OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Enez-Veur (Pleuveur-Bodoù)

Enez-Veur :
| Ar porzh. ||
| Anv gallek | Île-Grande |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Mor Breizh (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 48′ 05″ N, 3° 34′ 30″ K |
| Lein uhelañ | Ti Gward (35 m) |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Dreger |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Kumunioù | Pleuveur-Bodoù |
| Poblañs ||
| Poblañs | 800 ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez-Veur (distaget), pe an Enez-Veur, zo un enezenn e kumun Pleuveur-Bodoù, lec'hiet er gwalarn da aod Pleuveur, un tammig en diavaez, ken ez eo dre zouar Trebeurden eo ret tremen evit mont gant ar pont he stag ouzh an douar-bras.
Ur gêriadenn pesketaerien ha mengleuzierien eo bet. Hiziv eo tiez-hañv ha touristed a weler dreist-holl.
Ur barrez eo ivez, gouestlet da Sant Mark.

## Douaroniezh

Meur a enezennig a zo en-dro dezhi, evel Enez Aval, Enez Aganton, Enez Losket...

## Istor

Brudet e oa greunvaen an Enez-Veur adal ar Grennamzer: un tamm mat anezhañ zo aet d'ober iliz-veur Landreger.
Ur pont kentañ a oa bet savet e 1894-1895. Un eil pont a zo bet savet e 1947-1948.

## Traoù all

Ur greizenn eus ar C'hevre evit gwareziñ an Evned a zo diazezet eno, en un ti-mengleuz kozh.

## Tud

* Thierry Compain, sevener filmoù
* Yann Paranthoën, ijinour war ar son

## Lennegezh vrezhonek

* Tro Mari-Job ar Gergeno, an danevell vrezhonek nemeti eus Mojenn an Ankou Anatol ar Braz.

## Filmoù

* Thierry Compain en deus graet meur a film diwar-benn tud an enez.

## Levrlennadur

* Ernest ar Barzhig, L'Île-Grande, Enez-Veur et ses environs, Moullerezh Simon, Roazhon, [1970], embannet gant ar barrouz.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Enez Agot

Enez Agot :
| Enez Agot gwelet eus an douar bras. ||
| Anv gallek | Île Agot |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Mor Breizh (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 37′ 42″ N, 4° 33′ 18″ K |
| Gorread | 0,162 km² |
| Lein uhelañ | 36 m |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Sant-Maloù |
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Kumunioù | Sant-Briag |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Agot (Île Agot e galleg) zo un enezenn e-tro 600 metr er maez da Sant-Briag, en Il-ha-Gwilen hag e Bro-Sant-Maloù, e norzh Breizh. Un enezenn didud ha roc'hellek eo hag a vuzul 600 metr a hed ha 270 metr a led.

## Istor

Un nebeud lec'hiennoù kentistorel zo war an enez, en o zouez ez eus un ti galian eus dibenn ar marevezh La Tène. Enskrivet eo bet "monumant istorel" d'an 13 a viz Even 1975.
Er bloavezhioù 1960 e oabet aozet stajoù dreistbevañ eno gant skouted Bro-C'hall.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ "Enez Agot" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
* ↑ (fr) "Île Agot renfermant des sites protohistoriques" pennad niv. PA00090767 en diazad Mérimée, ministrerezh ar sevenadur gall
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Enez Aganton

Enez Aganton :
| Kroaz vaen ha pradoù an enez. ||
| Anv gallek | Île Aganton pe Île Canton |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Mor Breizh (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 47′ 55″ N, 3° 35′ 45″ K |
| Lein uhelañ | 11 m |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Dreger |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Kumunioù | Pleuveur-Bodoù |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+1 |
| kemmañ |
Enez Aganton zo un enezenn didud 500 m er c'hornôg d'an Enez-Veur, e kumun Pleuveur-Bodoù, e Treger hag en Aodoù-an-Arvor. N'eus pont ebet a stag an enezenn-mañ ouzh a re all hogen moaien zo da vont di war droad d'an dazre dre ar wenodenn BH 34.

