OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Historia de un amor

Historia de un amor ("Istor ur garantez") zo ur ganaouenn spagnolek eus 1955 savet gant ar sonaozour panameat Carlos Eleta Almarán. E 1956 e voe pennkanaouenn ur film mec'hikan heñvelanvet ma c'hoarie ha ma kane an aktouez arc'hantinat, deuet da vout Mec'hikanez, Libertad Lamarque.

## Kanerien

Kanet eo bet gant tud e-leizh: Guadalupe Pineda, Eydie Gormé & Trio Los Panchos, Los Paraguayos, Nicola Di Bari, Abbe Lane, Julio Iglesias, Angélica María, Nana Mouskouri, George Dalaras, Hrysoula Stefanaki, Perez Prado, Laura Fygi, Iva Zanicchi, Dizzy Reece, Pedro Infante, Dalida, Ana Gabriel, Luis Miguel, Luz Casal$^,$, Yasar, Cesaria Evora, Lili Boniche, Los Tres Ases, Dany Brillant, Eartha Kitt, Krystyna Janda, Stanisława Celińska, Sargis Maghakyan Sr., Zaz, Il Volo, Miri Mesika, Diego El Cigala, Il Divo, a-douez tud all.

### E yezhoù all

* En arabeg (Dak El-Mahroum) gant Cheb Hasni
* E galleg (Histoire d'un amour, komzoù gant Francis Blanche) gant Dalida (1957), ha Gloria Lasso (1958)
* E poloneg (Moje życie, twoje życie) gant Stanisława Celińska
* E portugaleg, gant Cesária Évora
* E ruseg (Pervaya vstrecha)
* E sinaeg (我的心裡只有你沒有他 / wo de xin li zhi you ni mei you ta), kanet gant Jin Ting (1960) ha Leslie Cheung, ha 我的心裡没有他 (Em c'halon n'eus ket anezhañ/i), komzoù savet gant 陳蝶衣 Chen Die-Yi
* Er film sinaat-taiwanat 臉 Dremm (2009) gant 蔡明亮 Tsai Ming-liang e klever ar ganaouenn en arabeg kanet gant ar c'haner libanat Mohammed Jamal
Enrollet eo bet e 2015 gant Il Divo, pevarad kanerien gant an tenor suis Urs Bühler, ar bariton spagnol Carlos Marín, an tenor stadunanat David Miller hag ar c'haner pop gall Sébastien Izambard, skoazellet gant ar produer kolombian, gounezer meur a briz Grammy Latino, Julio Reyes Copello, evit an albom Amor & Pasión embannet gant Il Divo e 2015.

## Notennoù

* ↑ Komzoù
* ↑ YouTube
* ↑ YouTube
* ↑ Kanet gant Eydie Gormé
* ↑ YouTube
* ↑ YouTube
* ↑ YouTube
# Histoér santél, de ziskein er burhudeu en dès groeit en Eutru Doué ar en doar aveit salvedigeh er bed

An Histoér santél, de ziskein er burhudeu en dès groeit en Eutru Doué ar en doar aveit salvedigeh er bed zo ul levr brezhonek gant ar beleg Yerom Buleon, embannet div wech e Gwened : e ti Galles e 1896 hag e ti Lafolye e 1900.

## Notenn

* ↑ Skrid al levr e Gallica
# Hit Parade 1

E 1992 e tivizas sonerien The Wedding Present lakaat embann ur bladenn single (45 tro) bep Lun kentañ ar miz. Nebeut a skouerennoù anezho a voe engravet. War bep hini anezho e oa un ton krouet gant ar strollad war an tu A, hag un ton krouet gant un arzour all sonet en-dro ganto war an tu B. An holl donioù a voe embannet goude-se dindan stumm ur bladenn CD, anvet Hit Parade 1 ha Hit Parade 2. Ur bladenn CD doubl, The Hit Parade a zeuas er-maez e 2003.

