OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Beg ar Vann

Ur beg-douar pe ur c'hab, dezhañ ul ledanded bihan a-walc'h, eo Beg ar Vann e gwalarn kumun Kledenn-ar-C'hab (Bro-Gerne - Penn-ar-Bed). Ur chapelig vihan dediet da sant Tei, div feunteun en he c'hichen, unan gouestlet da sant Tei hag eben da sant Vazhev, a zo bet savet nepell diouzh riblenn an tornaod, 50 m a uhelded dezhañ.
Eus al lein e vez gwelet ur panorama dispar gant Beg ar Raz ha Bae an Anaon er Su, Enez-Sun dirak ha Ledenez Kraozon en Norzh. Etre Bae an Anaon ha penn kornôkañ ar beg ez eus ur porzhig, an Dourlenn.
Tremen a ra ar GR 34 a-hed lein an tornaod.

## Pennadoù kar

* Bae an Anaon
* Beg ar Raz

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Begeg

Ur begeg zo ur pesk bras, eus ar genad Esox, debrer-kig, hag a vev er stêrioù.
# Begijnendijk

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Begijnendijk zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 17,66 km²
* Poblañs (2022) : 10 390 a dud
* Stankter : 588 den/km²
# Beg ar vronn

Beg ar vronn a vez graet eus ul lodenn eus ar vronn, an hini uhelañ pa vez gourvezet ar c'horf.
Tanavoc'h eo kroc'hen ar vronn er beg anezhi, eno e c'hall laezh ar maouezed treuziñ evit reiñ da zenañ. Graet eo beg ar vronn evit magañ, bezañ chutet, pe sunet, eta. Kerkent ha ganet e oar ar vugale klask beg ar vronn, ha chutal anezhañ.
Leun a nervennoù kizidik eo kroc'hen beg ar vronn. Pa deu riv d'ar c'horf, pe c'hoazh pa sav tan ar c'hoant ennañ, e teu begoù an divronn da stegnañ. A-hervez eo dre biñsañ anezho e c'haller gouzout ha van a ra paotr pe blac'h da vout semplet.

## Reizhelezh

Tener eo beg an divronn, ha plijadur ar sadeien eo o fiñsañ. Evit an dud-se ez eus bet ijinet piñsetezioù, c'hoarielloù evit o abadennoù plijadur.

## Dilhad ha giz

Al lodenn-se eus an divronn eo a veze klasket kuzhat ar muiañ, dre vezh-fur, abalamour ma c'halle diskuliañ c'hoant ar c'horf. Tammoù dilhad da guzhat ar begoù-bronnoù a veze graet zoken.

## Begoù bronnoù ar wazed

Da vare o c'hrouiñ, war-bouez o organoù reizhel, eo peurheñvel an holl vronneged er grouell. Gant an dud e pad kement-se betek 14 sizhun. Goude e krog ar re a zo gourel da aozañ hormonoù gourel evel an testosteron. Peurvuiañ ne gemm ket begoù bronnoù ar baotred goude ar mare-se.
Gwazed zo koulskoude, pa n'o devez ket trawalc'h a destosteron, e kresk o bruched dezho evel d'ar merc'hed, ha dreist-holl al lodenn druz en-dro d'ar begoù-bronnoù. Benvronnegezh a vez graet eus se.

## Toullañ

    Pennad pennañ : Toullañ beg ar vronn

## Skeudennoù

* Poltred ur Yuzevez, gant Charles Landelle (1821–1908). Klasket en deus an arzour diskouez beg ar vronn dindan an hiviz.
* Beg-bronn troet war-zu an diabarzh
* Bruched gwaz, splann ar begoù-bronnoù
# Begel

Ar begel, anvet ivez bouton-kof (pe umbilicus hervez al latin) zo ur gleizenn graet e kof ar vugale nevez-c'hanet pa vez troc'het kordenn ar begel. An holl vronneged o deus plakenta o deus ur begel. Ma vez gwelet splann gant ar bronneged a zo tud, war ar re all, a zo loened, ne vez nemet ul linenn disvlev.
Gant an dud ez eo pe evel un toullig, don a-walc'h a-wechoù, pe evel ur bos bihan. Peurvuiañ e vez disheñvel-mat stumm ha ment ha donder, ha dreist-holl neuz. Dre ma'z int kleizennoù n'int ket perzhioù a ouenn pe a wad. Servij a c'hallont da zisheñvelout gevelled mar karer, pa n'haller ket ober en un doare all. N'eus kemm ebet etre ar begelioù abalamour ma vije unan hini ur paotr hag egile hini ur plac'h a-hend-all.

