OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maion & Wenn

Maion ha Wenn zo div ganerez c'hallek a gan diwar-benn ar garantez hag e vez lakaet da gostez gante an « tabou » ha kodoù an dereadegezh vat. Lakaat nerzh ha c'hoarzh, setu ar pezh a reont.

## Buhez

Gounezet o deus e 2008 priz « les Jeunes Charrues » ar c'honkour 'mañ 'zo evit strolladoù yaouank hag ar re a c'hounez a c'hall digeriñ gouel an Erer Kozh ar gwener war an eil leurenn. Tremenet int ivez e 30 bloaz diwan e Karaez c'hoaz
Gwenn Jouin a zo eus ur familh sonerien a vicher. Da 8 vloaz e krog da zeskiñ piano ha buan-tre e son e nozhvezhioù prevez,marc'hadoù, tavarnioù hag all .Met kavout a ra gwelloc'h kanañ, kanañ a ra e-barzh ul lazh-kanañ hag e solo abaoe ma z'eo bihan,neuze e krogas da grouiñ tonioù hag e kajas gant Marion Guen
Marion Guen a ra c'hoariva abaoe pell (ar Vro-Bagan pe le panthéatre ) kavet 'vez anezhi un tamm sot. Abred tre e krog de grouiñ abadennoù (Breizh pride, la boite a Meuh ). Bet eo bet e diwan eus ar skol-vamm betek al lise. Labourat a ra ivez gant TV Breizh ha Frañs 3 .Dizoloiñ a ra ar c'han en ur genlabourat d'an ober eus « les soeurs André ». Skrivañ a ra kanaouennoù ha c'hoant he doa abaoe pell da lakaat anezhe e muzik.
Hag ivez DJ Blunt d'ar platines/canevas,Paco ar serial lover d'an akordeoñs ha Fred d'ar gitar

## Oberennoù

2 bladenn-arc'hant:
* Maion et Wenn vous parlent d'amour, 2008, Coop Breizh
* Maion et Wenn et les garçons

### Liammoù

http://www.myspace.com/maionetwenn
# Maira

Ar Maira (treut e brezhoneg) zo ur stêr eus Piemonte, adstêr d'ar Po, eienet en Alpoù (Alpi Cozie).
Redek a ra er Val Maira, traoñienn ar Maira. Treuziñ a ra kêr Dronero.
# Lenn Siloe

Lenn Siloe pe Siloam pe Silwân, e gresianeg : κολυμβηθρα του Σιλωαμ (kolymbēthra tou Silōam), e hebraeg : שִּׁלֹחַ (šilōaḥ) pe שֶּׁלַח (šelaḥ), zo diavêz kêr gozh Jeruzalem, er su Menez Sion (pe dorgenn an Ofel), dirak kêriadenn Silwân.
Derezioù a ziskenn betek an dour, e-lec'h ma weler tammoù eus kolonennoù an iliz bizanteg, bet savet eno er 5et kantvet da zerc’hel soñj eus pareañs an den ganet dall gant Jezuz a Nazaret (Yann 9,1-41).

## Istor

Ar poull-se oa bet graet gant ar roue Ezekiaz, war-dro 700 araok Jezuz-Krist, da gaout dour e kêr, gant aon rak ur sezis. Ret e oa bet eta kleuzañ ar roc'h war ouzhpenn 500m da ober ur ganol da zigas an dour eus eienenn Gihôn betek ar poull. Un enskrivadur hebraek a zalc'h soñj eus levenez an doullerien p'en em gavjont an eil gant egile : "An dour a lammas eus an eienenn betek ar poull war daouzek kant ilinad".
Pareañs an den ganet dall a ro tro da Jezuz da gomz d’e ziskibien diwar-benn dallentez ar Farisianed hag ar gwir sklêrijenn (Yn 9,1-41).

