OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ѳ

Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ѳ, ѳ (fita). Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ, ha disheñvel eo diouzh al lizherenn girillek ispsial Ө implijet hiziv c'hoazh evit skrivañ yezhoù turkek zo hag ar mongoleg.
Sañset e oa da vezañ distaget [θ] er penn-kentañ, met buan-tre e teuas da vezañ distaget [f] e ruseg ha kemeret e oa bet he flas neuze gant al lizherenn Ф (ef) e 1918. En darn vrasañ eus ar yezhoù slavek all e oa bet kemeret e flas avat gant al lizherenn T (te), da skouer:
    Theodor
    Ruseg > Fyodor
    Bulgareg > T(e)dor
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek theta (Θ).

## Gwelet ivez

Ө
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ѵ (lizherenn)

Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ѵ, ѵ (izhitsa pe ijitsa). Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ, aet da get penn-da-benn tro-dro da 1918 daoust ma ma oa bet implijet nebeutoc'h nebeutañ abaoe ar XIXvet Kantved.
Sañset e oa da vezañ distaget [y] (u hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg), met buan-tre e teuas da vezañ distaget [i] dres evel al lizherenn И ha kemeret e oa bet he flas ganti.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Υ (upsilon).
Implijet e vez c'hoazh a-wechoù ganti an talvoud niverel 5, dre evel ma reer gant ar niverenn roman V.
Kavet e vez ivez la lizherenn warni daou dired boud anvet kendema pe kendima (diwar ar gresianeg: kentema) evit ober diouzh ar son [i] hep taol-mouezh.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Я

Trede lizherenn ha tregont al lizherenneg kirillek eo Я, я (ya) hervez urzh al lizherenneg rusek. Al lizherenn diwezhañ an hini eo ivez.
Distaget e vez e ruseg.
Diorroet e oa bet al lizherenneg-mañ diwar un I skrivet stag ouzh un A diouzh un tu hag ivez diwar stumm al lizherenn gozh yous bihan (Ѧ) bet lammet diouti an troadig kreiz
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ѥ

Ul lizherenn bet implijet gwechall gant al lizherenneg hengririllek eo Ѥ, ѥ ( e gant iota), distaget [je]. Ne vez ket implijet ken evit skrivañ ar yezhoù slavek.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Є skrivet stag ouzh al lizherenn girillek I.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Serapis

Serapis a oa un doue gresian-hag-egiptat. Ijinet e oa e-pad an III kantved kent J.-K. war urzh ar faraon Ptolemaios Iañ evel un benveg da unvaniñ ar C'hresianed hag an Henegiptiz en e rouantelezh. Taolennet e oa an doue evel un doue eus Henc'hres, met gant elfennoù eus doueed Henegipt, hag un ikonografiezh amprestet digant kalz azeulerezhioù disheñvel, a dalveze war un dro evit ar fonnusted hag an dasorc'hidigezh. Ledet e voe e azeulerezh a-ratozh-kaer gant rouanez an dierniezh, a savas ivez ur Serapeum kaer-meurbet en Aleksandria. Kenderc'hel a reas brud Serapis da greskiñ dindan an Impalaeriezh roman, ma kemeras alies lec'h Osiris evel pried Isis en temploù na oant ket dalc'het gant Henegiptiz. Distruj ar Serapeum gant ur bagad renet gant ar patriark kristen Teofilos Aleksandria e 389 zo unan eus an darvoudoù pouezusañ e diskar ar baganiezh kozh, ha paouez a reas an azeulerezh-se da-heul difenn ar "baganiezh" e 391.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* E. R. Bevan : The House of Ptolemy, Chapter. II
* James Grout : Temple of Serapis en Encyclopædia Romana
* Theophilus Antioch : Immoralities of the Gods: Of the fugitive Serapis chased from Sinope to Alexandria
* Greco-Egyptian Mythology: The Alexandrian Synthesis
# Serbeg