## Giz

Diouzh ar c'hiz eo ar begel er bloavezhioù 2000 evel biskoazh. Deuet ez eus ur c'hiz d'ar merc'hed yaouank, ha lod eus ar re gozh da-heul, da zispakañ o begel.
Da-heul giz an diwiskañ eo deuet hini an toullañ.

## Skeudennoù

* Begelioù bugale
* Begel ur bugel 4 deiz. N'eo ket peurbare ar gouli.
* Begel ur bugel 11 deiz. Peuzpare ar gouli.
* Begelioù oadourien
* Begel ur vaouez o tougen
* Ne vez ket goullo toull ar begel atav.
* Begelioù tud vras, toullet
* Begel toull-didoull
* Begel toullet, bravig outañ

## Pennadoù kar

* Toullañ ar begel
# Bollate

Bollate a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bollengo

Bollengo zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Bollée (mindrailherez)

Ar vindrailherez Bollée a oa ur vindrailherez 30 tenn ijinet e 1871 gant ar gall Amédée Bollée er Mañs. Implijet e voe e-pad un nebeud mizioù nemetken da vare brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia.

## Istor

D'an 2 a viz Gwengolo 1870 e voe bac'het impalaer Frañs Napoleon III ha dismantret e arme e Sedan. Daou zevezh war-lerc'h e voe disklêriet an Trede Republik gant deputeed tro-dro da Léon Gambetta ha savet ur gouarnamant nevez da genderc'hel gant ar stourm a-enep d'ar Brusianed. Kalz a fuzuilhoù, mindrailherezioù ha munisionoù a oa bet kollet en emgann Sedan ha seziz Metz. Gervel a reas neuze Gambetta industrielezh hag artizaned Bro-C'hall da broduiñ ar muiañ a armoù ma c'hallent, pe da sevel reoù nevez memes.
Er Mañs e savas an teuzer kleier Amédée Bollée ur vindrailherez nevez, 30 kanol dezhi, ganti ur fust montet war rodoù e doare ur c'hanol kanolierezh. Boledoù galloudus 13 mm a veze tennet gant an arm. Rakkarget e oa ar c'hartouchennoù e blokoù dir a veze cheñchet etre pep tenn. Pemp pe c'hwec'h blok a c'halle bezañ karget ha tennet bep munutenn gant soudarded gourdonet mat.
Implijet e voe ar vindrailherez betek harz-brezel miz Genver 1871. Daoust dezhi bezañ simpl da sevel hag efedus, ne voe ket miret en arme ar Republik nevez peowgir e oa re a batromoù armoù disheñvel a oa bet savet e-pad ar mizioù brezel ha kudennek e c'hallje bezañ bet al liesseurted-se evit rouedad pourveziañ an arme.
Goude miz Meurzh 1871 e tistroas Léon Bollée d'ar Mañs e-lec'h ma krogas da sevel kirri-tan. Ur skouerenn eus ar vindrailherez Bollée a zo e Mirdi an Arme e Pariz.

## Daveennoù

* (fr) POMMIER Christophe, La mitrailleuse Bollée, le génie du désespoir, Science & Vie Guerres & Histoire n°77, miz C'hwevrer 2024, p. 82-83
# Bolog

Bolog :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Cypriniformes |
| Kerentiad : | Cyprinidae |
| Genad : | Alburnus |
| Anv skiantel ||
| Alburnus alburnus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar bolog (Alburnus alburnus pe Alburnus lucidus) zo ur pesk dour dous bihan.
# Bollezele