## Notennoù

* ↑ Jerome Murphy-O'Connor, Guide archéologique de la Terre Sainte, Paris, Denoël, 1982, p. 106 ; Job an Irien, Douar Santel. Terre Sainte, Ti embann Minihi Levenez, nn 51-52, 1998, p. 110-112.
# Lenn Peipsi

Al Lenn Peipsi, pe Peipus (Peipsi-Pihkva järv en estoneg ; Псковско-Чудское озеро pe Чудско-Псковское озеро e rusianeg) zo ul lenn vras war an harzoù etre Estonia ha Rusia, e Reter Europa.
Ar bempvet lenn vrasañ en Europa eo, goude al lennoù Ladoga hag Onega e Rusia, al lenn Vänern e Sveden hag al lenn Saimaa e Finland.
En em astenn a ra war ur gorread 3 500 km² ; war-dro 7 metr eo he donder keitat ha 15 metr eo an donder brasañ. Implijet e vez al lenn evit pesketa hag evit ebatal. E tu Rusia avat ez eus labouradegoù bras war he lez ha saotret e vez he dourioù ganto.
E 1242 e c'hoarvezas un emgann brudet eno, Emgann al Lenn Peipsi (anavezet e Rusia evel « Emgann ar skorn »), etre ar Varc'heien Deutonek ha tud Republik Novgorod renet gant Aleksandr Nevski.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lenn Sall Veur

Al Lenn Sall Veur (Great Salt Lake e saozneg) zo ul lenn vras e stad Utah e Stadoù Unanet Amerika. War he ribl emañ ar gêr anvet Salt Lake City. Emañ al lenn 1 280 metr a-us live ar mor.
En em astenn a ra war ur gorread a 5 100 km$^2$ pe war-dro, gant 120 km a hed ha 48 km. Sall-kenañ eo dour al lenn, evel m'en diskouez an anv : 27% a holen zo en dour, da lavaret eo muioc'h eget en dour mor. N'eus nemet er Mor Marv ez eo stankoc'h an holen.

## Notennoù

* ↑ Ofis ar Brezhoneg ; pennad Traoù dibaot ar bed : Al Lenn-sall Veur, gant Jakez Konan, Ar Bed Keltiek, 1965
# Lenn San Roque

Lenn San Roque zo ul lenn en Proviñs Córdoba, en Arc'hantina.
# Lenn Orta

Lenn Orta (lago d'Orta en italianeg) zo ul lenn e Piemonte, etre Proviñs Novara ha proviñs Verbano-Cusio-Ossola. Un enezenn zo enni: enez San Giulio.

## Gallery

* Enez San Giulio, gwelet eus Corconio
* Tour Buccione
* Gwel adal Croce di Egro
# Lenn Pomme de Terre

E mervent ar Stad Missouri er Stadoù-Unanet, e su Kontelezh Hickory (Missouri) hag e norzh Kontelezh Polk (Missouri), war-dro 80 km en norzh da Springfield, emañ al Lenn Pomme de Terre (Pomme de Terre Lake), e kember ar stêrioù Lindley Creek ha Pomme de Terre a ro hec'h anv dezhi.

## Deskrivadur

* 32 km² eo gorread al lenn pa vez en he live izelañ, ha 65 km² en he live uhelañ.
* War-dro 182 km eo hirder he glann.
* 256 metrad a-us live ar mor eo hec'h uhelder.

