OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Anabar

An Anabar a zo ur stêr, 939 km hed dezhi, e republik Sac'ha, e Siberia, e Rusia.
Aberiñ a ra er Mor Laptev.
# Anabathmis

Anabathmis :
| Anabathmis hartlaubii, tresadenn gant Keulemans (1880). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Nectariniidae |
| Anv skiantel ||
| Anabathmis Reichenow, 1905 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Anabathmis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1905 gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941).

## Spesadoù

Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Anabathmis hartlaubii,
* Anabathmis newtonii,
* Anabathmis reichenbachii.
O c'havout a reer holl en Afrika.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Nectariniidae/Anabathmis (lennet e-barzh d'ar 16 a viz Eost 2016).
# Ana del Castillo

Ana del Castillo, ganet e 1999 e Valledupar, e Kolombia, zo ur ganerez vallenato kolombian.

## Pladennoù

* Ana Del Castillo (Live),
* La Parranda de W

## Liamm diavaez

* Ana del Castillo y Churo Diaz Dile - YouTube
# Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera

Ana de Mendoza de la Vega y Luna, pe Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera (Medina de Rioseco, 1554- Guadalajara, 1633), a oa VI$^{vet}$ dugez an Infantado, meurdez a Spagn, eus 1601 betek he marv e 1633.

## Dimezioù

Merc'h e oa da Íñigo López de Mendoza y Mendoza.
Div wech e timezas. Da gentañ da Rodrigo de Mendoza, breur d'he zad, evit mirout ouzh kudennoù a hêrezh en dugelezh Mendoza. Div verc'h hepken a vevas dreist o c'hrennoad :
** Luisa de Mendoza, a zimezas da eil mab dug Lerma, Francisco Gómez de Sandoval y Rojas ;
** hec'h eil merc'h María López de Mendoza a zimezas da García de Toledo, dug Fernandina, a voe ivez markiz Villafranca.​
Intañvez e voe Ana Mendoza e 1587.
Seizh vloaz goude, e 1594, ec'h addimezas da Juan Hurtado de Mendoza y Mendoza, Mayordomo mayor ar Rouaned Felipe III ha Felipe IV, hag ivez Paotr-kezeg meur Felipe IV, mab da Íñigo López de Mendoza y Mendoza, 3de Markiz Mondéjar. Div verc'h o doe :
* María, marvet da 12 vloaz ;
* Ana de Mendoza, a zimezas da Francisco Diego López de Zúñiga Guzmán Sotomayor y Mendoza, dug Feria ha VII$^{vet}$ dug Béjar.
# Anabacerthia

Anabacerthia :
| Anabacerthia striaticollis, luc'hskeudennet e Kolombia. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Furnariidae |
| Iskerentiad : | Furnariinae |
| Anv skiantel ||
| Anabacerthia Lafresnaye, 1841 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Anabacerthia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Anabacerthia amaurotis,
* Anabacerthia lichtensteini,
* Anabacerthia ruficaudata
** A. r. flavipectus, ruficaudata ha subflavescens,
* Anabacerthia striaticollis
** A. s. anxia, montana, perijana, striaticollis, venezuelana ha yungae,
* Anabacerthia variegaticeps
** A. v. schaldachi, temporalis ha variegaticeps.
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Furnariidae/Anabacerthia (lennet e-barzh d'an 18 a viz C'hwevrer 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ana de Mendoza

Ana de Mendoza zo anv div briñsez spagnol :
* Ana de Mendoza de la Cerda (1540-1592), priñsez Éboli ha dugez Pastrana.
* Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera (1554-1633).
# Ana de Mendoza de la Cerda

Ana de Mendoza de la Cerda y de Silva y Álvarez de Toledo (Cifuentes, 29 a viz Mezheven 1540 - Pastrana, 2 a viz C'hwevrer 1592) a oa ur briñsez spagnol a zouge an titloù a IIvet dugez Francavilla, IIvet priñsez Mélito, IIvet kontez Aliano hag IIvet markizez Algecilla a-berzh he zad ; ouzhpenn-se e oa priñsez Éboli, dugez Estremera, dugez Pastrana ha markizez Diano, a-berzh he fried Ruy Gómez de Silva, priñs portugalat ha harp d'ar roue spagnol Felipe II, met anavezetoc'h eo evel Priñsez Éboli

