OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Andigena

Andigena :
| Andigena laminirostris, luc'hskeudennet en Ecuador. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Ramphastidae |
| Anv skiantel ||
| Andigena Gould, 1851 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Andigena a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù toukaned, krouet e 1851 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* Andigena cucullata,
* Andigena hypoglauca
** A. h. hypoglauca hag A. h. lateralis,
* Andigena laminirostris,
* Andigena nigrirostris
** A. n. nigrirostris, A. n. occidentalis hag A. n. spilorhynchus.
O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Ramphastidae/Andigena (lennet e-barzh d'an 19 a viz Ebrel 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Andigena hypoglauca

Andigena hypoglauca :
| Andigena hypoglauca, luc'hskeudennet e Perou. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Ramphastidae |
| Genad : | Andigena |
| Anv skiantel ||
| Andigena hypoglauca (Gould, 1833) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Andigena hypoglauca a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ramphastidae.
Anvet e voe Pteroglossus hypoglaucus (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Boued

Bevañ a ra diwar hugennoù dreist-holl ha frouezh o bouedenn wak all.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Andoù :
* Andigena hypoglauca hypoglauca, eus Andoù ar C'hreiz e Kolombia da reter Ecuador,
* A. h. lateralis, en Andoù reter Ecuador ha reter Perou.

## Liammoù diavaez

* (en) Andigena hypoglauca war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Andigena hypoglauca war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Andigena hypoglauca war al lec'hienn Avibase.
# Andijk

Andijk (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland, e rannvro West-Friesland en Izelvroioù. Stok ouzh an IJsselmeer eo. Diwar an nederlandeg e teu anv ar gêr : "aan de dijk", da lavaret eo war ar fardell. 47,69 km² eo gorread Andijk ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 6 474 annezad enni.

## Istor

Un iliz vihan a voe savet eno e 1667. E-pad ma voe aloubet an Izelvroioù gant arme Napoleon e voe lakaet Andijk da gêr dizalc'h d'ar 1añ a viz Genver 1812, diwar un dekred gant an impalaer bet savet d'an 21 a viz Here 1811. Pinvidik eo an douaroù en Andijk, hag eno e vez gounezet legumaj. Eus Andijk ivez e vez kaset dour mat da evañ da beurrest ar rannvro. E 1926-27 e voe savet ur polder 40 ha gorread dezhañ er Zuiderzee, en Andijk.

## Kuzul-kêr

E kuzul-kêr Andijk ez eus 13 dileuriad :
* CDA - 4 dileuriad
* PvdA - 3 dileuriad
* VVD - 3 dileuriad
* GroenLinks - 2 zileuriad
* ChristenUnie - 1 dileuriad

## Keleier

"De Andijker" a zo ur gazetenn lec'hel bet krouet e 1921, hag a c'haller lenn war internet ivez. Ouzhpenn keleier e kaver enni dielloù diwar-benn ar vuhez wechall en Andijk.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel Andijk
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Andigena nigrirostris

Andigena nigrirostris :
| Andigena nigrirostris, luc'hskeudennet en Ecuador. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Ramphastidae |
| Genad : | Andigena |
| Anv skiantel ||
| Andigena nigrirostris (Waterhouse, 1839) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Andigena nigrirostris a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ramphastidae.
Anvet e voe Pteroglossus nigrirostris (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant an naturour breizhveuriat George Robert Waterhouse (1810-1888).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* Andigena nigrirostris nigrirostris, en Andoù ar Reter e Kolombia ha kornôg Venezuela,
* A. n. occidentalis, en Andoù ar C'hornôg e Kolombia,
* A. n. spilorhynchus, en Andoù ar C'hreiz e kreisteiz Kolombia ha biz Ecuador.