## Istor

A-benn reoliañ red ar stêr Osage en devoa Korf ijinourien lu ar Stadoù-Unanet savet ur rummad stankelloù, hini Pomme de Terre en o zouez. Etre 1957 ha 1961 e voe savet ar stankell a stummas al lenn Pomme de Terre. Dourioù ar stêr Pomme de Terre oc'h em gejañ gant re ar stêr Osage dre al lenn Pomme de Terre a ya da leuniañ ur fardellad divent a zour dalc'het gant ar stankell.
"Stêr an Askorn Bras" (Big Bone River e saozneg) e oa anv kentañ ar stêr, troet diwar yezh an Amerindianed Osage (pobl) a gave kalz eskern dinosaored en he glannoù. Un anv a orin gallek eo Pomme de Terre, bet roet gant ergerzherien c'hall. Kement hag “aval-douar” e talvez.
* Tri lec'h all zo anvet Pomme de Terre er Stadoù-Unanet, an holl anezho er Stad Minnesota :
** Pomme de Terre (Minnesota), a zo ur gêr zilezet
** Pomme de Terre (stêr, Minnesota)
** Pomme de Terre Township (Grant County, Minnesota)

### Ar stankell

* 2 204 m eo he hirder.
* 47 m eo hec'h uhelder a-us naoz ar stêr.
* 9 m eo he ledander el laez, 290 m en traoñ.
* Savet eo diwar ur riboul kelc'hiek 4 metrad a dreuzkiz, ennañ div zor-red (2 m x 4 m) hag un dorikell gelc'hiek 610 mm a dreuzkiz evit lezel dourioù da dremen.
* Div vrec'h a zo war bep tu d'ar stankell : ar vrec'h Pomme de Terre, a heuilh red ar stêr a-hed 27 km, ha hini Lindley, a heuilh ar stêr Lindley Creek a-hed 19 km.
* Treuzet eo ar stankell gant un hent, Route 254.

## Touristelezh

* Tremen 650 tachenn-gampiñ zo war glann al lenn
* Div draezhenn digor d'an dud e fell dezho kouronkañ zo ivez.
* Bageal, skiañ war an dour ha pesketa a c'haller ober.
Bep 4 a viz Gouere, devezh Gouel Broadel ar Stadoù-Unanet, e vez tennet un tan-arvest war glannoù al lenn.

## Notennoù

* ↑ MAYOR Adrienne, Place names describing fossils in oral traditions, Standford University, pp. 253-254. (en) Liamm oberiant 02 DU 2012

## Liammoù diavez

* Lec'hienn Korf ijinourien lu Stadoù-Unanet
* Kambr Kenwerzh Lenn Pomme de Terre
* Park stadel Pomme de Terre
# Lenn Superior

Lenn Superior, (Lake Superior e saozneg, ar pezh a dalvez kement ha “lenn uhelañ”), a zo unan eus pemp Lenn Veur Norzhamerika hag an hini vrasañ anezho. Er su d'al lenn emañ ar Stadoù-Unanet, gant stadoù Minnesota, Wisconsin ha Michigan, hag en norzh emañ Kanada, gant proviñs Ontario.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lenn Ontario

Lenn Ontario a zo unan eus pemp Lenn Veur Norzhamerika. An hini bellañ war-du ar sav-heol ez eo. Lec'hiet eo etre ar Stadoù-Unanet ha Kanada. 19 000 km² eo he gorread. Diwarni e teu dourioù Stêr Sant-Laorañs.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lenn Saint Clair

Al Lenn Saint Clair (St. Clair Lake e saozneg; Lac Sainte-Claire e galleg) zo ul lenn dour dous etre Ontario, e Kanada, ha Michigan, e SUA, hag unan eus al Lennoù Meur, etre al Lenn Huron (en hanternoz) hag al Lenn Erie, er c'hreisteiz.

## Gerdarzh

Dont a ra an anv saoznek eus an anv gallek Lac Sainte-Claire, anv gallek ar santez Chiara d'Assisi, a oa lidet en deiz ma voe kavet al lenn gant tud eus Europa.

