OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aquellos Ojos Verdes

Aquellos Ojos Verdes zo ur ganaouenn spagnolek eus deroù an XX$^{vet}$ kantved, un doare bolero savet gant an daou sonaozer kuban Adolfo Utrera (1901-1931) ha Nilo Menéndez (1902-1987) ha bet kanet gant Ibrahim Ferrer.

## E saozneg

Lakaet e oa bet e saozneg gant Eddie Rivera hag Eddie Woods e 1929, anvet Green Eyes, hag enrollet gant Jimmy Dorsey e 1941.

## En saozneg

    Well, Green Eyes with their soft lights
    Your eyes that promise sweet nights,
    Bring to my soul a longing, a thirst for love divine
    In dreams I seem to hold you, to find you and enfold you
    Our lips meet and our hearts, too, with a thrill so sublime
    Those cool and limpid Green Eyes
    A pool wherein my love lies
    So deep that in my searching for happiness
    I fear that they will ever haunt me
    All through my life they'll taunt me
    But will they ever want me?
(Male voice)
    Green Eyes, make my dreams come true.
(Female voice)
    Green Eyes, I love you.

## Doareoù brudet

Brudet eo bet ar sonenn gant ar ganerien ha sonerien-mañ :
* Orquesta Aragón
* Bola de Nieve
* Ray Barretto
* Stanley Black
* Boston Pops Orchestra
* Les Brown
* Buena Vista Social Club
* Nat King Cole
* Ray Conniff
* Xavier Cugat
* Lou Donaldson
* Laz-seniñ Jimmy Dorsey
* Filiberto Fandiño
* Connie Francis
* Earl Grant
* Benny Green
* Gene Krupa
* Abbe Lane
* Steve Lawrence
* Barry Manilow gant Rosemary Clooney
* Glenn Miller
* Helen O'Connell
* Anita O'Day
* Trío Los Panchos
* Pony Poindexter
* Baden Powell
* Edmundo Ros
* Charlie Shavers
* Conway Twitty
* The Ventures
* Bebo Valdés hag e laz.
# Bouenza

Bouenza zo un departamant eus Republik Kongo, e su ar vro.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Republik Kongo :
| Kêrioù | Brazzaville · Pointe-Noire |
| Departamantoù | Bouenza · Cuvette · Cuvette-Ouest · Kouilou · Lékoumou · Likouala · Niari · Plateaux · Pool · Sangha |
# Boued-laezh

Ar boued-laezh (pe laezhaj ivez) a zo boued fardet gant laezh, laezh saout peurvuiañ, met laezh givri , dañvadezed, kañvalezed, ar c'hazekenned, ar yakezed, ar bualezed a c'hell bezañ implijet kenkoulz all...

## Gwechall

Savet e veze chatal evit o c'hig pe o laezh. E Breizh e oa a-bouez al laezh e buhez an dud: amann evit fardañ boued, laezh dous evit ober krampouezh, laezh-ribod da evañ, pe da zebriñ gant patatez, gant kaletez e Breizh-Uhel. Ouzhpenn-se e c'halled gwerzhañ an amann er marc'had (diaesoc'h evit al laezh), ha kement-se a zegase un tamm arc'hant en ur bed ma veve an dud en un ekonomiezh kloz.

## Hiziv

Ouzhpenn ar boued-laezh ordinal, ar yaourtoù ha fourmajoù a bep seurt, ouzhpenn ar c'houignoù ha gwispid, e vez implijet laezh e-barzh a bep seurt boued e stumm poultr-laezh. Implijet e vez poultr-laezh er gwastilli hag e bouedoù a bep seurt, ha roet e vez d'al loened ivez (evit al leueoù da skouer). Ar c'hazein, unan eus danvezioù al laezh, a ya da fardañ plastik, paper...