## Roll ar c'hanaouennoù

* Blue Eyes
* Go Go Dancer
* Three
* Silver Shorts
* Come Play With Me
* California
* Cattle and Cane (The Go-Betweens)
* Don't Cry No Tears (Neil Young)
* Think That it Might (Altered Images)
* Falling (Julee Cruise)
* Pleasant Valley Sunday (The Monkees)
* Let's Make Some Plans (Close Lobsters)
# Historia Romana

Historia Romana eo anv oberenn Dion Cassius, a embannas 80 levrenn diwar-benn istor Henroma, adal donedigezh Aeneas da Italia. Goude-se e ra anv eus diazezidigezh Roma (753 kent JK), savidigezh ar Republik (509 kent JK), ha hini an Impalaeriezh (31 kent JK), betek ar bloaz 229.
# Hit Parade

* Hit Parade 1
* Hit Parade 2
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Historia de Mix, de Max y de Mex

Historia de Mix, de Max y de Mex zo ul levr spagnolek gant ar skrivagner chileat Luis Sepúlveda, embannet da gentañ en italianeg e 2012. Troet eo bet e meur a yezh.

## An istor

Istor ur c'hazh hag ul logodenn e kêr München, e Bavaria eo an danevell.

## E yezhoù all

* En alamaneg : Wie der Kater und die Maus trotzdem Freunde wurden Gebundene Ausgabe, troidigezh gant Willi Zurbrüggen, skeudennoù gant Sabine Wilharm.
* E galleg : Histoire du chat et de la souris qui devinrent amis, troet gant Bertille Hausberg ha skeudennaouet gant Joëlle Jolivet.
* En italianeg : Storia di un gatto e del topo che diventò suo amico, troet gant Ilide Carmignani, skeudennoù gant Simona Mulazzani.
* E portugaleg (Brazil) : A História de Mix, Max e Mex, troidigezh gant Eduardo Brandão, skeudennoù gant Noemí Villamuza.

## Notennoù

* ↑ (es) Luis Sepúlveda, Historia de Mix, de Max y de Mex, Reclam Philipp Jun., 2014, ISBN 978-3-15-019885-8.
* ↑ (de) Luis Sepúlveda, Wie der Kater und die Maus trotzdem Freunde wurden Gebundene Ausgabe, Fischer KJB, 2014, ISBN 978-3-596-85628-2.
* ↑ (fr) Luis Sepúlveda, Histoire du chat et de la souris qui devinrent amis, Éditions Métaillé, 2013, ISBN 978-2-86424-910-8.
* ↑ (it) Luis Sepúlveda, Storia di un gatto e del topo che diventò suo amico, Guanda, 2012, ISBN 978-88-235-0333-5.
* ↑ (pt) Luis Sepúlveda, A História de Mix, Max e Mex, Companhia das Letrinhas, 2014, ISBN 978-85-7406-623-3
# Hit West

Hit-West zo ur chadenn skingomz rannvroel brevez c'hall, eus ar Rummad B, diazezet e Roazhon, hag a skign abadennoù e Kornôg Bro-C'hall. Sonerezh ha bruderezh a vez skignet ganti.
Diwar kendeuzadur ar chadennoù Fréquence Ille ha Radio Nantes eus Précom (Strollad SIPA - Ouest-France) e voe savet Hit West e 2001.
Yann Oger eo rener Hit West.

## Talmoù

| Kêr | Departamant | Rannvro | Talm FM (MHz) | Notenn |
| Angers | Maine-et-Loire | Broioù-al-Liger | 100.9 | Talm roet en 2007 (Mae) |
| Brest | Penn-ar-Bed | Breizh | 96.9 | Talm kozh Fréquence Ille |
| Cholet | Maine-et-Loire | Broioù-al-Liger | 100.5 | Talm kozh Radio Nantes |
| Dinan | Aodoù-an-Arvor | Breizh | 104.1 | Talm kozh Fréquence Ille |
| Laval | Mayenne | Broioù-al-Liger | 102.3 | Talm roet e 2008 (Kerzu) |
| an Oriant | Mor-Bihan | Breizh | 91.4 | Talm kozh Radio Nantes 2 |
| Naoned | Liger-Atlantel | Breizh | 100.9 | Talm kozh Radio Nantes |
| Kemper | Penn-ar-Bed | Breizh | 95.8 | Talm roet e 2007 |
| Redon | Il-ha-Gwilen | Breizh | 104.1 | Talm roet e 2007 |
| Roazhon | Il-ha-Gwilen | Breizh | 99.2 | Talm kozh Fréquence Ille |
| La Roche-sur-Yon | Vendée | Poatev | 97.3 | Talm roet e 2007 |
| Les Sables-d'Olonne | Vendée | Poatev | 99.2 | Talm kozh Radio Nantes |
| Sant-Brieg | Aodoù-an-Arvor | Breizh | 106.9 | Talm kozh Fréquence Ille 2 |
| Saint-Gilles-Croix-de-Vie | Vendée | Poatev | 97.4 | Talm kozh Radio Nantes |
| Sant-Nazer | Liger-Atlantel | Breizh | 102.2 | Talm kozh Radio Nantes |
| Gwened | Mor-Bihan | Breizh | 107.1 | Talm kozh Radio Nantes 2 |