## Stêrioù

Enni e teu da aberiñ ar stêr Saint Clair a zo o tont eus al lenn Huron, en hanternoz, hag anezhi ez a ar stêr Detroit war-zu ar c'hreistez etramek al lenn Erie er c'hreisteiz dezhi.
# Lusker enklask

Al lusker enklask a zo ur goulev evit pourvezañ un etrefas ha kas respontoù kenstag d'ar pezh a c'hellfe bezañ deur d'ar goulenner diwar un nebeut dezverkoù. Boked an dezverkoù a ya d'ober ur reket enklask. Al luskerioù enklask implijetañ a zo savet evit klask meizadoù buket en testennoù ma zo eus anezho ha dispakañ ur roll daveoù renket hervez ar pouez jedet gant ar goulev diwar skeul an amzer ha dezverkoù all, evel siriusted ar mammennoù, o vezañ m'eo roet ur rank uheloc'h d'ar mediaoù boutin.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Troienn implijet gant Ofis ar Brezhoneg. Lusker klask a gaver e Dictionnaire des sciences et des techniques, Kreizenn geriaouiñ Diwan.
# Luteriegezh

Al luteriegezh pe luteregezh eo an doare kristeniezh a glot gant an doueoniezh savet diwar skridoù Martin Luther da gentañ. Goude-se eo deuet da vezañ bodad ar c'humuniezhioù protestanted luteriek stag ouzh ar gelennadurezh-se.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveoù

* ↑ Dictionnaire français-breton, Martial Ménard, Palantines, 2012, p.811a.
* ↑ Geriadur brezhoneg-galleg Roparz Hemon
# Luskell va bag

Luskell va bag zo ur ganaouenn gant Yann Kerlann war an ton skosat Skye Boat Song.
I Adal ar beure, betek an noz, Pesketa eo va lod Kuitaet em eus ma ziig kloz Kluchet e-tal an aod
Diskan Luskell, va bag, war gribell an dour Dispak da ouel, ha red ! Kaset war-raok en avelioù flour Sent ouzh ar stur bepred !
Arnev oa bet, gleb-teil e oan Kounnaret oa ar mor Me ne ran van, ret eo kaout poan Trec'h omp d'an avel-vor
Bremañ eo brav, seder ez on Gwenn-erc'h e nij ar spoum Beg lemm va bag a sko en don Kaset on dreist ar c'houmm
Setu an heol o vont da guzh Pesked e-leizh am eus Tro-war-dro din, bezhinoù druz Va bag o zrec'h hep reuz

## Kanerien

Kanet eo bet ar ganaouenn-mañ gant meur a ganer pe ganerez, pe c’hoazh gant lazoù-kanañ, Mariannig Larc'hantec hag Alan Stivell en o zouez, hemañ diwezhañ en e bladenn Emerald (2009).

## Liammoù diavaez

* Lec'henn P. Kentel ma weler (notennoù) ha ma klever an ton
* Amañ e klever ar son kanet gant laz-kanañ skolidi Skolaj Sant Jozef Lannuon
* Sonet evel un ton vals
# Luther Burger

Luther Burger zo ur meuz eus Stadoù Unanet Amerika graet gant doughnuts ha fritezenn.
# Lustra

Lustra zo ur gumun en Italia e proviñs Salerno.
# Lutra

Lutra :
| Lutra lutra ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Genad : | Lutra |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lutra a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 2 pe 3 spesad dourgon.

## Spesadoù

* ki-dour Eurazia (Lutra lutra)
* ki-dour Sumatra (Lutra sumatrana)
* ki-dour gouzoug brizh (Lutra maculicollis) (a c'hell bezañ renket er genad Hydrictis)
# Luskellerez

Ul luskellerez a zo ur ganaouenn pe un ton a dalvez da lakaat ar vugale vihan da gousket. Peurvuiañ e vez eeun a-walc’h an ton hag adlavaret e vez ar c’homzoù meur a wech. Luskellerezioù a gaver en holl vroioù hag en holl yezhoù ar bed.

## Luskellerezioù brezhonek

Unan eus ar re anavezetañ eo « Toutouig ».

