OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jenofl

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Jenofl zo un anv a roer da veur a blantenn.
* tachoù-jenofl, temz-boued
* gwez-jenofl, gwez anvet Eugenia aromatica
* ar genad plant bleuñvek anvet Dianthus
** ar spesad Dianthus gallicus
# Jakez Kroc'hen

Jakez Kroc’hen e oa anv-skingomz Pêr Eliaz, anavezetoc’h evel Pierre-Jakez Hélias, brudet evel oberour ‘’ Le Cheval d’Orgueil ’’ .
E 1947 e voe embannet, er gelaouenn Ar Falz, kelaouenn skolaerien ar skolioù-stad, un dastumad pezhioù, farsadennoù kentoc’h, gant Jakez Kroc’hen ha Gwilhou Vihan, lesanvioù daou Vigouter, Pêr Eliaz ha Pêr Trepoz. Anv an dastumad e oa « Biskoaz kemend-all » .
Da neuze e oa Eliaz o paouez bezañ anvet da « rener an abadennoù brezhonek » e-barzh « Radio Roazhon-Breizh » . Mont a rae a-wechoù, er bloavezhioù kentañ, gwisket gant dilhad ar Vro-Vigoudenn, e-barzh festoù aozet gant an tu-kleiz (PCF, CGT) da gaozeal brezhoneg.

## Un danevell

En danevell Testoù eus ur c’hantved all, gant Yann Gerven , e teu teir gallez da c’houlennata un den kozh eus kanton Kallag, hag a ra Jakez Kroc’hen anezhe o-zeir.

## Ar vuhez goude Jakez Kroc’hen

Pa guitao Elias ar skingomz e teuio Charlez ar Gall, eus Ar Falz ivez, en e lec’h. Hennezh a grogo gant an abadennoù skinwel ivez. Goude-se e vo tro Fañch Broudig, a chomo betek ar bloavezhioù 1980. E 1981, pa erruo an tu-kleiz e gouarnamant Bro-C’hall e vo trihanteret skingomz Breizh gant krouidigezh Radio Breizh-Izel e Kemper, Radio-Armorique e Roazhon, ha Radio Loire-Océan e Naoned. Ar re-se avat a vo klevet en FM. Kenderc’hel a ray an abadenn vrezhonek gant Fañch Broudig e PO e-pad ur pennad, ha goude lakaet en FM. Dilezel a raio ar skingomz e-kerzh ar bloavezhioù 1980, met chom a raio e penn ar skinwel brezhonek betek 2007.
Er skingomz e tremeno Mikael Baudu, a c’hallo lakaat an abadenn da greskiñ eus un eurvezh da ziv, Denez Prigent (brudetoc’h evel kaner eget evel brezhoneger), ha Glen Jegou, a welo e amzer o tigreskiñ eus div eur da un eur. Bremañ ne vez ket selaouet an abadenn kalz ken: kemmet he deus re alies, ne vez ket brudet, ne vez ket brezhoneg mat atav, ha ne vez klevet nemet en ul lodenn eus Breizh-Uhel , bro Radio-Armorique.
Gwir eo ez eus skingomzoù brezhonek all er vro. Met hini ebet evit Breizh a-bezh. Ha n’eus hini ebet a c’hallfed klevout e Roazhon pe Naoned.

## Levrlennadur

* Ronan Calvez, La Radio en Langue bretonne. Roparz Hemon et Pierre-Jakez Hélias : deux rêves de la Bretagne, Presses Universitaires de Rennes 2 (PUR), 2000, [ISBN 2868475345]

## Pennad kar

* Per-Jakez Heliaz
* Roazhon-Breizh
# Jakez ar Borgn

Jakez ar Borgn zo ur c'haner-sonaozer brezhonek eus Bro-Leon. Ganet eo e Gwiseni (Penn-ar-Bed) hag emañ o chom eno c'hoazh. Goude bezañ labouret en deskadurezh katolik eo bet kelenner war ar sonerezh, ar matematikoù hag an deknologiezh e skolajoù Diwan (Ar Releg ha Gwiseni). Bez' ez eo kuzulier ti-kêr e Gwiseni e skipailh Raphael Rapin$^,$. Labouret en deus bet gant Goulc'han Kervella evit ar c'hoariva e Strollad ar Vro Bagan met ivez evit sevel kanaouennoù.