## Al laezhajoù brudetañ

* al laezh
** bleud laezh
** laezh livrizh
** laezh pasteurizet,
** laezh dishadennet
** laezh UHT
** laezh dizourennet
** laezh diziennet
* al laezh goellet (meur a seurt)
** yaourt (meur a seurt)
** kefir
** viili
** laezh gant bifidus
* an amann
* an dienn
* an dienn skornet
* ar c'heuzioù (meur a seurt)
** keuzioù fresk
** keuzioù affinés
** keuzioù teuziet
* ar c'haoul
* al laezh-ribod
* al lactoserum
* ar Milk-shake

## Sellet ivez

* diedoù-laezh

## Ar vagadurezh el laezhajoù

* Talvoudegezh roet evit 100 gramad a zanvez debrus er meuz
* Diazez jediñ an dalvoudegezh kalorek evit 1 gram (1 kcal = 4,18 kJ) :
** Glukidoù : 4 kcal pe 17 kJ
** Proteinoù : 4 kcal pe 17 kJ
** Lipidoù : 9 kcal pe 38 kJ
** alkool etilek : 7 kcal pe 29 kJ
| Meuz | rumm | Kaloriennoù (kcal) | jouloù (kJ) | Glukidoù (g) | Protidoù (g) | Lipidoù (g) | kalkiom (mg) | fosfor (mg) | Potassiom (mg) | Magnesiom (mg) | Sodiom (mg) |
| Laezh conc.sucré kriz | Laezh | 335 | 1400 | 54 | 8,2 | 9 | 361 | - | 388 | - | 166 |
| Laezh kriz | Laezh | 63 | 263 | 5 | 3,2 | 3,8 | 120 | 95 | 150 | 12 | 47 |
| Laezh kriz | Laezh | 65 | 272 | 5 | 3,5 | 3,5 | 119 | 95 | 150 | 12 | 47 |
| laezh hanter digoavenet | Laezh | 47 | 195 | 5 | 3,2 | 1,55 | 112 | 95 | 150 | 12 | 47 |
| Laezh digoavenet | Laezh | 35 | 145 | 5 | 3,2 | 0 ,5 | 112 | 90 | 160 | 12 | 47 |
| Yaourt standard nature | Laezh go | 44 | 213 | 5,5 | 4,3 | 1,2 | 148 | 112 | 204 | 13 | 61 |
# Boued paket buan

Ar boued paket buan pe boued war ar prim (fast food e saozneg) a zo ur doare tinellerezh.
# Boudjaleg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tchepangek eo ar boudjaleg (bujhyal, gharti pe bujhel) komzet gant tro-dro da 5.000 den (1998) e Nepal. N'eo ket en arvar met izel a-walc'h eo e statud. Plijout a ra gwelloc'h ar Tchepangeg d'an dud ha darn vrasañ ar gomzerien a c'hell ober gant an Nepalieg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù mahakirantiek
* Yezhoù himalayek
# Boued-houidi

Boued-houidi zo ur seurt plant-dour, anvet ivez lemna minor, hag a chom war gorre an dour. N'eo ket gwall spis an anv brezhonek, rak meur a ouenn lemna zo, met klotañ a ra gant an anv duckweed e saozneg.
Kavet e vezont e pevar c'horn ar bed. Pa vez re anezho en ul lec'h e vez re nebeud a aer en dour.
Debret e vezont gant al loened, an houidi evel-just, hag ar moc'h pe ar melc'hwed.
# Boued organek

Ar boued organek pe naturel, pe boued bio, eo ar boued deuet diwar al labour-douar organek pe naturel, da lavarout eo hep implij ar gimiezh.
# Boueg

Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo ar boueg (bua) komzet gant 7.708 den (1993) da norzh Stêr Chari dro-dro da gKorbol ha Gabil e su Tchad.
Tost-tre d'ar maneg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù adamawek
# Boued

Pep danvezenn a ya da vagañ ar vevien eo ar boued. Pa vez maget ur bev e tremen elfennoù en e gorf ken e vez pourchaset dezhañ an energiezh a laka anezhañ da chom bev. Tapet e vez ar boued e meur a doare, eus ar bev bihanañ, plantenn pe loen, betek ar valum divent. Pa vez debret ar vevien gant ar re a zo brasoc'h egeto hag un eiltro, eus ar plankton betek ar breizherien vras evel ar morviled, ar felidae vras, an olifanted hag un nebeud all ez eus ul lezenn hollek, chadenn ar bouetañ a reer eus outi. P'en deus ijinet meur a ostilh evit lazhañ al loened eus peseurt ment e ve emañ an Den e live uhelañ chadenn ar boued.

## Seurtoù boued

* evajoù
* laezh ha boued-laezh, leun a broteinoù, kalsiom, ha vitamin B
* legumaj ha frouezh, leun a vitaminoù pa vezont kriz
* sukr ha boued sukret
* kig, pesked, vioù, enne proteinoù ha houarn.