## Luskellerezioù e yezhoù all

E galleg eo anavezet mat « Dodo, l'enfant do / l'enfant dormira peut-être » ha « Fais dodo, Colas mon p'tit frère ». E saozneg eo brudet « Hush, Little Baby » pe « Twinkle Twinkle Little Star ».

## Sonerezh klasel

Meur a don zo bet savet gant sonaozourien glasel, war dri zon alies, da vont d’ober luskellerezioù. En o zouez e c’haller menegiñ ar Wiegenlied op. 49 gant Johannes Brahms hag ar berceuse op. 57 gant Frédéric Chopin. Sonaozourien all evel Franz Liszt, Maurice Ravel, Igor Stravinsky pe George Gershwin o deus savet luskellerezioù ivez.

## Notennoù

* ↑ « Toutouig » a gaver en dastumad "Kanomp Uhel"( kein al levr), embannet gant Coop Breizh

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* « Kids songs from Brittany » - Luskellerezioù brezhonek, gant un droidigezh e saozneg
* Mama Lisa’s World – Childrens’ songs and nursery rhymes
* Toutig, toutig, ma bihanig – Dailymotion
* Kouskit buan, mab bihan – Lec’hienn Divskouarn
# Levr Youdith

Levr Youdith, pe Levr Judit, a zo unan eus levrioù an Testamant Kentañ deuet betek ennomp dre droidigezh ar Seikont. Unan eus al levrioù eilkanonel eo eta. Kontañ a ra istor Youdith, un intañvez yaouank eus kêr vBaituloua hag a zeuas a-benn da lazhañ Olofern, penngadour arme roue an Asirianed goude bezañ e hoalet. Dieubet he deus he c'hêr a oa dindan seziz.
Ober a ra aozerien troidigezh An Tour-Tan ar goulenn-mañ :
   Daoust hag un diazez istorel bennak he deus an danevell-mañ ? ... A c'hell kaout, met ar pouezusañ evit ar skrivagner sakr n'eo ket taolennañ an istor, hogen reiñ ur stern gwirheñvel d'e daolenn, ha diskouez ur wech ouzhpenn, emañ an Aotroù, e pep degouezh, oc'h eveshaat ouzh e bobl hag oc'h amprouiñ he fealded a-dreuz an darvoudoù kalet a zeu da waskañ anezhi.

## Daveoù

* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 5, 1986, p 29
# Levr Yehoshoua

Levr Yehoshoua (Ys) a zo unan eus Levrioù ar Brofeded en Tanac'h hag unan eus levioù istorek ar Bibl katolik.
Teir lodenn a gaver el levr :
1) aloubadeg an Douar prometet gant ar Yuzevien (Ys 1-12) ;
2) ingaladur ar vro etre meuriadoù Israel (Ys 13-21) ;
3) dibenn kefridi Yehoshoua, prezegenn Sichem ha marv Yehoshoua (Ys 22-24).
Sur e vezer n'eo ket bet skrivet an destenn gant Yehoshoua e-unan. Meur a vammenn a gaver en oberenn.
Kalz luzietoc'h eo istor aloubadeg Kanean gant ar Yuzevien eget ar pezh a gont al levr. Eeunaet ha bravaet eo bet an darvoudoù evit lakaat personelezh Yehoshoua e kreiz an traoù ha diskouez e vez Doue o wareziñ e bobl.

