OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 16 Meurzh

← Meurzh → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1244 : dibenn seziz kastell Montsegur ha lazhadeg ar Gatared eno gant armeoù roue Bro-C'hall.
* 1322 : Emgann Boroughbridge e Bro-Saoz e-pad ar brezel etre ar roue Edward II hag e varoned disuj.
* 1521 : Fernan Magalhaes a erru er Filipinez.
* 1793 : kemeret Roc'h-an-Argoed gant an emsavidi a-enep ar c'halvadeg veur.
* 1815 : ar priñs Willem a gemer an titl a roue Willem Iañ e Rouantelezh Unanet an Izelvroioù.
* 1935 : adsavet ar c'hoñje en Alamagn.
* 1978 : peñse an eoullestr Amoco Cadiz ouzh reier Porsal, gant ul lanv du biskoazh brasoc'h war aodoù hanternoz Breizh.

## Ganedigezhioù

* 1478 : Francisco Pizarro, alouber Perou.
* 1789 : Georg Simon Ohm, fizikour alaman.
* 1839 : Sully Prudhomme, barzh gall, tapet Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 1901.
* 1850 : Marianna Abgrall, barzhez, e Lambaol-Gwimilio.
* 1902 : Mario Monticelli, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1903 : Emil-Edwin Reinert, filmaozer ha saver senario gall a orin alaman.
* 1906 : Francisco Ayala, skrivagner spagnolek.
* 1923 : Robert Lafont, okitanegour.
* 1976 : Zhu Chen, mestrc'hoarierez echedoù sinaat.

## Marvioù

* 1902 : Narsis Kelien, skrivagner ha dastumer danvez brezhonek.
* 1935 : Aaron Nimzowitsch, mestrc'hoarier echedoù latviat.
* 1940 : Selma Lagerlöf, skrivagnerezh eus Sveden, tapet ganti Priz Nobel al lennegezh.
* 1979 : Jean Monnet, politikour gall.
* 2019 : Yann-Fañch Kemener, kaner breizhat.

## Lidoù

* Deiziadur henroman : XVII ante calendas Apriles; Argei = XVII$^{vet}$ deiz kent kala Ebrel; Lidkerzh kentañ an Argei (hendadoù ar Romaned)
* Iliz kristen :
* Roma : Cyriacus, dean, merzher
* Aquileia (Itali) : Hilarius, eskob; Tatianus, dean; merzherien dindan Numerian.
* Lycaonia : Papus, merzher
* Anazarbi (Cilicia) : Julianus, merzher
* Ravenna : Agapet, eskob, kofesour
* Colonia Agrippinae (Köln, Germania) : Heribertus, eskob
* bro Arvern (Galia) : Patricius, eskob
* Siria : Abrahae, penitiour
* Sant Remond a Saint-Gaudens. Sistersian; ezel eus abati l'Escale-Dieu, en eskopti Tarba. Abad Fiter, e rouantelezh Navarra; Aozer Urzh soudarded Calatrava (1090-1163)

## Notennoù

* ↑ Ovidius. Fastorum, Henri Le Bonniec. Presses universitaires de France. 1969.
# 16 Gouere

← Gouere → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1661 : embann a ra Bank Stockholm ar bilhedoù kentañ en Europa.
* 2008 : krouidigezh ar gevredigezh .bzh.

## Sportoù

* 1947 : 18vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Les Sables-d'Olonne (Vañde) ha Gwened ; trec'h eo Pietro Tarchini (Suis).
* 1991 : 11vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Ervlan ; trec'h eo Charly Mottet.
* 2001 : dilennet eo ar Belgiad Jacques Rogge da 8vet prezidant ar Poellgor etrebroadel olimpek.

## Ganedigezhioù

* Ginger Rogers (1941).
* 1872 : Roald Amundsen, ergerzher norvegiat.
* 1911 : Ginger Rogers, aktourez stadunanat.
* 1952 : Stewart Copeland, sonaozer ha soner taboulin stadunanat, unan eus tri c'hrouer ar strollad The Police.

