OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fazan

Fazaned :
| Ur fazan. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar fazaned zo evned bras eus ar c'herentiad Phasianidae.

## Spesadoù

E-touez ar fazaned emañ :
* ar fazan-Amherst (Chrysolophus amherstiae)
* ar fazan livet (Chrysolophus pictus)
* ar fazan Bulwer (Lophura bulweri)
* ar fazan Edwards (Lophura edwardsi)
* ar fazan Salvadori (Lophura inornata)
* ar fazan Swinhoe (Lophura swinhoii)
* ar fazan Kolc'his (Phasianus colchicus)
* ar fazan Elliot (Syrmaticus ellioti)
* ar fazan mikado (Syrmaticus mikado)
* ar fazan lid (Syrmaticus reevesii)
# Fazan Edwards

Fazan Edwards :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| Genad : | Lophura |
| Anv skiantel ||
| Lophura edwardsi (Oustalet, 1896) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Fazan Edwards (Lophura edwardsi) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.

## Annez

Brosezat eo al labous e kreiz Viêt Nam.

## Liammoù diavaez

* (en) Lophura edwardsi war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Lophura edwardsi war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù

* ↑ Lophura edwardsi war al lec'hienn Avibase.
# Domino

    Evit implijoù all, gwelet Domino (disheñvelout).
Ar c'hoari domino zo ur c'hoari eus Sina, 28 plakennig ennañ, graet gant tammoù koad hirgarrezek anvet dominoioù (pe dominoennoù), warne div rann garrezek niverennet gant pikoù eus unan da c'hwec'h ha reoù gwenn ouzhpenn, ar pezh a ra seizh niver disheñvel.

## El lennegezh vrezhonek

"Pa zeuas al lanchennad-se d'am bete, e chomis gant va genou digor evel hini ur wrac'h o c'hoari domino pa zegouezh Mari-Janed en he dorn." e-barzh Amañ hag Ahont gant Jarl Priel, Al Liamm, 1957, pajennoù 257-258.

## Levrlennadur

* Domino ! "Cheu nevez" - Histoire et pratiques du jeu de domino dans le Léon, Herve Lossec, embannet gant ar FALSAB, 2002.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Domitien Ndayizeye

Domitien Ndayizeye (ganet d'an 2 a viz Mae 1953) zo ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro etre 2003 ha 2005.
Besprezidant e voe e-pad 18 miz pa oa Pierre Buyoya prezidant. D'an 30 a viz Ebrel 2003 e voe anvet da brezidant d'e dro hag e chomas e penn ar Stad betek an dilennadeg a voe gounezet gant Pierre Nkurunziza e miz Eost 2005.
g • ka • kePrezidanted Burundi :
* Michel Micombero · Jean-Baptiste Bagaza · Pierre Buyoya · Melchior Ndadaye · François Ngeze · Sylvie Kinigi · Cyprien Ntaryamira · Sylvestre Ntibantunganya · Pierre Buyoya · Domitien Ndayizeye · Pierre Nkurunziza  · Évariste Ndayishimiye ·
# Domitia Longina

Domitia logina a oa pried an impalaer roman Domitianus.

## Pennadoù kar

* Impalaerezed Roma
# Domitianus (impalaer galian)

Domitianus (latin : Imperator Caesar Domitianvs Pivs Felix Avgvstvs) a oa ur jeneral roman hag en em embannas impalaer an Impalaeriezh c'halian war-dro ar bloaz 271. Hogozik netra a anavezer diwar e benn, hag e "ren" ne badas nemet un nebeud deizvezhioù.
Nemet daou bezh moneiz hon eus anezhañ. Unan a voe bet kavet en un teñzor e Bro-Saoz, ar pezh a brou n'eo ket un drevezerezh. Warnañ e c'heller lenn CONCORDIA MILITUM, un arnodenn gant Domitianus da lakaas da grediñ e harpe al lu anezhañ.
| En e raokVictorinus | Impalaer an Impalaeriezh c'halian 271 | War e lerc'hTetricus I |
# Domino (maskl)

Un domino zo ur maskl, graet e voulouz pe satin du, hag a guzh an daoulagad.
Brudet er ar maskloù domino douget gant tud marlarjez Venezia.
# Domintxaine-Berroeta

Domintxaine-Berroeta (Domesenh-Berrauta en okitaneg; Domezain-Berraute e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Donapaleu.

