OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Amalia Wilhelmina von Königsmarck

Amalie Wilhelmine von Königsmarck (en alamaneg), pe Amalia Wilhelmina Königsmarck (e svedeg), ganet e 1663 ha marvet e 1740, a oa ur gontez svedat, livourez, barzhez svedek, hag aktourez.

## He buhez

Merc'h e oa da Kurt Christoph von Königsmarck (1634-1673) ha da Maria Christina Wrangel. C'hoar e oa da Philipp Christoph von Königsmarck, Aurora von Königsmarck ha Carl Johan von Königsmarck, ha nizez e oa da Otto Wilhelm von Königsmarck. Dimeziñ a reas d'ar c'hont Carl Gustaf Lewenhaupt (1662-1703) e 1689.
E lez Sveden e oa e-touez studierezed David Klöcker Ehrenstrahl.
Livet he deus un emboltred (1688), ur poltred eus he c'hoar Aurora, eus ar briñsez Katarina Ebba Horn (1698) hag eus Sophia Dorothea von Hannover.
Evel he c'hoar Aurora e kemeras perzh e c'hoariva al lez, gwarezet gant ar rouanez Ulrika Eleonora Danmark.
Sevel barzhonegoù a reas ivez.

## Levrlennadur

* Svenskt konstnärslexikon (Swedish Art dictionary) Allhems Förlag Malmö
* Lars Löfgren: Svensk teater (Swedish theatre) Natur och Kultur, Stockholm 2003, sid. 46. ISBN 91-27-09672-6.
# Amalia Wilhelmine von Braunschweig-Lüneburg

Wilhelmine Amalie von Braunschweig-Lüneburg (Hannover 1673-1742 Vienna) a oa ur briñsez alaman hag a zimezas da Joseph Iañ an Impalaeriezh Santel, ha dre-se e teuas da vout impalaerez, rouanez Germania, Bohemia ha Hungaria, arc'hdugez Aostria.

## He buhez

Merc'h e oa da Johann Friedrich von Braunschweig-Calenberg (1625-1679), ha d'e bried Benedicta Henriette von der Pfalz, kontez Bayern-Simmern (1652-1730).

## He marv

Mervel a reas diwar an naplez roet dezhi gant he fried.
# Amalarig

Amalarig (502-531), (goteg 𐌰𐌼𐌰𐌻𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃) a voe roue ar Vizigoted adalek 511 betek e vuntr e 531. Ar roue diwezhañ eus tiegezh ar Valted e oa. Mab e oa da Alarig II ha Teodegonda Amalasunta des Amales, priñsez ostrogot, merc'h da Teodorig Veur.
Perzh a gemeras en emgann Vouillé, war un dro gant e vreur henañ Gesalec, hag eno e voe lazhet o zad. E vreur a voe anvet da roue, e Narbona, hag eñ a voe savet gant e dad-kozh Teodorig Veur. Evel-se e oa gwarezet diouzh gwalldaolioù e vreur henañ Gesalec.
Dont a reas da vout roue Hispania ha Septimania en 522, tra ma'z eas Akitania gant ar Franked. E dad-kozh a renas neuze en anv e vab-bihan, betek 526, hag ar gouarnour ostrogot Theudis a voe lakaet d'e harpañ. Pa varvas Amalarig en 531 e kemeras Theudis ar gurunenn.

## Pennad kar

* Rouaned ar Vizigoted
# Amalberga Gent

Amalberga Gent (pe Amalberga von Temse, Amalberga von Munsterbilzen, Amalberge hag Amalia; marv war-dro 772) a oa ul leanez. Arabat e vije droukveskañ hec'h anv gant hini Amalberga Maubeuge, kontez ha leanez eus Gent.
Unan eus he burzhudoù e voe treuziñ ur stêr vras war gein ur pesk bras.
# Amalberga Maubeuge

Amalberga Maubeuge († war-dro 670) a oa ur santez frank, lidet d'an 10 a viz Gouhere. Arabat e vije droukveskañ hec'h anv gant hini Amalberga Gent, gwerc'hez eus Gent.