## Marvioù

* Herbert von Karajan (1938).
* 1324 : Go-Uda, 91vet Impalaer Japan (1274-1287).
* 1342 : Roue Charlez Iañ Hungaria.
* 1917 : Vincenc Hrubý, mestrc'hoarier echedoù tchek.
* 1956 : Karel Hromádka, mestrc'hoarier echedoù tchek.
* 1985 : Heinrich Böll, skrivagner alaman, tapet Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 1972.
* 1989 : Herbert von Karajan, rener laz-seniñ eus Aostria.
* 2012 : Jon Lord, sonaozer ha soner klavier saoz, unan eus pemp krouer ar strollad Deep Purple.

## Lidoù

* Itron Varia Menez Karmel
# 16 Mezheven

← Mezheven → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1883 : deuet er-maez niverenn gentañ La Croix.
* 1896 : peñse ar mordreizher saoz Drummond Castle e strizh-mor Ar Froñveur.
* 1903 : deroù beaj kentañ an ergerzher Roald Amundsen a ya kuit eus Oslo.
* 1922 : dilennadeg ar gannaded en Iwerzhon : an tu-kreñv gant ar strollad Sinn Féin.
* 1940 : dont a ra ar marichal Philippe Pétain da vezañ e penn ar Stad c'hall.
* 1947 : em em ziskouez a ra Lucky Luke e-barzh Le Journal de Spirou evit ar wech kentañ.
* 1953 : emsavadeg e reter Berlin.
* 1955 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev Lady and the Tramp e Chicago (Stadoù-Unanet Amerika).
* 1999 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev Tarzan e Stadoù-Unanet Amerika.

## Sportoù

* 1974 : aet ar maout evit ar wech kentañ gant Björn Borg da geñver Tournamant Roland Garros ; triwec'h vloaz e oa d'an ampoent.
* 1990 : Kevre mell-droad ar C'hornôg a ya da Gevre mell-droad Breizh.

## Ganedigezhioù

* 1313 : Giovanni Boccaccio, skrivagner italianek.
* 1454 : Janed Aragon, rouanez Naplez.
* 1723 : Adam Smith, prederour skosat.
* 1829 : Geronimo, penn brezel apache.
* 1878 : Lou Bonin, den a sinema gall.
* 1890 : Stan Laurel, aktour saoz.
* 1904 : Loeiz Andouard, skrivagner brezhonek.
* 1971 : Tupac Shakur.
* 1976 : Piotr Svidler, mestrc'hoarier echedoù rusian.
* 1982 : Missy Peregrym.

## Marvioù

* 1869 : Charles Sturt ergerzher saoz Aostralia.
* 1925 : Chittaranjan Das, brogarour eus India.
* 1958 : Imre Nagy, ministr kentañ Hungaria.
* 1977 : Wernher von Braun, fizikour genidik eus Alamagn.
* 2012 : Thierry Roland, kazetenner ha displeger sport gall.
* 2012 : Pierpaolo Zoppo, soner power electronics italian.
* 2017 : Helmut Kohl, Kañseller Alamagn.

## Lidoù

* Bloomsday, e Dulenn, e koun ar skrivagner James Joyce hag e romant Ulysses.
# 16 Gwengolo

← Gwengolo → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1848 : dizoloet Hyperion, unan eus adplanedennoù Sadorn.
* 1943: bombezadegoù gant nijerezioù B-17 eus ar 1st Bombardment Division (United States Army Air Forces) e Naoned, 1 100 den nann-soudard a voe lazhet ha 400 savadur a voe distrujet razh; 80 bombezenn e Sant-Ervlan, 35 bombezenn e Reudied, 185 bombezenn e Kerwall; bombezet nijva Kervegon ivez.
* 1976 : digoradur ur skol-vamm gatalanek gant La Bressola e Katalonia an Norzh.
* 2018 : gant 9 126 poent e pil an atletour gall Kevin Mayer rekord ar bed an dekatlon e Talence (Gironde, Frañs).

