OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kanton Bruz

Kanton Bruz :
| Lec'hiadur kanton Bruz e departamant Il-ha-Gwilen ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Roazhon hag Arondisamant Redon |
| Kod kanton | 3504 |
| Pennlec'h | Bruz |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Philippe Bonnin (PS) Sandrine Rol (PS) 2011-2015 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 43 594 ann. (2019) |
| Gorread | 107 km² |
| Stankter | 407 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 5 |
| kemmañ |
Kanton Bruz a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Ar c’hanton oa bet krouet e 1973 eus ar c’hanton Roazhon-Mervent.
Digresket e oa bet da 5 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù Kanton Bruz
### Betek 2015

* Bruz ;
* Bourvarred ;
* Karnod ;
* Noal-Kastellan ;
* An Heizeg ;
* Pont-Pagan ;
* Sant-Ervlon-an-Dezerzh.

### Abaoe 2015

* Bruz ;
* Karnod ;
* Lalieg ;
* Noal-Kastellan ;
* Pont-Pagan.

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-177 du 18 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département d'Ille-et-Vilaine
# Kanton Bretteville-l'Orgueilleuse

Kanton Bretteville-l'Orgueilleuse :
| Lec'hiadur kanton Bretteville-l'Orgueilleuse e departamant Calvados ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant(où) | Bayeux ha Caen |
| Kod kanton | 1403 |
| Pennlec'h | Bretteville-l'Orgueilleuse |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Philippe Laurent Véronique Martinez (Tu-dehou, distrollad) 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 27 468 ann. (2017) |
| Gorread | 229,41 km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 40 |
| kemmañ |
Kanton Bretteville-l'Orgueilleuse a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù

Kanton Bretteville-l'Orgueilleuse a ya 40 kumun d'ober anezhañ:
* Bretteville-l'Orgueilleuse
* Amblie
* Audrieu
* Bény-sur-Mer
* Brouay
* Bucéels
* Cairon
* Carcagny
* Cheux
* Colombiers-sur-Seulles
* Coulombs
* Creully
* Cristot
* Cully
* Ducy-Sainte-Marguerite
* Fontaine-Henry
* Fontenay-le-Pesnel
* Le Fresne-Camilly
* Juvigny-sur-Seulles
* Lantheuil
* Lasson
* Loucelles
* Martragny
* Le Mesnil-Patry
* Putot-en-Bessin
* Reviers
* Rosel
* Rots
* Rucqueville
* Saint-Gabriel-Brécy
* Saint-Manvieu-Norrey
* Saint-Vaast-sur-Seulles
* Sainte-Croix-Grand-Tonne
* Secqueville-en-Bessin
* Tessel
* Thaon
* Tierceville
* Tilly-sur-Seulles
* Vendes
* Villiers-le-Sec

## Dave ha notennoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-160 du 17 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Calvados.
# Kanton Bretteville-sur-Laize

Kanton Bretteville-sur-Laize :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi-Izel |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant(où) | Caen |
| Kod kanton | 14 07 |
| Pennlec'h | Bretteville-sur-Laize |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 15 329 ann. (2012) |
| Gorread | 239,85 km² |
| Stankter | 64 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 29 |
| kemmañ |
Kanton Bretteville-sur-Laize a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.

## Istor

* Krouet e voe ar c'hanton e 1800. En Arondisamant Falaise edo. Pa voe dispennet Arondisamant Falaise e 1926 e voe lakaet ar c'hanton en Arondisamant Caen.