#### Daveoù

* ↑ (fr)La Bible de Jerusalem, Cerf, embannadur 1998, p 304
# Levr Yoel

Levr Yoel (Joel e troidigezh Gwilh ar C'hoad, 1897) a gaver er Bibl Hebraek e lodenn ar Brofeded e-touez an Daouzek profed "bihan". Ul levr berr eo (pp 207-211 troidigezh An Tour-Tan).
Setu penaos e kinnig Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall al levr :
"Div lodenn a c'heller ober e levr Yoel : Da gentañ e tanevell ar profed ar reuz bras graet gant ar c'harveged a vefe marteze gwalennañ enebourien oc'h aloubiñ ar vro, evel ma veze graet dorifored eus enebourien all en hon amzer ; hag e c'halv Yoel e genvroiz d'ar binijenn, da fregañ o c'halonoù ha nann o dilhad ha da zistreiñ davet an Aotroù, rak — ha setu an eil lodenn — emañ Doue en e drugar o vont da argas an hanternoziad a wallgas ar vro ; adsevel a ray anezhi ha skuilhañ e Spered war bep den. Dont a ra Devezh an Aotroù, a welo kastiz an enebourien ha bleuñvidigezh Yehouda : an Aotroù en devo an trec'h. Ar pevare pennad, o tanevellañ ar varnadeg-veur e traoñienn Yehoshafat, en deus un doare apokalipsek skeudennus-tre anavezet-mat dre an "Dies Irae" ergentaou en oferennoù an Anaon."

## Daveoù

* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 3, p206
# Levr an Niveroù

Levr an Niveroù a zo pevare levr ar Pentateuc'h pe an Tora. Implijet eo bet an titl e Bibl an Dek ha Tri-Ugent hag er Vulgat peogwir e kaver niveradegoù pobl Israel ennañ (1-4 ; 26). Evit ar Yuzevien ez eo Levr an Gouelec'h a glot gwelloc'h gant e zanvez : lezennoù pobl Israel hag istor an hir a gantreadenn a gasas anezhi dre an dezerzh, bleniet gant Moizez, eus Menez Sinai betek stepennoù Rouantelezh Moab e-tal Jeriko. Tudenn Moizez eo an hini bouezusañ el levr.

## E brezhoneg

* Ann Nivérou, e Bibl Yann-Frañsez ar Gonideg e 1866.

## Notennoù

* ↑ Dictionnaire culturel de la Bible, Cerf/Nathan, 1990, p177
# Levr a gelennadurez kristen

Levr a gelennadurez kristen evit eskopti Kemper ha Leon zo ur c'hatekiz bet skrivet gant Yves-Marie Madec (1860-1932, bet moullet e Kemper e ti De Kerangal e 1884. Un displegadenn eo eus Katekiz eskopti Kemper ha Leon (Kemper, Salaun, 1883), goude un diverradenn eus istor ar sent ha heuliet gant listenn gouelioù an Iliz katolik roman.
Adembannet e voe e 1902 (De Kerangal, Kemper ha F. Paiilart, Abbeville).
Un trede embannadur, nevezet ha kresket a voe e 1932, moullet gant Moulerez Bro Kerne (sic), Kemper, ha gant Moulerez ar C'hourrier, Brest.

## Notennoù

* ↑ Yann Celton : Leoriou ar baradoz – Approche bibliographique du livre religieux en langue bretonne, #1575244 p. 247, #1582 p. 245, #1591 p. 248 ; Association Bibliographie de Bretagne, Kemper, 2002 (ISBN 2-9515762-4-2)
# Levr an anaon

Kavet e vez ul Levr an anaon e-barzh kalz a sevenadurioù: e Henegipt, en Tibet, er sevenadur maya, hag all... Dre vras, pal al levr-mañ eo sturiañ eneoù ar re varv e pad ar veaj er bed all.