## Glad

* An div groaz vaen.
* Enez-Veur gwelet diwar Aganton.
* Enez-Veur ha dismantroù un ti.
* Dismantroù un ti.
* Ul lenn e mengleuzioù kozh an enez.
* Mengleuzioù kozh Enez Aganton.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Enez Alejandro Selkirk

An Enez Alejandro Selkirk (isla Alejandro Selkirk e spagnoleg), hogen Más Afuera betek 1966, hag isla de los Perros (Enez ar Chas) er skridoù kozh, zo un enezenn vihan en Inizi Juan Fernández e Chile, 48 km² dezhi .
Stag eo ouzh Proviñs Valparaíso, e Rannvro Valparaíso.

## Kemm an anv

Betek 1966 e oa anvet Más Afuera. Pa oa deuet ar skrivagnerez ha livourez urugwaiat Blanca Luz Brum, da chom en inizi e krogas da gabaliñ da adenvel div enez vrasañ an enezeg. Dont a reas a-benn da lakaat ar prezidant Eduardo Frei Montalva da vont a-du ganti. Adanvet e voe neuze diwar anv ar martolod skosat Alexander Selkirk a voe dilezet eno en XVIIIvet kanved abalamour d'e enebiezh ouzh e gabiten saoz en enez Robinson Crusoe, a oa "Más a Tierra" hec'h anv kentaou. Diwar istor Selkirk eo e skrivas Daniel Defoe e romant Robinson Crusoe.

## Pennad kar

* Inizi Chile
# Enez Altura

Enez Altura pe Isla da Altura e galizeg, zo un enezenn eus Galiza.
# Gwaskell

Ar waskell eo ar ardivink evit gwaskañ produioù gounezel ha diouzh-se eztennañ chug frouez (avaloù ha sistr, oranjez, rezin, tomatez, etc.), hag eoul bouedel (diwar kolzac'h, olivez, tro-heol, bouedennoù frouez kor a bep seurt etc.). Un ardivink kozh-tre eo ma kaver e roudoù e amzerioù kentañ ar gounezerezh. Un ardivink dezhañ ar memes arc'hwelerezh eo ar waskerell pe ar wask a zo bet ijinet er Grennamzer evit stardañ follennoù paper ouzh ur blakenn gant arouezioù pe skeudennoù huzet.
* Gwaskell d'ober sistr e Jerzenez
* Gwaskell d'ober gwin,XV$^{vet}$ kantved,Italia
* Gwaskell d'ober gwin Château Pommard, Bourgogn
* Gwaskelloù-tredan d'ober gwin e Beaumes de Venise, Vaucluse
* Gwaskell goad evit ober chug korz-sukr d'ober sukr, Goiás, Brazil
* Skeudennoù en holloueziadur Diderot ha d'Alembert
# Gwastell ar rouaned

Gwastell ar rouaned zo ur wastell graet ha debret e meur a vro (Bro-C'hall, Kebek, Akadia, Suis, Luksembourg, Belgia, Spagn...) da vare Gouel ar Rouaned.
# Gwask

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Gwask zo ur ger brezhonek a denn :
* d'ar gwask, ur muzul fizikel
* d'ur wask, ur mekanik da waskañ
* d'ur wask, un dra da zerc'hel traoù, da skouer ar gwaskoù da zerc'hel ar c'houez
* d'ar waskerell pe gwask e-unan, ur ardivink implijet er moullerezh
Gerioù deveret eus gwask Ar gwaskell a c'hall ober dave :
* d'ar waskell evit gwaskañ produioù gounezel ha diouzh-se eztennañ chug frouez (avaloù ha sistr, oranjez, rezin, tomatez, etc.), hag eoul bouedel (diwar kolzac'h, olivez, tro-heol,etc.)
* d'ar waskelloù-tresañ implijet gant an dreserien
* d'ar waskell-sitroñs, un dichuger implijet er geginerezh evit eztennañ chug an agrum
* d'ar waskell, ur pezh harnez evit ar c'hezeg
Ur waskenn zo :
Ur waskadenn a ra dave d'ar yec'hed, mat pe fall :
* ar gwaskadennoù e-pad ar gwilioud
* ar waskadenn-galon
* ur weadenn
* ur banne bier gwask
# Gwask skrivet

