OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Elephantidae

Elephantidae :
| Olifanted Azia ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Proboscidea |
| Kerentiad : | Elephantidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Elephantidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.
An hini nemetañ eo en urzhiad Proboscidea gant spesadoù bev hiziv an deiz: an olifanted.

## Genadoù

* Loxodonta
** olifant Afrika (Loxodonta africana)
** olifant-ar-c'hoadoù (Loxodonta cyclotis)
* Elephas
** olifant Azia (Elephas maximus)
* Mammuthus
** mammout, meur a spesad, an holl anezho aet da get
* Stegodon
** stegodoned, meur a spesad, an holl anezho aet da get
# Elesbed Aostria (1554-1592)

Elesbed Aostria (1554–1592), ganet ha marvet e Vienna, a oa ur briñsez aostrian hag a zeuas da vout rouanez Bro-C'hall goude dimeziñ d'ar roue gall Charlez IX.
Merc'h e oa d'an impalaer Masimilian II ha da Maria Spagn e bried.

## He buhez

Ur veleganez koant-bras e oa, savet er relijion. E 1570, da 16 vloaz, e timezas d'ar roue gall Charlez IX en iliz Mézières. E 1571 e voe kurunennet e Sant-Denez ha degemeret war an ton bras goude e kêr Bariz. Goude-se ne voe ket anv anezhi nemeur.
E 1572 he doe ur verc'h, Marie-Élisabeth (1572-1578), hogen mab ebet. E-keit-se e talc'he he fried da zaremprediñ e serc'h Marie Touchet, hag ur mab en doe, Charles de Valois-Auvergne, dug Angoulême, en 1573.
Ne chomas nemet tri bloaz el lez c'hall. Karet e oa dre ma oa dous, koant, ha fur. Meur a yezh a gomze (alamaneg, spagnoleg, italianeg, latin) hogen galleg ne rae ket. Klañvidik e oa he gwaz, ha mervel a reas e 1574. Intañvez e oa Elesbed da 20 vloaz. Daou vloaz goude, e 1576, e tistroas Elesbed da Aostria, he bro c'henidik, hep he merc'h, a oa priñsez a Vro-C'hall, hag a varvas e 1578 da 6 vloaz.
Ur gouent a ziazezas e Vienna, hag a zarempredas. Mervel a reas en 1592, da 37 bloaz, evel ur vaouez deol.

### Goude he marv

Brantôme a skrivas : « lorsqu’elle mourut, [...] l’Impératrice [sa mère] [...] dit : El mejor de nosotros ha muerto. (Ar gwellañ ac'hanomp a zo marvet) ». Hervez Pierre de L'Estoile e oa fort aimée et regrettée des Français (karet kenañ gant ar C'hallaoued ha keuziet e voe dezhi kenañ).
* Poltred gant F.Clouet (1571)
* En intañvez, gant Jakob de Monte, ca. 1580

## Lennegezh

Jean Antoine de Baïf en devoa dediet e Antigone dezhi e 1573, ma skrive:
    O Reine, quand le ciel vous mena dans la France,
    Comme un astre bénin répandant tout bonheur,
    Paix vous accompagnait, et l'ancien honneur
    Revint à la vertu par si bonne alliance.
    Les Muses, qui gisaient sous l'obscure oubliance, (5)
    Se montrèrent au jour, en nouvelle vigueur [...].
# Eleonore Juliane Brandenburg-Ansbach

Eleonore Juliane von Brandenburg-Ansbach (23 a viz Here 1663, Ansbach – 4 a viz Meurzh 1724, Ansbach) a oa ur briñsez eus Brandenburg-Ansbach deuet da vout Württemberg-Winnental dre zimeziñ.

## He buhez

Eleonore Juliane a oa merc'h da Albert II, Margrav Brandenburg-Ansbach (1620–1667) had'eeil pried Sophie Margarete (1634–1664), merc'h da Joachim Ernst, Kont Oettingen-Oettingen. D'an 31 aviz Here 1682, en Ansbach, e timezas da Frederick Charles, Duke of Württemberg-Winnental, with a commemorative coin struck for the wedding At the wedding Eleonore's brother John Frederick met the composer Johann Sigismund Kusser, who later worked at Ansbach.