## He buhez

He mamm a oa c'hoar da Pepin Landen († 640), maer-ar-palez gant ar roue frank Sigebert III. Dimezet e voe d'ar c'hont Witger, ha bugale o doe:
* div verc'h, Gudula, paeronez Brusel, ha Reinelde, sentezed o-div;
* ur mab, sant Emebert.
Goude ganet Gudula e tivizas Amalberga ha Witger dispartiañ da vont da servij Doue. Witger a eas da vanac'h hag a varvas prestik goude, hag Amalberga da leanez da vanati Maubeuge, diazezet gant ul leanez kar dezhi, Aldegonde Maubeuge. Sant Aubert Cambrai, eskob Cambrai, an hini a roas ar ouel leanez dezhi.

## Levrlennadur

* Vita Amalbergae viduae = 'De S. Amalberga vidua Lobiis et Binchii in Belgio', Sollerius J.B. ed., Acta Sanctorum Mensis Julii Tomus III (1723) 63-70.
* Vita sanctae Amalbergae viduae (buhezskrid latin eus an XIvet kantved)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Amalia

Amalia zo un anv-badez alamanek, spagnolek, ha svedek.

## Anv kevrennek

* Maria Amalia

## Yezhoù all

* Amália e portugaleg.
* Amalie, en alamaneg ivez
* Amélie e galleg.

## Tud

* Amalia von Sachsen, anv meur a briñsez

### XVIvet kantved

* Amalia von Kleve (1517–1586), priñsez eus an tiegezh Von der Mark
* Amalia von Neuenahr-Alpen (1539−1602).

### XVIIvet kantved

* Amalia Wilhelmina von Königsmarck (1663-1740), arzourez svedat
* Amalia Wilhelmine von Braunschweig-Lüneburg (1673–1742)

### XVIIIvet kantved

* Maria Amalia von Österreich (1701–1756)
* Maria Amalia von Sachsen (1724–1760)
* Anna Amalia von Sachsen-Weimar-Eisenach (1739–1807), sonaozourez alaman
* Amalie von Sachsen (1794–1870), priñsez ha sonaozourez.

### XIXvet kantved

* Maria Josepha Amalia von Sachsen (1803-1829), Rouanez Spagn
* Amalia Lindegren (1814 – 1891), livourez svedat
* Amalia de Llano (1822-1874), kontez ha skrivagnerez spagnolek
* Amalia von Sachsen-Weimar-Eisenach (1830-1872), priñsez an Izelvroioù dre zimeziñ
* Amalia Filipina de Borbón y Borbón-Dos Sicilias (1834–1905), Infantez Spagn
* Amalia Freud (1835–1930), mamm Sigmund Freud.

### XXvet kantved

* Amalia Guglielminetti (1881 – 1941), barzhez italian.
* Amália Rodrigues (1920–1999), kanerez portugalat
* Amalia Maria Mercouri, anavezet evel Melina Mercouri, aktourez ha politikourez c'hresian

### XXIañ kantved

* Catharina-Amalia der Nederlanden, pe Catharina-Amalia von Oranien-Nassau(2003-), priñsez izelvroat

## Lennegezh

* Amalia von Edelreich, er pezh-c'hoari alamanek Die Räuber, gant Friedrich von Schiller.
* Amalia, romant gant José Mármol e 1851

## Filmoù

* Amalia (1914), film arc'hantinat renet gant Enrique García Velloso;
* Amalia (1936), film arc'hantinat renet gant Luis José Moglia Barth.

## Lec'hioù

* Amalia, en Arc'hantina.
# Arosio

Aroso zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
# Arondisamantoù Aodoù-an-Arvor

Pevar arondisamant a zo en Aodoù-an-Arvor :
| Anv | Kanton | Isprefeti |
| arondisamant Dinan | 12 | Dinan |
| arondisamant Gwengamp | 12 | Gwengamp |
| arondisamant Lannuon | 7 | Lannuon |
| arondisamant Sant-Brieg | 21 | Sant-Brieg |

## Gwelet ivez

* Kumunioù Aodoù-an-Arvor ;
* Kantonioù Aodoù-an-Arvor ;
# Arondisamantoù Belgia

Arondisamantoù Belgia a zo rannoù melestradurel eus Rouantelezh Belgia.