## Levr an anaon e Henegipt

Levr an anaon a zo un dastumad troioù-lavar ha garmoù hud implijet en Henegipt a-benn sturiañ eneoù ar re varv. Lakaet e veze al levr e-kichen ar valzamegenn, er bez, evit ma sikourfe an den marv da dremen an amprouennoù hag erruout dirak Osiris e parkoù Ialoù (evit gellout advevañ er bed all). Kavet e vez el levr garmoù hud evit en em dreuzfurmiñ, anvioù diwallerien dor ar varnedigezh ha gwall-anzav an torfedoù digraet eo ret dibunañ evit lakaat ar galon da vezañ lijeroc'h eget Maât.
Skrivet e veze al levr e hierateg war un tamm papiruz. Kavet e vez an oberenn-mañ adalek maread an impalaeriezh nevez (XVIIIvet remziad) betek ar prantad gresiano-roman.
Memes ma eo an anv "Levr an anaon" an hini brudetañ, n'eo nemet un droidigezh peuztost eus an anv gwir. Aze e kaver troidigezhioù tostoc'h eus an anv wirion :
* Levr ar re varv hag an adc'hanedigezh;
* Levr evit mont maez er sklerijenn;
* Levr a ermaeziadenn war an deiz;
* Levr treuzneuziadurioù ha kanmeulerezh Impalaer an anaon.

### Troidigezhioù

Dastumet eo bet gant skiantourien troiad Egipt testennoù anvet lidoù-kañv gant Champollion.
Ar c'hentañ troidigezh a zo bet aozet e 1842 gant an egiptologour Karl Richard Lepsius diwar ur papiruz miret e mirdi Turin. Anvet eo bet Todtenbuch (Levr an anaon) an droidigezh. Dalc'het eo bet ar memes anv goude-se.
E 1881, an egiptologour Willem Pleyte a genglotas pennadoù embannet gant Lepsius dindan an anv Chapitres supplémentaires du Livre des Morts, 162 à 174 ; publiés d'après les monuments de Leyde, du Louvre et du British Museum.
E 1886, an egiptologour suisat Henri Edouard Naville a embannas ul levr anvet Bibl an Henegiptianed.
E 1898, an egiptologour saoz Sir E.A. Wallis Budge, rener ar British Museum, a embannas hollad pennadoù Levr an anaon goude e zizoloadenn e Teba e 1887 e lec'h ma kavas papiruz Ani. Implijout a reas an anv Levr ermaeziadenn an deiz.
Kalz a embannadurioù disheñvel a ra gant an droidigezhioù-se. Hiziv an deiz o deus ur statud foran, setu e kaver an testennoù-mañ en un doare aes kenañ war lec'hiennoù internet tud entanet gant an Henegipt.

## Levr an anaon an tibetaned

Ul levr an anaon a vez kavet e Bro-Tibet. Anvet eo ar "Bardo Thödol". Un dastumad reolennoù ha kuzulioù eo, da reiñ d'an dud o vervel pe d'ar re varv evit ma ne adc'hanfent ket en dro hag evit ma kuitfent trap ar vuhez hag an adsav da vev (Ar c'hontrol eus ar pezh a zo skrivet e-barzh al levr egiptian). Al levr-mañ a denn eus ar voudaegezh tibetan.

## Liammoù diavaez

* http://www.chez.com/historel2/livremorts/livmorts01.htm
* http://laudela.par.anubis.free.fr/Html/livre_des_morts.htm
# Levr Yirmia

Levr Yirmia (hebraeg יִרְמְיָהוּ Yirməyāhū), berraet en Yr., a zo unan eus levrioù ar Brofeded koulz er Bibl hebraek hag er Bibl katolik. Unan eus levrioù hirañ ar Bibl eo.
Gellout a reer ober teir lodenn anezhañ :
* digoradur – diouganoù a-zivout Yehouda (Yr. 1:1 – 45:5) ;
* diouganoù a-zivout ar broadoù (Yr. 46:1 – 51:64) ;
* danevell diskar Jeruzalem (Yr. 52:1-34).
Ul levr a zo bet savet gant Barouc'h, sekretour Yirmia, a gaver e-touez al levrioù eilkanonel.