Kumunioù Frañs :
| Anv izelvroek ha flandrezek kornôgel | Bollezele |
| Anv ofisiel | Bollezeele |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de l'Yser |
| Kanton | Wormhout |
| Kod INSEE | 59089 |
| Kod post | 59470 |
| Maer | Marie-Joseph Dubreucq |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 17,54 km² |
| Led | 50° 51' 55" Norzh |
| Hed | 02° 19' 29" Reter |
| Uhelder kreiz | 44 m |
| Uhelder bihanañ | 2 m |
| Uhelder brasañ | 52 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 384 (2007) |
| Stankter | 78 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Bollezele en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Bollezeele, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs e departamant Norzh, er Westhoek.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Bollullos

Bollullos zo anv div gumun en Andalouzia, e Spagn.
* Bollullos de la Mitación, e proviñs Sevilla,
* Bollullos Par del Condado, , e proviñs Huelva
# Bollullos de la Mitación

Bollullos de la Mitación zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia. Un 10 000 a dud a oa eno o chom e 2020.
# Bollullos Par del Condado

Bollullos Par del Condado zo ur gumun e proviñs Huelva.
# Brava (enezenn)

Brava zo un enezenn eus ar C'hab Glas, er c'hornôg da Fogo, er Meurvor Atlantel.
War-dro 6 000 annezad zo enni ha 64 km² eo he gorread. Nova Sintra eo ar gêr bennañ hag ur gumun hepken zo enni. Dizoloet e voe e 1462 gant Portugiz ha trevadennet er bloavezhioù 1540. Kreskiñ a reas ar boblañs enni goude dislonkadenn ar menez-tan Pico de Fogo, en enez amezek, e 1675.
# Brawn GP Formula One Team

Brawn GP Formula One Team (pe simploc'h Brawn GP) a oa ur skipailh Formulenn 1 a rede e 2009 hepken, o c'hounit kevezadegoù ar vlenierien hag ar saverien, gant Jenson Button, a zo deuet da vezañ kampion, ha Rubens Barrichello. Savet e oa bet dre adprenañ Honda gant an ijinour Ross Brawn a oa e penn Honda.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Kampion a-raok : Ferrari | Brawn Kampion bed ar Formulenn 1 2009 | Kampion war-lerc'h : Red Bull |
# Braunschweig

    Evit implijoù all, gwelet Braunschweig (disheñvelout).
Braunschweig (distaget [ˈbʁaʊnʃvaɪk] en alamaneg), anvet Brunswiek en alamaneg-izel, hag eleze Brunswick e galleg hag e saozneg, zo ur gêr e stad Saks-Izel (pe Niedersachsen), en Alamagn.
Emañ en hanternoz d’ar menezioù Harz, e-kreiz ar rannvro zo er reter da Hannover, kêr-benn Saks-Izel, hag an eil kêr vrasañ eo er stad.
Ar menegoù koshañ eus Braunschweig er skridoù zo eus an IX$^{vet}$ kantved. Er Grennamzer e oa unan eus kêrioù bras an Hansa, kevre marc’hadourien hanternoz Europa. Gant ar stêrioù Oker, Aller ha Weser eo liammet ouzh Mor an Hanternoz. Ouzhpenn bezañ ur greizenn genwerzhel ha politikel, e voe ur greizenn sevenadurel a bouez ivez. Koll a reas eus he fouez tamm-ha-tamm, dre ma oa hanter-hent etre div gêr vrasoc’h, Hannover ha Berlin. En XIX$^{vet}$ kantved e oa kêr-benn Dugelezh Braunschweig, unan eus stadoù an Impalaeriezh Santel Roman hag Impalaeriezh Alamagn war he lerc’h. Goude ar Brezel-bed kentañ e teuas da vezañ kêr-benn Stad Dieub Braunschweig, unan eus stadoù Republik Weimar. Distrujet e voe kalz savadurioù eus kêr e dibenn an Eil Brezel-bed (miz Here 1944).
Anavezet eo Braunschweig hiziv evel kêr ar skiantoù hag an enklaskerezh.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Brava (Kab Glas)

Brava zo ur gumun eus ar C'hab Glas. Klotañ a ra gant an enezenn a-anv ganti.
g • ka • ke Kumunioù ar C'hab Glas :
| Kumunioù | Boa Vista · Brava · Maio · Mosteiros · Paul · Porto Novo · Praia · Ribeira Brava · Ribeira Grande · Ribeira Grande de Santiago · Sal · Santa Catarina · Santa Catarina do Fogo · Santa Cruz · São Domingos · São Filipe · São Lourenço dos Órgãos · São Miguel · São Salvador do Mundo · São Vicente · Tarrafal · Tarrafal de São Nicolau |
# Brave (film, 2012)

