OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 21 Gouere

← Gouere → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* Stankell uhel Aswan
* 1774 : Emglev Kuchuk-Kainarji etre Rusia hag an Impalaeriezh Otoman : dibenn ar brezel a oa kenetrezo abaoe 1768.
* 1831 : Leopold Iañ, roue kentañ Belgiz.
* 1861 : Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika : Emgann kentañ Bull Run - trec'h gant Lu ar Su.
* 1936 : Fin Taol-stad Gouhere 1936 e Bro-Spagn
* 1944 : Eil brezel bed er Meurvor Habask : Emgann Guam.
* 1945 : embannet eo niverenn diwezhañ Vent d'Ouest, sizhunieg al Luskad Dieubidigezh Vroadel (Mouvement de Libération Nationale e galleg), Pêr-Jakez Helias e bennskridaozer d'ar mare-se.
* 1969 : Evit ar wech kentañ ez eus tud o kerzhet war al Loar, Neil Armstrong da gentañ, ha Buzz Aldrin.
* 1970 : Savet Stankell uhel Asouan en Ejipt goude 11 vloavezh labour.
* 1972 : Gwener gwadek e Belfast, Norzhiwerzhon, tarzhadenn 22 vombezenn, 9 den lazhet, 130 den gloazet kriz.
* 2013 : Alberzh II a zilez e garg a roue Belgiz.

## Sportoù

* 1912 : 12vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Ar Roc'hell (Charente-Maritime) ha Brest ; trec'h eo Louis Heusghem (Belgia).
* 1933 : 21añ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Ar Roc'hell (Charente-Maritime) ha Roazhon ; trec'h eo Jean Aerts (Belgia).
* 1985 : aet Tro Bro-C'hall gant ar reder breizhat Bernard Hinault.
* 1996 : Jeannie Longo-Ciprelli, marc'hhouarnerez c'hall, a ya da gampionez olimpek ar redadeg a-renk en Atlanta (Stadoù Unanet).

## Ganedigezhioù

* 1888 : Yann-Bêr Kalloc'h, barzh brezhonek.
* 1899 : Ernest Hemingway, skrivagner amerikan.
* 1944 :
** John Atta-Mills, den-stad ghanaian ha 3$^{de}$ prezidant Republik Ghana adalek 2009 betek e varv.
** Tony Scott, filmaozer ha produer breizhveuriat.
* 1951 : Robin Williams, aktour ha fentigellour stadunanat.

## Marvioù

* 1904 : Jakez Mari Gwilhoù, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 1909 : Alan an Habask, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 1963 : Lou Bonin, den a sinema gall.
* 2012 : Annie France, aktourez sinema c'hall.
# 21 Kerzu

← Kerzu → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

Hervez an hengoun eo an 21 a viz Kerzu deiz kentañ ar goañv (en Hanterzouar an Norzh).
* 1880 : Enez Vanav eo ar vro gentañ ma aotreer ar maouezed da votiñ.
* 1937 : bannet eo Snow White and the Seven Dwarfs, kentañ film tresadennoù-bev hir ar Studioioù Disney e Los Angeles (Stadoù-Unanet Amerika).
* 1939 : Carlos do Carmo, kaner portugalat.
* 1940 : aet d'ar strad al lestr-spluj gall Narval en donvor da Sfax (Tunizia)..
* 1944 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev The Three Caballeros e Kêr-Vec'hiko (Mec'hiko).
* 1958 : dilennet eo Charles de Gaulle da brezidant ar Republik c'hall, en un doare dieeun.
* 1959 : eured Muhammad Reza Pahlavi (Shah Iran diwezhañ) gant Farah Diba.
* 1971 : krouidigezh Médecins sans frontières gant medisined c'hall.
* 1988 : Gwalldaol Lockerbie.
* 2014 : dilennet eo Klaus Iohannis da brezidant Roumania.