## Kumunioù

Kanton Bretteville-sur-Laize a yae 29 c'humun d'ober anezhañ:
| Kumun | Poblañs | Kod-post | Kod INSEE |
| Barbery | 664 | 14220 | 14039 |
| Boulon | 583 | 14220 | 14090 |
| Bretteville-le-Rabet | 260 | 14190 | 14097 |
| Bretteville-sur-Laize | 1 566 | 14680 | 14100 |
| Le Bû-sur-Rouvres | 106 | 14190 | 14116 |
| Cauvicourt | 428 | 14190 | 14145 |
| Cintheaux | 188 | 14680 | 14160 |
| Condé-sur-Ifs | 430 | 14270 | 14173 |
| Estrées-la-Campagne | 214 | 14190 | 14252 |
| Fierville-Bray | 469 | 14190 | 14268 |
| Fontaine-le-Pin | 347 | 14190 | 14276 |
| Fresney-le-Puceux | 647 | 14680 | 14290 |
| Fresney-le-Vieux | 272 | 14220 | 14291 |
| Gouvix | 833 | 14680 | 14309 |
| Grainville-Langannerie | 650 | 14190 | 14310 |
| Grimbosq | 277 | 14220 | 14320 |
| Magny-la-Campagne | 552 | 14270 | 14386 |
| Maizières | 442 | 14190 | 14394 |
| Moulines | 252 | 14220 | 14455 |
| Les Moutiers-en-Cinglais | 417 | 14220 | 14458 |
| Mutrécy | 329 | 14220 | 14461 |
| Ouilly-le-Tesson | 530 | 14190 | 14486 |
| Rouvres | 216 | 14190 | 14546 |
| Saint-Germain-le-Vasson | 928 | 14190 | 14589 |
| Saint-Laurent-de-Condel | 517 | 14220 | 14603 |
| Saint-Sylvain | 1 198 | 14190 | 14659 |
| Soignolles | 90 | 14190 | 14674 |
| Urville | 465 | 14190 | 14719 |
| Vieux-Fumé | 403 | 14270 | 14749 |

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi
# Kanton Brieg

Kanton Brieg :
| Lec'hiadur kanton Brieg e departamant Penn-ar-Bed ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Kastellin Arondisamant Kemper |
| Kod kanton | 29 06 |
| Pennlec'h | Brieg |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Raymond Messager Cécile Nay 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 27 748 ann. (2019) |
| Gorread | 548,74 km² |
| Stankter | 51 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 18 |
| kemmañ |
Kanton Brieg a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Brieg a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
| Kumun | Poblañs (2020) | Kod-Post | Kod INSEE |
| Brieg | 5 736 | 29510 | 29020 |
| Edern | 2 235 | 29510 | 29048 |
| Landrevarzeg | 1 855 | 29510 | 29106 |
| Landudal | 888 | 29510 | 29107 |
| Langolen | 854 | 29510 | 29110 |

### Abaoe 2015

Abaoe 2015, da geñver an dilennadegoù departamant, ez eus 18 kumun e kanton Brieg:
| Kumun | Kod INSEE | Kod-Post | Etrekumuniezh | Gorread (km²) | Poblañs (2020) | Stankter (ann./km²) |
| Brieg | 29020 | 29510 | KK Bro-C'hlazik | 67,87 | 5 736 | 84,5 |
| Edern | 29048 | 29510 | KK Bro-C'hlazik | 39,98 | 2 235 | 55,9 |
| Gouezeg | 29062 | 29190 | KK Bro Pleiben | 30,94 | 1 104 | 35,7 |
| Kastell-Nevez-ar-Faou | 29027 | 29520 | KK Kerne-Uhel | 42,58 | 3 650 | 85,7 |
| Kloastr-Pleiben | 29033 | 29190 | KK Bro Pleiben | 20,42 | 520 | 25,5 |
| Kore | 29041 | 29370 | KK Kerne-Uhel | 31,36 | 1 887 | 60,2 |
| Landrevarzeg | 29106 | 29510 | KK Bro-C'hlazik | 20,32 | 1 855 | 91,3 |
| Landudal | 29107 | 29510 | KK Bro-C'hlazik | 16,69 | 888 | 53,2 |
| Langolen | 29110 | 29510 | KK Bro-C'hlazik | 16,92 | 854 | 50,5 |
| Lannedern | 29115 | 29190 | KK Bro Pleiben | 12,43 | 301 | 24,2 |
| Laz | 29122 | 29520 | KK Kerne-Uhel | 34,44 | 683 | 19,8 |
| Lennon | 29123 | 29190 | KK Bro Pleiben | 22,94 | 778 | 33,9 |
| Leuc'han | 29125 | 29390 | KK Kerne-Uhel | 32,75 | 828 | 25,3 |
| Lotei | 29142 | 29190 | KK Bro Pleiben | 13,48 | 463 | 34,3 |
| Pleiben | 29162 | 29190 | KK Bro Pleiben | 76,04 | 3 579 | 47,1 |
| Santoz | 29267 | 29520 | KK Kerne-Uhel | 18,10 | 722 | 39,9 |
| Sant-Wazeg | 29249 | 29520 | KK Kerne-Uhel | 33,76 | 713 | 21,1 |
| Tregourez | 29291 | 29970 | KK Kerne-Uhel | 17,72 | 955 | 53,9 |