Ar serbeg zo ur yezh slavek a gomzer e Serbia ha lod eus ar broioù nes. Ur yezh ofisiel eo e Serbia, kenkoulz hag Montenegro ha Bosnia ha Herzegovina ma kaver kalzik a serbegerien ivez. Ur yezh rannvroel anavezet gant al lezenn eo ivez e Makedonia an Norzh, Roumania ha Kroatia. Komzet e vez gant war-dro 12 milion a dud en holl.
Ur yezh slavek eus skourr yezhoù slavek ar su eo ar serbeg, evel ar c'hroateg hag ar bosneg. Ur mare zo bet ma veze sellet ouzh ar "serbeg-ha-kroateg" evel ur yezh hepken, hag ar serbeg ur rannyezh anezhi. Un toullad yezhoniourien a gendalc'h da welet an traoù evel-se.
Graet e vez gant div lizherenneg dishañval evit skrivañ ar serbeg : gant al lizherenneg kirillek, an hini implijet ar muiañ hag an hini da vezañ graet ganti gant ar velestradurezh, ha gant al lizherenneg latin.
# Serandour

Serandour zo un anv-tiegezh brezhonek.

## Gerdarzh

* Moarvat eus serr-an-dour, ul lesanv roet d'un den hag a nac'he rannañ dour.

## Tud

* Jozeb Mari Serandour, beleg, saver kantikoù.

## Notennoù

* ↑ Albert Deshayes, Dictionnaire des noms de famille bretons, Le Chasse-Marée / ArMen, 1995, p. 231-a (ISBN 978-2-903708-61-0)
# Serc'h

Ur serc'h (serc'hed el liester, serc'hoù a-wechoù) eo ar plac'h a vev gant ur paotr hep na vefent dimezet. Ar serc'heg eo ar paotr a ra kemend-all.

## Istor

Seblantout a ra bezañ ur ger dereat, en istor ar yezh, stag ouzh an dud uhel, e-skoaz ar ger gast, a zo stag ouzh tud izel o renk.

## Gerioù heñvelster

Er yezh a-vremañ e vez graet gant pried-kleiz, gwreg-kleiz, adwreg, pa vez kaoz eus ur plac'h, ha n'eo ket dimezet, hag a vev gant ur gwaz, a zo dimezet, pe a zarempred anezhañ.
Ar ger mestrez n'eo ket heñvelster tamm ebet: talvezout a ra kement ha mestrez ar galon, dousig.

## Gerioù kar

* Serc'hiñ zo bevañ gant ur serc'h, da lavarout eo gant ur plac'h hep bezañ dimezet: bezañ ajolbet, a vez lavaret ivez er yezh a-vremañ.
* Serc'haouiñ zo bevañ gant serc'hoù (da geñveriañ gant gastaouiñ), ha kaout ur vuhez diroll.

## El lennegezh-pobl

   Itron amañ ne vefet ket Serc’h d’an aotrou ne laran ket

## El lec'hanvadurezh

Hervez kont, e kaver ar ger-se en anv-lec'h Koadserc'ho, e-kichen Montroulez.

## E kembraeg

* Karantez eo ar ger serch. Pa gomzer eus canu serch e komzer eus karantez kourtes el lennegezh krennamzerel.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Gwerziou Breiz Izel (eil levrenn, pajenn 232), dastumet gant Fañch an Uhel.
# Serchio

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar Serchio (distagadur italianek :) zo ur stêr en Italia, 111 km dezhi, anezhi trede brasañ stêr Toskana war-lerc'h an Arno hag an Ombrone, hag an eil evit he fonnder keitat (46,1 m$^3$/s d'ar muiañ). Treuziñ a ra proviñsoù Lucca ha Pisa.
# Seregenn

Ar seregenn eo an anv a vez graet eus div louzaouenn:
* ar seregenn-vihan
* ar seregenn-vras, a zo Arctium hec'h anv skiantel
# Seran penn melen

Seran penn melen :
| Ur seran penn melen. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Fringillidae |
| Genad : | Serinus |
| Anv skiantel ||
| Serinus serinus (Linnaeus,1766) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar seran penn melen a zo un evn bihan, Serinus serinus an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