## Ganedigezhioù

* 1117 : Thomas Becket, arc'heskob Canterbury, etre 1162 ha 1170.
* 1804 : Benjamin Disraeli, skrivagner ha politiker saoz, kentañ ministr ar Rouantelezh Unanaet.
* 1912 : Paul Meurisse, komedian gall.
* 1917 : Heinrich Böll, skrivagner alaman, loread Priz Nobel.
* 1918 : Kurt Waldheim, politiker aostrian, bet sekretour meur Aozadur ar Broadoù Unanet ha prezidant Aostria.
* 1937 : Jane Fonda, aktorez stadunanat.
* 1940 : Frank Zappa, kaner-sonaozer ha gitarour amerikan.
* 1949 : Thomas Sankara, prezidant Burkina Faso.
* 1970 : Bart De Wever, politiker flandrezat.
* 1971 : Matthieu Chedid (M), soner gall.
* 1975 : Charles Michel, politiker belgiat, kentañ ministr Belgia, prezidant ar C'huzul Europat.
* 1977 : Emmanuel Macron, prezidant ar Republik c'hall.

## Marvioù

* 1375 : Giovanni Boccaccio, skrivagner italianek.
* 1549 : Marc'harid Bro-C'hall, priñsez c'hall, rouanez Navarra.
* 1908 : Alexander Whyte, ergerzher ha naturour breizhveuriat.
* 1940 : Francis Scott Fitzgerald, skrivagner stadunanat.
* 1945 : George Patton, milour ha jeneral stadunanat.
* 1968 : Vittorio Pozzo, melldroader ha gourdoner italian.
* 2006 : Saparmyrat Nyýazow, prezidant Turkmenistan.

## Lidoù

Sant an deiz : Tomaz (abostol)
* Iliz katolik roman
** Sant Pêr Kanizius, jezuist izelvroat ha Doktor an Iliz (1521-1597)
# 21 Ebrel

← Ebrel → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* -753 : krouidigezh Roma gant Romus ha Romulus hervez ar mojennoù.
* 1795 : sinet ez eus ur feur-emglev peoc'h e Maner ar Mabilais e Roazhon etre ar Chouaned hag ar Goñvañsion.
* 1943 : krouidigezh Football Klub Naoned gant Marsel Saupin.
* 1944 : ar gwir da votiñ roet d’ar maouezed e Frañs.
* 1960 : dont a ra Brasília da vezañ kêr-benn ofisiel Brazil e-lec’h Rio de Janeiro.
* 1994 : an ezplanedenn gentañ kavet gant ar steredoniourien Alexander Wolszczan ha Dale Frail

## Ganedigezhioù

* 1763 : François-Athanase de Charette de La Contrie, den eus ar chouanerezh.
* 1775 : Edward Smith-Stanley, dastumer, labourer-douar, naturour ha politikour saoz.
* 1816 : Charlotte Brontë, skrivagnerez saoznek.
* 1864 : Max Weber, sokiologour alaman.
* 1891 : Lucien Lechat, korporal breizhat, bet fuzuilhet « evit ar skouer » e-pad ar Brezel-bed kentañ.
* 1915 : Anthony Quinn, aktour mec'hikan stadunanat.
* 1926 : Elizabeth II, rouanez ar Rouantelezh Unanet.
* 1935 : Charles Grodin, aktour Stadunanat.
* 1947 : Iggy Pop, kaner-sonaozer hag aktour stadunanat.
* 1961 : Silvio Danailov, mestrc'hoarier echedoù bulgar.