## Gerioù gant boued enno

Gerioù diwar an anv boued
* boued ar groug, ur gunujenn a zoare
* bouedad, lodenn eus al laezh kaouledet
* ar vouedeg, lec'h ma vez lakaet ar foenn, boued al loened
* bouedek, a vez laret eus un dra a vez boued ennañ
* ar vouedenn, pezh zo mat da zebriñ, en ur graoñenn peurvuiañ
* boued-gevr, unan eus anvioù ar gwezvoud
* boued-houidi, pe lemna minor
* boued-laezh
* boued-mir a zo boued lakaet e boestoù pe miret en un doare bennak all
** bouedvirerezh eo an doare da virout ar boued
* bouedoniezh a vez graet eus skiant ar boued mat,
* boued-touseg, unan eus anvioù ar c'hebell-touseg
* boueta, ha zo kement ha magañ, zo un anv-verb hag a zo savet gerioù ivez diwarnañ
** bouetadurezh
** ur bouetaer eo an hini a ro boued
*** an hini a daol boued d'ar pesked pa vez ar re all o pesketa
*** ar bouetaer-saout eo an hini a lakae ar saout da beuriñ en ur zerc'hel anezho war-bouez ur gordenn
** ar bouetaj eo ar boued roet d'al loened, d'ar chatal.

## Mont da welout ivez

* chadenn ar boueta
* died
* gounezerezh
* greanterezh ar boued
* magadur
* keginerezh
# Boudoumeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù boudoumek eo ar boudoumeg (buduma, yidena pe yedima) komzet gant tro-dro da 58.800 den en holl e kornôg Tchad (51.600 den e 1993), e Kameroun (200 den) hag e Nigeria (3.000 den). Gwechall e evze komzet e Niger ivez.
Div rannyezh ez eus, tost-tre an eil d'eben:
* Boudoumeg ar su
* Boudoumeg an norzh

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Boudikeg

Ur is-skourr eus ar yezhoù atlantel eus is-skourr ar yezhoù tendek eo ar boudikeg (budik).
* Yezhoù atlantel
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Brezel diabarzh Finland

Brezel diabarzh Finland ( 27 a viz Genver – 15 a viz Mae 1918) a oa bet ur brezel diabarzh evit mestroni bro Finland pa oa tremenet ar vro eus Dugelezh veur Finland lodenn eus Impalaeriezh Rusia, etrezek ur vro dieub hag emren. Ar stourmadennoù lies a a oa bet e-pad ur gerdarz broadel, sokial, politikel luziet degaset gant ar C'hentañ Brezel-bed (Talbenn ar Reter) en Europa.
Ar brezel diabarzh a voe stourmet etre ar re Ruz, renet gant ur skourr eus Strollad sokial demokratel Finland, enebet ouzh ar Re Wenn, renet gant ar sened mirour. An aozadur dammsoudardel Gwarded Ruz, savet gant labourerien ar greanterezh ha peizanted, a oa mestr war ar c'hêrioù ha kreizennoù greantel su ar vro. Ar Gwarded Gwenn, un aozadur dammsoudardel, a oa savet gant peizanted, ar c'hlasoù sokial etre hag ar vourc'hizien, a oa mestr war maezioù kreiz ar vro ha a vestronie norzh Finland.
E-pad ar bloazioù dres a-raok ar brezel diabarzh, kevredigezh Finland a oa bet o kreskiñ kalz ha prim a-fed poblañs, greanterezh, kêriekadur ha ganedigezh ur renkad labourerien frammet er c'hêrioù. Gouarnamant ha demokratelezadur ar vro a oa distabil gant ar vodernelezh. Live buhez ha skoliata an dud a oa o vont war-raok pazenn-ha-pazenn, gant ur santimant broadel kreñvoc'h-kreñvañ hag ur sevenadurezh puilh finlandat o tiwan.
Gant ar C'hentañ Brezel-bed e oa bet degaset fin Impalaeriezh Rusia, e Finland e oa bet neuze ur mare hep galloud politikel e-penn ar vro. Stourm a oa bet evit kemer galloud er vro ar pezh en doa degaset muioc'h-mui a nerzh milourel er gevredigezh hag un enebiezh daonet etre an tu kleiz pellañ harpet gant an URSS hag ar virourien harpet gant an Impalaeriezh alaman. Ar re Ruz a oa kroget gant un argadenn hollek c'hwitet e miz C'hwevrer 1918, dafaret e oant gant ar Rusia soviedel. Un enep-argad gant ar re Wenn a oa kroget e miz Meurzh. E miz Ebrel e oa erruet ur bagad soudarded eus an Impalaeriezh alaman evit harpañ anezho.
An emgannoù pouezushañ e-pad ar brezel diabarzh a oa bet reoù Tampere ha Viipuri (svedek: Viborg), gounezet gant ar re Wenn. Emgannoù Helsinki ha Lahti, a oa bet gounezet gant ar soudarded alaman. Dre an trec'hioù-se e oa bet riñset nerzhioù lu ar re Ruz. Ar feulster politikel a oa diazez a-raok hag e-pad ar brezel. E-tro 12 500 prizoniad ruz a voe marvet dre an naonegezh hag ar c'hleñvedoù e kampoù-bac'h. E-tro 39 000 den, 36 000 anezho o vezañ finlandiz, a oa marvet e-pad ar brezel drastus.
Disorc'h ar brezel diabarzh a welas ar finlandiz o tremen eus ur sujidigezh d'ar rusianed, d'un emrenerezh diglok rak ul levezon bras a oa gant Impalaeriezh Alamagn war ar vro. An alamanted o devoa soñjet sevel ur vonarkiezh finlandat suj dezho met dre ma voe kollet ar C'hentañ Brezel-bed ganto e oa bet echuet ar steuñv-se. Finland goude ar brezel a oa ur vro emren da vat, gant un demokratelezh republikan. Ar brezel-diabarzh en devoa rannet ar gevredigezh evit degadoù a vloavezhioù. Ar gevredigezh finlandat a voe strollet hag un-dro goude gwelladennoù sokial marc'hataet sioul, gant ur c'hoant youlek eus ar bobl da chom hep gwelet ar feulster o tistreiñ.
# Brezel diabarzh Rusia