## He bugale

C'hwec'h bugel he doe Eleonore Juliane :
* Karl Iañ Alexander (1684–1737), Dug Württemberg
    ∞ 1727 Priñsez Marie-Auguste von Thurn und Taxis (1706–1756)
* Dorothea Charlotte (1685–1687), marvet da zaou vloaz
* Friedrich Karl (1686–1693), marvet da seizh vloaz
* Heinrich Friedrich (1687–1734)
* Maximilian Emanuel (1689–1709), marvet e brezelioù Sveden
* Friedrich Ludwig (1690–1734)
    ∞ 1722 Ursula Katharina von Altenbockum (1680–1743)
* Christiane Charlotte (1694–1729)
    ∞ 1709 Markgraf Wilhelm Friedrich von Brandenburg-Ansbach (1685–1723)

## Notennoù

* ↑ Württembergische Jahrbücher für Statistik und Landeskunde, W. Kohlhammer, 1860, S. 124 (Digital version)
* ↑ Samantha Owens (Hrsg.): Band 154 von Alessandro Scarlatti: Concerti Sacri, Opera Seconda, A-R Editions, Inc., 2009, S. 12

## Levrlennadur

* Horst Weigelt: Geschichte des Pietismus in Bayern, Vandenhoeck & Ruprecht, 2001, S. 212
# Elesbed

Elesbed zo un anv-badez brezhonek, deuet diwar an anv gallek Elisabeth, a orin hebreek, a zo bet brudet bras e Kornogeuropa dre ar Bibl, peogwir e oa anv mamm Yann ar Badezour. Ar stumm Elizabed a gaver e troidigezhioù an Aviel gant Maodez Glanndour, gant « Kenvreuriez ar Brezoneg », gant Pêr Guichou. Kar d'an anv Elesbed eo an anv Izabel.

## Elisheva

Elisheva (Elischeba pe Elisabeth) (אֱלִישֶׁבַע en hebreeg) a oa pried ar beleg Aharon, breur Moshe hendad rummad ar veleien (Kohanim) e-touez Meuriad Levi er Bibl. Hervez hengoun ar Yuzevien e voe beziet e Bez ar Batriarked e Hevron.
En hebreeg , Eli a zo kement ha « ma Doue ». Sheva a c'hall bezañ « le » pe « magadur ». (Sheva eo ivez an niver « seizh » (a dalv kement ha Peurvad ) en hebreeg). Da neuze e c'hall Elisheva bezañ « Ma Doue eo ma le » (Touiñ a ran dre ma Doue ) ha « Ma Doue eo ma magadur ».
Gouez da lod e oa Elisheva ar memes den evel Puah, unan eus an amiegezed meneget e levr an Ermaeziadeg. Ar re a lavar kement-se a gred e oa deuet ar renk a henvamm d'ar strollad beleien evel ur gopr goude bout saveteet bugale an Hebreed.

## Er yezhoù arall

Skignet eo bet an anv en holl vroioù Europa, ha stummoù disheñvel en deus kemeret alies:
* en alamaneg : Elisabeth, berranvioù : Else, Ilse, Lieken ;
* saozneg : Elizabeth, berranvioù : Liz, Betty ;
* daneg : Elisabeth ;
* spagnoleg : Isabel ;
* esperanteg : Elizabeto ;
* finneg : Elisabet ;
* e galleg : Élisabeth, Isabelle ; hag Élisa, Élise, Babette,
* gresianeg : Elisavet / Ελισάβετ ;
* hebreeg : אליזבת ;
* hungareg : Erzsébet ;
* italianeg : Elisabetta ; Isabella ne dalv ket kement hag Elesbed eno, hag evel e Bro-C'hall eo disheñvelet an daou anv.
* izelvroeg : Elisabeth ;
* norvegeg : Elisabeth ;
* manaveg : Ealisaid ;
* poloneg : Elżbieta ;
* ruseg : Елизавета ;
* slovakeg : Alžbeta ;
* svedeg : Elisabet ;
* tchekeg : Alžběta ha berranvioù: Běta, Bětka, Bětuška, Bětunka, Alžbětka ;
* waloneg : Babete / Zabete.