## Marvioù

* 1142 : Pierre Abélard, prederour.
* 1699 : Jean Racine, dramaour gall.
* 1906 : Guillaume-Marie-Joseph Laboure, eskob Roazhon.
* 1910 : Mark Twain, skrivagner stadunanat.
* 1946 : John Maynard Keynes, armerzhour saoz.
* 1963 : Marcel Delaître, aktour (c'hoariva ha sinema) gall.
* 1969 : Loeiz Dujardin, lennegour ha furcher.
* 1977 : Gummo Marx, aktour stadunanat.
* 2003 : Nina Simone, kanourez stadunanat.
* 2005 : Gwynfor Evans, politikour kembreat.
* 2016 : Prince, kaner ha soner stadunanat.
* 2020 : Jacques Pellen, gitarour breizhat.
* 2021 : Marc Bécam, politiker, maer Kemper.

## Lidoù

* Deiziadur henroman : XI ante calendas Maias / Palilia - Parilia / Natalis Urbis = XI$^{vet}$ deiz kent I$^n$ Mae = Deiz-ha-bloaz diazez Kêr Roma
# 21 Eost

← Eost → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1359 : sinet eo Feur-emglev Pontoise.
* 1810 : Jean-Baptiste Bernadotte, marichal gall, a zo dilennet da roue Sveden gant Stadoù ar vro-se.
* 1911 : bet laeret taolenn Mona Lisa diouzh Mirdi al Louvre e Pariz gant ar gweraour italian Vincenzo Peruggia.
* 1914 : penn-kentañ Lazhadeg Tamines (Belgia) (Brezel-bed kentañ).
* 1944 : penn-kentañ Emvod Dumbarton Oaks e Washington D.C..
* 1959 : dont a ra Hawaii da vezañ 50vet stad ar Stadoù Unanet.
* 1961 : dieubet eo an dizalc'her kenyan Jomo Kenyatta.
* 1968 : gant luioù an Unaniezh Soviedel hag Emglev Varsovia eo aloubet Tchekoslovakia.
* 1975 : gant broadelourien eus Korsika, Edmond Simeoni en o fenn, eo aloubet tiegezh ur gwinier pinvidik e-kichen Aleria.
* 1991 : Latvia en em ziskleir dizalc’h diouzh an Unaniezh Soviedel.

## Ganedigezhioù

| Fulup II Bro C'hall | Augustin Louis Cauchy |
* 1165 : Fulup II Bro-C'hall (Fulup an Aogust e lesanv), roue Bro-C'hall.
* 1725 : Jean-Baptiste Greuze, livour ha tresour gall.
* 1754 : William Murdoch (pe Murdock c'hoazh), ijinour skos.
* 1765 : William IV ar Rouantelezh-Unanet, roue ar Rouantelezh Unanet ha Hannover adalek 1830 betek e varv.
* 1567 : sant Frañsez a Sal
* 1789 : Augustin Louis Cauchy, jedoniour gall.
* 1798 : Jules Michelet, istorour ha skrivagner gall.
* 1892 : Charles Vanel, aktour ha sevener gall.
* 1904 : Léo Joannon, aktour, filmaozour, produour ha saver senario gall.
* 1945 : Lev Alburt, mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù ukrainat.
* 1954 : Didier Six, melldroader etrebrodael gall.
* 1982 : Francisco Vallejo Pons, mestrc'harier echedoù spagnol.

## Marvioù

* Léon Trotsky
* 1805 : François Valentin, livour breizhat.
* 1836 : Edward Turner Bennett, loenoniour, skrivagner ha surjian saoz.
* 1838 : Adelbert von Chamisso (Louis Charles Adélaïde de Chamissot de Boncourt e anv gwir), barzh, louzawour ha skrivagner alamanek.
* 1940 : Leon Trotsky (Lyev Davidovitch Bronstein e anv gwir), politikour rusian.
* 1943 : Henrik Pontoppidan, skrivagner danek, tapet gantañ Priz Nobel al Lennegezh.
* 1991 : Camille Le Tallec, priour breizhat.
* 1995 : Subrahmanyan Chandrasekhar, astrofizikour ha jedoniour stadunanat-indian, tapet gantañ Priz Nobel ar Fizik (1983).

