OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Rigadell

Rigadell a zo un anv a vez roet da vlotviled divgrogennek a bep seurt a gaver en aod. En o zouez emañ:
* ar "rigadell ront" (Cerastoderma edule) a anver ivez kokez (gwelet ar ger-mañ);
* ar rigadell plat, eus ar genad Vererupis;
* ar rigadell ridet (Venus verrucosa).
# Rigedag

Ar rigedag zo ur benveg-skeiñ idiofon, implijet er sonerezh maourek, ottoman, henroman, italian, spagnol, sefarad ha portugalat. Ar benveg zo anezhañ ur c'houplad tammoù danvez kalet kleuz e stumm div hanterenn krogen staget gant un ere er penn uhelañ. Dalc'het e vezont en dorn hag implijet da seniñ klikoù da verkañ al lusk pe un trouz padus produet gant un heuliad klikoù. Savet e vezont diwar prenn kalet diouzh boas, daoust ma vez implijet gwienn gwer mui-ouzh-mui.
Daou rigedag a vez implijet gant ar soner da gustum. Unan e pep dorn, gant an ere dalc'het gant ar biz-meud ha lodenn galet ar rigedag e palv an dorn gant ar bizied pleget en tu all. Pep rigedag a daol un trouz un tamm disheñvel.
# Rigidipenna

Rigidipenna :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Podargiformes |
| Kerentiad : | Podargidae |
| Anv skiantel ||
| Rigidipenna Cleere hag alii, 2007 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rigidipenna a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2007 gant an evnoniour saoz Nigel Cleere (1955-) hag e genlabourerion.
Dont a ra e anv eus ar gerioù latin rĭgĭdus (reut e brezhoneg) ha penna (pluenn e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho

N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Rigidipenna inexpectata.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Cleere N, AW Kratter, DW Steadman, MJ Braun, CJ Huddleston, CE Filardi & G Dutson, 2007. A new genus of frogmouth (Podargidae) from the Solomon Islands. Ibis 149: 271–286.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Podargidae/Rigidipenna (lennet e-barzh d'an 23 a viz Mezheven 2022).
# Rifreddo

Rifreddo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Rignano Flaminio

Rignano Flaminio zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Rigel

Rigel, pe Bêta Orionis (β Orionis / β Ori), pe c'hoazh Riwall e brezhoneg, eo lugernusañ steredenn steredeg Orion.

## Anv

Anavet eo an anv Rigel er c'hornaoueg a-c'houde an Xvet kantved a-wael. Donet a ra an anv-se ag an arabeg, èl evit kalz a anvioù stered: en henarabeg ragislamek Rijl al-jawzāʾ a dalv « troad al-jawzāʾ ». Al-jawzā a vehe an "Elgeuse" a gaver en anv ar steredenn Betelgeuse. Sur a-walc'h e oa Elgeuse anv arabek steredeg Orion.
Goude ma oa bet troet oberennoù Ptolemaios get an Arabed e voe anvet Betelgeuse Rijl al-jabbār, « troad ar Ramzʾ » (Orion e vehe ar Ramz-se). Daet e oa an anv diwezhañ-mañ Algebar pe Elgebar er c'hornaoueg, met ne vez ket implijet kalz an anvioù-se.

## Dezverkoù

6vet lugernusañ steredenn an oabl eo ha lugernusoc'h eo evit Betelgeuse, ur steredenn arall ag Orion, daoust mah eo anvet "alpha" houmañ-diwezhañ.
Ur ramzsteredenn c'hlas lec'hiet etre 790 ha 950 blead-gouloù douzh an Douar eo. 55 000 gwezh lugernusoc'h ha 84 gwezh brasoc'h evit an Heol eo Rigel. Monet a ray da supernova ha da doull du goude.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Joseph Monard, Astronymie et onomastique calendaire celtiques, le ciel et l'année chez les Celtes, Label LN, 2005.
# Rigidipenna inexpectata

Rigidipenna inexpectata :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Podargiformes |
| Kerentiad : | Podargidae |
| Genad : | Rigidipenna |
| Anv skiantel ||
| Rigidipenna inexpectata (Hartert, 1901) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rigidipenna inexpectata a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Podargidae. Ar spesad nemetañ er genad Rigidipenna an hini eo.
Anvet e voe Podargus inexpectatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1901) gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).