### Adstumm

* Elisa, e meur a yezh.

## Tud

Meur a rouanez hag a briñsez zo bet anvet Elesbed.

### Alamagn

* Elesbed Bavaria, anv meur a briñsez
* Elesbed Saks, anv meur a briñsez

### Aostria

* Elesbed Aostria, anv meur a briñsez

### Bro-C'hall

* Elesbed Bro-C'hall, anv meur a briñsez

### Bro-Saoz

* Elesbed York (1466-1503), pried da Herri VII (Bro-Saoz),
* he merc'h-vihan Elesbed Iañ, Rouanez Bro-Saoz
* Elesbed, pried ar roue saoz George VI, mamm Elesbed II
* Elesbed II, Rouanez Breizh-Veur

### Spagn

E Spagn e vez graet Isabel eus pep Elesbed.

## Pennadoù kar

* Elisabeth
* Elizabed
* Isabel
* Izabel

## Notenn

* ↑ Meneget e Geriadur Hemon-Huon, 1993, 2002, 2005.
* ↑ Lk 1, Al Liamm, 1969, pp 135-138
* ↑ Aviel Jezuz-Krist : Hervez S. Vaze, S. Mark, S. Lukaz, S. Yann, Kastellin, Ar Skol dre Lizer, 1982, pp. 205-210.
* ↑ An Testamant Nevez. Kelou Mad Jezuz or Zalver, troet gant Pêr Guichou, ti embann Minihi Levenez, 2002, pp. 108-111.
* ↑ Ermaeziadeg, chabistr 1
# Eleoscytalopus

Eleoscytalopus :
| Eleoscytalopus indigoticus, luc'hskeudennet e Registro (stad São Paulo, Brazil). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Rhinocryptidae |
| Anv skiantel ||
| Eleoscytalopus Maurício et alii, 2008 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eleoscytalopus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2008 gant an evnoniour brazilian Giovanni Nachtigall Maurício hag e genseurted.

## Spesadoù

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Eleoscytalopus indigoticus,
* Eleoscytalopus psychopompus.
O c'havout a reer e Brazil.

## Rummatadur

Renket e veze an daou spesad er genad Scytalopus kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Helena Mata, Marcos Ricardo Bornschein, Carlos Daniel Cadena, Herculano Alvarenga & Sandro L. Bonatto, Hidden generic diversity in neotropical birds molecular and anatomical data support a new genus for the ‘‘scytalopus” indigoticus species group (aves rhinocryptidae), Molecular Phylogenetics and Evolution,, 49(1): 125–135.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Rhinocryptidae/Eleoscytalopus (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Eost 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Elephantulus

Elephantulus :
| Elephantulus ha glazard ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Macroscelidea |
| Kerentiad : | Macroscelididae |
| Genad : | Elephantulus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Elephantulus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ amprevanetaerien bihan hag a vev en Afrika.

## Spesadoù

* Elephantulus brachyrhynchus
* Elephantulus edwardii
* Elephantulus fuscipes
* Elephantulus fuscus
* Elephantulus intufi
* Elephantulus myurus
* Elephantulus pilicaudus
* Elephantulus revoili
* Elephantulus rozeti
* Elephantulus rufescens
* Elephantulus rupestris
# Eleonore von Preußen

Eleonore Prusia, pe Eleonore von Preußen en alamaneg, ganet d'an 21 a viz Eost 1583 en Königsberg, ha marvet d'an 9 a viz Ebrel 1607 en Cölln, a oa ur briñsez eus Dugelezh Prusia a zeuas da vout, dre zimeziñ, Dilennerez Brandenburg.

