :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Eliomys |
| Anv skiantel ||
| Eliomys melanurus Wagner, 1839 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lir Arabia (Eliomys melanurus) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Libia, Egipt, Arabia Saoudat, Jordania, Siria, Iraq, Israel, Liban ha Turkia.
# Liran

Liran :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Dryomys |
| Anv skiantel ||
| Dryomys nitedula Pallas, 1778 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al liran (Dryomys nitedula) a zo ur c'hrigner noz eus Eurazia ha Norzhafrika, tost ouzh al lir hag an hunegan gris.

## Doareoù pennañ

Etre 8 ha 13 cm eo hirder e gorf hag etre 6 hag 11 cm hini e lost blevek. War-dro 20 - 30 g eo e bouez.
Gris pe gell-melen eo blevenn e gein ha gwenn e gof.

## Gouennañ

Mare ar gouennañ zo diouzh al lec'h m'emañ o chom : etre miz Meurzh ha miz Kerzu en Israel (ha 2 pe 3 zorad ar bloaz) hag etre miz Mae ha miz Eost en Europa (1 torad ar bloaz). An dougen a bad etre 21 ha 30 deiz ha betek 7 kolen a c'hell bezañ ganet bewech.
Ar c'holen liran zo 2 g a bouez ennañ hag e tigor e zaoulagad d'an oad a div sizhun. Gallout a ra gouennañ goude e c'hoañvezh kentañ.

## Emzalc'h

Bevañ a ra er gwez ma c'hell pignat aes enno ha lammat a vrank da vrank.
Kousket a ra en un neizh savet buan-ha-buan er gwez. Aketusoc'h eo pa sav an neizh boulheñvel ma vo ar re vihan : lec'hiet eo hemañ etre 1 ha 7 m a-us an douar hag e tigor war kef ar wezenn.
Oberiant eo diouzh an noz. Goañvaat a ra al liraned a vev e hanternoz o ziriad.

## Boued

Un hollzebrer eo hag en em vagañ a ra diwar delioù, bleunioù, frouezh, kraoñ, artropoded, vioù hag evned bihan.

## Liamm diavaez

War Animal diversity, e saozneg
# Liran Niethammer

Liran Niethammer :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Dryomys |
| Anv skiantel ||
| Dryomys niethammeri Holden, 1996 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Liran Niethammer (Dryomys niethammeri) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Pakistan.
# Liran gloanek

Liran gloanek :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Dryomys |
| Anv skiantel ||
| Dryomys laniger Felten & Storch, 1968 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al liran gloanek (Dryomys laniger) a zo ur bronneg krigner brosezat e Turkia.
# Lirio

Lirio zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
# Lir (doue)

    Evit sterioù all ar ger lir, gwelit ar pennad Lir (disheñvelout).
Lir, pe gwell Ler (Lear en iwerzhoneg a-vremañ; Lir eo ar genitiv, ha Ler an nominativ), eo anv doue ar mor e gwengelouriezh Iwerzhon. Unan eus doueed veur Tuatha Dé Danann eo. Tad eo da vManannan Mac Lir, da vBendigeidfran ha da vBranwen. Kaoz anezhañ zo e mojenn Oidheadh Chloinne Lir.

## Mojennoù Kembre

Kar eo an doue iwerzhonat Ler d'an haroz kembreat Llŷr‎.

## Lennegezh saoznek

Diwarnañ eo deuet anv ar roue King Lear ar pezh-c'hoari gant William Shakespeare.

## Delwenn

Er Garden of Remembrance e Dulenn, ma'z eo eñvoret harozed ar stourm evit dizalc'hted Iwerzhon ez eus un delwenn anvet Children of Lir, gant Oisín Kelly.

## Notennoù

* ↑ «Ler (“mer, océan”), génitif Lir (...) Oidhe Chloinne Lir ou “Mort des enfants de Ler”» Christian-Joseph Guyonvarc'h, Les Druides, Ouest-France Université, 1986, p.401.