## Lidoù

* er Relijion gatolik :
** Santez Yuna
# 21 Gwengolo

← Gwengolo → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1711 : kemeret eo Rio de Janeiro gant ar c'hourser breizhat René Duguay-Trouin.
* 1792 : embannet eo ar Republik Frañs.
* 1937 : The Hobbit embannet gant J. R. R. Tolkien.
* 1964 : Malta dizalc'h diouzh ar Rouantelezh Unanet.
* 1981 : Belize dizalc'h diouzh ar Rouantelezh Unanet.
* 1991 : dizalc'hidigezh Armenia.
* 2001 : tarzhadenn ur bern bras temz kimiek e stal greantel Azote de France (AZF, strollad Total) distrujet ganti meur a savadur e Toloza (Haute-Garonne).

## Ganedigezhioù

* 1452 : Girolamo Savonarola, manac'h dominikan ha prezegenner italian a rennas war Firenze eus 1494 betek 1498.
* 1778 : Carl Ludwig Koch, koadc'hounezer ha naturour alaman.
* 1788 : Honoré-Charles Baston, kont Lariboisière, milour ha kannad.
* 1842 : Abdülhamit II : sultan an Impalaeriezh Otoman.
* 1866 : H. G. Wells, skrivagner saoz.
* 1881 : Éamonn Ceannt (Edward Thomas Kent), broadelour ha dispac'hour iwerzhonat.
* 1890 : Max Immelmann, nijer alaman.
* 1904 : Patrick Kavanagh, barzh saoznek eus Iwerzhon.
* 1909 : Kwame Nkrumah, prezidant Ghana.
* 1910 : Maurice Labro, filmaozer ha saver senario gall.
* 1929 : Sándor Kocsis, melldroader etrebroadel hungarian.
* 1934 : Leonard Cohen, kaner kanadian.
* 1953 : Marc Pajot, bageer-dre-lien breton.
* 1954 : Shinzo Abe, kentañ ministr Japan.
* 1955 : François Cluzet, aktour gall.

## Marvioù

* -19 : Vergilius, barzh roman.
* 1327 : Edouarzh II, roue Bro-Saoz.
* 1558 : Karl V, impalaer an Impalaeriezh Santel ha roue Spagn.
* 1761 : Gabriele Malagrida, misioner ha jezuist italian.
* 1832 : Walter Scott, skrivagner ha barzh skosat.
* 1921 : Auguste-Marie Dubourg, arc'heskob Roazhon ha kardinal.
* 1936 : Antoine Meillet, yezhoniour gall (° 1866).
* 1957 : Haakon VII, roue Norvegia.
* 1966 : Michel-Hervé Julien, diazezer SEPNB.
* 1969 : Jack Kerouac, skrivagner stadunanat.
* 1972 : Henry de Montherlant, skrivagner gallek.
* 1987 : Jaco Pastorius, c'hoarier gitar-boud jazz.
* 2011 : Paulette Dubost, aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.

## Lidoù

* er Relijion gatolik :
** Sant Mazhev, abostol hag avielour
** Sant Riwalan, penitiour e Mêlrant
* Deiz an dizalc'hiezh e Malta, Belize hag Armenia.
* Deiz Etrebroadel ar Peoc'h
# 21 Here

← Here → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |
Sant an deiz : Santez Sterenn

## Darvoudoù

* 1392 : mont a ra Go-Komatsu da gantvet impalaer Japan.
* 1520 :
** kavet Sant-Pêr-ha-Mikelon gant ar merdeer portugalat João Álvares Fagundes.
** kregiñ a ra Fernão de Magalhães da dreuziñ ar strizh-mor a zougo e anv.
* 1680 : krouidigezh Comédie-Française gant Loeiz XIV.
* 1805 : Emgann Trafalgar.
* 1861 : Emgann Ball's Bluff e Virginia (Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika).
* 1916 : drouklazhet eo Karl Graf von Stürgkh e Vienna (Aostria).
* 1934 : embannet eo Le Journal de Mickey evit ar wech kentañ.
* 1945 : kentañ referendom e Bro-C'hall goude dibenn an Eil Brezel-bed.
* 1956 : aet Władysław Gomułka da sekretour kentañ ar Strollad Micherour Unvanaet e Polonia.
* 1966 : gwallreuz poull-glaou en Aberfan (Kembre).
* 1969 : mont a ra Willy Brandt da gañseller Alamagn ar C'hornôg.