## Roll an arondisamantoù
### Rannvro Brusel-Kêrbenn

| Rannvro | Arondisamant | Kod INS | Poblañs (01/01/2006) | Gorread (km²) | Niver kumunioù | Lec'hiadur |
| Brusel-Kêrbenn | Brusel-Kêrbenn | 21 | 1 018 029 | 161 | 19 | |

### Rannvro Flandrez

| Proviñs | Arondisamant | Kod INS | Poblañs (01/01/2006) | Gorread (km²) | Niver kumunioù |
| Antwerpen | Antwerpen | 11 | 954 754 | 1 000 | 30 |
| | Mechelen | 12 | 314 236 | 510 | 13 |
| | Turnhout | 13 | 419 543 | 1 357 | 27 |
| Brabant Flandrez | Halle-Vilvoorde | 23 | 575 974 | 943 | 35 |
| | Leuven | 24 | 468 089 | 1 163 | 30 |
| Kornôg-Flandrez | Brugge | 31 | 274 436 | 661 | 10 |
| | Kortrijk | 34 | 277 508 | 404 | 12 |
| | Diksmuide | 32 | 48 356 | 362 | 5 |
| | Veurne | 38 | 58 912 | 275 | 5 |
| | Oostende | 35 | 147 286 | 292 | 7 |
| | Roeselare | 36 | 142 060 | 272 | 8 |
| | Tielt | 37 | 88 786 | 329 | 9 |
| | Ieper | 33 | 104 509 | 550 | 8 |
| Reter-Flandrez | Aalst | 41 | 265 661 | 469 | 10 |
| | Oudenaarde | 45 | 116 089 | 419 | 11 |
| | Eeklo | 43 | 80 254 | 334 | 6 |
| | Gent | 44 | 508 806 | 944 | 21 |
| | Sint-Niklaas | 46 | 229 521 | 475 | 7 |
| | Dendermonde | 42 | 188 868 | 343 | 10 |
| Limbourg | Hasselt | 71 | 395 028 | 906 | 18 |
| | Maaseik | 72 | 226 597 | 884 | 13 |
| | Tongeren | 73 | 193 016 | 632 | 13 |

### Rannvro Wallonia

| Proviñs | Arondisamant | Kod INS | Poblañs (01/01/2006) | Gorread (km²) | Niver kumunioù |
| Brabant Wallonia | Nivelles | 25 | 366 433 | 1 091 | 27 |
| Hainaut | Ath | 51 | 81 005 | 487 | 8 |
| | Charleroi | 52 | 421 728 | 555 | 14 |
| | Mons | 53 | 249 413 | 584 | 13 |
| | Mouscron | 54 | 70 384 | 101 | 2 |
| | Soignies | 55 | 178 650 | 517 | 8 |
| | Thuin | 56 | 146 968 | 934 | 14 |
| | Tournai | 57 | 141 714 | 608 | 10 |
| Proviñs Liège | Huy | 61 | 103 971 | 659 | 17 |
| | Liège | 62 | 590 708 | 797 | 24 |
| | Verviers | 63 | 273 068 | 2 016 | 29 |
| | Waremme | 64 | 72 259 | 390 | 14 |
| Luksembourg | Arlon | 81 | 54 918 | 317 | 5 |
| | Bastogne | 82 | 42 784 | 1 043 | 8 |
| | Marche-en-Famenne | 83 | 52 800 | 954 | 9 |
| | Neufchâteau | 84 | 57 669 | 1 355 | 12 |
| | Virton | 85 | 50 370 | 771 | 10 |
| Namur | Dinant | 91 | 103 122 | 1 592 | 15 |
| | Namur | 92 | 292 281 | 1 165 | 16 |
| | Philippeville | 93 | 63 131 | 909 | 7 |