## Skeudennoù

* Iliz Sant Yann-Vadezour e Domintxaine
* Iliz Berroeta
* Iliz ha bered Berroeta
# Domino (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Domino zo anv meur a dra.

## Traoù

* domino, ur c'hoari
* domino, ur maskl

## Tud

* Fats Domino (1928-2017), kaner stadunanat.

## Lec'hioù

* Domino, ur gêriadennig e kontelezh Cass e Teksas
* Domino, ul lec'h a zo bet stget ouzh Black Tickle, ur gêriadennig en Enez Ponds e Douar-Nevez ha Labrador

## Oberennoù

* Der lila Domino, un operetta

## A bep seurt

* an efed domino
* teorienn an dominioù
# Domitianus

Titus Flavius Domitianus, anvet ivez Domitian, a oa impalaer roman eus 81 da 96. Ganet e oa e Roma e 51 ha marvet eno e 96. Eil mab Vespasian e oa, breur da Ditus, hag impalaer e voe war o lerc'h. Lazhet e voe gant unan eus e frankidi.
Klask a reas Domitian kreñvaat galloud diharz an impalaerien roman dre lakaat dindan gazel-ge an noblañsoù ne felle ket dezho plegañ hag a save iriennoù a bep seurt. Heskinañ a reas Domitian pep hini eus e enebourien, lenneien, istorourien (Epiktet, Dio ar C'hrusostomos) hag ar gristenien. Ar re gentañ a voe forbannet ha lod eus ar gristenien a voe kondaonet d'ar marv (heskinadur Domitian).

## Gwelet ivez

* Impalaeriezh roman
* Roll an Impalaerien roman
An Impalaerien roman :
| Tierniezh ar Flavianed |||
| En e raok : Titus (79 - 81) | Domitianus (81 - 96) | War e lerc'h : Nerva (96 - 98) |
| Heuliad Henroma |||
# Dominique Voynet

Dominique Voynet, bet ganet d'ar 4 a viz Du 1958 e Montbéliard (Doubs), a zo ur vedisinourez-ahuniñ hag ur bolitikourez c'hall.
Ezel eo Voynet eus ar strollad EELV-Ar Re C'hlas. Bet eo bet maerez Montreuil (Seine-Saint-Denis) er prantad 2008-2014.
Div wech he deus kinniget Dominique Voynet hec'h anv da vezañ dilennet da brezidantez Republik Bro-C'hall.

## Breizh

Un ti he deus prenet e Groe.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Dominique Voynet

## Dave ha notennoù

* ↑ https://www.google.fr/search?client=opera&q=Dominique+Voynet+groix&sourceid=opera&ie=utf-8&oe=utf-8&channel=suggest
# Domitia Paulina

Domitia Paulina , pe Paulina Major, ganet e Gades (hiriv Cádiz, en Andalouzia), ha marvet war-dro ar bloazvezhioù 85 ha 86, a oa un itron roman hag a veve e proviñs roman Hispania, ha mamm an impalaer roman Hadrian.
N'ouzer ket gwall dra anezhi. Dimezet e voe da Publius Aelius Hadrianus Afer.
Daou vugel o doe:
* ur verc'h, anavezet evel Paulina ar Yaouankañ (75-130)
* ur mab Públio Élio Adriano (76-138), an impalaer roman Hadrian.
Pa varvas, e 85 pe 86, e voe savet ar vugale gant o zad. Pa varvas an tad e voent savet gant Trajan.
# Copparo

