OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Brezelioù Bro-C'hall

Sed amañ ur roll da glokaat eus brezelioù Bro-C'hall.

## XV$^{vet}$ kantved

* Ar Brezel foll
* Ar Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall

## XVII$^{vet}$ kantved

* Brezel Seizh Vloaz‎

## XVIII$^{vet}$ kantved

* Brezel Seizh Vloaz‎
* Brezel Hêrezh Aostria (1740 – 1748)

## XIX$^{vet}$ kantved

* Brezelioù Napoleon
** 1808-1814: aloubidigezh Spagn gant armeoù Napoleon,
* 1823: Ergerzhadeg Spagn : ergerzhadeg c'hall da Spagn
* 1838-1839: Brezel ar c'houignoù, etre Bro-C'hall ha Mec'hiko
* 1870-1871: Brezel 1870-1871‎

## XX$^{vet}$ kantved

* 1914-1918: Brezel-bed kentañ
* Brezel etre Bro-C'hall ha Tailand
* 1939-1945: Eil brezel-bed
* Brezel Indez-Sina
* 1954-1962: Brezel Aljeria

## XXI$^{vet}$ kantved

* 2012-2013: Brezel Mali
* 2013 : Trede brezel-Diabarzh Kreizafrika
# Attila e Cabrita

Attila e Cabrita zo ur romant brezhonek gant Jean-Christophe Bozec. Embannet e oa bet gant Emgleo Breiz d'ar 16 a viz Gwengolo 2009.

## Ar romant

Kontañ a ra an oberour istor ur paotr daou vloaz ha tregont, Fañch An Dorner e anv, o chom e ti e dud.

## Levrlennadur

* Attila e Cabrita, Jean-Christophe Bozec. Emgleo Breiz (ISBN 978-2-911210-92-1)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Gant Emgleo Breiz e oa bet embannet Seks-ha-fars (gant ar memes oberour) d'an 12 a viz Kerzu 2007 (ISBN 978-2-911210-73-0).
# Atxondo

Atxondo , pe Axpe Atxondo, zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
# Attila (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Attila zo un anv-badez hungarek ha turkek, unan eus ar re roet ar muiañ d'ar baotred en Hungaria.

## Tud

* Attila, marvet e 453, penn meur an Huned,
* Attila József (1905–1937), barzh hungarat,
* Attilâ İlhan (1925–2005), barzh turkek.

## Evnoniezh

* Attila, ur genad eus ar c'herentiad Tyrannidae.

## Sinema

* Attila Marcel, ur film e 2013, sevenet gant Sylvain Chomet.
# Attimis

Attimis (((Atimis(( e friouleg, Ahten e sloveneg) zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia.
# Attitude (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen attitude evit deskrivañ un emstumm ma vez kaset d'an nec'h ha troet gar oberiant an dañser(ez) (d.l.e. an hini o fiñval) betek ma vez troet ar glin 120º, kenstur ar glin hag an ibil atav, keit ha ma van en he/e sav war ar c'har all.
Ar c'har oberiant a c'hell bezañ lakaet a-dreñv (derrière), dirak (devant) pe a-gostez (à la seconde).
Pa van war al leur an troad p'emañ ar c'har en attitude derrière e vez graet B-plus eus an emstumm resis-se.
Ar c'har difiñv ma chom en e/he sav warni an dañser(ez) a c'hell bezañ en pointe, en demi-pointe pe plaen.

## Gwelit ivez:

* Arabesque
# Aturayeg

Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù aramaek ar reter eo an aturayeg (lishana aturya, nevez-aramaeg asiriek, suret(h), suryaya swadaya pe (nevez-)asiriek) komzet gant tro-dro da 210.000 a dud en holl e norzh Irak e Baghdad, Basrah, Karkuk hag Arbil (30.000 den e 1994) ha gant meur a ezbroad dre ar bed a-bezh (Armenia 3.000 den; Aostralia, Aostria, Azerbaidjan, Belgia, Brazil, Kanada, Kiprenez, Frañs, Georgia 3.000 den; Alamagn, Gres, Iran 10.000-20.000 den; Siria 30.000 den; Italia, Liban, an Izelvroioù, Zeland-Nevez, Rusia (Europa) ha Sveden)
Talvezout a ra rannyezh Urmi da diazez evit ar yezh unvan hag implijet e vez dre skrid evel yezh voutin (lingua franca).