## Sonaozour

Ur strollad sonerezh — Brennig ar C'hurnig an anv anezhañ — a zo bet savet gantañ d'e eiltoniañ : Alain Rouquette hag Eric Liorzou e zaou ezel.
Kanet en deus gant Gwennyn e Lokoal-Mendon er bloavezh 2010. Kanet en deus bet ivez gant ar strollad ADN Noar.

## Pladennoù
#### Aiou

17 a viz Here 2005, embanner Avelouest
* 1. Aiou
* 2. Ar Bisiklet
* 3. Bornig
* 4. Kastell Kaol Rav
* 5. An Avel
* 6. Dre An Tu Fall
* 7. Al Lanv Du
* 8. Ftiou
* 9. Kig-Ha-Fars
* 10. Erc'h
* 11. Soupenn Ar Patatez
* 12. Son Ar Restachou
* 13. Poan-Gof
* 14. Ar Bisiklet : Karakan
* 15. Ftiou : Karakan
* 16. Etc'h : Karakan
* 17. Poan-Gof : Karakan

#### Koumoul du

4 a viz C'hwevrer 2015, embanner Brennig Ar C'Hurnig
* 1. En da zaoulagad
* 2. Krgn kgrn kgrn
* 3. Biskoulenn
* 4. Koumoul du
* 5. Me am bo
* 6. Reverdi vras
* 7. Skouarnig o kimiadin
* 8. Spontus eo
* 9. Skouarnig o saludin
* 10. Tro an ti
* 11. Boubou
* 12. Douar dour ha tan
* 13. Va lagad
* 14. Ne fell ket din ken
* 15. War ar ster
* 16. Kotogodogog
* 17. Binta banta
* 18. Tud ar bed
* 19. Torr penn
* 20. Va dousig

## Liammoù diavaez

* Lec'hien Jakez Ar Borgn

## Notennoù ha deveennoù

* ↑ http://www.ouest-france.fr/raphael-rapin-se-represente-pour-un-second-mandat-1755726
* ↑ https://web.archive.org/web/20150516051829/http://www.cartes-2-france.com/mairies/29077-mairie-guisseny.php
* ↑ http://www.coop-breizh.fr/ecouter-2/musiques-2/chansons-enfants-39/cd-jakez-borgne-aiou-923/zoom-fr.htm
* ↑ http://www.sonerien.com/fr/478-aiou.html
* ↑ http://www.kerlenn-sten-kidna.com/actualite/jakez-ar-borgn-ha-gwennyn-e-lokoal-mendon-dar-gwener-1510.html
* ↑ http://www.adnnoar.fr/videos/do/tag/jakez-ar-borgn-feat-adn-noar/
# Jakez Kelenn

Jakez Kelenn (“Jacques de Quélen” er marilh) (1906-1988) a oa un denjentil hag en doa kemeret ur perzh pouezus e stourm an Emsav e framm Strollad Broadel Breizh e-pad an Eil Brezel-bed, ma oa rener anezhañ evit Aodoù-an-Hanternoz. Barnet e voe d'ar marv en e ezvezañs e 1946, divroañ a reas da Iwerzhon betek ar bloavezhioù 1960. Sevel a reas un tiegezh brezhonek hag harpañ a reas an emsav. Diwar-se e kemeras Skol Diwan Pempoull anv "Jakez Kelenn" da dalbenn. A hengoun katolik e oa e diegezh hag emouez e oa ouzh enkadenn an Iliz hag ar feiz e Breizh, betek disklêriañ e oa ar stourm evit ar feiz ar pouezusañ holl diwar neuze.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Imbourc'h niv. 225 1988 p. 20-21
# Jakez Perrot

Jakez Perrot (Jacques Perrot er marilhoù-kêr), ganet d'an 27 a viz Du 1804 e Sant-Pabu ha marvet d’an 13 a viz Genver 1877 e Taole, a oa ur beleg katolik eus Bro-Leon hag en deus skrivet meur a dra e brezhoneg. Sevel a reas kempennadur kresket Buhez ar Saent, Glaoda Marigo an oberour orin, a reas berzh bras e tiegezhoù Breizh Kornôg ur c’hantved-pad. Sinañ a rae Barz Taole pe P., curé de T.

