OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# ふ (lizherenn)

Hiragana :
| | | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w | |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ | |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み | | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る | | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ | ぺ | め | | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |
Katakana :
| | | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ | |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ | | リ | (ヰ) | |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル | | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ | | レ | (ヱ) | |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ | |
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo ふ, romanikaet fu.
Kevatal eo d'al lizherenn フ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 不.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun
# べ (lizherenn)

Hiragana :
| | | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w | |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ | |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み | | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る | | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ | ぺ | め | | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |
Katakana :
| | | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ | |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ | | リ | (ヰ) | |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル | | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ | | レ | (ヱ) | |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ | |
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo べ, romanikaet be.
Kevatal eo d'al lizherenn ベ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 部.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun
# ひ (lizherenn)

Hiragana :
| | | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w | |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ | |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み | | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る | | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ | ぺ | め | | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |
Katakana :
| | | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ | |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ | | リ | (ヰ) | |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル | | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ | | レ | (ヱ) | |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ | |
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo ひ, romanikaet hi.
Kevatal eo d'al lizherenn ヒ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 比.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun
# ぶ (lizherenn)

Hiragana :
| | | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w | |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ | |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み | | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る | | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ | ぺ | め | | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |
Katakana :
| | | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ | |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ | | リ | (ヰ) | |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル | | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ | | レ | (ヱ) | |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ | |
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo ぶ, romanikaet bu.
Kevatal eo d'al lizherenn ブ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 不.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun
# ぷ (lizherenn)

Hiragana :
| | | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w | |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ | |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み | | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る | | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ | ぺ | め | | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |
Katakana :
| | | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ | |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ | | リ | (ヰ) | |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル | | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ | | レ | (ヱ) | |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ | |
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo ぷ, romanikaet pu.
Kevatal eo d'al lizherenn プ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 不.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun
# び (lizherenn)

Hiragana :
| | | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w | |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ | |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み | | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る | | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ | ぺ | め | | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |
Katakana :
| | | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ | |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ | | リ | (ヰ) | |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル | | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ | | レ | (ヱ) | |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ | |
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo び, romanikaet bi.
Kevatal eo d'al lizherenn ビ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 比.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun
Hiragana :
| | | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w | |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ | |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み | | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る | | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ | ぺ | め | | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |
Katakana :
| | | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ | |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ | | リ | (ヰ) | |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル | | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ | | レ | (ヱ) | |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ | |
# Venere e Marte (Botticelli)

Venere e Marte zo un daolenn gant Sandro Botticelli er XVvet kantved. Ul livadur tempera war goad eo, 69 x 173 cm, graet e 1483 hag a weler hiriv e National Gallery Londrez.
Taolennet eo an doueez Gwener, doueez ar Gened o sellout ouzh Meurzh, doue ar brezel, o kousket, marteze war ar gwele ma oant o chouriñ.

## Tud

Simonetta Vespucci‎ an hini e vefe Gwener amañ, ha Giuliano de' Medici e vefe Meurzh.

## Ster

Teñval eo ster an daolenn, evel alies en oberennoù an Azginivelezh. Krediñ a reer ez eo alegorienn ar garantez a zo amañ, hag ez eus kaoz eus galloud ar garantez (Gwener -Denegezh) trec'h war nerzh ar brezelour (Meurzh - distruj), hervez ar gelennadurezh nevezplatonek, rak Platon a wele ar garantez evel un nerzh speredel.
Karantez trec'h d'ar Feulster a c'hallfe ivez bezañ alegorienn ar briedelezh. Ur skouer e tlee bezañ eus teoriennoù ar prederour Marsilio Ficino, a gelenne e veze degemeret gwelloc'h ar galv d'ar vertuz gant skeudennoù plijus.

## Liammoù diavaez

* Pajennoù National Gallery Londrez.
# Vendée

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar Vendée (stumm gallek orin ha stumm ofisiel nemetañ; Vande a-wechoù e brezhoneg ) zo :
* ur stêr eus kornog Bro-C'hall, er c'hreisteiz da Vreizh: gw. Vendée (stêr)
* abaoe 1790, un departamant gall, e kornog Bro-C'hall, er c'hreisteiz da Vreizh, sko ouzh Bro-Naoned. La Roche-sur-Yon eo ar penn-kêr anezhañ: gw. Vande (departamant). Ne vez graet ar stumm brezhonekaet Vande nemet eus an departamant.