## Gwelet ivez

* Yezhoù aramaek
# Atys

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Atys zo anv meur a dra:
* Atys, pe Attis, un doue eus Frygia
* Atys, mab d'ar roue Kroisos
* Atys (roue), roue en Alba Longa
* Atys, genad gasteropoded (kerentiad an Haminoeidae)
* Atys, c'hoarigan gant Jean-Baptiste Lully
# Attila (genad)

Attila :
| Attila spadiceus, luc'hskeudennet e Belize. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Anv skiantel ||
| Attila Lesson, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Attila a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Attila bolivianus
** A. b. bolivianus ha nattereri,
* Attila cinnamomeus,
* Attila citriniventris,
* Attila phoenicurus,
* Attila rufus
** A. r. hellmayri ha rufus,
* Attila spadiceus
** A. s. caniceps, citreopyga, cozumelae, flammulatus, gaumeri, pacificus, parambae, parvirostris, salvadorensis, sclateri, spadiceus hag uropygiatus,
* Attila torridus.
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, c'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tyrannidae/Attila (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Mezheven 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Attin

Kumunioù Frañs :
| Anv | Attin |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Montreuil-sur-Mer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Montreuillois |
| Kanton | Étaples |
| Kod INSEE | 62044 |
| Kod post | 62170 |
| Maer | Philippe Fourcroy |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,7 km² |
| Led | 50° 29' 14" Norzh |
| Hed | 01° 44' 55" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 2 m |
| Uhelder brasañ | 77 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 746 (2006) |
| Stankter | 111 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Attin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Bro Kost' ar C'hoad

Bro Kost' ar C’hoad a zo ur vroig hengounel eus Breizh etre Kernev-Uhel ha Bro-Wened, er c'hornaoueg da Goad Kenekann. Hervez an ditourerien eo bras pe vrasoc'h he zachenn. Lakaet e vez e-barzh:
* ent-ledan:
** Gwareg e Kernev
** Pellann, er "vro gwenedour"
** Perred, er "vro gwenedour"
** Berc'hed, er "vro gwenedour"
* ent-strizh:
** "lannaouier Gwareg", a zo e Pellann, hag er "vro gwenedour" eta.
** Pellann
** hag a-wechoù Perred
En degouezh-mañ emañ Berc'hed ha Perred "er c'hoadoù" tra ma 'mañ ar reoù all "kost' ar c'hoad".

## Dañs

Un "dañs Kost' ar C'hoad" a zo, anavezet a-walc'h er festoù-noz, levezonet gant an dañs fisel, laridennoù Bro Pondi ha gavotennoù Pourlet.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Jean-Michel Guilcher, La tradition populaire de danse en Basse-Bretagne, Mouton & Co, 1963, p.195.
# Bro Loudieg

Bro Loudieg zo ur vro hengounel eus kreiz Breizh, Loudieg he c'hêrbenn.

# Listennad kumunioù

* Alineg
* Ar C'hembod
* Ar C'hillioù
* Ar Govelioù
* Ar Voudenn
* Brehant-Loudieg
* Doloù
* Gras-Uzel
* Gwalc'hion
* Gweltaz
* Henvoustoer
* Kerhouarn
* Kerzhin
* Kez
* Koedlogon
* Kroeshañveg
* Lanwal
* Loudieg
* Merleag
* Mur
* Perenezeg
* Plened-Yugon
* Plesala
* Plezeved
* Plougonwaz
* Pluvaeg
* Roc'han
* Sant-Barnev
* Sant-Goneri
* Sant-Herve
* Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had
* Sant-Karadeg
* Sant-Koneg
* Sant-Maodan
* Sant-Stefan-ar-Roudouz
* Sant-Teliav
* Sant-Varzhin-Korle
* Sant-Wenn
* Tremaen
* Treve
* Uzel

## Liammoù

- http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-peier2.asp?numero_paysterroire=81
- https://web.archive.org/web/20070304004326/http://br.wikipedia.org/wiki/Bro_hengounel
- http://br.wikipedia.org/wiki/Bro_Sant-Brieg
# Bro Morgannwg

Bro Morgannwg eo anv kembraek ar c'horn-bro en arvor kreisteiz Kembre, anavezet evel Vale of Glamorgan e saozneg, hag a zo ul lodenn eus kontelezh istorel Sir Forgannwg, deuet da vezañ ur fwrdeistref sirol, pezh zo kement ha kontelezh.
Y Barri eo ar pennlec'h.