## Ganedigezhioù

* 1581 : Domenico Zampieri, livour italian.
* 1650 : Jan Bart, kourser mor.
* 1790 : Alphonse de Lamartine, barzh ha politikour gall.
* 1833 : Alfred Nobel, ijiner svedat ar prizioù Nobel.
* 1902 : Martin Eisentraut, loenoniour alaman.
* 1917 : Dizzy Gillespie, soner trompilh jazz stadunanat.
* 1919 : Guy Lefranc, filmaozer ha saver senario gall.
* 1933 : Gento, melldroader etrebroadel spagnol.
* 1956 : Carrie Fisher, aktourez, skrivagnerez ha saverez senario stadunanat.

## Marvioù

* 1221 : Alis Breizh, dugez Breizh adalek 1203 betek he marv.
* 1363 : Hugues Roger, den a iliz gall.
* 1422 : Charlez VI (Bro-C'hall), roue Bro-C'hall eus 1380 betek e varv.
* 1805 : Horatio Nelson, besamiral breizhveuriat.
* 1916 : Karl Graf von Stürgkh, politikour aostrian.
* 1966 : Maurice Salabert, aktour sinema gall.
* 2011 : Yann Fouéré, dizalc'hour breizhat.

## Lidoù

* Iliz katolik roman
** Sant Agaton, penitiour e tolead Sete (IV$^e$ kantved)
** Sant Hilarion, abad Bro-Balestina, diskibl da sant Anton-an-Dezerzh (Patrom:IVre kantved)
** Sant Judual, tad sant Judikael ha sant Judog (VI$^{vet}$ kantved)
** Santez Tunvezh, leanez, c'hoar da sant Iduned ha mamm sant Meven, patronez Landunvez (Bro-Leon - Penn-ar-Bed).
# 21 (pladenn)

21 zo un albom gant ar ganerez saoz Adele er bloavezh 2011.

## Gwerzhioù

Tremen 208 000 skouerenn eus ar bladenn a voe gwerzhet er Rouantelezh-Unanet er c'hentañ sizhunvezh ma voe lakaet war ar marc'had. E-kreiz ar bloavezh 2011, 6 000 000 skouerenn a voe gwerzhet er bed.

## Renkadur

| Bro | |
| Alamagn | 1 |
| Aostria | 1 |
| Belgia | 1 |
| Iwerzhon | 1 |
| Izelvroioù | 1 |
| Rouantelezh-Unanet | 1 |
| Suis | 1 |
| Stadoù-Unanet | 1 |

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 3 (es) Biographie d'Adele lec'hienn coveralia, aozer: labird
# 21 Du

← Du → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1920 : Sulvezh Gwadek en Iwerzhon : 31 den zo lazhet e Dulenn.
* 1932 : an tren a zegase Édouard Herriot da Naoned evit lidañ stagidigezh Breizh ouzh Bro-C'hall e 1532 a rank ober un ehan e-kichen Ingrandes, war harzoù Breizh, dre ma oa bet lakaet leternioù war an hent-houarn eno gant tud ar strollad Gwenn-ha-Du.
* 2017 : e zilez a ro Robert Mugabe eus e garg a brezidant e Zimbabwe.