## Annezva

Brosezat eo ar spesad en Inizi Salomon.

## Rummatadur

Sellet e veze ouzh ar spesad evel un isspesad — Podargus ocellatus inexpectatus — da Podargus ocellatus kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Rigidipenna inexpectata el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Rigidipenna inexpectata e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Cleere hag alii, 2007.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Rigidipenna inexpectata.
# Rift Valley (Kenya)

Rift Valley zo ur proviñs eus Kenya, e kornôg ar vro. Harzoù en deus gant Etiopia, Soudan ar Su, Ouganda ha Tanzania. E norzh ar proviñs emañ tric'horn Ilemi, un tiriad goulennet e berc'henniezh koulz gant Kenya ha gant Soudan ar Su.

## Daveenn

* ↑ Disoc'h niveradeg 2009
g • ka • ke Proviñsoù Kenya :
| Proviñsoù | Central · Coast · Eastern · Nairobi · North Eastern · Nyanza · Rift Valley · Western |
# Riga

Kêr-benn Latvia eo Riga (latveg: Rīga), e rusianeg Рига, en estoneg Riia). Savet e pleg-mor Riga el lec'h ma'n em daol an Dvina er mor.

## Poblañs

731 000 a annezidi a oa o vevañ e Riga e miz Genver 2005, poblañs war zigresk a-galz pa weler e oa 912 000 annezad e 1990. Gallout a reer displegañ an digresk-se dre m'o deus kuitaet ar gêr-benn an darn vrasañ eus ar boblañs a orin rusian.

## Istor

Savet e voe ar gêr e 1201 gant Albert Buxhövden, eskob eus Livonia hag a savas bodad "ar varc'hegerien doug klezeier berr", anvet ivez Breuriez ar c'hleze. Abalamour da zistabilded politikel ar broioù balt e vo aloubet gant ar Boloniz e 1561, ar Svediz e 1621, ar Rusianed e 1710. Goude e heuilh istor ar gêr hini Latvia.

### XXvet kantved

* 1920: Feur-emglev Riga (1920), etre gouarnamant republikan Latvia ha gouarnamant bolchevik Rusia.
* 1921: Feur-emglev Riga (1921), etre Polonia ha gouarnamant bolchevik Rusia.
* E 1997 ez eo bet ouzhpennet kreiz istorel Riga ouzh listenn glad bedel an Unesco, evit gwareziñ ar gêr gozh.

## Gevellerezh

| Alamagn : Bremen ha Rostock Aostralia : Cairns Belarus : Minsk Bro-Saoz : Slough  Chile : Santiago de Chile Danmark : Aalborg  Estonia : Tallinn Finland : Pori  Frañs : Bourdel, Calais ha Dukark Guam : Guam  Italia : Firenze  Izelvroioù : Amsterdam | Japan : Kobe Kazakstan : Almaty hag Astana  Lituania : Vilnius  Polonia : Varsovia Rusia : Moskov ha Sankt Peterbourg Stadoù-Unanet : Dallas Stadoù-Unanet : Providence (Rhode Island)  Sina : Beijing ha Suzhou Spagn : Alicante Sveden : Norrköping Taiwan : Taipei Ukraina : Kyiv |

## Tud

* Aaron Nimzowitsch, mestrc'hoarier echedoù, bet ganet e Rīga ;
* Aleksandr Wojtkiewicz, mestrc'hoarier ha kelennour echedoù, bet ganet e Rīga.
* Barbara de Krüdener, skrivagnerez ha mignonez da Germaine de Staël.
* Wilhelm Ostwald, kimiour ha prederour alaman.
* Georg Schweinfurth, dizoloer ha studier ar natur.
* Sergey Mic'hailovitch Eisenstein, oberour sinema soviedat.
* Mic'hayl Eisenstein, isaver, tad an hini a-us.
* Isaiah Berlin, prederour hag istorour saoz.
* Gidon Kremer, soner violoñs.
* Mariss Jansons, pennsoner.
* Yeshayahou Leibowitz, kimiour ha prederour ag Israel.
# Riga (kazetenn echedoù)

Riga a zo ur gazetenn gouestlet d'an echedoù embannet e Rusia. Aiwar Gipslis eo he fenngazetennour.