## Liammoù diavaez

* (en) Andigena nigrirostris war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Andigena nigrirostris war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Andigena nigrirostris war al lec'hienn Avibase.
# Andolieg-Kernevez

Andolieg-Kernevez :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Andólhae |
| Anv gallek (ofisiel) | Andouillé-Neuville |
| Bro istorel | Bro Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Roazhon |
| Kanton | Entraven |
| Kod kumun | 35003 |
| Kod post | 35250 |
| Maer Amzer gefridi | Emmanuel Eloré 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Bro Elvinieg |
| Bro velestradurel | Bro Roazhon |
| Lec'hienn Web | https://andouille-neuville.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 976 ann. (2020) |
| Stankter | 77 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 17′ 40″ Norzh 1° 35′ 20″ Kornôg / 48.2944444444, -1.58888888889 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 60 m bihanañ 52 m — brasañ 111 m |
| Gorread | 12,61 km² |
| Andolieg-Kernevez ||
| kemmañ |
Andolieg-Kernevez (Andouillé-Neuville e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh

* Kumunioù amezek : Finioù; Sen; Sant-Albin-Elvinieg; Sant-Marzh-an-Ill; Elvinieg

## Anv

* Marteville & Varin (1843) : Ecclesia de Andouilleio.
* François Falc'hun (1966) : gwrizienn *dol, *dolen = kildroenn. (p. 30, ha 69)
* J-Y Le Moing (1990) : "Andeliacum, 1166, ref. Abad Bossard, Bibliothèque Nationale".

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 22 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,67% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Trevadennoù

* Brezel Aljeria: ur serjant SAS a varvas e miz Du 1956 en Aghribs.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell.
* An iliz katolik.
* Kastell La Magnanne, XVII$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Sant Melen, XV$^{vet}$ kantved-XIX$^{vet}$ kantved.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs

Niver a annezidi

## Levrioù talvoudus

* François Falc'hun : Les noms de lieux celtiques. Éditions armoricaines. Rennes. 1966.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 Monumant ar re varv - Memorial Genweb
# Andieg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar andieg (andi) komzet gant 9 000 den e Dagestan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek
# Andoain

Andoain (anv ofisiel euskarek, Amézqueta e spagnoleg), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria, ur 15 km eus Donostia.
# Andokeg

Ur yezh digenvez eo an Andokeg. Komzet e vez gant 619 a dud e war ribloù an Aduche e Kolombia. Komzet e veze e Perou met aet da get eo er vro-se.

## Liammoù diavaez

* (en) Ethnologue

## Gwelet ivez

* Yezh digenvez
* Yezhoù Kolombia
# Aleksandr II (Rusia)

Aleksandr II (ruseg : Александр II Николаевич Aleksandr II Nikolayevitch) bet ganet e 1818 ha marvet e 1881, a voe impalaer Rusia adalek miz Meurzh 1855 betek an deiz ma voe muntret gant ar strollad anarkour Narodnaya Volya (Наро́дная во́ля, "Youl ar bobl").
Roue Polonia ha dug-meur Finland e voe ivez.
Dimeziñ a reas d'ar briñsez alaman Marie von Hessen-Darmstadt hag eizh bugel o doe, en o zouez an tsar Aleksandr III a renas war e lerc'h.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Aleksandr II (pab)

Aleksandr II Pab an Iliz katolik roman :
| Ganedigezh | tro 1010/1015 e Milano |
| Dilennet da bab | 1añ a viz Here 1061 |
| Tronidigezh | 28 a viz Here 1061 |
| Dibenn e baboni | 21 a viz Ebrel 1073 Roma (Italia) |
| En e raok | Nikolaz II |
| War e lerc'h | Gregor VII |
| Roll ar bibien : kronologiezh · hervez al lizherenneg ||
| kemmañ |
Aleksandr II (e latin: Alexander II), Anselmo da Baggio e anv-tiegezh, ganet tro 1010 e Milano ha marvet d'an 21 a viz Ebrel 1073 e Roma (Italia), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar 1añ a viz Here 1061.
# Aleksandr IV

Aleksandr IV Pab an Iliz katolik roman :
| Ganedigezh | tro 1199 |
| Dilennet da bab | 12 a viz Kerzu 1254 |
| Tronidigezh | 20 a viz Kerzu 1254 |
| Dibenn e baboni | 25 a viz Mae 1261 Viterbo |
| En e raok | Inosant IV |
| War e lerc'h | Urban IV |
| Roll ar bibien : kronologiezh · hervez al lizherenneg ||
| kemmañ |
Aleksandr IV (e latin: Alexander IV), Rinaldo Conti e anv-tiegezh, ganet tro 1199 ha marvet d'ar 25 a viz Mae 1261 e Viterbo, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an 12 a viz Kerzu 1254.
# Aleksandr Iañ (pab)