## Ganedigezhioù

| Voltaire | Benjamin Disraeli |
* 1643 : René Robert Cavelier de La Salle, ergerzher gall.
* 1694 : Voltaire, skrivagner ha prederour gallek.
* 1804 : Benjamin Disraeli, den a Stad ha ministr kentañ ar Rouantelezh Unanet.
* 1848 : Carlo Salvioli, mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù ha teoriennour an dibennoù-partiennoù italian.
* 1887 : Joseph Mary Plunkett, barzh ha broadelour iwerzhonat.
* 1893 : Ernst Grünfeld, mestrc'hoarier, kazetennour ha skrivagnour echedoù aostrian.
* 1898 : René Magritte, livour [[belgiat]t.
* 1902 : Isaac Bashevis Singer, skrivagner yidichek genidik eus Polonia, tapet gantañ Priz Nobel al lennegezh.
* 1907 : Ernesto Mascheroni, melldroader etrebroadel uruguayat.
* 1908 : Salomon Flohr, mestrc'hoarier echedoù tchekoslovakat-soviedat.
* 1965 : Björk, kanerez hag aktourez.

## Marvioù

* 1305 : Yann II, Dug Breizh eus 1286 betek 1305.
* 1695 : Henry Purcell, sonaozer saoz.
* 1721 : Antoine Watteau, livour gall.
* 1874 : Sir William Jardine, naturour skosat.
* 1910 : Lev Tolstoy, skrivagner rusian.
* 1916 : Franz Joseph Iañ, impalaer Aostria ha roue Hungaria.
* 1939 : Émile Guépratte, ofiser meur a vor gall.
* 1949 : Mari Manac'h, pe Lady Mond, breizhadez paour aet da binvidik.

## Lidoù

* Katoligiezh:
** Sant an deiz : Sant Koulman.
# 21 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1793 : ar roue Loeiz XVI a Vro-C'hall, kondaonet d'ar marv, zo dibennet.
* 1919 : emvod kentañ Dáil Éireann (parlamant Iwerzhon) a embann dizalc'hidigezh Iwerzhon, e Dulenn. Deroù Brezel dieubidigezh Iwerzhon, gant un emgannig e kontelezh Tiobraid Árann.

## Ganedigezhioù

* 1338 : Charlez V, roue Bro-C'hall.
* 1834 : Yann ar Moal, geriadurour breizhat
* 1869 : Raspoutin, pirc'hirin hag avanturer rusian
* 1897 : Jim Sevellec, livour ha feilhañsour breizhat
* 1906 : Charles Dorat, aktour sinema ha saver senario gall
* 1966 : Ennio Arlandi, mestrc’hoarier echedoù italian, Kampion Italia e 2002

## Marvioù

* Louis XVI Bro C'hall
* 1188 : Fernando II, roue León.
* 1330 : Janed II Bourgogn, rouanez Navarra ha Bro-C'hall.
* 1519 : Vasco Núñez de Balboa, ergerzher ha konkistador spagnol.
* 1740 : Jacques Cassard, kabiten fourgadenn ha kourser breizhat (ha gall).
* 1793 : Loeiz XVI (Bro-C'hall).
* 1801 : Auguste-René-Louis Le Mintier de Saint-André, eskob diwezhañ Landreger.
* 1920 : Szymon Winawer, mestrc'hoarier echedoù poloniat.
* 1924 : Vladimir Oulianov, lesanvet Lenin, politikour rusian, diazezer an URSS.
* 1950 : George Orwell, skrivagner saoznek.
* 1961 : Blaise Cendrars, skrivagner suis broadet gall.
* 1984 : Roger Blin, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) ha leurenner gall.
* 2006 : Ibrahim Rugova, kentañ prezidant Kosovo.
* 2019 : Emiliano Sala, melldroader arc'hantinat.

