OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Grallariidae

Grallariidae :
| Grallaricula peruviana, luc'hskeudennet en Ecuador. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Grallariidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1873 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898), a vev e Kreiz ha Suamerika.
Diouzh Doare 8.1 an IOC World Bird List ez a pevar genad golvaneged d'ober ar c'herentiad. Setu-i amañ, renket diouzh an urzh filogenetek (U. f.).
| U. f. | Genad | Niver a spesadoù | Skouer |
| 1 | Grallaria Vieillot, 1816 | 32 | Grallaria gigantea. |
| 2 | Hylopezus Ridgway, 1909 | 10 | Hylopezus perspicillatus. |
| U. f. | Genad | Niver a spesadoù | Skouer |
| 3 | Myrmothera Vieillot,1816 | 2 | M. campanisona modesta. |
| 4 | Grallaricula P.L.Sclater, 1858 | 9 | Grallaricula flavirostris. |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Grallariidae: Antpittas Sclater and Salvin, 1873 (1872).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Grallariidae (lennet e-barzh d'ar 5 a viz Mae 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Grainville-Langannerie

Kumunioù Bro-C’hall :
| Anv | Grainville-Langannerie |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Grainville-Langannerie e Kanton Bretteville-sur-Laize hag en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Cingal |
| Kanton | Bretteville-sur-Laize |
| Kod INSEE | 14310 |
| Kod post | 14190 |
| Maer | François Besnard |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,32 km² |
| Led | 49° 00' 45" Norzh |
| Hed | 00° 16' 18" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 101 m |
| Uhelder brasañ | 175 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 650 (2008) |
| Stankter | 122 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Grainville-Langannerie a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, Aloubadeg Normandi, 1944: lazhet e voe ur vaouez ha daou vugel gant ur vombezadeg e miz Even 1944 ha fuzuilhet e voe ur gwaz gant an Alamaned e miz Gouere e Grainville-Langannerie.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Bered Lu Polonia, 1944.
* Iliz katolik Sant Steven.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
# Graincourt-lès-Havrincourt

Kumunioù Frañs :
| Anv | Graincourt-lès-Havrincourt |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Marquion |
| Kanton | Marquion |
| Kod INSEE | 62384 |
| Kod post | 62147 |
| Maer | Jean-Marcel Dumont |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 11,57 km² |
| Led | 50° 08' 43" Norzh |
| Hed | 03° 06' 37" Reter |
| Uhelder kreiz | 79 m |
| Uhelder bihanañ | 61 m |
| Uhelder brasañ | 101 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 615 (2007) |
| Stankter | 53 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Graincourt-lès-Havrincourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Dismantroù an iliz katolik ha kreiz ar vourc'h
Brezel-bed kentañ: distrujet razh e voe ar gêriadenn; roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Grajal de Campos

Grajal de Campos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Emgann Tarawa

Emgann Tarawa a voe stourmet war talbenn Meurvor Habask an Eil Brezel-bed etre an 20 ha 23 a viz Du 1943. An emgann a voe stourmet war atoll Tarawa en inizi Gilbert. Ul lodenn e oa eus an oberiadur-brezel Galvanic, aloubadenn an inizi Gilbert gant luioù Stadoù-Unanet Amerika. E-tro 6400 den, Japaniz, Koreaned, ha Stadunaniz a voe lazhet e-pad an emgann, darn anezho war enezennig Betio.
Emgann Tarawa a oa bet ar c'hentañ argadenn stadunanat war un tiriad strategel e-kreiz ar rannvro Habask. Ar c'hentañ gwech eo evit ar Stadunaniz da vezañ talet kreñv ouzh un dilestradeg. An dilestradegoù a oa bet a-raok hini Tarawa a oa bet laosket da vont betek penn a-raok ma vefe talet outo. E Tarawa, ar 4500 difenner japanat a oa dafaret ha prientet mat. N'o devoa ket gortozet fin an dilestradeg evit tagañ an nerzhioù enebour. Stourmet o devoa ouzhpenn-se betek tostik-tost an den diwezhañ. Kolloù an United States Marine Corps ha re an US Army a chomo ken uhel evel-se evit ar peurrest eus ar brezel evel e-pad Kampagn c'hwec'h miz Guadalcanal. An diforc'h a vo e oa bet uhel kolloù Tarawa met e nebeut amzer, 76 eurvezh.
Sabatuet e oa bet pobl Stadoù-Unanet Amerika dres goude an emgann o welet kement a soudarded lazhet pe mac'hagnet evit un tamm douar ken bihan ha didalvoud evit ar brezel.
# Emgann Stiklestad