## He buhez

Pedervet merc'h an Dug Albrecht Friedrich von Preußen (1553–1618) hag an Dugez Marie Eleonore (1550–1608), e oa Eleonore. He mamm a oa merc'h d'an Dug Wilhelm von Jülich-Kleve-Berg. Savet e voe evel he c'hoarezed e Königsberger Schloss.
Dimezet e voe da Joachim Friedrich von Brandenburg (1546 e Cölln; 1608 e Köpenick),

## Dimeziñ ha bugale

Nemet ur verc'h n'he doe:
* Marie Eleonore (1607–1675) dimezet e 1631 da Ludwig Philipp von Simmern (1602–1655).

## Levrlennadur

* Friederike Bornhak: Eleonora von Preussen: Kurfürstin von Brandenburg, zweite Gemahlin des kurfürsten Joachim Friedrich von Brandenburg, geboren 1583, gestorben 1607, S. Geibel, 1889
* Brozat, Dieter: Der Berliner Dom, Berlin 1985 ISBN 3775902716
* Ernst Daniel Martin Kirchner: Die Kurfürstinnen und Königinnen auf dem Throne der Hohenzollern, 2. Teil: Die letzten acht Kurfürstinnen, Berlin 1867, S. 107-130 (gant poltred Eleonore von Preußen).

## Liammoù diavaez

* Poltred Eleonore von Preußen
* Skridoù gant ha diwar-benn Eleonore von Preußen e lec'hienn VD17
# Emgann Naissus

Emgann Naissus a c'hoarvezas en 268 pe 269, e-kichen Naissus (Niš e Serbia), ha trec'het e voe armeadoù ar C'hoted gant al lejionoù roman kaset gant an impalaer Gallienus ha renet gant ar jeneraled (ha diwezhatoc'h impalaerien) Marcus Aurelius Claudius, pennjeneral, hag Aurelianus, jeneral ar varc'hegerien.
# Emgann Mujaba Hill

Emgann Mujaba Hill (Battle of Majuba Hill pe Battle of Mujaba Mountain e saozneg) a oa bet an emgann ziwezhañ eus ar C'hentañ Brezel Boer nepell diouzh Volksrust, e Suafrika, d'ar 27 a viz C'hwevrer 1881. Un trec'h splann e voe evit an nerzhioù Boer, ha gwelet a reer an emgann-se hiziv-an-deiz c'hoazh evel unan eus gwashañ kolloù armeoù Breizh-Veur.
Ar Major-jeneral Sir George Pomeroy Colley a aloubas beg an dorgenn e-pad noz ar 26–27 a viz C'hwevrer 1881. Pal an dalc'hidigezh-se a zo chomet amsklaer abaoe. Ar v-Boered a soñje dezho e oa bet o klask kaout ul linenn tenn uheloc'h evit o lec'h difenn e Laing's Nek. An dorgenn ne oa ket gwelet evel unan implijus evit kefridioù milourel gant ar re Boer. War e seblant Colley a glakas ivez reiñ nerzh d'e soudarded ha bamañ an enebourien.
Eus tu ar re Boer e voe 1 marvet ha 5 gloazet padal evit Breizh-Veur e oa bet 92 marvet, 134 gloazet ha 59 prizoniet. Riñset holl e oa bet nerzhioù al lu saoz.
# Emgann Munfordville

Emgann Munfordville (saozneg: Battle of Munfordville), anvet ivez Battle of Green River, a voe ur stourmadenn e Kentucky e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Un trec'h e voe evit ar re Gengevreet hag a roas an tu dezho da wellaat o lec'hioù difenn er rannvro hag ouzhpenn-se da wanaat linennoù dezougen an Unvaniezh. Padet e oa eus ar 14 a viz Gwengolo 1862 betek ar 17 a viz Gwengolo 1862. Kollet e oa bet 714 soudard gant ar re Gengevreet ha 4148 gant an Unvaniezh.
# Emgann Mykale

