OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kirikane

Kirikane (japaneg : 截金) zo un teknik kinkladur japanat implijet evit an delwennoù ha taolennoù boudaek. Diazezet eo war follennoù aour, arc'hant pe blatin troc'het e linennoù, diamantoù ha tric'hornioù.

## Istor

Kirikane a voe degaset eus Sina e-kerzh prantad an tiernezh Tang (618–907). Koshañ skouer an arz-se eo Tamamushino Zushi en Azeuldi Horyuji. En XI$^{vet}$ kantved e krogas kirikane d'en em ledañ ha kenderc'hel a reas betek an XIII$^{vet}$ kantved pe XIV$^{vet}$ kantved. Goude-se e voe paouezet gant an arz-se pe dost, abalamour da diskar an arz boudaek dre vras.

## Daveoù

* (en) Sayoko Eri Kirikane World – Brilliance and Romance of Gold Leaf, Japan Broadcasting Publishers Association (ISBN 978-4-1400-9141-8)

## Liammoù diavaez

* Heian Bussho (平安佛所)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kirikirieg

Ur yezh papouek eus isskourr yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo ar c'hirikirieg (kirikiri pe kirira) komzet gant tro-dro da 250 den (1982) e Papoua ar C'hornaoueg.
Div rannyezh a zo:
* Kirikirieg (kirikiri)
* Faieg (faia)

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù bae Geelvink
# Kirkby Thore

Kirkby Thore zo ur gêriadenn vihan e Cumbria, e hanternoz Bro-Saoz, un 20 km eus kêr Penrith (Cumbria). Bravoniacum e oa an anv e latin en Henamzer.

## Anv

Kreñvlec'h roman anvet Bravoniacum.
* Rivet & Smith, Place-Names of Roman Britain, p. 275 :
* Enskrivadur : CIL VIII. 4800 : maen bez eus Gadiavfala (breman Ksar Sbai) e Numidia Proconsularis, un den a zo bet soudard e Breizh (-V) : IN BRITANIA. . . MILITANS BRAVNIACO
* IA 467$_4$ (Iter II) : BROVONACIS
* ND XL$_{12}$ (pictura) : BRABONIACO
ND XL$_{27}$ (text) : Pracfectus numeri defensorum, BRABONIACO (var. BARBONIACO) Ravenna 107$_6$ (= R&C 123) : RAVONIA
Kirkby : ur gêriadenn gant un iliz (kirk) ; skrivet Kirby ivez.
Kirkbythore' e 1179 (Oscand. Thōrir).

## Levrlennadur

* A.L.F. Rivet & Colin Smith : The Place-Names of Roman Britain. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
* A.D. Mills : Oxford Dictionary of British Place Names. Oxford University Press. 1991 ... 2003
# Kiribati

Kiribati (distaget [ˈkiɾibas] e kiribateg), ent-hir Republik Kiribati (Ribaberika Kiribati e kiribateg, Republic of Kiribati e saozneg), zo ur riez enezek eus ar Meurvor Habask gant 32 atoll hag un enezenn gouralek ouzh hec'h ober ; 811 km² eo gorread douaroù ar Stad, strewet war 3 500 000 km² avat. Da 108 145 a dud e save ar boblañs e miz Gouere 2017. Tarawa Teinainano, en atoll Tarawa, eo ar gêr-benn.

## An inizi

Tri strollad inizi a zo, a gornôg da reter :
* an Inizi Gilbert (Tungaru e kiribateg, Gilbert Islands e saozneg), anezho 16 atoll: Abaiang, Abemama, Aranuka, Arorae, Beru, Butaritari, Kuria, Makin, Maiana, Marakei, Nikunau, Nonouti, Onotoa, Tabiteuea, Tamana ha Tarawa, en homañ ziwezhañ emañ ar gêr-benn, Tarawa Teinainano.
* an Inizi Pinikiti (Phoenix Islands), didud war-bouez Enez Kanton,
* Inizi al Linenn : pemp anezho (Malden, Starbuck, Enez Caroline, Vostok hag Enez Flint) zo didud ; eno ez eus bet graet arnodoù nukleel gant Breizh-Veur ha SUA er bloavezhioù 1950.
Inizi all :
* Banaba, ha n'eo ket un atoll met ur makatea, poblet rouez.