## Ganedigezhioù

* 1386 : Herri V, roue Bro-Saoz adalek 1413 betek e varv (1422).
* 1507 : Jiajing, Impalaer Sina.
* 1810 : Édouard Verreaux, dastumer, naturour hag evnoniour gall.
* 1835 : Howard Saunders, den a aferioù hag evnoniour breizhveuriat.
* 1897 : Georges Bataille, skrivagner gall.
* 1898 : Nicolas Borouchowitz, mestrc'hoarier echedoù belgiat.
* 1922 : Mouloudji, aktour, kaner-sonaozer ha livour gall.
* 1925 :
** B.B. King, gitarour, sonaozer ha kaner blues stadunanat.
** Charles Haughey (Cathal Ó hEochaidh), politikour ha den-Stad iwerzhonat.
* 1927 : Peter Falk, aktour.
* 1936 : Anne Doat, komedianez c'hall
* 1948 : Kenney Jones, soner taboulin saoz, bet ezel eus ar strolladoù Small Faces, Faces ha The Who.

## Marvioù

* Louis Le Prince.
* 1345 : Yann IV, Dug Breizh (1295-1345).
* 1701 : Jakez II (Bro-Saoz) (anvet Jakez VII Bro-Skos ivez), roue Bro-Saoz ha Skos.
* 1890 : Louis Le Prince, ijiner ha kimiour gall, bet krouet kentañ film berr mut (Roundhay Garden Scene) gantañ e 1888.
* 1973 : Victor Jara, barzh ha kaner chileat.
* 1977 : Maria Callas, kanourez c'hresian.
* 1980 : Jean William Fritz Piaget, psikologour suis evit ar vugale.
* 2009 : Mary Travers, kaner-sonaozerez, unan eus izili an triad kanerien stadunanat Peter, Paul and Mary.
* 2012 : François Dilasser, livour ha gwerour breizhat.

## Lidoù

Sant an deiz : Sant Dider
* Iliz katolik roman
** Sant Korneli, pab hag eskob Roma ha sant Kiprian, eskob Kartada, merzheriet e Roma (✝ 3re kantved)
** Sant Ninian, abad hag abostol kentañ e Bro-Skos, diazezer abati Whitehorn (✝ 4vet kantved)
** Santez Edith, leanez saoz, merc'h ar roue Edgar a Vro-Saoz (✝ 984)
** Dedi Iliz-Veur Sant-Brieg
# 16 Here

← Here → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1793 : dibennet eo Marie-Antoinette Bro-C'hall e Pariz.
* 1813 : deroù Emgann Leipzig.
* 1834 : peuzdevet eo Palez Westminster gant un tan-gwall.
* 1872 : digoradur skol-veur Aberystwyth.
* 1900 : krouidigezh ar gazetenn-sport L'Auto-Vélo gant Henri Desgrange ; deuet e oa da vezañ L'Auto d'ar 16 a viz Genver 1903.
* 1923 : krouet eo The Walt Disney Company.
* 1925 : sinet eo Emglevioù Locarno e Locarno (Suis).
* 1945 : krouet eo FAO e Kebek (Kanada).
* 1946 : dek ofiser ha politiker nazi zo krouget da-heul prosez pennañ Nürnberg.
* 1968 : Colette Besson, atletourez c'hall, a ya da gampionez olimpek ar pevar c'hant metr e Mec'hiko.
* 1978 : dilennet eo Karol Józef Wojtyła da bab evel Yann-Baol II.
* 1998 : lakaet harz war an diktatour kozh arc'hantinat Augusto Pinochet e Londrez.
* 2020 : e kêr Conflans-Sainte-Honorine, er gwalarn da Bariz, eo bet muntret ha dibennet ar c'helenner Samuel Paty gant un islamour tchetchen.

## Ganedigezhioù

* 1351 : Gian Galeazzo Visconti, kentañ dug Milano.
* 1374 : Marc'harid Bourgogn.
* 1430 : Jakez II, roue Bro-Skos.
* 1758 : Noah Webster, geriadurour stadunanat.
* 1854 : Oscar Wilde, skrivagner saoznek.
* 1874 : Paotr Treoure, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 1863 : Austen Chamberlain, politiker saoz.
* 1886 : David Ben Gourion, kentañ ministr Israel.
* 1888 : Eugene O'Neill, skrivagner saoznek stadunanat.
* 1890 : Mícheál Seán Ó Coileáin, emsaver ha politikour iwerzhonat.
* 1908 : Enver Hoxha, rener Albania.
* 1927 : Günter Grass, skrivagner alamanek.
* 1929 : Fernanda Montenegro, aktorez ha skrivagnerez eus Brazil.