* Serinus serinus

## Annez

Bevañ a ra dreist-holl e koadeier digor Europa$^,$.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Serinus serinus war al lec'hienn Avibase.
* ↑ Serinus serinus war al lec'hienn BirdLife International.
# Seravezza

Seravezza a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
# Serbeg-ha-kroateg

Ar serbeg-ha-kroateg, anvet c'hoazh bosneg/kroateg/serbeg (BKS), a zo ur yezh slavek eus ar C'hreisteiz, hag ar yezh pennañ e Serbia, Kroatia, Bosnia ha Herzegovina, ha Montenegro. Diazezet eo war peder rannyezh disheñvel, hag a c'heller kompren kenetrezo.
Standardizet e oa bet ar yezh e kreiz an XIX$^{vet}$ kantved, a-raok ma vije eus Stad Yougoslavia. Adalek ar penn-kentañ e oa div genyezh disheñvel, an hini groatek hag an hini serbek. Pep a relijion disheñvel o deus Kroatiz ha Serbiz, hag a-hed an istor int bet enframmet en impalaeriezhoù disheñvel. Kemeret o doa doareoù lennegel un tammig disheñvel da standard dezho, daoust dezho bezañ diazezet o-daou war ar memes isrannyezh eus Herzegovina ar Reter, renket er rannyezh chtokaviat. Abaoe disparti ar stadoù a yae da ober kevredad Yougoslavia e voe savet ur standard bosniat da yezh ofisiel e Bosnia ha Herzegovina, hag emeur o sevel ivez ur standard dibar eus yezh Montenegro. Dre-se e vez anvet ar serbeg-ha-kroateg alies hervez ar genel: serbeg, kroateg, bosnieg, hag montenegreg a-wezhioù. En XX$^{vet}$ kantved e oa ar serbeg-ha-kroateg yezh ofisiel Rouantelezh Yougoslavia (hag anvet e veze "yougoslaveg"), ha goude unan eus teir yezh ofisiel Republik Kevreadus Poblel Yougoslavia. Diwar disparti Yougoslavia e cheñchas ar sell war ar yezh hervez ar mennozhioù politikel hag ar pobloù.
# Tombali (rannvro)

Tombali zo ur rannvro eus Ginea-Bissau.
g • ka • ke Rannvroioù Ginea-Bissau :
| Rannvroioù | Bafatá · Biombo · Bissau · Bolama · Cacheu · Gabú · Oio · Quinara · Tombali |
# Tombouctou (Maupassant)

Tombouctou (Maupassant) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor

Kentañ ma voe embannet Tombouctou a voe er sizhunieg Le Gaulois, d'an 2 a viz Eost 1883, ha goude en dastumad Contes du jour et de la nuit en 1885.

## Danevell

Un ofiser gall a zegouezh gant ur morian anvet Tombouctou (re ziaes e anv gwir da zistagañ) e-kreiz kêr Bariz. Stourmet o devoa e Brezel 1870.

## Pennadoù kar

* Danevelloù Guy de Maupassant
* Tombouktou

## Notennoù

| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Tomatrop

Un tomatrop zo ur c'hoariell a veze diouzh ar c'hiz e Bro-Saoz d'ar mare viktorian ; dreistpad al luc'hsae eo pennaenn ar c'hoariell-se.
Anzavet eo an tromatrop evel unan eus kentidi ar sinema, hag an tresadennoù-bev pergen.
Savet e oa pep tomatrop diwar ur gantenn pe ur gartenn, gant ur skeudenn war an daou du anezhi, a oa staget ouzh daou damm poell. Pa veze lakaet an tammoù poell da droidellañ buan etre ar bizied em em zreistlakae an eil skeudenn ouzh eben da ziskouez ur skeudenn hepken, a zo ur c'henstroll eus an div.
A-douez ar skeudennoù paotañ e oa ur wezenn er goañv diouzh un tu hag an hevelep hini en hañv diouzh an tu all, pe c'hoazh ul labous hag ur gaoued. Alies e oa ivez un tamm barzhoneg, gant ur werzenn war bep tu.
E 1824 e voe ijinet an tomatrop gant ar mezeg saoz John Ayrton Paris (1785-1856), evit diskouez dreistpad al luc'hsae d'e genseurted er Royal College of Physicians e London.
Thaumatrope eo an anv orin, eus ar gerioù henc'hresianek θαῦμα thauma "burzhud" ha τρόπος trôpos "treiñ".