## Gwelet ivez

* Fréquence Ille
* Radio Nantes
* Les Indépendants
* Strollad SIPA - Ouest-France

## Liamm diavaez

* (fr) Lec'hienn ofisiel ar skingomz
# Kmereg

Unan eus ar yezhoù aostrez-aziatek pennañ eo ar c'hmereg (pheasa khmer ភាសាខ្មែរ) komzet gant tro-dro da 13.276.639 den Kambodia dreist-holl met ivez e Viêt Nam, Tailand hag er-maez eus Azia er Stadoù Unanet, e Frañs hag en Aostralia.
Un diforc'h bras etre ar c'hmereg hag ar yezhoù komzet tro-dro dezhañ, an taieg, al laoeg hag ar vietnameg, eo ar fed ma n'eus tonenn ebet e kmereg.
Bras-tre e c'hell bezañ an diforvc'h etre an eil rannyezh hag eben, da skouer etre an doare ma vez komzet ar yezh er gêrbenn Phnom Penh hag an doare d'he c'homz war ar maez.
Skrivet e vez ar c'hmereg gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur kmerek.

## Gwelet ivez

* Yezhoù aostrez-aziatek
* Yezhoù monek-kmerek
* Skritur kmerek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Knidaried

Knidaried :
| Chrysaora achlyos ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Cnidaria |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hnidaried eo al loened dour a ya d'ober ar skourrad Cnidaria.
Daou stumm knidaried zo : ar poliped (stag ouzh un diaz evel ar bronnoù-mor pe ar c'houral) hag ar morgaoul.

## Kevrennadoù

** Anthozoa
* Isskourrad Medusozoa
** Cubozoa
** Hydrozoa
** Scyphozoa
** Staurozoa
** Myxozoa
** Polypodiozoa
# Kneiff

Kneiff a zo un dorgenn e kumun Troisvierge e norzh Luksembourg. Gant 560 metr eo lec'h uhelañ ar vro. 1 metr uheloc'h eo evit ar Buurgplaatz a vez lakaet gant kalz tud da lec'h uhelañ an dugelezh veur.
E 50°09.439′N 6°02.220′R emañ lec'hiet.
# Knesselare (kumun)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Knesselare zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 16,67 km²
* Poblañs (2022) : 5 422 a dud
* Stankter : 325 den/km²
# KnaouNoù

KnaouNoù, pe Kanaouennoù zo ul levr kanaouennoù brezhonek embannet gant Keit Vimp Bev.

## Notennoù

* ↑ KnaouNoù zo skrivet war ar golo liv orañjez :
# Kmoueg

Un isrumm eus ar yezhoù monek-kmerek eo ar yezhoù kmoueg (khmu pe pu thenh) komzet e norzh Laos.

## Gwelet ivez

* Yezhoù monek-kmerek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Knaneg

Ur yezh slavek eo ar c'hnaneg (knaneg: leshon Knaan; saozneg: knaanic pe canaanic) pe yuzev-slaveg komzet gwechall gant ar Yuzevien er broioù tchekek.
Daoust ha ma vez implijet an termen knaneg en un doare resis d'ober dave d'ar yuzev-tchekek e c'hell talvezout ivez evit n'eus forzh peseurt yezh yuzev-slavek all.