## Istor

Roll ar guzulierien departamant :
| Amzer gefridi | Anv | Strollad | Kalite |
| 2015-2021 | Raymond Messager Cécile Nay | Dehou-diseurt Dehou-diseurt | Maer Landudal (abaoe 2008) Maerez Gouezeg (abaoe 2008) |
| 2002-2015 | Yvonne Guillou | UMP | |
| 1988-2001 | André Angot | RPR | Kannad (1993-2001) / Maer Edern (1983-2001) |
| N'anavezer ket ar guzulierien gent c'hoazh. ||||

## Daveoù

* ↑ Dekred 2014-151 an 13 a viz C'hwevrer 2014 diwar-benn harzoù ar c'hantonioù e departamant Penn-ar-Bed, war Légifrance (lennet d'ar 25 a viz Genver 2015)
* ↑ Marvet e kerzh e goulzad kefridi.
* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed

## Gwelet ivez

* Kumuniezh kumunioù Bro-C'hlazik
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
# Kanton Bully-les-Mines

Kanton Bully-les-Mines :
| Lec'hiadur kanton Bully-les-Mines e departamant Pas-de-Calais ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant(où) | Arras ha Lens |
| Kod kanton | 6217 |
| Pennlec'h | Bully-les-Mines |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Nicole Gruson Alain Lefebvre 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 44 219 ann. (2017) |
| Gorread | 88,07 km² |
| Stankter | 502 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 12 |
| kemmañ |
Kanton Bully-les-Mines a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.

## Istor

* Krouet e oa bet ar c'hanton gant dekred an 29 a viz Gwengolo 1975
* Brasaet e oa bet da 2 gumun gant dekred ar 27 a viz C'hwevrer 1991.
* Brasaet e oa bet da 12 kumun gant dekred ar 24 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Etre 1975 ha 1991

* Bully-les-Mines.

### Etre 1991 ha 2015

Kanton Bully-les-Mines a yae 2 gumun d'ober anezhañ.
| Kumun | Poblañs | Kod-Post | Kod INSEE |
| Bully-les-Mines | 12 045 | 62160 | 62186 |
| Mazingarbe | 7 470 | 62670 | 62563 |

### Abaoe 2015

Kanton Bully-les-Mines a ya bremañ 12 kumun d'ober anezhañ:
* Ablain-Saint-Nazaire,
* Aix-Noulette,
* Angres,
* Bouvigny-Boyeffles,
* Bully-les-Mines,
* Carency,
* Gouy-Servins,
* Mazingarbe,
* Sains-en-Gohelle,
* Servins,
* Souchez,
* Villers-au-Bois.
* ↑ (fr) Décret du 29 septembre 1975 portant modification de circonscriptions administratives territoriales (canton de Liévin).
* ↑ (fr) Décret n° 91-217 du 27 février 1991 portant modification et création de cantons dans le département du Pas-de-Calais.
* ↑ (fr) Décret n° 2014-233 du 24 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Pas-de-Calais
# Iliz an Drinded (Kerfeunteun)

Iliz an Drinded eo iliz parrez Kerfeunteun, hiriv e kumun Kemper, e Kerne, e departamant Penn-ar-Bed.

## Istor

Savet e voe an iliz etre 1520 ha 1595, en doare gotek. E 1953 e voe graet ur chantele nevez.
War ur werenn-livet eus 1550 e weler gwezenn Yese.

