OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mary Livingston

Mary Livingston a oa un dimezell eus noblañs Bro-Skos, dibabet gant ar rouanez Mary of Guise da vezañ kompagnunez d'he merc'h Mary Stuart, hag unan eus ar Peder Mary a oa peder dimezell a enor d'ar rouanez vihan, gant Mary Fleming, Mary Beaton ha Mary Seton. Merc'h e oa da Alexander Livingston, 5vet Aotrou Livingston, ha diwaller ar rouanez Mary Stuart,.
E 1565 e timezas Mary Livingston da John Sempill of Bruntschiells. Ur mab o doe, James Sempill.
# Le Mariage du lieutenant Laré

Le Mariage du lieutenant Laré zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1878.

## Istor

Embannet e oa bet er gelaouenn La Mosaïque, d'ar 25 a viz Mae 1878, sinet Guy de Valmont. Adembannet e oa bet en dastumad Misti, gant Le Livre de poche e 1967.

## An danevell

C'hoarvezout a ra an istor e-pad brezel 1870 etre Prusia ha Bro-C'hall. Al letanant Laré en deus bet urzh da vont da sikour ur bagad soudarded c'hall a zo o stourm e Blainville.Hag eñ en hent gant tri c'hant den. pan erru nepell diouzh kastell Blainville, e sikour ur c'hozhiad hag e verc'h a zo o tec'hel rak ar Brusianed.
Bloaz goude e timezo Laré d'an Dimezell Ronfé-Quédissac.

## Embannadurioù

* Le Mariage du lieutenant Laré, e Misti, dastumad ugent danevell gant Maupassant, Éditions Albin Michel, Le Livre de poche n° 2156, 1967.
* Le Mariage du lieutenant Laré, e Maupassant, Contes et Nouvelles, tome I, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1974 (ISBN 978 2 07 010805 3).

## Liamm diavaez

* Le Mariage du lieutenant Laré, Œuvres complètes de Guy de Maupassant, volume 1, Edition L. Conard er Projet Gutenberg
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Le Masque

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Le Masque zo anv meur a oberenn c'hallek.

## Lennegezh

* Le Masque, dastumad romantoù polis, embannet e Pariz gant al Librairie des Champs-Élysées.
* Le Masque, danevell gant Guy de Maupassant en 1889.

## Filmoù

* Le Masque film gall gant Johan van der Keuken en 1989.

## Pennadoù kar

* Masque
* Mask
* Maskl
# Le Marquis d'Anaon

Le Marquis d'Anaon zo un heuliad bandennoù-treset istorel gall. Diazezet eo war mojenn ar markiz a Anaon, ur vojenn pobl eus an XVIII$^{vet}$ kantved.
* Senario : Fabien Vehlmann
* Tresadennoù : Matthieu Bonhomme
* Livioù : Delf

## Istor

Jean-Baptiste Poulain zo bet kefridiet gant desevel Nolwen, mab baron Grac lesanvet "ar roñfl". Mont a ra neuze an haroz war enezenn Grac. Kejañ a ra gant ar baron hag a zo un den hegarat skiantour a dudi. Siwazh Nolwen ar mab a zo steuziet, pa erru mare koan ez eo degaset ar vugel marvet. Stanket war an enezenn Jean-Baptiste Poulain a zo vont da glask kompren petra a zo erruet.

## Tro-dro d'an heuliad

* E fin al levrenn 1 e vo lesanvet Jean-Baptiste Poulain, markiz an Anaon.

## Lodennoù an heuliad

* Levrenn 1 : L'Ile de Brac (2002)
* Levrenn 2 : La Vierge noire (2003)
* Levrenn 3 : La Providence (2004)
* Hollad : Contes et Légendes (lodennoù 1 da 3 e gwenn-ha-du) (2005)
* Levrenn 4 : La Bête (2006)
* Levrenn 5 : La chambre de Kheops (2008) - (lakaet war-raok e-pad Festival Angoulême 2009)
# Le Masque (Maupassant)

Le Masque zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, en 1889.