## Buhez
### Bugeliezh

Ana de Mendoza a oa ganet en un tiegezh spagnol eus ar re c'halloudusañ en hec'h amzer: tiegezh Mendoza, eus Mendoza, en Araba. Merc'h nemeti he zud e oa. He zad, Diego Hurtado de Mendoza y de la Cerda, a oa Iañ dug Francavilla ha Iañ priñs Mélito ha besroue Aragón, hag he mamm, María Catalina de Silva y Álvarez de Toledo, a oa merc'h da gont Cifuentes.
Pa voe daouzek vloaz Ana en 1553, e sinas paperioù hec'h eured da Ruy Gómez de Silva, erbedet gant ar priñs Felipe, a oa da vezañ ar roue Felipe II. He fried a oa priñs Éboli, ur gêr eus Rouantelezh Naplez, ha ministr d'ar roue. Kargoù Ruy a oa kaoz ma ranke chom en Bro-Saoz, hag er pemp bloaz kentañ eus o friedelezh ne voent ket hiroc'h eget tri miz a-gevret.
Ur vaouez a spered hag a gened e oa e lez Spagn. Evit koll he lagad dehou n'eus nemet martezezoù. Hervez lod e vije bet gloazet gant beg un arm a oa etre daouarn ur floc'h pa oa hi bugel. Kement-se avat ne seblant ket asur : marteze e-lec'h bornez e oa luchez, hep prouenn ebet avat.

### Bec'h gant Teresa de Jesús

Ana hag he fried a c'houlennas div gouent eus leanezed ar C'harmez divotoù en Pastrana. Bec'h a savas gant al leaned hag al leanezed ha dreist-holl gant Teresa de Jesús, anavezet ivez evel Tereza Avila, peogwir e felle da Ana e vije savet ar c'houentoù hervez he c'hoant, ma voe gorrekaet al labourioù. Ruy Gómez de Silva a lakaas peoc'h , met pa varvas e savas bec'h adarre rak ar briñsez a felle dezhi mont da leanez ha lakaat he mitizhien da vezañ ivez;
Roet e voe he c'hoant dezhi gant Teresa de Jesús, en desped dezhi avat, ha lakaet e voe en ur gell rust. Buan e skuizhas er gell, ha mont a reas en un ti a oa e liorzh ar gouent gant he mitizhien. En ti-se he devoa armelioù da lakaat he dilhad ha bravigoù, hag e c'halle mont e-maez ar gouent evel a gare. Neuze, war urzh Teresa, ez eas kuit an holl leanezed eus Pastrana, hag hec'h-unan e chomas Ana. Neuze e tistroas ar briñsez da chom d'he falez e Madrid. Hogen, kent-se, ec'h embannas ur vuhezskrid diwar-benn Teresa, ma savas trouz bras, ha berzet e voe an oberenn e-pad dek vloaz gant an Ofis Santel.

### An intañvez hag he bugale

Goude marv he fried e rankas merañ ar madoù laosket war e lerc'h. Gant he renk uhel e c'hallas dimeziñ he bugale da dud a renk ken uhel all. Ana, he merc'h henañ a zimezas da Alonso Pérez de Guzmán el Bueno y Zúñiga, dug Medina Sidonia ; he mab henañ, Rodrigo, a voe dug Pastrana ; Diego a voe dug Francavilla, besroue Portugal, ha markiz Allenquer. He mab Fernando, a voe manac'h frañsiskat, hag anvet Pedro González de Mendoza (evel ur gourdad a oa kardinal Mendoza), ha goude arc'heskob Zaragoza.
# Anabazenops

Anabazenops :
| Anabazenops fuscus, luc'hskeudennet e Brazil. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Furnariidae |
| Iskerentiad : | Furnariinae |
| Anv skiantel ||
| Anabazenops Lafresnaye, 1841 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Anabazenops a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Spesadoù

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Anabazenops dorsalis,
* Anabazenops fuscus.
O c'havout a reer e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Furnariidae/Anabazenops (lennet e-barzh d'ar 17 a viz C'hwevrer 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# 485

Diwar-benn ar bloavezh 485 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 485

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 485
# 487

Diwar-benn ar bloavezh 487 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 487

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 487
# 489

Diwar-benn ar bloavezh 489 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 489

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 489
# 481

Diwar-benn ar bloavezh 481 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 481

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 481
# 488

Diwar-benn ar bloavezh 488 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* hervez ar gronikenn angl-ha-saoz e varv Hengist ha mont a ra e vab Oisc war e lec'h evel roue Kent.
* diskar-amzer - goañv : kuitaat a ra Ostrogoted Teodorig Noves e Moesia evit Italia dre Sirmium. Trec'hiñ a reont ar Gepided hag ar Sarmated en Illyria.