## Kêrioù

* Y Barri
* Y Bont-faen
* Penarth
* Llanilltud Fawr

## Kumunioù

| Y Barri Y Bont-faen ha Llanfleiddan Dinas Powys Ewenni Gwenfô Llanbedr-y-fro Llancarfan Llandochau Llandŵ | Llanddunwyd Llanfair Llanfihangel-y-pwll Llanilltud Fawr Llangan Llan-faes Penarth Pendeulwyn Pen-llin | Y Rhws Sain Dunwyd Sain Nicolas ha Tresimwn Sain Siorys Sain Tathan Saint-y-brid Y Sili Tregolwyn Y Wig |

## Kestell

* Kastell Fonmon
* Kastell Ogwr
* Kastell St Quintin

## Liammoù diavaez

* Kuzul Bro Morgannwg
Keodedoù, Bwrdeistrefi sirol ha kontelezhioù abaoe 1996 (22 anezho)
Ar c'hontelezhioù etre 1974 ha 1996 (8 anezho)
Ar c'hontelezhioù istorel, a-raok o c'hempenn e 1974 (13 anezho)
Llangan • Llansanwyr • Llanilltud Fawr • Llwyneliddon • Llyswyrny • Marcroes • Ogwr • Penarth • Pendeulwyn • Pen-llin • Pennon • Pen-marc •
# Bro Gwiniegi Naoned

Bro Gwiniegi Naoned (Pays du Vignoble nantais e galleg) zo ur vroig hengounel e gevred Breizh-Uhel, e Bro-Naoned hag e departamant al Liger-Atlantel.

## Banniel

* Banniel Gwiniegi Naoned.
* Banniel all kinniget gant Mikael Bodlore-Penlaez.

## Geografiezh

War lez su al Liger emañ ar rannvro, etre kêr Naoned ha departamantoù ar Maine-ha-Liger hag ar Vendée.

## Ekonomiezh

Brudet eo ar muskadig a vez produet er c'horn-bro-se.

## Daveoù

* ↑ "Bro Gwiniegi Naoned" hervez KerOfis
# Bro Kalanel

Bro Kalanel a zo un terouer dañs war harzoù ha Kernev ha Treger.

## Tachenn

En em ledañ a ra war 5 kumun : Kalanel, Plourac'h ha Pluskelleg evit al lodenn a Gernev, Ar Chapel-Nevez ha Lohueg evit al lodenn a Dreger. Kalanel hag he c'humunioù amezek eo ar c'humunioù-se. En Atlas Breizh, koulskoude, n’eo nemet ar c'humunioù a Gernev, Kallag en o zouez ouzhpenn, a ya d’ober ar vroig.

## Dañs

Ur stumm eus an dañs-tro, anvet bremañ gavotenn Kalanel, eo an dañs a zeu eus bro Kalanel.

## Banniel

N'eus banniel ofisiel ebet evit Bro Kalanel, koulskoude eo bet kinniget unan gant Mikael Bodlore-Penlaez bet savet diwar ardamezioù kêr Kalanel. Ne reer ket kalz gantañ avat.

## Notennoù

* ↑ Guilcher J.-M. (1963). La tradition populaire de danse en Basse-Bretagne. Mouton & Co. P. 194.
* ↑ Bodlore-Penlaez M., Kervella D. (2011), Atlas de Bretagne – Atlas Breizh : géographie, culture, histoire, démographie, économie, territoires de vie des Bretons. Speied : Coop Breizh.
# Azia an Norzh

Azia an Norzh a zo un isrannved eus Azia hag a glot gant lodenn Kevread Rusia a zo en Azia.

## Gwelet ivez

* Azia ar C'hreiz
* Azia ar Gevred
* Azia ar Mervent
* Azia ar Reter
* Azia ar Su
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Azia ar Mervent

Azia ar Mervent, pe a-wechoù Azia ar C'hornaoueg, pe Kornôgazia, a zo un termen a vez graet mui-ouzh-mui gantañ e-lec'h Reter-Nesañ pe Reter-Kreiz a vez gwelet evel bezañ ur sell eus savboent Europa hepken. Lakaet e vez e-barzh ar riezoù eus al Ledenez Arab (Arabia Saoudat, Yemen, Oman, EAU, Qatar, Bahrayn, Koweit), reoù Kaokaz ar su (Jorjia, Armenia, Azerbaidjan), Iran, hag ar pezh a zo etre an daou: Anatolia gant Turkia, hag ar pezh a vez anvet alies “ar Greskenn Strujus” (Siria, Liban, Israel, Palestina, Jordania, Iraq). Kiprenez, a zo un enezenn e reter ar Mor Kreizdouar. Un darnig eus Egipt (Sinai) a zo ivez da vezañ lakaet en isrannved-mañ evit a sell an douaroniezh.