## Gwelet ivez

* Yezhoù slavek
* Yezhoù yuzevek
Yezhoù yuzev (kemmañ) :
| Afro-Aziatek |||
| Hebraeg | (marevezh): Bibl | Mishnaeg | Krennamzer | Modern |
| (rannyezhoù): Ashkenazed | Sefaraded | Yemeniteg | Sananeg | Tiberieg | Mizraheg | |
| Yuzev-aramaeg (Aramaeg) : Barzaneg | Houlaolaeg | Denieg | Didaneg | Nochaneg || |
| Yuzev-arabeg (Arabeg) : Arabeg yuzev-irakek | Arabeg yuzev-marokek | Arabeg yuzev-yemenek | Yuzevarabeg Libia | Yuzevarabeg Tunizia || |
| Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Berbereg : Yuzev-berbereg | Berbereg : Yuzev-berbereg |
| Indezeuropeg |||
| Yidicheg (Alamaneg) : Nat'l Yiddish Book Ctr. | YIVO | C'hoariva Yiddish | Yeshivish | Yinglish | Klezmer-loshn || |
| Yuzev-romaneg : Yuzev-katalaneg | Italkieg | Ladinoeg | La‘az | Yuzev-okitaneg | Zarfateg | Yuzev-portugaleg | Yuzev-aragoneg | Tetuani || |
| Yuzev-Perseg (Aryaneg) : | Bouc'horeg | Djouhourieg | Dzhidieg | Yuzev-Hamedaneg | Yuzev-Golpayganeg | Yuzev-Chirazeg |
| Yuzev -Esfahaneg | Yuzev -Kermaneg | Yuzev -Kashaneg | Yuzev -Borujerdeg | |
| Yuzev -Khunsareg | Yuzev -Kurdeg | Yuzev -Yazdeg | Yuzev -Nehevandeg | |
| Re all: Yevaneg (Gresianeg) | Knaneg (Yezhoù slavek) | Yuzev-marateg (Indezaryaneg) || |
| Altaeg | Dravideg | Kartvelianeg |
| Krimtchakeg | Karaimeg | Yuzev-malayalameg | Grouzineg |
# Kanton Benac'h

Kanton Benac'h :
| Lec'hiadur kanton Benac'h e departamant Aodoù-an-Arvor ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Gwengamp |
| Kod kanton | 22 02 |
| Pennlec'h | Benac'h |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 6 046 ann. (2012) |
| Gorread | 172,57 km² |
| Stankter | 35 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 7 |
| kemmañ |
Kanton Benac'h a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Kumunioù

Kanton Benac'h a yae 7 kumun d'ober anezhañ:
* Benac'h
* ar Chapel-Nevez
* Gurunuhel
* Lokenvel
* Louergad
* Plougonveur
* Treglañviz

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor
# Kanton Berne (1790)

Krouet e voe Kanton Berne e 1790 Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Faoued e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ:
* An Ignol,
* Berne (pennlec'h),
* Sant-Karadeg-Tregonvael.
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 Cassini - EHESS - Berne - Fichenn ar gumun
* ↑ Cassini - EHESS - An Ignol - Fichenn ar gumun
* ↑ Cassini - EHESS - Sant-Karadeg-Tregonvael - Fichenn ar gumun
# Kanton Begerel

Kanton Begerel :
| Lec'hiadur kanton Begerel e departamant Il-ha-Gwilen ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Roazhon |
| Kod kanton | 35 04 |
| Pennlec'h | Begerel |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Marie-Hélène Daucé 2011-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 11 592 ann. (2012) |
| Gorread | 121,22 km² |
| Stankter | 96 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 10 |
| kemmañ |
Kanton Begerel a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Begerel

* Begerel
* Chapel-ar-Galc'hed
* Irodouer
* an Ivineg
* Kerdreg
* Langan
* Minieg-Begerel
* Rovelieg
* Sant-Brieg-an-Ivineg
* Sant-Pern
# Kanton Begnen (1790)

Krouet e voe Kanton Begnen e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Peder c'humun a oa ennañ:
* Begnen (pennlec'h),
* Buelion,
* Sant-Aleustr,
* Sant-Yann-Brevele.
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 49
* ↑ Cassini - EHESS - Begnen - Fichenn ar gumun
# Kanton Berck

Kanton Berck :
| Lec'hiadur kanton Berck e departamant Pas-de-Calais ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant(où) | Montreuil |
| Kod kanton | 6210 |
| Pennlec'h | Berck |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Bruno Cousein Maryse Jumez 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 35 448 ann. (2017) |
| Gorread | 231,85 km² |
| Stankter | 153 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 31 |
| kemmañ |
Kanton Berck a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.