## Liamm diavaez

* Kartenn an arondisamantoù
# Arondisamantoù Penn-ar-Bed

Pevar arondisamant a gaver e departamant Penn-ar-Bed :
| Anv | Kêr-benn |
| Arondisamant Brest | Brest (isprefeti) |
| Arondisamant Kastellin | Kastellin (isprefeti) |
| Arondisamant Kemper | Kemper (prefeti) |
| Arondisamant Montroulez | Montroulez (isprefeti) |

## Istor

* 1790 : rannet e voe departamant Penn-ar-Bed etre 9 distrig : Brest, Karaez, Kastellin, Landerne, Lesneven, Montroulez, Pontekroaz, Kemper, Kemperle.
* 1800 : krouet e voe 5 arondisamant en departamant : Brest, Kastellin, Montroulez, Kemper, Kemperle.
* 1926 : freuzet Arondisamant Kemperle.
# Arondisamantoù ar Mor-Bihan

Setu amañ prefeti hag isprefetioù ar Mor-Bihan :
| Anv | Kêr-benn |
| Arondisamant Gwened | Gwened (prefeti) |
| Arondisamant an Oriant | An Oriant (isprefeti) |
| Arondisamant Pondi | Pondi (isprefeti) |

## Istor

* 1790 : krouet e voe departament ar Mor-Bihan gant 9 bann : An Alre, Ar Faoued, Gwened, Henbont, Josilin, Ploermael, Pondi, Roc'h-an-Argoed, Ar Roc'h-Bernez.
* 1795 : lamet e voe ar bannoù.
* 1800 : krouet e voe an arondisamantoù : Gwened, An Oriant, Ploermael, Pondi.
* 1926 : lamet e voe Arondisamant Ploermael.
# Arondisamant Évreux

Arondisamant Évreux :
| Lec'hiadur arondisamant Évreux e departamant Eure ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Eure |
| Kod arondisamant | 27 3 |
| Pennlec'h | Évreux |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 139 044 ann. (2017) |
| Gorread | 956,35 km² |
| Stankter | 145 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 103 |
| kemmañ |
Arondisamant Évreux a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Eure hag e rannvro Normandi.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016

Rannet e oa arondisamant Évreux e 15 kanton (betek 2014) hag e 237 kumun :
* kanton Breteuil ;
* kanton Conches-en-Ouche ;
* kanton Damville ;
* kanton Évreux-Reter ;
* kanton Évreux-Norzh ;
* kanton Évreux-Kornôg ;
* kanton Évreux-Su ;
* kanton Le Neubourg ;
* kanton Nonancourt ;
* kanton Pacy-sur-Eure ;
* kanton Rugles ;
* kanton Saint-André-de-l'Eure ;
* kanton Verneuil-sur-Avre ;
* kanton Vernon-Norzh ;
* kanton Vernon-Su.

### Abaoe 2017

Adrannet e voe arondisamantoù Eure d'ar 1añ a viz Genver 2017. 103 c'humun zo en arondisamant Évreux bremañ.

## Daveoù

* ↑ (fr) Arrêté n° 16-182 portant modification des limites territoriales des arrondissements de l'Eure, Rouan, 20 Kerzu 2016
# Arondisamant Évry

Arondisamant Évry :
| Lec'hiadur arondisamant Évry e departamant Essonne ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Enez-Frañs |
| Departamant | Essonne |
| Kod arondisamant | 91 2 |
| Pennlec'h | Évry-Courcouronnes |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 538 418 ann. (2017) |
| Gorread | 469 km² |
| Stankter | 1 148 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kantonioù | 17 |
| Kumunioù | 52 |
| kemmañ |
Arondisamant Évry a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Essonne hag e rannvro Enez-Frañs.

## Kantonioù ha kumunioù

Rannet eo arondisamant Évry e 17 kanton (betek 2014) hag e 52 gumun :
* kanton Brunoy
* kanton Corbeil-Essonnes-Est
* kanton Corbeil-Essonnes-Ouest
* kanton Draveil
* kanton Épinay-sous-Sénart
* kanton Évry-Nord
* kanton Évry-Sud
* kanton Grigny
* kanton Mennecy
* kanton Milly-la-Forêt
* kanton Montgeron
* kanton Morsang-sur-Orge
* kanton Ris-Orangis
* kanton Saint-Germain-lès-Corbeil
* kanton Vigneux-sur-Seine
* kanton Viry-Châtillon
* kanton Yerres
# Arondisamantoù ha kantonioù Elzas

Setu arondisamantoù ha kantonioù Elzas.