## Arkitektouriezh
### An diavaez
#### Ar porzh

A-us krommvegenn porched ar c'hornôg ez eus un tour amordinal, hep garidoù.

#### Ar c'halvar

War ar rakleur ez eus ur c'halvar eus ar XVI$^{vet}$ kantved zo taolennet an Drinded warnañ.

#### Ar vered

Er vered emañ bez ar barzh Frederig ar Gwiader.

### An diabarzh
#### Ar chantele

Er chantele ez eus ur werenn vras eus 1520 a daolenn gwezenn Yese zo kontet warni lignez ar C'hrist.

#### Delwenn

Un delwenn a gont buhez ar Werc'hez.

#### Ar gwerennoù-livet
## Azeulerezh, lidoù hag abadennoù
### Ar pardon bras
## Skeudennaoueg

* Iliz ar barrez
* Talbenn
* Ar vered hag ar penn-chantele.
* Skrid-bez al livour François Valentin er porched
* Ar c'halvar
* Ar feunteun
* An nev
* Ar pietà
# Iliz ar Premidi (Tabgha)

Iliz ar Premidi Sant Pêr zo un iliz katolik e Tabgha, war ribl lenn Tiberiad, 3 km er su da Gafarnaom, en Douar Santel. Savet e voe el lec'h-se evit derc'hel soñj eus an deiz ma tisklerias Pêr e feiz da Jezuz savet da vev.

## Testamant Nevez

Hervez a lenner en Testamant Nevez, goude ar beskerezh vurzhudus a 153 pesked, Jezuz a lavaras teir gwech da Simon-Pêr : « Simon, mab da Yann, ha karout a rez ac'hanon ? ». Goude an trede gwech, Jezuz a lavaras da Bêr : « Bez pastor va deñved » (Yann 21,1-17)

## An iliz

Savet war ur roc'h emañ iliz ar Premidi Sant Pêr, e-kichen santual ar bara kresket. E-kreiz iliz ar Premidi, ez eus ur roc'h anvet "Mensa Christi". Hervez an hengoun kristen, Jezuz a roas warni bara ha pesked da zebriñ d'e ziskibien goude e adsav da vev (Yann 21, 9-13).
Pemp gwech eo bet adsavet an iliz-se etre ar 4e kantvet hag amzer ar Groazidi. Diskaret gant ar sultan Baïbars e 1263, n'eo bet savet en-dro nemet e 1943. Ar Pab Paol VI a oa deuet di e pelerinach e miz Genver 1964.

## Notennoù

* ↑ Job an Irien, Douar Santel. Terre Sainte, Ti embann Minihi Levenez, nn 51-52, 1998, p. 40.
# Iliz ar Pater Noster

Iliz ar Pater Noster zo un iliz katolik e Jeruzalem, war Menez an Olived. Savet eo, hervez an hengoun, war ar menez ma voe kelennet ar Pater Noster (anv latin ar bedenn) gant Jezuz (Aviel Lukaz 11:1-4). Abaoe fin an XIX$^{vet}$ kantved eo ar Stad c'hall a zo perc'henn war al lec'h.

## Ar c'hloastr

* En dorn dehoù, ar bedenn e malgacheg.
# Iliz ar bara kresket (Tabgha)

Iliz ar bara kresket zo un iliz katolik e Tabgha, war ribl lenn Tiberiad, 3 km er su da gKafarnaom, en Douar Santel, al lec'h ma konter e reas Jezuz burzhud ar bara kresket ; ar birc'hirinez Eteria, genidik moarvat a c'hGaliza eo a roas testeni a gement-se er bloavezh 393.

## Istor

An iliz kentañ a voe savet war-dro 352 gant ar c'hont Jozef eus Tiberiad. E-giz aoter he doa ar roc'h he dije servijet da Jezuz da lakaat ar bara. E 419 e voe distrujet gant ur c'hren-douar.
Un iliz vizantat a voe savet neuze, brasoc'h ha troet war-zu ar sav-heol ; he leurenn a oa graet gant marelloùigoù kaer. Met e 614 e voe diskaret gant ar Bersed hag e chomas en he foull betek 1932. An iliz a weler hiziv an deiz a zo bet graet ar muiañ ar gwellañ hervez patrom an iliz-se.