## Istor

* Krouet e oa bet ar c'hanton gant dekred an 27 a viz C'hwevrer 1991.
* Brasaet e oa bet da 31 kumun gant dekred ar 24 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Etre 1991 ha 2015

Kanton Berck a yae 10 kumun d'ober anezhañ.
| Kumun | Poblañs | Kod-Post | Kod INSEE |
| Airon-Notre-Dame | 183 | 62180 | 62015 |
| Airon-Saint-Vaast | 231 | 62180 | 62016 |
| Berck | 14 378 | 62600 | 62108 |
| Colline-Beaumont | 118 | 62180 | 62231 |
| Conchil-le-Temple | 789 | 62180 | 62233 |
| Groffliers | 1 422 | 62600 | 62390 |
| Rang-du-Fliers | 3 612 | 62180 | 62688 |
| Tigny-Noyelle | 196 | 62180 | 62815 |
| Verton | 2 123 | 62180 | 62849 |
| Waben | 327 | 62180 | 62866 |

### Abaoe 2015

Kanton Berck a ya bremañ 31 kumun d'ober anezhañ:
* Airon-Notre-Dame,
* Airon-Saint-Vaast,
* Attin,
* Beaumerie-Saint-Martin,
* Berck,
* Bernieulles,
* Beutin,
* La Calotterie,
* Campigneulles-les-Grandes,
* Campigneulles-les-Petites,
* Colline-Beaumont,
* Conchil-le-Temple,
* Écuires,
* Estrée,
* Estréelles,
* Groffliers,
* Hubersent,
* Inxent,
* Lépine,
* La Madelaine-sous-Montreuil,
* Montcavrel,
* Montreuil,
* Nempont-Saint-Firmin,
* Neuville-sous-Montreuil,
* Rang-du-Fliers,
* Recques-sur-Course,
* Sorrus,
* Tigny-Noyelle,
* Verton,
* Waben,
* Wailly-Beaucamp.

## Emdroadur ar boblañs

Niver a annezidi

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 91-217 du 27 février 1991 portant modification et création de cantons dans le département du Pas-de-Calais .
* ↑ (fr) Décret n° 2014-233 du 24 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Pas-de-Calais
# Kanton Belz

Kanton Belz :
| Lec'hiadur kanton Belz e departamant Mor-Bihan ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant(où) | an Oriant |
| Kod kanton | 56 04 |
| Pennlec'h | Belz |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Gérard Le Tréquesser 2008-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 14 912 ann. (2012) |
| Gorread | 113,18 km² |
| Stankter | 132 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 5 |
| kemmañ |
Kanton Belz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Mor-Bihan hag e rannvro Breizh.

## Kumunioù

Kanton Belz a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
* An Ardeven ;
* Belz ;
* An Intel ;
* Lokoal-Mendon ;
* Pleñver.

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2001 | 2015 | Gérard Le Tréquesser | Dehoù diseurt | Retredad ar morlu broadel Maer Belz (1995-2008) |
| 1988 | 2001 | Serge Le Gouguec | Dehoù diseurt | |
| 1982 | 1988 | Henri Rolland | RPR | |
| 1976 | 1982 | M. Le Formal | Dehoù diseurt | |
| 1964 | 1976 | Henri Rolland | UDR | Apotiker Maer Belz |
| 1951 | 1964 | Joseph-Marie Le Pévédic | Dehoù diseurt | Labourer-douar Maer Pleñver (1908-1964) Kannad (1928-1942) |
| 1945 | 1951 | Louis Bougo | Rad. | |
| 1919 | 1940 | Joseph-Marie Le Pévédic | RG | Labourer-douar Kannad (1928-1942) Maer Pleñver (1908-1964) |
| 1896 | 1919 | Jean-Marie Le Lamer | | Perc'henn en Intel |
| 1867 | 1896 | Ambroise Dano | | Maer an Intel |