## Buhez

Anvet e voe da gure e Rekourañs e 1829, bloavezh e velegiezh hag e 1837 e voe anvet da berson Plougonvelen, e 1849 da berson Porspoder hag e 1855 da berson Taole. Eno e varvas e 1877.

## Oberour relijiel

Brudet eo dreist-holl dre m'en deus adembannet Buhez ar Sent an aotrou Marigo, kempennet gantañ. Embannadur kentañ Buhez ar Sent kempennet gant J. Perrot a voe graet e 1846 ha meur a adembannadur a voe war-lerc'h. El levr-se e kaver "buhez meur a sant a Vreizh pere n'edont ket el levrioù Buhez ar Sent moullet a-raok", evel Goulven, Gouenoù pe Jaoua.

## Barzh awenet

Kemer a reas an anv-pluenn Barzh Taole. Un nebeud barzhonegoù a skrivas Jakez Perrot hag embannet e voe e-barzh '’L’Océan ha Feiz ha Breiz. Awenet mat int diouzh ali Lukian Raoul. Koulskoude ne reas ket gant reizhskrivadur ar Gonideg hag e lakaas e anv d’ar gevredigezh, Breuriez Breiz Izel, krouet e 1869 gant Yann-Vari ar Skourr a-enep Teodor Kervarker.

## Oberennoù
### Levrioù kristen

* Buhez ar Zœnt lakeat e brezounec Leon gant an aotrou Perrot person a Blougonvelen, Brest, Ti-moullerezh Lefournier, 1846, VIII-808 p. 8 adembannadur d’an nebeutañ hervez Lukian Raoul ha Yves Le Berre.
* Mis Mari, mis nevez great gant an aot. Perrot, person Taule, misioner apostolic, Landerne, Ti-moullerezh Desmoulins, 1859.
* Hent ar groaz tennet eus a levriou St Alphons de Liguori ha troet e bresonec gant ur bælec eus a escopti Kemper, Brest, Ti-moullerezh Lefournier, 1862.
* Katekis historic, eil loden, ar guenta loden zo lakeat pell zo e brezonnec, Montroulez, Ti-moullerezh Ledan, 1864.
* Histor Joseph hac histor Toby, tennet eus an Histor Zantel a lakeat e brezonnek gant an Aotrou P., Brest, Ti-moullerezh Le Fournier, 1865. Kresket an eil embannadur.

### Troidigezh

* Buez santez Germena Cousin, guerc'hez ha mesaerez (diwar Vie de sainte Germaine Cousin, vierge et bergère, 1868), J. Haslé, 1869

## Levrlennadurezh

* Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien vrezhonek, Brest, Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad Perrot, Jacques.

## Pennadoù nes

* Breuriez Breiz Izel
* Buhez ar Sent
* Katekizoù brezhonek

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Breuriez Breiz a oa anv ar gevredigezh barzhed ma rene Kervarker warnañ, gant un tamm uhelded a-hervez.
* ↑ Vie de sainte Germaine Cousin, vierge et bergère
# Jakeza al Lae

Jakeza al Lae, ganet d'an 8 a viz Gouhere 1967, zo bet kelennerez c'hallek e Skolaj Diwan Plijidi, kanerez vrezhonek, ha troourez vrezhonek.

## Pladennoù

Ur bladenn he deus graet ma kan gwerzioù kozh. a-hend-all he deus kanet e meur a bladenn gant tud all.

## Troidigezh

* Pouchkin, An Damez Pikez, Skol Vreizh 2009. Troet diwar ar galleg (Troidigezh Roparz Hemon a oa bet graet diwar ar saozneg).
# Jakez Mari Gwilhoù

Jakez Mari Gwilhoù, ganet d'an 10 a viz Meurzh 1851 e Gwimilio, marvet d'an 21 a viz Gouere 1904, oa beleg ha skrivagner brezhonek.