### Azia

* 22 a viz Gouere : deroù ren Kavadh I$^{añ}$, mab Peroz I$^{añ}$, roue Persia (488-531). Desavet eo bet e-touez an Huned Hephtalit gant ma en deus darempredoù mat. Lakaat a ra e pleustr ul lodenn eus programm, gwelet evel dispac'hel, sektenn relijiel Mazdak, ar vasdakierezh, hag enebiñ a ra ar bobl hag ar mobedhed (majed) ouzh an dra-se.
* miz Gwengolo : lakaet eo d'ar marv an treuzimpalaer chalsedonat Leontius hag ar patrikian isauriat Illus war urzh Zenon e Seleucia Isauria. Trec'h eo an tu monophysiek hag an impalaer ar Reter nemetañ a chom Zenon.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Patrom:Oberenn
* ↑ Patrom:Oberenn
* ↑ Patrom:Oberenn

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 488

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 488
# 480

Diwar-benn bloavezh 480 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Faezhañ a ra Odoaker Julius Nepos en-doa esaeet da adaloubiñ Italia
* Aloubiñ a ra Odoaker Dalmatia

#### Frañs
### Azia
#### Reter-pellañ
### Afrika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 480
* Impalaerezh Kōken eus Japan

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 480
# 482

Diwar-benn ar bloavezh 482 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 482

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 482
# 483

Diwar-benn ar bloavezh 483 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 483

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 483
# 484

Diwar-benn ar bloavezh 484 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 484

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 484
# 486

Diwar-benn ar bloavezh 486 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 486

## Marvioù

Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 486
# Balum an hanternoz

Balum an hanternoz :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Balaenopteridae |
| Genad : | Balaenoptera |
| Anv skiantel ||
| Balaenoptera borealis Lesson, 1828 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Balum an hanternoz (Balaenoptera borealis) a zo ur morvil fanoliek.
# Balum askellek

Balum askellek :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Balaenopteridae |
| Genad : | Megaptera |
| Anv skiantel ||
| Megaptera novaeangliae Borowski, 1781 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar balum askellek (Megaptera novaeangliae) a zo ur morvil fanoliek. Ar spesad nemetañ eo er genad Megaptera. Ur balum deuet d'e vent a dap 13-14 m hag a bouez war-dro 25 tonenn. Brudet eo ar balumed askellek evit al lammoù bras a reont e-maez an dour, ar pezh a blij kalz d'ar sellerien balumed. Gallout a rafe bezañ en tu-hont da 80 000 balum askellek dre ar bed, un niver hag a gresk ingal, pa oant bet en arvar da vont da get da heul ar balumeta a ziouennas war-dro 90% anezho.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Balum begek

Balum begek :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Balaenopteridae |
| Genad : | Balaenoptera |
| Anv skiantel ||
| Balaenoptera acutorostrata Lacépède, 1804 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar balum begek (Balaenoptera acutorostrata) a zo ur morvil fanoliek.
# Balum boutin

Balum boutin :
| Gwel a-zioc'h eus ur balum boutin. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Balaenopteridae |
| Genad : | Balaenoptera |
| Anv skiantel ||
| Balaenoptera physalus (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar balum boutin (liester : balumed boutin) a zo ur spesad morviled fanoliek, Balaenoptera physalus an anv skiantel anezhañ. An eil brasañ eus ar balumed eo, war-lerc'h ar balum glas. Anvet e voe Balaena Physalus (kentanv) da gentañ-penn gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) e 1758. Kavet e vez en holl vorioù ar bed, met en arvar emañ. Hiziv an deiz ez eus war-dro 40 000 anezho en hantervoul norzh ha tro-dro da 15 000-20 000 en hantervoul su, pezh n'eo nemet un dregantad bihan eus ar boblañs a oa gwechall.

## Annez hag isspesadoù

Daou isspesad a ya d'ober ar spesad : B. p. physalus ha B. p. quoyi.