Aleksandr Iañ Pab an Iliz katolik roman :
| Ganedigezh | Roma, Italia |
| Dilennet da bab | war-dro 106 |
| Dibenn e baboni | war-dro 115 |
| En e raok | Evaristus |
| War e lerc'h | Sikstus Iañ |
| Roll ar bibien : kronologiezh · hervez al lizherenneg ||
| kemmañ |
Aleksandr Iañ (e latin: Alexander), ganet e Roma (Italia) ha marvet war-dro 115, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman war-dro 106.
# Aleksandr Koltchak

Aleksandr Koltchak ( Александр Васильевич Колчак e ruseg), ganet d'ar 4 a viz Du 1874 e Sant-Petersbourg ha marvet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1920 en Irkoutsk, a oa ur jeneral rus hag a stourmas a-enep ar volcheviked. E 1918 e oa bet dilennet da Benngouarnour Rusia gant an armeoù enepbolchevik e-pad Brezel diabarzh Rusia.

## Er sevenadur

Savet ez eus bet savet ur film buhez war Koltchak, anvet Amiral (Адмиралъ), hag embannet e Rusia d'an 9 a viz Here 2008 goude ur gala arvestiñ gant arvesterien o vezañ pennoù uhel amiral Morlu Rusia. Ar film a gont buhez an Amiral (Konstantin Khabensky) e doare un haroz dramael brogarour daonet da Rusia. Elizaveta Boyarskaya a c'hoari e wreg kleiz, ar varzezh, Anna Timireva.
# Aleksandr Iañ

Aleksandr Iañ a c'hall bezañ :
* Aleksandr Iañ (Makedonia), roue Makedonia en Henamzer.
* Aleksandr Iañ (pab), pab an Iliz katolik roman etre 106 ha 115
* Aleksandr Iañ (Bro-Skos) (c. 1078-1124), roue Bro-Skos
* Aleksandr Iañ (Jorjia) (1412-1442), roue Jorjia
* Aleksandr Iañ (Rusia) (1801-1825), impalaer Rusia
* Aleksandr Iañ (Serbia) (1889-1903), roue Serbia
* Aleksandr Iañ (Gres) (1917-1920), roue Gres
* Aleksandr Iañ (Yougoslavia) (1929-1934), roue Yougoslavia
# Aleksandr Kotov

Aleksandr Aleksandrovitch Kotov (Александр Александрович Котов) a zo bet ganet d'an 12 a viz Eost 1913 e Tula e Rusia ha marvet d'an 8 a viz Genver 1981 Moskov en Unaniezh Soviedel .
Ijnour, mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù rusian ha soviedat.
Mestr Meur Etrebroadel e oa.
2620 e oa e renk Elo.

## Enorioù

* Roet e voe Urzh Lenin dezhañ e-pad an Eil brezel bed evit bout gwellaet ur mortez evit al Lu Ruz.

## Oberennoù skrivet

* Aleksandr Kotov:
** Think Like a Grandmaster ;
** Pensez comme un grand maître, Embannadurioù Payot, Pariz, 2003, ISBN 2-228-89718-3 ;
* Aleksandr Kotov, Play Like a Grandmaster ;
* Aleksandr Kotov, Plan Like a Grandmaster .
* Aleksandr Kotov ha Mikhail Tal, L'école des Échecs (levrenn I) ;
* Aleksandr Kotov, L'école des Échecs (levrenn II:Les méthodes d'attaque sur le roi) ;
* Aleksandr Kotov, Confidences sur l'échiquier, les secrets d'un grand maître soviétique, Embannadurioù Solar, Pariz, 1979.
* Paul Keres hag Aleksandr Kotov, The Art of the Middle Game, Penguin Books, 1964.

## Pennad diwar e benn

* Bernard Cafferty, "Alexander Kotov" (pennad embannet e British Chess Magazine, miz Gwengolo 1994).

## Liammoù diavaez

* Aleksandr Kotov: pellgargit 491 ag e bartiennoù e pgn
* E c'hoari e Chessgames
# Aleksandr Iañ (Rusia)

Aleksandr Iañ, pe Александр I Павлович (Aleksandr I Pavlovitch) e ruseg, (1777 -1825), a oa tsar, pe impalaer Rusia adalek miz Meurzh 1801. Roue Pologn e oa ivez adalek 1815 ha Dug-Meur Finland ha Lituania. Brezeliñ a reas a-enep an impalaer gall Napoleon Iañ.
Mab e oa d'an impalaer Pavel Iañ ha d'e bried Sophie Dorothee von Württemberg ur briñsez alaman anvet Maria Fyodorovna e Rusia.