## Notennoù

* ↑ Dielloù an RCoP

## Liammoù diavaez

* Dastumad c'hoarielloù optek Richard Blazer (en)
* Tomatropoù o vont en-dro (en)

## Pennadoù kar

* Zoetrop (1834)
* Fenakistoskop (1841)
* Folioskop (1868)
* Praksinoskop (1877)
* Zoopraksiskop (1879)
* Elektrotakiskop (1887)
* Mutoskop (1894)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tomaz

Tomaz zo un anv-badez brezhonek, ha hini meur a zen.

## Yezhoù all

* Tomos, e kembraeg
* Thomas, e galleg ha saozneg

## Tud
### Relijion

* Tomaz an Abostol, meneget en Testamant Nevez;
** diwar e benn eo e vez lavaret "bezañ evel Sant Tomaz, diwezhañ den a gredas", ha c'hoazh : "Sant Tomaz, na gredas ken na welas"
* Tomaz Akin (Tommaso d'Aquino en italianeg; Thomas Aquinas e latin) (1225-1274), prederour katolik (pennañ feizoniour an Iliz katolik hervezi, tud zo a lavar bezañ katoliked evelkent a lavarfe n'eo ket). Doktor eus an Iliz, patron ar c'hloerdioù-bras. Anavezet eo dreist-holl gant e "Summa theologiae", ur pezh oberenn a zispleg bongoeloù ar feiz kristen diouzh ur sav-boent skiantel, hini ar "feizoniezh skiantel", da lavarout eo oc'h ober gant benveg ar brederouriezh wirvoudel (hini Aristotelez dreist-holl), evel ma ra ur fizikour gant ar jedoniezh evit displegañ e arnodennoù.
# Tombouktou

Tombouktou e galleg, Timbuktu e tamachekeg, zo ur gêr en hanternoz Mali, war lez ar stêr Niger. Ur gêr a-bouez eo bet e kenwerzh an holen dre ar Sahara. Lesanvet eo «kêr an 333 sant », ha « perlezenn an dezerzh ».
Brudet eo he skol-veur hag he levraoueg abaoe ar Grennamzer.

## Istor

Gweladennet eo bet en XIX$^{vet}$ kantved gant Europiz :
* e 1828 gant ar Gall René Caillé ;
* e 1855 gant an Alaman Heinrich Barth.

## Kerioù gevellet

Gevellet eo Tombouktou gant ar c'hêrioù-mañ :
* Y Gelli Gandryll (Kembre)
* Chemnitz (Alamagn)
* Kairuan (Tunizia)
* Marrakech (Maroko)
* Saintes (Bro-C'hall)
* Tempe (Arizona)

## Lennegezh
### E saozneg

* Lion Time in Timbuctoo, danevell skiant-faltazi gant Robert Silverberg, 1990
* Timbuktu, romant gant Paul Auster, 1999

## Pennadoù kar

* Abu Haq Es Saheli
* Tombouctou (Maupassant)
# Tomas Tranströmer

Tomas Gösta Tranströmer (ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1931 ha marvet d'ar 26 a viz Meurzh 2015 e Stockholm) zo ur skrivagner, barzh ha troer eus Sveden, hag en deus tapet Priz Nobel al Lennegezh e 2011.
Troet eo bet e skridoù en un 60 yezh disheñvel bennak.