Talvezout a ra Gwask evit ar pezh a vez moullet ha skignet ur wezh an amzer dindan ar memes talbenn. Ar pezh e vez moullet hag embannet a vare da vare eo ha e talvez da gentañ holl evit ar mareadegoù stanktañ. Pa endalc'hont testennoù bet skrivet araok bezañ moullet peurvuiañ e vez implijet ar wask skrivet ivez. Kazetennoù, kelaouennoù, magazinoù, kannadigoù, bloaziadurioù e vez graet eus ar mareadegoù-se. Dre astenn e teu an termen eus an ardivink anvet "gwask" pe gwaskerell, pa voe ijinet ar moullañ en Europa gant Johannes Gensfleish war-dro ar bloaz 1450.
Kaoz e vez war frankiz ar Wask e-keñver ar frankiz a vez lezet d'ar gazetennerien pe d'ar gelaouennerien ha diouzh-se ez eo frankiz ar Wask ur meizad a-bouez e kevredigezhioù Europa ha Norzhamerika d'an nebeutañ.
# Gwaskoneg

Ur rannyezh okitanek eo ar gwaskoneg komzet dreist-holl e Gwaskogn (Bro-C'hall) en departamantoù-mañ: Pireneoù-Atlantel, Pireneoù-Uhel, Landes, Gers, Gironde hag en ul lodenn eus Lot-et-Garonne, Haute-Garonne hag Ariège. Komzet e vez ivez e Val d'Aran e gwalarn Katalonia (Spagn) e-lec'h ma'z eo unan eus ar yezhoù kenofisiel.
Meur a isrannyezh a zo:
* armagnakeg (armanhaqués)
* bearneg (bearnés)
* bigourdaneg (bigordan)
* kominjeg (comengés)
* lanneg (landés)
* lomagneg (lomanhòu)
* medokineg (medoquin)
* araneg (aranés)

## Perzhioù

* An f okitanek zo h e gwaskoneg e gerioù evel har / hèr / hèser / hèder, pa gaver far / faire a-hend-all (hag hilh, harinha ...)

## Gwelout ivez

* okitaneg
* araneg

## Liammoù diavaez:

* Geriadur gwaskoneg, bearnek, aranek
* An Ensavadur Okitan, diazezet e Bearn
* Escòla Gaston Febus (fr)
# Gwastell

Ur wastell (liester gwastelloù, gwestell pe gwastilli) zo boued graet gant toaz aozet gant bleud, sukr, amann (pe eoul) hag alies vioù, poazhet er forn en ur moul pe ur plad. Dienn, frouezh ha chokolad a c'hall bezañ ivez. Debret e vez alies evel dibenn-pred pe da verenn-vihan. Servijet e vez evit lidañ un deiz-ha-bloaz pe un eured ivez.
Gwastilli brudet :
* gwastell chokolad
* kouign-amann
* cheesecake
* tiramisu
* bara-mel
* gwastell-amann
* cake
* kef Nedeleg
* koad du

## Pennadoù kar

* farz
* kouign
* tartez
# Gwasg Gomer

Gwasg Gomer zo unan eus ar brasañ embannerien gembraek e Llandysul, ur gêr vihan e kuzh-heol ar vro, e Ceredigion.