## Istor

Embannet e oa bet en L'Écho de Paris, d'an 13 a viz Gouhere 1889, hag adembannet en dastumad L'Inutile Beauté, gant Victor Havard, e 1890.

## Embannadurioù

| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Le Mercier

Le Mercier zo un anv-tiegezh gallek.

## Gerdarzh

Eus an anv-micher mercier, merser.

## Adstumm

* Mercier

## Tud

* André Le Mercier pe Andreo ar Merser, skolaer hag embanner brezhonek.
* Camille Le Mercier d'Erm (1888-1978), skrivagner gallek hag emsaver
* Patrick Le Mercier, gitarour ha biolinour
# Le Marin

Le Marin :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Martinik |
| Departamant | Martinik |
| Arondisamant | Le Marin (pennlec'h) |
| Kanton | Le Marin (pennlec'h) |
| Kod kumun | 97217 |
| Kod post | 97290 |
| Maer Amzer gefridi | Rodolphe Désiré 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de l'Espace Sud de la Martinique |
| Lec'hienn web | http://www.marin-martinique.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 8 647 ann. (2020) |
| Stankter | 223 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 347 m |
| Gorread | 38,72 km² |
| kemmañ |
Le Marin zo ur gumun e departamant tramor Martinik, en Antilhez gall. Pennlec'h arondisamant Le Marin eo.
Er bloavezh 2020 e oa 8 647 a annezidi hag a reer Marinois anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz Saint-Étienne.
* Ar skol.
* Al levraoueg.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Le Menteur

Le Menteur zo ur pezh-c'hoari gallek gant Pierre Corneille en 1644, ha diwezhañ komedienn an oberour. Berzh bras a reas e Pariz, en théâtre du Marais, ugent vloaz a-raok pezhioù Molière.
Savet eo diwar La Verdad Sospechosa, ur pezh spagnolek gant Juan Ruíz de Alarcón, embannet e 1634. Meur a bezh gant Corneille zo tapet diwar oberennoù spagnolek.
Goapaat a ra ar c'haouiaded ha doareoù-bevañ gadal ar re gozh, evel Géronte. Gwerzennoù zo a ra fent eus Le Cid.
E 1645 e voe embannet La Suite du Menteur gant Pierre Corneille.
# Le Marais-la-Chapelle

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Le Marais-la-Chapelle |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Le Marais-la-Chapelle e Kanton Morteaux-Coulibœuf hag en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Falaise |
| Kanton | Morteaux-Coulibœuf |
| Kod INSEE | 14402 |
| Kod post | 14620 |
| Maer | Christian Allais (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 2,42 km² |
| Led | 48° 52' 57" Norzh |
| Hed | 00° 01' 27" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 70 m |
| Uhelder bihanañ | 64 m |
| Uhelder brasañ | 95 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 79 (2008) |
| Stankter | 22 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Le Marais-la-Chapelle a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* 1823: staget e voe kumun La Chapelle-Fouquet (154 annezad e 1821) ouzh kumun Le Marais (164 annezad e 1821). Le Marais-la-Chapelle eo anv ar gumun nevez.

### XX$^{vet}$ kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Germain e Le Marais, XV$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Sainte Madeleine e La Chapelle-Fouquet, XV$^{vet}$ kantved, kouezhet en he foull abalamour d'ar bombezadegoù e 1944.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Even 1995 | | Christian Allais | digostezenn | Labourer-douar |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini-Ehess Fichenn kumun Le Marais-la-Chapelle ha Fichenn La Chapelle-Fouquet
# Le Marquis de Fumerol

Le Marquis de Fumerol zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1886.

## Istor

Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn Gil Blas d'ar 5 a viz Here 1886.
Adembannet e voe seizh miz goude, en Mae 1887, en dastumad Le Horla.

## An danevell

Emañ Markiz Fumerol ont da vervel hep beleg ebet war e dro, un euzh hag ur vezh da dud e diegezh.

