OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tudi Crequer

Tudi Crequer (eus Penn ar C'hrann, e-kichen Landerne) zo ur c'hazetenner brezhonek ha gallek a labour gant France Bleu Breizh Izel abaoe 2013 e Kemper. Kinniget en deus ar C'heleier e brezhoneg douzh mintin ha diouzh noz hag an abadenn Diviz ar Yaou.
Lañset en doa ivez ar podkast Klozet gant ar mediom enlinenn Dispak e miz Meurzh 2020 gant Metig Jakez-Vargas.

## Abadennoù skingomz savet gantañ (roll diglok)

* CREQUER Tudi, Ul lid e bered soudarded alaman Lesneven, France Bleu Breizh Izel, 10 a viz Du 2016.

## Pennadoù skrivet gantañ (roll diglok)

* CREQUER Tudi, Ur Breizhad war hent ar brezel en Ukraina, Dispak, 4 a viz Meurzh 2022.

## Notennoù

* ↑ Le Télégramme, Tudi Crequer Kazetenner radio, 15.01.2015, lennet d'ar 27 a viz Genver 2021
* ↑ Ouest-France, « Le journaliste Tudi Crequer, invité du Kontañ Kaoz », 08.1.2017. Lennet d'an 3 a viz Ebrel 2020
* ↑ Dispak. Kavet : 03/04/20.
# Tudno

Tudno zo ur sant brezhon.
E anv en deus roet da Llandudno, en hanternoz Kembre, ha marteze da Bludunoù e Breizh.

## Istor

Hervez ar vojenn e oa unan eus seizh mab Seithenyn, porzhier lez Gwyddno Garanhir. Mont a reas e vibien da venec'h da vBangor Is-Coed. Skoliet e voe Tudno gant sant Dunawd. Ac'haleno ez eas da Ben y Gogarth ma savas un iliz anvet Eglwys Tudno.
Lec'hioù all zo en e anv: 'Ffynnon Tudno'.

## Listri

Daou lestr zo bet anvet war e lerc'h, USS Tudno ha St Tudno. St Tudno e oa al lestr-treizh e deroù ar bloavezhioù 1960 etre Llandudno hag Enez-Vanav.
# Tudennoù romantoù Sven Hassel

Tudennoù romantoù Sven Hassel

## Tudennoù pennañ

* Sven Hassel
* Joseph Porta (Obergefreiter ha goude-se Stabsgefreiter)
* Lejioner (Gefreiter Alfred Kalb)
* Breur Bihan (Obergefreiter Wolfgang Creutzfeld)
* Julius Heide (Unteroffizier Julius Marius Heide)
* Beier "an hini kozh" "Alte" en alamaneg (Feldwebel Willie Beier)
* Barcelona (Feldwebel Peter Blom)
* Pluto pe Pluton (Obergefreiter ha Stabsgefreiter Gustav Eicken)
* Hugo Stege
* Gregor Martin (Unteroffizier)
* Manfried Hinka (Oberst)
* Erich Von Barring (Oberstleutnant)

## Tudennoù a eil-renk

* Albert Mumbuto (Stabsgefreiter)
* Bernt Viktor Ohlsen (Letanant)
* Rudolph Kleber
* Paul Bielert (Kriminalrat und SS)
* Anton Steyer (Obergefreiter)
* Hans Breuer (Gefreiter)
* Bernhard Fleischmann (Unteroffizier)
* Asmus Braun (Gefreiter)
* Eva Schadows, studierezh war ar gwir
* Ursula Schade, Doktor medisinerezh
* Barbara Von Harburg, infirmiourezh

## Enebourien

* Meier pe Meyer " ar pemoc'h" (Hauptmann)
* Wolf

## Anevaled

* Ar c'hazh Josef Vissarionovitch Stalin (Obergefreiter)
* An Arzh Raspoutin
# Tudoniour

Un den o studial sevenadur ar bobl (lavaret e vez ivez gwerinoniour).
# Tudful

Ur santez vrezhon e oa Tudful (marvet war-dro 480) ha hi a roas hec'h anv da gêr Merthyr Tudful. Lidet e vez d'an 23 a viz Eost.