## Istor

Krouet e voe gant John David Lewis (1859 - 1914) e 1892. Un ti-moulañ e oa da gentañ, met un ti-embann e teuas ivez da vezañ e 1908. Kemer a reas anv ar skrivagner Joseph Harris (Gomer) (1773-1825).
Kreskiñ a reas pa brenas Gwasg Aberystwyth e 1945.

## Levrioù saoznek evit ar vugale

Un dastumad levrioù saoznek evit ar vugale, anvet Pont Books.

## Lennegezh kembraek

Sed un toulladskrivagnerien gembraek a zo bet embannet o oberennoù gant Gomer:
* Islwyn Ffowc Elis,
* T. Rowland Hughes,
* Gwenallt,
* Hywel Teifi Edwards,
* Angharad Price,
* Fflur Dafydd
* Owen Martell.
* D. J. Williams,
* T Llew Jones,
* T. H. Parry-Williams,
* Waldo Williams.

## Levrioù kembraek evit ar vugale

Levrioù bugale zo evit an holl oadoù. Brudet eo al levrioù Smot (ar Spot brezhoneg) evit ar re vihan. Meur a zastumad zo : Chwedlau o Gymru (Mojennoù Kembre), Cyfres Llyffantod, ha Cyfres Clwb Cysgu Cŵl.
Daou zastumad divyezhek zo ivez: Trosiadau (troidigezhioù) ha Cip ar Gymru.

## Liamm diavaez

* Lec’hienn ofisiel
# Gwask (kouez)

Ur gwask pe ur wask zo ur benveg da zerc'hel ar c'houez lakaet da sec'hañ ouzh ur gordenn, pe ur stign bennak.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Gourel pe venel e-barzh Geriadur an Here, p.571b.
* Gwask koad
* Gwask koad en ur pezh
* Gwaskoù plastik
# Chapel Sant-Herbod

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a chapel Sant-Herbod zo e Breizh :
* chapel Sant-Herbod (Sant-Herbod) e Plonevez-ar-Faou
* chapel Sant-Herbod, pe chapel Sant-Pirig e Plougin
* chapel Sant-Herbod (Ploulec'h) e Ploulec'h
* chapel Sant-Herbod (Boutigeri) e Sant-Tonan
* chapel Sant-Herbod (Taole) e Taole
# Chapel Sant-Telo

E kumun Plogoneg emañ chapel Sant-Telo, pe chapel Sant-Delo e-giz ma vez graet outi e brezhoneg ar vro. Ul lec'h azeulerezh katolik eo. Savet e oa e diwezh an XV$^{vet}$ kantved e giz Kerne.
Klaset eo bet e-mesk ar « Monumantoù istorel » e 1914.
* Ar chapel hag he c'halvar.
* Porched ha garid an nor er c'hornôg.
* An tour-iliz.
* Dor ar groazenn iliz su, er c'hornôg.
* Kalvar ar wiler.
* Kalvar ar chapel : skeudennoù eus ar Werc'hez, Sant Telo hag un eskob (Sant Kaourintin?).
E-barzh ar chapel ez eus delwennoù eus Sant Telo, Sant Meven, Intron-Varia a druez, Sant Sebastian, Sant Alor (diskouezet gant dilhad ur marichal, un davañjer lêr hag ur boned troñset dindanañ, oc'h houarnañ troad ur marc'h emañ o paouez troc'hañ da labourat aesoc'h, hervez ar vojenn boblek).
* Chantele.
* Delwenn eus sant Telo.
* Pieta.
* Sant Alor, heñvelaet ouzh sant Éloi.
* Sant Meven.

## Notennoù

* ↑ Pennad Nnn PA00090180, Base Mérimée, Ministrerezh gall ar sevenadur.
* ↑ Jean-Marie Abgrall, En vélo autour de Quimper, 1910
# Chapel Sant-Fieg

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a Chapel Sant-Fieg zo e Breizh.

