# Ouigoureg

Ur yezh altaek eus is-skourr yezhoù turkek ar reter eo ar ouigoureg (ئۇيغۇرچه uyƣurqə, pe ئۇيغۇر تىلى uyƣur tili; sinaeg: 维吾尔语, pinyin: wéiwú'ěryǔ) komzet gant tro-dro da 7.601.431 a dud en holl e Rannbarzh Emren Uigour Xinjiang e Sina (7.214.431 a dud e 1990), Kazac'hstan (300.000 den e 1993), e Badakshan hag Abi-i-Barik e Afghanistan (893.000 den), e Hövsgöl Aimag e norzh Mongolia (1.000 den e 1982) hag e Turkia (Azia) (50 den e 1981).
Komzet e vez ivez en Aostralia, Alamagn, India, Indonezia, Kirgizstan, Pakistan, Arabia Saoudat, Taiwan, Tadjikistan, Stadoù-Unanet, Ouzbekistan.
Disheñvel-tre eo ar rannyezhoù komzet e Sina, Kazac'hstan, Kirgizstan hag Ouzbekistan.
Unan eus pemp boadelezh ofisiel Sina amn hini eo.
Skrivet e vez gant al lizherenneg arabek Cyrillic script in Kazakhstan; Roman script in Turkey; Arabic script in Afghanistan
Teir rannyezh pennañ ez eus:
* uigoureg ar c'hreiz ($)
* hotaneg (hotan)
* lopeg (lop)

## Doareoù-skrivañ

Adal deroù ar 5vet Kantved e oa bet implijet al lizherenneg sogdek evit skrivañ an ouigoureg, bet kemeret he flas da geñver an 10vet kantved gant al lizherenneg henouigourek diorroet diwarni, daoust ha ma oa bet adimplijet al lizherenneg sogdek adarre etre ar 15vet hag ar 16vet kantevdoù. Ouzhpenn-se, kichen-ha-kichen gant al lizherenneg sogdek e oa bet implijet al lizherenneg hendurkek adalek ar 6vet betek an 9vet kantved.
Kregiñ a reead da implijout al lizherenneg arabek evit ar wezh kentañ en 10vet kantved pa oa bet degaset an Islam d'an Ouigoured, implijet kichen-ha-kichen neuze gant al lizherenneg henouigourek. Implijet e vez hiziv c'hoazh al lizherenneg arabek.
Implijet e oa bet ivez al lizherenneg siriek a-wezhoù etre ar 5vet hag an 19vet kantved.
kemm-digemm e oa istor doare-skrivañ an ouigourek en 20vet kantved da heul ar politikezhioù-yezh bet lakaet e pleustr koulz en Unaniezh Soviedel hag e Sina. Da gentañ e klaskas an Unaniezh soviedel lakaat e plesutr un doare-skrivañ diazezet war al lizherenneg latin, met nebeud amzer da heul e tivisas ober kentoc'h gant al lizherenneg kirillek da diwezh ar bloavezhioù 1920 (anvet Uyghur Siril Yéziqi).
Ur wezh staliet ar gomuniezh e Sina, e oa bet klaset eno ivez lakaat e plesutr un doare-skrivañ diazezet war al lizherenneg kirillek, bet da heul ar c'hudennoù politikel etre Sina hag an unaniezh Soviedel, e kavas gwell Sina ijinañ un doare-skrivañ kemmesk diazezet war ar lizherennek romanekaet ar pinyin mui lizherennoù tennet diwar al lizherenneg kirillek (anvet Yengi Yeziⱪ).
Ne reas ket berzh avat an doare-skrivañ nevez-se ha disteriñ a rejont d'al lizherenneg arabek adarre, adstummet ar wezh-mañ (anvet Uyghur Ereb Yéziqi)
Diorroet e oa bet ul lizherenneg latin nevez (anvet Uyghur Latin Yéziqi) evit ma vefe aesoc'h da skrivañ an ouigoureg oc'h implijout un urzhiater boas da heul pemp emvod-breutaat dalc'het etre 2000 ha 2001.
Hiziv ec'h implijet peder lizherenneg dsiheñvel evit skrivañ an ouigoureg:
* arabek Uyghur Ereb Yéziqi (UEY)
* latin Uyghur Latin Yéziqi (ULY)
* kirillek Uyghur Siril Yéziqi (USY)
* kemmeskUyghur Pinyin Yéziqi (UPNY)
| # | LFE | UEY | ULY | USY | UPNY | # | LFE | UEY | ULY | USY | UPNY |
| 1 | ɑ | ئا | A a | А а | A a | 17 | q | ق | Q q | Қ қ | Ⱪ ⱪ |
| 2 | æ | ئە | E e | Ə ә | Ə ə | 18 | k | ك | K k | К к | K k |
| 3 | b | ب | B b | Б б | B b | 19 | ɡ | گ | G g | Г г | G g |
| 4 | p | پ | P p | П п | P p | 20 | ŋ | ڭ | Ng ng | Ң ң | Ng ng |
| 5 | t | ت | T t | Т т | T t | 21 | l | ل | L l | Л л | L l |
| 6 | d͡ʒ | ج | J j | Җ җ | J j | 22 | m | م | M m | М м | M m |
| 7 | t͡ʃ | چ | Ch ch | Ч ч | Q q | 23 | n | ن | N n | Н н | N n |
| 8 | x | خ | X x | Х х | H h | 24 | h | ھ | H h | Һ һ | Ⱨ ⱨ |
| 9 | d | د | D d | Д д | D d | 25 | o | ئو | O o | О о | O o |
| 10 | r | ر | R r | Р р | R r | 26 | u | ئۇ | U u | У у | U u |
| 11 | z | ز | Z z | З з | Z z | 27 | ø | ئۆ | Ö ö | Ө ө | Ɵ ɵ |
| 12 | ʒ | ژ | Zh zh | Ж ж | Ⱬ ⱬ | 28 | y | ئۈ | Ü ü | Ү ү | Ü ü |
| 13 | s | س | S s | С с | S s | 29 | w | ۋ | W w | В в | W w |
| 14 | ʃ | ش | Sh sh | Ш ш | X x | 30 | e | ئې | É é | Е е | E e |
| 15 | ʁ | غ | Gh gh | Ғ ғ | Ƣ ƣ | 31 | ɪ | ئى | I i | И и | I i |
| 16 | f | ف | F f | Ф ф | F f | 32 | j | ي | Y y | Й й | Y y |