Emgann Mykale (henc'hresianeg Μάχη τῆς Μυκάλης, Machē tēs Mykalēs) zo unan eus an daou emgann bras etre ar C'hresianed hag ar Bersed a echuas an eil brezel medek. En em gannañ a reas an div gostezenn e-harz ar menez Mykale, e beg-douar Mykale, a-dal da Samos, war aodoù Ionia war-dro ar 27 a viz Eost 479 kent JK. Enebiñ a rae ur c'hevredad eus keodedoù Bro-C'hres, en o zouez Aten, Sparta ha Korinthos, a-enep Impalaeriezh Persia. Trec'h e voe ar C'hresianed ha distrujañ a rejont en deiz-se morlu ar Bersed hag o bagad pennañ en Ionia. Trec'h e vije bet ar C'hresianed just d'ar memes devez en emgann Plataea war an douar-bras. Rediet e voe ar Bersed gant ar c'holloù o doa gouzañvet da zilezel Bro-C'hres hag Ionia. Anavezet eo an emgann-se a-drugarez da skridoù Herodotos Halikarnassos
En hañv 479 kent J.-K. e vodas ar C'hresianed un arme vras (e-keñver ar pezh a veze gwelet d'ar c'houlz-se), ha mont a rejont da stourm ouzh Mardonios en Emgann Plataea. D'ar memes mare e loc'he listri ar gevredidi etrezek Samos, ma oa eoriet dilerc'hioù morlu Persia. Ar Bersed a glaskas chom hep en em gannañ ha stlejañ a rejont o listri dindan diribinoù ar menez Mykale, ha, gant skoazell ur bagad eus arme Persia, sevel ur c'hamp. Divziout a reas penn ar C'hresianed, Leotic'hides, argadiñ ar Bersed memes tra ha mont a reas hoplited ar morlu war an douar.
Pa weljont ne oa ket niverus ar C'hresianed e teuas ar Bersed er-maez eus o c'hreñv. Daoust ma stourmas ar Bersed gant kalon e prouas an hoplited c'hresian armet pounner e oant kreñvoc'h en emgann, hag a-benn ar fin e trec'hjont ar Bersed a dec'has en o c'hreñvlec'h. Tremen a reas neuze ar bagadoù Gresianed eus Ionia a oa en arme bersat d'an tu all hag argadet e oa ar c'herñvlec'h a bep tu. Lazhet e oa un niver bras a Bersed ha distrujet e voe al listri. Distruj holl listri an Impalaeriezh, ha distruj arme Mardonios e Plataea (d'ar memes devezh a-hervez), a lakaas aloubadeg Bro-C'hres da baouez. Goude Plataea ha Mykale e vefe tro ar gevredidi c'hresian da argadiñ o enebourien ha digeriñ a rafe ur prantad nevez eus ar Brezelioù medek. Daoust ma voe Mykale ur viktor glok ne seblant ket e oa roet dezhi ar memes ster (memes d'ar mare-se) ha, da skouer, trec'h Ateniz en Emgann Marathon pe zoken koll ar C'hresianed en Termopiloù.
# Emgann Mühldorf

Emgann Mühldorf a enebas Bavaria hag Aostria d'an 28 a viz Gwengolo 1322. Bleiniet e oa Bavariz gant Loeiz IV tra ma oa Frederik Iañ e penn al lu aostrian. Faezhet e voe tud Aostria ha prizoniet e voe Frederik Iañ.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Emgann Natanleag

Hervez ar c'hronik angl-ha-saoz e vije bet trec'h Cerdic eus Wessex, na oa anezhañ nemet ur penn-brezel d'ar mare-se, war ur roue brezhon, Natanleod e anv, tost d'al lec'h m'emañ kêriadenn Netley hiziv. 5000 a dud en defe lazhet.
    Her Cerdic 7 Cynric ofslogon ænne brettisccyning, þam was nama Natanleod, 7 .v. þusendu wera mid him. Æfter was þæt lond nemned Natanleaga oþ Cerdicesford.
    Amañ e lazhas Cerdic ha Cynric ur roue brezhon, Natanleod e anv, ha V mil a dud gantañ. Goude-se e voe anvet Natanleod al lec'h-se betek Cerdicesford