## Embannadurioù

* 1886 : Le Marquis de Fumerol, e La Nouvelle Revue.
* 1887 : Le Marquis de Fumerol, en dastumad Le Horla embannet gant Paul Ollendorff.
* 1979 : Le Marquis de Fumerol, e Maupassant, Contes et Nouvelles, levrenn II, skrid notennet gant Louis Forestier, éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Pennadoù kar

* Danevelloù Guy de Maupassant

## Liammoù diavaez

* Le Marquis de Fumerol, en dastumad Le Horla, hervez embannadur 1895 e ti Ollendorf.

## Notennoù

* ↑ Maupassant, Contes et Nouvelles, tome II, notice de Louis Forestier (pp. 1567-1568), Éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1979
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Le Mazeau

Le Mazeau :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Pays de la Loire |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | Fontenay-le-Comte |
| Kanton | Fontenay-le-Comte |
| Kod kumun | 85139 |
| Kod post | 85420 |
| Maer Amzer gefridi | Bernard Bordet 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Vendée- Sèvre-Autise |
| Lec'hienn web | http://www.mairielemazeau.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 443 ann. (2020) |
| Stankter | 53 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 5 m bihanañ 1 m — brasañ 12 m |
| Gorread | 8,32 km² |
| kemmañ |
Le Mazeau a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* Ar porzh.
* War lez ar Sevr emañ ar gumun.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1899 diwar ul lodenn eus kumun Saint-Sigismond; lakaet e voe e Kanton Maillezais hag en Arondisamant Fontenay-le-Comte$^,$.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 24 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 2,75% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Trevadennoù

* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 15 a viz Here 1956, er 117vet Rujumant Troadegiezh e oa.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Ginivelezh an Intron Varia.
* Monumant ar re varv (1914-1918), luc’hskeudennoù$^,$.
* Plakenn 1914-1918 ha Brezel Aljeria en iliz katolik, luc’hskeudennoù$^,$.

## Pennad kar

* Saint-Sigismond.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr) Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Ki (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ouzhpenn eus al loened pevarzroadek e vez graet an anv ki. Graet e vez ivez:
* eus tud zo:
** ur c'hi-du, a oa un den n'ae ket d'an iliz, neuze e c'halle bezañ ur protestant pe un den difeiz;
** diwar-se an anvioù-tiegezh Kidu ha Kergidu
* diwar ar wriziennoù ki ha kon e teu an anvioù-badez: Tangi ha Konan
** ur c'hi-gaol zo un den a gomz brav, evit kaout boued evel ur c'hi, boued pe flouradennoù
* ur c'hi-labour zo un den a boagn o labourat: kiañ a ra!
* eus pesked: ki-mor (a-wechoù spineg, a-wechoù morc'hast), ki-rouz (anv all roet d’ar vorc’hast)
* eus plant:
** bent-ki,
** louzaouenn-ar-c'hi
* eus traoù :
** ki-tan,
** ki ar fuzuilh.
# Ki Bihan (steredeg)

Ar C'hi Bihan (Canis Minor, berraet e CMi) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ

* Procyon / α CMi
* Gomeisa / β CMi

## Gwelet ivez

* Korf-egor
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ki-dour Kongo

Ki-dour Kongo :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Iskerentiad : | Lutrinae |
| Genad : | Aonyx |
| Anv skiantel ||
| Aonyx congicus Lönnberg, 1910 ||
| Statud CITES : | Stagadenn I , Amzeriad adwel dianav |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ki-dour Kongo (Aonyx congicus) a zo ur c'hi-dour afrikan hag a vev e stêrioù ha geunioù ar c'hoadegoù glaviek eus Kreiz Afrika.
Tost-tre eo dre e feson ouzh ki-dour ar C'hap met bihanoc'h eo e zent ha n'eo ket ken stank e vlevenn. War a seblant e vev aliesoc'h war an douar eget ar c'hon-dour arall. Nebeut a draoù a anavezer diwar-benn e zoare-buhez met krediñ a reer en em vag diwar raned hag anevaled douar bihan. Hemolc'het e vez evit e greoñ ha lakaet en arvar gant distrujadur e diriad.