Copparo zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna.
# Coppélia

Coppélia a zo ur varrez korollet gant Arthur Saint-Léon war tonioù savet e 1870 gant Léo Delibes diwar ur gontadenn gant Hoffmann.
Entanet eo Frantz gant trolinenn gCoppélia, bet gwelet a-dreñv prenestr stal ar paotr kozh Coppélius. Siwazh n'eo-hi nemet ur vargodenn.
# Copán

Ar geoded rak-kolombian anavezet dindan anv Copán a zo ul lec'hienn e kornôk Honduras e Departamant Copán, e kichen an harz gant Guatemala. Kreizenn ur rouantelezh vayat e oa.
Ar rouantelezh, Xukpi hec'h anv a oa anezhi eus ar V$^{vet}$ kantved betek deroù an IX$^{vet}$ kantved. Tennañ a ra hec'h anv, war a seblant, eus ar fed edo war harzioù an dachenn vayat. Ar geriadenn, Copán Ruinas hec'h anv, lec'hiet e-kichen ar rivinoù a oa anvet Oxwitik, war a seblant.

## Liammoù diavaez

* Kartenn Copàn
# Coquelles

Kumunioù Frañs :
| Anv ofisiel e galleg | Coquelles |
| Anv izelvroek | Kalkwelle |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Calais |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération du Calaisis |
| Kanton | Calais-Gwalarn |
| Kod INSEE | 62239 |
| Kod post | 62231 |
| Maer | Michel Hamy |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 8,77 km² |
| Led | 50° 56' 08" Norzh |
| Hed | 01° 48' 00" Reter |
| Uhelder kreiz | 49 m |
| Uhelder bihanañ | 0 m |
| Uhelder brasañ | 53 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 2 349 (2007) |
| Stankter | 267 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Coquelles, en izelvroeg:Kalkwelle, a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Coquet (stêr)

Ar stêr Coquet (distaget [ˈkoʊkət] e saozneg) zo ur stêr eus hanternoz Bro-Saoz, a red dre gontelezh Northumberland hag en em daol e Mor an Hanternoz. Eieniñ a ra e Torgennoù Cheviot, redek war-zu ar reter a-hed 64 km hag en em deurel er mor e-kichen Amble, goude tremen hebiou kastell Warkworth.

## An anv

Meneg a gaver eus ar stêr-se en Henamzer :
* Dizanv Ravenna 107$_{45}$ : Coccimeda / Cocuneda / Cocenneda
Hervez Rivet & Smith e vefe savet an anv-se gant an elfennoù *cocco- (= liv ruz) ha -veda (= doare). Talvezout a rafe an anv kement hag "ar stêr ruz", abalamour da boultr porfir a gaver e menezioù Cheviot.

## Notennoù

* ↑ A.L.F. Rivet & Colin Smith : The Place-Names of Roman Britain. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cor Tewdws

Cor Tewdws pe Bangor Tewdws (da lavarout eo "skolaj" pe "skol-veur" Theodosius) a oa ur manati hag ur skol-veur e Llanilltud Fawr, e Morgannwg, e Kembre. Savet e vije bet e dibenn ar IVvet kantved, war-dro 395, ma vije neuze koshañ skol Enez Vreizh. Hiriv e kreder emañ relegoù ar manati dindan iliz Llanilltud Fawr.
Anvet e oa bet ar skol diwar anv an impalaer roman Theodosius Iañ. Hennezh, e 380, en devoa disklêriet e oa ar gristeniezh relijion ofisiel nemeti an impalaeriezh, ha dre-se lakaet fin da c'halloud ar baganiezh. War-dro 395 e vije bet savet Cor Tewdws, war a greder eta. Da neuze e vije, evel a zo bet lavaret, koshañ skol-veur ar bed. Hogen savet e oa bet e dibenn amzervezh ar galloud roman en Enez Vreizh.