## Levrlennadur

* Paul-Marie Duval, Les Dieux de la Gaule, Payot, Paris, 1993, 169 p. (ISBN 2-228-88621-1).
* Albert Grenier, Les Gaulois, Petite bibliothèque Payot, Paris, 1994, 365 p. (ISBN 2-228-88838-9).
* Christian-J. Guyonvarc'h, Magie, médecine et divination chez les Celtes, Bibliothèque scientifique Payot, Paris, 1997, (ISBN 2-228-89112-6).
* Christian-J. Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, Les Druides, Ouest-France Université, « De mémoire d’homme : l’histoire », Rennes, 1986, (ISBN 2-85882-920-9).
* Christian-J. Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, La Civilisation celtique, Ouest-France Université, coll. « De mémoire d’homme : l’histoire », Rennes, 1990, (ISBN 2-7373-0297-8).
* Christian-J. Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, Les Fêtes celtiques, Ouest-France Université, coll. « De mémoire d’homme : l’histoire », Rennes, avril 1995, 216 p. (ISBN 2-7373-1198-7). Db Samain, Imbolc, Beltaine, Lugnasad.
* Philippe Jouët, Aux sources de la mythologie celtique, Yoran embanner, Fouesnant, 2007, (ISBN 978-2-914855-37-0)
* Venceslas Kruta, Les Celtes, Histoire et Dictionnaire, Robert Laffont, coll. « Bouquins » , Paris, 2000, (ISBN 2-7028-6261-6).
# Liran Sina

Liran Sina :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Chaetocauda |
| Anv skiantel ||
| Chaetocauda sichuanensis Wang, 1985 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Liran Sina (Chaetocauda sichuanensis pe Dryomys sichuanensis) a zo ur bronneg krigner hag a vev e proviñs Sichuan (Sina).
# Lir Maghreb

Lir Maghreb :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Eliomys |
| Anv skiantel ||
| Eliomys munbyanus Pomel, 1856 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lir Maghreb (Eliomys munbyanus) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Maroko, Tunizia, Aljeria ha Libia.
# Magreglio

Magreglio zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
# Mahalon

Mahalon :
| Ti-kêr ha ti-post ||
| Anv gallek (ofisiel) | Mahalon |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Kemper |
| Kanton | Pontekroaz (betek 2015) Douarnenez (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29143 |
| Kod post | 29790 |
| Maer Amzer gefridi | Bernard Le Gall 2008-2026 |
| Etrekumuniezh | KK ar C'hab |
| Bro velestradurel | Bro Gerne |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 971 ann. (2020) |
| Stankter | 45 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 02′ Norzh 4° 26′ Kornôg / 48.03, -4.43 |
| Uhelderioù | bihanañ 2 m — brasañ 101 m |
| Gorread | 21,39 km² |
| Mahalon ||
| kemmañ |
Mahalon a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e Bro ar C'hab e kornôg Breizh.

## Broig

Daoust m'emañ ar gumun e Kumuniezh kumunioù Bro ar C'hab emañ Mahalon e Bro giz Douarnenez evit a sell ar c'hiz kozh evit ar c'hoefoù, ha neket e Bro ar C'hab. A-raok e heulie ar merc'hed giz Bro ar C'hlaziked, ha setu ma veze graet "Borledenned" eus ar merc'hed-se (da lavaret eo merc'hed giz Kemper), gant tud Douarnenez, ha neket "Pennoù-sardin". Evit un darnig evelkent e oa er Vro-Vigoudenn.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Sohier, person, ha Gloaguen, kure.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 77 gwaz ag ar gumun, eleze 5,39% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel: daou vilour e 1940 hag ur gwaz ha div vaouez drouklazhet er gumun gant an Alamaned d’an 28 a viz Gouhere 1944.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 15 a viz Genver 1950 e Thuyen Quang en Tonkin er Viêtnam.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 3 a viz Here 1956 en El Raicha.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Mahalon war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ R.-Y. Creston, Le costume breton, Tchou, 1978, p.94.
* ↑ R. Kreston, op. cit., p.103.
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 48
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Mahamadou Issoufou