## Lennegezh

* J. Maarten Troost : La vie sexuelle des cannibales: À la dérive dans le Pacifique Sud , Folio, 2013 (ISBN 978-2-07045-198-2)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Melanezia : Fidji • Kaledonia-Nevez • Papoua Ginea-Nevez • Papoua ar C'hornaoueg • Inizi Salomon • Vanuatu
Mikronezia : Guam • Hawaii • Kiribati • Inizi Mariana an Norzh • Inizi Marshall • Atoll Midway • Stadoù Kevreet Mikronezia • Nauru • Palau • Wake
# Kirill Meretskov

Kirill Afanasievich Meretskov (rusianeg: Кири́лл Афана́сьевич Мерецко́в), ganet d'ar 7 a viz Even 1897 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Kerzu 1968, a oa ur c'homandant milourel soviedat. Emezelet e oa er Strollad Komunour e 1917, servijet en doa el Lu Ruz adalek 1920. E-kerzh ar Brezel Goañv a-enep Finland e 1939–1940 e oa bet fiziet ennañ treuziñ al Linenn Mannerheim evel komandant ar 7vet Arme. Enoret e oa bet gant an titl a Haroz an Unvaniezh Soviedel nebeut amzer goude-se.
Evel penn an nerzhioù lu soviedel e Korea, eñ eo en doa lañset Kim Il-sung.
# Kirikeg

Ur yezh nijerek-kongoek eus is-skourr ar yezh idjoek ar reter eo ar c'hirikeg (kirike pe okrika) komzet e Nigeria.

## Gwelet ivez

* Yezhoù idjoek
# Kirk Douglas

Kirk Douglas (Issur Danielovitch Demsky diouzh e anv gwir), ganet d'an 9 a viz Kerzu 1916 en Amsterdam (New York) ha marvet d'ar 5 a viz C'hwevrer 2020 e Beverly Hills e Kalifornia, a oa un aktour, ur filmaozour, ur produour hag ur skrivagner stadunanat. Pa varvas d'an oad a 103 bloaz e oa unan eus an diwezhañ steredennoù meur eus Oad Aour Hollywood.
Tad e oa d'an aktour ha produour Michael Douglas.
C'hoariet en deus e ouzhpenn 90 film, e-touez ar re vrudetañ e kaver 20,000 Leagues Under the Sea (1954), Paths of Glory (1957, difennet e Frañs), The Vikings (1958) ha Spartacus (1960).
# Kanton Josilin

Kanton Josilin :
| Lec'hiadur kanton Josilin e departamant Mor-Bihan ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | rannvro Breizh |
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Pondi |
| Kod kanton | 56 15 |
| Pennlec'h | Josilin |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Joseph Samson 2008-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 11 649 ann. (2012) |
| Gorread | 251 km² |
| Stankter | 46 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 11 |
| kemmañ |
Kanton Josilin a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Mor-Bihan hag e rannvro Breizh.

## Kumunioù

Kanton Josilin a yae 11 kumun d'ober anezhañ :
* Gilieg ;
* Ar C'hrav-Sant-Laorañs ;
* Ar Groez-Helean ;
* Ar Govelioù ;
* Gwegon ;
* Helean ;
* Josilin ;
* Killi ;
* Krugell ;
* Lannoez ;
* Sant-Servant-an-Oud.

