OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Heteroxolmis dominicana

Heteroxolmis dominicana :
| Heteroxolmis dominicana, ur par luc'hskeudennet en Uruguay. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Genad : | Heteroxolmis |
| Anv skiantel ||
| Heteroxolmis Lanyon, 1986 ||
| Anv skiantel ||
| Heteroxolmis dominicana (Vieillot, 1823) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Heteroxolmis dominicana (pe Xolmis dominicanus) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Anvet e voe T[yrannus]. dominicanus (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831). Ar spesad nemetañ er genad Heteroxolmis an hini eo.
Dont a ra e anv eus hini an dominikaned dre m'eo gwenn ha du pluñv laboused ar spesad evel hini leaned Urzh ar vreudeur prezegerien gwechoù 'zo.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e kreisteiz Brazil, biz Arc'hantina hag Uruguay.

## Liammoù diavaez

* (en) Xolmis dominicanus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Xolmis dominicanus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Xolmis dominicanus el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Heteroxolmis dominicana.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Heteromys

Heteromys :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Heteromyidae |
| Genad : | Heteromys |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Heteromys a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù

8 pe 9 spesad logod-godell a zo ennañ:
* Heteromys anomalus
* Heteromys australis
* Heteromys desmarestianus
* Heteromys gaumeri
* Heteromys nelsoni
* Heteromys oasicus
* Heteromys oresterus
* Heteromys teleus
* Heteromys goldmani (spesad drezañ e-unan pe isspesad H. desmarestianus)
# Heterophasia

Heterophasia :
| Heterophasia capistrata, luc'hskeudennet e stad Sikkim (India). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Leiothrichidae |
| Anv skiantel ||
| Heterophasia Blyth, 1842 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Heterophasia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Heterophasia auricularis,
* Heterophasia capistrata
** H. c. bayleyi, capistrata ha nigriceps,
* Heterophasia desgodinsi
** H. d. desgodinsi, engelbachi, kingi, robinsoni ha tonkinensis,
* Heterophasia gracilis,
* Heterophasia melanoleuca
** H. m. castanoptera, melanoleuca ha radcliffei,
* Heterophasia picaoides
** H. p. cana, picaoides, simillima ha wrayi,
* Heterophasia pulchella
** H. p. nigroaurita ha pulchella.
Seitek (17) isspesad en holl.

## Rummatadur

Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.
Dilec'hiet e oa bet Heterophasia annectans‎ d'ober ar genad Leioptila (ar spesad nemetañ Leioptila annectens ennañ).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Leiothrichidae/Heterophasia (lennet e-barzh d'ar 5 a viz Meurzh 2022).
# Heteroptera

An Heteropterae, pugnez pe louezaed e brezhoneg, zo un isurzhiad eus an amprevaned heterometabolek eus isrenkad ar Pterygota, dezho :
* ur genoù graet da flemmañ ha da sunañ ;
* div zivaskell. An askelloù a-raok zo kroc'hennek e-skoaz re a-dreñv zo damgarnet ;
* kerniel hir.
En isurzhiad-mañ ez eus 41 c'herentiad hag a vod ouzhpenn 30 000 spesad anvet pugnez en un doare hollek, ha pa vevfent en dour pe war an douar. Ar c'herentiad anavezetañ eo hini ar Pentatomidae.
# Heth

Heth (hebreeg: חֵת) a zo un anv a gaver e-barzh an Torah ; anv eil mab Kanaan (Geneliezh 10, 15) eo.
Er rannbennad 23 ar C'heneliezh e pren Abraham, digant Efron an Hattiad (start eo gouzout hag un hittit eo pe un hatti), ar park e lec'h m'emañ Groc'h Makhpela ma touaro Sarah ha ma savo ur bez d'e diegezh.
# Ezkaroze

Ezkaroze (euskareg, stumm ofisiel; Escároz pe Ezcároz, hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
# Ezkio-Itsaso

Ezkio-Itsaso zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
# Ezpeize-Ündüreine