## Vvet kantved

War-dro 409-410 ez eas al lejionoù roman kuit, neuze e kouezhas Iwerzhoniz ha Pikted war ar vro da breizhata, da zistruj, ha da skrapañ tud d'ober sklaved anezho.
E 446 e voe distrujet ar manati-skol, pe gant morlaeron iwerzhonat, pe gant bagadoù Saozon. Lavaret ez eus bet zoken e voe skrapet Sant Padrig eno, met kement-se zo bet ijinet moarvat : e 405 eo e oa bet skrapet Padrig, e Rheged, e-kichen Caerliwelydd.

## VIvet kantved

Goude arigrap Skol Theodosius e chomas didud e-pad 62 vloaz. War-dro 508 e voe adsavet gant Sant Illtud. Hervez Levr Llandaf eo Sant Dyfrig an hini a c'houlennas outañ adsevel ar skol el lec'h anavet hiriv evel Llanilltud Fawr.
Hervez dornskrid Iolo Morganwg, un dornskrid faos savet gant Iolo Morganwg e-unan en XIXvet kantved, e voe savet seizh iliz gant Illtud er skol-veur-se, seizh kleuz en-dro drezho, seizh bodad tud d'ober war o zro, seizh kellig evit pep hini anezhe, ul laz-kanañ eus pep bodad, seizh den a zeskadurezh e pep kellig. Ma vefe gwir e vefe bet etre 2000 ha 2400 studier a-hed an amzer, pe dost. Hogen n'eus prouenn ebet da gement-se, nemet faltazi Iolo. Koulskoude, un toullad mat a sent brudet zo bet tremenet dre ar skol-se : Dewi, Gweltaz , Samzun, Paol Aorelian, ha Paulinus.
# Copsychus saularis

Copsychus saularis :
| Ur par (a-gleiz) ~ ur barez (a-zehou). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Muscicapidae |
| Genad : | Copsychus |
| Anv skiantel ||
| Copsychus saularis (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Copsychus saularis a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Muscicapidae. Evn broadel Bangladesh an hini eo ma vez graet "doel" (banglaeg : দোয়েল) anezhañ.
Anvet e voe Gracula Saularis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Iskevandir India hag en ul lodenn eus Azia ar Gevred :
* Copsychus saularis adamsi, e hanternoz Borneo ha Banggi,
* C. s. amoenus, e reter Jawa ha Bali,
* C. s. andamanensis, Hume, 1874, en Inizi Andaman,
* C. s. ceylonensis, e kreisteiz India ha Sri Lanka,
* C. s. musicus, e kreisteiz Malezia, Sumatera (inizi Bangka, Batu, Belitung, Mentawai, Nias ha Simeulue), kornôg Jawa, ha kreisteiz ha kornôg Borneo,
* C. s. pluto, e Maratua, reter ha gevred Borneo,
* C. s. saularis, eus biz Pakistan hag India da greisteiz, reter Sina, Hainan (un enezenn er-maez da c'hevred Sina), Thailand hag Indez-Sina.

## Liammoù diavaez

* (en) Copsychus saularis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Copsychus saularis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Birds of Bangladesh.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Copsychus saularis.
* ↑ C. s. masculus, C. s. nesiarchus, C. s. pagiensis ha C. s. zacnecus ennañ.
* ↑ C. s. erimelas ha C. s. prosthopellus ennañ.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Coquainvilliers

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Coquainvilliers |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Coquainvilliers en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Auge |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Cambremer |
| Kanton | Blangy-le-Château |
| Kod INSEE | 14177 |
| Kod post | 14130 |
| Maer | Yves Victor |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 11,9 km² |
| Led | 49° 12' 00" Norzh |
| Hed | 00° 13' 00" Reter |
| Uhelder kreiz | 35 m |
| Uhelder bihanañ | 22 m |
| Uhelder brasañ | 146 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 841 (2009) |
| Stankter | 71 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Coquainvilliers a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin, 1513.
* Feunteun Sant Varzhin.
* Maner ar Pontif.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Tud brudet