Emgann Stiklestad zo unan eus emgannoù brudetañ istor Norvegia. C’hoarvezout a reas d’an 29 a viz Gouere 1030, e-kichen Stiklestad, e rannvro Trøndelag.
Bez e voe unan eus an emgannoù etre kristenien su Norvegia, renet gant ar roue Olaf Haraldsson hag ar baganed eus hanternoz ar vro. Lazhet e voe ar roue Olaf e-pad an emgann hag abalamour da se e voe lakaet da sant diwezhatoc’h, pa voe kaset e gorf da Nidaros.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec’hienn Stiklestad – Emgann Stiklestad (no) (en) (de)
# Emgann Tanga

Emgann Tanga, lesanvet Emgann ar gwenan, a oa bet ur c'hwitadenn veur gant un nerzh kas savet gant Indianed lu Rouantelezh-Unanet pe nerzh "B" dindan urzhioù ar Major Jeneral A.E. Aitken da aloubiñ Reter Afrika dindan beli Alamagn (Tanzania hiziv-an-deiz dreist-holl) e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Harpet e oa bet an nerzh-kas se gant un nerzh all "c" anezhi a voe talet ivez e menezioù Longido ul lodenn izel d'ar C'hilimanjaro.
Bez e voe ar c'hentañ emgann bras eus ar brezel e Reter Afrika. An nerzhioù Unanet kalz galloudusoc'h a voe riñset gant nerzhioù munut Alamagn savet gant Askari ha nebeut emezelidi trevadennel dindan urzhioù al Letanant Koronal Paul von Lettow-Vorbeck.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ http://www.firstworldwar.com/battles/tanga.htm
# Emgann Tebez

Emgann Thebai a c'hoarvezas er bloaz 335 kent JK. Emsavet e oa kêr a-enep beli Makedonia, lakaet warni gant ar basileüs Phillipos II pa voe lazhet ar roue. Dont a reas e vab Alesant da lakaat seziz war gêr Thebai. Kemer a reas kêr ha distrujañ anezhi.
# Emgann Stamford Bridge

Emgann Stamford Bridge a c'hoarvezas d'ar 25 a viz Gwengolo 1066 e Stamford Bridge e Yorkshire - teir sizhun a-raok Emgann Hastings - etre strolladoù saoz Harold Godwinson ha nerzhioù norvegiat Harald Hardrada. Merkañ a reas fin an oadvezh viking.

## Liammoù diavaez

* YouTube - Battle of Stamford Bridge
# Emgann Sugar Point

Emgann Sugar Point pe Battle of Leech Lake a c'hoarvezas d'ar 5 a viz Here 1898 e Minnesota, etre Amerindianed ha soudarded ar 3rd U.S. Infantry Regiment eus an United States Army. Pal ar soudarded stadunanat a oa herzel ar penn vandenn preizher Ojibwe Bugonaygeshig (lesanvet "Old Bug" pe "Hole-In-The-Day"). An emgann a zo bet lesanvet "the last Indian Uprising in the United States" (Brezhoneg: "An emsavadeg indian diwezhañ er Stadoù-Unanet").
# Emgann Strizh-mor Korea