## Bro-Gwened

* Chapel Sant-Fieg Mêlrant e Sant-Fieg, e Mêlrant
* Chapel Sant-Fieg Pleuwigner e Pleuwigner
* Chapel Sant-Fieg Radeneg e Radeneg

## Kerne

* Chapel Sant-Fieg Kraozon e Kraozon
* Chapel Sant-Fieg ar Faoued er Faoued

## Pennad kar

* Sant-Fieg
# Chapel Sant-Langiz

E 1603 e oa bet savet chapel Sant Langiz, e Plougastell-Daoulaz. Ur savadur eeun-tre eo, un nev hepken. Meur a zelwenn vrav a zo er chapel, ur werc’hez kaer eus ar XIV$^{vet}$ kantved en o zouez. Met piv an diaoul eo Sant Langiz? Na glaskit ket anezhañ war deiziadur an Iliz Katolik ha Roman nag e parrezioù all Breizh zoken. Anavezet e oa ar sant en tu-hont da harzoù parrez Plougastell koulskoude ha dont a rae tud da c’houlenn e sikour eus an tro-war-droioù, Landerne, Brest ha Goueled Leon.
Delwenn ar sant a ziskouez un den barvek blev hir gantañ. Pedet e veze evit kleñvedoù grevus, bugale paket gant al “langiz” dreist holl. Evitañ da gavout un tamm startijenn en-dro e oa ret taoler ur pezh dilhad a oa bet douget gantañ e dour feunteun Sant Langiz zo war lez ar stêr Elorn, ur c’hilometr bennak izeloc’h eget ar chapel. Ma chome an dilhad war neuñv e dour ar feunteun e oa sin fall. Aes eo kompren perak e oa bet lesanvet Sant Tu pe Du ! Ur sant evel-se ne oa ket evit plijout re d’an Iliz ha meur a wech e voe klasket divadeziñ ar chapel. Itron Varia ar C’heloù-Mat e 1774, Itron Varia ar Veaj Vat e 1782 pe Santez Blandin e 1805, met en aner. Evit Plougastelliz e chomo da viken Chapel Sant Langiz. Ur sant bet ganet diwar ijin ha fent unan bennak a chomo dizanv da viken met ur farser en deus bet graet berz !

## Pennad kar

* Diboan
# Chapel Sant-Treveur (Plougastell-Daoulaz)

Er XVI$^{vet}$ kantved e oa bet savet chapel Sant Treveur e Plougastell-Daoulaz. Meur a wech eo bet adkempennet. Delwennoù kaer a c'heller gwelet en diabarzh ouzh ar mogerioù goloet gant raz gwenn, en o zouez, un delwenn vras eus Sant Treveur dibennet, o terc'hel e benn en e zorn kleiz hag ur balmezenn en dorn dehou, hag ur skeudenn koad livet divoutin eus Doue gant daou ael a bep tu dezhañ. Ur groazenn a oa bet ouzhpennet d'ar savadur e 1937. Distrujet e voe al lodenn-se e 1972 hag adkavet he deus ar chapel he stumm gentañ gant un nev hepken. Ur c'halvar bet savet e 1600 gant delwennoù maen kersanton a zo en diavaez, eustu kreisteiz ar chapel.
D'an eil sul a viz Gouere e vez ar pardon.

## Liamm diavaez

* La chapelle Saint-Trémeur à Plougastel
# Chapel Sant Gweltaz (Bizhui-an-Dour)

Chapel Sant Gweltaz zo ur chapel katolik e kumun Bizhui-an-Dour, er Morbihan.