Ezpeize-Ündüreine (Espés-Undurenh en okitaneg; Espès-Undurein e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Maule-Lextarre.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ezieg

Ezieg :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Eczaé |
| Anv gallek (ofisiel) | Essé |
| Bro istorel | Bro Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Felger-Gwitreg |
| Kanton | Gwerc'h-Breizh |
| Kod kumun | 35108 |
| Kod post | 35150 |
| Maer Amzer gefridi | Joseph Geslin 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh-kumunioù Bro Maen ar Boudiged |
| Bro velestradurel | Bro Gwitreg |
| Lec'hienn Web | http://www.esse-larocheauxfees.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 050 ann. (2020) |
| Stankter | 45 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 57′ 30″ Norzh 1° 25′ 24″ Kornôg / 47.9583333333, -1.42333333333 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 62 m bihanañ 32 m — brasañ 92 m |
| Gorread | 23,19 km² |
| Ezieg ||
| kemmañ |
Ezieg a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh

Ar Sec'h a ra ar vevenn etre Koetruzan hag Ezieg.

## Anv

* Erwan Vallerie ː Esceio, XIVvet; Esseyum, 1516

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 41 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,55% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Maen ar Boudiged.
* Maen ar Boudiged.
* Maen ar Boudiged a zo ul lec'h brudet gant ar savadur meurvaenek-se.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Intron Varia.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Karg |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Joseph Geslin | Labourer-douar |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Laurent Beuchée | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

| Le Bel Aotrounez la Poitevinière | En argant e deir flourdilizenn en gul |
| Loisel, Loaisel, Louaisel Aotrounez la Couldre ha la Morinière | En sabel e deir moualc'henn en sabel |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec'hienn ofisiel ar gumun
* (fr)Lec'hienn Maen ar Boudiged

## Levrlennadur

* (fr) Gérard Boulé, Monument mégalithique de La Roche aux fées, emb. éditions d'arts Jos Le Doaré, 1973 .
* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Ezkabarte

Ezkabarte zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
# Ezkurra

Ezkurra zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
# Ezoforiezh

Implijet e vez an termen yezhoniel ezoforiezh (saoz.: exophora) evit komz eus elfennoù ezyezhoniel, da lâret eo elfennoù hag a ra dave da elfennoù all en hevelep skrid (dre gomz pe dre skrid) da skouer:
    "Eñ zo mab ar maer"
Er frazenn-mañ hepmuiken, mañ ec'h eo "hi" un daveenn ezoforel rak dave a ra d'un elfenn bet menneget d'un elfenn er-maez eus ar skrid.
Amañ, avat, ec'h eo "hi" un daveenn endoforel rak dave a ra d'un elfenn bet menneget dija er skrid (= "Argantael").
    "Deuet e oa Agantael. Hi eo merc'h ar maer".
Da lâret eo, er frazenn gentañ n'ouzer ket da biv e ra daver ar raganv "hi" rak n'eo ket bet menneget er skrid, daosut ma ma ouzer eus piv emeur o komz dre implijout ar memes termen "hi".
An ezoforiezh a c'hell bezañ deiktel he natur pa vez implijet elfennoù yezhadurel resis.
Daoust ha ne sellont ket war-eeun ouzh ar yezhadur e vez ranket ivez an homoforiezh evel un doare ezoforiezh.

## Gwelet ivez

* Endoforiezh
* Homoforiezh
# Ezpeleta

Ezpeleta :
| Anv gallek (ofisiel) | Espelette |
| Bro | Lapurdi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Departamant | Pireneoù-Atlantel |
| Arondisamant | Baiona |
| Kanton | Ezpeleta (pennlec'h) |
| Kod kumun | 64213 |
| Kod post | 64250 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Marie Iputcha 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Errobi |
| Lec'hienn web | http://www.mairie-espelette.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 036 ann. (2020) |
| Stankter | 76 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 33 m — brasañ 749 m |
| Gorread | 26,85 km² |
| kemmañ |
Ezpeleta (Espeleta en okitaneg; Espelette e galleg) zo ur gumun hag ur gêr vihan eus Euskal Herria, e proviñs Lapurdi, en Iparralde, ha pennlec'h kanton Ezpeleta.

