OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gambia (stêr)

Ar Gambia zo ur stêr e Kornôg Afrika, 1 130 km a hed dezhi (500 km bageadus).
Eieniñ a ra e hanternoz Ginea ha redek dre Senegal ha Gambia a-raok aberiñ er Meurvor Atlantel e kêr Banjul. War-dro 10 km a ledander zo dezhi pa gej gant ar mor.
# Gambasca

Gambasca zo ur gumun en Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Gambatesa

Gambatesa zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
# Gambela

Gambela zo ur rannvro eus Etiopia, e kornôg ar vro. Harzoù he deus gant Soudan ar Su.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Etiopia :
| Kêrioù | Addis Abeba · Dire Dawa |
| Rannvroioù | Afar · Amhara · Benishangul-Gumuz · Gambela · Harar · Oromia · Somali · Rannvro broadoù, broadelezhioù ha pobloù ar Su · Tigray |
# Gambellara

Gambellara a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Gamberale

Gamberale zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
# Gambassi Terme

Gambassi Terme a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
# Diskennred (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen diskennred pe diskennred tonennel (saoz.: downdrift) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma c'hell mont live an tonennoù war izelaat pe war diskenn tamm-ha-tamm an eil ar-lerc'h eben hervez reolennoù resis e yezhoù enni tonennoù.

## Gwelit ivez:

* Tonenn
* Pignenn
* Diskennenn
* Skeuliadur tonennel
# Disivoud protestant

An Disivoud protestant a zo un troc'h relijiel c'hoarvezet er relijion gatolik e Kornôg Europa e penn-kentañ ar XVI$^{vet}$ kantved. Krouet eo bet gant ur manac'h alaman, Martin Luther. Anvet e vez luterianed ar re a-heul kelennadurezh Luther. Ar gall Jean Calvin, levezonet gant Ulrich Zwingli, eo an eil den a-bouez en troc'h relijiel. Graet e vez kalvinourion eus diskibled Calvin. Ur rann ispisial eus ar brotestantiezh a voe krouet gant ar roue saoz Herri VIII, an anglikanouriezh.

## Orin:ur gudenn deologel rik, penaos tapout ar silvidigezh?

Ankeniet eo Luther rak barnedigezh Doue. Sevel a ra a-du gant Paol Tars a embannas:Soñjal a ra deomp e vo savetaet mab-den gant ar feiz hep seveniñ al lezenn. Tro 1512-1513 e verzh Luther un enebadur etre frazenn Paol ha soñjoù teologourion ar Grennamzer: herveze ez eo ret gober traoù mat evit bout savetaet. E 1515-1516 e tegas Luther un doare all da gompren oberennoù Paol: ar feiz hepken a gont, mab-den ne c'hell ket en em saveteiñ e-unan, n'eus nemet Doue a c'hell e saveteiñ en ur reiñ ar feiz dezhañ.
# Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den

Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den zo un disklêriadur degemeret gant Emvod-meur ar Broadoù Unanet d'an 10 a viz Kerzu 1948 e Pariz. Gwirioù mab-den diazez a zo anavezet gantañ. John Peters Humphrey, Eleanor Roosevelt ha René Cassin a voe e bennoberourien.
Disklêriañ a ra an destenn-mañ gwirioù diazez an den, o anaoudegezh hag o douj gant al lezenn. N'eus redi gwirel ebet ennañ avat, n'eo nemet un embann gwirioù.
Koulskoude e voe degemeret gant 48 stad diwar 56. N'eus stad ebet he doa disklêriet e oa a-enep, hag eizh deusouto o doa abstenet. En o zouez Suafrika an apartheid a nac'has anavezout gwir ar c'hevatalder hep derc'hel kont eus ar ganidigezh pe ar ouenn. Arabia Saoudat a nagennas ar c'hevatalder etre paotred ha merc'hed. Absteniñ a reas Polonia, Tchekoslovakia, Yougoslavia ha Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (Rusia, Ukraina, Belarus) ablamour ne oant ket a-du gant termenadur pennreolenn an hollvedelezh er mellad 2 dilinennad 1. Kavout a reer ivez stadoù Yemen ha Honduras.
Kavet e oa abeg en disklêriadur-mañ gant Jeane Kirkpatrick. Ur stourmerez amerikan evit ar gwirioù keodedel e oa. Diskuliañ a reas pilpouzerezh ar bolitikourien ha keñveriañ a reas disklêriadur hollvedell gwirioù-mab-den d'al lizher da zad Nedeleg.