## Istor

Hervez ar vojenn, ar misioner kembread Sant Gweltaz hag e ziskibl sant Bieuzi a gavas repu eno e 538 en ur vougev lec'hiet war vord ar stêr Blavezh e-kichen Bizhui-an-Dour. Staliet war ur pennhir hag a oa a gozh un oppidom galian ha goude-se vicus roman Sulim lec'h ma oa azeulet an doueez pagan Isis pe Venus. En desped d'o buhez manac'h, an dud tro-war-dro a zeue niverus da welet ar peniti staliet er roc'h. Ouzhpenn-se e teuas menec'h all eus abati Rewiz evit adkavout an abad Gweltaz.
Al lec'h-se a zeuas da vezañ neuze ul lec'h-pediñ. Er XV$^{vet}$ kantved e teuas ar chapel da vezañ ur prioldi, ur skourr eus abati Rewiz betek ar Reveulzi C'hall. Ar chapel hanter vougeviek a-hiziv a zo bet adsavet kalzik en XIXvet kantved ; adsavet e voe ar voger su da skouer e 1810 ha brasaet ar chapel e 1837 war-zu ar c'hornôg evit kaout un eil tamm dezhi, marteze ar sakristiri.

## Ur sell war ar chapel

* An aoter enkelc'hiet gant div delwenn
* Ar feunteun
* Ar maen a son
* Eus ar c'hloc'h staget ouzh ar roc'h e tiskenn ur chadenn dre an doenn
# Chapel Sant-Dren

Chapel Sant Dren zo ur savadur bras a-walc'h eus ar XVI$^{vet}$ kantved e Plougastell-Daoulaz. Emañ 5 km e mervent ar vourc'h, e deun an Aberloc'h (Lauberlac'h), war glann dehou ar wazh.
Mont a ra un nev hag ur groazell d'ober anezhañ. Stumm dorn ur baner zo gant an nor e talbenn ar c'hornôg, gant ur wareg damblaen-begek eus an azginivelezh a-us dezhi. A-zioc'h an nor ez eus un enskrivadur a zispleg e oa savet ar chapel d'an eil sulvezh a viz Mae e 1549 gant Herri a Gastell (Kastell-Paol?), person Plougastell, en enor da Intron-Varia Goñfort ha da Sant Adrian. Kemer a reas ar chapel-se lec'h unan koshoc'h rak danevell a ra ur skrid eus ar 27 a viz Kerzu 1414 e oa roet 5 lur leve da Abati Daoulaz gant Marc'harid Burel diwar douaroù hag a oa etre chapel sant-dren ha Plougastell. Un tour bihan oa bet savet e fin ar marevezh gotek.
Hervez lod, patrom ar chapel a vefe Sant Adrian a brezegas ar feiz katolik e Breizh-Veur hag a varvas e 720. Seblantout a ra e vefe gouestlet ar chapel d'ur sant merzher kentoc'h. Da lâret eo Sant Adrian, merzher e Nikomedia war-dro 303. Brudet e oa er Grennamzer, evel Sant Bastian ha Sant Anton, da wareziñ an dud diouzh ar c'hleñvedoù pegus. Marteze en dije kemeret lec'h Sant Derien, keneil da Sant Neventer, evel patrom ar chapel.
E-leizh a zelwennoù a dalvoudegezh a zo er chapel-se : Sant Erwan etre ar paour hag ar pinvidig en ur c'hustod koad eus ar XVII$^{vet}$ kantved, un delwenn eus ar Werc'hez vamm (XVI$^{vet}$), eus Santez Ana (XVI$^{vet}$), eus Sant Adrian (XVI$^{vet}$), eus Sant Marzhin, Sant Alar, Sant Fransez Asiz, ha re all ... E korn biz talbenn ar chapell e weler un aerouant el laez
Ur c'halvar bet savet e 1594 a zo e kichen ar chapel. Diblaset e oa bet e 1940.