Brave (Kalonek) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek ar skeudennoù sintetek anezhañ, sevenet gant an tri filmaozer stadunanat Mark Andrews (1968-), Brenda Chapman (1962-) ha Steve Purcell (1961-).
Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 10 a viz Mezheven 2012 e Seattle (Washington) (Stadoù-Unanet Amerika). Trizekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h Cars 2 (e miz Mezheven 2011) hag a-raok Monsters University (e miz Mezheven 2013).

## Istor

Merida, merc'h roue Bro-Skos, a zo ur plac'h yaouank herrus hag he deus c'hoant da vezañ gwaregerez, ar pezh nac'het gant he mamm. Un dibab graet ganti a laka rouantelezh he zad Fergus en arvar. Rankout a ra Merida ober ur veaj en natur evit kompren ar gwir galon.

## Un nebeud mouezhioù orin

* Kelly Macdonald : Priñsez Merida,
* Julie Walters : ar sorserez,
* Billy Connolly : ar roue Fergus,
* Emma Thompson : ar rouanez Elinor,
* Kevin McKidd : Lord MacGuffin ha MacGuffin yaouank,
* Craig Ferguson : Lord Macintosh,
* Robbie Coltrane : Lord Dingwall,

## Liamm diavaez

* (en) Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Trizek munutenn ha pevar-ugent e bad.
* ↑ (en) Brave war Internet Movie Database.
* ↑ Da geñver Seattle International Film Festival (Festival etrebroadel ar sinema).
# Braunschweig-Wolfenbüttel

Priñselezh Braunschweig-Wolfenbüttel (Fürstentum Braunschweig-Wolfenbüttel hervez an alamaneg) a oa ur briñselezh en Alamagn, anezhi ur rann eus Dugelezh Braunschweig-Lüneburg, a voe rannadurioù e-leizh hag a-hed hec'h istor hag adunaniñ ivez. Meur a diegezh a zo bet o ren e Brunswick-Wolfenbüttel betek divodadenn an Impalaeriezh Santel Roman German e 1806.
Diwar-se eo e voe krouet Dugelezh Braunschweig e 1814.
Wolfenbüttel zo unan eus ar c'hêrioù anezhi.

## Pennadoù kar

* Elisabeth Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel (1691–1750)
* Karl Wilhelm Ferdinand von Braunschweig (1735-1806)
* Caroline von Braunschweig-Wolfenbüttel (1768-1821)
# Bravig

Ur bravig, pe brageriz, pe braveri, zo un draezenn vihan graet en un danvez prizius, aour pe arc'hant alies, hag a zouger d'en em vravaat.
Graet e vez ar bravigoù gant ur bravigour, pe orfebour.
# Braunschweig-Lüneburg

Dugelezh Braunschweig-Lüneburg (pe Herzogtum Braunschweig-Lüneburg en alamaneg), a oa un dugelezh istorel en hanternoz Alamagn, hag ur stad adalek ar Grennamzer betek dibenn an Impalaeriezh santel roman german e 1806. Hiriv emañ e land Niedersachsen.

## Pennadoù kar

* Braunschweig
# Braunschweig (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Braunschweig zo anv :
* ur gêr e hanternoz Alamagn, Braunschweig
* Priñselezh ha priñsed Braunschweig-Lüneburg
* Priñselezh ha priñsed Braunschweig-Wolfenbüttel
* un dugelezh alaman Dugelezh Braunschweig (1815-1918)
* ur stad alaman, Stad Dieub Braunschweig (1918-1946)
* ur gêr e Suafrika, Braunschweig (Suafrika)

## Pennadoù kar

* Brunswick
* New Brunswick
* New Brunswick (New Jersey)
# Anosmiezh

Anosmiezh zo koll ar c'hleved dre ar fri. Gallout a ra bezañ war berr amzer, abalamour d'ur c'hleñved bennak, pe da viken. Dont a ra ar ger eus al latin nevez anosmia, diwar an henc'hresianeg ἀν- (an-, di) + ὀσμή (osmḗ, "klevet"). Lod eus an dud zo anosmik evit ur frond nemetken, ar pezh a vez anvet "anosmiezh resis".
# Anouakeg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo an anouakeg (anuak) komzet gant tro-dro da 52.000 den (1991) e Soudan ar Su hag en Etiopia.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
# Anor