## Testennoù all evit klokaat anezhañ

Disklêriadur Hollvedel Gwirioù Mab-den ne dalv redi ebet. Fellet eo bet da emvod-meur an ABU eta sevel ur Garta ar gwirioù mab-den a vije redius. Krouet e oa ur bobad ar gwirioù mab-den evit skrivañ homañ, da vare ar brezel yen. Div destenn a zeuas war-wel : ar Feur-emglev etrebroadel war ar gwirioù armerzhel, sokial ha sevenadurel hag ar Feur-emglev etrebroadel war ar gwirioù keodedel ha politikel.

## 60vet deiz-ha-bloaz e 2008

Da geñver 60vet deiz-ha-bloaz an disklêriadur e oa bet divizet gant stadoù european zo oberiañ ur pezh 2 euro.
* Malta
* Portugal
* Italia
* Belgia
* Finland
Un eilad eus an disklêriadur a oa bet kaset d'an Egorlec'h Etrebroadel d'an 14 a viz Du 2008, en Arnodva European Columbus.

## Gwelet ivez

* Gwirioù mab-den
* Kenemglev-stern european gwirioù mab-den
* Kuzul gwirioù mab-den ar Broadoù-Unanet
* Burev Penngomiser ar Broadoù-Unanet evit gwirioù mab-den

## Liammoù diavaez

* Disklêriadur Hollvedel Gwirioù Mab-den e brezhoneg (Lexilogos)
* (br) Disklêriadur Hollvedel Gwirioù Mab-den e brezhoneg war lec'hienn Burev Penngomiser ar Broadoù Unanet evit Gwirioù-Mabden
* (br) (fr) (en) Disklêriadur Hollvedel Gwirioù Mab-den e brezhoneg, galleg ha saozneg war lec'hienn ti-kêr Rosko
* (fr) Lec'hienn Amnesty International France dediet da 60vet deiz-ha-bloaz Disklêriadur Hollvedel Gwirioù Mab-den
# Disklêriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour

Diskleriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour 1789 (galleg:Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789) zo un destenn diazez eus ar Reveulzi C'hall hag a embann un hollad gwirioù naturel hiniennel hag ar stuzioù evit o implij. Embannet e oa bet ar pennadoù d'ar 26 a viz Eost 1789.
An Diskleriadur zo unan eus an teir zestenn hag a zo bet mammenn digoradur Bonreizh C'hall ar 4 a viz Here 1958. An dalvoudegezh vonreizhel a zo anzavet gant ar C'huzul bonreizhel Gall abaoe 1971. An diferadurioù embannet gant Diskleriadur Gwririoù Mab-Den hag ar C'heodedour 1789 a zo bet kemeret er Gwir c'hall, hag a vez kemeret evel pennaennoù uhelañ reoladoù e Bro-C'hall.
Darn eus an destenn a zo bet savet gant Markiz de Lafayette, met un darn eus fin an destenn a zo bet skrivet gant an Abad Sieyès.
# Diskennenn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen diskennenn a(saoz.: downstep) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma'c'h a war digresk live an donenn a silabenn da silabenn pe a c'her da c'her en ur yezh ganti tonennoù.
Talvezout a ra da fonem e yezhoù 'zo ha kalz stankoc'h e vez kavet evit ar bignenn.
Un elfenn a-bouez eo ar bignenn e meur a yezh komzet e Afrika ar C'hornôg.
Gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel e vez merket ar bignenn gant ur birig $^↓$. A-wezhoù, evit abegoù teknikel, e implijer an arouezenn $^!$ e lec'h ar birig.
Daoust ha ma c'hell seblantout bezañ heñvel ouzh ar fed ma c'hell mont war izelaat live lusk ar frazenn, da skouer e japaneg, ec'h eo disheñvel an diskennenn outañ dre ma tenn war-eeun d'ar yezhoù enne tonennoù nemetken.
Gallout a ra degouezhout ur diskennenn fonetik etre elfennoù gante an hvelep tonenn, da skouer pa degouezh div donenn greiz an eil war-lerc'h eben e twieg e vez distaget an eil hini war un ton izeloc'h evit an hini gentañ. Ur perzh a-bouez e c'hoari an diskennenn neuze er diskennred hag er skeuliadur tonennel.
Luziet a-walc'h e c'hell bezañ mont-en-dro resis an diskennenn hervez reolennoù kevreadurezhel ha fonetikel resis, da skouer e twieg:
| /bá/ | (ur) stêr |
| /bâ/ | ar stêr (ger-mell strizh: kemm tonenn) |
gant hag hep diskennenn:
| /bá tɛ́/ | n'eo ket ur stêr |
| /bá $^↓$ tɛ́/ | n'eo ket ar stêr |