## Dimeziñ

Dimeziñ a reas da Luise von Baden (1779–1826). Div verc'h o doe, hogen mervel a rejont en-bihanik.
* Maria Aleksandrovna (1799-1800)
* Elizabeta Aleksandrovna (1806-1808)

## War e lerc'h

* Аммон Ф. Г. В фаворе у кесаря: Александр I и Аракчеев
# Aleksandr Ledan

Aleksandr Ledan, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1777 e Montroulez ha marvet d'ar 17 a viz Ebrel 1855 e Montroulez, a oa mouller, skrivagner ha troour.
Deskiñ a reas micher ar moullañ e ti Fañch Guilmer e Montroulez, adalek 1791. Goude ez eas d'an arme, arme nevez an Dispac'h gall (1795) ma savas betek ar rez a sarjant-major. E 1805 e tigoras e voullerezh dezhañ e Montroulez, da voullañ skridoù gallek ha brezhonek. E-pad hanter-kant vloaz e embannas ur bern kanaouennoù war follennoù-nij ha levrioù bihan. E vab François-Marie-Alexandre Ledan a gendalc'has al labour war e lerc'h.
Aleksandre Ledan, ouzhpenn moullañ forzhig skridoù e brezhoneg, a savas hag a zastumas kalz kanaouennoù brezhonek. Eizh karnedad dornskrivet zo chomet war e lerc'h, gant an titl Guerziou Brezonec, enno kanaouennoù skrivet etre 1815 ha 1854. 103 anezho a voe savet gant Ledan e-unan hag an 260 all a voe dastumet gantañ. Emañ ar c'hanaouennoù-se bremañ el levraoueg Les Amours Jaunes e ti-kêr Montroulez.

## Oberennoù

* Conferançou curius, util hac interessant evit amusamant an dud divar ar meaz
* Rimou ha Goulennou evit an eureujou
* Histor ar bonom Mizer, 1829

## Troidigezh

* Simon a Vontroulez pe ar marc'hadour mercer, 1834, diwar Simon de Nantua gant Laurent-Pierre de Jussieu
* Guizieguez ar pautr-côs Richard, diwar Benjamin Franklin, https://br.wikisource.org/wiki/Guizieguez_ar_pautr-cos_Richard

## Levrlennadur

* L'imprimerie Lédan à Morlaix (1805-1880) et ses impressions en langue bretonne, Gérard Bailloud, Skol.

## Liamm diavaez

* Daskor
* (fr) Alexandre-Louis-Marie Lédan : (1777-1855) : un imprimeur breton au XIXe siècle, tezenn Hervé Peaudecerf
* Kanaouennoù A. Ledan - "Musique Bretonne" niv.187, 2004
* Une bibliothèque bleue en langue bretonne, Gwennole Le Menn, Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest, 1985, niv. 92-3, pp. 229-240
# Aleksandr Litvinenko

Aleksandr Valterovich Litvinenko (Алекса́ндр Ва́льтерович Литвине́нко) (1962-2006) zo ur poliser rus troet da enebour d'ar galloud rus, repuet e Londrez, ha lazhet dre gontamm.

## Liammoù diavaez

* Pennad e Le Monde, 21/06/2016
# 940

Diwar-benn bloavezh 940 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 940

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 940
# 941

Diwar-benn bloavezh 941 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 941

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 941
# 934

Diwar-benn bloavezh 934 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 934

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 934
# 937

Diwar-benn bloavezh 937 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 937

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 937
# 94

Diwar-benn bloaz 94 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ :
| Evit ar bloaz -94, gwelet ar bajenn : | -94 |
| Evit an niver 94, gwelet ar bajenn : | 94 (niver) |
847 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0094 PC (goude ganedigezh J.-K.)

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaer roman

* Impalaer : Domitien (Titus Flavius Domitianus), adalek ar 14 Gwengolo 81 (>18.09.96)
* Koñsuled : L. Nonius Calpurnius Asprenas Torquatus & T. Sextius Magius Lateranus.