## Marvioù

* 1523 : Luca Signorelli, livour italian.
* 1553 : Lucas Cranach an Henañ, livour.
* 1591 : Gregor XIV, pab.
* 1628 : François de Malherbe, barzh gall.
* 1632 : Anna von Kleve, priñsez alaman.
* 1793 : Marie-Antoinette Aostria, gwreg Loeiz XVI, roue Bro-C'hall.
* 1796 : Vittorio Amedeo III, roue Sardigna.
* 1937 : Jean de Brunhoff, saver levrioù Babar.
* 1946 : Joachim von Ribbentrop, ministr an aferioù estren evit an Trede Reich.
* 1946 : Julius Streicher enep-yuzev alaman ha kargad en Trede Reich kondaonet d'ar marv e Nürnberg e 1946.
* 1959 : George Marshall, sekretour-stad stadunanat, a savas ar Steuñv Marshall (Priz Nobel ar Peoc'h) e 1953.
* 1979 : Johan Borgen, skrivagner norvegiat.
* 1981 : Moshe Dayan, jeneral ha politiker israelet.
* 2004 : Pierre Salinger, politikour ha kelaouenner stadunanat.
* 2011 : Dan Wheldon, loman karr-tan.
* 2021 : Máire Mhac an tSaoi, skrivagnerez iwerzhonek.

## Lidoù

* Iliz katolik roman
** Sant Konogan, penitiour kembreat, kompagnun sant Paol Aorelian (VI$^{vet}$ kantved)
** Sant Gall, manac'h iwerzhonat, diskibl da sant Koulm (VII$^{vet}$ kantved)
** Sant Gwidal, penitiour breizhveuriat, abostol Bro-Rezh (740)
** Santez Hedwija, dugez Silesia hag, intañvez, ez eas da leanez (XIII$^{vet}$ kantved)
# 16 Kerzu

← Kerzu → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1431 : kurunnet eo Herri VI (Bro-Saoz) Roue Bro-C'hall e Pariz.
* 1631 : dislonkadenn Menez-tan Vesuvio. Aet 4000 den da Anaon.
* 1773 : Boston Tea Party.
* 1971 : dibenn brezel dieubidigezh Bangladesh.
* 1989 : ur vanifestadeg e Timişoara, evit skoazellañ ar pastor László Tőkés, a zigor an dispac'h e Roumania.
* 1991 : dizalc'hidigezh Kazakstan.
* 2004 : digoret eo karrbont brasañ ar bed d'an dremeniri e Milhau (Okitania)
* 2011 : ar sammlestr TK Bremen a sko war traezhenn Kerminic'hi en Ardeven.

## Ganedigezhioù

* 1775 : Jane Austen, skrivagnerez saoz.
* 1790 : Leopold Iañ, kentañ Roue Belgiz.
* 1805 : Isidore Geoffroy Saint-Hilaire, loenoniour gall.
* 1844 : Théophile Deyrolle, arzour breizhat
* 1866 : Edmond Filhol de Camas, milour, skiantour ha senedour ar Mor-Bihan e Gwened.
* 1883 : Max Linder, aktour gall.
* 1902: Rafael Alberti Merello, skrivagnour spagnol.
* 1908 : Sonja Graf, mestrc'hoarierez echedoù a-vicher alaman, arc'hantinat hag amerikan.
* 1917 : Sir Arthur C. Clarke, skrivagner skiant-faltazi saoz.
* 1989 : Vera Nebolsina, mestrc'hoarierez echedoù rusian.

## Marvioù

| Alphonse Daudet | Yann Gerlann |
| | Camille Saint-Saëns |
* 714 : Pepin Herstal pe Pepin Yaouank, maer ar palez en Aostrazia.
* 1495 : Charlez-Orland (Bro-C'hall), kentañ mab Anna Vreizh ha Charlez VIII.
* 1798 : Thomas Pennant, naturour ha skrivagner kembreat.
* 1897 : Alphonse Daudet, skrivagner ha dramaour gall.
* 1921 : Camille Saint-Saëns, pianoour ha sonaozer gall.
* 1969 : Yann Gerlann, emsaver breizhat.