* Paul Cornu, ijinet ha savet gantañ ur viñsaskell, dibradañ a reas e Coquainvilliers d'an 13 a viz Du 1907.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# Copsychus

Copsychus :
| Copsychus albospecularis (ur par). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Muscicapidae |
| Anv skiantel ||
| Copsychus Wagler, 1827 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Copsychus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daouzek spesad a ya d'ober ar genad :
* Copsychus albiventris,
* Copsychus albospecularis
** C. a. albospecularis, C. a. inexspectatus ha C. a. pica,
* Copsychus cebuensis,
* Copsychus fulicatus
** C. f. cambaiensis, C. f. erythrurus, C. f. fulicatus, C. f. intermedius ha C. f. leucopterus,
* Copsychus luzoniensis
** C. l. luzoniensis, C. l. parvimaculatus, C. l. shemleyi ha C. l. superciliaris,
* Copsychus malabaricus
** C. m. leggei, C. m. macrourus, C. m. malabaricus, C. m. melanurus, C. m. mirabilis, C. m. nigricauda, C. m. suavis ha C. m. tricolor,
* Copsychus mindanensis,
* Copsychus niger,
* Copsychus pyrropygus,
* Copsychus saularis
** C. s. adamsi, C. s. amoenus, C. s. andamanensis, C. s. ceylonensis, C. s. musicus, C. s. pluto ha C. s. saularis,
* Copsychus sechellarum,
* Copsychus stricklandii
** C. s. barbouri ha C. s. stricklandii.
Nav isspesad warn-ugent (29) en holl ; o c'havout a reer en Afrika hag Azia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Muscicapidae/Copsychus (lennet e-barzh d'an 9 a viz Kerzu 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Coquimbo

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Coquimbo zo un anv hag a gaver e lec'hanvadurezh Suamerika.

## Chile

* Coquimbo, kêr, porzh, ha kumun e Rannvro Coquimbo.
* Departamant porzh Coquimbo, entre 1864 ha 1928, a glote gant kumun Coquimbo hiriv;
* Departamant Coquimbo, entre 1934 ha 1975, a glote gant kumun Coquimbo hiriv;
* An Intendencia de Coquimbo, pe Proviñs Coquimbo, entre 1811 ha 1826;
* Proviñs Coquimbo, entre 1826 y 1975;
* Kêr La Serena, a veze roet an anv-se dezhi a veze roet an anv-se dezhi adal deroù an drevadenn betek beg an XXvet kantved.
* Rannvro Coquimbo , unan eus rannvroioù Chile er XXIañ kantved.
* Saonenn Coquimbo, anv kozh saonenn an Elqui.
* Coquimbo Unido, skipail mell-droad Coquimbo.
* Ar RejimantCoquimbo, en arme Chile.

## Uruguay

* an arroyo Coquimbo, adstêr d'an arroyo Bequeló, e departamant Soriano.
* emgann Coquimbo, a c'hoarvezas en 1863, war lez an arroyo Coquimbo.
# Arz ha saverezh meroveat