## Lidoù

* Iliz katolik roman:
** Santez Agnes, plac'h yaouank merzheriet e Roma (III$^e$ kantved)
* E Breizh :
** sant Inganog (VIIvet kantved)
** Sant Benniged
# 21 C'hwevrer

← C'hwevrer → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | | | | | | |

## Darvoudoù

* 1804 : evit ar wech kentañ un ijinenn dre vurezh pe ur stlejerez, savet gant Richard Trevithick, a ya en-dro e labouradeg houarn Pen-y-Darren e Kembre.
* 1848 : Manifesto ar strollad komunour embannet gant Karl Marx ha Friedrich Engels.
* 1916 : deroù Emgann Verdun e Bro-C'hall.
* 1952 : lazhet ez eus tud gant ar polis e-pad ur vanifestadeg evit ar banglaeg e Pakistan ar Reter (bremañ republik dizalc'h Bangladesh).
* 1993 : tapet eo rekord bedel al lammat gant ar berchenn en diabarzh (6,15 m) gant an atletour ukrainat Sergei Bubka, e Donetsk (Ukraina).

## Ganedigezhioù

* 1794 : Antonio López de Santa Anna, prezidant Mec'hiko.
* 1834 : Feliks Brignou, skrivagner ha troour brezhonek.
* 1885 : Sacha Guitry, skrivagner, aktour ha filmaozer gall.
* 1900 : Madeleine Renaud, aktourez gall.
* 1903 : Raymond Queneau, skrivagner gall.
* 1924 : Robert Mugabe, prezidant Zimbabwe.
* 1933 : Nina Simone, kanourez amerikan.
* 1937 : Harald V, roue Norvegia.

## Marvioù

| Baruch de Spinoza | Gustave Caillebotte |
* 1513 : Jul II, pab.
* 1677 : Baruch Spinoza, prederour izelvroat.
* 1730 : Benead XIII, 243vet pab.
* 1894 : Gustave Caillebotte, livour gall.
* 1895 : Alphonse Guérin, mezeg ha surjian gall.
* 1926 : Heike Kamerlingh Onnes, fizikour izelvroat, tapet gantañ Priz Nobel ar fizik.
* 1938 : Yves Le Trocquer, ijinour ha polilikour.
* 1965 : Malcolm X, stourmer evit gwirioù ar Re Zu er Stadoù Unanet.
* 1977 : Seán Ó Ríordáin, barzh iwerzhonek.
* 2014 : Alphonse Arzel, maer Gwitalmeze ha senedour.
* 2015 : Meredydd Evans, skolveuriad ha stourmer evit ar c'hembraeg.

## Lidoù

* Devezh etrebroadel ar yezh vamm (UNESCO).
* Devezh Merzherien ar Yezh e Bangladesh.
* Deiziadur henroman : IX ante calendas Martias / Feralia = IX$^{vet}$ deiz kent I$^n$ Meurzh / Feralia (displegadenn da zont)
* Iliz katolik :
* E Breizh:
** santez Gwenn
# Adolf

Adolf, pe Adolph a-wechoù, zo un anv-badez alamanek, brezhonek, katalanek, islandek, finnek, hungarek, nederlandek ha norvegek. Ral e deuet da vezañ abaoe fin an eil Brezel Bed abalamour da Adolf Hitler.

## Yezhoù all

* Adolfo, en italianeg ha spagnoleg
* Adolphe e galleg
* Adolphus e latin ha saozneg

## Tud
### Impalaerien ha rouaned

* Adolf von Nassau (impalaer santel), impalaer santel (war-dro 1255 † 1298),
* Adolf Fredrik, roue Sveden en XVIII$^{vet}$ kantved

### Adolf

* Adolf Anderssen, echedour alaman.
* Adolf Galland
* Adolf Eichmann, nazi
* Adolf Hitler, politikour ha diktatour alaman a orin aostrian
* Adolf Loos, tisavour aostrian
* Adolf Lu Hitler Marak, politikour indian (ganet e 1948)
* Adolf Fredrik Munck (1749-1831), denjentil svedat, kelenner d'ar roue Gustav III

### Adolph

* Adolph Marx (1888–1961), gwir anv Harpo Marx

#### Gustav Adolf

* Gwelout Gustav.