## Dave

* Rubens Filguth, Xadrez de A a Z: dicionário ilustrado, Porto Alegre : Artmed, 2005, 240 pajenn.
# Rimasco

Rimasco (Rimasche e piemonteg) a oa ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Unanet e oa bet gant Rima San Giuseppe d'ar 1añ a viz Genver 2018 d'ober ur gumun nevez : Alto Sermenza.

## Daveoù

* ↑ (it) Rima e Rimasco, sì alla fusione: nasce il Comune Alto Sermenza , "La Stampa" 11 Mezheven 2017
# Rimella

Rimella (Rimela e piemonteg, Remmalju er rannyezh alemanek lec'hel) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
# Rinaldo d'Este

Rinaldo d'Este zo anv daou zen anavet:
* Rinaldo Iañ d'Este
* Rinaldo II d'Este (1221-1251), mab da Azzo VII d'Este, bac'het gant Friedrich II
* Rinaldo d'Este (1618-1672), eskob Reggio Emilia-Guastalla, kardinal adalek 1641,
* Rinaldo III d'Este (1655–1737), kardinal etre 1686 ha 1694, dug Modena goude.
# Rinaldo d'Este (1618 -1672)

    Ur pennad Rinaldo d'Este zo ivez.
Rinaldo d'Este (1618 - 30 a viz Gwengolo 1672) a oa kardinal italian en Iliz Katolik.
Ganet e oa e 1618, ha mab e oa da Alfonso III d'Este, dug Modena, ha da Isabella Savoia. Breur e oa da Francesco Iañ d'Este, dug Modena war-lerc'h o zad. Da gentañ e oa kroget da studiañ e Modena evit mont da soudard, met troet e oa gant an Iliz. E Kerzu 1641 e voe anvet da gardinal, met n'ouzer ket pe renk en doa en Iliz a-raok. .
Mervel a eure e 1672 e Modena.

## Notennoù

* ↑ Catholic Hierarchy: Rinaldo d'Este
* ↑ S. Miranda: Rinaldo d'Este
# Rimator

Rimator :
| Penn Rimator malacoptilus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pellorneidae |
| Anv skiantel ||
| Rimator Blyth, 1847 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Rimator a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Rimator albostriatus,
* Rimator malacoptilus,
* Rimator pasquieri.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Pellorneidae/Rimator (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Genver 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rimini

Rimini a zo ur gumun ag Italia, ha kêr-benn proviñs Rimini, e rannvro Emilia-Romagna.

## Tud dibar

* Federico Fellini, filmaozer, ganet e Rimini (1920-1993)
* Pandolfaccio Malatesta, condottiero, ganet e Rimini (1475-1534)
* Sigismondo Malatesta, condottiero ha kont Rimini, marvet e Rimini (1417-1468)
* Marco Pantani, marc'hhouarner, marvet e Rimini (1970-2004)
* Hugo Pratt, tresour bannoù-treset, ganet e Rimini (1927-1995)
* Francesca da Rimini, priñsez, marvet e Rimini (1255-1285)
# Rimou ha goulennou evit an eureujou

Rimou ha goulennou evit an eureujou zo ul levrad gwerzennoù e brezhoneg Treger, a oa embannet 1000 skouerenn anezhañ e ti Lédan e Montroulez e 1825. Gallout a reer keñveriañ niver ar skouerennoù-se gant hini al levrioù nevez e brezhoneg embannet hiziv (war-dro 500 evit ur voulladenn gentañ).
Ur skouerenn zo e levraoueg Metropolenn Roazhon (N° 77.943).
Awenet eo bet Emil Souvestre gant an dastumad-se evit sevel sonioù embannet e La revue des deux mondes e 1833.