Brezel diabarzh Rusia (Ruseg: Гражда́нская война́ в Росси́и, tr. Grazhdanskaya voyna v Rossiyi; Du 1917 – Here 1922) a oa bet ur brezel diabarzh en Impalaeriezh Rusia goude Reveulzi 1917. An tuioù engouestlet a glaske pouezañ war dazont politikel ar vro. An daou du pennañ o stourm a oa en un tu al Lu Ruz, a zifenne stumm bolchevik ar sokialouriezh, gant Vladimir Lenin e penn. Hag en tu all e oa ar re Wenn pe an Arme Wenn, ur c'hengevread strolladoù gant mennozhioù ha palioù disheñvel, lod roueelour, kapitalourien, skourroù disheñvel eus ar sokialouriezh, pep hini eus al luskadoù a oa rannet etre demokrated ha tud enebet ouzh an demokratelezh.
Ouzhpenn an daou du pennañ e oa ivez an Armeoù Gwer a stourme kement a-enep ar re Wenn hag ar re Ruz. Eizh bro estren o devoa kemeret perzh evit talañ ouzh al Lu Ruz, dreist-holl re ar Gevredidi hag al luioù a-du gant Alamagn. Al Lu Ruz a zeuas a-benn da dalañ ha distrujañ an nerzhioù Gwenn nerzhioù lu Su Rusia en Ukraina hag al lu dindan urzhioù an Amiral Aleksandr Koltchak e Siberia e 1919.
Ar peurrest eus an nerzhioù Gwenn renet gant Pyotr Nikolayevich Wrangel a voe trec'het e Krimea ha kaset kuit eus an impalaeriezh e 1920. Un nebeud emgannoù bihanoc'h a voe e-pad daou vloaz war harzoù ar vro. Kenderc'hel a reas ar stourm gant stourmadennoù a-enep an nerzhioù Gwenn e Reter pellañ ar vro betek 1923. Disklêriañ a reer e oa echu ar brezel e 1923 dre ma oa mestr ar re Ruz war an Unaniezh Soviedel nevez-savet. E gwirionez e oa kendalc'het stourmoù luioù broadel e Kreiz-Azia betek 1934.
E-tro 7 000 000 – 12 000 000 den a voe lazhet a-hed ar brezel, darn anezho o vezañ trevourien. Brezel diabarzh Rusia a vez taolennet gant lod eus an istorourien evel ar gwashañ reuz broadel a voe en Europa betek-henn.
Luskadoù lies broadelourien ha disrannerien a oa bet savet gant ma oa an impalaeriezh rusian o kouezhañ en he foull hag a gemeras perzh er brezel. Tiriadoù Finland, Estonia, Latvia, Lituania ha Polonia a zeuas a-benn da vezañ Stadoù emren ha dieub gant o brezel diabarzh broadel. Ar peurrest eus an impalaeriezh rusian a voe adaozet en Unaniezh Soviedel.
A bep tu e oa bet torfedoù-brezel lies ha garv.
# Brezel diabarzh Sina