## Gwelet ivez

* Reter-Nesañ
* Reter-Kreiz
* Azia ar C'hreiz
* Azia ar Gevred
* Azia an Norzh
* Azia ar Reter
* Azia ar Su
# Azia ar Reter

Azia ar Reter a zo un isrannved eus Azia. Hervez ar Broadoù Unanet emañ ar riezoù-mañ e-barzh: Mongolia, Republik Pobl Sina, Republik Sina (Taiwan), Republik Poblel ha Demokratel Korea (Norzhkorea), Republik Korea (Sukorea) ha Japan. A-wechoù e vez lakaet e-barzh ivez Sibiria ar reter-pellañ.

## Gwelet ivez

* Azia ar C'hreiz
* Azia ar Gevred
* Azia ar Mervent
* Azia an Norzh
* Azia ar Su

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Kartenn spis eus Azia ar Reter
# Azginivelezh italian

An Azginivelezh italian eo an anv roet d’ur marevezh istorel a grogas er XVvet kantved en Italia, bro orin ar "Rinascimento" (an anv italianek hiziv), hag a voe orin prantad an Azginivelezh a badas a-hed ar XVIvet kantved en Europa penn-da-benn.
Un torkad pennadoù zo diwar-benn an danvez-se, re all zo war sevel.

## Orin an anv

Ne ouie ket tud an Azginivelezh e oant o vevañ er mare-se pa n'eus anv ebet anezhañ a-raok an XVIIIvet kantved. Da gentañ e voe kaoz gant Giorgio Vassari eus rinascita. Goude e voe anv eus Renaissance e Geriadur gallek an Akademiezh c'hall e 1718. Adkavout a reer ar ger en ur skrid gant Honoré de Balzac, e 1830, Bal de Sceaux. Michelet an hini a reas gant ar ger en ul levr istor, an hini a skrivas e 1855 diwar-benn istor Bro-C'hall er XVIvet kantved. E 1860 e teuas an anv gallek Renaissance da vout ur ger etrebroadel pa voe implijet gant an istorour suis Jakob Bürckhardt en e levr Die Kultur der Renaissance in Italien. E 1875 e voe lakaet ar ger en Dictionnaire universel (levrenn XX), gant Pierre Larousse. Implijet e vez ar ger gallek e saozneg hag alamaneg. Troet eo bet en italianeg ma komzer bremañ eus rinascenza pe rinascimento. E geriadur Vallée ez eus anv eus Azganedigezh. Abaoe ar bloavezhioù 1950 e vez lavaret Azginivelezh, diwar ar ger Ginivelezh, implijet da gomz eus ganedigezh ar Mabig Jezuz.

## Ster an anv

Ouzhpenn ul luskad arzel ha lennegel e oa an Azginivelezh hervez Michelet ha Bürckhardt. Un emdroadur eus ar sevenadur eo, a denn d'ar politikerezh, d'an teknikoù, d'ar spered, d'an ideologiezh. Marevezh ar Stad evel krouidigezh arzel, diorroadur an den-hinienn, dizoloadur an den evel hinienn, hervez titloù rannoù oberenn an istorour suis.

## Pennadoù

* Istor Italia :
** Trecento, Quattrocento, Cinquecento
** Republik Firenze, Republik Venezia
** Brezelioù Italia
** condottiero
** ar pennadoù hag ar rummadoù heñvelanvet: Borgia, Este, Medici, Sforza,
* Arzourien an Azginivelezh italian
** Raffaello, Leonardo da Vinci, Tizian, Tintoretto
* Skrivagnerien an Azginivelezh italian
** Petrarca, Dante Alighieri, Niccolò Machiavelli, Bocaccio
# Azginivelezh arzel