## Kudennoù

Abegoù zo da ziskrediñ ar c'hronik, avat.
* Ar sifroù roet gantañ zo faltazius. 5000 a dud a vefe un arme divent evit ar mare-hont. En emgann Hastings n'en doa Harold Godwinson, roue Bro-Saoz a-bezh, nemet 7000 - 8000 a dud.
* Diwar anv lec'h an emgann e voe anvet ar roue brezhon faezhet. "Lec'h Gleb" a dalvez Natanleag.
* Penn ar Saozon, Cerdic, en deus un anv brezhon. Diaes eo neuze krediñ ar c'hronik angl-ha-saoz pa lâr e oa penn ur strollad Saozon o paouez dilestriñ e Hampshire.
* Hervez Gweltaz e oa echu ar brezelioù gant ar Saozon e derou ar VI$^{vet}$ kantved, ar pezh ne glot ket mat gant al listenn a drec'hioù roet gant ar c'hronik angl-ha-saoz.
Ne dalvez ket an traoù-se ne oa ket bet eus un emgann e Natanleag met un darvoud lec'hel e voe moarvat. Enebiñ a reas, war a seblant, ur penn-brezel brezhon eus rannvro Southampton, Cerdic, ouzh unan eus e amezeien, Nudd e anv. Kemmesket gant soudarded saoz e oa lu Cerdic, moarvat, ha saoznekaet e voe ar rouantelezh a savas.

## Pouez istorel

Moarvat ne voe ket kavet pouezus emgann Natanleag gant kempredidi Cerdic. En aotren a reas da sevel ur riez vihan hag a yelo da Wessex, avat. Ur pouez istorel bras a voe gantañ daoust ma voe dister e efedoù diouzhtu.

## Liammoù diavaez

* Lec'hiadur an emgann war Google Maps
# Emgann Muar

Emgann Muar eo bet an emgann ziwezhañ e-kerzh Kampagn Malaysia en Eil Brezel-bed.
Stourmet e voe etre ar 14 hag an 22 a viz Genver 1942 tro-dro da Bont Gemensah ha d'ar Stêr Muar. Goude faezhet ar Rouantelezh-Unanet en Emgann ar Stêr Slim, ar jeneral Archibald Wavell, penn an ABDA, en doa gourc'hemennet kilañ eus 240 kilometr gant an IIIe korfarme (India) renet gant al Letanant jeneral Lewis Heath war-zu ar su e Stad Johore evit diskuizhañ hag adurzhiañ. E-pad an amzer-se an 8vet rannarme aostralian a oa da dalañ ouzh nerzhioù argadiñ Lu Impalaeriezh Japan.
Ar Gevredidi, renet gant ar Major jeneral Gordon Bennett, a oa deuet a-benn da zifenn Pont Gemensah en un doare efedus e-kerzh un eil emgann, un nebeud kilometroù en norzh da gêr C'hemas. Soudarded an 8vet divizion aostralian a oa deuet a-benn da lazhañ ur 600 soudard japanat bennak eus ar Vvet divizion, e-kerzh un trap war ar pont. Ouzhpenn-se kanaolioù enep-tankoù Aostralia o devoa distrujet meur a dank e norzh kêr.
An toull-trap a oa bet efedus evit ar Gevredidi, siwazh difennerezh Muar ha Bakri war an tu kornôg a oa bet ur c'hwitadenn drastus ken ma voe lazhet an darn vrasañ eus ar 45vet Brigadenn troadegiezh Indian. Daou vatailhon aostralian hag a oa ganto a oa bet tizhet fall ivez. Ar c'hentañ emgann e oa bet etre unvezioù an 18vet divizion saoz hag an nerzhioù japanat e Malaysia.
Kolloù an Impalaeriezh saoz a oa bet 3100 den lazhet (145 anezho o vezañ prizonidi brezel) diwar un hollad a 4000, evit Impaleriezh Japan e oa bet ouzhpenn 700 gant 15 tank distrujet war un hollad a 8000.