## En departamant Bas-Rhin

Pevar c'hanton ha daou-ugent zo.

### Arondisamant Hagenau-Weißenburg

3 c'hanton
* kanton Bischwiller
* kanton Hagenau
* kanton Niederbronn-les-Bains

### Arondisamant Molsheim

5 kanton
* kanton Molsheim
* kanton Rosheim -
* kanton Saales -
* kanton Schirmeck
* kanton Wasselnheim

### Arondisamant Zabern

5 kanton
* kanton Bouxwiller -
* kanton Drulingen -
* kanton Marmoutier -
* kanton la Petite-Pierre -
* kanton Sarre-Union -
* kanton Zabern

### Arondisamant Schlettstadt-Erstein

7 kanton zo ennañ:
* kanton Barr
* kanton Benfeld
* kanton Erstein
* kanton Marckolsheim
* kanton Oberehnheim
* kanton Schlettstadt
* kanton Weiler

## Arondisamant Molsheim

8 kanton, penn lec'h: Strasbourg (*) :
* kanton Bischheim
* kanton Brumath
* kanton Geispolsheim
* kanton Hochfelden
* kanton Illkirch-Graffenstaden
* kanton Mundolsheim
* kanton Schiltigheim -
* kanton Truchtersheim

### Arondisamant Straßburg

10 kanton
* kanton Straßburg-1 -
* kanton Strasbourg-2 -
* kanton Strasbourg-3 -
* kanton Strasbourg-4 -
* kanton Strasbourg-5 -
* kanton Strasbourg-6 -
* kanton Strasbourg-7 -
* kanton Strasbourg-8 -
* kanton Strasbourg-9 -
* kanton Strasbourg-10

### Arondisamant Wissemburg

5 kanton
* kanton Lauterbourg -
* kanton Seltz -
* kanton Soultz-sous-Forêts -
* kanton Wissembourg -
* kanton Wœrth

## En departamant Haut-Rhin
### En arondisamant Altkirch

Pevar c'hanton zo:
* kanton Altkirch
* kanton Dammerkirch
* kanton Pfirt
* kanton Hirsingen

### En Arondisamant Kolmar-Rappoltsweiler

C'hwec'h kanton zo:
* kanton Andolsheim
* kanton Kolmar-Norzh
* kanton Kolmar-Su
* kanton Munster -
* kanton Neu-Breisach -
* kanton Wintzenheim

### Arondisamant Gebwiller

N'eus ket anezhañ ken abaoe ar 1añ a viz Genver 2015. Pevar c'hanton a oa ennañ :
* kanton Ensisheim -
* kanton Gebwiller -
* kanton Rufach -
* kanton Soultz-Haut-Rhin

### Arondisamant Mülhausen

Nav c'hanton zo :
* kanton Habsheim -
* kanton Huningen -
* kanton Illzach -
* canton Mülhausen-Reter -
* kanton Mulhouse-Norzh -
* kanton Mulhouse-Kornôl -
* kanton Mulhouse-Su -
* kanton Sierentz -
* kanton Wittenheim

### Arondisamant Rappschwihr

Arondisamant Rappschwihr, pe Ribeauvillé e galleg, a oa pevar c'hanton ennañ :
* kanton Kaisersbari
* kanton Lapoutroie
* kanton Rappschwihr
* kanton Sainte-Marie-aux-Mines

### Arondisamant Thann-Gebweiler ‎

Pevar c'hanton zo :
* kanton Sennheim
* kanton Masevaux -
* kanton Saint-Amarin -
* kanton Thann
# Aros (steredeg)

An Aros (Puppis, berraet e Pup) zo ur steredeg eus an hantervoul su. Gwerso e oa lodek er steredeg henamzerel Argo.