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2011 | 2015 | Joseph Samson | Dehoù diseurt | Kloareg - Maer Gwegon (abaoe 1983) |
| 1982 | 1998 | Josselin de Rohan | RPR | Maer Josilin (1965-2001) Senedour ar Mor-Bihan (1983-2011) Prezidant Kuzul-rannvro Breizh (1998-2004) |
| 1945 | 1982 | Yves du Halgouët | RI | Labourer-douar Maer Gwegon (1959-1983) Kannad ar Mor-Bihan (1958-1973) |
| 1919 | 1940 | Hervé du Halgouët | Mirelour | Perc'henn e Gwegon |
| 1910 | 1919 | Priñs Leon | | Maer Gilieg |
| 1886 | 1910 | Duc Alain de Rohan-Chabot Priñs Leon | Dehoù | Maer Josilin Kannad (1876-1914) |

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù ar Mor-Bihan, 2007

## Gwelet ivez

Kantonioù ar Mor-Bihan | Kumunioù ar Mor-Bihan
# Kanton Kambon

Kanton Kambon a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe Kanton Kambon e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet Kambon ha Killig e Kanton Savenneg$^,$.

## Kumunioù (1790-1801)

Kanton Kambon a yae div gumun d'ober anezhañ :
* Kambon, penn ar c'hanton,
* Killig.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Kambon
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Killig
# Kanton Kankaven

Kanton Kankaven :
| Lec'hiadur kanton Kankaven e departamant Il-ha-Gwilen ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Sant-Maloù |
| Kod kanton | 35 05 |
| Pennlec'h | Kankaven |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Maurice Jannin 2011-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 16 254 ann. (2012) |
| Gorread | 87,34 km² |
| Stankter | 186 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 6 |
| kemmañ |
Kanton Kankaven a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Kankaven

* Kankaven ;
* Hirel ;
* Lanwezoù ;
* An Onneg ;
* Sant-Kouloum ;
* Sant-Meleg.
# Kanton Kaon

Kanton Kaon :
| Lec'hiadur kanton Kaon e departamant Aodoù-an-Arvor ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Dinan |
| Kod kanton | 22 06 |
| Pennlec'h | Kaon |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 6 513 ann. (2012) |
| Gorread | 134,11 km² |
| Stankter | 49 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 8 |
| kemmañ |
Kanton Kaon a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus departamant Aodoù-an-Arvor.

## Kumunioù

Kanton Kaon a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
* Kaon ;
* Ar Chapel-Wenn ;
* Gwenroc'h ;
* Gwitei ;
* Pluvaelgad ;
* Pluvaodan ;
* Sant-Maden ;
* Sant-Yowan-an-Enez.

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor
# Kanton Josilin (1790)

Krouet e voe Kanton Josilin e 1790 hervez un dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel d'an 22 a viz Kerzu 1789. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Josilin a oa e bennlec'h hag e gumun nemeti. Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Josilin ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 147
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn ar gumun
# Kanton Kaisersbari

Kanton Kaisersbari a oa ur c'hanton eus Elzas, e departamant Roen-Uhel, ha Kaisersbari (pe Kaysersberg, e galleg), eo ar pennlec'h. Divodet e voe e 2015.
# Kanton Karaez-Plougêr

Kanton Karaez-Plougêr :
| Lec'hiadur kanton Karaez-Plougêr e departamant Penn-ar-Bed ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Kastellin |
| Kod kanton | 29 07 |
| Pennlec'h | Karaez-Plougêr |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Corinne Nicole Christian Troadec 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 26 340 ann. (2019) |
| Gorread | 838 km² |
| Stankter | 31 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 24 |
| kemmañ |
Kanton Karaez-Plougêr a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Karaez-Plougêr a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
| Kumun | Poblañs (2020) | Kod-Post | Kod INSEE |
| Karaez-Plougêr | 7 165 | 29270 | 29024 |
| Kledenn-Poc'hêr | 1 138 | 29270 | 29029 |
| Kerglof | 852 | 29270 | 29089 |
| Motrev | 707 | 29270 | 29152 |
| Poullaouen | 1 473 | 29246 | 29227 |
| Plonevell | 1 171 | 29270 | 29205 |
| Sant-Hern | 750 | 29270 | 29250 |
| Speied | 1 757 | 29540 | 29278 |

### Abaoe 2015

Kanton Karaez-Plougêr a ya 24 c'humun d'ober anezhañ :
* Karaez-Plougêr ;
* Berrien ;
* Bolazeg ;
* Boneur ;
* Brasparzh ;
* Brenniliz ;
* Ar Fouilhez ;
* Kerglof ;
* Kledenn-Poc'hêr ;
* Koloreg ;
* Landelo ;
* Lokeored ;
* Lokmaria-Berrien ;
* Lopereg ;
* Motrev ;
* Plonevell ;
* Plonevez-ar-Faou ;
* Plouie ;
* Poullaouen ;
* Sant-Hern ;
* Sant-Riwal ;
* Skrigneg ;
* Speied ;
* An Uhelgoad.