## Notennoù

* ↑ E Geriadur Hemon-Huon.
# Vendée (stêr)

Ar Vendée zo ur stêr eus kornôg Bro-C'hall, 81,7 km hed dezhi.
Eieniñ a ra e Saint-Paul-en-Gâtine, en departamant an Div Sevr (Deux-Sèvres). Tremen a ra neuze dre Fontenay-le-Comte, ha mont e-barzh departamant ar Vande e-lec'h ma kej gant ar Sèvre Niortaise, e kumun L'Île-d'Elle, demdost da Marans.
# Venere e Giove

Venere e Giove (Gwener ha Yaou) zo ul livadur gant Paolo Veronese graet er bloavezhioù 1562-65 diwar-benn karantezioù an doue Yaou hag an doueez Gwener.
En un dastumad prevez emañ an oberenn.
# Venegono Inferiore

Venegono Inferiore zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Venerio

Venerio, pe Venerius e latin, Venier e galleg, ganet war-dro 560 ha marvet en 630, a oa ur manac'h italian, hag a vevas war Enez Tino.
Aet e vije da Gorsika e-pad daou-ugent deiz d'ober un toullad burzhudoù.
Anvet eo bet da sant, enoret eo evel sant pleg-mor La Spezia. E 1961 eo bet anvet da sant an tourioù-tan.

## E Breizh

E bourk Langon, war lez ar stêr Gwilun, ez eus ur chapel da Santez Agata hag a oa dediet d'ar sant Venier (ecclesia sancti Veneris) en IXvet kantved, a c'hallfe bezañ Gwigner enoret e Pleuwigner, pe un doare da guzhat e oa bet savet en enor d'an doueez Gwener.
# Venegono Superiore

Venegono Superiore zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Venere Anadiomene (Tizian)

Venere Anadiomene zo un eoullivadur gant Tizian ma weler ur goantenn en he noazh o tont e-maez an dour. War ziskouez emañ en National Galleries of Scotland.
Brudet e oa mojenn Afrodite Anadyomene abaoe an Henamzer ha brudet ivez taolenn Sandro Botticelli (1445-1510) anvet La Nascita di Venere.

## Pennad kar

* Afrodite Anadyomene
* Roll livadurioù Tizian
# Zarza de Granadilla

Zarza de Granadilla a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
# Zarza de Montánchez

Zarza de Montánchez a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
# Zarza de Tajo

Zarza de Tajo zo ur gumun spagnol e Proviñs Cuenca e Kastilha-La Mancha.
# Zarza la Mayor

Zarza la Mayor a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
# Zarzosa

Zarzosa zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Zarza-Capilla

Zarza-Capilla zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura, e Spagn, .
# Zarzalejo

Zarzalejo zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
# Zarzuela (Cuenca)

Zarzuela zo ur gumun e Spagn, e proviñs Cuenca.
# Zarzosa de Río Pisuerga

Zarzosa de Río Pisuerga zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos .
# Zarzuela

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Zarzuela zo un anv-lec'h spagnolek hag anv meur a dra.

## Lec'hioù
### kumunioù

* Zarzuela (Cuenca), e proviñs Cuenca
* Zarzuela de Jadraque, e proviñs Guadalajara
* Zarzuela del Monte, e proviñs Segovia
* Zarzuela del Pinar, e proviñs Segovia.

### ranngumunioù

* La Zarzuela, e kumun Tarifa, e proviñs Cádiz
* Zarzuela de Galve, e Valverde de los Arroyos, e proviñs Guadalajara.