## Traoù oabl

* NGC 2422
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bereguardo

Bereguardo zo ur gumun eus Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
# Berejani

Berejani (ukraineg: Бережани, treuzskrivet ivez a-wechoù "Berezhany", poloneg: Brzeżany) a zo ur gêr eus Kornôg Ukraina.

## Tud dibar

* Vassily Ivanchuk, mestrc'hoarier echedoù, bet ganet e Berejani.
# Berengar II

Anaout a reer daou roue frank anvet Berengar II
* Berengar II Italia, a oa roue Lombardia
* Berengar II Neustria, a oa roue Neustria
# Beregazzo con Figliaro

Beregazzo con Figliaro a zo ur gumun eus Italia e Proviñs Como, e Lombardia.
# Bered Yanaka

Ur vered e norzh Ueno e Tokyo eo bered Yanaka. Brudet-tre eo evel lec'h da weladenniñ da vare bleuniadur ar gwez kerez.
# Berengar II Neustria

Berengar II, a varvas en 896, a voe kont Bayeux ha markiz Neustria eus 886 da 896.
Pe e oa mab da Berengar Iañ Neustria, pe gentoc'h da Herri Frankonia, eus lignez ar re Babenberg, anezhi pennskourr ar Gapeted. Kement-se a greder abalamour:
* ma oa bet anvet Poppa e verc'h, ha Poppo a oa un anv roet stank d'ar baotred en tiegezh,
* ma veze fiziet marz Breizh da bennskourr ar Gapeted peurvuiañ.
Ar c'hentañ aotrou a ziavaez o tont da chom da Vreizh e oa, dre ma oa aet da fall an traoù gant noblañsed ar vro war-lerc'h an aloubadegoù Vikinged er bloavezhioù 880, ha dre ma ouias derc'hel penn outo.

## E vuhez

* En 886, pa voe lazhet ar markiz Herri e seziz Pariz, e voe karget gant an impalaer Karl Voal da ober war-dro marz Neustria ha d'he difenn diouzh ar Vikinged.
Dimeziñ a reas da verc'h Gurwant, dug Breizh, hag evel-se eo e e tapas kontelezh Roazhon. Breur-kaer e oa da Yezekael, dug Breizh. Yezekael Berengar a anvas e vab neuze, a voe kont Roazhon war e lerc'h. Poppa e oa e verc'h, a zimezas d'ar Viking Rollon.
Met un doare all zo d'an istor.

## E lignez

N'ouzer ket piv e oa e wreg. Bet eur betek kinnig anvioù evel Cunégonde pe Adèle diwar varteze. Sur eo en doe
* ur verc'h, Poppa Bayeux, skrapet ha dimezet more danico d'ar Viking Rollon
* ur verc'h all dimezet d'ur c'hont eus Roazhon, hag a vije mamm da Yezekael Berengar.
# Bered yuzev Berlin

Bered yuzev Berlin (Jüdischer Friedhof en alamaneg) a zo bet savet e 1827 diwar steuñv Friedrich Wilhelm Langerhans. Lec’hiet eo e Schönhauser Allee, 23-25, e karter Prenzlauer Berg (arondisamant Pankow). E-touez an dud vrudet douaret enni emañ Max Liebermann (livour) pe c’hoazh Giacomo Meyerbeer (sonaozour). Distrujet eo bet ar vered da vare an Nazied, ha distrujoù all a zo bet e-pad an eil brezel bed. Hiziv an deiz eo bet nevesaet. Un 60 bez bennak a vez diskouezet el lapidarium. Nevesaet eo bet ar Judengang ivez : un hent lidek 10 metrad ledander ha 400 metrad hirder eo, drezañ e tremene ar prosesionoù kañv gwechall. Etre Kollwitzplatz ha Senefelder Platz emañ, peg ouzh moger reter ar vered. An holl baotred a ya er vered a rank gwiskañ ur c’hippa.
Gwelout ivez :

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* berlin.de: Jüdischer Friedhof Schönhauser Allee
* Jüdische Friedhöfe
* Haus der Steine (ti ar stered)
* Der Judengang
* Wertvolle Grabsteine gerettet, Ur pennad er Berliner Zeitung
* Jüdischer Friedhof bekommt Ausstellungsraum, Ur pennad all er Berliner Zeitung
# Bered yuzev Weißensee

Bered yuzev Weißensee (alamaneg : Jüdischer Friedhof Weißensee) a zo ur vered lec’hiet e Herbert-Baum-Straße, 45 e karter Weißensee e Berlin. Bered yuzev brasañ Europa eo (war-dro 42 hektar ha war-dro 115 000 bez). Krouet eo bet e 1880.