## Gwelit ivez:

* Tonenn
* Pignenn
# Disklerier

An disklerier eo an an hini a gomz, a ra diskleriadurioù ofisiel, en anv un aozadur bennak, gouarnamantoù zoken, pe strolladoù bihan pe vras.
En UDB e vez lavaret "mouezh aotreet" eus an dud aotreet da gomz en anv ar strollad.
# Disklêriadur dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika

Disklêriadur dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika (Saozneg:United States Declaration of Independence ), eus e anv gwirion The unanimous declaration of the thirteen united States of America, zo un destenn hag a embann dishualded an trizek trevadenn saoz e Norzhamerika da vont d'ober Stadoù Unanet Amerika d'ar 4 a viz Gouhere 1776. An destenn-se a zo bet awenet gant mennozhioù prederourien Mare ar Sklêrijenn ha re Glorious Revolution Bro-Saoz e 1688 : hervez an drougimplijoù stadet, dileuridi an trevadennerien a gav dezho o deus ar gwir hag an dle d'en em sevel a-enep ar vonarkiezh saoz. Ar parlamant saoz en devoa votet tailhoù uhel war an trevadennoù amerikan. Bez eo ar 4 a viz Gouhere, abaoe, devezh Gouel broadel Stadoù Unanet Amerika: an "Independence Day" (devezh an dieubidigezh).
An dud o devoa savet ha sinet an disklêriadur zo e-touez ar Founding Fathers.

## Istor

Disklêriadur dieubidigezh ar Stadoù Unanet Amerika a zo ur c'hammed bras da geñver al liammoù etre Rouantelezh Breizh-veur hag Amerika: goude meur a daol-droug etre ar vetropolenn hag an trevadennoù, dreist-holl da geñver an tailhoù war ar produioù, an destenn a embann fraez krouidigezh ur vroad nevez dre un daol dispac'h.
Miz Genver 1776, Thomas Paine a save a-du gant an emsavidi amerikan en e levr Common Sense (1776) hag a reas berzh bras (tost da 500 000 skouerenn gwerzhet).Een e flemmskrid e tifenn ar soñj e vefe gwelloc'h dispartiañ ar Rouantelezh diouzh an trevadennoù amerikan. Hervez lod e vefe bet kendrec'het George Washington gant ar mennozh-se abalamour d'al levr-se. En e levr, Thomas Paine a embann e oa droch gwelet ur vro ken bihan hag ar Rouantelezh Unanet o perc'hennañ kement a zouaroù hag o tegas he lezennoù war Amerika. Eus un tu e-sav un Amerika ar Sklêrijennoù hag eus un tu all e lak waqr-raok Bro-Saoz evel puritan ha diamzeriet e-keñver mennozhioù ha prederouriezh.
# Disheñvelout gwer diouzh glas er yezhoù

Evit livioù traoù an natur dreist-holl e vez graet gant glas e brezhoneg, pa ra un toullad brav a yezhoù all gant ur c'hevatal da wer. E meur a yezh all dre ar bed emañ kont evel-se, pe neuze eo dishañval c'hoazh an traoù : lakaet e vez "gwer" da vont gant "melen", da skouer. Hervez ar sevenadur ez eo dreist-holl, ha hervez an amzer.

## Glas ha gwer

Dishañval hervez ar yezhoù eo an doare da zisrannañ ar skalfad gweladus.
E kalzik yezhoù europat a-vremañ e vez lakaet al liv "gwer" da vont eus an trohed 520 nm betek an trohed 570 nm war ar skalfad tredanwarellek, met un darn vras eus yezhoù Europa hag eus lec'hioù all a ra a-hend-all, pa reont gant ur ger evit ar rann 450-530 nm ("glas/gwer") hag unan all evit ar rann 530-590 nm ("gwer/melen").

## Melen ha gwer

* Carduelis chloris
Meur a yezh europat a wel an evn-mañ "gwer", evel ar saozneg Greenfinch, pe ar galleg Verdier. Ar brezhoneg a wel anezhañ "melen" avat, p'eo anvet Meleneg ganto. Kement ha ""melenwer" e talvez e anv skiantel.

## Livioù hengounel Japan

| #5b8930 | 萌黄 Moegi "Ognon fresk", a vez rummet gant 黄 c'hi, melen |
| #6b9362 | 若竹色 Wakatake-iro "Liv bambouz yaouank", a vez rummet gant 青 ao, "glas" |
# Casasola (Ávila)

Casasola zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Casatejada

Casatejada (ti toet e brezhoneg) zo ur gumun eus Proviñs Cáceres e Spagn.
# Casavatore

Casavatore zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli.
# Casavieja

Casavieja zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Casazza

Casazza zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Casasola de Arión

Casasola de Arión zo ur gumun e Proviñs Valladolid e Spagn.
# Casatenovo

Casatenovo zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
# Casatisma

Casatisma (La Catisma e lombardeg) zo ur gumun eus proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
# Casasola

Casasola (ti distro) zo un anv-lec'h spagnolek, ha hini meur a lec'h.
Div gumun zo:
* Casasola (Ávila), e proviñs Ávila
* Casasola de Arión, e proviñs Valladolid.
Meur a ranngumun zo ivez.
# Casbas de Huesca

Casbas de Huesca zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
# Emgann Chickamauga

Emgann Chickamauga (saozneg: Battle of Chickamauga), stourmet etre an 18 hag an 20 a viz Gwengolo 1863 etre an Union Army ha Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-kerzhBrezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, a oa bet fin un argadenn Unanet e gevred Tennessee ha gwalarn Georgia — ar Chickamauga Campaign. Ar c'hentañ emgann bras e voe o vezañ stourmet e Georgia, kement hag ar c'holl brasañ gant an Unaniezh war tachenn gornôg ar brezel. Goude Emgann Gettysburg ez eo an emgann ma voe ar muiañ a golloù.
Un trec'h koustus e oa bet evit ar re Gengevreet met un trec'h anat : 16 170 soudard kollet gant an Unaniezh (lazhet, gloazet, prizoniet pe steuziet) ha 18 454 evit kostezenn ar Su.

## Goude an emgann

An emgann e oa bet unan drastus a bep tu, gant kolloù damheñvel keñveriet gant hollad an nerzhioù engouestlet : evit an Union e oa bet kollet 16 170 den (1657 lazhet, 9756 gloazet, ha 4757 prizoniet pe steuziet), evit ar re gengevreet 18 454 (2312 lazhet, 14 674 gloazet, ha 1468 prizoniet pe steuziet) Ar c'holloù brasañ e oa bet e-touez an holl emgannoù war talbenn gornôg ar brezel, goude re Emgann Gettysburg. E-touez ar c'holloù e oa bet ar jeneraled kengevreet Benjamin Hardin Helm (gwaz c'hoar gwreg Abraham Lincoln), James Deshler, ha Preston Smith. Evit an Unaniezh e oa ar jeneral William H. Lytle. Ar jeneral kengevreet John Bell Hood, hag en devoa kollet dija e vrec'h kleiz goude ur c'hloazadenn en Emgann Gettysburg, a voe gloazet don gant ur boled en e c'har, rediet e oa bet dic'harañ.
Un trec'h teknikel e oa bet evit ar re gengevreet, Rosecrans a oa bet skarzhet eus an dachenn emgann gant e nerzhioù, Bragg ne oa ket deuet a-benn da beurzistrujañ nerzhioù Rosecrans pe da zegas en-dro sujidigezh East Tennessee d'ar Stadoù Kengevreet amerikan. Ouzhpenn-se, nerzhioù al lu kengevreet a oa bet tizhet don ha diaes e voe evito stankañ an toulloù.
# Emgann Chipka

Emgannoù Chipka zo emgannoù a c'hoarvezas entre arme an Impalaeriezh otoman, en un tu, ha re an impalaeriezh rus hag emsaverien vulgar en tu all, en 1877 ha 1878, e-kerzh an Dekvet brezel rus-ha-turk, ma voe savet Bulgaria emren goude en Impalaeriezh otoman.

## Skeudennoù

* Menez Chipka
* Koadeg en Ode Chipka
* Monumant Chipka
* Manati Chipka
* Kanolioù er Menez Chipka
# Emgann Cul Dréimhne

Emgann Cúl Dreimhne zo bet er VI$^{vet}$ kantved e Sligo e gwalarn Iwerzhon.
Hervez a gonter e oa savet, war-dro 560, tabut etre an abad Koulmkell hag an abad Finnian Cluain Eraird abalamour d'ul levr salmoù. Koulmkell en devoa eilskrivet an dornskrid er scriptorium dindan Sant Finnian, hag en-sell e oa da virout an eilskrid. Sant Finnian a nac'has ar gwir-se outañ.
Ar roue Diarmait mac Cerbaill a varnas: "Da bep buoc'h he leue, da bep levr e eilskrid."
Koulmkella lakeas klan Uí Néill d'en em sevel ouzh ar roue Diarmait. Emgann a voe, ma voe lazhet 3,000 den.
An istor-se eo a vefe kontet en Gwerz Skolvan.
# Emgann Coit Celidon

Ar seizhvet eus daouzek emgann Arzhur meneget gant Nennius en e Historia Brittonum eo Cat Coit Celidon, Emgann Coit Celidon.
Evel emgannoù arall Arzhur, n'eur ket sur eus e lec'hiadur. Kement ha "Koadeg Kaledonia" e talvez Coed Celyddon e krenngembraeg ; lec'hiadur gwirheñvelañ an emgann eo ar goadeg vras hag en em astenne eus Solway Firth betek Uheldirioù Bro-Skos. E-kichen an harzoù skosat emañ, hervez an hengoun kembreat :
* e Siorrachd Dhùn Phris ("Dumfriesshire") ;
* e-kichen Penrith e Cumbria ;
* e rannvro Glasgow.
Dianav eo enebour Arzhur, met lec'hiadur an emgann a zamveneg ar Bikted pe ur roue brezhon bennak eus su Bro-Skos. Marteze avat e stourmas ouzh Angled deuet eus Bernicia. Gallus eo ivez e voe Emgann Coit Celidon e gwirionez unan eus emgannoù Arthwys ar Peninoù ouzh Skosiz, pe ur vojenn diazezet war emgann Arfderydd e 573 etre Gwenddolew ap Ceidio ha Peredur Paladr Hir eus Ebrauc. Liammet eo emgann Arfderydd ouzh mojenn Arzhur rak en e c'houde eo e tec'has Marzhin da Goadeg Kaledonia.

## Notennoù

* ↑ Thomas Malory, Le Morte d'Arthur, levrenn XXI, pennad V.
* Emgannoù Arzhur
* Agned | Badon | Bassas | Breguoin | Camlann | Castell Guinnion | Coit Celidon | Dubglas | Glein | Tribruit | Urbs Legionis
# Emgann Compiègne (715)

Emgann Compiègne e voe an emgann kentañ er brezel diabarzh a c'hoarvezas war-lerc'h marv Pepin Herstal, Dug ar Franked, d'ar 16 a viz Kerzu 714.
Ragenfrid, un uhelad eus bro-Anjev a anvas Dagobert III maer ar palez eus Neustria ha Bourgogn a-enep youl Pepin en doa choazet e vab Theudoald. Ragenfrid a argasas Theudoald a zalc'he Austrasia. An daou lu a gejas e Compiègne ha faezhet e voe Theudoald. Hervez Liber Historiae Francorum e voe lazhet met hervez mammennoù arall e vije aet da repuiñ da Golun a oa kontrollet gant Plektrud, e vamm-gozh.
# Emgann Corregidor

Emgann Corregidor (tagalog : Labanan ng Corregidor, saozneg : Battle of Corregidor, filipineg : Labanan sa Corregidor) a voe stourmet etre ar 5 hag ar 6 a viz Mae 1942 war Enez Corregidor e Bae Manila e Filipinez.
Ul lodenn e oa eus Kampagn Lu Impalaeriezh Japan e-kerzh aloubadeg Filipinez e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kouezhadenn Bataan d'an 9 a viz Ebrel 1942, he doa riñset an enebadur milourel stadunanat aozet a dale ouzh nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan a oa o aloubiñ Luzon, e norzh Filipinez.
# Emgann Corregidor (1945)

An Emgann evit adtapout Corregidor (saozneg: The Battle for the Recapture of Corregidor ; filipineg: Labanan para sa Corregidor) a voe stourmet etre ar 16 hag ar 26 a viz C'hwevrer 1945, etre un nerzh tagañ stadunanat hag ur gwarnizon japanat o klask difenn enezenn Corregidor. Japaniz o devoa tapet ar c'hreñvlec'h digant an United States Army Forces in the Far East e-pad un emgann kentañ, e 1942.

## Disoc'h

Kalz soudarded japanat a oa marvet beuzet o klask tec'hout diouzh an enezenn roc'hellek. Un darn eus soudarded ar gwarnizon, marteze miladoù a dud, a oa aet da guzhat e fozioù ha ribouloù en enezenn. O klask heuliañ hent spered ar Bushidō, an difennerien, kuzhet evel ar re en Malinta Hill, o devoa kavet gwelloc'h en em lazhañ eget kodianañ. E Corregidor e voe klevet tarzhadennoù dindan zouar e-pad devezhioù goude fin an emgann. Hervez mammennoù Japan e oa 6700 soudard japanat er gwarnizon war an enezenn pa oa bet ar 503rd PRCT hag ar 34th Infantry o tilestrañ. Diwar an hollad e oa chomet bev 50 den ; 19 all a oa bet prizoniet hag 20 soudard a oa chomet kuzhet (Zanryū nipponhei) hag a oa kodianet d'ar 1añ a viz Genver 1946 hepken.
# Emgann Crecganford

Emgann Crecganford zo un emgann mojennel hag a vije c'hoarvezet e 457, ma oa enebet ar Vrezhoned dindan Vortigern ouzh ar Saksoned renet gant Hengist.

## Istor

N'eo anavezet an emgann nemet dre un arroudenn eus ar C'hronik angl-ha-saoz :
   Her Hengest 7 Æsc fuhton wiþ Brettas in þære stowe þe is gecueden Crecganford 7 þær ofslogon .iiiim. wera, 7 þa Brettas þa forleton Centlond 7 mid micle ege flugon to Lundenbyrg. "Neuze e stourmas Hengest hag Æsc gant ar vrezhoned en ul lec'h anvet Crecganford. Eno e lazhjont 4 000 a dud. Dilezet e voe Bro-Gent gant ar Vrezhoned ha, mantret, war-du Londrez e tec'hjont kuit."
Trec'h e voe ar Saksoned war a seblant, ha barrek e voent da zerc'hel Rouantelezh Kent betek Emgann Wippedesfleot e 465. Un emgann-difenn e oa, avat, hervez John Morris $^{(Piveo?)}$, rak c'hwitet e oa bet an argadeg saoz war-du Londrez dija en Emgann Aegelesthrep.
# Emgann Curalaba

Emgann Curalaba, zo un emgann etre an armeoù spagnol ha Mapouched Patagonia d'an 23 a viz Kerzu 1598, ha gwelet eo evel unan eus ar pennañ taolioù-brezel e Brezel Arauco. Distrujet mik e voe ur golonennad renet gant gouarnour spagnol Chile, Martín Óñez de Loyola, gant an henvroiz renet gant ar pennoù mapouche Pelantrarü, Huaiquimilla hag Anganamön. Da-heul ar faezhidigezh-se ha marv ar gouarnour e voe dilezet meur a gêr ha kreñvlec'h spagnol e su Chile.
# Gens

Gens zo ur ger latin ha gallek.

## Tud

* Gens du Beaucet, pe Sant Gens, a oa ur sant katolik en XII$^{vet}$ kantved ;
* Véronique Gens, c'hoariganerez c'hall
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Gens Octavia

Ar gens Octavia a oa un tiegezh plebeian e Roma an Henamzer, a oa savet da diegezh patrisian gant Julius Caesar er I$^{añ}$ kantved kt JK.

## Istor

Kentañ den brudet er gens e oa Gnaeus Octavius Rufus, quaestor war-dro 230 kent JK. A-hed an daou gantved goude e voe meur a garg uhel etre daouarn an Octavii ; an hini uhelañ avat a voe gant Gaius Octavius, niz da Julius Caesar, advabet gantañ, anvet da Augustus gant ar Sened roman e 27 kent JK.

## Orin ar gens

Dont a rae an Octavii eus Velitrae, ur gêr Volsk, e menezioù Alba, hervez an istorour roman Suetonius (De Vita Caesarum, "Augustus," 1).

## Praenomina implijetañ gant ar gens

* Gnaeus
* Gaius
* Marcus
* Lucius
* Publius ha Servius a voe implijet en amzer an impalaeriezh.

## Tud eus ar gens
### Octavii Rufi

* Gnaeus Octavius Rufus, quaestor war-dro 230 kent JK.
* Gnaeus Octavius Cn. f., praetor e 205 kent JK.
# Genuri

Genuri zo ur gumun eus Sardigna e Proviñs Sud Sardegna.
# Gent

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Gent (nederlandeg : /ɣɛnt/ ; saozneg Ghent /ɡɛnt/ ; galleg : Gand /ɡɑ̃/) zo ur gumun hag ur porzh e Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez ha pennlec'h Arondisamant Gent.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 157,77 km²
* Poblañs (2022) : 265 086 a dud
* Stankter : 1 680 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

* Tour-ged Gent dirak iliz-veur Sant-Bavon
* Kastell Gent

## Tud

* Edgard Colle, mestrc'hoarier echedoù belgiat, zo bet ganet ha marvet e Gent.
* Jacob van Artevelde, den-Stad.
# Gentile Brancaleoni

Gentile Brancaleoni (1416 – Urbino, 27 Gouere 1457) a oa dugez Urbino.
Merc'h e oa da Bartolomeo Brancaleoni, rektor ar Massa Trabaria, ha da Giovanna Alidosi. "Gentile" zo un anv-badez roet koulz da vab evel da verc'h.
Mervel a reas he zad e 1424, pa oa eizh vloaz. Ha setu an div verc'h, Piera an henañ, ha Gentile, dindan o mamm, e penn madoù ha gwirioù o zad, hogen dindan evezh kont Urbino, Guidantonio da Montefeltro, a oa vikel in temporalibus ar pab Martinus V. He mamm, Giovanna Alidosi (en anv he merc'hed) a oa evel un itron En he lez vihan e voe pedet, e 1426 ha 1433, Federico da Montefeltro, mab da gont Urbino, hag a oa aotreet gant ar pab da zimeziñ da Gentile.
Divoas e oa statud Mercatello ha Sant'Angelo in Vado (gouarnet ervat gant Giovanna Alidosi hogen dindan vikeliezh kont Urbino, e 1437, pa zimezas Gentile da Federico, o tigas dezhañ, evel argouroù, madoù ha gwirioù he zad, pa oa pennhêrez (marvet e oa he c'hoar Piera a-raok 1431).
Seizh vloaz goude, e 1443, ar pab Eugenio IV a roas da Federico da Montefeltro vikeliezh in temporalibus hag an titl a gont da-heul, evit an douaroù a oa bet da Bartolomeo Brancaleoni. E 1444 e tegouezhas Federico da Montefeltro er galloud e douaroù e dud (Urbino, Cagli, Cantiano, Gubbio, Castel Durante ha darn eus Montefeltro), hag ivez e Sant'Angelo in Vado ha Mercatello (ha triwec'h kastell ar gontelezh a oa d'ar Brancaleoni a-gozh) a voe staget neuze ouzh an domani a voe anvet goude Dugelezh Urbino.
N'eo nemet d'ar c'houlz-se, ha da vat adal 1447, ez eas ar gontez Gentile da chom da Urbino.
En Urbino e reas Gentile war-dro besterd divastardet he fried evel pa vijent bet bugale dezhi (Elisabetta, Gentile, Buonconte hag Antonio), ha ne hañval ket gwirheñvel ar goñchenn e vije bet kraouiet en ur gouent gant he fried, war-zigarez ma oa gaonac'h, dezhañ d'ober un eured nevez. Federico a gare e wreg, ha ne addimezas nemet goude marv Gentile.
Mervel a eure d'ar 27 a viz Gouhere 1457, dre ma oa regofek moarvat.

## Lenn

* V. Lanciarini, Il Tiferno Mataurense e la Provincia di Massa Trabaria, ristampa anastatica Grafica Vadese, Sant'Angelo in Vado, 1988 (Roma 1890-19129), vol. I, pp. 383–400 ha vol. II, pp. 492–507.
* G. Franceschini, La morte di Gentile Brancaleoni (1457) e di Buonconte da Montefeltro (1458), in “Archivio Storico Lombardo”, a. 2, fasc. 3-4, 1937, pp. 489–500.
* E. Perini, La signoria dei Brancaleoni di Casteldurante, MEF Firenze Atheneum, Firenze, 2008, pp. 72–74.