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù ar Mor-Bihan

## Gwelet ivez

Kantonioù ar Mor-Bihan | Kumunioù ar Mor-Bihan
# Homo heidelbergensis

Homo heidelbergensis :
| Klopenn Homo heidelbergensis Aet da get ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Hominidae |
| Iskerentiad : | Homininae |
| Genad : | Homo |
| Anv skiantel ||
| Homo heidelbergensis Schoetensack, 1908 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Homo heidelbergensis (" Den Heidelberg", anvet diwar anv kêr Heidelberg en Alamagn e-men e voe dizoloet ur c'haved anezhañ) zo ur spesad ag ar genad Homo aet da get hag a c'hellfe bout koulz hendad-kompez Homo neanderthalensis ha hini Homo sapiens (diasur evit hemañ diwezhañ). Bevet en dije etre 600 000 ha 200 000 a vloavezhioù. Graet en doa H. heidelbergensis gant un henijinerezh ar vein Acheulean tost d’an hini implijet gant Homo erectus.

## Filogeniezh

Hervez ar studiadennoù filogenetek diwezhañ e teufe Homo heidelbergensis ag un emdroadur ag Homo antecessor a veve en Europa hag a zo aet da get 700 000 bloaz zo (lakaet eo da Homo erectus diwezhat gant skiantourion zo avat).
Etre 250 000 ha 200 000 bloaz zo ec’h emdroas Homo heidelbergensis betek donet da vout Homo neanderthalensis.

## Neuziadurezh ha spisverkoù-korf

Mar e geñverier gant Homo antecessor a zo bet anezhañ araozañ ez eus da Homo heidelbergensis ar spisverkoù-korf da heul:
* brasoc’h e oa e varr-klopenn (war-dro 1 200 cm³ -etre 1 100 ha 1 400-);
* un tal uheloc’h;
* un drolinenn lankoc’h;
* gwaregoù an abrant ha ne oant ket ken tev ha re Homo antecessor;
* ne oa ket ken hirgarvanet (ne oa ket ken hir e javed);
* dent bihanoc’h.
* Ar pared (ar wazed) a c’helle bout dezhe 1,75 metr sav (ha 62 kg) hag ar parezed 1,60 m (51 kg).

## Stuzegezh ha kalvezerezhioù

Bevañ a rae Homo heidelbergensis diwar an hemolc’h dreist-holl. Duac’h e oa da hemolc’hiñ jiboez bras: ar roñsed pe ar frikorneged da skouer. Evit se e rae gouzifiadoù hir (betek 2,50 m) ha binvioù sileks. Bout e vije an hominidae kentañ en doa graet goafioù, begoù maen dezhe. E stuzegezh a glot an Acheulean peurliesañ. Tud kentañ ag ar genad Homo o doa beziet o re e vijent bet. Adkavet ez eus bet roudoù lidoù relijiel: implij an okr, mac’hagn ha darwrezadur korfoù-marv (an dra-se a c’hellfe diskouez ivez e oa eus ar ganibalegezh: debret e veze tud e degouezhioù zo).

### Lavar

Evit ul lod ag an henzenoniourion ne vije ket bet gouest tud Heidelberg d’ober kement-mañ (relijiusted, hemolc’h, ijinerezh ar vein,…) hep ur stumm kentidik ag al lavar. Gouzout a ouier e oa duac’h Homo ergaster da broduiñ soniadoù kemplezh pe gemplezhoc’h ha, sur a-walc’h, ez eo aet pelloc’h e ziskennidi (Homo heidelbergensis en o zouesk).

## Lec’hiadur ha lec'hiennoù henoniel

Bevet en doa Homo heidelbergensis en Europa (hag en Afrika gouez da lod). Adkavet ez eus bet karrekaennoù anezhañ:
* e Heidelberg, e-tal Mauer, en Alamagn;
* e Tautavel, e Pireneoù-ar-Reter (cf. Den Tautavel);
* e Mougev Petralona e Gres;
* e Boxgrove (Kornôg Sussex) hag e Suffolk e Bro-Saoz;
* Atapuerca (Sima de los Huesos), e-tal Burgos e Spagn.
# Homo sum: humani nil a me alienum puto