## Oberennoù

* 17 dikter (1954)
* Hemligheter på vägen (1958)
* Den halvfärdiga himlen (1962)
* Klanger och spår (1966)
* Mörkerseende (1970)
* Stigar (1973)
* Östersjöar (1974)
* Sanningsbarriären (1978)
* Det vilda torget (1983)
* För levande och döda (1989)
* Sorgegondolen (1996)
* Den stora gåtan (2004)
* Galleriet: Reflected in Vecka nr.II (2007)

## Notennoù

* ↑ Swedish Poet Wins Nobel Prize for Literature, The New York Times, 6 a viz Here 2011

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel Tomas Tranströmer
# Tomatez

Tomatez :
| Solanum lycopersicum ||
| Rummatadur Cronquist ||
| Riezad : | Plantae |
| Skourrad : | Magnoliophyta |
| Kevrennad : | Magnoliopsida |
| Urzhad : | Solanales |
| Kerentiad : | Solanaceae |
| Genad : | Solanum |
| Anv skiantel ||
| Solanum lycoperiscum L. ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An tomatez zo plant liorzh eus ar c’herentiad Solanaceae o devez frouezh debradus ruz o liv peurliesañ hag a implijer da legumaj. Tomatez a reer ivez eus ar frouezh-se a zebrer ent poazh pe ent kriz. Plant eus Kreiz ha Suamerika e oant da gentañ, ha dont a ra ar ger tomatez eus ur yezh indian eus Mec’hiko, an nahouatleg.

## Istor

Moarvat e kreske an tomatez da gentañ e Perou. En em ledet e oant goude-se e Suamerika. Kavout a reer c’hoazh spesadoù gouez anezho a gresk e Perou. E Mec'hiko eo e voent gounezet da gentañ war a seblant.
Pa voe trevadennet Suamerika gant Spagnoled, e voe degaset an tomatez ganto da Europa. Ar meneg kentañ a gaver anezho e skridoù Europa a oa en ul levr skrivet gant an Italian Pietro Andrea Mattioli, e 1544. Gantañ e oant anvet pomi d’oro, « avaloù aour ». Er XVI$^{vet}$ hag er XVII$^{vet}$ kantved e krede tud zo en Europa e oa pistrius an tomatez ha ne oant ket mat da zebriñ. Tamm-ha-tamm avat en em ledas ar boaz da c’hounit ha da zebriñ anezho, e Spagn da gentañ hag e broioù all goude.
Eus Europa moarvat e voe degaset an tomatez da Norzhamerika. Thomas Jefferson, trede prezidant ar Stadoù Unanet, a reas kalz evit brudañ en e vro an tomatez en doa tañvaet en Europa.

## Gounezerezh

Bremañ e vez debret tomatez er bed a-bezh. Hervez ar skiantourien e vijent boued yac’h, mat da stourm ouzh ar c'hrign-bev. Ha gounezet e vezont en ur bern broioù ivez, dindan tiez-gwer alies, evit ma kreskfent buanoc’h. Setu ar broioù ma c’hounezer ar muiañ anezho :
| Bro | Kementad gounezet (milionoù a donennoù) |
| Sina | 20 |
| Stadoù-Unanet | 10 |
| India | 8 |
| Turkia | 7 |
| Egipt | 7 |
| Italia | 6 |
| Spagn | 5 |
| Brazil | 3 |
| Iran | 3 |
| Mec'hiko | 2 |
E Breizh e c’hounezer kalzig a domatez, daoust m’emaomp pell war-lerc’h. Un drederenn eus an tomatez gounezet er Stad C'hall a zeu eus Breizh.

## Lennegezh

* Fried Green Tomatoes at the Whistle Stop Cafe, Fannie Flagg, 1991

## Sinema

* Fried Green Tomatoes, Jon Avnet, 1991

## Festoù

* Festival an Domatezenn a vez bep bloaz e miz Gwengolo e Kastell La Bourdaisière e-kichen Tours.