Emgann war vor Pusan pe Emgann Strizh-mor Korea zo bet un emgann etre daou lestr-brezel e penn kentañ Brezel Korea. D'ar 25–26 a viz Even 1950 e oa bet ur c'hrogad etre morlu Sukorea ha morlu Norzhkorea. Un dezouger soudarded norzhkorean gant war-dro 600 betek 1000 soudard en e vourzh, hervez ar mammennoù, a oa bet o klask dilestrañ e porzh Busan met taget e voe gant ur vag eus ar morlu sukorean ha kaset d'ar strad. Bez e voe unan eus kentañ emgannoù war vor ar brezel. Gwelet e vez evel un trec'h strategel bras gant Korea ar Su hiziv-an-deiz.

## Istor

Lu Sukorea a oa tost da vezañ riñset. Darn eus ar vro a oa bet aloubet gant an nerzhioù komunour. Ar re-se a oa bet o soñjal tagañ nerzhioù Sukorea dre an a-dreñv. Evit en ober e oa ezhomm eus ur porzh bras. Soñjet o doa en hini Busan. Kaset e oa bet ur vag dezougen evit klask dilestrañ un nebeud kantadoù soudarded er porzh a oa hep difenn pe dost. Siwazh evit Norzhkorea e oa bet gwelet ar vag e-pad an noz gant ur vag brezel eus Sukorea. Goude un emgann 20 munut e oa bet kaset ar vag dezougen d'ar strad.
Ma vije deuet al lu norzhkorean eus e daol, e vez laret gant lod istorourien e vefe bet gounezet Brezel Korea ganto.
# Emgann Stallupönen

Emgann Stallupönen eo an emgann kentañ a voe war talbenn reter ar Brezel-bed Kentañ, d'ar 17 a viz Eost 1914, etre an arme rusian renet gant Paul von Rennenkampf hag an arme alaman, renet gant Hermann von François. C'hoarvezout a reas e-kichen kêr alaman Stallupönen, a oa war harzoù Impalaeriezh Rusia d'an ampoent.
Kolloù ar rused a oa bet 619 lazhet, 2382 gloazet, 4466 prizoniad, en holl: 7467. Evit an Alamanted e oa bet 1297 en holl. Un trec'h peurglok e oa bet evit an alamanted.
# Gwalenn

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Gwalenn zo un anv brezhonek a reer eus meur a dra.
Bez e c'hall bezañ:
* ur vazh hir, gwelout bazh, da reiñ gwalennadoù a-wechoù, pe da walennata an dud
** ur walenngrog, gwalenn hir gant un higenn da besketa pesked bras zo,
** un dra a denn d'un vazh hir,
*** evel gwalenn ar c'hein, pe ar walenn-gein
*** gwalenn-harp ar gwez
* un dra fall a zegouezh en ur vro,
** evel e mojenn an teir gwalenn a gastiz meneget gant Jules Gros: bosenn, kernez ha brezel;
** evel e barzhoneg Anjela Duval: Gwashat gwalenn a gastiz O wastañ hor Bro-ni : Tec’hel ha divroañ
* ur muzul, gwalenn (muzul)
* ur bravig, e stumm ur c'helc'h, a lakaer ouzh ar biz, sellout ouzh gwalenn (biz)
** traoù damheñvel ouzh ar bravigoù-se, evel gwalenn-skouarn tud zo
*** gwalinier Sadorn, en-dro d'ar blanedenn Sadorn.

## Pennad kar

* post
* peul
* gwern
# Gwalenn (muzul)

Ur walenn zo ur muzul hirder kozh, kement ha pevar zroatad, war-dro 118 cm, a servije da vuzuliañ danvez. Brasoc'h eget ar walenn e oa an tez.
En 1793 e voe echuet gant ar muzuloù kozh ha kemeret ar metr en o lec'h.