## Daveoù

* Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 3, 1983, p. 71.
# Levr Yona

Levr Yona (Yn) zo unan eus levrioù profeded vihan an Tanac'h.
"Sed amañ ul levr hag en deus ur stumm nemetañ e-touez oberennoù ar brofeded : n'eus ket ennañ a ziouganoù.".
Ennañ eo kontet istor ar profed Yona a nac'h sentiñ ouzh goulenn Doue da vont da brezegenniñ e kêr Ninive evit kemenn d'hec'h annezidi e vo distrujet o c'hêr ma ne gemmont ket o doareoù-bevañ. Tec'hout a ra war vor. Skeiñ a ra ar vartoloded anezhañ er mor evit sioulaat ur gorventenn. Lonket eo gant ur pezh mell pesk. Chom a ra bev ennañ e-pad tri devezh ha dislonket eo gant ar pesk war un draezhenn. Asantiñ a ra neuze mont da Ninive. Dont a ra a-benn da gendrec'hiñ an annezidi, hag int da gemm o doareoù ha da dreiñ ouzh Doue ha setu int savetaet .
Daou dra bouezus a gaver el levr hervez Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall : "Diskleriet brav eo er skrid-mañ Ragevezh-Doue hag e drugarez, ken gwirion e-keñver ar broadoù hag e-keñver e bobl, rak mennad an Aotroù eo silvidigezh an holl bobloù."
"Ur menoz all ken pouezus : keuzidigezh ha pinijenn eo a zegas an Aotroù da reiñ e bardon d'ar pec'her."
Sellet e vez ouzh Yona evel ur rakskeudenn eus ar C'hrist, marvet ha dasorc'het tri devezh goude, gant ar gristenien hag ur sin eus ar silvidigezh kinniget d'an holl dud ivez (Mzh 12, 38-42, "Sin Yona).

## Daveoù

* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 3, 1983, p 224
* ↑ Yn 3,4-10
* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, Levrenn 3, 1983, p 224
* ↑ Ar Pevar Aviel, troet dindan renerezh Maodez Glanndour, Al Liamm, 1969, p 34
# Levr Zec'haria

Levr Zec'haria a zo unan eus levrioù ar brofeded en Tanac'h. Skrivet e vefe bet war-dro ar bloavezhioù 520 (etre 520 ha 518) kent JK.
Div lodenn a zo ennañ.
El lodenn gentañ(1-8), e lenner kennerzhoù ar profed Zec'haria d'ar bobl ha d'he renerien. Ne selaoue ket an dud ouzh ar brofeded, a-raok an harlu : bremañ avat en deus Doue truez ouzh e bobl hag a ray dezhi ober berzh, ma heuilh e Lezenn. Diskouez a ra ar profed pegen mallus eo ar peoc'h hag an unvaniezh etre renerien politikel ha relijiel evit mad ar bobl. E ziouganoù niverus hag arouezel a zo diaes a-walc'h da zirouestlañ a-wechoù. Ael an Aotrou a ro skoazell d'ar profed evit ma kompreno e lavaroù.
Ar pep brasañ eus an eil lodenn (9-14) a zo kevrinus hag a denn da ziwezh an amzerioù. D'ar broadoù, a zo enebourien e bobl, e tiougan un dazont c'hwerv, ha da Israel an daspren hag ur blanedenn splann. Goude an trubuilhoù e teuio ivez ar pobloù da azeuliñ Doue e Jeruzalem. Gellout a reer gwelout daveoù d'ar Mesiaz e 9,9-10 (ar Roue uvel) hag e 12 , 10. Meneget e vez alies ar pennadoù-mañ eus Levr Zec'haria en Testamant Nevez (Mzh 21; 4-5, 27,9 ha 26,31 ; Mk 14,27 ; Yann 19, 37).
Darn a zinac'h da Zec'haria bezañ aozer an eil lodenn. Hervez lod e vefe bet savet tost da zaou c'hant vloaz war e lerc'h.

## Daveoù

* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 3, 1983, p 252
* ↑ 1,9-17 ; 2,7-17 da skouer...
* ↑ La Bible de Jerusalem, embannadur 1998, pp 1284-1295
* ↑ Dictionnaire culturel de la Bible, cerf/Nathan, 1990, pp 261-262