## Liammoù diavaez

* (en) Balaenoptera physalus war al lec'hienn Mammal Species of the World

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Erbedet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Marine Bio
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Balum korr

Balum korr :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Isurzhad : | Mysticeti |
| Kerentiad : | Neobalaenidae |
| Genad : | Caperea |
| Anv skiantel ||
| Caperea marginata J. E. Gray, 1846 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Balum korr (Caperea marginata) a zo ur morvil fanoliek. Ar spesad nemetañ eo er genad Caperea hag er c'herentiad Neobalaenidae.
# Balum (steredeg)

Ar Balum (Cetus, berraet e Cet) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Steredennoù heverkañ

* Menkar / α Cet
* Deneb Kaitos / β Cet
* Baten Kaitos / ζ Cet
* Mira / ο Cet
* Tau Ceti / τ Cet

## Traoù oabl

* NGC 246
* NGC 908

## Gwelet ivez

* Korf-egor
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Balum gris

Balum gris :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Isurzhad : | Mysticeti |
| Kerentiad : | Eschrichtiidae |
| Genad : | Eschrichtius |
| Anv skiantel ||
| Eschrichtius robustus Lilljeborg, 1861 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar balum gris (Eschrichtius robustus) a zo ur morvil fanoliek. Ar spesad nemetañ eo er genad Eschrichtius hag er c'herentiad Eschrichtiidae.
# Abrikez

An abrikez zo frouezh taolet gant gwez bihan eus kerentiad ar Rosaceae, anvet Prunus armeniaca gant ar skiantourien.
Amprestet eo bet anv ar frouezh-se digant ar galleg, met un istor hir en deus ar ger. Tremenet e oa eus latin an Henromaned (praecoquum, da lavaret eo "(frouezhenn) abred") d'an henc'hresianeg (πραικόκιον praikókion) ; eus an henc'hresianeg e oa tremenet en arabeg (أَلْبَرْقُوق ʾal-barquq, gant ar ger-mell) ; gant Katalaned e oa bet amprestet digant an arabegerien hag aet da albercoc ; hag eus ar c'hatalaneg e oa tremenet e galleg, er XVI$^{vet}$ kantved, dindan ar stumm abricot. Ha diwezhatoc'h e oa bet amprestet gant ar vrezhonegerien dindan meur a stumm : abrikez, brikez pe abrikod
En Azia e kreske ar gwez-abrikez da gentañ. Eno e voent gounezet, a-bell zo, ha degaset e voent da C'hres gant Aleksandr Veur, ha goude e errujont e Roma hag e voent gounezet tro-dro d'ar Mor Kreizdouar, en Impalaeriezh roman. Er XVII$^{vet}$ kantved e voent degaset da Amerika gant an drevadennerien saoz ha spagnol. Degaset e voent da Aostralia ivez. Bremañ e vezont gounezet en ur bern broioù dre ar bed. Turkia eo ar vro ma eoster ar muiañ a abrikez (811 609 a donennoù e 2013).

## Notennoù

* ↑ Geriadurig brezhoneg-galleg, Émile Ernault, p. 7
* ↑ Geriadur Gregor Rostren, p. 768
* ↑ Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes, Émile Ernault, p. 2
# Abriola

Abriola a zo ur gumun en Italia e proviñs Potenza hag e rannvro Basilicata. Un 1300 a dud zo enni o chom.
# Abroscopus

Abroscopus :
| Abroscopus schisticeps. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Cettiidae |
| Anv skiantel ||
| Abroscopus Baker, 1930 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Abroscopus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1930 gant an evnoniour breizhveuriat Edward Charles Stuart Baker (1864-1944).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Abroscopus albogularis
** A. a. albogularis, fulvifacies ha hugonis,
* Abroscopus schisticeps
** A. s. flavimentalis, ripponi ha schisticeps,
* Abroscopus superciliaris
** A. s. bambusarum, drasticus, euthymus, flaviventris, papilio, sakaiorum, schwaneri, smythiesi, superciliaris ha vordermani.
O c'havout a reer en Azia, c'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur

Renket e vezent er c'herentiad Sylviidae kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cettiidae/Abroscopus (lennet e-barzh d'an 28 a viz C'hwevrer 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Abri du Marin

An Abri du Marin (Goudor ar Vartoloded) a oa tier-herberc'h krouet gant Jacques de Thézac e deroù an XX$^{vet}$ kantved e perzhier Breizh, e Kerne dreist-holl, evit ar vartoloded a voazie tremen o amzer re alies en tavarnioù. Lec'hiet mat e oant e-kichen ar c'haeoù hag ar chaoserioù ma veze staget ar bagoù.
Jacques de Thézac en doa graet eus ar Goudorioù-se binvioù evit stourm ouzh ar baourentez hag an dienez sokial, lec'hioù plijus evit degemer ar vartoloded.
Etre 1900 ha 1940 e oa tremenet 14 milion a dud dre ar Goudorioù. Eus 1940 da 1976 e voe 6 milion a dud c'hoazh.