## Gwerzioù

* Peder gwalennad lien moan C'h a d'ober boned d'un dogan. Soniou Breiz Izel.
# Gwalior

Gwalior (ग्वालियर) a zo ur gêr veur e stad Madhya Pradesh en India. Poblet eo gant 1 902 000 a dud (e 2011).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gwalenn-skouarn

Ur walenn-skouarn zo ur walenn lakaet ouzh ar skouarn. Darn a ranker toullañ ar skouarn evit o lakaat. Gwalennoù bihan zo, ha re vras a c'hall bezañ ponner a-wechoù, ken e c'hallont hiraat an divskouarn.
Peurvuiañ eo ar merc'hed a wisk gwalinier-skouarn, hogen kalzik a baotred a ra ivez, daoust ma kustumont lakaat gwalinier bihanoc'h.
Eus bravigoù-skouarn e komzer ivez.

## Pennad kar

* gwalenn (biz)
# Gwalldaol an 18 a viz Kerzu 2016 e Karak

Gwalldaol an 18 a viz Kerzu 2016 e Karak a zo bet ur gwalldaol e Karak (Jordania), d'an 18 a viz Kerzu 2016. Dek den a voe lazhet gant ar spontourion: seizh poliser, daou sivil jordanian hag un douristez deut eus an Douar-Nevez (Kanada) da welet he mab, hemañ o vout e-mesk ar 34 den gloazet. Gant ar Stad Islamek e voe sammet atebegezh ar gwalldaol$^,$.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ BBC News
* ↑ lemonde.fr
# Gwalenn ar c'hein

Gwalenn ar c'hein, pe ar walenn-gein, pe al livenn-gein, pe ar mellkein, eo ar gerioù a reer ganto eus an hollad eskern bihan anvet melloù a zalc'h kein ar mellkeineged. Gwareziñ a ra ar mel-livenn dalc'het e kanol ar mellkein.

## Livenn-gein an den

Peurliesañ eo graet livenn-gein an den gant :
* seizh mellenn ar gouzoug, an hini gentañ o vout an Atlas, an eil o vout ar vellenn ahel ;
* daouzek mellenn ar brusk
* pemp mellenn an dargreiz
* an askorn kroazell
* an askorn belost

### Ar melloù

| Div vellenn | 1 Mel al livenn-gein - 2 Nervenn al livenn-gein - 3 Begaskorn-kenvell krec'h - 4 Baleg, pe Spernenn - 5 Torzhell ziadreñv ar baleg treuz - 6 Digor-treuz - 7 Torzhell ziaraok ar baleg treuz - 8 Korf - 9 Disk etre-melloù - 10 Gronn bouedennek En den ez eus 32 pe 34 mellenn dre ma 'z eus 5 anezhe kendeuzet en askorn kroazell, hag etre 3 ha 5 en askorn belost. Div lodenn zo en ur vellenn : ar c'horf, da lavaret eo al lodenn diaraok ; ar baleg, anvet 'spernenn ivez, da lavaret eo al lodenn diadreñv a endalc'h toull kanol mel al livenn-gein. Etre div vellenn emañ an disk etre-melloù. |

### Plegoù al livenn-gein

Pevar fleg a vez graet gant al livenn-gein :
* daou bleg war-zu ar brusk pe ar c'hof : pleg ar gouzoug ha pleg an dargreiz ;
* daou bleg war-zu ar c'hein : pleg ar brusk ha pleg al lestr.
Plegoù kentañ a vez graet eus pleg ar brusk ha pleg al lestr, peogwir int stummet er grouell. Eil plegoù a vez graet eus pleg ar gouzoug ha pleg an dargreiz, abalamour ma tiorroont goude ar c'hanedigezh. Diorren a ra pleg ar gouzoug etre 3 ha 9 mizvezh oad pa c'hell ar babig derc'hel e benn sonn hag azezañ. Pleg an dargreiz a ziorro etre 12 ha 18 miz pa grog ar bugel da gerzhet.
# Gwalldaol Sarajevo