## Mont e-barzh

E penn Herbert-Baum-Straße emañ ar mont e-barzh pennañ, atav e chom prennet. Un eil mont e-barzh a zo bet digoret war Indira-Gandhi-Straße e 1924. Dirak ar mont e-barzh pennañ ez eus ur maen-koun da enoriñ ar re marv abalamou d’al loskaberzh. Tro-dro ez eus bezioù skrivet warno listenn ar c’hampoù kreizennañ. E-kichen ez eus ivez ur maen-koun (savet e 1927) da enoriñ ar yuzevien marvet e-pad ar brezel bed kentañ , hag ur blakenn da enoriñ a re a stourmas a-enep d’an naziegezh.

## Istor ar vered

An dachenn a zo bet prenet gant yuzevien er bloavezhioù 1880, pa voe leun ar peurrest eus beredoù yuzev Berlin. Tres ar vered a zo bet savet gant Hugo Licht. Un eil savadur a voe savet e 1910, met distrujet eo bet e-pad an eil brezel bed. Ar bezioù a zo aozet e 120 kevrenn. Ar re tro-dro a zo enno renkadoù uhelañ ha trenkadoù etre. E-kreiz emañ douaret tud ar renkadoù izelañ. Ne voe ket re a zistruj da vare an Nazied, war-dro 400 bez a zo bet distrujet pa voe bombezennet Berlin.

## Goude an eil brezel bed

Gouden an eil brezel bed e kendalc’has yuzevien Berlin da implijout ar vered betek 1955. Etre 1955 hag unvanidigezh Alamagn eo bet implijet gant yuzevien Berlin ar reter nemetken. Da vare DDR e voe laosket tamm-pe-damm ar vered, ha ne voe den evit ober war-dro lod brasañ ar bezioù (lod brasañ ar yuzevien a oa bet lazhet e-pad al loskaberzh pe o doa tec’het kuit). Er bloavezhioù 1970 e voe ur raktres lakaat un hent bras da dremen war ul lodenn eus ar vered, a-benn liammañ Michelangelostraße ouzh ur straed nevez savet (Hansastraße). Klemmoù a voe, ar raktres a chomas a-sav.
Dre vras e soñjer e koustfe 40 milion euro al labourioù evit kempenn ar vered. Pa voe lidet 125vet deiz-ha-bloaz ar vered e voe goulennet argant gant ar gouarnour, gant ar pal lakaat ar vered da vezañ degemeret war roll glad ar bed (roll UNESCO). A-du eo savet Klaus Wowereit (maer Berlin ) gant ar raktres.
Gwelout ivez :
* Bered yuzev Berlin

## Notennoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Welcome to the Jewish Community of Berlin
* ↑ UNESCO Bid for Berlin Jewish Cemetery | Culture & Lifestyle | Deutsche Welle | 30.08.2005
* ↑ History News Network
# Berengar

Berengar (e brezhoneg), pe Bérenger, pe Béranger (e galleg), zo un anv-badez frankek, roet d'ar baotred e tiegezhioù uhel frank er Grennamzer, a zo bet douget e Breizh. Dont a rafe eus ar gerioù germanek ... (goaf ar brezelour) .