Kumunioù Frañs :
| Anv | Anor |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Anor en Arondisamant Avesnes-sur-Helpe | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Avesnes-sur-Helpe |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Action Fourmies et environs |
| Kanton | Trélon |
| Kod INSEE | 59012 |
| Kod-post | 59186 |
| Maer | Joëlle Bouttefeux |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 22,24 km² |
| Led | 49° 59' 24" Norzh |
| Hed | 04° 05' 57" Reter |
| Uhelder kreiz | 238 m |
| Uhelder bihanañ | 200 m |
| Uhelder brasañ | 271–275 m (Le point du Jour) |
| Poblañs hep kontoù doubl | 3 231 (2007) |
| Stankter | 145 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | Anor |
Anor a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant-Nikolaz, bet adsavet e 1932.
* Chapel Saint-Gorgon, XVIII$^{vet}$ kantved.

## Douaroniezh

* War an harzoù gant Belgia ha gant departamant an Aisne emañ Anor. Er gumun emañ lec'h uhelañ (271–275 m.) an departamant, e Le Point du Jour .

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Anoreg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù aianek eo an anoreg (anor) komzet gant tro-dro da 574 den (1975) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
# Anosy

Anosy zo ur rannvro eus Madagaskar, e su ar vro. Tôlanaro eo ar pennlec'h.

## Daveenn

* ↑ Institut National de la Statistique de Madagascar.
g • ka • ke Rannvroioù Madagaskar :
| Rannvroioù | Alaotra-Mangoro · Amoron'i Mania · Analamanga · Analanjirofo · Androy · Anosy · Atsimo-Andrefana · Atsimo-Atsinanana · Atsinanana · Betsiboka · Boeny · Bongolava · Diana · Haute Matsiatra · Ihorombe · Itasy · Melaky · Menabe · Sava · Sofia · Vakinankaratra · Vatovavy-Fitovinany |
# Anoueg

Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo an anoueg (anu) komzet gant tro-dro da 700 den e Myanmar.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù tibetek-burmek
# Anouk

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Anouk zo ur berrstumm d'an anv-badez izelvroek Anoek. Roet eo bet evel anv-badez gallek.

## Tud

* Anouk Aimée‎, anv-micher an aktourez c'hall Nicole Dreyfus, ganet e 1932 e Paris
* Anouk Ferjac‎, ganet e 1932, aktourez c'hall
* Anouk Grinberg‎, ganet e 1963
* Anouk Teeuwe, ganet e 1975, kanerez izelvroat
# Anouk Ferjac

Anouk Ferjac, bet ganet Anne-Marie Fanny Levain e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'ar 25 a viz Mae 1932, a zo bet un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.
Merc'h eo da Paul Levain, anavezetoc'h dindan e anv-pluenn Pol Ferjac, tresour kozh e-barzh ar sizhunieg flemmus Le Canard enchaîné.

## Un nebeud filmoù pouezus a-hed he micher

* Justice est faite (1950)
* La Traversée de Paris (1956)
* Le Dialogue des Carmélites (1960)
* Que la bête meure (1969)
* Viva la muerte (1971)
* Docteur Françoise Gailland (1975)
* Diabolo menthe (1977)

## Liammoù diavaez

* Anouk Ferjac war Internet Movie Database.
* Poltred Anouk Ferjac war Les GENS du CINEMA.
# Another Life (stirad skinwel 2019)

Another Life zo ur stirad skinwel web skiant-faltazi stadunanat krouet gant Aaron Martin ha skignet evit ar wech kentañ war Netflix d'ar 25 a viz Gouhere 2019. Er stirad skinwel e c'hoari an aktourien Katee Sackhoff, Selma Blair, Tyler Hoechlin, Justin Chatwin, Samuel Anderson, Elizabeth Ludlow, Blu Hunt, A.J. Rivera, Alexander Eling, Alex Ozerov, Jake Abel, JayR Tinaco, Jessica Camacho, Greg Hovanessian, Barbara Williams ha Lina Renna.