## Brud

Brudet eo pimant Ezpeleta. E kêr e vez gwelet o sec'hañ ouzh talbenn an tier, pe ouzh ar balkonoù ha mogerioù diabarzh an ostalerioù ha brudet eo al leti "Euzkadi" gant se.
Foar ar pottoked a vez e miz Genver.

## Yezh

Ur skol Seaska zo en Ezpeleta.

## Skeudennoù

* Iliz Ezpeleta
* Pimant Ezpeleta ouzh un talbenn
* Pimant Ezpeleta ouzh un talbenn e kêr

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Impalaeriezh

Un impalaeriezh a zo ur strollad broioù lakaet dindan beli un impalaer. Dont a ra ar ger eus al latin imperium (beli). Pa gomzer eus un impalaeriezh e vez kaoz eus tiriadoù divent ha liessevenadurel. Ur galloud milourel a ya atav gant mennozh ar framm politikel-kevredigezhel-se. Ur monarkiezh pe unpenniezh eo an impalaeriezh.
An impalaeriezhoù koshañ (ar re bet anavezet dre an enklask istorel) a zo bet hini Henegipt, hini Sina hag ar re staliet e Mezopotamia abaoe an 3e kantved kent Jezuz-Krist.
Graet e vez alies a-walc'h an "impalaeriezh amerikan" eus ar sistem emglevioù milourel ha kenwerzhel a ro ur galloud divent d'ar Stadoù-Unanet. Koulzkoude pa n'eo ket ur riez liesvro, n'eo ket dereat meskañ an dra gant an impalaeriezhoù a zo kaoz anezho amañ. Anvet e vez ar sistem emglevioù an impalaerouriezh. Savboentoù liesseurt a sav war ar meizad-se.
Hiziv n'eus nemet impalaer ar Japan a zoug an titl-se, met n'eus ket mui kaoz eus an impalaeriezh p'eo aet bihannoc'h tiriadoù ar Japan dre goll Korea hag ar broioù aloubet er XXvet kantved. N'eo ket mui ur riez liesbobl Japan, nemet e-keñver an Ainoù hag ar Goreidi envroet.

## Impalaerezhioù
### Afrika

* Impalaeriezh Henegipt
* Impalaeriezh Etiopia
* Impalaeriezh Songhai

### Amerika

* Impalaeriezh aztekat
* Impalaeriezh inka
* Impalaeriezh Brazil
* Impalaeriezh amerikan

### Azia

* Impalaeriezh Sina
* Impalaeriezh persat
* Impalaeriezh mongol
* Impalaeriezh rusian
* Impalaeriezh otoman (astennet da Europa ha da Afrika)
* Impalaeriezh Japan
* Impalaeriezh Iran

### Europa

* Impalaeriezh Aten (astennet da Azia)
* Impalaeriezh Aleksandr (astennet da Azia ha da Afrika)
* Impalaeriezh Aostria (1804 - 1918)
* Impalaeriezh Alamagn (1870 - 1918)
* Impalaeriezh Roma
* Impalaeriezh roman ar Reter
* Impalaeriezh ar C'hornôg
* Impalaeriezh Santel German
* Impalaeriezh c'hall kentañ
* Eil Impalaeriezh c'hall
* Impalaeriezh trevadennel c'hall
* Impalaeriezh Breizh-Veur
* Impalaeriezh trevadennel Portugal
# Impalaeriezh Brazil

Impalaeriezh Brazil (e portugaleg : Império do Brasil, pe Brasil Império, Brasil Imperial pe Brasil Monárquico) zo ur stad hag a badas e Brazil eus 1822 betek 1889 a-raok ma voe savet Stadoù Unanet Brazil. A-raok-se e oa un drevadenn eus Rouantelezh Portugal.