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Amzer gefridi | Anv | Strollad | Kalite |
| 2015-2021 | Corinne Nicole Christian Troadec | BWR BWR | Kuzulierez-kêr Skrigneg Maer Karaez-Plougêr (abaoe 2001) |
| 2011-2015 | Christian Troadec | kleiz-diseurt | Maer Karaez-Plougêr (abaoe 2001) |
| 1998-2011 | Richard Ferrand | PS | Kannad (abaoe 2012) |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed

## Gwelet ivez

* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
# Kanton Kallag

Kanton Kallag :
| Lec'hiadur kanton Kallag e departamant Aodoù-an-Arvor ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Gwengamp |
| Kod kanton | 2203 |
| Pennlec'h | Kallag |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Christian Coail Claudine Guillou 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 17 708 ann. (2019) |
| Gorread | 684,45 km² |
| Stankter | 26 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 28 |
| kemmañ |
Kanton Kallag zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 28 kumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Kallag a yae 11 kumun d'ober anezhañ :
* Bulad-Pestivien
* Duaod
* Kalanel
* Kallag
* Karnoed
* Lohueg
* Mael-Pestivien
* Plourac'h
* Pluskelleg
* Sant-Nigouden
* Sant-Servez-Kallag.

### Abaoe 2015

Kanton Kallag a ya 26 kumun d'ober anezhañ :
* Kallag ;
* Benac'h ;
* Boulvriag ;
* Bulad-Pestivien ;
* Ar Chapel-Nevez ;
* Duaod ;
* Gurunuhel ;
* Kalanel ;
* Karnoed ;
* Kerien-Boulvriag ;
* Kerbêr ;
* Koadoud ;
* Lohueg ;
* Lokenvel ;
* Louergad ;
* Mael-Pestivien ;
* Magor ;
* Mousteruz ;
* Plijidi ;
* Plougonveur ;
* Plourac'h ;
* Pluskelleg ;
* Pont-Melvez ;
* Sant-Nigouden ;
* Sant-Rien ;
* Sant-Servez-Kallag ;
* Senven-Lehard ;
* Treglañviz.

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2015 | → bremañ | Christian Coail Claudine Guillou | PS Kleiz diseurt | Maer Sant-Servez-Kallag (abaoe 1989) Presidantez Kumuniezh kumunioù Bro Boulvriag (abaoe 2012) |
| 2008 | 2015 | Christian Coail | PS | Maer Sant-Servez-Kallag (abaoe 1989) |
| 1970 | 2008 | Félix Leyzour | PCF | Maer Kallag (1989-2008) |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-150 du 13 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département des Côtes-d'Armor

## Gwelet ivez

Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
# Kanton Kamoel (1790)

Krouet e voe Kanton Kamoel e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Roc'h-Bernez e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ:
* Ferel,
* Kamoel (pennlec'h),
* Pennestin.
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 59
* ↑ Cassini - EHESS - Kamoel - Fichenn ar gumun
# Itoutangeg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo an itoutangeg (itutang) komzet gant tro-dro da 220 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù goamek
# Itinerarium Antonini

An Itinerarium Antonini Augusti, da lavarout eo "levr-beaj Antoninus", zo un itinerarium brudet, anezhañ ur roll eus an arsavlec'hioù ha hedoù etrezo a-hed meur a hent en Impalaeriezh roman.
M.N Bouillet : Dindan anv Antonin ez eus ul labour Itinerarum provinciarum (embannet gant G. Torin, e-ti Etienne, 1512; gant Wessling, Amsterdam, 1735; Parthey, Berlin, 1848), presius evit hendouaroniezh. N'eo ket sur hag eo labour an impalaer e-unan : sur a-walc'h eo bet savet diwar e urzh.