Gwalldaol Sarajevo, d'ar Sul 28 a viz Mezheven 1914, a lavarer a-wechoù eus drouklazh an arc'hdug Franz Ferdinand von Österreich-Este, pennhêr impalaeriezh Aostria-Hungaria, hag e bried, dugez Hohenberg, gant ar broadelour serb, eus Bosnia, Gavrilo Princip, un ezel eus ar stollad Mlada Bosna (Bosnia Yaouank). An darvoud-se a roas hent d'ar Brezel-bed Kentañ, hag a zegasas distruj an impalaeriezhioù rus, aostrian-hungarat, alaman, otoman.
# Gattinara

Gattinara (Gatinèra e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
# Gather Ye Rosebuds While Ye May (1909)

Gather Ye Rosebuds While Ye May zo un daolenn gant al livour saoz John William Waterhouse e 1909. Awenet eo bet an arzour gant ar varzhoneg To the Virgins, to Make Much of Time, gant Robert Herrick, a grog evel-hen:
   Gather ye rosebuds while ye may, Old Time is still a-flying; And this same flower that smiles today Tomorrow will be dying.

## Taolenn all

Un daolenn all a oa bet savet bloaz a-raok hag anvet heñvel, gant Waterhouse:
* Gather Ye Rosebuds While Ye May (1908)
# Gatianus

Gatianus, pe Gatian, pe Gasian hervez brezhonekadurioù zo, (251-304) a oa kentañ eskob Teurgn, war-dro dibenn an IIIde kantved ha deroù ar IV$^e$ kantved.

## Istor

Hervez an istorourien gristen e voe kaset, gant ar pab Fabian, eus Roma da C'halia, e-kerzh konsulvezh an impalaer Decius ha Vettus Gratus, e 250 CE, gant c'hwec'h eskob all, da avielañ ar vro.
* da Deurgn e voe kaset Gatianus
* da Arle, Trophimus
* da Narbonne, Paul
* da Doloza Saturnin
* da Bariz, Denez
* da g-Clermont, Austromoine
* da Lemojez, Martial .
E Lyon avat e oa kristenien dija, hag Irenaeus a oa bet an eskob kentañ.

## E vuhez

Ne ouzer tost netra diwar e benn, nemet e ranke kuzhat da lavarout an oferenn. Mervel a reas sioul goude 50 vloaz en e garg eskob, a lavarer. Koulskoude n'en dije bevet nemet 53 bloaz.

## Goude e varv

Abaoe 1357 emañ iliz-veur Teurgn en e anv. A-raok e oa en anv Maurice d'Agaune.
Sant Martin a deue alies, a-hervez, da bediñ war e vez.

## Gouel

Lidet e vez d'an 18 a viz Kerzu.
# Gatipedro

Ar gatipedro zo ul loen eus mojennoù Galiza, anezhañ ur c'hazh kornek hag a deu da welout ar vugale da noz hag a laka anezho da staotat en o gwele. Ur c'hazh gwenn eo, ur c'horn teñval war e benn, hag a ya en tier, da welout ar vugale, ha da skuilhañ dour dre e gorn. Pa vez kousket ar bugel e klev an dour o verañ, hag e hunvre emañ o staotat, ha neuze e staot en e wele.
Evit spontañ ar gatipedro hag e gas kuit eo ret lakaat holen dre lec'h ma tremen, da lavarout eo dirak dor ar gambr ha war barlenn ar prenestr. Pa vez ar gatipedro o kerzhout e kemer harp war e bavioù ha war e deod, ha pa gav holen war an douar ez a war e giz hag e laosk ar vugale e peoc'h.
Kement-se zo bet kontet gant ar skrivagner Álvaro Cunqueiro, en e levr Escola de Menciñeiros, e 1960.

## Liammoù diavaez

* An anv adkemeret gant un embanner eus Madrid: , gant ur poltred eus an aneval.