Brezel Diabarzh Sina a oa bet ur brezel diabarzh stourmet etre nerzhioù lu Gouarnamant Kuomintang eus Republik Sina ha nerzhioù lu Strollad Komunour Sina, Arme Dieubidigezh Pobl Sina. Ar brezel a oa bet unan gant troc'hoù ledet etre ar 1añ a viz Eost 1927 hag echuet d'ar 7 a viz Kerzu 1949. Trec'h e oa bet ar gomunourien ha kemeret o devoa ar galloud war douar-bras Sina. Ma oa mestr ar gomunourien war Sina gevandirel hag e oa bet dikslêriet Republik Pobl Sina e 1949, nerzhioù ar C'huomintang ne oant ket bet distrujet hag e oant kilet war Enezenn Taiwan.

## Torfedoù brezel

E-kerzh ar brezel diabarzh e oa bet sevenet torfedoù brezel lies ha garv gant pep hini eus an daou du, kement ar vroadelourien hag ar gomunourien. Milionoù a drevourien a oa bet lazhet a-ratozh-kaer. Hervez Benjamin Valentino e vez istimet e oa bet lazhet etre 1,8 milion ha 3,5 milion a dud e-pad Brezel diabarzh Sina eus 1927 betek 1949.
# Brezel diabarzh Iwerzhon

Brezel diabarzh Iwerzhon (iwerzhoneg : Cogadh Cathartha na hÉireann; saozneg : Irish Civil War) zo ur brezel diabarzh hag a badas eus an 28 a viz Mezheven 1922 betek ar 24 a viz Mae 1923. Daou duad broadelourien eus Iwerzhon, bet o stourm a-enep Impalaeriezh Breizh-Veur evit dieubidigezh o bro, a oa oc'h en em gannañ da heul ar feur-emglev saoz-hag-iwerzhonat a lakae war-sav ur "Stad dieub" a chome un dominion (domani) da Impalaeriezh Breizh-Veur ha d'ar re a nac'he ar feur-emglev-se. Gouarnamant da c'hortoz Iwerzhon a oa a-du gant ar feur-emglev tra ma oa ar republikaned a-enep, chomet feal ma oant d'ar Republik embannet da-geñver Emsavadeg Pask 1916. Dont a rae ar Brezel diabarzh da heul Brezel dieubiñ Iwerzhon a oa deuet a-benn da lakaat gouarnamant Londrez da blegañ. Gounezet e voe ar brezel diabarzh gant gouarnamant ar Stad dieub war ar republikaned, dre ma oant bet harpet gant ar Saozon a roe armoù dezho. Muioc'h a dud lazhet a voe e-kerzh ar brezel diabarzh eget e-kerzh ar brezel dieubiñ, ha manet eo rannet ar gevredigezh war-lerc'h e-pad pell. Da skouer, an daou strollad politikel pennañ a zo er vro, ar Fianna Fáil hag ar Fine Gael, zo diskennidi eus an daou duad.
# André Guillouzo

André Guillouzo zo kelenner Pistrioniezh (Toksegologiezh) e Kevrenn Apotikerezh skol-veur Roazhon I. Meur a bennad skiantel en deus skrivet er c'helaouennoù broadel hag etrebroadel diwar-benn an avu. Genidik eo eus ar Mor-bihan, hag e studias e Pariz araok distreiñ da Vreizh. Brezhoneger a-vihanik eo.
# André Chéron

André Chéron a zo bet ganet d'ar 25 a viz Gwengolo 1895 e Colombes (Bro-C'hall) ha marvet d'an 12 a viz Gwengolo 1980 e Leysin (Suis).
Meurc'hoarier echedoù, kampion Bro-C'hall e 1926, 1927 ha 1929. E studiadenn "Traité complet d'échecs" (Brusel, 1929) a zo unan ag ar gwellañ dornlevrioù.