## Traoù all

* Palez ar Zarzuela, lec'h-annez roue Spagn
* Zarzuela, anv un doare c'hoarigan spagnolek
* Zarzuela, keusteurenn anvet sarsuela e katalaneg.
# Trede Emsav

Trede Emsav a reer eus an Emsav brogarour breizhek abaoe 1945, abaoe dibenn an Eil Brezel-bed
Abalamour ma oa bet lod eus ar vroadelourien vreton o kenlabourat gant an Alamanted e voe gwelet fall kement stumm brogarouriezh a oa gant kalz an darn vrasañ eus an dud.
Prantadoù dishenvel a c'heller diforc'hañ en trede Emsav evit e studiañ :

## 1945-1976

Gant diskar an Emsav en e holl zerezioù e krog ar prantad-mañ : politikel, yezhel, sevenadurel. Echuin a ra gant un nevezadenn a-bouez-bras : savidigezh ur rouedad kelenn brezhonek, Diwan.
Kerkent ha 1945 avat e savas emsaverien'zo o c'hein a-nevez.
Un nebeud goulennoù a saver avat diwar-benn ar marevezh-se :
- Daoust ha gwasket eo bet an emsaverien goude ar brezel-bed ?
# Trede Brezel Dizalc'hiezh Italia

Trede Brezel Dizalc'hiezh Italia e 1866 zo un tennad eus an hent war-du unvanidigezh Italia ergerzhet abaoe 1848, hag ar brezel diwezhañ da dizhout ar pal, peurunvaniñ ar vro ha stagañ ouzh rouantelezh Italia, krouet en 1861, div lodenn all: Venezia, a oa chomet dindan Aostria, ha tolead Roma, chomet dindan beli ar pab.
Ar frankizourien italian a oa mennet da dizhout ar peurunvaniñ, tra ma klaske gouarnamant Italia chom hep diaesaat an darempredoù gant ar broioù amezek.
En 1862 e kuitaas Giuseppe Garibaldi porzh Genova da vont da Sikilia, ha dilestrañ a reas e Palermo gant soudarded emouestl, mennet da vont da gemer Roma, o soñjal e vefe laosket d'ober gant ar roue. Gant 2 000 a emouestlidi e lestras eus Catania hag e tilestras e Melito d'ar 24 a viz Eost, prest da vont war-du an Aspromonte. Met ar jeneral Cialdini a gasas ur rannarme, renet gant ar c'horonal Pallavicino da herzel arme an emouestlidi.
Emgann a voe, gloazet e voe Giuseppe Garibaldi, prizoniet evel e armead. Pa voe pareet e voe laosket da zistreiñ d'e di e Caprera.
A-benn ar fin e roas tro ar brezel-mañ da welout arme Italia oc'h en em gannañ evit dieubiñ an douaroù chomet dindan Aostria.
# Tredan

An tredan a zo un anadenn a denn d'an energiezh a sav diwar an diforc'hoù karg er materi. Ur perzh eus ar materi eo ar garg tredan, houmañ a heulh unan eus lezennoù ar peurvirerezh
Daou seurt kargoù tredan a zo : Ar garg pozitivel a zeu eus ar protonoù, ar pozitronoù hag an toulloù elektron ar garg negativel a zeu eus an elektronoù.
# Trede Brezel etre Bro-Saoz hag an Izelvroioù

Ar brezel etre Bro-Saoz hag an Izelvroioù a badas daou vloaz, eus 1672 betek 1674.
# Trede Kenunaniezh

An Trede Kenunaniezh a oa un emglev en 1805 a-enep Napoleon Iañ etre an Impalaeriezh rus, Impalaeriezh Aostria, ha Sveden, gant skoazell ar Rouantelezh-Unanet, dindan William Pitt, a arc'hante o brezel, evit stourm ouzh krog Bro-C'hall war Italia (staget he devoa Republik Genova ha dugelezh Parma) hag Alamagn.
# Tachyeres leucocephalus

Tachyeres leucocephalus :
| Tachyeres leucocephalus. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Tachyeres |
| Anv skiantel ||
| Tachyeres leucocephalus Humphrey & Thompson, 1981 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tachyeres leucocephalus a zo ur spesad evned eus kerentiad an Anatidae.

## Doareoù pennañ

N'eo ket gouest da nijal. Anavezadus eo ar par en abeg d'e benn gwenn.