## Lidoù

* Devezhioù broadel :
** Bahrein, Gouel broadel;
** Bangladesh, Devezh an Trec’h,
** Kazakstan, Devezh an Dieubidigezh;
** Suafrika, Devezh an Akordañs.
* Katoliked:
** Sant an deiz :
*** Santez Lila;
*** santez Adelaid.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Annik Le Guen, Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy, Miz Kerzu 1993
# 16 Mae

← Mae → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1204 : Baldoen IX, Kont Flandrez a zeu da vezañ impalaer latin kentañ Impalaeriezh Kergustentin.
* 1717 : kaset Voltaire d'ar Vastilh.
* 1800 : kentañ niveridigezh hollek ar boblañs e Bro-C'hall.
* 1920 : lakaet Janed Ark da santez gant ar Pab Benead XV.
* 1943 : dibenn Emsavadeg ghetto Varsovia.
* 1961: Taol-Stad ar 16 a viz Mae e Sukorea
* 2005 : roet ar gwir da votiñ ha da vezañ dilennet da vaouezed Koweit. Pevare rouantelezh ar Pleg-mor Persia oc'h ober kement-se eo Koweit, goude Bahrein, Katar hag Oman.

## Ganedigezhioù

* 1905 : Henry Fonda, aktour amerikan.
* 1925 : Nílton Santos, melldroader etrebroadel brazilian.
* 1934 : Jozef Boey, mestrc'hoarier echedoù belgiat.
* 1939 : Jean-Yves Cozan, politikour breizhat.

## Marvioù

* 1703 : Charles Perrault, skrivagner gallek.
* 1926 : Mehmet VI, sultan diwezhañ an Impalaeriezh otoman.
* 1953 : Django Reinhardt, soner belgiat.
* 2019 : Bob Hawke, kentañ ministr Aostralia (1983(1991).

## Lidoù

* er Relijion gatolik :
** Sant Brendan
# 17

Diwar-benn bloaz 17 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ :
| Evit ar bloaz -17, gwelet ar bajenn : | -17 |
| Evit an niver 17, gwelet ar bajenn : | 17 (niver) |
770 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) / 0017 goude Krist

### Skiantoù an den
## Darvoudoù
### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled : L(ucius) Pomponius Flaccus Graecinus & C(aius) Caelius Rufus (pe Nepos)
* Trec'h Germanicus e Roma.
* Brezelioù Germanicus er Sav-heol.
* Deroù brezel diabarzh Germania (fin e 19).
* Deroù an emsavadeg e Numidia (fin e 24).
** Emsavadeg Muzullamed an Uheldirioù e Mauretania, renet gant an Numid Takfarinas, bet ezel eus advagadoù numid al lu roman. Goulenn a ra an emsaverien adtapout an douaroù strujusañ bet skrapet diganto gant an trevadenniñ roman.
* Dont a ra Kappadokia (Azia Vihanañ) da vezañ ur broviñs roman.
* Embannet "Istor Roma e 142 levrenn gant Titus-Livius.
* Dont a ra Sejan da vezañ prefed pretordi Tiber.
* E Galia, eo dilezet Bibrakt evit Autun gant an Aedued.
* Kren-douar en Azia Vihan. Kalz kêrioù freuzet, Sardes en o zouez.
* Trubuilhoù e Siria a-enep d'an tailhoù.
* Simon, mab Kamith, pennveleg Jeruzalem (17-18).
* Diazezet eo Legio II Augusta e Strasbourg.
* Torret eo Antiochus III Kommagene eus e garg gant Tiber. Anvet eo Gnaeus Calpurnius Piso da c'houarnour Syria.