## Impalaerien

* 1822 — 1831 Pedro Iañ Brazil
* 1825 — 1826 João Iañ Brazil, de jure
* 1831 — 1889 Pedro II Brazil
# Impalaeriezh C'hall Kentañ

An Impalaeriezh c'hall kentañ pe Impalaeriezh gall Napoleon Iañ pe l'Empire Français eo ar renad a voe savet e Bro-C'hall gant Napoleone Buonaparte evit kemer lec'h ar Gonsuliezh. Kregiñ a reas d'an 18 a viz Mae 1804 (ur senatus-consulte a ra eus Napoleon Buonaparte « impalaer ar C'hallaoued ») ha diskaret e voe e 1814 (Dilez Napoleon Bonaparte ha dilec'h da enez Elba). Kemeret e voe e lec'h gant an Adaozadur kentañ, troc'het gant prantad ar C'hant-Devezh, eus an 20 a viz Meurzh d'an 22 a viz Even 1815.
D'an 18 a viz Mae 1804, Napoleon a vez roet dezhañ an titl a impalaer ar C'hallaoued (L'Empereur des Français) gant ar Sened gall. Hollvouezhiadeg ar 6 a viz Du 1804 a gadarnaas savidigezh ar c'hentañ impalaeriezh. Napoleone Buonaparte a voe kurunet gant ar pab Pius VII en iliz-veur Intron-Varia Pariz, d'an 2 a viz Kerzu 1804.
# Impalaerez Brazil

E-keit ma padas Impalaeriezh Brazil (1822-1889), e voe peder impalaerez Brazil.

## Impalaerezed Brazil – Tiegezh Bragança

| Nº | Anv | Adal | Betek | Tiegezh orin | Pried da | Merc'h da |
| 1 | Maria Leopoldina Aostria | 7 a viz Gwengolo 1822 | 11 a viz Kerzu 1826 | Tiegezh Habsburg (Aostria) | Pedro Iañ Brazil | Franz Iañ Aostria ha Maria Teresa di Borbone-Napoli. |
| 2 | Carlota Joaquina de Borbón | 29 a viz Eost 1825 | 10 a viz Meurzh 1826 | Tiegezh Bourbon (Spagn) | João Iañ | Carlos IV ha Maria Luisa Carlotta di Borbone-Parma. |
| 3 | Amélie von Leuchtenberg | 2 a viz Eost 1829 | 7 a viz Ebrel 1831 | Tiegezh Beauharnais (Bro-C'hall) | Pedro Iañ Brazil | Eugène de Beauharnais hag Auguste Bavaria. |
| 4 | Teresa Cristina an Div Sikilia | 30 a viz Mae 1843 | 15 a viz Du 1889 | Tiegezh Bourbon (Rouantelezh an Div Sikilia | Pedro II Brazil | Francesco Iañ an Div Sikilia ha María Isabel Spagn. |

## Impalaerez titlet Brazil

Dre Feur-emglev Rio de Janeiro (1825), entre Portugal ha Brazil e 1825, a lakeas fin da Brezel Dizalc'hted Brazil, e voe anavezet emrenerezh ar vro, met miret e oa an titl imperador titular do Brasil evit João VI , a oa Roue Portugal. E bried eta, Carlota Joaquina de Borbón, a oa neuze imperatriz titular do Brasil. Pa varvas he fried, seizh miz goude, e kollas Carlota he zitloù, hini kurunenn Portugal evel hini Brazil, evit bout rouanez-vamm hag impalaerez-vamm.