Mahamadou Issoufou (ganet e 1952 e Dandadji) zo ur politikour nigerat ha prezidant Niger abaoe ar 7 a viz Ebrel 2011. Lakaat a reas e anv e dilennadegoù 1993. Koll a reas met anvet e voe da Ministr Kentañ Niger e gouarnamant Mahamane Ousmane eus ar 17 a viz Ebrel 1993 d'an 28 a viz Gwengolo 1994. Koll a reas dilennadegoù 1999 ha 2004 a-enep Mamadou Tandja. Skarzhet e voe Tandja gant un taol-Stad e C'hwevrer 2010 hag aet ar maout gant Issoufou en dilennadegoù aozet e Genver 2011.
g • ka • kePrezidanted Nijer :
* Hamani Diori · Seyni Kountché · Ali Saibou · Mahamane Ousmane · Ibrahim Baré Maïnassara · Daouda Malam Wanké · Mamadou Tandja · Salou Djibo · Mahamadou Issoufou
# Magumma parva

Magumma parva :
| Magumma parva, luc'hskeudennet e Kauaʻi. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Fringillidae |
| Genad : | Magumma |
| Anv skiantel ||
| Magumma Mathews, 1925 ||
| Anv skiantel ||
| Magumma parva (Stejneger, 1887) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Magumma parva a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.
Anvet e voe Himatione parva (kentanv) da gentañ-penn (e 1887) gant ar bevoniour stadunanat Leonhard Hess Stejneger (1851-1943). Ar spesad nemetañ er genad Magumma an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra diwar sun-bleuñv ha divellkeineged.

## Annez

Brosezat eo ar spesad en enezeg Hawaii.

## Liammoù diavaez

* (en) Magumma parva war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Magumma parva war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Magumma parva el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Magumma parva.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Magwyr

Magwyr (Magor e saozneg) zo ur gêriadenn eus Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ etre Caldicot ha Casnewydd.
# Mahabad

Mahabad (kurdeg: مەھاباد, perseg: مهاباد ; treuzskrivet ivez Mahābād pe Mehābād) zo ur gêr vras e kornôg Iran. Kêr-benn proviñs Azerbaidjan ar C'hornôg eo. Emañ er c'hreisteiz da Lenn Ourmia, en un draoñienn 1300 metr uhelder.
E 2006 e oa 140 324 a dud o vevañ enni. Kurded eo an darn vrasañ eus an annezidi.
Kêr-benn Republik berrbad Mahabad e voe e 1946, pa voe krouet ar stadig dizalc'h-se, dindan renerezh Qazi Muhammad.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Magra

Ar Magra zo ur stêr eus Italia hag a red e Toskana hag e Liguria, dre broviñsoù Proviñs La Spezia ha Massa-Carrara.
# Marcus Valerius Messalla

Marcus Valerius Messalla (pe Messala) zo bet anv meur a zen e Roma an Henamzer, pe Henroma.

## Orin

Ar Valerii Messallae a oa patrisianed roman eus ur skourr d'ar gens Valerii. Ar c'h- cognomen Messalla a oa bet roet da Manius Valerius Maximus Corvinus goude kemeret gantañ kêr Messina (pe Messala), e-pad ar brezel punek kentañ. E ziskennidi a viras al lesanv e-lec'h Maximus ha Corvus evel ar re all.

## Tud

* Manius Valerius Maximus Corvinus Messalla, konsul roman en 263 kent JK ha kensor en 252 kent JK ;
** e vab Marcus Valerius Maximus Messalla, konsul en 226 av. J.-C. ;
*** mab hennezh, Marcus Valerius Messalla, konsul en 188 kent JK ;
**** mab hennezh, Marcus Valerius Messalla, konsul en kent JK ha kensor en 154 kent JK ;
* Marcus Valerius Messalla Niger, konsul en 61 kent JK ha kensor en 55 kent JK ;
** e vab Marcus Valerius Messalla Rufus, konsul en 53 kent JK ;
*** mab hennezh, Marcus Valerius Messalla Corvinus (†9), konsul en 32 ha 31 kent JK ;
**** mab hennezh, Marcus Valerius Messalla Messallinus, konsul en 3 kent JK, tad
***** d'an impalaerez Valeria Messalina
***** ha da Marcus Valerius Messalla Barbatus, konsul en 20
****** a voe tad da Marcus Valerius Messalla Corvinus II, konsul en 58.
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.