## Yezh

* Sellet er Wikimammenn : Rimou ha goulennou evit an eureujou.
Un implij iskis eus al liester goude "pep" a gaver e trede linenn diwezhañ al levr :
   Cetu aze ho teveriou : Dalc’hit mad dê da bep heuriou. Mar bezit fidel entrezoc’h, Ar barados a c’honezoc’h.

## Notennoù

* ↑ Patricia Sorel, La Révolution du livre et de la presse en Bretagne, PUR, 19 , Pennad V p. 203
* ↑ DEVRI, Corpus / RGE.
* ↑ Fañch Postic, Le rôle d’Emile Souvestre dans le développement du mouvement d’intérêt pour les traditions orales au XIXe siècle., Actes du colloque : Emile Souvestre, écrivain breton porté par l’utopie sociale, miz C'hwevrer 2006, Brest, Breizh. pp.117-136. hal-00453568
# Rinaldo III d'Este

Rinaldo III d'Este (1655–1737), a voe kardinal etre 1686 ha 1694, ha dug Modena goude.

## Dimeziñ ha bugale

E 1696 e timezas da Charlotte Felicitas von Braunschweig-Lüneburg (1671 - 1710), merc'h d'an dug Johann Friedrich. Seizh bugel o doe :
* Benedetta d'Este ( 1697 – 1777);
* Francesco (1698 – 1780), dug Modena adal 1737, dimezet e 1720 da Charlotte-Aglaé d'Orléans (1700 – 1761), merc'h d'an dug Philippe II d'Orléans, Rejant Bro-C'hall ;
* Amalia d'Este ( 1699 – 1778);
* Gianfederico d'Este (1700 – 1727);
* Enrichetta d'Este ( 1702 – 1777); dimezet div wech:
** e 1728 da Antonio Farnese (1679 – 1731), dug Parma;
** addimezet e 1740 da Leopold von Hessen-Darmstadt (1708 – 1763);
* Clemente d'Este (1708);
* ur verc'h ganet e Gwengolo 1710, ha marvet tostik kenkent ha ganet.
# Rina Ketty

Rina Ketty, bet ganet Cesarina Picchetto d'ar 1añ a viz Meurzh 1911 e Sarzana (Liguria, Rouantelezh Italia d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Kerzu 1996 e Canas (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall), a oa ur ganourez c'hall (entre 1936 ha 1950).
E-touez he c'hant seizh kanaouenn warn-ugent, div anezhe o devoa degaset brud dezhi dreist-holl : J'attendrai... (e 1938) ha Sombreros et Mantilles (e 1938 ivez).
# Pilikant

Pilikant :
| Ur Pilikant ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Pelecaniformes |
| Kerentiad : | Pelecanidae |
| Genad : | Pelecanus |
| Anv skiantel ||
| Pelecanidae Rafinesque, 1815 ||
| Anv skiantel ||
| Pelecanus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Pilikanted a zo evned bras peskdebrer. Heverk eo o figos dre m'en deus ur c'hodell a c'hell astenn. Holl emaint rummet er c'herentiad Pelecanidae, hag er genad Pelecanus.

## Annez

E-touez ar spesadoù pilikanted ez eus daou anezho hag a vez gwelet en Europa : ar Pilikant gwenn hag ar Pilikant penn fuilh.

## Spesadoù

8 spesad pilikanted a zo, holl er genad Pelecanus :
* Pilikant gwenn (Pelecanus onocrotalus)
* Pilikant bihan (Pelecanus rufescens)
* Pilikant beg brizh (Pelecanus philippensis)
* Pilikant penn fuilh (Pelecanus crispus)
* Pilikant Aostralia (Pelecanus conspicillatus)
* Pilikant gwenn Amerika (Pelecanus erythrorhynchos)
* Pilikant gell (Pelecanus occidentalis)
* Pilikant Perou (Pelecanus thagus).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Pilikant Aostralia

Pilikant Aostralia :
| Ur pilikant Aostralia. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Pelecanidae |
| Genad : | Pelecanus |
| Anv skiantel ||
| Pelecanus conspicillatus Temminck, 1824 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar pilikant Aostralia a zo un evn peskdebrer bras, Pelecanus conspicillatus an anv skiantel anezhañ.