## An iliz

Iliz ar bara kresket, adsavet e 1980-1982, zo miret gant Beneadiz alaman.

### Ar marelligoù

Ar marelloùigoù a weler war al leurenn eo ar re gaerañ a c'hellfed gwelet er Palestin. Garlantez ha bleunioù, loaioù-dour ha lotuz, a servij e-giz neizh pe c'hoazh da gludañ evit laboused al lenn : pauned, houidi, kerc'heized (marc'harid gouzoug hir), c'hwiboned, yer-dour, pennduiged, ur vorvran... Div dour vihan a weler ivez : servij a raent da vuzuliañ uhelder an dour.
Met an hini a sach ar muiañ an evezh eo hini ar baner gant peder baraenn ront merket gant ur groaz, ha daou besk, unan a bep tu d'ar baner : pesked sant-Per.

## Pennad kar

* Iliz ar Premidi Sant Pêr

## Skeudennoù

* An nor da antreal en iliz ar bara kresket.
* E-barzh an iliz.
* An aoter, savet war roc'h ar burzhud.
* Marellig (munud).

## Notennoù

* ↑ Job an Irien, Douar Santel. Terre Sainte, Ti embann Minihi Levenez, nn 51-52, 1998, p. 36.
# Iliz katolik ar Groaz Santel (Kemperle)

Iliz ar groaz Santel e Kemperle a zo un iliz katolik bet savet evit menec'h Abati ar Groaz Santel en XI$^{vet}$ kantved. Un iliz parrez eo bremañ.

## Istor

* Divizet e voe gant an Abad Benedig, mab da Alan Kanhiart, kont Kerne, ha breur da Hoel II, dug Breizh, adsevel iliz ar manati evit gellet diskouez relegoù Sant Urloù d'ar feizidi, pezh a voe graet e 1083 hervez Henri Guiriec, met boulc'het e 1084 hepken hervez André Mussat.

## Ar prantad romanek
### Ar c'hev-iliz

* Ar c'hev-iliz.
* Togennoù.
* Sant Guntiern.
* Sant Urloù.
* Delwennoù-led.

### Ar c'heur

* Ar c'heur, XI$^{vet}$-XII$^{vet}$ kantved.

## Ar stern-aoter

* E 1541 e voe savet ar stern-aoter e mod an Azginivelezh diwar goulenn Daniel de Saint-Alouarn, an diwezhañ abad relijiel eus an abati. Ouzh tal an nev emañ. Graet e voe gant maen Taillebourg. E 1732 e voe ouzhpennet delwennoù ar pevar avielour benet gant Morillon, ur c'hizellour eus Roazhon, ha lakaet e voent er c'hustodoù bet benet evit rein lec'h da ziv skeudenn hepken .

## Pennad kar

* Abati ar Groaz Santel e Kemperle.

## Dave ha notennoù

* ↑ Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé, pajenn 36, e ti an aozer, 1939
* ↑ Histoire de la Bretagne, pajenn 223, Embannadurioù Edouard Privat, Toloza, 1969
* ↑ Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé, pajennoù 66 ha 67, e ti an aozer, 1939
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Iliz an Adsav

Iliz an Adsav, pe iliz ar Bez Santel zo an iliz savet e Jeruzalem el lec’h ma oa bet staget Jezuz a Nazaret ouzh ar groaz, lakaet en ur bez (serret gant ur mên a ranker ruilhañ), hag adsavet da vev.

## Hervez an Aviel

En ul liorzh emañ ar bez : « El lec'h ma oa bet staget Jezuz ouzh ar groaz e oa ul liorzh, hag el liorzh-se ur bez nevez ne oa bet lakaet den ebed ennañ c'hoaz » (Yann 19, 41).
Ar bez a oa da Jozef a Arimati ha toullet er roc'h : « ... un den pinvidig euz Arimati, anvet Jozef, eñ ivez diskibl da Jezuz... Lakaat a reas anezañ (Jezuz) en e vez nevez-flamm en doa graet toullañ evitañ e-unan » (Mazhev 27, 57.61).
Ur bank a zo en tu dehou e diabarzh ar bez : « En ur vont er bez e welont, azezet en tu dehou, un den yaouank gwisket e gwenn... » (Mark 16,5).
Serret eo gant eur mên a ranker ruilhañ : « Ruilh a reas ur mên braz dirak dor ar bez » (Mazhev 27,60).