Cheñch a reas an arz hag ar saverezh pa veze tierniezh frank ar Veroveed o ren.
Padout a reas eus ar 5vet kantved d'an 8vet kantved keit e Gallia hag e Germania.
Gwan e teuas arz ar saverezh hag ar c'hizellat. Orfebrerion avat a oa deuet mailh war o micher. Ha livañ an dornskridoù a zigor an nor d'an doareoù kelt da gaeraat, hag a zo mammenn wir ar c'hrouiñ meroveat daoust d'ar gristenezh ha d'ar Varbared.
Chom a ra skwerioù ur saverezh levezonet gant ar Reter gras da deir chapel-vadeziñ war ur patrom eizh kogn ha toet gant ur volz-to war bileroù, en Aix-en-Provence, Riez ha Fréjus.
Kalz a gevioù-iliz romanek a voe abalamour d'ar c'hehel evit ar Sent. Chom a ra kev-iliz Saint-Seurin e Bourdel, hini Sant-Laurent Grenoble ha hini abati Jouarre (7vet kantved).
* Teñzor Gourdon
* Iliz-veur Saint-Léonce Fréjus
* Chapel-vadeziñ Sant-Yann Poitiers
* Chapel-vadeziñ Aix-en-Provence
* Chapel-vadeziñ Fréjus
* Chapel-vadeziñ Poitiers
* Kev-iliz Saint-Seurin e Bourdel
# Arz erotek e Pompei ha Herculaneum

An arz erotek e Pompei ha Herculaneum zo bet kavet e kêrioù kozh bae Naplez (e Pompeii ha Herculaneum dreist-holl) war-lerc'h ma voe kroget da gleuziañ enno en XVIII-vet kantved.
Kavet e voe e oa leun ar c'hêrioù-se a livadurioù erotek a svoe spontet ar gleuzerien ouzh o gwelout. Betek binvioù ordinal en tier a oa stummoù erotek dezho. Kement-se a ziskouez e oa laosk a-walc'h doareoù-bevañ reizhel ar Romaned en amzer-se, hep arabadoù a vez e darn eus ar c'hevredigezhioù a vremañ, goude ma n'eo ket ur ster erotek a vez e atav gant darn eus ar skeudennoù, evel ar pichoù bras-meurbet a c'halle aroueziañ ar speriusted pe ar strujusted.
An digompren etre an daou sevenadur-se a voe kaoz ma moe kuzhet kalz eus ar c'havadennoù adarre. Da skouer, urmurlivadur a ziskoueze Priapus, doue kozh ar vuhez reizhel hag ar speriusted, gant e bikol mell pich, a oa bet goloet a blastr ha ne voe addizoloet nemet e 1998 abalamour d'ar glav.

## Kabined ar sekredoù

E 1819, pa deuas ar roue Frañsez I a Naplez da weladenniñ diskouezadeg Pompeii e Mirdi Naplez gant gwreg ha merc'h e oa ken diaes o welout ar pezhioù arzel ma tivizas e vijent serret en ur pezh kuzh, ha ne vije digoret nemet d'an dud "a oad hag a vuhez reizh".
Addigoret, serret, addigoret adarre, adserret e-pad 100 vloaz, eo bet an diskouezadeg. e dibenn ar bloavezhioù 1960 (koulz dispac'h ar reizh) e voe digoret e-pad ur pennad berr. Ret eo bet gortoz ken ar bloaz 2000 evit ma tigorfe da vat. Ar vugale (dindan 18 vloaz, hervez al lezenn) ne vezont ket laosket da vont e-barzh hep aotre, ha chom a ra ur gward gante atav e-barzh ar pezh kuzh.

## Skouerioù brudet
### Pichoù

* Marelladur e teol: an doue Pan gant un Hamadriadenn.
* Murlivadur: Priapus pe Mercurius?
Kleier arem gant pichoù loened a oa stank -- Ur mell kalc'h (pe Pan, Priapus pe unan evelte) ne oa nag erotek na drouk, met arouez ar strujusted nemetken.
* Kloc'h dre avel

#### Priapus

* Moger Priapos, Ti ar Vetti
* Murlivadur all da b-Priapus, this time from the entryway of the largest Pompeii brothel

### Fouzhlec'hioù

* Murlivadur eus brasañ fouzhlec'h Pompeii
* Murlivadur erotek eus Pompeii
N'ouzer ket ha mennet e oa ar skeudennoù da ziskouez ar pezh a ginnige ar stalioù-se pe da sachañ lagad ar weladennerien hepken.