## Notennoù

* ↑ Ar ger nahouatlek tomatl zo aet da tomate e spagnoleg ha goude-se eo tremenet e yezhoù all Europa, gant stummoù heñvel peurvuiañ, war-bouez en italianeg. Un amprest gallek eo ar ger brezhonek.
* ↑ Diwezhat a-walc’h e teuas an tomatez da Vreizh moarvat, pa ne gaver ket ar ger er geriadurioù brezhonek a-raok hini Frañsez Vallée.
* ↑ Le Télégramme 10/04/2008

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Rekipeoù gant tomatez
* Ouzhpenn 200 seurt tomatez, dre ar bed
* Diwar-benn an tomatez graet e Sina :
# Tombé (barrez)

E barrez klasel ec'h implijer an termen échappé evit deskrivañ ur fiñvadenn ma an dañser(ez) gant ur coupé dirak ha neuze, goude astenn ar c'har betek ar pevare emstumm avant evit ur tombé en avant ("dirak"), betek an eil emstumm evit ur tombé à la seconde ("a-gostez") pe betek ar pempvet emstumm evit ur tombé en arrière ("a-dreñv"). Neuze e kemm pouez ar c'horf war ar c'har astennet, lakaet war al leur en ur plié don. Reut emañ ar c'har oberiant (an hini o fiñval) neuze, ha savet un tammig diwar al leur.
A-hendall e c'heller kas da-benn an tombé hep ar coupé er penn-kentañ, o vont betek ar pevare emstumm war-eeun adalek ar pempvet emstumm gant un tamm lammig en ur risklañ.
Alies e vez kaset da-benn ar fiñvadenn-mañ a-raok ur pas kaset da-benn en ur vont war-raok, da skouer ar pas de bourrée.
# Tombolo (Italia)

Tombolo a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
# Urdazubi

Urdazubi (Urdax e spagnoleg; Urdazubi/Urdax hervez ar stumm ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, a-stok ouzh Iparralde.

## Xareta

Gant Sara, Ainhoa ha Zugarramurdi eo unan eus peder c'humun ar vroig anvet Xareta.

## Karterioù

* Dantxarinea hag ar re all.

## Tud

* Pedro Aguerre (1556-1664), lesanvet Axular, skrivagner euskarek, ganet en Urdazubi.

## Liammoù diavaez

* (eu) Xareta elkartea
# Urdiñarbe

Urdiñarbe (Ordiarp e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Maule-Lextarre, etre Maule ha Garazi.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Urepele

Urepele (Urepel e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Baigorri, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù. A-stok emañ ouzh an tolead anvet Kintoa (pays Quint e galleg, ha Quinto Real e spagnoleg), un takad peurvanoù bremañ e Spagn hogen ma c'hall mêsaerien kanton Baigorri lakaat o deñved.

## Kumunioù amezek

* Banka en hanternoz
* Aldude er c'huzh-heol
* Nafarroa Uhel e pep tu all (gant Erroibar er c'hreisteiz)

## Stêrioù

* An Urepeleko Errobi

## Keuz

Brudet eo keuz (boued) ar gumun.

## Skeudennoù

* Mereuri
* Dor voutailh

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Urdd Gobaith Cymru

Urdd Gobaith Cymru, a dalv kement hag Urzh Goanag Kembre, hag a vez troet e saozneg gant Welsh League of Youth, hag a vez graet an Urdd anezhañ hepmuiken, zo ur c'hevredad yaouankiz kembraek gant tremen 1 500 skourr hag ouzhpenn 50 000 ezel (e 2006).

## Pennadoù kar

* Gwersyll yr Urdd Glan-llyn

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an Urdd (e kembraeg)
* Lec'hienn ofisiel an Urdd (e saozneg)
# Urdiain

Urdiain (stumm ofisiel; Urdiáin e spagnoleg) zo ur gumun e gwalarn Nafarroa en Euskal Herria.
# Urdatx

Urdatx pe Santa Grazi (Senta Gràcia en okitaneg; Sainte-Engrâce e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, e kanton Atharratze-Sorholüze e departamant ar Pyrénées-Atlantiques er rannvro Aquitaine.

## Kumunioù amezek

* Ligi-Atherei ha Hauze en hanternoz,
* Larraine er c'huzh-heol.
A-hend-all emañ Bearn er sav-heol, ha Navarra Uhel er c'hreisteiz.

## Skeudennoù

* Urdatx, tostik da harzoù Zuberoa.
* An iliz eus an XI$^{vet}$ kantved.
* Mein-bez er vered.
* An Tri Roue, en iliz.