## Oberenn

* Buez Sant Milliau ha Sant Mœlar, Sent a Roueet a Vreiz-Izel, J.-B. Lefournier (Brest), J. Salaun (Kemper), 1883
# Jakob

Jakob pe Yakov pe Yaakov e troidigezh an Tour-Tan, (יעקב - ya`aqov en hebreeg; يعقوب - ya`qūb en arabeg) e oa eil mab Is'hak| ha Rivka, ha mab-bihan da Abraham e levr ar C'heneliezh. Breur e oa da Esau.
Pried e oa da Rahel ha tad da Jozeb. Anvet e voe Israel war-lerc'h un emgann gant un ael.

## A-zivout an anv

* Diwar an anv Jakob eo e teu an anv Jakez.
* Jakob zo un anv-badez e meur a yezh kenkoulz hag un anv-tiegezh brezhonek : gwelout Jakob (anv-tud). E-pad an Eil Brezel-bed e voe ret da dud anvet Jakob klask prouiñ d'ar pennadurezhioù, gall pe nazi, ne oant ket yuzevien.
* Jakob ha Rachel, hervez Palma il Vecchio
* Ar weledigezh e-pad ar sarmon, Paul Gauguin, 1888
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kab (douaroniezh)

Ur c'hab , pe ur beg-douar, zo un tamm douar gant ar mor tro-zro nemet en un tu. E douaroniezh eo ar bae hag ar pleg-mor kontrol ar c'hab.

## Beg, kab ha ledenez

Ma klasker lakaat kemm etre ar c'hab hag ar beg-douar e vefe ar beg ur ger kaozeek. Brasoc'h vefe ur c'hab eget ur beg-douar ivez. Met pa vez bras-bras ar c'hab e lavarer ul ledenez anezhañ.

## Furmadur ar c'haboù

Furmet e voe a c'haboù a-vremañ pa voe stabilaet live ar mor e-pad marevezh ar Skorn-bras diwezhañ. Krignet e voe an takadoù tener eus an aodoù gant ar gwagennoù hag ar morredennoù, ha furmet e voe ar c'haboù gant an takadoù kaletoc'h. Kaboù zo a c'hall bezañ furmet gant gouelezennoù ivez, traezh ha dichaladur peurvuiañ, gouzedet eno gant ar morredennoù, er memes mod a furmadur an tomboloioù.

## Un nebeud kaboù brudet

* ar C'hab Horn e Chile
* Kab ar Spi Mat e Suafrika
* ar C'hab Fisterra e Galiza
* Beg ar Raz e Breizh
* Beg Tarifa e su Bro-Spagn
* ar C'hab Canaveral e Florida
* Cape Cod e Massachusetts
Kavet e vez an anv e broioù, kêrioù hag inizi zo ivez : bro ar C'hab Glas, kêr ar C'hab (Suafrika), en Afrika o-daou, pe c'hoazh enez ar C'hab Breton e Skos Nevez, ar broviñs kanadian.

## Pennadoù kar

* kab
* Ar C'hab (disheñvelout)
* gourenez

## Daveoù ha notennoù

* ↑ hervez geriadur Ménard da skouer.
# Kab Frehel

Kab Frehel a zo ur beg-douar krag roz er reter da Vae Sant-Brieg, war aod Mor Breizh. Emañ a-c'haoliad war gumun Plevenon en norzh ha Frehel er su, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Ur gwarezva evned eo ar C'hab Frehel ivez, a-hed Aod an Emrodez. Meret eo ar gwarezva gant Breizh Vev. Perzh eus ar GR 34 e c'hoari ur wenodenn an dro d'ar c'hab.
Nepell alese emañ Roc'h Goueon, ur c'hastell-kreñv a-dal d'ar mor, war ur beg-douar.