## Levrlennadur

* M.-N. Bouillet : Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie. L. Hachette et Cie. Paris. 1863

## Liammoù diavaez

* http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1030814/f2.image
# Itonameg

Ur yezh digenvez eo an Itonameg. Komzet eo gant 10 a dud war riblenn ar stêr Itonamas e Bolivia. Damvarv eo. Hogozik tout an izili eus ar meuriad (5,090) a gomz spagnoleg hiziv.
Ur yezh Baezek e vefe hervez ar yezhonour Merritt Ruhlen

## Fonologiezh
### Vogalennoù

| | A-raok | Kreiz | A-dreñv |
| Serr | i | ɨ | u |
| Damserr | e | ɵ | |
| Digor | a | | |
Diftongennoù: /ai au/.

### Kensonennoù

| | | Diweuz | Logigoù | Drek- logigoù | Staon | Gouel | Tarzh |
| Dre darzhañ | Plain | p | t | | tʲ | k | ʔ |
| Dre darzhañ | Dre zisteurel | | tʼ | | | kʼ | |
| Dre darzhañ | Mouezhet | b | d | | | | |
| Afrikatek | Plain | | tʃ | tʃ | | | |
| Afrikatek | Dre zisteurel | | tʃʼ | tʃʼ | | | |
| Dre ruzañ | Dre ruzañ | | s | | | | h |
| Dre fri | Dre fri | m | n | | | | |
| Kostez | Kostez | | l | | | | |
| Flap | Flap | | ɾ | | | | |
| Hantervogalenn | Hantervogalenn | w | | | j | | |

## Gwelet ivez

Yezhoù Bolivia
# Itron

An itron (itronezed el liester) eo gwreg an aotrou, da lavarout eo gwreg perc'henn an douar, hag un noblañs alies, da vihanañ ken na voe diskaret ar renad kozh e Breizh war-lerc'h an Dispac'h gall e 1789.

## Titl

Un titl e oa a veze graet
* eus gwragez an noblañs,
* eus ar werc'hez Vari, a vez graet c'hoazh an itron Varia anezhi:
** hervez al lec'hioù ma veze enoret ar Werc'hez Vari e veze graet Itron Varia Rumengol, pe Itron Varia Gwengamp anezhi;
*** ton kantik Itron Varia Rostren zo sonet war ur bladenn gant Alan Stivell
*** kantik Itron Varia Beg ar Raz zo dezhañ ur stumm ha ne vez ket kanet en ilizoù.
* eus ur vaouez dimezet. Alies e teu da-heul anv an aotrou: betek dibenn an XX$^{vet}$ kantved e oa stag anv an itron ouzh hini an aotrou; hervez al lezenn c'hall e c'hall bremañ ar maouezed dimezet dibab mirout o anv kent, pe kemer hini o fried.
* dre zismegañs eus ur vaouez lorc'hus, pe faeus.

## Gerdarzh

Dont a ra eus eltroguen en henvrezhoneg, a dalvez kement ha "mamm-gaer", "kelennerez". Da geñveriañ ouzh ar gerioù elltrewyn e kembraeg ha altrewen e kerneveureg a zo hañvalster. Kevatal eo orin ar ger-mañ ouzh he stumm gourel *altr-awon- "tad mager" a zo aet da "aotrou".

## Loened

Itronezed a vez graet eus ur rumm bigorned, liv gwenn dezho.
# Itron-Varia an Avelioù

Itron-Varia an Avelioù (église Notre-Dame-du-Vent e galleg) eo iliz Port-aux-Français en Inizi Kergelenn.
Ijinet ha savet eo bet dindan ren embreger Marc Péchenard eus Konk-Kerne hag an tad Beaugé. Savet eo bet en un doare diginkl. Kaoz zo eo bet savet diouzh an niver aour.
Kalz ex-votoioù a zalc'h soñj eus ar gwallzarvoudoù niverus c'hoarvezet abaoe un hanter kantved.