## Livadurioù

Amañ dindan standilhonoù eus murlivadurioù, marelladurioù, delwennoù, ha traoù erotek arall kavet e Pompeii ha Herculaneum.
* Murlivadur en ur c'hibelldi, gant daou baotr hag ur plac'h.
* Murlivadur en ur c'hibelldi.
* C'hoari daou. Murlivadur ouzh moger kreisteiz sal emziwiskañ kibelldi Pompei

### Gwener en un hanter grogenn

Murlivadur Pompei gant Gwener ne oa ket anavezet gant Sandro Botticelli, liver Ganedigezh Gwener, met marteze e oa un adlivadur roman eus livadur brudet gant Apelles graet meneg anezhañ gant Lucian. En henamzer klasel eo arouez kourzh ar maouezed e oa ar c'hregin.

### Skeudennoù

* C'hoari daou, Casa dei Vettii
* Eus ti ar C'hantvet Deiz-ha-bloaz
* Banvez

## Liammoù diavaez

* Pennad saoznek diwar-benn fouzhlec'h Pompei : Erotic frescoes put Pompeii brothel on the tourist map, The Times, 27th October 2006
# Arz ar brezel

Arz ar brezel (e sinaeg : 孙子兵法, pinyin : sūn zǐ bīng fǎ, « Strategiezh soudardel mestr Sun ») a zo ul levr strategiezh soudardel sinaat skrivet gant Sun Tzu (544-496 kent J.-K.), ur jeneral a renk uhel, strategour meur ha kadoniour. Trizek levrenn a ya da sevel Arz ar Brezel, pep hini anezho o spisaat ur sell kadoniel war ar brezel.

## Levrlennadur

* Sun Tzu, L'art de la guerre, Fayard/Pluriel, 20011, ISBN 978-2-8185-0174-0 (fr)
# Arz ha saverezh karlat

An arz karlat a badas eus 780 da 900, pa oa Karl-Veur hag e ziskennidi o ren an impalàerded frank. An azginivelezh karlat a reer anezhi ivez. Graet e oa evit al lez ha kalz a vanatioù dindan ar bàeroniezh-impalàer. Evit ar wezh kentañ e klasked da adperc'herenniñ stummoù ha furmoù arz klasel ar Mor kreiz en hanternoz Europa.
Savourien-diez karlat a glaskas da wellaat ar saverezh Roma hag a emprestas o doareoù keit da savourien-diez ar gristenezh kentañ ha da re an impalàerded bizantin, mui kavadennoù eus o ferzh... pezh a grouas ur stumm en e un.
* Avieloù Lorsch (778-820). Skol Lez Karl-Veur.
* Plakad olifant, deuet eus golo ul levr, Reims e fin an 9vet kantved. Un tamm buhez eus Sant Remi e krec'h ha Hlowodowig badezet e traoñ.
* Levr-skramantoù Drogo, war-dro 850. Pennlizherenn C skeudennaouet gant pignidigezh ar Salver. Skrivet eo gant liv aour.
* Sant Mark e Avieloù Ebbo.
* Eus levr-salmoù Utrecht, 9vet kantved.
* Tamm golo ul levr (11vet) ha n'eo ket karlat.
* Marellig, Germigny-des-Prés, war-dro 806 met renevezet eo bet.
* Golo olifant Avieloù Lorsch. Patromoù impalàer an Henamzer diwezhañ klenket diouzh temoù kristen.
* Ti-porzh Manati Lorsch.
* Ar Chapel Palatin en Aachen, savet etre 792 ha 805.
# Bréville

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Bréville zo un anv-lec'h gallek:
-e Normandi
* Bréville-les-Monts e Calvados
* Bréville-sur-Mer, e Manche

## Tud

* Pierre de Bréville (1861-1949),
* Édouard Bréville
# Brévillers

Brévillers zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
* Brévillers (Pas-de-Calais), kumun e departamant Pas-de-Calais
* Brévillers (Somme), kumun e departamant Somme