## Mojenn

Hervez ar vojenn e oa merc'h d'ar roue Brychan Brycheiniog. Lazhet e vije bet gant paganed nepell diouzh Merthyr Tudful, se zo kaoz e vez laret "merthyr", merzher(ez) anezhi.

## =Merthyr

Anvioù all zo gant merthyr e kreisteiz Kembre :
* Merthyr Cynog,
* Merthyr Dyfan
* Merthyr Mawr
Ouzhpenn e kaver merther e kerneveureg ha merzher e brezhoneg
# Tudi

Tudi (Tudy er skridoù kozh pe e galleg) zo unan eus ar venec'h a deuas da Vreizh eus Kembre etre ar V$^{vet}$ hag ar VI$^{vet}$ kantved. Stag eo e anv ouzh hini sent all e amzer : Kaourintin, kentañ eskob Kemper, Maodez, Gwennole, saver Abati Landevenneg.
Hervez a ouzomp e oa diskibl sant Maodez. Manac'h e voe en Enez Groe. Sevel a reas ur peniti en Enez-Tudi hag a zeuas da vezañ ur manati kaset da Loktudi.

## Lec'hioù

E Breizh :
* E anv a gaver e Porzh Tudi, en Enez Groe, ha sant paeron an enez eo.
* sant paeron Loktudi hag Enez Tudi, er Vro-Vigoudenn eo ivez. Un delwenn anezhañ (XIV$^{vet}$ kantved) zo en iliz parrez Loktudi.
Ur gêriadenn anvet St-Tudy zo e Kernev-Veur.
Skrivet eo bet e anv : Tudy, Tudi, Tudius, Tudinus, Tugdin. Lidet eo d'an 9 a viz Mae.

## Tudi, Tudual

Dizemglev zo bet diwar-benn an anvioù Tudual ha Tudi. Gant an istorour Bernard Tanguy eo bet lakaet fin d'an tabut : « Pabu Tugdual alias Tudi ».

## Gwelout ivez

* Loktudi
* sant Tudual

### Liammoù diavaez

* Ti-kêr Loktudi
* Istor Loktudi
# Abdur Rahman Khan

Abdur Rahman Khan ganet etre 1840 ha 1844 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Here 1901, lesanvet, An Emir Houarn hag An Emir Dracula, a oa bet emir Afghanistan eus 1880 betek e varv e 1901. Ne ouier ket resis e peseurt bloavezh e oa ganet ; hervez darn eus ar mammennoù e vefe e 1830.
Brudet eo evel unvaner meur Afghanistan, goude bloavezhioù a stourmoù kalet etre Afghaned. Disoc'het e oa war marc'hata al Linenn Durand gant an India Saoz.
"Ren ar spont" a veze graet gant ar Saozon eus e zoare da ren, en abeg ma oa aotrouniek ha garv, hag e oa bet lazhet betek 100 000 a dud da vihanañ, gant e justis didruez, e-korf 21 bloavezh renad.
Mont a reas da Anaon d'ar 1añ a viz Here 1901 gant droug-Sant-Urloù.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Peter Tomsen : The Wars of Afghanistan: Messianic Terrorism, Tribal Conflicts, and the Failures of Great Powers, PublicAffairs, 2011, p. 42 (ISBN 978-1-5864-8781-2)
# Abdülhamit II

Abdülhamit II , ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1842, a voe 34vet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Abdülmecit I ha breur Murat V.