## Yezhoù all

* Berengar e brezhoneg ha saozneg
* Berengario en italianeg
* Berenguer e katalaneg ha spagnoleg
* Berenguier en okitaneg

## Tud
### E Breizh

* Berengar Roazhon, kont Roazhon e penn kentañ an Xvet kantved, a vije ar memes den ha Berengar II Neustria
* Yezekael Berengar e vab, anavet e galleg evel Juhel Bérenger, kont Roazhon adalek war-dro 930 betek 970.
* Jafrez Iañ (dug Breizh), a oa anvet ivez Jafrez Berengar, abalamour d'e dadoù-kozh : Jafrez, kont Anjev, ha Yezekael Berengar kont Roazhon).

### En Europa
#### En Aragon

* Ramon Berenguer, anv pevar c'hont eus Barcelona
* Berenguer Ramon, anv daou gont eus Barcelona

#### E broioù all

* Berengar Toloza (Berengarius Sapiens), kont Toloza (814-835)
* Berengar Neustria, a vez graet eus daou zen:
** Berengar Iañ Neustria
** Berengar II Neustria, kont Bayeux en IXvet kantved, ha kont Roazhon
* Berengar Italia, a vez graet eus daou zen:
** Berengar Iañ Italia, roue al Lombarded en Xvet kantved.
** Berengar II Italia, roue al Lombarded en Xvet kantved.
* Berengar Teurgn, doueoniour gall en XIvet kantved.
* Berengar, eskob Venosa
* Berenguier de Palazol
* Berenguer d'Anoia
* Berengar Namur, kont Namur en Xvet kantved.
* Berengar, eskob Marsilha, war-dro 884.

## An anv gallek

* Roet e vez an anv-badez Bérengère d'ar merc'hed.

### Anv-tiegezh e galleg

* François Béranger, kaner.
# Berengar II Italia

Berengar II Italia, pe Berengar Italia, pe Berengar Ivrea (war-dro 913-966), a oa ur priñs lombard a oa roue Italia en Xvet kantved.
# Amerikan

Amerikan hag Amerikaned a vez graet
En Europa evel er rannvedoù all avat e talc'her d'ober gant ar ger evit komz eus ar Stadoù-Unanet. E Bro-Spagn e vez graet nebeutoc'h avat, diwar skouer ar broioù eus ar c'hevandir amerikan a zo er c'hreisteiz d'ar Stadoù-Unanet.

## Gwelet ivez

* Anv annezidi Stadoù-Unanet Amerika
* Amerika (disheñvelout)
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# American way of life

An American way of life ("doare amerikan da vevañ") pe American way zo un droienn saoznek hag a glask ezteurel buhezegezh Stadoù Unanet Amerika, displeget evel Life, Liberty and the pursuit of Happiness (ar vuhez, ar frankiz ha klask bezañ evurus). E-kreiz doare bevañ Stadoù-Unanet Amerika emañ ar bennaenn-se, ha graet e vez eus an American way of life ur pal da dizhout dre labourat fonnus. Ar meizad-se a vez kemmesket alies gant hini an "dreistelezh stadunanat"", ar gredenn ez eo dibar sevenadur ar vroad-se.
# Amerigo Vespucci

Amerigo Vespucci, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1454 e Montefioralle, e-kichen Firenze, ha marvet d'an 22 a viz C'hwevrer 1512 e Sevilla (Kurunenn Kastilha), a oa ur marc'hadour italian hag ur moraer eus Firenze, lakaet da vezañ "genidik eus rouantelezhioù Kastilha ha León" (da lavaret eo "broadelaet") e 1505. Div wech, da vihanañ, e treizhas ar Meurvor Atlantel, da vetek ar Bed Nevez. Eñ eo ar c'hentañ den a soñjas e oa ur c'hevandir e oa eus Suamerika pa grede an holl, ha betek Kristof Kolomb, e oant erruet en Azia. Diwar e anv eo e voe krouet anv Amerika.

## Traoù

* Amerigo Vespucci (A 5312), ul lestr-skol eus morlu Italia
* Pont Amerigo Vespucci, ur pont e Firenze, en Italia
# Amerikanegezh

An amerikanegezh eo an anv a vez graet eus ur gostezenn en Iliz katolik Stadoù Unanet Amerika e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved.
Kondaonet e voe gant ar pab Leon XIII, en e lizher Testem benevolentiae nostrae, e 1899.