Komz a reer eus Azginivelezh en arzoù, pe eus Azginivelezh arzel, pa reer anv eus labour an arzourien e-pad marvezh an Azginivelezh.
Ur prantad a virvilh-spered eo bet an Azginivelezh, ken e-keñver al lennegezh, an arzoù ken e-keñver ar skiantoù. Dre Europa a-bezh e voe skignet mennozhioù nevez e metoù al lenneien.
E-touez an traoù pouezusañ bet degaset gant ar prantad a reer an Azginivelezh anezhañ eo an adneveziñ eus an temoù hag eus an arz en Europa goude ar Grennamzer. Lec'hiañ al luskad arzel-mañ ent-resis en amzer a zo diaes d'ober. Degemeret e vez koulskoude e krogas en Italia er XVvet kantved, hag en em ledañ a reas war-lerc'h war ar peurrest eus ar c'hevandir, kreñv pe greñvoc'h e levezon hervez al lec'hioù. Er XVIvet kantved e pad an Azginivelezh hag en he barr emañ e meur a vroioù neuze. A-drugarez d'an araokadennoù teknikel, d'ar c'henarroud politikel, sokial ha skiantel o cheñch e c'hell an arzourien mont davet hentoù nevez. Evit ar wech kentañ n'eo ket ken an arz tra ar galloud relijiel pe sekulier nemetken, met mont a ra e-barzh ti ar vourc'hizien ivez.

## Gwelout

* Azginivelezh italian
# Azia ar C'hreiz

Azia ar C'hreiz a zo un isrannved lec'hiet en Azia. En un doare strizh, ha hervez implij ar Broadoù Unanet eo ar riezoù a zo etre Mor Kaspia er c'hornaoueg, Republik Pobl Sina er reter, Rusia en norzh, hag Afghanistan er su, da lavaret eo: Kazakstan, Kyrgyzstan, Ouzbekistan, Tadjikistan, Turkmenistan. En un doare ledanoc'h (evel ma vez termenet gant UNESCO da skouer), e lakaer e-barzh Afghanistan, Kornaoueg Republik Pobl Sina (Turkestan, Tibet ha pelloc'h), Mongolia, lodennoù su Sibiria, ha tammoù eus norzh Iran, Pakistan, India (Jammu ha Kachmir).

## Gwelet ivez

* Azia ar Gevred
* Azia ar Mervent
* Azia an Norzh
* Azia ar Reter
* Azia ar Su
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Azeuladur impalaerel en Henroma

An azeuladur impalaerel en Henroma a oa un doare da gustumiñ annezidi an impalaeriezh, disheñvel ma oant dre o yezhoù, kredennoù, da zoujañ da Impalaeriezh Roma dre an impalaer lakaet e renk an doueed. Lidoù a veze en e enor, aberzhoù, banvezioù, abadennoù a bep seurt. Kement-se a voe aozet dindan an impalaer Aogustus ha skignet e pevar c'horn an Impalaeriezh.
E Galia e voe savet temploù e-leizh da azeuliñ an impalaer, evel e Nîmes, en ti zo hiriv ar Maison Carrée, e Vienne, ha lec'hioù all.
An impalaer a oa ivez beleg meur, ha gant-se en devoa ur perzh sakr. Tud zo ivez, hervez kredennoù ar bobl, evel Scipio, Marius ha Sulla, o devoa perzhioù doueel. Caesar a ziorroas ar vojenn e oa diwar ouenn an doueez Venus hag Aeneas.

## Levrlennadur

* L. Cerfaux et J. Tondriaux, Les cultes des souverains dans la civilisation gréco-romaine, Paris, 1957.
* Michel Christol, « L'épigraphie et les débuts du culte impérial dans les colonies de vétérans en Narbonnaise », Revue archéologique de Narbonnaise, Tome 32, 1999, pp. 11-20,
* G. Frija, Les prêtres des empereurs. Le culte impérial dans la province romaine d'Asie, 2012.
* S. Price, Ritual and Power. The Roman Imperial Cult in Asia Minor, Cambridge, 1984.
* B. Rémy, Loyalisme politique et culte impérial dans la cité de Vienne au Haut Empire d'après les inscriptions, Revue archéologique de Narbonnaise, levrenn 36, 2003, p. 361-375
* Lily Ross Taylor, The Divinity of the Roman Emperor, Middletown, 1931 ; réimpr. New York, Garland Publishing.
# Azeuldi Hollek