## Ren

Ur vonreizh a voe lakaet e plas e penn kentañ e ren ha Turkia a zeuas da vezañ ur vonarkiezh bonreizhel e 1876. Padal ar galloud a chome da vat gant ar sultan.
Brezel a voe etre an impalaeriezh otoman ha Rusia diwar-benn ar Balkanoù e 1877-1878 (anvet 93 Harbi e turkeg (Brezel 93) dre ma krogas e bloavezh 1293 an deiziadur muzulmat). An arme rus a yeas betek tal-kichen Istanbul ha koll a reas an Otomaned Bulgaria, Roumania ha Montenegro. Diwar ar c'holloù-se e savas ar meno foran a-enep d'ar sultan hag hemañ a dorras ar bonreizh.
E 1895 e voe asantet gant Abdülhamit II lakaat e plas reformoù goulennet groñs gant Europa evit an Armeniz. Diwar-se e voe emsavadegoù (dreist-holl e reter Anatolia) ha lazhadeget kalz Armeniz. Ar sultan ne enebas ket ouzh al lazhadeg hag en abeg da se e voe lesanvet ar sultan ruz.
Strolladoù enebet ouzh ar sultan a voe krouet :
* e 1889 : ar Jön Türkler (diwar ar galleg : Turked yaouank).
* e 1906 : Osmanli Hürriyet Cemiyeti (Kevredigezh Otoman ar Frankiz)
Bodañ a reas an daou strollad-se e 1907 dindan an anv Ittihat ve Terakki (Unaniezh ha Mont war-raok). Rediañ a rejont ar sultan da asantiñ ur bonreizh nevez e 1908.
Goude-se e voe renet ar vro ent-gwirionez gant tud Ittihat ve Terakki. Skarzhañ a rejont ar sultan d'ar 27 a viz Ebrel 1909 ha lakaat Mehmet V en e blas.
Mervel a reas Abdülhamit II d'an 10 a viz C'hwevrer 1918.
| En e raok: Murat V | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1876 – 1909 | War e lerc'h: Mehmet V |
# Abdullah Gül

Abdullah Gül (ganet d’an 29 a viz Here 1950 e Kayseri) a zo ur politikour turk kendiazezer ar strollad AKP. Eus an 28 a viz Eost 2007 betek 2014 eo bet 11$^{vet}$ prezidant Republik Turkia. A-raok e oa bet bes-kentañ ministr ha ministr an aferioù diavaez war un dro etre 2003 ha 2007.
# Abdusamet Yigit

Abdusamet Yigit, ganet e 1978 e Cizre e Kurdistan Turkia, zo ur skrivagner kurdek o vevañ e Norvegia.
# Abdülhamit Iañ

Abdülhamit I, ganet d'an 20 a viz Meurzh [[1725], a voe 27vet sultan an Impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Ahmet III ha breur Mustafa III.
Ren a reas eus 1774 betek 1789.

## Ren

Pa bignas Abdülhamit I war an tron e rene c'hoazh ar brezel kroget e 1768 ouzh ar Rused. Ar peoc'h a voe sinet d'an 21 a viz Gouere 1774 (feur-emglev Küçük Kaynarca). Diwar ar brezel-se e kollas an impalaeriezh otoman Krimea. En istor an impalaeriezh e oa ar wech kentañ e veze kollet ur vro annezet penn-da-benn gant Turked ha muzulmaned, ha ne oa ket ar mor Du ul lenn turk ken. Ouzhpenn da se e voe roet aotre hiviziken da lestraz kenwerzhel Rusia da dremen dre ar Bosfor.
Brezel a voe disklêriet adarre ouzh Rusia, skoazellet gant Aostria, e 1787. D'ar 17 a viz Kerzu 1788 e voe lazhadeget holl annezidi Özü (Ochakov) gant ar Rused.
Mervel a reas Abdülhamit I d'ar 7 a viz Ebrel 1789. Selim III a renas war e lerc'h.
| En e raok: Mustafa III | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1774 – 1789 | War e lerc'h: Selim III |
# Abdülaziz (sultan)

Abdülaziz, ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1830, a voe 32vet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Mahmut II ha Pertevniyal Sultan, ha hanter-vreur Abdülmecit I.

## Ren

Nevesaat a reas an arme hag al lestraz otoman.
Ar sultan kentañ o vont da weladenniñ stadoù all Europa e voe. Mont a reas da gaout pennoù Bro-C'hall, Bro-Saoz, Belgia, Alamagn hag Aostria-Hungaria.
Dindan e ren e voe emsavadegoù bras er Balkanioù.
Abalamour da gudennoù bras e mererezh arc'hant ar stad e voe graet freuz-stal gant an impalaeriezh ha skarzhet e voe Abdülaziz diouzh an tron d'an 30 a viz Mae 1876. En e blas e voe lakaet e niz Murat.
D'ar 4 a viz Even 1876 e voe adkavet korf Abdülaziz, troc'het gwazhied e arzorn gant sizailh. Ent-ofisiel e voe disklêriet e oa un emlazh met buan e redas ar vrud e oa bet muntret.
| En e raok: Abdülmecit I | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1861 – 1876 | War e lerc'h: Murat V |
# Abdülmecit Iañ

Abdülmecit I (distaget Abdulmedjit), ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1823, a voe 31añ sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Mahmut II ha Bezmialem Sultan.