## Boued

Bevañ a ra diwar besked.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Aostralia ha goañviñ e Ginea Nevez hag Indonezia.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar pilikant Aostralia en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.

## Liammoù diavaez

* Pelecanus conspicillatus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Pilar de la Horadada

Pilar de la Horadada zo ur gumun e Spagn e proviñs Alacant, e kumuniezh València.
# Piler

Ur piler zo ur pezh mañsonerezh hir hag a-serzh, pe un doare post bras, a dalvez da reiñ harp d'un dra bennak.
# Pilhon

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar ger pilhon a c'hell ober dave eus daou dra :
* un tamm eus ur wiadenn, ur bilhenn ;
* ur groc'henenn tro-dro d'ar reizhiad nervel kreiz, sellet ouzh pilhon (korfadurezh).
# Pilhon (korfadurezh)

Ar pilhon, pe pilhotennoù, eo ar c'hroc'henennoù a c'holo ar reizhiad nervel kreiz. Tri gwiskad a zo anezhe : ar bilhonenn dev, ar bilhonenn gevnidek hag ar bilhonenn danav. O roll pennañ, asambles gant al liñvenn empenn-mel, eo gwareziñ ar reizhiad nervel kreiz.

## Korfadurezh

* ar bilhonenn dev (dura mater) : an hini dostañ ouzh ar c'hlopenn pe ouzh al livenn-gein eo. Gwazhied zo enni.
* ar bilhonenn gevnidek (arachnoidea) : ar gwiskad e-kreiz eo. Dont a ra hec'h anv eus he stumm a denn d'ur gwiad kevnid.
* ar bilhonenn danav (pia mater) : stag eo ouzh gorre an empenn pe hini ar mel-livenn. Gwazhiennigoù zo enni
Etre ar bilhonenn gevnidek hag ar bilhonenn danav (kavenn edan-gevnidek) emañ al liñvenn empenn-mel.

## Kleñved

Ar pilhon a c'hell bezañ kontammet gant bakteri, viruzoù, pe mikroorganegoù all. Tanijenn an empenn (pe tanijenn ar mel-livenn) a vez graet eus ar c'hleñved-mañ. Grevus-meurbet e c'hell bezañ dre m'emañ an danijenn tost-mat ouzh an empenn pe ouzh ar mel-livenn.
# Pilas

Pilas zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Piler an Naoted

Piler an Naoted (Piler ar vageourien) a zo ur golonenn-monumant graet er c'hentañ kantved goude Jezuz-Krist e Lutetia, en amzer an Impalaer Tiberius. Kavet e oa bet e 1711 dindan diazezoù iliz-veur Itron-Varia Bariz. Ar monumant koshañ eus Pariz eo.
E Mirdi ar Grennamzer e Dourdi Cluny emañ war ziskouez bremañ.

## Ar monumant

Pevar bloc'had karrezek a zo oc'h ober anezhañ, kinklet gant izelvosoù. Tresoù liv ruz zo bet kavet warno. Mankout a ra ul lodenn eus ar piler. Ne ouzer ket penaos e oa urzh ar skeudennoù hag ivez daoust hag un delwenn a oa bet war e lein.
An Naoted a oa paramantourien o devoa bagoù war ar stêrioù hag a oa bodet en ur vreuriezh. Ar piler a oa bet savet en enor da Jupiter. Koulskoude eo ur meskaj etre doueoù keltiek ha doueoù roman. Ral eo skouerennoù a chom eus mojennerezh ar C'halianed pe ar Gelted kozh.
War zaouzek tal ez eus doueoù roman evel Jupiter, Vulcain, Fortuna, Venus, Merc'her, Meurzh, Kastor ha Polideukes. Ha doueoù keltiek evel Kernunnos, Smertios, Esus, hag an Tarv Trigaranus. An tarv-se zo gant ur wezenn ha teir garan warnañ. Anavezet mat eo ar skeudenn-se er vojennerezh iwerzhonek.
* Tarv Trigaranus
* Esus
* Cernunnos