## Pennad kar

* Messala
* Marcus Silius Messala
* Marcus Valerius
# Marcus Luttrell

Marcus Luttrell, ganet e 1975 e Huntsville, e Texas, zo eilmestr en United States Navy hag ezel eus an United States Navy SEALs. Garedonet eo bet gant medalenn an Navy Cross abalamour d'ar galonegezh en doa diskouezet war an talbenn en Afghanistan, e-pad an oberiadur-brezel Red Wings.
# Marcus Terentius Varro

Marcus Terentius Varro, pe Varro, a oa ur skrivagner ha skiantour roman, marc'heg anezhañ, ganet e Reate (Rieti hiziv ) en 116 ha marvet en 27 kent JK.

## E vuhez

Marcus Terentius Varron a zo ganet e 116 kent J.-K. e Reate, e bro Sabina. E familh e oa pinvidik eus ar renk plebs = gwerin.
Ezel e oa da Lucius Aelius Stilo, ha goude Antiochus eus Ascalon, ha Ciceron
Letanant e oa en arme e-pad ar brezelioù diabarzh etre Pompeius ha Julius Caesar.

## Oberennoù

Tost da 600 levr en dije skrivet, ha n'eus deuet nemet un 50 betek ennomp, ha c'hoazh tammoù anezho. An oberenn peurglok nemeti eo an "De re rustica".
De Lingua Latina, bet aozet etre 47 ha 45
De Antiquitate letterarum, raok 86, pe 84

## Levrlennadur
### Troet e galleg

* Economie rurale, troet gant J. Heurgon ha Ch. Guiraud, Paris, Les Belles Lettres, Universités de France, eil embannadur 2003.
* La langue latine, troet gant P. Flobert, Paris, Les Belles Lettres, Universités de France, eil embannadur 2003.

### Studiennoù diwar-benn Varron

* Jean Collart : Varron. De Lingua Latina. Livre V. Belles Lettres. Paris 1954
* Jean Pépin, « La “théologie tripartite” de Varron. Essai de reconstitution et recherche des sources », dans Mémorial Gustave Bardy [=Revue des Études augustiniennes 2, 1956], t. II, p. 265‑294.

## Notennoù

* ↑ "Varro, Marcus Terentius." Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite. (2008).

## Gwelout ivez

* Libri de re rustica
* Antiquitates rerum humanarum et divinarum

### Liammoù diavaez

* forumromanum Antiquitates rerum humanarum
* intratext. De lingua latina
* De la langue latine, troet e galleg gant Philippe Remacle
# Marcus Valerius Messalla Rufus

Marcus Valerius Messalla Rufus a oa ur Roman a renk uhel, mab da vMarcus Valerius Messalla Niger ha tad da vMarcus Valerius Messalla Corvinus, a voe konsul e 53 kent JK.
Unan eus skoazelloù Julius Caesar e oa.
Goude e gonsulvezh ez eas bihanoc'h e levezon abalamour da zilennadegoù ragaozet. Div wech e voe tamallet. En dro gentañ e voe disklêriet digablus, petra bennak ma oa anat e oa kablus, abalamour d'an helavar ma voe e eontr Quintus Hortensius Hortalus; en eil tro avat e voe kondaonet.
E-pad ar brezelioù diabarzh e voe ofiser e tu Julius Caesar ha gant-se e voe aezetaet dezhañ adkavout e enor. Dianav eo e vuhez goude, met hir e voe.
Bez' e oa bet e-touez ar re yaouankañ dilennet e-barzh an aogured, hag e-pad 55 bloaz e voe gant ar garg a veleg-se. Pa en em dennas e savas istor e diegezh kozh evit lakaat diskred war an doare ma kinnige lod o hendadoù ha mirout ouzh Valerii all da embann hendadoù gaou.

## Oberenn

Kollet eo e oberenn, met anavout a reer tammoù anezhi gant ar menegoù niverus graet gant Plinius Kozh en e Istor naturel ma ra ar «Messala gozh» anezhañ.

## Levrlennadur

* Ronald Syme, La révolution romaine, Paris, 1967.

## Notennoù

* ↑ Istor naturel, 34, 137