An Azeuldi Hollek (Ruseg: Храм всех религий Khram vsekh religiy "Azeuldi an holl relijionoù") zo un hollad savadurioù lec'hiet e Kazan, e Rusia. Ennañ e kaver savadurioù relijiel diseurt, en o zouez un iliz Ortodoks, ur voskeenn hag ur sinagog. O sevel anezhañ emeur ; kroget e voe al labourioù e 1992 gant an arzour ha dengarour Ildar Khanov. Pa vo echuet e vo 16 koupolenn : arouezañ a raint 16 relijion bennañ ar bed.
# Azia

Azia eo al lodenn kreiz ha reter eus kevandir Eurazia hag Azia eo Eurazia a-bezh war-bouez ledenez Europa. Koulskoude, e-keñver ar c'heologiezh hag an douaroniezh, n'eo ket Azia ur c'hevandir nag un iskevandir. En Azia e kaver war-dro 60% eus poblañs ar bed.
Diaes eo kavout harzoù resis, dreist-holl etre Europa hag Azia :
* Etre Azia hag Afrika : Kanol Suez hag ar Mor Ruz
* Etre Azia hag Europa :
A-hed strizh-mor an Dardanelled, mor Marmara, strizh-mor ar Bosfor, a-dreuz ar Mor Du, a-hed aridennadoù ar C'haokaz hervez lod tud, er wantenn Kouma-Manych hervez lod all, a-dreuz ar Mor Kaspia, a-hed ar stêr Oural hervez lod, a-hed ar stêr Emba hag ar menezioù Oural hervez lod all hag enezeg Zemlya-Nevez.
E-keñver ar rannoù politikel e lakaer en Azia Eurazia war-bouez Rusia, met an inizi nes a gaver er Meurvor Indez hag er Meurvor Habask a vez lakaet da heul.

## Gerdarzh

Dont a ra ar ger eus ar gresianeg kozh Ασία (Asia) dre al Latin, gwelet evit ar wech kentañ e testennoù Herodotos o taveiñ da Azia Vihanañ pe diwar-benn ar Brezelioù persat, o taveiñ d'an Impalaeriezh pers e-tal Bro-C'hres hag Egipt. Meneget eo bet gant Homeros un tiern o ren meur a geoded ha kevredet gant Troaz, Asios e anv, mab da Hirtacos.

## Rannoù

Ken bras eo Azia ma vez rannet alies e meur a rannvedig. Sed amañ an doare a zo degemeret gant Aozadur ar Broadoù Unanet:
Kevandirioù ha rannvedoù :
| Norzhamerika | Europa | Eurazia | Azia |
| Amerikaoù | Eurafrazia | Okeania | Aostralia |
| Suamerika | Afrika | Antarktika | Gourgevandirioù kozh : Gondwana • Laurazia • Pangea • Rodinia |
Afghanistan • Arabia Saoudat • Armenia$^2$ • Azerbaidjan$^1$ • Bahrein • Bangladesh • Bhoutan • Brunei • Egipt$^3$ • Emirelezhioù Arab Unanet • Filipinez • India • Indonezia$^5$ • Iran • Iraq • Israel • Japan • Jordania • Jorjia$^1$ • Kambodja • Kazac'hstan$^1$ • Kiprenez$^2$ • Kirgizstan • Korea an Norzh • Korea ar Su • Koweit • Laos • Liban • Malaysia • Maldivez • Mongolia • Myanmar • Nepal • Oman • Ouzbekistan • Pakistan • Qatar • Rusia$^1$ • Republik Pobl Sina • Republik Sina (Taiwan) • Singapour • Siria • Sri Lanka • Tadjikistan • Thailand • Timor ar Reter$^4$ • Turkia$^1$ • Turkmenistan • Viêt Nam • Yemen
Stadoù ha n'int ket anavezet: Nagorno-Karabac'h$^2$
Tiriadoù gant ur statud ispisial: Hong Kong • Makao • Palestina
# C'hartoum

C'hartoum pe Al-C'hartoum (الخرطوم, al-Kharṭūm en arabeg, Khartoum e galleg hag e saozneg) eo kêr-benn Soudan. Emañ e kember an Nil Gwenn, a zeu eus al Lenn Victoria, hag an Nil Glas a red eus Etiopia. Diwar kengej an div stêr-se e red an Nil war-zu an hanternoz, betek ar Mor Kreizdouar.
Ouzhpenn daou vilion a dud zo o chom e C'hartoum.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# C'haron (loarenn)