## Liammoù diavaez

* Klaskit "Pilier des Nautes" war (fr)Musée du Moyen-Âge
* (fr) Piler war Paris-Culture
# Pilikant beg brizh

Pilikant beg brizh :
| Ur pilikant beg brizh. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Pelecanidae |
| Genad : | Pelecanus |
| Anv skiantel ||
| Pelecanus philippensis Gmelin, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar pilikant beg brizh a zo un evn peskdebrer, Pelecanus philippensis an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous e douaroù izel eus India da Azia ar Gevred ha Filipinez.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar pilikant beg brizh en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.

## Liammoù diavaez

* (en) Pelecanus philippensis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Pelecanus philippensis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Pelecanus philippensis war al lec'hienn Avibase.
# Pilar (Paraguay)

Pilar eo kêr-benn Departamant Ñeembucú e mervent Paraguay, war lez ar río Paraguay hag e gember gant ar stêr Ñeembucú, war harzoù Arc'hantina. 358 km zo ac'hano da Asunción, kêr-benn ar vro.
# Seziz Jeruzalem (1187)

Seziz Jeruzalem a oa bet un dagadenn eus kêr Jeruzalem etre an 20 a viz Gwengolo hag an 2 a viz Here 1187, pa godianas Balian Ibelin da Saladin. Kouezhet e oa Jeruzalem, met ne oa ket echu c'hoazh gant Rouantelezh Jeruzalem ; lakaet e oa bet ar gêr-benn e Tir ha goude-se en Akko goude an Drede Kroaziadeg. Ar gristenien latin o devoa respontet e 1189 gant un drede kroaziadeg renet gant Richarzh Kalon-Leon, Fulup II an Aogust, ha Friedrich Iañ Barbarossa, pep hini e penn e armead.
Eus tu ar gristenien e oa etre 4000 ha 6000 soudard, evit ar vuzulmaned e-tro 20 000.
# Seziz Liège

Seziz Liège a voe kentañ emgann al lu alaman e-pad ar Brezel-bed kentañ e deroù miz Eost 1914. Padout a reas 11 deiz, adal ar 5 a viz Eost betek ar 16 a viz Eost.
# Seziz Maastricht (1673)

Seziz Maastricht a c'hoarvezas en 1673, hag a badas eus an 13 a viz Mezheven d'ar 26 Mezheven. Echuiñ a reas pa godianas gouarnour kêr d'an arme c'hall renet gant Loeiz XIV e-pad Brezel Holland (1672–1678).
Erruout a eure ar roue gall e Maastricht d'an 10 a viz Mezheven pa oa gronnet kêr. E sekretour-stad evit ar brezel, Louvois, en devoa dastumet pourvezioù a-walc'h evit lakaat seziz e-pad c'hwec'h sizhun. Ar roue Loeiz XIV a c'houlennas digant Vauban ren ar seziz war gêr Masstricht. Divizout a reas Vauban toullañ fozioù en-dro da gêr, hag a voe peurechuet d'ar 14, hep koll re a dud. Digoret e voe ar fozioù-arsailh da noz ar 17 d'an 18. Arsailhet e voe dor ar c'hornôg, hini Tongeren.
Adal an 18 a viz Mezheven e stagas 26 kanol da dennañ 5 000 boled war gêr e-pad ouzhpenn 30 eurvezh.
Charles d'Artagnan, brudet daou c'hant vloaz diwezhatoc'h e romantoù Alexandre Dumas, a voe lazhet gant un tenn mousked en traoñ e gein, pa oa e toull moger porzh Tonger.
# Seziz Maastricht (1794)