## Liammoù diavaez

* (fr) Skeudennoù ha deskrivadur
* (fr) Skeudennoù
# Ithorrotze-Olhaibi

Ithorrotze-Olhaibi zo ur gumun gozh eus Zuberoa, savet etre 1790 ha 1794, diwar parrezioù Ithorrotze hag Olhaibi. E 1973 eo bet enteuzet e kumun Arüe d'ober kumun nevez Arüe-Ithorrotze-Olhaibi.

## Ilizoù

* Iliz Ithorrotze zo bet savet en XIXvet kantved da Sant Samzun.
* Iliz pe chapel Olhaibi : arrebeuri eus an XVIIIvet kantved.
# Itron-Varia-ar-Gwildoù

Itron-Varia-ar-Gwildoù a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Sant-Kast-ar-Gwildoù eo bremañ.

## Douaroniezh

* Ar stêr Argenon en em daol e Mor Breizh, etre Itron-Varia-ar-Gwildoù ha Krehen, nepell diouzh ar c'hastell.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* D'an 9 a viz Mae 1849 e voe krouet ar barrez katolik.
* D'ar 14 a viz Mae 1856 e voe krouet ar gumun diwar un tamm eus kumun Sant-Kast hag un tamm eus kumun gozh Sant-Potan$^,$.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 38 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,81 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Krouidigezh kumun Sant-Kast-ar-Gwildoù

* E miz Kerzu 1971 e oa bet unanet Sant-Kast gant Itron-Varia-ar-Gwildoù, en aber ar stêr Argenon, da vont d'ober ur gumun hepken, kumun nevez Sant-Kast-ar-Gwildoù.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron-Varia.
* Monumant ar re varv.

## Melestradurezh

* Nicolas a oa maer e 1860.

## Pennadoù kar

* Sant-Kast,
* Sant-Kast-ar-Gwildoù.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Régis de Saint-Jouan, Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie, 1990, pajenn 657
* ↑ (fr)Régis de Saint-Jouan, Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie, 1990, pajenn 655
* ↑ (fr)Cassini-Ehess Notice communale - Notre-Dame-du-Guildo
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Société d'Emulation des Côtes -du-Nord, Annuaire des Côtes-du-Nord (1805-1880), pajenn 304
# Itri

Itri a zo ur gumun eus Italia e proviñs Latina, e rannvro Lazio.
# Laurent Pokou

Laurent Pokou, ganet d'an 10 a viz Eost 1947 e Treichville (Afrika ar C'hornaoueg C'hall) ha marvet d'an 13 a viz Du 2016 e Cocody (Aod an Olifant), a zo ur melldroader eus Aod an Olifant.
C'hoariet en deus evit Stade Rennais Football Club etre 1973 ha 1977 hag e 1978-1979. Unan eus ar c'hoarierien wellañ bet gwelet e klub Roazhon e oa. Pelé en deus lavaret diwar e benn : « Kavet 'm eus an hini a dapo ma flas. Laurent Pokou e anv. ».
Evit Pokou e oa Roazhon « klub ma buhez ».

## Kleuboù

* 1966-1973 : ASEC Abidjan Aod an Olifant
* 1973-1977 : Stade Rennais Football Club Breizh/ Frañs
* 1977-1978 : Association Sportive Nancy-Lorraine Frañs
* 1978-1979 : Stade Rennais Football Club Breizh/ Frañs
* 1979-1982 : ASEC Abidjan Aod an Olifant
* 1979-1982 : ASEC Abidjan Aod an Olifant

## Daveoù

* ↑ Padrig Féroc, « Kenavo, Laurent Pokou », Bremañ, niv. 412, Kerzu 2016-Genver 2017, p. 31.
# Laurent de La Hire

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Laurent de La Hire (pe : La Hyre) (27 a viz C'hwevrer 1606 e Pariz - 28 a viz Kerzu 1656) a oa ul livour gall eus ar XVII$^{vet}$ kantved.
Moarvat e teskas ar vicher gant Georges Lallemant hag e studias oberoù Primaticcio e kastell Fontainebleau, met biskoazh ne vije aet da Italia.
La Hyre zo ur skouer eus an attegelezh (ger savet diwar Attika, ur vro en Henc'hres), da lavarout eo un arz mestroniet ha sioul e-skoaz barokelezh Simon Vouet en Italia a-raok 1627.
Tad eo da Philippe de La Hire.