## Notennoù

* ↑ En bloaz mil pemp cant hanter cant nemet unan es voe fontet an chapel man en eil sul a mae en amser maest Herry a Castell rector Ploecastell ........ ha sant Adrian"
# Chapel Sant-Wenole (Plougastell)

E penn kentañ ar XVI$^{vet}$ kantved e oa bet savet chapel Sant Wenole e Plougastell.
Pa oa bet adkempennet e oa bet tennet diouzh ar savadur un treust lec'h ma oa enskrivet an deiziad 1514. An nev eo lodenn goshañ ar chapel. Stumm ur groaz zo d'ar chapel. Adkempennet ha brasaet e oa bet er XVII$^{vet}$ kantved. D'ar poent-se oa bet savet ar groazell hag ar c'hor.
Kouezhet e oa toenn ar chapel er c'hantved all hag adkempennet eo bet penn da benn. An arrebeuri a oa bet adkempennet da heul etre ar bloavezhioù 1991 ha 1993.
Enskrivet eo ar chapel en adrenabl ar monumantoù istorel abaoe 1932.

## Liamm diavaez

* Chapelle Saint Guenolé à Plougastel: sainte Gwenn aux trois mamelles.
# Chapel Sant-Yann (Plougastell)

Chapel Sant-Yann zo ur chapel e Plougastell war lez an Elorn. Ur monumant istorel eo abaoe 1932.

## Istor

War lez an Elorn e voe savet ur c'hlañvdi gant Herberc'hourien Sant Yann Jeruzalem en XII$^{vet}$ kantved. Ar chapel he zour mod Kerne zo dediet da sant Yann Vadezour pe Yann ar Badezour. Savet e voe er XV$^{vet}$ kantved. Daou c'hant vloaz war-lerc'h e voe brasaet pa voe savet un eil nev e 1607. Gant bombezadegoù 1944 e oa bet distrujet an darn vrasañ eus delwennoù hag arrebeuri ar chapel. N'eo ket bet peurrenevezet abaoe. N'eus bolz ebet ken hag un nebeud delwennoù a chom gwenn o c'hortoz o livioù orin liesseurt. Elfennoù dedennus zo chomet er savadur; teir gwareg-volz kaer ha daou vaen-korn kizellet eston.
Ur c'halvar kaer greunaen ha maen kersantit a vav e kornôg ar chapel. E 1987 ha 1997 un eil gwech, ez eus bet freuzet traou enni ha peurzistrujet zo bet ur c'hrist flammek eus ar XV$^{vet}$ kantved.

### Dour Sant Yann, pe dour an Drouized, dour "burzhudus" evit an daoulagad

Ur feunteun a zo war an aod ha goloet e vez gant an dour pa vez uhel ar mor. Feunteun an Drev a reer diouti ivez. Pevar dar maen a sav tro dro d'ar feunteun. Laret e vez e teue an Drouized da ober o lidoù amañ da vare ar Gelted Kozh. Brud a oa chomet gant an dour se da bareañ an daoulagad. Deiz ar pardon ez ae kuit ar berc'hirinerien gant pep a vuredad dour "burzhudus". Pardon Sant Yann, Pardon al Laboused a sache milieroù a dud gwechall, tud eus Plougastell evel just met eus kalz pelloc'h, Brest, Landerne ha pelloc'h zoken. D'ar 24 a viz Even e oa gwechall, dalc'het e vez bremañ d'ar sul tostañ. D'ar 24 a viz even 1890 e oa bet ur gwallzarvoud mantrus e fin ar pardon pa oa kouezhet un dreuzell e lec'h ma c'hortoze perc'hirinerien ar vag a zeue da gerc'hat anezho.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveoù

* ↑ (fr) Chapel Sant-Yann er glad Mérimée
# Chapel Santez-Anna (Enez-Vaz)

Chapel Santez-Anna en Enez-Vaz a oa ur chapel roman savet el lec'h ma oa ar manati savet gant Paol Aorelian (marvet en enez en 573) ha distrujet war-dro 878 gant ar Vikinged. Ar chapel a vremañ a voe savet e dibenn an XI$^{vet}$ kantved ha deroù an XII$^{vet}$ kantved gant menec'h distro d'an enez hag iliz an enez e voe betek 1786. Dilezet e voe dre ma oa e reter an enez hag e oa krog an traezh da aloubiñ ar c'hornad-se abaoe dibenn ar Grennamzer. Mont a reas an dud da chom war-dro ar bourk a-vremañ hag un iliz nevez a voe savet.
Monumant istorel anavezet gant ar pennadurezhioù gall eo abaoe miz Gouhere 1980 hag an hini nemetañ en enez.