## Notennoù

* ↑ Linennoù Álvaro Cunqueiro db ar gatipedro: http://lalunaquesemeceternamente.blogspot.com/2011/11/os-contos-de-don-alvaro.html
# Gattico-Veruno

Gattico-Veruno zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte. 5 219 zo enni o chom.

## Istor

Savet eo bet ar gumun d'an 1 a viz Genver 2019, hervez al Legge Regionale n. 26 eus an 21 a viz Kerzu 2018, pa voe unanet kumunioù Gattico ha Veruno. E Gattico emañ an ti-kêr.
# Gatika

Gatika ( Gatica e doare-skrivañ ar spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
# Gattatico

Gattatico zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
# Gatón de Campos

Gatón de Campos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
# Gatteo

Gatteo a zo ur gumun en Italia e proviñs Forlì-Cesena, e rannvro Emilia-Romagna.
# Gwir kanonek

Ar gwir kanonek (Jus canonicum en latin) eo an anv a vez graet eus hollad ar reolennoù diabarzh degemeret gant pennadurezhioù an Iliz katolik evit he gouarn. D'al lidoù pergen e tenn ar reolennoù-se, ha n'eo ket d'ar c'hredennoù pe d'ar feiz, war-bouez un nemedenn bennak ; ar berz ouzh ar merc'hed da velegiñ zo deuet da vout afer a feiz abaoe 1983.
# Gwirionez

Ar wirionez eo ar pezh a zo gwir, hag a ranker asantiñ evel gwerc'hel ; neuze ez eo kontrol d'ar falsentez. Hogen meur a deorienn a zo diwar he fenn, hervez ma komzer eus prederouriezh, arz, relijion, bredoniezh, pe wir.
Obiect copyright-a SokRussia

## Arz

* Gwirionez ha Falsentez Alfred Stevens, 1847-75
* Petra eo ar wirionez ? Ar C'hrist dirak Pilatus Nikolai Ge, 1890
* Ar wirionez o tont e-maez ar puñs Jean-Léon Gérôme, 1896

## Lennegezh

* (fr) De Gourmont, Rémy : Le Puits de la vérité, Paris, Albert Messein, 1922 • Wikisource
# Gwisk-neuial unpezh

Ur gwisk-neuial unpezh zo ur pezh dilhad-kouronkañ hag a wisk ar c'horf penn-da-benn nemet an izili. Gwechall e veze douget gant paotred ha merc'hed, hogen bremañ gant merc'hed hepken.

## Pennad kar

* bikini
* monokini
* Sae-gouronkañ e 1858
* War-dro 1900
* E 1910
* War-dro 1920
* War-dro 1940
* Hervez ar c'hiz alaman e 1953
* Arouez da gemenn eo arabat pourmen gant dilhad-kouronkañ.
# Gwir aozer

Ar gwir aozer(ez), anvet gwir oberour(ez) ivez eo ar gwir o deus an oberourien hag an oberourezed da dennañ frouezh diwar an oberennoù o deus fardet o-unan pe a zo bet fardet diwar mennozhioù speredel bet degaset ganto. Un elfenn eus ar gwir aozer eo ar gwir korvoiñ, ma c'hall un aozer aotren (pe get) un den bennak all da dennañ ur gounid kenwerzhel diwar un oberenn.
Doujañ d'ar gwirioù aozer a dalv gwareziñ an oberennoù lennegel, ar c'hrouidigezhioù grafikel, ar c'hrouidigezhioù dre son (sonerezh, da skouer) pe ar c'hleweled, ar meziantoù hag ar c'hrouidigezhioù savet diouzh an arzoù pleustrek ivez. E-keñver an arzourien displegerien, ar saverien sonskridoù ha videogrammoù, ar broduerien hag an embregerezhioù war dachenn ar c'hehentiñ dre ar c'hleweled e vez lakaet da dalvezout gwirioù aozer damheñvel.
En unander e vez distaget al lavarenn alies, pa 'z eus kaoz eus daou seurt gwirioù, ar gwir aozer gladel hag an hini reizhek erfin, alese e komzer eus ar gwirioù aozer en ur doare hollek pe evit menegiñ gwirioù aozer diseurt an dud o deus degaset o lodenn evit sevel un oberenn.