## Annez

Brosezat eo al labous e kreisteiz Arc'hantina (proviñsoù Chubut ha Santa Cruz) ma plij an aodoù kerreg dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Tachyeres brachypterus war al lec'hienn Avibase.
* ↑ Fichenn Birdlife
# Tachycineta

Tachycineta :
| Tachycineta bicolor. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Hirundinidae |
| Anv skiantel ||
| Tachycineta Cabanis, 1850 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Tachycineta a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Nav spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* Tachycineta albilinea,
* Tachycineta albiventer,
* ar wennili wez (Tachycineta bicolor),
* Tachycineta cyaneoviridis,
* Tachycineta euchrysea
** T. e. euchrysea ha sclateri,
* Tachycineta leucopyga,
* Tachycineta leucorrhoa,
* Tachycineta stolzmanni,
* Tachycineta thalassina
** T. t. brachyptera ha thalassina.

## Annezva

O c'havout a reer en Amerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Hirundinidae/Tachycineta (lennet e-barzh d'an 22 a viz Gouere 2018).
* ↑ Kinnig graet gant Divi gKervella er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), hor YEZH, niv. 291, Gwengolo 2017, pajenn 11 ha degemeret gant TermOfis Ofis publik ar brezhoneg (Gwennili wez | f. | Gwennilied gwez | Hirondelle bicolore | Tachycineta bicolor (étudié)).
# Tachyphonus

Tachyphonus :
| Tachyphonus coronatus (ur par). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thraupidae |
| Anv skiantel ||
| Tachyphonus Vieillot, 1816 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tachyphonus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Tachyphonus coronatus,
* Tachyphonus cristatus
** T. c. brunneus, cristatellus, cristatus, fallax, huarandosae, intercedens, madeirae, nattereri, orinocensis ha pallidigula,
* Tachyphonus delatrii,
* Tachyphonus luctuosus
** T. l. axillaris, flaviventris, luctuosus, nitidissimus ha panamensis,
* Tachyphonus phoenicius,
* Tachyphonus rufiventer,
* Tachyphonus rufus,
* Tachyphonus surinamus
** T. s. brevipes, insignis, napensis ha surinamus.
Naontek (19) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Thraupidae/Tachyphonus (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Gouere 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tacitus

Publius (pe Gaius) Cornelius Tacitus (ta:tʃitus ; bet ganet e 55 pe 57 ha marvet e-tro 118) a vevas da vare an impalaerien Vespasian, Titus, Domitianus, Nerva, ha Trajan.
Marteze e oa ur galian eus Vaison e kornad-bro Narbona hag a zimezas gant merc'h Agricola e 77, pe marteze e oa a-orin eus trowardroioù an harzoù gant Germania.
Ur politiker roman eo bet, senedour ha gouarnour Azia. Brudetoc'h eo evel istorour avat.

## Oberennoù

* Dialogus de oratoribus (Divizoù war ar prezegenniñ)
* Historiae (istorioù)
* Ab excessu divi Augusti (bloazdanevelloù), anvet ivez Annales
* De uita Iulii Agricolae, diwar-benn buhez e dad-kaer e penn an armeoù roman en Enez Vreizh, un testeni a-bouez diwar-benn ar vro en amzer-hont
* De origine et situ Germanorum, anvet ivez Germania, ur skrid a-bouez evit ar vroadelouriezh alaman

## Arroud

Setu amañ unan eus an arroudoù brudetañ diwar zorn Tacitus.
   Auferre trucidare rapere falsis nominibus imperium, atque ubi solitudinem faciunt, pacem appellant.
       "Laerezh, drouklazhañ, skrapañ e reont « impalaeriezh » anezho, ha « peoc'h » a reont eus an dezerzhioù a grouont." – Agricola, 30
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tachyeres brachypterus

Tachyeres brachypterus :
| Tachyeres brachypterus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Tachyeres |
| Anv skiantel ||
| Tachyeres brachypterus (Latham, 1790) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tachyeres brachypterus a zo ur spesad evned eus kerentiad an Anatidae.