## Evezhiadenn

Ma he devije asantet merc'h henañ Pedro II, Isabel do Brasil, kemer ar gurunenn, ha hi priñsez impalaerel Brazil en amzer ma voe embannet ar Republik, e vije deuet da vout impalaerez Brazil, rak an titl a zo bet roet da genseurtez an impalaer ha da penn ar stad en impalaeriezh.
# Impalaeriezh Aostria

Impalaeriezh Aostria (alamaneg : Kaiserthum Österreich) a verkas ur c'hemm e ren an Tiegezh Habsburg. Diazezet e voe d'ar 11 a viz Eost 1804 evel un unpenniezh hêrezhel gant an arc'hdug Franz Iañ Aostria, anvet Franz II hag a oa kaiser diwezhañ an Impalaeriezh santel roman german.
An tiegezh Habsburg-Lothringen a renas hep troc'h betek an 8 a viz Mezheven 1867, pa zeuas an impalaeriezh da vout Aostria-Hungaria goude e unvaniezh gant Rouantelezh Hungaria.
D'ar mare-se e oa impalaeriezh vrasañ Europa goude Impalaeriezh Rusia hag an deirvet bro bobletañ goude Rusia ha Frañs.

## Levrlennadur

* (de) Buchmann, Bertrand Michael. Kaisertum und Doppelmonarchie – Geschichte Österreichs. Wien : Pichler Verlag, 2003 (ISBN 978-3-85431-313-7)
* (de) Schimmer, Carl August. Das Kaiserthum Österreich. Darmstadt : Verlag von Gustav Georg Lange, 1845 En-linenn

## Liammoù diavaez

* (de) Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich
# Kastell Tullgarn

Kastell Tullgarn zo ur c’hastell e Sveden, e kumun Södertälje, e kontelezh Stockholm hag e proviñs Södermanland. E goueled ur pleg-mor emañ, hag a zo digor war ar Mor Baltel.
Savet e voe ar c’hastell kentañ e dibenn ar XVI$^{vet}$ kantved. Eus kreiz ar XVII$^{vet}$ kantved eo an hini a weler bremañ, dezhañ tri estaj ha tri zour, daou ront hag unan karrez. A bep tu d’ar savadur pennañ ez eus div gazel hag ur porzh etrezo.
Abaoe 1935 emañ war ur roll monumantoù istorel (Byggnadsminne). Bez’ ez eo unan eus an unnek palez roueel a zo e Sveden. Perc’hennet eo gant ar stad, met gallout a ra roue Sveden hag e familh ober o annez ennañ. Talvezout a ra dezho da gastell-hañv, tra m’eo Kastell Drottningholm o annez boas.
Gweladenniñ ar c’hastell a c’haller.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (sv) (en) Kastell Tullgarn
# Kastell Wartburg

Kastell Wartburg (Die Wartburg en alamaneg) zo ur c'hastell en Alamagn, e stad Thüringen.
Pintet eo war ur vri, dreist kêr Eisenach, war lez Koadeg Thüringen. Savet e voe war-dro ar bloavezh 1067 gant ar c’hont Ludwig der Springer (Loeiz al Lammer) hag abaoe 1999 eo bet lakaet war roll Lec’hiennoù ar Glad Bedel gant UNESCO.

## Istor

Liammet-strizh eo kastell Wartburg ouzh istor politikel ha relijiel ar broioù alaman. Etre 1211 ha 1227 e voe ar briñsez Elesbed Hungaria, a voe lakaet da santez diwezhatoc’h, o chom ennañ. E 1521 ha 1522, Martin Luther, ar manac’h gwallgaset en abeg d’e vennozhioù protestant, a vevas kuzhet er c’hastell, dindan an anv "Junger Jörg" hag ennañ e troas, e-korf 11 sizhun, an Testamant Nevez en alamaneg, ar pezh a voe diazez ur patrom yezh unvan evit an alamanegerien er c’hantvedoù war-lerc’h. Ar skrivagner Johann Wolfgang von Goethe a reas e annez er c’hastell ivez, er bloavezh 1777. D’an 18 a viz Here 1817 en em vodas strolladoù studierien alaman e kastell Wartburg d’ober ur gouel a-du gant an demokratelezh ha gant unvanidigezh Alamagn : devet e voe ganto arouezioù eus impalaeriezh Napoleon ha levrioù a sellent outo evel levrioù kilstourmerien.
Abalamour d’an holl draoù c’hoarvezet ennañ, e seller ouzh kastell Wartburg evel ur monumant istorel a bouez evit istor Alamagn ha hini ar brotestantiezh. Er bloavezhioù 1950 ha 1960 e voe kempennet ar c’hastell da glask reiñ dezhañ an neuz en doa er XVI$^{vet}$ kantved.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel Kastell Wartburg (en alamaneg hag e saozneg)
* Skeudennoù eus ar c’hastell el lec’hienn historische-orte.de
# Kastell Schönbrunn