## Daou seurt gwir aozer

Ur savidigezh gwirel eo ar gwirioù aozer hag a zeu eus krouidigezh ar moullañ hag ensavadekadur an embannerezh er XVI$^{vet}$ kantved en Europa.
Ur framm etrebroadel zo, kadarnaet gant emglevioù, nemet e talvez gant meur a ziforc'h hervez lezennoù diabarzh ar Stadoù.

## Gwir aozer gladel

An oberourien, hag ar re-se a resev ar gwirioù brasañ peurvuiañ, an aozerien, ar skeudennaouerien, ar skridaozerien, ar sonaozourien, ar jubennourien... Hervez ul lezenn c'hall eus 1957, ne c'hell ket bezañ kollet ar gwirioù-se e-pad ar maread termenet (70 vloaz d'an nebeutañ). Ne c'hellont ket bezañ treuzkaset da zen, nemet d'an hêred.

## Pennadoù nes

* Aotre frank
* Domani foran (perc'henniezh kefredel)
* Gwir aozer damheñvel
* Perc'henniezh
* Perc'henniezh diarelladus
* Perc'henniezh kefredel

## Notennoù

* ↑ Geriadur Ménard, 2020, p. 119-b.
* ↑ Geriadur Ménard 119-b ha TermOfis.
* ↑ (fr) 'Le droit d'auteur @ INPI. Kavet : 30 Mae 24.
* ↑ (fr) 'Droit d'exploitation @ Infonet. Kavet : 30 Mae 24.
# Gwir melestradurel

Hollad ar reolennoù a dermen gwirioù ha dleoù ar melestradurezh a ya d'ober ar gwir melestradurel. Al lodenn vrasañ eus ar gwir foran eo.
Gwir an digempouez eo abalamour ma termen dreist-holl an darempredoù etre ar frammoù publik hag ar velestridi. Ur gwir dibar eo enta rak n'eo ket al lazioù prevez hag al laz hollek tre ha tre ar memes re ha ret eo merañ an dibardelezh-se.
Savet eo bet tamm-ha-tamm evit reolenniñ an darempredoù etre ar gwir hag ar Stad. Meur a ziskoulm zo deuet en istor tamm-ha-tamm hag hiziv c'hoazh ez eus meur a batrom a zo dezho respontoù disheñvel d'an digempouez etre al laz hollek hag al lazioù prevez.
Ouzhpenn da se emañ dindan ar gwir melestradurel ivez an holl reolennoù evit an aozañ hag ar mont en-dro dibar a zo d'ar frammoù publik n'emaint na dindan ar galloud lezennel na dindan ar pennadurezh lezvarnel.

### Gwiraourien veur

* Edouard Laferrière
* Léon Duguit
* Maurice Hauriou
* Georges Vedel
* Prosper Weil
* Jean Rivero
* Roland Drago
* René Chapus
* Charles Debbasch
* Yves Gaudemet
* Pierre Delvolvé
* Etienne Picard
* Dominique Pouyaud
* Jean-Claude Ricci
* Xavier Moreau
# Gwirioù ar merc'hed

Gwirioù ar merc'hed eo ar gwirioù a zo d'ar merc'hed evel merc'hed, ne vern o oad, pe o bro, e kevredigezh pe gevredigezh. Ul lod eus gwirioù an dud, pe gwirioù Mab-Den int.
E broioù zo eo skrivet ar gwirioù-se el lezennoù pe er Vonreizh, e broioù all n'int ket anavezet. E-touesk ar gwirioù anavezet pe get e veneger peurliesañ ar gwir da votiñ, da labourat, da gaout goproù reizh, da vezañ perc'hennez, da gaout deskadurezh, da gaout gwirioù war ar vugale.