### Breizh (-Veur)

* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (c. -10/+40)

### Buhez pemdez ha dudi
## Ganedigezhioù 17
## Marvioù 17

* 17 Meurzh : Ovid, barzh roman (pe 18).
* Titus Livius, istorour roman.
* Hygin, skrivagner roman

## Gwelet ivez

* Roll ar Pennoù Stad e 17
# 16 Eost

← Eost → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1464 : peurechuet ar c'hCatholicon gant Jehan Lagadeuc, hervez.
* 1865 : Republik Dominikan dizalc'h adarre goude 4 bloavezh stourm ouzh yev Spagn.
* 1898 : krouet eo Kevredigez Broadel Breiz (Union Régionaliste Bretonne e galleg) e Montroulez ; Anatol ar Braz ha Markiz an Estourbeillon eo prezidanted ar c'hentañ strollad rannvroelour-mañ.
* 1936 : goude emvod skrivagnerien 'zo, bet dalc'het e ti-kêr Gwened, ez eus embannet ur c'hinnig (sinet gant Roparz Hemon, Loeiz Herrieu ha Zavier Langleiz) da c'houlenn ma vefe graet gant ar zh evit ar brezhoneg a-bezh.
* 1942 : embannet eo niverenn 84 ar sizhunieg Arvor e brezhoneg penn-da-benn evit ar wech kentañ.
* 1960 : dont a ra Kiprenez da vezañ dizalc'h diouzh Breizh-Veur.
* 1969 : soudarded eus Breizh-Veur kaset da Hanternoz Iwerzhon.

## Ganedigezhioù

* 1845 : Gabriel Lippmann, fizikour gall, tapet gantañ Priz Nobel ar fizik.
* 1884 : Eugene Znosko-Borovsky, mestrc'hoarier echedoù , skrivagner ha kelennour rusian.
* 1888 : Laorañs Arabia (Thomas Edward Lawrence e anv gwir), soudard ha skrivagner saoz.
* 1920 : Charles Bukowski, skrivagner stadunanat.
* 1946 : Massoud Barzani, politikour kurd eus Irak.
* 1958 : Louise Veronica Ciccone (lesanvet Madonna), kanerez amerikan.
* 1978 : Elina Danielian, mestrc'hoarierez echedoù armeniat.
* 1982 : Ummet Ozcan, DJ ha produer sonerezh elektronek izelvroat

## Marvioù

* 1899 : Robert Wilhelm Bunsen, kimiour alaman.
* 1900 : José Maria Eça de Queirós, skrivagner portugalek.
* 1912 : Johann Martin Schleyer, beleg katolik alaman, saver ar volapük.
* 1949 : Margaret Mitchell, skrivagnerez stadunanat.
* 1951 : Louis Jouvet, aktour (c'hoariva ha sinema) ha leurenner gall.
* 1975 : Friedrich Sämisch, mestrc'hoarier echedoù alaman.
* 1977 : Elvis Presley, kaner rock 'n' roll stadunanat.
* 2006 : Alfredo Stroessner, prezidant Paraguay.
* 2018 : Aretha Franklin, kanerez ha sonerez stadunanat.

## Lidoù

* er Relijion gatolik :
** Sant Arzhel
# 16 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* Jan Palach
* 1707 : gant Parlamant Skos eo degemeret, a-benn ar fin, Akta Unaniñ 1707, a zegas unanidigezh Skos ha Bro-Saoz ha krouidigezh Rouantelezh Breizh-Veur.
* 1903 : dont a ra ar gazetenn-sport L'Auto-Vélo da vezañ L'Auto.
* 1969 : em em lazhañ a ra Jan Palach, ur studier tchek, da enebiñ ouzh yev an Unaniezh Soviedel.
* 1979 : Mohammad Reza Pahlavi, impalaer Iran, a dec'h diouzh e vro gant e familh.

## Ganedigezhioù

* 1873 : Boyd Alexander, ofiser saoz er British Army, ergerzher hag evnoniour.
* 1884 : Jules Supervielle, skrivagner gall.
* 1931 : Johannes Rau, prezidant republik Alamagn.
* 1932 : Dian Fossey, loenoniourez stadunanat, ispisialourez war ar gorilhed.
* 1942 : Richard Bohringer, aktour, kaner-sonaozer ha sevener gall, broadet senegalat abaoe 2002.
* 1951 : Marsel Modir, geriadurour.
* 1404 : Yann Iañ (Châtillon), Kont Pentevr ha Beskont Lemojez.
* 1921 : Vittorio Torre, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1957 : Arturo Toscanini, pennsoner italian.
* 1990 : Raffig Tullou, kizellour breizhat, ezel eus Unvaniez ar Seiz Breur, saver Koun Breizh.
* 2001 : Laurent-Désiré Kabila, prezidant Republik Demokratel Kongo.