## Istor

Another Life a gont istor bourzhidi al lestr egorel Salvare, e-pad ur gefridi da glask a belec'h e teu un objed estren douarel erruet war ar blanedenn Zouar. Eus an tu all e vez heuliet ur skipailh skiantourien o studiañ spis an objed evit kompren da betra servij.

## Burutelladennoù

Ar stirad skinwel n'eo ket bet degemeret mat gant an arvesterien$^,$. Al lec'hienn internet Rotten Tomatoes a laka un notenn geitat a 6%, hervez notennoù burutelladennerien. War IMDb e vez roet 4,8/10 evel notenn.

## Aktourien

<gallery perrow="10" mode="packed"> Katee Sackhoff (2019 crop).jpg|Katee Sackhoff evit ar c'homandant Niko Breckinridge Selma Blair, May 2010 cropped.jpg|Selma Blair evel maouez ar rouedadoù sokial Tyler Hoechlin SDCC 2014 (cropped).jpg|Tyler Hoechlin evel an ez-komandant Ian Yerxa

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.ecranlarge.com/saisons/critique/1093230-another-life-netflix-touche-le-fond-avec-sa-nouvelle-serie-de-sf
* ↑ https://screenrant.com/another-life-netflix-reviews-bad-why/

## Liammoù diavaez

* Another Life war lec'hienn Netflix
* Another Life war IMDb
# Brezel kentañ Kongo

Brezel kentañ Kongo a voe un emsav dispac'hel e Zair etre 1996 ha 1997 hag a echuas gant skarzhadenn an diktatour Mobutu Sese Seko.

## Pennkaoz

Abaoe 1965 e veze renet Zair gant Mobutu en ur mod diktatourel ha war vrasaat ec'h ae an eneberezh outañ er vro. Er bloavezhioù 1990, gant fin ar Brezel Yen, e oa techet meur a vro en Afrika da vont war-zu an demokratelezh hag aotreet e voe al liesstrolladegezh gant Mobutu. Ne voe ket trawalc'h evit terriñ an emsavioù e Zair. Goude gouennlazh Rwanda e 1994 e teuas 2 vilion a repuidi, Hutued an darn vrasañ anezhe, d'en em staliañ e reter ar vro. E-touez ar repuidi-se e oa izili eus ar milisoù interahamwe hag a gasas argadoù ouzh Tutsied e Rwanda hag e Zair. Sikouret e voe ar milisoù hutu gant Mobutu.

## Deroù ar brezel

E 1996, besgouarnour proviñs Sud-Kivu a embannas e ranke an Dutsied skarzhañ kuit diouzh Zair dindan boan da vezañ drouklazhet. Emsevel a reas neuze an Dutsied, mont a-du gant eneberien Mobutu ha krouiñ an AFDL (Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération du Zaïre) renet gant Laurent-Désiré Kabila. Sikouret e oa an emsavidi gant Rwanda hag Ouganda. Diouzh e du, Mobutu ne oa ket skoazellet ken gant SUA abaoe fin ar Brezel Yen. Soudarded Kabila a gerzhas eus reter ar vro betek ar gêrbenn, Kinshasa, mac'h ejont tre enni d'ar 17 a viz Mae 1997. Mobutu a dec'has kuit diouzh ar vro ha Kabila a yeas da brezidant Republik Demokratel Kongo, anv nevez ar vro.
E-pad kerzhadeg an AFDL a-dreuz Kongo e voe skarzhet ha lazhet gante Hutued eus ar c'hampoù repuidi. War-dro 200 000 Hutu a vije marvet gant an naon hag ar c'hleñvedoù pe lazhet gant soudarded deuet eus Kigali.