## Savidigezhioù Abris du marin

Awenet e oa bet Jacques de Thézac gant sailor’s homes Breizh-Veur, a oa tier livet en roz savet er perzhier.
Unnek Abri du marin a voe savet etre 1900 ha 1933 : dek e Penn-ar-Bed hag unan e Mor-Bihan. Re all a voe c'hoazh, pa voe savet pemzek en holl etre 1900 ha 1952.
Er bloavezhioù-mañ e voe digoret Abris du Marin :
* Kerzu 1899, war Enez-Sun
* C'hwevrer 1900 : er Gelveneg.
* Genver 1901 : e Passage-Lanriec.
* Du 1901 : e Gwaien, hag e Konk-Kerne (kae ar Groaz), a voe troet en herberc'hti yaouankiz e 1960.
* Kerzu 1901 : e Porzh-Lae (Ar Gerveur).
* 1903 : e Kameled.
* Du 1904 : Goudor ar Vartoloded Sant Voran.
* 1906 : un eil war Enez-Sun.
* 1908 : en Enez-Tudi.
* 1909 : e Rosko.
* Goude 1910 : e Konk-Leon.
* 1912 : e Douarnenez, hiriv ti ar Chasse-marée.
* 1952 : e Sant-Wenole (Penmarc'h).
* Deiziadoù dianav : Poulgwazeg, Enez Houad, Porzh-Maria.

## Skeudennoù

* Douarnenez : Ti ar Chasse-Marée (talbenn ar gevred)
* Douarnenez : Ti ar Chasse-Marée (talbenn)
* E Gwaien e goañvezh 1914
* Ar sal-gousket e Gwaien war-dro 1914
* E Sant-Voran, war-dro 1905
* E Sant-Voran : moused oc'h ober dantelezh evit gounit o boued e-pad enkadenn ar sardin (deroù an XXvet kantved)
* E Sant-Voran
* E Sant-Voran : skritell
* E Sant-Voran
* E Sant-Voran

## Brezhoneg

Tammoù brezhoneg a weler war luc'hskeudennoù kozh, met war a seblant int bet diverket holl.

## E lec'hioù all

* Unan a oa en Enez Yeu ivez
* Ur ranndi da feurmiñ zo anvet heñvel, e Kastell-Nevez ar Faou, netra da welout gant an tier istorel war an aod.

## Liammoù diavaez

* Un tamm istor : Lec'hienn Sant-Voran

## Notennoù

* ↑ L'Ouest-Éclair ar Sadorn 13 a viz Here 1906.
* ↑ (fr) Les Abris du Marin en Bretagne
* ↑ http://www.hotelyeu.com/246-a-decouvrir/298-l-abri-du-marin.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20150717220211/http://www.chambres-hotes.fr/chambres-hotes_l-abri-du-marin_chateauneuf-du-faou_31109.htm
# Abrincatui

An Abrincatui (anvet ivez Abrincatuens) a oa ur bobl c’halian en Arvorig gwechall. Meneget int e skridoù Plinius an Henañ. En aod Bae Menez Mikael, etre an Unelli en norzh hag ar Riedoned er su, e oant staliet.
Caius Julius Caesar ne ra ket anv anezho en e skridoù. Ne oant ket ur bobl c'halloudus, war a seblant.
Lodek e oant e Kengevredad Arvorig.
Ingena e oa an anv kozh o c'hêr bennañ, da vare donedigezh ar Romaned. Legedia ha Legedia Abrincatum e oa hec’h anv diwezhatoc’h, a-raok dont da vezañ Civitas Abrincatum. Abrincatae e oa hec'h anv en Notitia Dignitatum, deuet da vout Avranches hiriv.
Klotañ a rafe o bro gant an tolead a vez graet Avranchin anezhañ.