## Lazhadeg Parit Sulong

* Pennad spisoc'h: Lazhadeg Parit Sulong
Ar Gevredidi gloazet hag a oa chomet a-dreñv a voe jahinet, an holl anezho a voe lazhet a-benn ar fin nemet un nebeud anezho a oa skampet kuit. E-touez ar re lazhet e oa izili klañdiour Aostralia. Kunujennet, skoet warno gant an treid, gant penn ar fuzuilhoù, gloazet gant baionetezioù, ar brizonidi a voe kaset e meur a gabanenn e kêriadennig Parit Sulong nepell diouzh hent-tizh Muar. Ar re gloazet a oa gourvezet berniet an eil war egile. Nac'het e voe dezho ar gwir da evañ gant Japaniz. Goap a veze graet outo gant ar warded o skuilhañ dour nepell diouto war al leur.
# Emgann Murèth

Emgann Murèth a c’hoarvezas d’an 12 a viz Gwengolo 1213 e Murèth (Muret), e-kichen Toloza, e Lengadoc. Unan eus emgannoù bras ar Groaziadeg a-enep an Albiziz e voe hag un emgann eus ar re bouezusañ evit istor Okitania, Aragon ha Katalonia.
E Murèth e voe nerzhioù okitan, katalan hag aragonat, renet gant Pêr II, roue Aragon ha kont Barcelona, ha gant ar c’hont Ramon VI Toloza, o’n em gannañ ouzh Kroazidi, an darn vrasañ anezho Gallaoued, renet gant Simon IV Moñforzh. Mervel a reas ar roue Pêr en emgann ha faezhet e voe armeoù an emglev okitan-aragonat. Gant an emgann-se e voe cheñchet planedenn ar broioù okitan a voe diwar neuze sujet d’ar Gurunenn c’hall, tra ma tigreske al levezon gatalan enno.

## Notennoù

* ↑ anavezet evel Pêr II en Aragon hag evel Pêr Iañ e kontelezh Barcelona
# Emgann Muqdisho (1993)

Emgann Muqdisho (somalieg: Maalintii Rangers, '"Devezh ar Rangers"'), lesanvet Black Hawk Down incident, a oa ul lodenn eus an Oberiadur-brezel Gothic Serpent. Stourmet e oa bet d'an 3 ha d'ar 4 a viz Du 1993, e Muqdisho, e Somalia, etre nerzhioù lu Stadoù-Unanet Amerika harpet gant an UNOSOM II ha milisianed leal da Mohamed Farrah Aidid. Ul lodenn eo eus stourmoù herzel brezel diabarzh Somalia. Abaoe 1991 e oa aet an traoù war fallaat er vro betek ma voe naonegezh; Aozadur ar Broadoù Unanet a oa o klask harpañ an drevourien evit reiñ boued dezho dre aer. A-benn ar fin e voe kemmet ar gefridi evit klask degas an demokratelezh en-dro er vro gant ur gouarnamant.
Aidid, n'en doa ket c'hoant da gaout liamm gant an ABU. Un nerzh kas Rangers stadunanat a oa bet kefridiet da herzel daou letanant uhel eus Aidid e-kerzh un emvod e kêr. Pal an oberiadur a oa bet tizhet, met troet e oa fall an traoù memestra rak degaset e oa bet Emgann gwadus Muqdisho. An oberiadur-brezel a oa kroget d'an 3 a viz Here 1993, sañset e oa padout un eur, kendalc'het e oa an noz-pad betek ma vefe echuet gant an oberiadur-sikour d'ar 4 a viz Here 1993.
An dagadenn a oa bet unan dre aer ha dre zouar. E-kerzh an oberiadur e oa degouezhet nerzhioù stourm somalian a oa deuet a-benn da ziskar div viñsaskell Sikorsky UH-60 Black Hawk oc'h implij ur banner roketennoù RPG-7. Klasket e oa bet difenn ha saveteiñ bourzhidi ar biñsaskelloù, ar pezh a oa bet diskouezet er film Black Hawk Down embannet e 2001. Kendalc'het e oa ar stourm e-kerzh an noz evit difenn ar biñsaskelloù ha dreistbeverien ar gwallzarvoud. Daou denner eus ar gwellañ a oa bet a youl vat evit bezañ kaset betek eno, marvet e oant hag enoret gant ar Medal of Honor. Ar mintinvezh, an UNOSOM II a oa deuet a-benn da dizhout lec'h ar gwallzarvoudoù biñsaskell gant kirri hobregonet, kolloù all a oa bet met deuet e oa an oberiadur-sikour a-benn da saveteiñ ar re a oa chomet bev.
# Emgann Naulila