Seziz Maastricht e 1794 a voe kaset gant arme an dispac'herien c'hall dindan ar jeneral Jean-Baptiste Kléber a lakae seziz war greñvlec'h Maastricht. C'hoarvezout a reas en eil c'hwec'hmiziad 1794 e-pad Brezel ar C'hentañ Kenunaniezh, enep Bro-C'hall, ha padout a reas 45 deiz betek an deiz ma kodianas Maastricht d'ar 4 a viz Du 1794.
Bloaz goude e voe staget kêr ouzh Bro-C'hall.
# Seziz Jaffa

Seziz Jaffa a c'hoarvezas e Jaffa eus an 3 d'ar 7 a viz Meurzh 1799 da vare tro-vrezel ar jeneral gall Napoleone Buonaparte en Egipt. Trec'h e voe an arme c'hall war hini ar jeneral ottoman Djezzar Pacha (djezzar a dalv kement ha kiger).

## Istor

Ur porzh a bouez e oa Jaffa e Siria gozh (Israel hiziv) hag evit ober berzh gant e arme en Egipt e kavas da Napoleone Buonaparte en doa ezhomm da staliañ e vorlu eno.
Goude seziz El Arish ez eas soudarded Buonaparte war-raok e Siria. War o hent e voent trubardet gant o ambrougerien, taget gant preizherien, ha ret e voe dezho gouzañv naon ha sec'hed.

### Seziz

D'an 3 a viz Meurzh e tegouezhas arme Kléber dirak mogerioù Jaffa, hag a ziazezas he c'hamp div lev eus kêr, war hent Akkra; e-keit-se edo rannarmeoù Bon ha Lannes oc'h astenn o linennoù seziz en-dro da gêr, dirak he mogerioù uhel, gant tourioù ken uhel all, hogen difoz. Djezzar Pacha en doa fiziet an difenn en e soudarded, anezho 1 200 kanolier.
# Seziz Jeruzalem

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Seziz Jeruzalem zo anv meur a seziz lakaet war gêr Jeruzalem.
* Seziz Jeruzalem (1051 kent JK) gant ar roue David, meneget er Bibl;
* seziz 701 kent JK, da goulz troiad-vrezel Impalaeriezh Asiria ouzh rouantelezh Juda ;
* seziz 597 kent JK, pa drec'has arme Impalaeriezh Babilon war soudarded sur faraon Egipt;
* seziz 587/586 kent JK, pa drec'has Impalaeriezh Babilon war rouantelezh Juda, ha pa gemeras kêr;
* seziz 162-141 kent Jk, pa voe kemeret ar wikadell (Akra) gant ar Vakkabeed diwar-goust ar Seleukided ;
* Seziz 63 kent JK, gant Pompeius e-kerzh brezel diabarzh an Hasmoneaned, ha kemeret kêr gantañ;
* seziz 37 kent JK, gant Herodez Veur, harpet gant Roma, a laka fin da ren an dierniezh Hasmonean, ha kemeret kêr gantañ ;
* seziz 70, trec'h ar Romaned war Yuzevien Judea, kemeret kêr ;
* seziz 614, trec'h ar jeneral sassanid Schahr-Barâz war ar Vizantined, ha kemeret kêr gantañ;
* seziz 637, trec'h eo ar c'halif arab Omar ibn al-Khattâb war ar Vizantined, ha kemeret kêr gantañ;
* seziz 1071, trec'h eo an Durked Seldjoukid war an Arabed Fatimid, ha kemeret kêr ganto;
* seziz 1187, trec'h an Ayoubided war rouantelezh Jeruzalem;
* emgann 1917, trec'h eo arme Breizh-Veur war hini an Impalaeriezh otoman ;
* Emgann Jeruzalem (1947-1948), a echuas gant rannidigezh kêr entre Israel ha Jordania ;
* emgann 1967, trec'h Israel war Jordania.
# Seziz Lemojez

Seziz Lemojez a c'hoarvezas e miz Gwengolo 1370 e-kerzh ar Brezel Kant Vloaz.
Digoret e oa bet perzhier kêr d'an arme c'hall, ar pezh a zisplijas meurbet da Edward Woodstock (1330-1376), dug Akitania, a oa o lakaat seziz war gêr.
Kemeret e voe kêr gant ar Saozon ha preizhet ganto.