## Fin ar brezel kentañ, deroù an eil

A-boan erru e penn ar Stad en em lakaas Kabila da ren ar vro en ur mod diktatourel, e-giz ma rae Mobutu. Lesanvet Mergodenn Kigali dre m'en doa tapet ar galloud gant sikour Rwanda, e tivizas troc'hañ diouzh e gevredidi bet ha lâret d'ar goprsoudarded eus Rwanda hag Ouganda distreiñ d'o bro e 1998.
# Brezelioù an Dispac'h Gall

Brezelioù an Dispac'h Gall eo ar brezelioù a voe graet gant Bro-C'hall, goude an Dispac'h Gall, ouzh broioù all, rouantelezhioù Europa, etre 1792 (brezel a-enep Aostria) ha feur-emglev Amiens, e 1802. Ar broioù all a veze bodet alies e-barzh kenunaniezhioù:
* Brezel ar C'hentañ kenunaniezh: (1792-1797)
* Brezel an eil kenunaniezh: (1798-1801).
Daoust da se, adal 1793 betek 1802, e voe Breizh-Veur oc'h ober brezel dalc'hmat ouzh bro-C'hall.
Goude-se e teuio Brezelioù Napoleon (1803-1815)
Gant ar brezelioù-se, ma verve ar feiz dispac'hel ha ma voe gwelet doareoù-brezeliñ nevez, e voe saveteet ar renad gall nevez, pa save en e enep gouarnamantoù all Europa. Gant trec'hadennoù an arme c'hall e voe aloubet broioù all ha kresket gorread ar Republik c'hall a deuas da vout an Impalaeriezh c'hall.
# Brezelioù Mithridates

Brezelioù Mithridates zo tri brezel zo bet etre Rouantelezh Pontos, renet gant ar roue Mithridates VI Pontos, pe Mithridates Eupator, pe Mithridates Veur (war-dro 120–63 kent JK), ha Republik Roma.
# Brezel punek kentañ

Ar brezel punek kentañ (264 kent JK - 241 kent JK) a oa ar c'hentañ eus tri brezel a enebas Kartada ha Roma : Brezelioù Kartada pe ar Brezelioù punek. Dont a ra an anv-gwan punek eus an anv-gwan latin poenicus pe punicus a zeu eus Poenus a oa an anv a roe ar Romaned d'an enebourien-se, abalamour ma oa bet diazezet Kartada gant Fenikianed (Phoenices a dalvez Fenikianed ha Kartadaiz e latin). Ar brezel-se e badas 23 vloaz hag a zo unan eus are hirañ renet gant Roma.
Anavet eo an darvoudoù a-drugarez d'ar skrivagnerien latin ha gresianek, Polibios dreist-holl. E-pad 23 vloaz e stourmas an daou c'halloud da gontrollañ kornôg ar Mor kreizdouar, da gentañ e Sikilia hag ar morioù tro-dro met ivez, daoust nebeutoc'h, e ledenez Italia hag e Norzhafrika. Kregiñ a reas ar brezel gant un dilestradeg eus ar Romaned e Messana, galvet gant hec'h annezidi. Sujañ a rejont goude reter an enezenn, ha sevel a rejont listri brezel. Kentañ trec'hioù ar Romaned war vor a atizas anezhe da zilestrañ e-tal Kartada da glask he rediañ da godianañ. Kaset e oa un arme roman dindan urzhioù Marcus Atilius Regulus met an ergerzhadeg a echuas gant un drouziwezh evit ar Romaned e 255 kent J.-K.. Kenderc'hel a reas ar brezel e-pad pell gant ar Gartadaiz o terc'hel aodoù kornôg Sikilia, tra ma lakae ar Romaned seziz warne hag int trec'h pe koll a bep eil war vor. E 241 kent J.-K. e oa trec'het Kartada gant ur brezel diwezhañ en inizi Aegates.
Kartada, e Tunizia a vremañ, a oa ar galloud brasañ e kornôg ar Mor Kreizdouar e deroù ar brezel. Koulskoude ez eo ar Republik roman a oa trec'h, hag a redias hec'h enebourez da zegemer un emglev strizh, ma kolle he ziriadoù e Sikilia, ha digolloù bras da baeañ.

## Notennoù

* ↑ "Ar brezelioù eus Karthada", F. Vallée, Grand dictionnaire français-breton, p 604.
* ↑ Eil Derez Diwan, istor 6{vet klas, levrenn II, p 28 (niverenn skrivet war ar bajenn met pajenn 64 e gwirionez) ; TES, istor-geogeafiezh 6{vet, 2001, p 108
* ↑ Fields 2007, p. 15.