## Ren

Desachet e oa gant sevenadurioù kornôg Europa ha komz a rae galleg flour.
Kenderc'hel a reas gant ar reformoù kroget gant e dad evit lakaat an impalaeriezh otoman da vezañ ur stad modern.
Kemer a reas perzh e brezel Krimea asambles gant Bro-Saoz ha Bro-C'hall a-enep Rusia.
Mervel a reas gant an dorzhellegezh d'ar 25 a viz Even 1861.
| En e raok: Mahmut II | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1839 – 1861 | War e lerc'h: Abdülaziz |
# Abeg

Un dra pe un darvoud evel m'eo bet komprenet gant un den a c'hell bezañ un abeg evit fiñval, evit teurel komzoù, evit divizout ober tra pe dra. Implijet eo evit al loened ivez pa 'z eus kaoz eus ar darvoudoù a gas anezho da vevañ o vuhez. Studioù war an abegoù a zo ur skourr eus bredoniezh an emzalc'h.

## Ster negativel

Meur a wech e vez implijet abeg evel un dra pe un ober negativel da vezañ rebechet da unan bennak ivez, ken eo un abeger un den a eztaol n'eo ket a-du gant un den all evit un abegenn. Ober re a abegennoù a c'hell bezañ boaz an abeger hag hemañ a zo ur seurt pabor a gav mat izelaat ar re all dre e gomzoù.
# Abdullah Shah

Abdullah Shah pe Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah ibni Sultan Haji Ahmad Shah Al-Musta'in Billah, ganet d'an 30 a viz Gouhere 1959, eo 16vet Yang di-Pertuan Agong (roue) Malaysia, ha 6vet Sultan Pahang.

## Notennoù

* ↑ Pennad: apnews
# 840

Diwar-benn bloavezh 840 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 840

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 840
# 837

Diwar-benn bloavezh 837 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 837

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 837
# 839

Diwar-benn bloavezh 839 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 839

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 839
# 84

Diwar-benn bloaz 84 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ :
| Evit ar bloaz -84, gwelet ar bajenn : | -84 |
| Evit an niver 84, gwelet ar bajenn : | 84 (niver) |
837 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0084 PC (goude ganedigezh J.-K.)

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Domisian (Titus Flavius Domitianus), adalek ar 14 Gwengolo 81 (>18.09.96)
* Koñsuled : Imp. Domitianus X & C(aius) Oppius Sabinus.
* Breiz (-Veur) : Julius Agricola, gouarner al lodenn roman, betek ar Menezioù Grampian. Emgann Galgacos : Agricola zo trec'h war ar Galedonianed. Echu eo gant aloubadeg Breizh (-Veur)

### Azia
## Skridoù

* Embannet gant Martialus : "Xenia" ha "Apophoreta".

## Relijionoù

* Eskob Roma : Sant Kleve (Anacletus) (78 / 88 ?)

## Gwelet ivez

* Roll ar Pennoù Stad e 84
# 833

Diwar-benn bloavezh 833 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 833

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 833
# 835

Diwar-benn bloavezh 835 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 835

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 835
# 836

Diwar-benn bloavezh 836 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 836

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 836
# 832

Diwar-benn bloavezh 832 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 832

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 832
# 838

Diwar-benn bloavezh 838 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 838

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 838
# 834

Diwar-benn bloavezh 834 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 834

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 834
# 1509

Diwar-benn bloavezh 1509 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 15 Genver : Emgann Cabo Fisterra e pleg-mor Bizkaya.

#### Bro-Saoz

* 23 a viz Ebrel : dont a ra Herri VIII da vezañ roue Bro-Saoz.