## Rummatadur

Tri isspesad a zo:
* A. congicus congicus
* A. congicus microdon
* A. congicus philippsi

## Liammoù diavaez

* Ki-dour Kongo
# Ki-dour Sumatra

Ki-dour Sumatra :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Genad : | Lutra |
| Anv skiantel ||
| Lutra sumatrana Gray, 1865 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ki-dour Sumatra (Lutra sumatrana) a zo ur bronneg hag a vev e Tailand, Kambodia, Vietnam ha Malaysia.
# Ki-dour ar C'hap

Ki-dour ar C'hap :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Iskerentiad : | Lutrinae |
| Genad : | Aonyx |
| Anv skiantel ||
| Aonyx capensis Schinz, 1821 ||
| Statud CITES : | Stagadenn II , Amzeriad adwel dianav |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ki-dour ar C'hap (Aonyx capensis) a zo ur c'hi-dour afrikan bras a vev e-kichen stêrioù Senegal betek Afrika ar Su.

## Doareoù pennañ

Heñvel a-walc'h eo ki-dour ar C'hap ouzh ar c'hi-dour korr. Ur c'horf hir en deus gant pavioù berr. E bavioù a-raok zo kalz berroc'h eget e bavioù a-dreñv. N'en deus skilf ebet, ar pezh a laka anezhañ da vezañ gwevn-tre.
Gell-du eo e vlevenn gant ur c'hof sklaeroc'h hag a-wechoù un tarch gwenn ledan war e c'houzoug. C'hwek-tre eo e greoñ hag, er c'hontrol d'ar c'hi-dour mor, n'eus gwiskad lard ebet dindan e groc'hen. Muzuliañ a ra etre 40 ha 71 cm ha pouezañ etre 13 ha 34 kg. 11 vloaz a c'hell bevañ en ur gwarezva.

## Annez

E meur a endro e vev ki-dour ar C'hap. E gavout a reer er plaenennoù, er c'hoadegoù glaviek pe er rannvroioù sec'h. E-kichen ar mor e c'hell bevañ ivez.

## Emzalc'h

Debriñ a ra kranked ha kresteneged bihan dreist-holl. Ne besketa ket. Implijout a ra e bavioù da gavout ha da dapout preizhoù el lec'hid. Ober a ra gant mein evit terriñ ar c'hregin.
Bevañ a ra ki-dour ar C'hap a strolladoù-familh bras. Pep hinienn he deus un dachenn dezhi hec'h-unan (17 km² evit ar pared, 14 km² evit ar parezed), met difennet e vez gant an holl anevaled eus ar strollad. O-unan emañ ar parezed evit ober war-dro ar re vihan, met en o c'hichen e chom ar pared.
Ki-dour ar C'hap a dremen an darn vrasañ eus e amzer en dour. Ur gwall c'hoarier eo ha plijout a ra kalz dezhañ embreger bizhier ha mein. Un aneval-noz eo dreist-holl, met gallout a ra mont er-maez e-pad an deiz a-wechoù.

## Liammoù diavaez

Ki-dour ar C'hap
# Ki-dour gouzoug brizh

Ki-dour gouzoug brizh :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Genad : | Lutra |
| Anv skiantel ||
| Lutra maculicollis Lichtenstein, 1835 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hi-dour gouzoug brizh (Lutra maculicollis pe Hydrictis maculicollis) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika.
# Ki-dour hirlostek

Ki-dour hirlostek :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Iskerentiad : | Lutrinae |
| Genad : | Lontra |
| Anv skiantel ||
| Lontra longicaudis Olfers, 1818 ||
| Statud CITES : | Stagadenn I , Adwel Olfers, 1818 |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hi-dour hirlostek (Lontra longicaudis) a zo ur c'hi-dour eus Kreiz ha Suamerika.
Bevañ a ra e meur a endro dourel, er c'hoadegoù, er savanennoù... Posupl eo e pljfe dezhañ muioc'h an doureier-red rak ral eo e gavout e stêrioù goustatoc'h an izeldirioù. Pesked ha kresteneged a zebr dreist-holl.
Nebeut a draoù a ouier diwar-benn e zoare buhez met krediñ a reer ez eus c'hwec'h isspesad:
* Lontra longicaudis annectens
* Lontra longicaudis colombiana
* Lontra longicaudis enudris
* Lontra longicaudis incarum
* Lontra longicaudis longicaudis
* Lontra longicaudis platensis
# Ki ar bodoù