Homo sum : humani nil a me alienum puto ("Un den on : netra denel ne gavan estren din") zo ul lavared latin hag a vez lakaet war gont Terentius (*-184, †-159) en e gomedienn Heautontimorùmenos, e 165 kent JK, ma'z eo lavaret gant Chremes :
   CH. homo sum: humani nil a me alienum puto. vel me monere hoc vel percontari puta: rectumst ego ut faciam; non est te ut deterream.
Daoust da se e vez lavaret ivez eo diwar zorn Seneca ar Yaouankañ (*-4, †65) en e Lizhiri da Lucilius :
   Natura nos cognatos edidit, cum ex isdem et in eadem gigneret; haec nobis amorem indidit mutuum et sociabiles fecit. Illa aequum iustumque composuit; ex illius constitutione miserius est nocere quam laedi ; ex illius imperio paratae sint iuuandis manus. Ille uersus et in pectore et in ore sit : Homo sum, humani nihil a me alienum puto. Habeamus ! In commune nati sumus. Societas nostra lapidum fornicationi simillima est, quae, casura nisi in uicem obstarent, hoc ipso sustinetur.
Hiriv e servij a-wechoù da ziskouez penaos e tle bezañ emzalc'h an dud : uvelded e-lerc'h lorc'hentez.
Heñvel dra a vez lavaret e yezhoù all e doareoù tostik :
* en alamaneg : Ich bin ein Mensch, nichts Menschliches ist mir fremd;
* en italianeg : Sono un essere umano, niente di ciò ch'è umano ritengo estraneo a me;
* e katalaneg : Sóc home, res del que és humà no m'és indiferent ;
* e spagnoleg : Soy un hombre, nada humano me es ajeno.

## Notennoù

* ↑ (la) Heautontimorùmenos, I, 1, 77
* ↑ (la) Epistulae morales ad Lucilium, XIV, xcv, 53
# Homo Divisus

Homo Divisus zo ur romant skiant-faltazi polonek savet gant ar skrivagner polonat Konrad Fiałkowski, embannet e 1979 gant an ti-embann Iskry e Varsovia.

## An doare gallek

Troet e oa bet e galleg gant ar slavegourez Laurence Dièvre (1950-) ha skeudennaouet golo al levr gant Franck Limido. Embannet e voe gant Albin-Michel (Homo divisus an titl anezhañ) e miz Ebrel 1983 : gant an 58vet oberenn-mañ e voe klozet an dastumad Super-Fiction, renet gant Georges H. Gallet (1902-1995) ha Jacques Bergier (1912-1978).

## An danvez

Dihuniñ a reas ha klask fiñval hep dont a-benn avat. Neuze e krogas an aon ennañ. Dalc'het en devoa soñj eus ur gwallzarvoud skrijus war ur gourhent riellet. Koulskoude e oa bev c'hoazh ha, bremañ, e c'halle santout un tokarn o waskañ war e zaouividig. Padal, Stef Korn a oa war-nes kompren e oa marv-mik ; met, goude bezañ bet yebarekaet e oa « padet » dekvloavezhiadoù ha dekvloavezhiadoù er stad-mañ. Marteze muioc'h ! Bremañ e oa bet adlakaet en e blom ent-kalvezadel. Hag en em gavout a rae en un iskis a ved, a-zindan veli ur « Mestr » kevrinus, un dreistreizhiad emzesket dreistsperedek, mestroniet gant ar C'huzul Bedel. Ur bed e-lec'h m'eo luziet pep tra abalamour ma'z eus eus un dreistijinenn, ar Fantatron, hag a grou touelloù, hunvreoù — un dreistgwirvoud a-bezh ken kempoell hag ar gwirvoud e-unan. Ha pelec'h emañ al linenn vevennañ neuze ? Ha gwirion eo Koma, ar vredkalvezourez yaouank e karg d'azgouestaat anezhañ, gwirion eo pe n'eo nemet un « tasmant », un evodad eus ar Mestr ? Marteze an eiladez eus Kar, pried tener Korn en e vuhez kent ? Hag eñ e-unan, troet e siborg, ne vije nemet un tasmant all, bet ganet eus un ijin diroll ?

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Homo divisus el lec'hienn nooSFere.
* ↑ Da-heul Syzygy, titl an hini kentañ, e voe embannet seizh levr all ha hanter-kant betek 1983.