Kastell Schönbrunn pe Palez Schönbrunn zo ur palez brudet e Vienna, en Aostria, a voe lec’h-annez meur a impalaer eus an Tiegezh Habsbourg. Bez’ eo unan eus al lec’hioù a zegemer ar muiañ a weladennerien e Vienna, abaoe ar bloavezhioù 1960.
Er bloavezh 1569 e voe prenet douaroù war ribl ar stêr Wien gant an Impalaer Santel Masimilian II, d’ober un dachenn chaseal ganto. En dachenn-se e veze lezet loened-pluñv ha loened-blev hag un ti-chase a oa ivez.
Er c’hantved war-lerc’h e tivizas Eleonora Gonzaga, a blije dezhi chaseal hag a oa bet roet an dachenn dezhi goude marv he gwaz, an impalaer Ferdinand II, lakaat sevel ur palez eno. Etre 1638 ha 1643 e voe savet kastell Schönbrunn, hag anvet e voe evel-se diwar ur “vammenn gaer” a oa en dachenn.
Kastell Schönbrunn a blije kenañ d’an impalaerez Maria Theresia, pried Frañsez Iañ hag eno e voe desavet o bugale, en o zouez o merc’h Maria Antonia, a oa da vezañ rouanez Bro-C’hall, ha brudet evel Marie-Antoinette Bro-C'hall.
E 1744 ha 1749 e voe kempennet ar c’hastell ha roet dezhañ e neuz a vremañ.
En-dro d’ar c’hastell ez eus liorzhoù kaer, er c’hiz varok, gant ul liorzh-loened.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kastell Vincennes

Kastell Vincennes zo ur c'hastell eus ar XIV$^{vet}$ kantved a oa da rouaned Bro-C'hall, e-kichen Pariz. Gant e dour-meur 52 vetr uhelder emañ e-touez ar c'hestell uhelañ en Europa.
Da gentañ ne oa eno nemet un ti-chase a oa d'ar roue Loeiz VII, e koad Vincennes, er reter da Bariz. Dindan ren Fulup Aogust ha Loeiz IX e teuas da vezañ lec'h-annez ar roueed. Daou roue a zimezas eno (Fulup III e 1274 ha Fulup IV e 1284) ha tri roue a varvas eno (Loeiz X e 1316, Fulup V e 1322 ha Charlez IV e 1328).
Gant Fulup VI Valois e voe roet lañs da labourioù bras evit ober anezhañ ur c'hastell-kreñv ha sevel an tour-meur, war-dro 1337. Ganet e voe Charlez V eno hag ober a reas anezhañ e di-annez ha sez e c'houarnamant hag e velestradur. En tour-meur e voe toullbac'het tud brudet, evel Herri III Navarra (Herri IV Bro-C'hall) er c'hastell, e-pad ar Brezelioù a relijion, pe c'hoazh Jean-François Paul de Gondi, kardinal Raez, ha Nicolas Fouquet.
Loeiz XIV a lakaas sevel div gazel nevez, treset gant Louis Le Vau, a-raok dilezel kastell Vincennes ha lakaat sevel kastell Versailhez. En XVIII$^{vet}$ kantved e oa ur prizon ma voe bac'het tud evel markiz Sade, Mirabeau ha Diderot. Goude an Dispac'h Gall, e 1796, e teuas da vezañ un arsanailh evit an arme. Labourioù bras a voe graet ennañ da neuze. Distrujet e voe an ti-chase eus mare Loeiz IX ha savet e voe savadurioù nevez.
Ar jeneral Pierre Daumesnil, a oa bet anvet da c'houarnour ar c'hastell gant Napoleon, a zifennas anezhañ e-pad 5 miz, e 1815, pa oa bet lakaet seziz warnañ gant soudarded Prusia. Dindan ren Napoleon III e voe adkempennet ar savadurioù gant Eugène Viollet-le-Duc hag adaozet al liorzh. Mata Hari, a oa bet tamallet dezhi bezañ spierez evit Alamagn e-pad ar Brezel-bed Kentañ, a voe fuzuilhet e fozioù kastell Vincennes d'ar 15 a viz Here 1917. E 1944 ivez e voe fuzuilhet 30 den eno, tud bet harzet gant an Alamaned.
Hiziv an deiz eo perc'hennet ar c'hastell gant Ministrerezh gall ar Sevenadur ha hini an Difenn. Er c'hastell emañ dielloù an arme, e servij istorel Ministrerezh an Difenn (Service Historique de la Défense).