## Sport

D'ar 6 a viz Gouere 2011 e oa bet dalc'het 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Karaez hag ar C'hab Frehel ; aet e oa bet ar maout gant Mark Cavendish (Enez-Vanav).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kab Leeuwin

Ar c'hab Leeuwin (distaget [ˈluːwɪn] e saozneg) zo ur beg-douar e mervent Aostralia, ar beg-douar pellañ er mervent er vro-se.
Emañ e-touez ar "c'haboù bras" ma tremen ar voraerien a ra tro ar bed, a-gevret gant Kab ar Spi Mat hag ar C'hab Horn.
Anvet e voe "Kab Leeuwin", e 1801, gant Matthew Flinders, en anv ur galion eus an Izelvroioù, al Leeuwin (al "Leonez"), a oa bet o verdeiñ a-hed aodoù mervent Aostralia e miz Meurzh 1622, evit sevel kartennoù eus ar vro.
Un tour-tan zo eno. Evit tud Aostralia e verk ar beg-douar-se ar vevenn etre Meurvor Indez ha Meurvor ar Su.
En donvor d'ar c'hab Leeuwin emañ an inizi Sant-Alouarn, anvet evel-se en anv ar moraer breizhat Louis Aleno de Saint-Aloüarn a oa bet oc'h ergerzhet an tolead e 1772.

## Liammoù diavaez

* (en) Tour-tan Kab Leeuwin
# Kab Horn

Emañ Kab Horn e penn su an enezeg chileat anvet Douar an Tan. Gwelet e vez dre voaz evel al lec'h suañ e Suamerika. An dud kentañ o vont hebiou Kab Horn a voe Willem Cornelis Schouten ha Jacob Le Maire, moraerien eus an Izelvroioù, e miz Genver 1616, hag anvet e voe evel-se ganto en enor da gêr Hoorn en Izelvroioù, lec'h genidik Schoutens. C'hoant o doa gwiriañ e oa posupl tremen e su Douar an Tan, ha korntreiñ beg Suamerika suoc'h eget Strizh-mor Magalhaes eta.
Ar c'hab suañ e-touez ar c'haboù meur eo ivez ha war kostez Norzh Tremen Drake emañ. E-pad kantvedoù eo bet Kab Horn ul lec'h tremen eus ar re bouezusañ pa oa implijet evit mont eus Europa da Azia hag en-dro. Gant listri-dre-lien e veze treuzdouget ar marc'hadourezhioù tro-dro d'ar Voull-Douar ha koulskoude eo dañjerus-tre ar mor eno pa'z eus korventennoù paot, gwagennoù divent ha skorngrec'hioù alies a-walc'h.
Ur seurt lec'h mojennel eo ar c'hab diouzh an diaesterioù merdeiñ, an danevelloù diwar-benn peñseoù ha brud ar vered listri a zo eno. Lesanvet eo ar c'hab ar C'hab kalet pe Kab ar c'horventennoù.
Hiziv n'eus ket mui kalz a listri-samm o tremen ahont p'eo bet kleuziet Kanol Panamá. Ul lec'h arouezel eo evit ar bagoù-dre-lien sachet gant an dae mont dreist an diaesterioù. Meur a redadeg vras a zo o hent e-tal Kab Horn, da skouer ar "Vendée Globe Challenge".

## Douaroniezh

Lec'h suañ douaroù Suamerika eo Kab Horn (55°58’48’’ S ha 067°17’21’’ W, war Enez Horn, houmañ en enezeg anvet Inizi Hermite e beg Su Douar an Tan.

## Pennad kar

* Cabo de Hornos
# Kab Sant Visant

Kab Sant Visant pe Beg Sant Visant, e Portugaleg Cabo de São Vicente (distagadur portugalek:), zo ur beg-douar e Portugal, ar beg merventañ eus Europa.
E parrez Sagres emañ, e kumun Vila do Bispo, en Algarve, 4 km er c'hornôg ha 3 km en hanternoz da Ponta de Sagres. Un tour-tan hag ur manati zo warnañ, hag ur c'hreñvlec'h kozh anvet Fortaleza de Sagres.

## Istor

Peulvanoù zo er c'hab, pezh a ziskouezfe en deus un istor relijiel gwall gozh. Promontorium Sacrum e oa anvet en amzer ar Romaned ha dediet d'an doue Saturnus. En 779 e voe degaset di relegoù Visant Saragosa eus Valencia (Spagn).
Meur a emgann war vor zo bet dirak Kab Sant Visant, ha dreist-holl hini 1797 entre Spagn ha Breizh-Veur.