## Un tañva eus ar yezh
### Frazennoù talvoudus

Demat Yaxshimusiz?
Mont a ra? Yaxshimusiz?
Noz vat Hosh emise
Mar plij Merhemet
Kenavo Hosh
Ya He'e
Nann Yaq
Mat eo Hop
Trugarez Rehmet sizge
Petra eo hoc'h anv? Ismingiz nime?
… eo ma anv Ismim …

### Ar raganvioù

Me Men
Te Sen (unander)
Eñ /Hi U
Ni Biz
C'hwi Siz (unander) Siler (liester)
Int Ular

### Goulennoù

Piv? Kim?
Petra? Neme?
Pelec'h? Nede?
Penaos? Qandaq?
Pegoulz? Qachan?
Pegement? Nechche?

### Devezhioù ar sizhun

Dilun Döshembe
Dimeurzh Sishembe
Dimerc'her Qarshembe
Diriaou Peyshembe
Digwener Jüme
Disadorn Shembe
Disul Yexshembe

### Ar mizioù

Miz Genver Yanvar
Miz C'wevrer Fevral
Miz Meurzh Mart
Miz Ebrel Avril
Miz Mae May
Miz Mezheven Iyun
Miz Gouere Iyul
Miz Eost Avghust
Miz Gwengolo Sintebir
Miz Here Oktebir
Miz Du Noyabir
Miz Kerzu Dekabir

### An niveroù

Unan bir
Daou ikki
Tri üch
Pevar töt
Pemp besh
C'hwec'h alte
Seizh yette
Eizh sekkiz
Nav toqquz
Dek on
Unnek on bir
Daouzek on ikki
Trizek on üch
Pevarzek on töt
Pempzek on besh
C'hwezhek on alte
Seitek on yette
Tric'hwec'h on sekkiz
Naontek on toqquz
Ugent yigrime
Unan-warn'n-ugent yigrime bir
Tregont ottuz
Daou-ha-tregont ottuz ikki
Daou-ugent qiriq
Tri-ha-daou-ugent qiriq üch
Hanterkant ellik
Tri-ugent atmish
Dek-ha-tri-ugent yetmish
Pevar-ugent seksen
Dek-ha-pevar-ugent toqsan
Kant yüz
Mil ming
Kentañ birinchi
Eil ikkinchi
Trede üchinchi
Pevare tötinchi
Pempvet beshinchi
C'hwec'hvet altinchi
Seizhvet yettinchi
Eizhvet sekkizinchi
Naovet toqquzinchi
Dekvet oninchi

### Disklêriadur gwirioù mab-den

Mellad 1:
| UEY | ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا باب-باراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلگە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە خاس روھ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى كېرەك. |
| ULY | Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we hoquqta babbarawer bolup tughulghan. ular eqilghe we wijdan'gha ige hemde bir-birige qérindashliq munasiwitige xas roh bilen muamile qilishi kérek. |
| USY | Һәммә адәм затидинла әркин, иззәт-һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилғә вә виджданға игә һәмдә бир-биригә қериндашлиқ мунасивитигә хаш рох билән му’амилә қилиши керәк. |
| UPNY | H̡əmmə adəm zatidinla ərkin, izzət-h̡ɵrmət wə hok̡uk̡ta babbarawər bolup tuƣulƣan. Ular ək̡ilƣə wə wijdanƣa igə h̡əmdə bir-birigə k̡erindaxlik̡ munasiwitigə hax roh bilən mu’amilə k̡ilixi kerək. |

## Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all
### Ar sifroù 0-10

Tost a-walc'h eo stumm ar gerioù a orin turkek rik implijet gant an eil yezh turkek hag eben alies, da skouer:
| Yezh | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| Hendurkeg | | bir | iki | üç | tört | biş | altı | yidi | sekiz | tokuz | on |
| Altaieg | ноль nol' | бир bir | эки eki | ÿч üç | тöрт tört | бeш beş | алты altı | jeти ceti | сегис segis | тогуc togus | oн on |
| Azeri | sıfır | bir | iki | üç | dörd | beş | altı | yeddi | səkkiz | doqquz | on |
| Bachkireg | ноль nol | бер ber | ике ike | өс ös | дүрт dürt | биш biş | алты altı | ете yete | һигеҙ higeź | туғыҙ tuğıź | ун un |
| Barabaeg | | bir | iki | üts | tört | pəş | alttı | yədi | səkiz | toğiz | on |
| C'hakaseg | | пip pir | ікi iki | үc üs | төpт tört | пиc pis | алты altı | читi çiti | cигic sigis | тoғыc toğıs | oн on |
| C'halajeg | | bii | äkki | üüç | töört | beeş | alta | yeetti | säkkiz | toqquz | oon |
| Dolganeg | | биир biir | икки ikki | үс üs | түөрт tüört | биэс bies | алта alta | hэттэ hette | агыс agıs | тогус togus | уон uon |
| Gagaouzeg | sıfır | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Kachkaeg | | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Karachayeg-balkareg | ноль nol | бер ber | эки eki | юч üç | тёрт tört | беш beş | алты altı | джети djeti | сегиз segiz | тогьуз toğuz | он on |
| Karakalpakeg | нол nol | бир bir | эки eki | үш u'sh | төрт to'rt | бес bes | алти alti | жети jeti | сегиз segiz | тоғиз tog'iz | он on |
| Kazakeg | нөл nöl | бір bir | екі eki | үш üş | төрт tört | бес bes | алты altı | жеті jeti | сегіз segiz | тоғыз toğız | он on |
| Kirgizeg | нөль nöl' | бир bir | эки eki | үч üç | төрт tört | беш beş | алты altı | жети jeti | сегиз segiz | тогуз toguz | он on |
| Kirgizeg Fuyü | | bir | igi | üş | durt | biş | altı | çiti | sigis | doğus | on |
| Koumikeg | ноль nol | бир bir | эки iki | уьч üç | доьрт dört | беш beş | алты altı | етти yetti | сегиз segiz | тогъуз toğuz | он on |
| Krimtchakeg | | bir | eki | üç | dort | beş | altı | yedi | sekiz | tokuz | on |
| Ouigoureg | نۆل нөль nöl | بىر бир bir | ىككى икки ikki | ئۈچ үч üq üç üch | تۆت төт töt | بەش bex beş bésh | ئالتە алте alte alté | يەتتە йетте yette yétté | سەككىز секиз sekkiz | توققۇز тоққуз toķķuz toqquz | ون он on |
| Ouzbekeg | нол, сифр nol, sifr | бир bir | икки ikki | уч uch | тўрт to'rt | беш besh | олти olti | етти yetti | саккиз sakkiz | тўққиз to'qqiz | ўн o'n |
| Tatareg | ноль nol | бер bir | ике ike | өч öç | дүрт dürt | биш biş | алты altı | җиде cide | сигез sigez | тугыз tuğız | он on |
| Tatareg Krimea | | bir | eki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | doquz | on |
| Tchagataieg | | bir | iki | üç | tört | beş | altı | yeti | sekiz | toquz | on |
| Tchouvacheg | ноль nol' | пӗр pĕr | ик ik | виҫ viś | тӑват tăvat | пилӗк pilĕk | улт ult | ҫич śiç | сакӑр sakăr | тӑхӑр tăxăr | вун vun |
| Tofaeg | | бipәә birәә | иъhи ìhi | үш üş | дөрт dört | бeш beş | aълты àltı | чедi çedi | ceъhec sèhes | тоъhoc tòhos | он on |
| Turkeg | sıfır | bir | iki | üç | dört | beş | altı | yedi | sekiz | dokuz | on |
| Turkeg otomanek | | bir | eki | üç | tört | bəş | altı | jəti | səqiz | toquz | on |
| Turkmeneg | нол nol | бир bir | ики iki | үч üç | дөрт dört | бәш bäş | алты alty | еди ýedi | секиз sekiz | докуз dokuz | он on |
| Tuvaeg | ноль / тик nol' / tik | бир bir | ийи iyi | үш üş | дөрт dört | бeш beş | алды aldı | чеди çedi | сес ses | тос tos | он on |
| Yakouteg | ноль nol | биир biir | икки ikki | үс üs | түөрт tüört | биэс bies | алта alta | сэттэ sette | аҕыс ağıs | тоҕус toğus | уон uon |

## Davennoù

* ↑ Omniglot: Uyghur
* ↑ Patrom:Harvnb

## Gwelet ivez:

* Yezhoù turkek

## Levrioù

* (en) Tömür, H. [Troet: Lee, A.]. 2003. Modern Uyghur Grammar, Istanbul: Yıldız

## Liammoù diavaez

* Geriadur ouigoureg-saozneg war-linenn e meur a doare-skrivañ
* Ethnologue
* Lizherennoù evit an urzhiataer
* Kentelioù
* Dornlevr klok