## Oberennoù skrivet

En alamaneg:
* André Chéron, Lehr- und Handbuch der Endspiele, Band 1 (2. Auflage), Leysin (Schweiz) Eost 1960, ISBN 3-88086-081-5;
* André Chéron, Lehr- und Handbuch der Endspiele, Band 2 (2. Auflage), Leysin (Schweiz) Gwenholon 1964, ISBN 3-88086-082-3;
* André Chéron, Lehr- und Handbuch der Endspiele, Band 3 (2. Auflage), Leysin (Schweiz) Meurzh 1969, ISBN 3-88086-083-1;
* André Chéron, Lehr- und Handbuch der Endspiele, Band 4, Leysin (Schweiz) Mae 1970, ISBN 3-88086-084-X.
E galleg:
* André Chéron, La fin de partie, Aigle, 1923;
* André Chéron, Manuel d'échecs du débutant, Pariz, 1928;
* André Chéron Traité complet d'échecs, Brusel, 1929 (klokoc'h eget adembannadur Pariz 1939);
* André Chéron, Initiation au problème d'échecs stratégique, Pariz, 1930;
* André Chéron, Miniatures stratégiques françaises, Nancy - Strassburg - Pariz, 1936;
* André Chéron, Traité complet d'échecs, Pariz, 1939;
* André Chéron, Nouveau manuel d'échecs du débutant;
* André Chéron hag Émile Borel, Théorie mathématique du bridge à la portée de tous, 1940 ;
* André Chéron, Les Échecs artistiques, Librairie Payot, Pariz, 1957.

## Liamm diavaez

* André Chéron e lec'hienn Chessgames
# André Hardy

André Hardy, ganet d’ar 16 a viz Genver 1887 e Flers (Orne) hag aet d’an Anaon e Clécy e 1986, a oa ul livour hag ur c’hizellour gall. Mestr skol ha kelenner war an tresañ teknikel hag ar matematik e voe ivez. Meur a oberenn en deus livet, diwar-benn Normandi dreist-holl, ha Breizh un tamm, pa rae ur weladenn d’un eontr dezhañ hag a oa o chom e Bourc'h-Baz.

## Un nebeud oberennoù

* Les marais salants à Batz («Paludoù-holen e Bourc'h-Baz»)
* Poltred Gaston Le Révérend, 1930

## Diskouezadegoù

Ne ziskoueze ket na ne lakae e oberennoù e gwerzh evit al lodenn vrasañ anezho.

## Mirdi

War-dro kant oberenn a zo e Mirdy Hardy e Clécy (Calvados) e-lec’h ma oa o chom e fin e vuhez.

## Levrlennadur

* Peintres des Côtes de Bretagne, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2007, ISBN 9782914208864
# André Kolingba

André Kolingba (12 a viz Eost 1936 - 7 a viz C'hwevrer 2010) a oa ur soudard hag ur politikour eus ar Republik Kreizafrikan, bet prezidant ar vro.
Stummet e voe e Brazzaville hag e Bro-C'hall a-raok bezañ kannadour ha ministr e fin ar bloavezhioù 1970. E miz Gwengolo 1981 e tistroadas David Dacko hag en doa lakaet anezhañ e penn an arme un nebeud mizioù a-raok. Lakaat a reas un diktatouriezh soudardel e plas ha n'eo nemet goude manifestadegoù er vro e 1991 ma'z asantas d'al liesstrolladegezh. Un dilennadeg a voe aozet e 1993 ha Kolingba a'n em gavas er pevare plas. Asantiñ a reas d'an disoc'h ha leuskel ar garg a brezidant da Ange-Félix Patassé.
Klask a reas adkemer ar galloud dre un taol-nerzh e 2001. Kazeg a reas ha ret e voe dezhañ mont da gavout repu da Ouganda. Distreiñ a reas d'e vro e 2003 pa voe distroadet Patassé gant François Bozizé. Marvet eo gant ur c'hrign-bev e 2010 e Pariz.
g • ka • kePennoù-Stad Kreizafrika :
* David Dacko · Jean-Bédel Bokassa · David Dacko · André Kolingba · Ange-Félix Patassé · François Bozizé · Michel Djotodia · Catherine Samba-Panza
# André Le Nôtre

André Le Nôtre, ganet d'an 12 a viz Meurzh 1613 ha marvet d'ar 15 a viz Gwengolo 1700, a oa liorzher ar roue Loeiz XIV eus 1645 da 1700.
# André Franquin

Un treser bannoù-treset eo André Franquin, ganet d'an 3 a viz Genver 1924 en Etterbeek, unan eus kumuniezhoù Brusel e Belgia, ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1997 e Sant Laurenç de Var (Okitania).