### Azia
## Skridoù

Echu gant Flavius Josef skrivañ "Kadmonyout ha-yehoudim" (Hendraoù yuzev).

## Relijionoù

* Pab : Sant-Klemañs, 66-97 pe 101 (?)
# 936

Diwar-benn bloavezh 936 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 936

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 936
# 935

Diwar-benn bloavezh 935 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 935

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 935
# 938

Diwar-benn bloavezh 938 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* Alan Varvek zo trec’h war an Normaned en emgann Trañs. Dieubet eo Breizh.

#### Frañs
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 938

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 938
# 939

Diwar-benn bloavezh 939 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* 1añ a viz Eost : en emgann Treant eo trec'het ar Vikinged gant Alan Varvek ha Yuzhael Berengar, kont Roazhon.
* 29 a viz Gwenholon: emsavadeg a-enep d'an Normaned, mistri war ar vro; lazhet eo Penntiern ar re-mañ, Felecanus.

#### Frañs
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 939

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 939
# 942

Diwar-benn bloavezh 942 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 942

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 942
# Apus

Apus :
| Apus barbatus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Anv skiantel ||
| Apus Scopoli, 1777 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Apus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1777 gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Ugent spesad a ya d'ober ar genad :
* Apus acuticauda,
* Apus affinis (glaouer pastellek)
** A. a. aerobates, affinis, bannermani, galilejensis, singalensis ha theresae,
* Apus alexandri,
* Apus apus (glaouer du)
** A. a. apus ha pekinensis,
* Apus balstoni
** A. b. balstoni ha mayottensis,
* Apus barbatus
** A. b. barbatus, glanvillei, hollidayi, oreobates, roehli ha serlei,
* Apus batesi,
* Apus berliozi
** A. b. bensoni ha berliozi,
* Apus bradfieldi
** A. b. bradfieldi ha deserticola,
* Apus caffer (glaouer kafir),
* Apus cooki,
* Apus horus
** A. h. fuscobrunneus ha horus,
* Apus leuconyx,
* Apus niansae
** A. n. niansae ha somalicus,
* Apus nipalensis
** A. n. furcatus, kuntzi, nipalensis ha subfurcatus,
* Apus pacificus (glaouer-Sibiria)
** A. p. kanoi ha pacificus,
* Apus pallidus (glaouer gell)
** A. p. brehmorum, illyricus ha pallidus,
* Apus salimalii,
* Apus sladeniae,
* Apus unicolor (glaouer Madeira).
Tri isspesad ha tregont (33) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Apodidae/Apus (lennet e-barzh d'an 13 a viz Mezheven 2019).
# Aquila (erer)

Aquila :
| Penn un erer meur (Aquila chrysaetos). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Iskerentiad : | Aquilinae |
| Anv skiantel ||
| Aquila (erer) Brisson, 1760 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Aquila a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ erered, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Unnek spesad erered a ya d'ober ar genad :
* Aquila adalberti,
* Aquila africana,
* Aquila audax
** A. a. audax ha fleayi,
* an erer meur (Aquila chrysaetos)
** A. c. canadensis, chrysaetos, daphanea, homeyeri, japonica ha kamtschatica,
* an Erer-Bonelli (Aquila fasciata)
** A. f. fasciata ha renschi,
* Aquila gurneyi,
* an erer skoazioù gwenn (Aquila heliaca),
* an erer-stepennoù (Aquila nipalensis)
** A. n. nipalensis hag orientalis,
* Aquila rapax
** A. r. belisarius, rapax ha vindhiana,
* Aquila spilogaster,
* Aquila verreauxii.
Pemzek (15) issepsad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Accipitridae/Aquila (lennet e-barzh d'ar 1añ a viz Meurzh 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Aquara

Aquara zo ur gumun italian e proviñs Salerno e Campania.
# Aquila d'Arroscia

Aquila d'Arroscia zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
# Aquila

Aquila eo anv latin an erer.
* En evnoniezh, aquila
* E steredoniezh, anv latin Steredeg an Erer.

## Tud

* pried Priscila, unan eus kenlabourerien gentañ Paol Tars
* Aquila, un den a droas ar Bibl en IIvet kantved,
* Aquila pe Agila, mab d'ar roue wizigot Witiza en VIIIvet kantved e Katalonia a vremañ.