## Notennoù

* ↑ "Le cap de Saint Vincent, becq Sant Viçzant. Cap Sant Viçzant." Gregor Rostrenenn, Dictionnaire François-Celtique p. 134b, 1732.
* ↑ Mar ilimitado.
# Kab Trafalgar

Kab Trafalgar (Cabo Trafalgar e spagnoleg), zo ur beg-douar e kumun Barbate, e Proviñs Cádiz en Andalouzia, e mervent Spagn, war aod ar Meurvor Atlantel, er gwalarn da Jibraltar.

## An anv

Un anv arabek eo, deuet eus Tarf al-Gharb (طرف الغرب), a dalvez "beg-douar ar c'hornôg".

## Istor

Emgann Trafalgar, e 1805, zo un emgann war vor etre morluoù Bro-Saoz ha Bro-C'hall

## Tour-tan

Un tour-tan 34 metrad uhelder zo, ha hennezh zo 51 metrad a-us d'ar mor, savet e 1860.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Libro de Faros (todos los faros de España)
# Kab Erge

Kab Erge zo ur c'hab war aod Breizh, er reter da Vae Sant-Brieg. E goueled un ouf bihan er su dezhañ eo diazezet porzh Erge-ar-Mor.
Ul lec'hienn naturel gaer eo kab Erge ha gwarezet eo gant Kuzul-departamant Aodoù-an-Arvor, en doa prenet 170 hektar a zouaroù eno e 1977. Gant servijoù an departamant e vez kempennet ar gwenodennoù a-hed an aod. Brudet eo tornaodoù krag uhel ar c'hab. Gwechall e veze eztennet krag eus mengleuzioù er su d'ar c'hab, tost d'ar porzh bremañ.
Er beg-douar pellañ ez eus bet kavet aspadennoù ur c'hamp eus Oadvezh an Houarn, gwarezet gant daou gleuz.

## Notennoù

* ↑ Pierre-Roland Giot (et al.), « Les retranchements du Cap d'Erquy : fouilles de 1967 au fossé Catuélan », in Annales de Bretagne (Rennes), 1968, p. 67-84
# Kab Kolka

Kab Kolka (Kūolka nanā e livoneg, Kolkasrags e latveg) zo ur beg-douar war aod ar Mor Baltel, e digor pleg-mor Riga, e Latvia.
En norzh dezhañ emañ strizh-mor Irbe ha pelloc'h enez Saaremaa en Estonia. Dirak ar c'hab, er strizh-mor, emañ tour-tan Kolka, war un enezennig. War an douar-bras emañ kêriadenn Kolka nepell.

## Liamm diavaez

* (en)(lv)(ru) Cape Kolka
# Kab York

Kab York a zo ul ledenez e norzh stad Queensland en Aostralia. Beg norshañ Aostralia eo. Anvet e oa bet e 1770 gant James Cook en enor da Dug York.
140 km deus Ginea-Nevez emañ Ledenez Kab York, hag etrezo Strizh-mor Torres. Er reter emañ Pleg-mor Capantaria hag er c'hornôg ar Mor Kouralek.
137.000 km² eo he gorread ha 18.000 annezad zo enni.
# Harry Whittington (paleontologour)

Harry Blackmore Whittington (24 a viz Meurzh 1916 - 20 a viz Even 2010) zo ur paleontologour eus Breizh-Veur.
E-pad e espet, padet ouzhpenn 60 vloaz, en deus studiet an artropoded karrekaet eus deroù ar Paleozoeg, an trilobited dreist-holl. Labouret en deus diwar-benn morfologiezh an trilobited, an ekologiezh ha stratigrafiezh ar c'harrekaennoù koulz hag a-zivout ar paleodouaroniezh ha loened chistoù Burgess, o deus c'hoariet ur roll a bouez da gompren an darzhadenn gambrian.
Renet en deus tezennoù Derek Briggs ha Simon Conway Morris, o deus displeget teorienn nevez karrekaennoù chistoù Burgess. E-mesk ar prizioù niverus en deus resevet e c'haller menegiñ priz etrebroadel ar vevoniezh e 2001, hag er memes bloavezh, ar vedalenn Wollaston.
# Harsouseg

Ur yezh semitek eus is-skourr ar yezhoù suarabek eo ar harsouseg (harsusi, hersyet, harsi pe aforit) komzet gant war-dro da 1.000-2.000 den e Jiddat al-Harasis e Proviñs Dhofar en Oman (1998).
Tost a-walc'h eo d'ar mehreg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù semitek ar su
* Yezhoù afrez-aziatek
# Hartford

Hartford zo un anv-lec'h saoznek e Bro-Saoz hag e SUA.