## Oberennoù anavezetañ

* Abraham oc'h aberzhiñ Izaag (1650)
* Theseüs hag Aetra (war-dro 1635-1640)
* Cyrus annonce à Araspe que Panthée a obtenue sa grâce, Chicago, The Art Institute.
* Kaztizidigezh Marsyas, engravadur
* Alegorienn lezren Anna Aostria
* Cornelia a nac'h kurunenn ar Btolemeed, 1646.
* Noli me tangere, 1656, Mirdi Grenoble

## Diwar e benn

* Pierre Rosenberg, Jacques Thuilier : Laurent de La Hyre, Cahiers du Dessin Français, n° 1, de Bayser éditeur, 1985.
* Pierre Rosenberg, Jacques Thuillier : katalog an diskouezadeg Laurent de La Hyre, Grenoble, Roazho, ha Bourdel, 1989-1990.
* Marianne Le Blanc : La notion d'atticisme français à l'épreuve de la perspective, e-barzh L'artiste et l'oeuvre à l'épreuve de la perspective, M. Cojannot-Le Blanc, M. Dalai Emiliani, P. Dubourg Glatigny ed., Roma, 2006, pp. 431-448.

## Liammoù diavaez

* (en) Laurent de La Hyre en Artcyclopedia
# Laurenzana

Laurenzana zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
# Lauria

Lauria zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata. 12 500 a dud zo enni o chom.

## Istor

* Lazhadeg Lauria gant an arme c'hall e 1806.

## Tud

* Ruggiero di Lauria.
# Laurent Gbagbo

Laurent Koudou Gbagbo (ganet d'an 31 a viz Mae 1945) zo ur politikour eus Aod an Olifant, bet prezidant ar vro etre 2000 ha 2011.
Er bloavezhioù 1970 e oa Laurent Gbagbo un eneber ouzh ar prezidant Félix Houphouët-Boigny ha bac'het e voe eus miz Meurzh 1971 da viz Genver 1973. Goude studioù uhel e Pariz (Bro-C'hall) ma tapas un doktorelezh e teuas da vezañ rener Ensavadur an istor, an arz hag an arkeologiezh afrikan e skol-veur Abidjan. E 1982 e kemeras perzh e krouidigezh an FPI (Front Populaire Ivoirien) ha mont da glask repu e Bro-C'hall. Goude e zistro d'e vro e 1988 e voe anvet pennsekretour an FPI. Gounit a reas an dilennadegoù e 2000 hag e teuas da vezañ trede prezidant Aod an Olifant d'ar 26 a viz Here 2000.
E 2005 e tlee bezañ termen e brezidantelezh met ampellat a reas an dilennadegoù a vloaz da vloaz betek miz Du 2010. D'an 2 a viz Kerzu 2010 e tisklêr Bodad Dizalc'h evit an Dilennadegoù eo aet an trec'h gant Alassane Ouattara (gant 54.1 % eus ar mouezhioù). Ar C'huzul bonreizhel (anvet e holl izili gant Laurent Gbagbo) a sav a-enep an disoc'hoù-se hag a lak Laurent Gbagbo trec'h en dilennadegoù. Goude ur brezel diabarzh etre arme Gbagbo ha hini Ouattara eo harzet Laurent Gbagbo d'an 11 a viz Ebrel 2011 en Abidjan.
* Prezidanted Aod an Olifant
* Félix Houphouët-Boigny | Henri Konan Bédié | Robert Guéï | Laurent Gbagbo | Alassane Ouattara