## Lidoù

* Dieiziadur henroman : XVII ante calendas Februarias / Concordia Augusta = XII deiz kent In C'hwevrer : Deiz-ha-bloaz dedi templ Concordia Augusta
* Sant an deiz e Breizh : sant Dic'hil
# Aymeri de Narbonne

Aymeri de Narbonne pe Aimeri de Narbonne (Aymeri de Nerbone en galleg kozh) zo ur marc'heg da Garl Veur e lennegezh c'hallek ar Grennamzer, hag er gwerzioù a ya da ober Danvez Bro-C'hall. Krouet e vije bet an dudenn diwar ar beskont Aymeri Iañ Narbonne hag e vab Aimery II.

## Pennad kar

* Danvez Bro-C'hall
# Aymeric Belloir

Aymeric Belloir, bet ganet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1978 e Naoned, a zo ur merdeer breizhat.
# Aysén

Aysén (pe Aisén) zo un anv a gaver e douaroniezh Chile.

## Gerdarzh

Meur a vartezeadenn zo:
* pe ez eo ur ger eus yezh ar bobl huilliche, "Achen," hag a dalvez ""bruzhunañ";
* pe ur ger Chonos hag a dalvez "mont war-zu an argoad", pa veze anv eus Fjord Aisén a ya war strishaat adalek strizh-vor Moraleda.
* er bloavezhioù 1990 e veze lavaret e teue eus ur gartenn gozh, e 1831, graet gant ar c'habiten Robert Fitz-Roy, a reas un droiad war al lestr Beagle a-gevret gant Charles Darwin

## Lec'hioù

* Rannvro Aysén.
* Kumun Aysén.
* Proviñs Aysén.
* Kêr-benn ar broviñs Puerto Aysén.
# Ayşe

Ayşe zo un anv-plac'h turkek a glot gant an anv arabek Aisha (A'isha عائشة‎), unan eus priedoù Mohammed.

## Tud

* Ayşe Hafsa Sultan, pried ar sultan Selim I ha mamm Süleyman ar Meurdezus (1479-1534)
* Ayşe Seniyeperver, pried ar sultan Abdülhamit I ha mamm Mustafa IV (1761-1828)
* Ayşe Sultan, merc'h ar sultan Abdülhamit II (1887-1960)
* Ayşe Afet İnan, istorourez (1908-1985)
* Ayşe Arman, skrivagnerez ha kazetennerez (g. 1969)
* Ayşe Hatun Önal, kanerez (g. 1978)
* Ayşe Kulin, skivagnerez ha kazetennerez (g. 1941)
* Ayşe Hür, istorourez ha skrivagnerez (g. 1956)
# Ayna

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ayna zo anv meur a dra:

## Lec'hioù

* Aýna, kumun e Spagn, e proviñs Albacete en Castilla-La Mancha.
* Ayna, distrig e proviñs La Mar en departamant Ayacucho, e Perou.

## Tud

* Emine Ayna, politikerez turk
# Ayoó de Vidriales

Ayoó de Vidriales zo ur gumun eus proviñs Zamora e Spagn.
# Aywaille

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Aywaille (walloneg : Aiwêye) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.
* Lec'hiadur
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 79,92 km²
* Poblañs (2022) : 12 667 a dud
* Stankter : 158 den/km²
# 231

984 Ab Urbe Condita = 231 goude J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ː Severus Alexander (13.03.222 / 18.03.235)
* Koñsuled ː Claudius Pompeianus & Titus Flavius Sallustius Paelignianus
* Da vrezeliñ a-enep Persia e ya Severus Alexander asambles gant e vamm Julia Mamaea. E fin ar bloaz 231 en zm gav e Antakya

### Reter nesañ
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Pab ː Pontianus (230 / 235).
* Pab-enep ː Hippolit (217 / 235)

## Daveoù. Notennoù

* 1 2 François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. MU 469. 1988