## Gerdarzh

Un anv saoznek kozh eo. N'eus ket emglev war orin ar ger "hart", marteze eus "herd", chatal; ha ford (evel e-barzh Bradford, Crawford, Oxford), a dalv kement ha roudour, kar d'ar ger norgeek fjord.

## Lec'hioù
### Bro-Saoz

* Hartford, Cambridgeshire, kêriadenn e-kichen Huntingdon
* Hartford, Cheshire

### Stadoù-Unanet

* Hartford, Alabama
* Hartford, Arkansas
* Hartford (Connecticut)
* Hartford, Georgia
* Hartford, Illinois
* Hartford, Iowa
* Hartford, Kansas
* Hartford, Kentucky
* Hartford, Maine
* Hartford, Michigan
* Hartford, New Jersey
* Hartford, New York
* Hartford, Ohio
* Hartford, Trumbull County, Ohio
* Hartford, Providence, Rhode Island, karter
* Hartford, South Dakota
* Hartford, Tennessee
* Hartford, Vermont
* Hartford, West Virginia
* Hartford, Wisconsin

## Tud

* George Huntington Hartford,
* George Ludlum Hartford (1864–1957)
* Huntington Hartford (1911–2008)
* John Augustine Hartford (1872–1951)
* John Hartford (1937–2001),

## Pennadoù kar

* New Hartford
* Hartford City
* Hertford
# Hartland Point

Hartland Point zo ur beg-douar 99 m uhelder en gwalarn Devon, e Bro-Saoz, war aod Mor Havren. 5 km zo alese da Hartland, ar gêriadenn, ha 75 km da Exeter. Ar c'humunioù tostañ eo : Clovelly, er reter, Kilkhampton, er c'hreisteiz. Dirazañ e weler Enez Lundy, 18 km en hanternoz.
Hennezh eo ar beg-douar a verk harz kornok Bro-Saoz etre Mor Hafren er reter ha Meurvor Atlantel er c'hornôg.

## An anv

Herculis promontarium e oa an anv latin$^,$.

## Notennoù

* ↑ A.L.F Rivet & Colin Smith : The Place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979. Embannadur 1982. p. 372
* ↑ Ptol. II, 3, 2 : Herculis Promontarium
# Harry Potter ha Maen ar Furien

Harry Potter ha Maen ar Furien zo titl ul levr bet embannet gant ti-embann An Amzer embanner e miz Here 2012. Troet e oa bet e brezhoneg gant Mark Kerrain diwar an oberenn bet savet e saozneg gant ar skrivagnerez saoz J. K. Rowling, Harry Potter and the Philosopher's Stone an titl anezhi.
Emzivad anezhañ, emañ Harry Potter o chom e ti e eontr hag e voereb, e bed ar vougouled, pa'z eo pedet da vont da Gerambreoù, ar Skol Strobinellerezh renet gant Albus Dumbledore. Eno e tremeno ar bloavezh-skol ha kejañ a raio gant Hermione Granger ha Ron Weasley a vo rannet troioù-kaer marzhus Harry a-enep Nerzhioù an Deñvalijenn gante.

## Pajennoù kar

* Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù troet gant Mark Kerrain e 2017.
# Harry S. Truman

Harry S. Truman (1884-1972) e voe 33vet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika. Besprezidant Franklin Delano Roosevelt e oa, ha dont a reas da vezañ prezidant pa varvas hemañ e 1945. Dilennet e oa bet evit ur prantad kefridi all betek 1953.
Darvoudoù a-bouez a zo c’hoarvezet e-kerzh e vare kefridi : dibenn an Eil Brezel-bed, deroù ar Brezel yen, ganedigezh Aozadur ar Broadoù Unanet, brezel Korea).
# Hartford (Connecticut)

Hartford eo kêr-benn stad Connecticut e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 124,775 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Hartford en ur mod ofisiel e 1784.