## Boued

Bevañ a ra diwar gresteneg, dreist-holl, hag a dap o splujañ er bazoù.

## Annez

Brosezat eo en Inizi Maloù$^,$ ma plij an aodoù kerreg hag ar baeoù goudor dezhañ.

## Liamm diavaez

* Tachyeres brachypterus war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
* ↑ Evel ur spesad evned all : Troglodytes cobbi.
# Tachymarptis aequatorialis

Tachymarptis aequatorialis :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Genad : | Tachymarptis |
| Anv skiantel ||
| Tachymarptis aequatorialis Kentanv : Cypselus aequatorialis (von Müller, 1851) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tachymarptis aequatorialis a zo ur spesad glaouered eus ar c'herentiad Apodidae.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Afrika a-bezh :
* Tachymarptis aequatorialis aequatorialis, eus Eritrea hag Etiopia, dre reter Afrika, da greisteiz Mozambik ha reter Zimbabwe, kornôg-kreiz Angola,
* T. a. bamendae, e gwalarn Kameroun,
* T. a. furensis, e kornôg Soudan,
* T. a. gelidus, e kornôg Zimbabwe,
* T. a. lowei, (Bannerman, 1920), eus Sierra Leone da Nigeria.

## Liammoù diavaez

* (en) Tachymarptis aequatorialis el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Tachymarptis aequatorialis e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tachymarptis aequatorialis.
# Tachyeres patachonicus

Tachyeres patachonicus :
| Tachyeres patachonicus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Tachyeres |
| Anv skiantel ||
| Tachyeres patachonicus (King, 1831) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tachyeres patachonicus a zo ur spesad evned eus kerentiad an Anatidae.
Bihanañ ezel eus ar genad Tachyeres eo ha ne vir ket outañ a nijal war hedoù hir, pezh n'eo ket gouest d'ober an tri ezel all (Tachyeres brachypterus, Tachyeres leucocephalus ha Tachyeres pteneres).

## Annez

Bevañ a ra al labous e Patagonia : aodoù kreisteiz Chile, Arc'hantina hag inizi Maloù.
Neizhiañ a ra war glannoù al lennoù hag ar stêrioù ha goañviñ war an aodoù kerreg.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
* ↑ Tachyeres patachonicus war al lec'hienn Avibase.
# Tachyeres pteneres

Tachyeres pteneres :
| Ur c'houblad Tachyeres pteneres luc'hskeudennet e zoo Köln (Nordrhein-Westfalen, Alamagn). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Tachyeres |
| Anv skiantel ||
| Tachyeres pteneres (Forster, 1844) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Tachyeres pteneres a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.
Anvet e voe Anas pteneres (kentañ) da gentañ-penn (e 1844) gant an naturour alaman Johann Reinhold Forster (1729-1798).

## Doareoù pennañ

Ar spesad a zo gris e bluñv (gwenn reoù e gof koulskoude), melen e bavioù hag orañjez e bigos.
N'eo ket gouest da nijal.

## Boued

Bevañ a ra, dreist-holl, diwar vlotviled, kresteneged ha pesked bihan hag a bak er mor.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e kreisteiz Chile ha kreisteiz Arc'hantina ma vez graet "pato vapor austral" anezhañ e spagnoleg. Plijout a ra an aodoù karreg dezhañ.

## Liammoù diavaez

* (en) Tachyeres pteneres war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Tachyeres pteneres war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tachyeres pteneres.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tangi ar Yaouank

Tangi ar Yaouank, pe Tanguy Le Jeune, (19 Ebrel 1759 - 8 Ebrel 1811) a oa ur skolaer eus Plabenneg da vare an Dispac'h gall. Sekretour e voe ivez e ti-kêr ar Vourc'h-Wenn e 1808. Gantañ e voe savet ar c'hentañ levr-skol graet evit deskiñ galleg dre ar brezhoneg er skolioù kentañ derez, ar Rudimant eus ar Finister, moullet e ti Malassis, mouller e Brest, e 1800. Ul levr all un tammig heñvel a savas, anvet An ABC, pe quenta levr dre ar Cn T. ar Yaouank, moullet e 1801 e Brest ivez.