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Emgann Naulila, a enebas Portugiz ouzh an Alamaned, a c'hoarvezas d'an 18 a viz Kerzu 1914, en Angola, un drevadenn da Bortugal, e-pad ar Brezel-bed kentañ (1914-1918).
Krog e oa ar brezel en Europa e miz Eost 1914, met c'hoarvezout a reas ivez en Afrika. En trevadennoù saoz, Suafrika, Rodezia (Zimbabwe hiriv) ha Bechuanaland (Botswana hiriv), e voe savet armeoù a-enep trevadenn Mervent Afrika alaman (Namibia bremañ), ma ne oa nemet ur 5 000 soudard bennak dirak ouzhpenn 60 000 a enebourien armet. Daoust da se e konte an Alamaned war emsavadeg Boered Suafrika a-enep ar Saozon, ha neptuegezh Portugaliz Angola.
En norzh d'an drevadenn alaman-se edo Angola, unan eus trevadennoù Portugal. Eno e oa sioul an traoù da gentañ, rak neptu e oa Portugal e deroù ar brezel.
Ne oa ket c'hoant d'an Alamaned da glask tabut ouzh Portugal met buan e troas fall an traoù. Adalek ar 25 a viz Eost 1914 e voe kaset soudarded alaman eus Reter Afrika (Tanzania hiriv) da dagañ post-harzoù Maziua e Mozambik, trevadenn vras all Portugal, ma voe lazhet an ofiser e karg ha devet an tier-plouz tro-dro.
* Soudarded portugalat o vont da lestrañ da vrezeliñ da Angola.

## Liammoù diavaez

* https://www.arqnet.pt/portal/portugal/grandeguerra/pgm_ang02.html
# El Aaiún

El Aaiún (العيون, al-ʿAyūn en arabeg, ar pezh a dalvez kement hag "an eien", "ar mammennoù", skrivet El Aaiún e spagnoleg ha Laâyoune e galleg) eo kêr-benn Sahara ar C'hornôg. Kêr-benn ur broviñs eus Maroko eo ivez.
Annezet eo gant war-dro 198 200 a dud hag ar gêr vrasañ eo e Sahara ar C'hornôg.
Ar stumm "El Aaiún" eo ar stumm spagnolekaet eus al lec'hanv arabek hag impljet e veze en amzer ma oa Sahara ar C'hornôg un drevadenn spagnol. An anv "Laâyoune" zo ur stumm gallekaet en implij e Maroko. Gant ar stumm kentañ e kav gwelloc'h ober annezidi ar vro hag aduidi an talbenn Polisario pa gomzont yezhoù estren.
# El Ajedrez Americano

El Ajedrez Americano (An Echedoù Amerikan e spagnoleg) a zo ur gazetenn spagnolek embannet en Arc'hantina.
Adalek 1924 betek 1926 e voe Damián Reca he fenngazetennour .
Adalek 1927 betek 1934 e voe Roberto Grau.
Hemañ a embannas splann en e bennad-stur (niverenn 38, miz Mae 1933, pajenn 99) e skoazell d'ar c'hoarierion yuzev alaman handeet gant Adolf Hitler.
Adalek 1947 betek 1957 e voe mouezh ofisiel ar FADA (Kevre Arc'hantinat an Echedoù); Ellerman ha Marini a voe he fenngazetennourion.

## Dave

* Rubens Filguth, Xadrez de A a Z: dicionário ilustrado, Porto Alegre : Artmed, 2005, 240 pajenn.