## Monumantoù

* Ti Mark Twain.

## Kêrioù gevellet

| Bro | Kêr |
| Polonia | Bydgoszcz |
| Puerto Rico | Caguas |
| Italia | Floridia, Sikilia |
| Sierra Leone | Freetown |
| Bro-Saoz | Hertford |
| Portugal | Mangualde |
| Jamaika | Morant Bay |
| Iwerzhon | New Ross |
| Nicaragua | Ocotal |
| Gres | Thessaloníki |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù

Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù (titl orin : Harry Potter and the Chamber of Secrets) eo eil romant an heuliad lennegel dezhi ar benndudenn Harry Potter krouet gant J. K. Rowling. Embannet e oa bet d’an 2 a viz Gouhere 1998 gant Bloomsbury ha d’ar 1añ a viz Kerzu 2017 e Breizh. Troet eo bet al levr e brezhoneg, da-heul an hini kentañ, gant Mark Kerrain ha skeudenn ar golo zo bet savet gant Youena Baron.

## Diverradenn eus al levr

Harry Potter a ya en-dro da Gerambreoù, skol ar sorserien, met gant poan pa nac’h an tremen war ar c’hae nav ha tri c’hard lezel eñ ha Ronald Weasley da vont da gemer an tren. Evel-se e rankont mont gant karr-tan nij tad Ron. War-nes bezañ skarzhet eus ar skol pa erruont di, e krogont gant o bloavezh nevez hag e reont anaoudegezh gant kelenner nevez an emzifenn diouzh nerzhioù an droug, Gilderoy Lockhart. Hennezh a oar komz brav met n’en em ziskouezo ket evel un den barrek war an danvez a gelenn. E-kerzh an diskar-amzer e teu war-wel frazennoù ankenius skrivet gant gwad ouzh mogerioù diabarzh kastell Kerambreoù. Kaoz a vez buan eus ur gambr ar sekredoù hag a vije bet savet pell zo gant Salazar Naerdinec’h, enni un euzhvil hag a zeufe en-dro un deiz da lazhañ an holl skolidi ha ne vefent ket a wad sorser glan. Harry, Ron hag Hermione en em gavo tamm ha tamm oc’h ober o enklask dezho, ha kompren a raint ez eo hêr Naerdinec’h Lord Voldemort e gwirionez, distroet ur wech adarre da glask seveniñ e raktres fallakr. Harry a stourmo outañ e kambr ar sekredoù ha trec’h e vo warnañ ur wech adarre, gant sikour madelezhus kleze Godrig Gripi-Aour, o prouiñ dezhañ ez eo ur Gripi-Aour dellezek d’en bezañ.

### Listenn ar pennadoù

* Gwashat deiz-ha-bloaz.
* Kemenn Dobby.
* An douarenn.
* E ti Bleuzenn ha Bleuvenn.
* Al lopatalegenn.
* Gilderoy Lockhart.
* Gwad-fank ha mouezh iskis.
* Deiz-ha-bloaz.
* Ar gerioù skrivet ouzh ar voger.
* Ar sklof diroll.
* Kleub an duvellerien.
* Ar chug chag.
* Un deizlevr kuzh ken e oa.
* Cornelius Flugez.
* Aragog.
* Kambr ar sekredoù.
* Pennhêr Naerdinec’h.
* Digoll Dobby.

## Degemer e-touez al lennerien

Deuet-mat eo bet al levr gant ar vrezhonegerien, ken gortozet ma oa goude embannadur al levr kentañ Harry Potter ha Maen ar Furien e 2012. Ul listenn fazioù bizskrivañ hag adlenn, hir-souezhus a-walc'h siwazh, zo bet lakaet enlinenn war ur fanblog hag a ziskouez ul labour bet kaset da benn marteze re vuan, pe hep aked da nebeutañ. Hiziv ne ouzer ket resis pet skouerenn anezhañ zo bet gwerzhet er bed.

## Notennoù

* ↑ Skyrock