#### Italia

* 14 Mae : Emgann Agnadello, trec'h eo Kevread Cambrai, Loeiz XII roue Bro-C'hall en e benn, war Republik Venezia.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1509

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1509
# 1510

Diwar-benn bloavezh 1510 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Italia

* Gouere : argadet e Genoa, dalc'het gant Bro-C'hall, gant ar C'hevre Santel, savet evit difenn ar stadoù italian. Kregiñ a ra ur bandemiezh grip e Sikilia hag en em astenn en Italia hag Europa a-bezh.
* Here : dilojañ a ra Cornelius Agrippa da Italia.

### Azia
#### Reter-kreiz

* 17 C'hwevrer : Indez : kemeret eo Goa hep stourm gant Portugaled Afonso de Albuquerque digant sultan Bijapur Adil Khan. Dleout a reont dilezel ar gêr d'ar 30 a viz Mae hag en em repuiñ a reont en o listri e-tal enebargadenn ar vuzulmaned.
* 25 Du : kemeret eo Goa da vat gant ar Bortugaliz goude stourmoù gwadek, lazhadegaet ar Vorianed ha devet ar moskeennoù. Savet eo eno un drevadenn hag a zeuio da vezañ kêr-benn an Indez Portugalat. Aloubet eo meur a borzh eus aod Malabar.
* 2 Kerzu : trec'het ha lazhet eo Mohammad Chaybani e Merv (en Azia ar C'hreiz) gant ar safavid Chah Ismail. Dont a ra e eontr Ibrahim Kütchündju en e lec'h evel khan an Ouzbeked (fin e 1530).

#### Reter-pellañ

* Sina : emsavadeg aozet gant ar strailh e Norzh ar vro (1510-1512) hag irienn gant ar briñsed feodalc'her (1510-1519).

### Afrika

* 5 Genver : dilestrañ a ra ar jeneral spagnol Pedro Navarro e Bejaia gant 5 000 den ha kemer a ra ar gêr antronoz. Dougen gwasoniezh a ra Aljer (1510-1525), Tuniz ha Tlemcen da roue Bro-Spagn.
* 22 Genver ha 14 C'hwevrer : gourc'hemenn a ra Kurunenn Kastilha da Casa de Contratación Sevilla kas 50, ha goude 200 sklav du afrikan da Hispaniola, en Amerika.
* 25 Gouere : kemer a ra Pedro Navarro Tripoli.
* 28 Eost : boud eo Pedro Navarro en emgann Djerba.

### Amerikaoù
#### Suamerika ha Kreizeamerika

* deroù miz Du : diazezet eo Santa María la Antigua del Darién gant Martín Fernández de Enciso, kentañ trevadenn spagnol ar c'hevandir amerikan (Tierra Firme).
* Kerzu : diazezañ a ra Diego de Nicuesa kreñvlec'h Nombre de Dios war strizh-douar Panamá.
* Brazil : an avanturer portugalat Diogo Álvares Correia, peñseet e bae San Salvador, a sav un impalaeriezh bihan a drugarez d'e eured gant merc'h ur penn eus ar meuriad Tupinambá.

### Skiantoù hag armerzh

* Here : digaset eo ar bleunioù tro-heol da Europa.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1510

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1510
# 1513

Diwar-benn bloavezh 1513 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1513

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1513
# 1506

Diwar-benn bloavezh 1506 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 19 Ebrel : lazhadeg yuzevien e Lisbon ; 3000 den zo lazhet.

#### Breizh

* 12 a viz Meurzh: bet lakaet kentañ maen iliz Itron Varia Gras-Gwengamp.

#### Frañs
### Afrika

* Tristão da Cunha a erru en enezenn Tristan da Cunha e su ar Meurvor Atlantel.

### Amerika
#### Suamerika

* Ar c'honkistador Hernán Cortés a erru e Suamerika.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ

* Leonardo da Vinci a echu livañ e daolenn Mona Lisa.

#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù 1506

* 7 Ebrel : Frañsez Zavier

## Marvioù 1506

* 20 Mae : Kistol Goulm, merdeer hag ergerzher.
# 1511

Diwar-benn bloavezh 1511 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1511

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1511
# 1512

Diwar-benn bloavezh 1512 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Aloubadeg Rouantelezh Navarra gant armeoù Fernando II Aragon.