## Notennoù

* ↑ Klaudios Ptolemaios, II 8, 8
* ↑ Taolenn Peutinger, 27
* ↑ Avranchin monumental et historique, Édouard Le Héricher, 1845
# Abrucena

Abrucena a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Abreu e Lima

Abreu e Lima zo ur gumun eus Brazil e Pernambuco. Gorread Abreu e Lima a zo 126 193 km2, poblet eo gant 100 346 anneziad hag ur stankter a 780 annezad dre gilometrad karrez zo. 75% eus ar gêr a zo tiriadoù war ar maez, met n'eus nemet 8% eus hollad ar boblañs a vez o vevañ en diavaez diouzh an tiriad kêriekaet.
Anvet eo bet kêr evit enoriñ José Inácio de Abreu e Lima (1794-1869), lesanvet "Inácio Pernambucano". Abreu e Lima en devoa kemeret perzh e meur a emgann en Pernambuco ha stourmet en devoa gant Simón Bolívar e brezelioù dieubidigezh Venezuela ha Kolombia.

## Deskadurezh

Kavout a reer 33 skol en Abreu e Lima: 22 el lodenn kêriekaet, hag 11 war ar maez.
# Abrobin

Abrobin zo ul levr gant Yeun ar Gow, hag embannet gant Al Liamm e 1964, savet diwar ar romant Robinson Crusoe gant ar skrivagner saoz Daniel Defoe, e 1719. Kant c'hwec'h pajenn ha tri-ugent zo en embannadur brezhonek kentañ.

## Istor

Er roll « Oberou Yeun ar Gow » a gaver e penn kentañ Ar Person touer, e 1961, e oa meneget e-touez an « Oberou diembann » : « ROBINSON KRUZO, hervez D. De Foe ». Padal, pa zeuas e-maez al levr e skrivas Yeun ar Gow en ur rakskrid : « Daniel Defoe, pe De Foe evel ma ra darn outañ dre fazi ». Gwir eo e lenner De Foe war ar goloioù gallek, ha Defoe en holl levrioù saoznek.
Un eil embannadur e ti Al Liamm e 2005 a zo bet anvet : « Daniel Defoe, Robinson Crusoe, Brezhoneg gant Yeun ar GOW », 156 pajenn ennañ, dek nebeutoc'h eget en embannadur brezhonek kentañ, ma c'haller soñjal eo bet berraet un tamm bennak.

## Troidigezh

Un droidigezh e vije al levr, daoust ma n'eo ket skrivet war ar golo. Troidigezh diwar betra avat ? Marteze diwar oberenn saoznek ar skrivagner saoz Daniel Defoe, Robinson Crusoe, bet embannet e 1719. Se n'hall ket bezañ pa seller eus niver ar pajennoù : en embannadur saoznek gant Penguin, e 2004, e konter 288 pajenn pa n'eus nemet 160 pajenn e brezhoneg.
Splann eo n'eo ket ar skrid orin zo bet lakaet e brezhoneg, nag an droidigezh c'hallek anezhañ zoken. Neuze n'hall bezañ nemet un embannadur gallek evit bugale. Marteze hini ar Bibliothèque verte (an hini kentañ a oa bet graet e 1938), a oa 252 bajenn ennañ koulskoude, hag a vefe bet krennet c'hoazh ouzhpenn evit embann e brezhoneg. Met marteze eo troet diwar un embannadur bennak all, pe adsavet daou pe dri embannadur gallek evit ar yaouankiz war un dro.

## Liammoù diavaez

* (fr) Embannadurioù gallek

## Notennoù

* ↑ Fichenn embannadur Robinson Crusoe gant Penguin Classics : 288 pajenn :
* ↑ (fr)
# Abrocoma

Abrocoma :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Abrocomidae |
| Genad : | Abrocoma |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Abrocoma zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù

* razh-chinchilla Bennett (Abrocoma bennettii)
* razh-chinchilla Bolivia (Abrocoma boliviensis)
* razh-chinchilla Budin (Abrocoma budini)
* razh-chinchilla louet (Abrocoma cinerea)
* razh-chinchilla Famatina (Abrocoma famatina)
* razh-chinchilla Sierra del Tontal (Abrocoma shistacea)
* razh-chinchilla Uspallata (Abrocoma uspallata)
* razh-chinchilla Punta de Vacas (Abrocoma vaccarum)