## Liammoù diavez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel Kastell Vincennes
* Fichenn diwar-benn kastell Vincennes e structurae.de (galleg, saozneg, alamaneg)
* Fichenn diwar-benn kastell Vincennes el lec'hienn montjoye.net.
# Kastell Sigmaringen

Kastell Sigmaringen (Schloss Sigmaringen en alamaneg) zo ur c'hastell e kêr Sigmaringen, e kreisteiz Alamagn, e stad Baden-Württemberg. War lez ar stêr Danav emañ, dreist kêr, e korn-bro Alpoù Swabia.
Savet e voe ar c'hastell kentañ en XI$^{vet}$ kantved. Nevezet ha brasaet e voe er XV$^{vet}$ kantved. Meur a wech e voe devet e-pad e istor, ar wech diwezhañ e 1893. Adsavet e voe goude, ha bremañ n'eus nemet an tourioù a chom eus ar c'hastell-kreñv kentañ. Ennañ e voe diazezet pennoù an tiegezh Hohenzollern-Sigmaringen, konted da gentañ ha priñsed goude-se. Ur skourr eus an tiegezh Hohenzollern eo, tiegezh rouaned Prusia hag impalaerien Alamagn.
E dibenn an Eil Brezel-bed e voe Kastell Sigmaringen ul lec'h repu evit pennoù bras gouarnamant Vichy pa oa bet dieubet Bro-C'hall gant ar Gevredidi.
Perc'hennet eo ar c'hastell gant diskennidi an tiegezh Hohenzollern c'hoazh. Gweladenniñ anezhañ a c'haller a-hed ar bloaz.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn Kastell Sigmaringen
# Kastell Sruighlea

Kastell Sruighlea zo ur c'hastell e kêr Sruighlea, e Bro-Skos. Unan eus kestell brasañ ha pouezusañ ar vro eo, savet war un dorgenn, a-us kreiz kêr. Ur monumant istorel eo, meret gant Historic Scotland, aozadur savadurioù istorel Bro-Skos. Meur a hini eus rouaned ha rouanezed Bro-Skos a voe kurunennet e kastell Sruighlea, hag en o zouez Mari Stuart e 1542.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Giorgio

Giorgio zo un anv-badez italianek

## Yezhoù all

* Georg, en alamaneg
* George, e saozneg
* Georges e galleg
* Jorj ha Jord, e brezhoneg

### Tud

* Giorgio Anselmi, livour.
* Giorgio da Castelfranco, livour brudet evel Giorgione.
* Giorgio De Chirico, livour.
* Giorgio Scherer, livour.
* Giorgio Vasari, livour hag arzistorour.
# Giorgio Bassani

Giorgio Bassani zo ur skrivagner hag ur barzh italian ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1916 e Bologna, ha marvet d'an 13 a viz Ebrel 2000 e Roma. Brudet eo e romant Il giardino dei Finzi-Contini, filmet gant Vittorio De Sica.
# Gioiosa Ionica

Gioiosa Ionica zo ur gumun italian e meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
# Giorgina Bertolucci di Vecchio

Giorgina Bertolucci di Vecchio (1899-1985) a oa ul livourez italian.