## Istor

An tresañ zo bet pouezus evitañ adal e vugeliezh. Kregiñ a reas da labourat e stal Dupuis e 1944, bountet enni gant e vignon Morris (tad Lucky Luke). E 1947 ez adkemeras an dudenn Spirou, o tresañ Le tank ha Les Maisons préfabriquées. E-keit se e save ur bern tresadennoù evit kelaouennoù a bep seurt.
Goude 1949 e voe sammet gant ar stirad Spirou et Fantasio, gant an tresañ hag ar skrivañ evit ar gelaouenn Spirou : istorioù klok, goloioù, skeudennoù liesseurt. Hanved Spirou a gresk gant tudennoù dispar : Kont Champignag, ar Marsupilami (1952), ar gazetennerez Seccotine, Zantafio, Zorglub, hag all.
Etre 1955 ha 1959 e reas Franquin war-dro Modeste et Pompon, bet krouet gantañ evit ar gelaouenn Tintin.
E 1957, evit reiñ buhez d'ar pajennoù skridaozet, e teuas war wel un "haroz dilabour" krouet gant André Franquin, aozer an dresadenn, ha gant Yvan Delporte, a roas dezhañ ur bersonelezh hag ar c'hentanv Gaston e koun ur mignon ken beiadour all!
Ret e voe da Franquin, re sammet gant al labour, dilezel tudennoù, ha lod istorioù. E 1968 e tilezas Spirou, roet da Jean-Claude Fournier, ar Breizhad a grouas an dudenn Bizu.
E 1972 e krouas, evit goloioù Spirou, e erevent koantik a vo strollet en albom Cauchemarrant, embannet gant Bédérama e 1979.
Idées Noires ("Soñjoù Du") a voe embannet gant Le Trombonne Illustré e 1977 da gentañ ha gant Fluide Glacial da c'houde.
Gant an oad e paouezas André Franquin da dresañ kement a draoù.
E 1987 en devoe ar Marsupilami e stirad dezhañ, treset gant Batem dindan evezh Franquin evit an albomoù kentañ.
E 1989 e tresas A. Franquin kalz tudennoù bihan, an Difoued, en ur stirad tresadennoù-fiñv evit ar skinwel.
Un nebeudig eus albomoù "Gaston Beiadeg" zo bet troet e brezhoneg hag embannet gant Yoran Embanner.

## Levrlennadur

(E-maez ar bannoù-treset)
* André Franquin, Patrick Pinchart, Yves Amateis, Signé Franquin, Dupuis, 1992 (ISBN 978-2-8001-2048-5)
* Les monstres de Franquin - 2, Marsu Productions, 2003 (ISBN 978-2-912536-51-8)
* Tronches à gogo, Marsu Productions, 2004 (ISBN 978-2-912536-86-0)
* Les signatures de Franquin, Marsu Productions, 2005 (ISBN 978-2-912536-88-4)
* Le bestiaire de Franquin - 2, Marsu Productions, 2006 (ISBN 978-2-912536-49-5)
* José Bocquet, Franquin : chronologie d'une œuvre, Marsu Productions, 2012 (ISBN 978-2-35426-099-6)
* Franquin Patrimoine : Franquin et les fanzines, Dupuis, 2013 (ISBN 978-2-8001-5638-5)
* Franquin Patrimoine : les couvertures des recueils du journal Spirou par Franquin, Dupuis, 2013 (ISBN 978-2-8001-5788-7)

## Notennoù

* ↑ ISBN 978-2-903207-01-4
* ↑ ISBN 978-2-85815-295-7
# André Hugon

Jean Victor Félicien André Hugon, bet ganet en Aljer (kêr-benn Aljeria a-vremañ) d'ar 17 a viz Kerzu 1886 hag aet da Anaon e Canas (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall) d'an 22 a viz Eost 1960, a oa ur filmaozer, produour ha saver senario gall.
Anavezet eo evit bezañ sevenet, e 1929, Les Trois Masques, ar film a dremen da gentañ film komz gallek.

## Liamm diavaez

* André Hugon war Internet Movie Database