Ki ar bodoù :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Canidae |
| Genad : | Speothos |
| Anv skiantel ||
| Speothos venaticus Lund, 1842 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ki ar bodoù (Speothos venaticus) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e Suamerika.
Ar spesad nemetañ eo er genad Speothos.
# Ki Bras (steredeg)

Ar C'hi Bras (Canis Major berraet e CMa) zo ur steredeg eus an hantervoul su. Enni emañ Steredenn ar C'hi (Sirius), skedusañ steredenn an oabl noz.

## Steredennoù heverkañ

* Sirius / α CMa
* Mizam / β CMa
* Muliphein / γ CMa
* Wezen / δ CMa
* Adara / ε CMa
* Furud / ζ CMa
* Aludra / η CMa

## Traoù oabl

* NGC 2359

## Gwelet ivez

* Korf-egor
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Menezioù Baining

Ar Menezioù Baining zo ur venezieg e Ledenez Gazelle, e reter Enez Breizh-Nevez, e Papoua Ginea-Nevez.
Ar Menez Sinewit (2,438 m) eo ar menez uhelañ.
# Menezioù Finisterre

Ar Menezioù Finisterre zo ur venezieg e Papoua Ginea-Nevez.
# Menezioù Kaokaz

Evit ar rannved politikel: gwelet Kaokaz.
Ar C'haokaz (კავკასიონი, Kavkasioni, e jorjieg, Кавказ/Kafkás e ruseg) zo menezioù en em astenn etre ar Mor Du ha Mor Kaspia. Ur rannved douaroniel ha politikel eo ivez (gwelet Kaokaz).

## Orin an anv

Dont a ra an anv "Kaokaz" eus ar ger gresianek "kaukasos". Krediñ a reer e teu ar ger gresianek eus ur ger iranek kozh "kapkah", a dalveze "menez bras", pe eus ur ger hittitek "kazkaz" a oa anv ur bobl o vevañ war ribl ar Mor Du. Displegadurioù all zo bet roet d’an anv c’hoazh .

## Kaokaz Bras ha Kaokaz Bihan

Kaokaz a ranner peurvuiañ e div lodenn : Kaokaz Bras ha Kaokaz Bihan. Alies pa lavarer Kaokaz ne reer anv e gwirionez nemet eus Kaokaz Bras.
Ar C’haokaz Bras en em astenn a-hed ouzhpenn 1100 km, hag a-dreuz 180 km. E gernioù uhelañ a dap 4000-5000 m, a-hed un aradennad ledet etre Sotchi, war aod ar Mor Du, ha Bakou, kêr-benn Azerbaidjan, war ribl Mor Kaspia. Ar menez Elbrous eo ar menez uhelañ (5642 m), ha sellet a reer outañ evel ar menez uhelañ en Europa. Ar C’haokaz Bras a ranner e teir lodenn : hini ar c’hornôg, etre ar Mor Du hag an Elbrouz, hini ar c’hreiz, etre an Elbrous hag ar menez Kazbek, hag hini ar reter, er reter d’ar menez Kazbek.
Ar C’haokaz Bras a lakaer peurvuiañ da vezañ an harzoù etre Azia hag Europa.
Ar C’haokaz Bihan zo kenstur mui pe vui gant ar C’haokaz Bras, nemet emañ pelloc’h er c’hreisteiz, en hanternoz da Armenia. Liammet eo ouzh ar C’haokaz Bras gant menezioù Likhi, un aradennad venezioù a dreuz kreiz Jorjia. Ar menez Gyamysh eo ar gern uhelañ (3 724 m).

## Gwelet ivez

* Kaokaz
a vo kavet e Wikimedia Commons.