#### Anvioù-tud

* Adolf Nassau

### Adolphus

* Ar priñs Adolphus, Dug Cambridge, mab da George III (1774–1850)
* Ernest Augustus William Adolphus George Frederick, priñs Hannover (1845–1923)
* Adolphus Cambridge, 1añ Markiz Cambridge

## Pennad kar

* Adolfo

## Notennoù

* ↑ Meneget e Geriadur Hemon-Huon.
# Adolf Anderssen

Karl Ernst Adolf Anderssen a zo bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1818 e Breslau, Alamagn (bremañ Wrocław, Polonia), marvet d'an 13 a viz Meurzh 1879.
Kelennour jedoniezh, mestrc'hoarier echedoù alaman ag ar renk kentañ. Lec'hiet kentañ e tournamantoù Londrez e 1851 ha 1862 ha Baden e 1870. Trec'h e voe war Daniel Harrwitz, Ignác Kolisch, Johann Löwenthal ha Johannes Zukertort. Sellet e vez outañ evel ouzh kampion ar bed adalek 1851 betek 1859, pa voe trec'het gant Paul Charles Morphy.

## Garadenn Anderssen

* Garadenn Anderssen

## Krogad « divarvel »

Ar c'hrogad divarvel zo ur c'hrogad a voe d'an 21 a viz Mezheven 1851 e Londrez etre Adolf Anderssen hag ar mestrc'hoarier estonian Lionel Kieseritzky, er-maez eus pep tournamant. Brudet eo abalamour d'an doare ma c'hounezas A. Anderssen : dre lamm goude aberzhet ur Faourell, e zaou Dour hag e Zamez, padal n'en doa L. Kieseritzky kollet nemet tri soudard.
Da-geñver an Diskouezadeg Hollvedel e Londrez, e 1851, ec'h aozas ar mestr-c'hoarier saoz Howard Staunton, gwellañ c'hoarier Europa d'ar mare, un tournamant etrebroadel a voe gounezet gant Anderssen. Goude-se, ar c'hampion alaman a c'hoarias krogadoù dizalc'h ; a-enep L. Kieseritzky e c'hounezas unan anezho. Ken bamet e voe L. Kieseritzky ma pellskrivas an dibun d'e gleub echedoù e Pariz, hag e miz Gouere 1951 e voe embannet er gazetenn La Régence ar c'hrogad a voe anvet Unsterbliche Partie "Krogad Divarvel" gant ar mestrc'hoarier aostrian Ernst Falkbeer er gelaouenn Wien Schachzeitung e 1855.
Londrez, 1851 Adolf Anderssen — Lionel Kieseritzky — 1-0 :
| Adolf Anderssen a-enep da Lionel Kiezeristky | 1. e4 - e5 2. f4 - exf4 3. Fc4 - Dh4+ 4. Rf1 - b5?! 5. Fxb5 - Mf6 6. Mf3 - Dh6 7. d3 - Mh5 8. Mh4 - Dg5 9. Mf5! - c6 10. g4? - Mf6?! 11. Rg1! - cxb5? 12. h4! - Dg6 | 13. h5 - Dg5 14. Df3 - Mg8 15. Fxf4 - Df6 16. Mc3 - Fc5? 17. Md5 - Dxb2 18. Fd6!? - Fxg1? 19. e5! - Dxa1+ 20. Re2 - Ma6?? 21. Mxg7+ - Rd8 22. Df6+!! - Mxf6 23. Fe7# : 1-0 |

## Liamm diavaez

* Anderssen partienn
* ↑ (fr) 'La Régence, Gouere 185 (p. 221 sqq.). Kavet : 01/02/2022.
# Adoleg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo an adoleg (adhola) komzet gant tro-dro da 247.577 den (1986) en Ouganda.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek