OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Marie-Louise Bruyère

Marie-Louise Bruyère a oa ur stilourez ha penn-embregerezh c'hall o labourat e Pariz etre 1930 ha 1950.
Deskiñ a reas he micher gant Callot Soeurs ha Lanvin a-raok sevel an ti Bruyère e 1928.
Prizet e oa he fatromoù gant an Amerikaned.
# Marie-Joseph Bertrand

Marie-Josèphe Bertrand (Plounevez-Kintin 1886-1970), pe Marie-Josèphe Martail a oa ur ganerez vrezhonek.
Ganet e oa e 1886 e Plounevez-Kintin en ur familh devezhourien. Kalz e veze kanet er familh. D'he 16 vloaz, en 1902, e timezas da Mataô Bertrand, botaouer eus Sant-Nikolaz-ar-Pelem, ha kuitaat a reas he familh da vont da chom gant he fried e foukennoù ar votaouerien e Plusulian, Korle ha Kanuhel. Eno e oa ganet o c'hwec'h bugel. Bevañ a reas buhez kalet ar votaouerien a-raok mont da chom da Ganuhel.
E 1958 e kanas er festoù-noz kentañ a voe aozet e Larruen ha Sant-Nikolaz-ar-Pelem ha mont a reas ar maout ganti e konkourioù kanañ. Krog e oa da vezañ anavezet ha prizet gant adsaverien ar festoù-noz. E 1959 ez eas ar sonerien Jorj Kadoudal hag Étienne Rivoalan d' he zi da Ganuhel, hag ur vaouez eus Gwengamp, Claudine Mazéas ganto. Peder abadenn enrollañ a reas ar Wengampadez gant ar ganerez war-lerc'h. Dielloù prizius hag oberoù da zaveiñ dezho dre ret int bremañ evit ar c'han e brezhoneg.
En enrolladennoù e klever Marie-Josèphe Bertrand o kanañ Skolvan, Al lez-vamm, Iwan Gamus, Kimiad paotred Plouilio, Galvadenn bugel, An intañv, Ar bonom kozh, Igenane, Distro ar martolod..., un dastumad gwerzioù hir, en o zouez galvoù bugulien, ha kanaouennoù da zañsal...
Marvet eo e Kanuhel e 1970 d'an oad a 84 bloaz, pemp bloaz a-raok embannadur Kahier Dastum n°5 hag ar bladenn gouestlet da Bro Fañch, ma klever nav c'han kanet ganti ha skignet evit ar wech kentañ. Gant Marie-Josèphe Bertrand eo bet awenet ar rummad kanerien deuet war he lerc'h.
Emañ ar ganerez e-touez ar re o deus graet ar muiañ evit kas ar rummadoù yaouank da ganañ gwerzioù en-dro. Gant Dastum ez eus gouestlet ur bladenn hag ul levrig da vMarie-Josèphe Bertrand en dastumad «Grands interprètes de Bretagne».
# Marie-José Chombart de Lauwe

Marie-José Chombart de Lauwe a zo ur rezistantez vreizhat, ganet d'an 31 a viz Mae 1923 e Pariz.

## Yaouankiz

Merc'h e oa da Adrien Wilborts, pediatrour, ha da Suzanne Wilborts, amiegez. Bevañ a raent e Pariz, ma oa he zad o labourat. E 1936 ez eas eñ war e leve, hag ez ejont asambles da vevañ da Vriad, an enezenn ma oa he mamm-gozh o chom.

## Eil Brezel bed

E 1940 en em gavas an Alamaned e Briad ha rekizañ a rejont an tier. Marie-José Chombart de Lauwe a grogas da gas kemennadennoù evit “La Bande à Sidonie”, ur rouedad rezistanted krouet gant he mamm evit kas tec’hourien da Vro-Saoz. Tud zo eus Enez-Vriad a grogas d’en em aozañ a-enep an alouberien. Mont a rae ar bagoù a-roeñv, en nozvezhioù hep loar ebet, evit mont da Vro-Saoz. Rannet e oa aozadur ar rouedad etre Landreger, Lannuon, Perroz-Gireg ha Pempoull.
E 1941 e krogas gant he studioù medisinerezh e Roazhon, ar pezh a roas tro dezhi da gaout ul lez-tremen en un takad difennet. Harzet e voe rezistanted an aod.
E 1942 abalamour d'un implijad liammañ nevez, « Georges », un treitour hag a labour evit an Abwehr, e voe harzet e voe Marie-Jo d'an 22 a viz Mae 1942 e ti he lojerez. Dirak an ti e oa ur stokadenn du o c'hortoz anezhi. Amzer he doe da lezel ur gerig war daol ar gegin : « Je suis arrêtée. Prévenir famille et amis. » Toullbac'het e voe gant an arme alaman e Roazhon, ha goude-se en Añje. Eno e adkavas he zud hag unnek ezel all eus he rouedad titouriñ ha tec'hadur, a oa bet harzet ivez.
Mari-Jo a voe kondaonet d'ar marv, met he c’hastiz a voe kemmet, hag hi da vezañ deportet neuze a-benn ar fin evel NN. Kaset e voent asambles gant an NN all d'an 2 a viz Meurzh 1945 da vMauthausen. Ac’hann e oant bet dieubet d'an 21 a viz Ebrel ha skarzhet.

## Stourmerez evit gwirioù mab-den

E 1945, d'ar 1añ a viz Mae, en em gavas e Pariz ha goude-se e tistroas da Enez-Vriad.
Adkregiñ a reas gant he studioù mezegiezh. Dimeziñ a reas da Paul-Henry Chombart de Lauwe. Eus o unaniezh e oa bet ganet pevar bugel : Marie, Noëlle, Jean-Marie ha Pascal.
Kregiñ a reas en-dro gant ar stourm a-enep ar jahinerezh e-pad brezel Aljeria. E 1954 ez krogas da labourat er CNRS ha kenlabourat a reas gant Georges Heuyer, penn-servij psikopediatriezh en ospital ar Pitié-Salpêtrière.
Ezel eo eus Kevre gwirioù mab-den. Ezel eo eus Kevread broadel ar rezistanted hag ar vrogarourien (FNDIRP) hag abaoe 1996 ez eo prezidantez an Diazezadur evit koun an deporterezh.
E 2015 he deus embannet he eñvorennoù, Résister toujours.

## Enorioù

Anvet e oa bet Kroaz Veur al Lejion a enor e 2012 gant ar prezidant François Hollande. Ar Groaz Veur eo ar renk uhelañ eus an ensavadur-se. Marie-José Chombart de Lauwe a oa Ofiser Meur abaoe 2008.
Skolaj Pempoull a zoug hec'h anv.
# Marie-Josée Croze

Marie-Josée Croze, ganet d'an 23 a viz C'hwevrer 1970 e Montreal, zo un aktourez kebekat divroet gall. Brudet eo bet dre he rolloù er filmoù eus Kebek, Maelström gant Denis Villeneuve, e 2000, hag Les Invasions barbares gant Denys Arcand, e 2003. Priz an aktourez wellañ a zo aet ganti e Festival Cannes 2003 evit ar roll-se. Ar bloaz war-lerc'h he deus c'hoariet ur roll bihan e Munich gant ar filmaozer hollvrudet stadunanat Steven Spielberg. E 2006 he deus graet berzh e Bro-C'hall gant ar thriller Ne le dis à personne hag an drama Le Scaphandre et le Papillon. E miz Du 2012 he deus kemeret perzh e juri Festival etrebroadel ar film Marrakech. E miz Kerzu eo deuet da vezañ ur geodedourez c'hall ouzhpenn bezañ kanadian.

## Liammoù diavaez

* Marie-Josée Croze war IMDb
# Marie-Josée Simon

Marie-Josée Simon, bet ganet d'an 11 a viz Here 1948 e Plouvien, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.

## Levrlennadur

* Les grands cyclistes bretons, Georges Cadiou, Editions Alain Sutton, 2005
# Marie-Joseph Lagrange

Marie-Joseph Lagrange, Albert Lagrange war marilh ar boblañs oa un dominikan gall, devarnour. Ganet eo bet e Bourg-en-Bresse e 1855. Aet eo da Anaon e Saint-Maximin-la-Sainte-Baume e 1938.
Krouet en deus Skol Biblek Jeruzalem e 1890, anavezet ez-ofisiel evel Skol C'hall Hendraouriezh Jeruzalem e 1921. Krouet en deus ar gelaouenn La Revue biblique.
Bet eo bet unan eus ar re o deus roet lañs da studi skiantel ar Skriturioù en Iliz katolik.
# Marie-Louise Aostria

Marie-Louise Aostria, pe Maria Ludovica Leopoldina Francisca Theresa Josepha Lucia von Habsburg-Lothringen en alamaneg (Wien 1791-1847 Parma), a oa arc'hdugez Aostria, priñsez Hungaria ha Bohemia, eil pried Napoleone Buonaparte, impalaerez ar C'hallaoued (etre 1810 ha 1814), ha mamm da Napoleon II, ha dugez Parma, Piacenza ha Guastalla betek 1847.

## He buhez

Ganet e oa d'an 12 a viz Kerzu 1791 e Wien. Merc'h e oa d'an Impalaer santel Franz Iañ an Impalaeriezh Santel. Roet e voe da zimeziñ da Napoleon evit skoulmañ feuremglev Schönbrunn entre Bro-C'hall hag Aostria, a oa bet faezhet gant an arme c'hall en Emgann Wagram en 1809. En desped dezhi ez eas da chom da lez an impalaer gall, en Tuileries. ne oa ket karet an Aostrianez-se evel ma ne oa ket bet karet an Aostrianez all, marie-Antoinette, he moereb-kozh, dibennet ugent vloaz a-raok. . .

## Harlu Napoleon

Pa voe harluet he fried en Enez Elba en em gavas Marie-Louise gant Adam Albert von Neipperg, un den a fiziañs kaset gant he zad d'hec'h ambroug da-geñver ur weladenn da Aix-les-Bains. Ha setu an arc'hdugez a oa bet impalaerez c'hall da orgediñ ouzh ar c'hont aostrian.

## Parma

Goude faezhet Napoleon Iañ e 1815 ha harluet da Sainte-Hélène, e tegouezhas Marie-Louise e Parma, Piacenza ha Guastalla ha ganti Neipperg, a oa da vezañ kentañ ministr.
Genel a reas Albertine ur bloaz bennak goude ma oa erruet an dugez e Parma. Hogen evel ma oa dimezet Marie-Louise da Napoleon e oa bastardez Albertine. Anvet e voe Albertine, diwar anv-badez he zad, ha Montenuovo diwar italianekaat an anv Neuberg (eus Neipperg).

## He bugale

* gant Napoleone Buonaparte
* gant Adam Albert von Neipperg
# Prettau

Prettau zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
# Preuss

Preuss pe Preuß zo un anv-tiegezh alamanek deuet eus an anv alamanek Preussen pe Preußen, anv Prusia.

## Tud

* Alfred Preuß, nazi alaman
* Charles Preuss (ganet e 1803), ergerzhour
* Christoph Preuß (1981), melldroader alaman
* Hugo Preuß (1860-1925), politikour alaman
* Josefine Preuß (ganet e 1986), aktourez alaman
* Konrad Theodor Preuss (1869-1938), tudoniour alaman
* Paul Preuss (skrivagner) (ganet e 1942), skrivagner skiant-faltazi stadunanat
* Paul Preuss (kraper-menezioù) (1816-1913), kraper-menezioù aostrian

## Pennadoù kar a bell pe a dost

* Kolobouz ruz Preuss‎
# Preux-au-Bois

Kumunioù Frañs :
| Anv | Preux-au-Bois |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Preux-au-Bois en Arondisamant Avesnes-sur-Helpe | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Avesnes-sur-Helpe |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Mormal et Maroilles |
| Kanton | Landrecies |
| Kod INSEE | 59472 |
| Kod-post | 59288 |
| Maer | Jacques Ruffin |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 3,99 km² |
| Led | 50° 09' 51" Norzh |
| Hed | 03° 39' 29" Reter |
| Uhelder kreiz | ... m |
| Uhelder bihanañ | 139 m |
| Uhelder brasañ | 160 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 783 (2007) |
| Stankter | 196 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Preux-au-Bois a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Pretoria

Pretoria a zo unan eus teir c'hêr-benn Republik Suafrika. Sez ar gouarnamant eo ha de facto ez eo ar gêr-benn vroadel. 2 345 908 a dud a oa o chom eno e 2007.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Pretoro

Pretoro zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
# Preures

Kumunioù Frañs :
| Anv | Preures |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Montreuil-sur-Mer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Canton d'Hucqueliers et environs |
| Kanton | Hucqueliers |
| Kod INSEE | 62670 |
| Kod post | 62650 |
| Maer | Christophe Coffre |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 15,87 km² |
| Led | 50° 34' 21" Norzh |
| Hed | 01° 52' 44" Reter |
| Uhelder kreiz | 84 m |
| Uhelder bihanañ | 61 m |
| Uhelder brasañ | 167 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 524 (2007) |
| Stankter | 32 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Preures a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Monumantoù ha traoù heverk

* Roudoù ur vered eus amzer ar Verovingidi.
* Iliz katolik Sant-Varzhin, XV$^{vet}$ kantved.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Preux-au-Sart

Kumunioù Frañs :
| Anv | Preux-au-Sart |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Preux-au-Sart en Arondisamant Avesnes-sur-Helpe | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Avesnes-sur-Helpe |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Quercitain |
| Kanton | Le Quesnoy-Kornôg |
| Kod INSEE | 59473 |
| Kod-post | 59144 |
| Maer | Gérard Cauchy |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,09 km² |
| Led | 50° 17' 03" Norzh |
| Hed | 03° 41' 17" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 80 m |
| Uhelder brasañ | 139 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 268 (2007) |
| Stankter | 52 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Preux-au-Sart a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Pretium doloris

Pretium doloris (troienn latin hag a dalv kement ha « priz ar boan ») eo an anv a vez graet eus an dic'haouenn a vez roet d'ur gouzañvad goude ur gwallzarvoud.
# Preto & Branco

Preto & Branco a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e Paraná e Brazil e 1985-1991. Ar mestrc'hoarier Rubens Filguth a oa he fenngazetennour.

## Dave

* Rubens Filguth, Xadrez de A a Z: dicionário ilustrado, Porto Alegre : Artmed, 2005, 240 pajenn.
# Presuntos Implicados

Presuntos Implicados zo ul laz sonerien spagnol ganet en Yecla (Murcia) hag aet aleshont da chom da gêr Valencia, savet e deroù ar bloavezhioù 80'. E 2008 ez eas kuit ar ganerez Sole Giménez, ha kemeret he lec'h gant Lydia Rodríguez, an izili all zo Juan Luis Giménez ha Nacho Mañó. Tri milion a bladennoù o deus gwerzhet en holl, an hanter e Spagn .
# Prouad an houad

Prouad an houad zo ur rezonerezh a c’heller diverrañ evel-mañ: ma nij ul loen evel un houad, ma labenn evel un houad, ma neuñv evel un houad, neuze e tle bezañ un houad.
Tost eo ouzh aotenn Ockham.
# Proton

Ar proton a zo anezhañ ur bartikulenn isatomek a zoug ur garg elektrek 1,602.10$^{-19}$ coulomb. Dizoloet e voe e 1919 gant Ernest Rutherford. Ur proton eo nukleüs izotop stankañ an atom hidrogen. Kompozet eo nukleüsoù an atomoù gant neutronoù ha protonoù dalc'het asambles gant an nerzh kreñv. Gant an niver a brotonoù en o nukleüs e vez determinet perzhioù kimiek an atomoù.
Pep proton a zo ennañ ur mas a 1,672 623 1.10$^{-27}$ kg, ar pezh a zo war-dro 1 800 gwezh pounneroc'h eget un elektron.
Klaset eo ar protonoù e-giz barionoù ha kenaozet int gant daou gwark up hag ur c'hwark down, dalc'het asambles gant an nerzh kreñv douget gant ar gluonoù.
Dre m'eo kalz kreñvoc'h an nerzh elektromagnetek eget ar gravitadur ez eo ret da gargoù ar protonoù bezañ kevatal da gargoù an elektronoù (en talvoud absolut), a-hend-all en dije ar reveur a garg elektrek pozitivel pe negativel un efed mat war emledadur an hollved, hag evel se, war ar materi agreget dre c'hravitadur (planedennoù, stered, h.a.). Ar memes karg a zo d'ar pozitron ha d'an elektron met gant sinoù enep; ar memes tra zo gwir c'hoazh evit an antiproton hag ar proton.
E kimiezh hag e biokimiezh e c'hell ar ger proton daveañ d'an ion hidrogen en disolvadenn en dour (da lavaret eo, d'an ion hidroniom). En degouezh-se ez eus trenkennoù eus ar roerien protonoù, ha bazennoù eus an degemererien protonoù (gwelet ar reaktadurioù trenkenn-bazenn).

## Gwelet ivez

* atom
* fizik nukleel
# Prout

Ar Prout (en ukraineg Прут, e roumaneg Prut, pe Prutul gant ar ger-mell) zo ur stêr e reter Europa, he mammenn en Ukraina. Redek a ra a-hed 953 km dre Ukraina, Roumania ha Moldova a-raok kas he dour en Danav. Un harz naturel eo etre an div vro diwezhañ a-hed 711 km.
# Provaglio Val Sabbia

Provaglio Val Sabbia zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Protezenn (medisinerezh)

Ur brotezenn zo ur benveg en ur metal bennak pe en un danvez all (keramik, danvez kevanaozet...) a lakaer e penn un ezel mac'hagnet, evit kemer lec'h an tamm mac'hagnet. Kaoz a vez ivez eus "protezennoù da glevet" evit ar skouarn.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Prouvy

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Prouvy |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Prouvy en Arondisamant Valenciennes | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Valenciennes |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Valenciennes Métropole |
| Kanton | Valenciennes-Kreisteiz |
| Kod INSEE | 59475 |
| Kod-post | 59121 |
| Maer | Isabelle Lebrôle (Strollad Komunour Gall) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,41 km² |
| Led | 50° 19' 16" Norzh |
| Hed | 03° 27' 05" Reter |
| Uhelder kreiz | 28 m |
| Uhelder bihanañ | 25 m |
| Uhelder brasañ | 62 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 2 386 (2007) |
| Stankter | 541 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Prouvy a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* War lez kanol an Escaut emañ Prouvy.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Proussy

Proussy :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Vire |
| Kanton | Condé-sur-Noireau |
| Kod kumun | 14523 |
| Kod post | 14110 |
| Maer Amzer gefridi | Lionel Lerch 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Condé Intercom |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 82 m — brasañ 256 m |
| Gorread | 12,64 km² |
| kemmañ |
Proussy a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant pemp kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Condé-en-Normandie.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, 1944:
* Emgann Normandi: d'an 8 a viz Eost e kouezhas un nijerez eus ar 403rd Squadron eus aerlu Kanada (Royal Canadian Air Force) e Proussy; lazhet e voe e leviour, James Lanfranchi e anv; dieubet e voe Proussy d'ar 16 a viz Eost gant tirlu ar Rouantelezh-Unanet;
* pevar den nann-soudard a varvas e Proussy abalamour d'ar brezel, daou anezhe e miz Even e-pad Emgann Normandi, daou all e miz Here.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz
* Iliz katolik Itron-Varia, XVI$^{vet}$ kantved.
* Monumant an nijour kanadian marvet d'an 28 a viz Even 1944.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2014 | 2015 | Lionel Lerch | digostezenn | |
| 1989 | 2014 | Jean-Pierre Piel | digostezenn | |
| 1973 | 1989 | Léon Nérou | | |
| 1947 | 1973 | Désiré Duchatellier | | |
| 1945 | 1947 | André Martin | | |
| 1943 | 1945 | Eugène Lasséré | | |
| 1929 | 1943 | Ernest Leprince | | |
| 1905 | 1921 | Jules Radulph | PAPF | Kannad 1936-1940 |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 4 Kerzu 2015
* 1 2 3 Normandie 44 - La Mémoire
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# Provaglio d'Iseo

Provaglio Val d'Iseo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Penn-ar-C'hoad

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Penn-ar-C'hoad zo anv meur a lec'h e Breizh.

## Lec'hioù

* Penn-ar-C'hoad, e Peurid, e Treger : maner deuet da vezañ skol labour-douar.
** Pont Penn-ar-C'hoad‎, pont eno

## Tud

* Evnig Penn-ar-C'hoad, anv-barzh Eujen ar Rouz

## Oberenn

* Penn ar C'hoad, pezh sonerezh gant Chris Dawson
# Penn-kanton

Ur penn-kanton eo ar gumun bouezusañ hag an hini bobletañ, an aliesañ, en ur c'hanton hag a ro hec'h anv dezhañ, hervez an doare gall pa voe savet ar c'hantonioù e 1790. Peurvuiañ e oa ar gumun ma vez marc'had ur wech ar sizhun, ha ma emañ ti archerien ar c'hanton.
Gwechall e veze un tailhanter hag ur barner a beoc'h e pep penn-kanton, hag ouzhpenn medisined, apotikerien, ha stalioù a bep seurt ha ne gaved ket peurvuiañ er c'humunioù all.
Hiziv ez eus kantonioù er c'hêrioù, ha n'eus penn-kanton ebet .
# Penn (Buckinghamshire)

Penn zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel e Bro-Saoz e distrig Chiltern, e kontelezh Buckinghamshire, e-kichen Beaconsfield ha High Wycombe.

## Tud

* Elizabeth Taylor (1912-1975), skrivagnerez marvet eno.
# Penn (lec'hanvadurezh)

Penn zo ur ger a gaver el lec'hanvadurezh keltiek ha saoznek. Dont a ra eus ar ger penn.

## Aostralia

* Penn eo anv kozh Oodla Wirra e Aostralia ar Su

## Breizh

* Penmarc'h
* Penn-ar-C'hrann
* Pennestin
* Beg Penn ar Roz, ur beg-douar
* Penn-Bronn, ur beg-douar
* Penn-ar-C'hoad, anv meur a lec'h
* hag ivez Penn-ar-Bed

## Bro-Saoz

* ar Penninoù, un aredennad venezioù
* Penn e Buckinghamshire
* Penn e West Midlands

## Kembre

* gant Pen e teraou an anvioù-lec'h kembraek.

## Kernev-Veur

* Pennsans, ur gêr nepell eus kab Penn an Wlas
* Pennrynn, ur gêr e distrig Karrek

## Stadoù-Unanet

* Penn, e Dakota an Norzh
* Penn, e Oregon
* hag ivez stad Pennsylvania krouet gant William Penn, lec'h m'emañ :
** Penn
** Penn Lake Park
* Penn Township, anv meur a lec'h
# Penn-ar-C'hrann

Penn-ar-C'hrann :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Pencran |
| Bro istorel | Bro-Leon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Brest |
| Kanton | Landerne |
| Kod kumun | 29156 |
| Kod post | 29800 |
| Maer Amzer gefridi | Stéphane Hervoir 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | KK Bro Landerne-Daoulaz |
| Bro velestradurel | Bro Brest |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 089 ann. (2020) |
| Stankter | 234 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 26′ Norzh 4° 14′ Kornôg / 48.43, -4.23 |
| Uhelderioù | bihanañ 1 m — brasañ 175 m |
| Gorread | 8,93 km² |
| Penn-ar-C'hrann ||
| kemmañ |
Penn-ar-C'hrann, pe Penc'hrann, a zo ur gumun eus Bro Leon e kanton Landerne, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 17 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 3,26% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mont a reas ur c’hartermestr kanolier eus ar gumun diwar wel d’ar 14 a viz Du 1945 e Long-Kien e Kochinsina er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Intron-Varia.
* Monumant ar re varv.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Penn-ar-C'hrann war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Frañsez Kervella, An Ti e traoñ ar c'hoad, 1990, p.174.
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Penn (amprevaned)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Penn un amprevan zo unan eus an teir lodenn a ya d'ober korf al loen, asambles gant ar brusk hag ar c'hof.
War ar penn emañ organoù ar skiantoù (lagad, tastornell) ha pezhioù ar genoù.

## Morfologiezh

C'hwec'h mella ya d'ober penn un amprevan. Pezhioù morfologel disheñvel zo stag ouzh pep hini anezho.
* Akron : al lagadoù
* Metamer kentañ : an tastornelloù
* Eil metamer : ar vuzell grec'h
* Trede metamer : ar genoù
* Pevare metamer : ar c'harvanoù kentañ
* Pempvet metamer : an eil karvanoù

## Levrlennadur

* Michel Lamy : Les insectes et les hommes, Albin Michel Sciences, 1997 (ISBN 978-2-226-08896-3)
# Penn-da-benn

Penn-da-benn zo un droienn vrezhonek hag anv meur a dra e Breizh

## Lec'hioù

* ur vereuri e Sine
* ul levrdi e Kemperle

## Sonerezh

* ur strollad sonerien festoù-noz
# Penn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen penn (saoz: head) evit komz eus ar morfem hag a dalvez da dermeniñ rummad kevreadurezhel ur ger kevrennek pe ar ger hag a dalvez da dermeniñ doare ar rannfrazenn pe sintagm (d.s., rannfrazenn anv, rannfrazenn verb...) ma vez kaver enni, da skouer:
    Ger kevrennek
       "Dourgi"
       [DOUR$_{spizer}$(GI)$_{penn(anv)}$]$_{gerkevrennek(anv)}$
       Penn = anv-kadarn: "ki"
    Rannfrazenn anv
       "Un ti bihan"
       {[UN$_{ger-mell}$ (TI)$_{penn(anv)}$] BIHAN'$_{renadenn}$}$_{sintagm-anv}$
       Penn = anv-kadarn: "(un) ti"
    Rannfrazenn verb
       "Me a gan"
       [(ME)$_{Raganv-gour}$ {(A)$_{rannig-verb}$ GAN}$_{penn:verb}$]$_{sintagm-verb}$
       Penn = verb: "kanañ"

## Gwelet ivez

* Rannfrazenn verb
* Rannfrazenn anv
* Renadur ar penn
# Penn-kil-ha-troad

Penn-kil-ha-troad, zo ul levr gant Georges Boulestreau, embanner an Editions Buissonnières e Kraozon, a zo bet skrivet e galleg hag embannet e brezhoneg gant TES e 2002. N'eo ket merket gant piv eo bet troet.
# Pius August e Bavaria

Pius August von Wittelsbach (1786–1837), anavezet en alamaneg evel « Pius August von Wittelsbach, Herzog in Bayern », a oa ur priñs hag un ofiser bavarian, dug en Bavaria.
Mab e oa da Wilhelm in Bayern, ha da Marie-Anne Zweibrücken-Birkenfeld, c'hoar d'ar roue Masimilian Iañ Jozeb.
# Piverone

Piverone zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Pivoena

Pivoena zo plant bulb. Graet e vez Bleuñv-Sant-Erwan anezho ivez. Eus ar genad Paeonia, a vez gounezet evit o bleunioù bras ha ruz, a-wechoù roz pe wenn. A zo anezhi a-baoe tremen pemp kant vloaz er vro.
Eus meur al lec'h en Europa, eus ar Reter-Pellañ hag eus Amerika e teuont.

## Pivoena en arz

* Gant Yun Shouping, er XVIIvet kantved.
* Gant Berthe Morisot.
* Gant Édouard Manet, e 1864.
* Paeonia kavachensis, gant Hokusai, e 1894.