#### Breizh

* 10 a viz Eost : aet La Cordelière d'ar strad a-gevret gant al lestr saoz Regent da-heul un emgann war vor a vaez da Veg Lokmazhe.

#### Frañs
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1512

## Marvioù

* Amerigo Vespucci, moraer.
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1512
# 1505

Diwar-benn bloavezh 1505 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Alamagn

* 6 Ebrel e Haguenau : reseviñ a ra Loeiz XII, roue Bro-C'hall, Dugelezh Milano digant Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel.
* 2 Gouere : mont a ra Martin Luther, mestr a Arzoù e skol-veur Erfurt, da lean.

#### Breizh

* fin miz Eost : errout a ra Anna Vreizh e Brest, gweladenniñ a ra Kastell ar gêr har al lestr La Cordelière hag a zo fiziet e c'houmemenn da Herve Porzhmoger ganti.

#### Spagn

* 30 Gwengolo : dirak klemmoù a-enep an euzhusterioù e Spagn eo astalet an Inkizision spagnol gant Fulup ar C'haer ha Janed ar Follez betek o distro eus kontelezh Flandrez.

### Azia
#### Reter-pellañ

* tizhet eo Colombo e Selan gant ergerzherien bortugalat dindan gourc'hemenn Dom Lourenço d'Almeida, tizhet eo Komorez ivez.

### Afrika

* argadet eo Kilwa ha goude Mombasa gant ul lestraz portugalat.
* 1505 (pe 1506) – gwelet eo evit ar wech kentañ Enez Gough e Su ar Meurvor Atlantel gant an ergerzher portugalat Gonçalo Álvares.

### Amerikaoù
#### Suamerika ha Kreizamerika

* dizoloet eo Bermuda gant an ergerzher spagnol Juan de Bermúdez.

### Skiantoù hag armerzh

* 12 Gouere : diazezet eo skol-veur Sevilla.
* 20 Gouere : diazezet eo skol-veur Wrocław.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1505

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1505
# 1507

Diwar-benn bloavezh 1507 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1507

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1507
# 1508

Diwar-benn bloavezh 1508 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1508

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1508
# 151

904 Ab Urbe Condita = 151 goude J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Antoninus Pius (Titus Aurelius Fulvus Boionis Arrius Antoninus) (11.07.138 / 07.03.161)
* Koñsuled : Sextius Quintilius Condianus & Sextius Quintilius Valerius Maximus

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Pab : Pius In (142-155)
# Yezhoù alseek

Div yezh ez eus e familh ar yezhoù alseek (anvet ivez yezhoù yakonek) komzet war aodoù Oregon (Stadoù Unanet).

## Yezhoù alseek

* Alseeg (yezh varv)
* Yakineg (pe yakwinaeg, yakoneg) (yezh varv)
E gwirionez ez eo ken tost an eil yezh d'eben ma vez komz a-wechoù eus rannyezhoù.
# Yezhoù algonkek ar reter

Un is-skourr eus ar yezhoù aljek eo yezhoù algonkek ar reter, ennañ 10 yezh komzet en Amerika an Norzh e Kanada hag er Stadoù-Unanet:
* Abnakieg ar reter
* Abnakieg ar c'hornôg
* Ounamieg
* Malisiteg-pasamawkodieg
* Mikmakeg
* Moheganeg-montaokeg-naraganseteg
* Nantikokeg
* Powhataneg
* Mounseeg
* Wampanoageg
# Yezhoù amtek-mousek

Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù amtek-mousek, enni div yezh komzet e Proviñs Sandaon e Papoua-Ginea Nevez, an amteg hag ar mouseg.
Daoust ma'z eus ul liamm-familh etre an div yezh-se ne c'hell ket an dud a gomz an eil kompren an dud a ra gant eben.
N'eus liamm ebet etre ar familh-yezhoù-mañ hag ar yezhoù all komzet tro-war-dro.
# Yezhoù altaek

Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù altaek (saozneg: Altaic), ennañ 65 yezh komzet gant tro-dro da 250 milion a dud en holl e kreiz Azia, e reter pellañ Europa, e Sina, Mongolia, Rusia (Azia), Turkia, Turkmenistan, Kazac'hstan, Kirgizstan, Ouzbekistan, Afghanistan, Azerbaidjan, Iran, Lituania, Moldova ha Georgia.
Ne deu ket a-benn ar yezhonourion d'en em glevet war peseurt liamm resis e vije etre ar yezhoù lakaet a-stroll er familh yezhoù-mañ. Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ:
* Yezhoù mongolek
** Yezhoù mongolek ar reter
*** Yezhoù dagourek
*** Yezhoù mongourek
**** Yougoureg ar reter
*** Yezhoù oiratek-c'halc'hek
**** Yezhoù c'halc'hek-bouriatek
***** Yezhoù bouriateg
***** Yezhoù mongolek rik
**** Yezhoù oiratek-kalmoukek-darc'hatek
** Yezhoù mongolek ar c'hornôg
* Yezhoù toungousek
** Yezhoù toungousek an norzh
*** Yezhoù evenek
*** Yezhoù evenkiek
*** Yezhoù negidalek
** Yezhoù toungousek ar su
*** Yezhoù toungousek ar gevred
**** Yezhoù nanaiek
**** Yezhoù oudihek
*** Yezhoù toungousek ar mervent
* Yezhoù turkek
** Yezhoù bolgarek
** Yezhoù turkek ar reter
*** Yougoureg ar c'hornôg
** Yezhoù turkek an norzh
** Yezhoù turkek ar su
*** Yezhoù azerbaidjanek
*** Yezhoù turkek rik
*** Yezhoù turkmenek
** Yezhoù turkek ar c'hornôg
*** Yezhoù aralek-kaspiek
*** Yezhoù pontek-kaspiek
*** Yezhoù ouralanek

## Liammoù diavaez

* Starling Etymological Databases
* Monumenta Altaica - Altaic Linguistics
# Yezhoù angamek-potchourek

Un isskourr eus ar yezhoù nagaek eo ar yezhoù angamek-potchourek (angami-pochuri) komzet en India, ennañ 10 yezh:
* Maoeg
* Angameg
* Kedjaeg
* Meloureg
* Ntenyieg
* Pochoureg
* Rengmaeg
* Tchokrieg
* Soumieg
* Poumeieg

## Gwelet ivez

* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
# Yezhoù algonkek direnk

Un isskourr eus ar yezhoù aljek eo yezhoù algonkek direnk, ennañ 1 yezh komzet gwechall er Stadoù-Unanet:
# Yezhoù annabergek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù annabergek, ennañ ur yezh nemetken:

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
# Yezhoù anyiek

Ur skourr eus ar yezhoù nyoek renket d'o zro e-touez ar yezhoù kwaek eo ar yezhoù anyiek (anyi) komzet e Ghana dreist-holl hag ivez e su Aod an Olifant.
Ar baoleg eo ar yezh anyiek pennañ.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù aljek

Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù aljek (saozneg : Algic), ennañ daou-ugent yezh komzet e Norzhamerika, er Stadoù-Unanet ha Kanada.
Marv eo an darn vrasañ eus ar yezhoù er familh-mañ ha setu penaos e vezont renket :
* Yezhoù algonkek
** Yezhoù algonkek ar c'hreiz
*** Yezhoù kreek-montagnek-naskapiek
*** Kikapoueg
*** Menominieg
*** Miamieg
*** Yezhoù ojibwek
*** Potawatomieg
*** Meskwakieg
*** Chaonieg
** Yezhoù algonkek ar reter
*** Abnakieg ar reter
*** Abnakieg ar c'hornôg
*** Ounamieg
*** Malisiteg-pasamawkodieg
*** Mikmakeg
*** Moheganeg-montaokeg-naraganseteg
*** Nantikokeg
*** Powhataneg
*** Mounseeg
*** Wampanoageg
** Yezhoù algonkek ar c'hompezennoù
*** Yezhoù arapahoek
*** Pikanieg (Blackfoot)
*** Cheyeneg
** Yezhoù algonkek direnk
* Yezhoù wiyotek
* Yezhoù yourokek

## Liamm diavaez

* Algonquian Language Family