## Lec'hioù
### Italia

* Aquila d'Arroscia, kumun en proviñs Imperia,
* L'Aquila, kumun ha kêr en Italia en Abruz, pennlec'h ar broviñs heñvelanvet.
* Proviñs L'Aquila, ar broviñs en Italia ma'z eo pennlec'h kêr L'Aquila.

### Mec'hiko

* Aquila, kumun e stad Veracruz
* Aquila, e stad Michoacán

### Suis

* Aquila zo ur gumun gozh e Suis e kanton Ticino, hiriv e kumun Blenio.

## Pennad kar

* águila, anv spagnolek
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Aquileia

45° 46′ 0″ N, 13° 22′ 0″ R
Aquileia
Aquileia (distaget [akwiˈlɛːja] en italianeg ; Olea e friouleg gwechall, Aquilee e friouleg a vremañ) zo ur gêr gozh eus hanternoz Italia, en arvor Mor Adria, e proviñs Friuli-Venezia Giulia, en aber ar stêr Natisone. Hiziv n'eo ket gwall vras (war-dro 3 500 a annezidi), met en Henamzer e oa ur gêr a bouez ha brudet-tre da vare ar Romaned.

## Douaroniezh

Emañ un 10 km bennak diouzh loc'hoù Marano ha Grado e goueled Mor Adria.

## Istor

* Kêr-benn ar pobl anvet Carni eoa da gentañ.
* Un drevadenn roman e oa staliet er bloaz -181.
* E fin ar bloaz 166 pe deroù 167, en em stalias Marcus Aurelius ha Lucius Verus en Aquileia a-raok mont da vrezeliñ ouz al Lombarded hag o devoa treuzet an Danav.
* Sezizet gant Alarig Iañ d'an 18 a viz Du 401 ː Et intravit Alaricus in Italiam ad XIV Kel. dec.
* E 452 e voe distrujet Aquileia gant Attila

## Monumantoù

* Basilica / Iliz veur

## Tud brudet

* Rufinus (enebour St Yerom)
* Miz Eost 388 : goude bezhañ kollet ar brezel a-enep Theodosius Iñ er Balkanoù, Maximus (Magnus Clemens Maximus Augustus / Maxen Wledig) e glask repu drek mogerioù Aquileia. Kelc'hiet gant arme Theodosius, Maximus a bleg, an 28 Eost 388, hag a c'houll true digant Theodosius. Hemañ, ober diouzh c'hoantoù e ofiserien, a lak Maximus da vezhañ dibennet, ha gantañ, d'e heul, e soudarded Maored.
* Miz Mae 425 ː goude bezhañ bet tapet e Ravenna gant arme Theodosius II, Johannes a zo kaset da Aquileia. Galla Placidia a ra troc'han e zorn dezhoù dezhan, baleañ war gein un azen er kelc'henn (sirk), ha lazhañ.

## Daveoù

* ↑ André Piganiol : La chute de l'empire romain. Le Mémorial des siècles. Albin Michel, 1964 : Marabout, 1982. p. 85, 87, 123
* ↑ M.N Bouillet : Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie. Librairie L. Hachette et Cie. Paris. 1863.
* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994. p. 175
* ↑ Edouard Galletier : Panegyriques latins. Tome III-XII ː Pacati Panegyricus Theodosio Dictus Panegyrique de Théodose par Pacatus. Belles Lettres. 1955
* ↑ François Zosso & Christian Zingg. p. 188
# Apure (stad)

Apure zo ur stad e Venezuela. San Fernando de Apure eo ar gêr-benn
# Aquella noche

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Aquella noche zo anv spagnolek meur a oberenn.

## Oberennoù

* Aquella noche de tu partida, ur ganaouenn savet gant Roberto Ternán, ha kanet gant meur a zen,
* Aquella noche de verano, ur ganaouenn savet gant Leonardo Favio (1938-2012),
* Igual que aquella noche, ur ganaouenn savet gant Emiro Zuleta Calderón,
* Aquella noche, ur ganaouenn kanet e 2018 gant Lucero, kanerez eus Mec'hiko.
* El recuerdo de aquella noche, ur film mec'hikan eus 1945, gant Chano Urueta.