## Notennoù

* ↑ Base Mérimée - Ministrerezh gall ar Sevenadur
# Georg Mohr

Jørgen Mohr (e latin Georgius Mohr)(ganet d'ar 1$^{añ}$ a viz ebrel [1640], marvet ar 26 a viz genver 1697) a oa ur matematikour eus Bro Danmark. Beajiñ a reas en Izelvroioù e Bro C'hall hag e Bro Saoz.
Ganet eo Mohr e Kopenhagen. E labour anavezetañ e geometriezh a zo ar brouenn e oa tu da sevel al lunioù gant ur c'helc'hier hag ur reolenn, gant ur c'helc'hier hepken. Anavezet eo an disoc'h dindan an anv a d/Teorem Mohr-Mascheroni. Embann a reas ivez al levr Euclides Danicus e Amsterdam e 1672.
Daoust ma oa lakaet e oberenn e bibliografiezh ar matematik e voe disoñjet e labour e-pad 250 vloaz. An enorioù a voe roet da Lorenzo Mascheroni a brouas an teorem 100 vloaz diwezatoc'h (1797). N'eo nemet e 1928, pa tizoloas ur studier yaouank ur gopienn en ur stal e Kopenhagen e voe anavezet labour Mohr.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Georg Mohr-Competition
# Georg Iañ von Sachsen

Georg Iañ von Sachsen (1832-1904) a voe roue Sachsen. Berr e voe e ren avat, 70 vloaz e oa pa voe anvet da roue e 1902, goude marv e vreur henañ divugel, Albert Iañ von Sachsen (1828-1902), rak mervel a reas daou vloaz goude, e 1904.
Mab e oa da Johann Iañ von Sachsen (1801-1873), roue Sachsen, ha d'e bried Amalie Auguste von Bayern.

## Pried ha bugale

Dimezet e oa e 1859 d'an infantez portugalat Maria Ana de Bragança (1843-1884), merc'h da Ferdinand von Sachsen-Coburg-Gotha ha da Maria II, rouanez Portugal.
Eizh bugel o doe:
* Marie Johanna Amalie Ferdinande Antonie Luise Juliane (1860 Dresden - 1861)
* Elisabeth Albertine Karoline Sidonie Ferdinande Leopoldine Antonie Auguste Clementine (1862 Dresden - 1863)
* Mathilde Marie Auguste Viktorie Leopoldine Karoline Luise Franziska Josepha (1863 Dresden - 1933)
* Friedrich August III Johann Ludwig Karl Gustav Gregor Philipp (1865 Dresden - 1932 Sibyllenort), roue war-lerc'h e dad, diroueet e 1918; diwezhañ Roue Sachsen.
** dimezet da Luise von Österreich-Toskana;
* Maria Josepha Luise Philippine Elisabeth Pia Angelica Margarethe (1867 Dresden - 1944 Schloss Wildenwart);
** dimezet da Otto, Arc'hdug Aostria
* Johann Georg Pius Karl Leopold Maria Januarius Anacletus (1869 Dresden - 1938 Schloss Altshausen), dimezet div wech, hogen divugel:
** d'an dugez Maria Isabella von Württemberg (1871–1904)
** da Maria Immaculata di Borbone-Sicilia (1874–1906),
* Maximilian Wilhelm August Albert Karl Gregor Odo (1870 Dresden - 1951 Freiburg), dizimez ha divugel;
* Albert Karl Anton Ludwig Wilhelm Viktor (1875 Dresden - 1900 Wolkau), dizimez ha divugel.

## Goude e varv

E vab Friedrich August III a renas neuze, ken na voe diskaret e 1918.