* C'haron
C'haron gwelet gant ar sontenn New Horizons d'ar 14 a viz Gouhere 2015. :
C'haron (anvadur etrebroadel: (134340) Pluto I Charon) eo brasañ loarenn Ploudon. Graet e vez Ploudon I anezhi ivez. Dizoloet e oa bet d’an 22 a viz Mezheven 1978 gant James Christy. Arabat kemmeskañ gant 2060 Chiron, ur c’horf-oabl all eus Koskoriad an Heol. Dre m’eo bras-kenañ ment Charon e-keñver Ploudon (an hanter bihanoc’h hepken), e lavar lod emeur gant ur blanedenn doubl ha n’eo ket gant ur blanedenn hag ul loarenn tro-dro, dreist-holl p’emañ ar greizenn c’hravitañ e-maez eus Ploudon. Charon a oa « treizher an Anaon » e gwengelouriezh Hellaz, met soñjet en doa ivez James Christy en anv e wreg Charlene pa oa o tibab an anv da reiñ d’e zizoloadenn.
1 207 km eo treuzkiz Charon.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# C'hebereg

Ur yezh gahouapanek eo ar c'hebereg. Komzet e oa e Bann Jebero e Perou gant un nebeud a dud gozh. Darn vrasañ ar meuriad a ra gant ar spagnoleg hiziv.

## Daveoù

* Bendor-Samuel, John T. 1958. The structure and function of the verbal piece in the Jebero language.‭ Ph.D. thesis. University of London. 171 p.
* Bendor-Samuel, John T. 1961. The verbal piece in Jebero.‭ Linguistic Circle of New York Monograph, 4. New York: Linguistic Circle of New York. 120 p.
# C'haron

C'haron (henc'hresianeg : Χάρων Khárôn) a oa an treizher kozh divarvel, hervez gwengelouriezh Hellaz, a gase an dud varv, pe gentoc’h o skeud, war e skaf, a-dreuz ar stêr Styks, etrezek ribl an Ifernioù.
Ken pizh e oa C'haron ma ranke an dud paeañ an dreizhadenn, ha se zo kaoz e veze lakaet ur pezh e genoù an dud varv, evit reiñ o skodenn dezhañ.
# C'hilon Sparta

C'hilon pe C'heilon Sparta (en henc'hresianeg: Χίλων c'hilon, pe Χείλων c'heilon) a oa ur c'heodedad eus Sparta a vevas er VI$^{vet}$ kantved kt JK. Sellet e vez outañ evel unan eus ar seizh fur raksokratek hag un den-Stad a-bouez en e geoded.
Ur prederour e oa a savas da skouer ar frazenn vrudet « En em anavez da-unan » engravet war talbenn templ Orakl Delfi.

## E levezon

Herodotos a lavar e oa o vevañ da vare Hippokrates, tad an tirant Peisistratos, ha disklêriañ a ra Diogenes Laertios e oa un den kozh da vare ar 52vet Olimpiadenn (572 kent J.-K.), hag e oa dilennet efor e Sparta da vare ar 56vet Olimpiadenn (556/5 kent J.-K.). Alkidamas a skrive e oa ezel eus bodadeg Sparta. Diogenes Laertios a lavar zoken e voe C'hilon ar c'hentañ da zegas ar boaz da lakaat efored da vezañ kuzulierien ar rouaned er geoded.
War a lavarer en dije sikouret C'hilon da ziskar an tiranterezh e Sikyon, ur geoded a zeuas da vezañ ur c'hevredad eus Sparta da c'houde. Lakaat a reer ivez war e gont ar cheñchamant politikerezh eus Sparta a voe heuliet gant diorroadur Kevre ar Peloponnesos er VI$^{vet}$ kantved kt JK.

## Levrlennadur

* Diogenes Laertios, Buhez, kelennadurezh ha bommoù ar brederourien illur
* Jean Voilquin, Les Penseurs grecs avant Socrate, GF Flammarion, 1964.

## Notennoù

* ↑ Herodotos, I. 59
* ↑ Alkidamas ap. Aristoteles, Rhet. II. 23. 11
* ↑ Diogenes Laertios, I. 68-73
* ↑ Hammond, N.G.L. & Scullard, H.H. (Eds.) (1970). The Oxford Classical Dictionary (p.229). Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-869117-3.