## Istor Bez Santel

E amzer Herodez Antipas ur vengleuz dilezet oa deuet da vezañ ul liorzh ; chom a rae ur piltos e kreiz, dezhañ 11 metrad a uhelder, anvet “ar glopenn”, e hebraeg “golgota”. War kostezioù ar vengleuz e oa bet toullet bezioù, da skouer hini Jozef a Arimati.
Hervez lezennoù ar Juzevien, n'edod ket aotreet da gaout bezioù e diabarzh kêr ; bez Jezuz a oa eta e diavêz kêr. Azaleg ar bloavezh 42 eo ec'h en em gavo ar Golgota e diabarzh ar ramparz pa vezo graet ramparzioù nevez gant Agrippa 1añ (41-44) da greski kêr Jeruzalem.
E 132, Hadrian a zifontas Jeruzalem da zevel kêr Aelia Capitola. Al lec'h a zeuas da vezañ ur forum hag e oe savet eno un templ en enor da Venus.
E 325, an eskob Makaire a reas furchadennoù hag a adkavas bez Jezuz.
E 335 e oe savet ha benniget iliz vraz amzer Kustentin Veur gant an anastasis (Bez santel) hag ar martyrium (chapel ar groaz).
E 614 e oe devet pep tra gant ar Bersed, Chosroès II. E 630 e oe adsavet an anastasis. E 967 hag e 1009 e oe devet ha distrujet pep tra gant ar Vuzulmaned. E 1149 e oe echuet ha sakret iliz ar Groazidi a zo hiziv c'hoazh en he zav.

## Notennoù

* ↑ Job an Irien, Douar Santel. Terre Sainte, Ti embann Minihi Levenez, nn 51-52, 1998, p. 146.
# Iliz an Eürustedoù

Iliz an Eürustedoù zo un iliz katolik war ribl lenn Tiberiad, e-kichen Menez an Eürustedoù. Hervez an hengoun kristen, eo ul lec'h m’en defe Jezuz embannet e « Sarmon war ar Menez » pe embann ar Rouantelezh (Mz 5,1-12 ; Lk 6,17.20-26).
Ar Pab Paol VI a oa deuet di e pelerinach e miz Genver 1964, hag ar Pab Yann-Baol II e Meurzh 2000.

## Notennoù

* ↑ Hervez Douar Santel. Terre Sainte, gant Job an Irien, Ti embann Minihi Levenez, 1998. Hervez geriadurioù Vallée ha Hemon e talv "eürusted" kement hag "eurvad" ("bonheur" e galleg) hag ur ger hollek eo, hep liester ebet.

## Pennad kar

* Menez an Eürustedoù
# Iliz anglikan

Rannet eo da gentañ ar Gumuniezh anglikan e peder Iliz dizalc'h :
* Iliz Bro-Saoz
* an Iliz e Kembre
* Iliz eskoptiel Skos
* Iliz Iwerzhon

## Rannadurioù

Rannet eo Iliz Bro-Saoz e daou arc'heskopti, rannet o-unan e 44 eskopti :
| Arc'heskopti Canterbury Eskopti Bath & Wells Eskopti Birmingham Eskopti Bristol Eskopti Canterbury Eskopti Chelmsford Eskopti Chichester Eskopti Coventry Eskopti Derby Eskopti Ely Eskopti Exeter Eskopti Gibraltar en Europa Eskopti Gloucester Eskopti Guildford Eskopti Hereford Eskopti Leicester Eskopti Lichfield Eskopti Lincoln Eskopti Londrez Eskopti Norwich Eskopti Oxford Eskopti Peterborough Eskopti Portsmouth Eskopti Rochester Eskopti Saint Albans Eskopti Saint Edmundsbury & Ipswich Eskopti Salisbury Eskopti Southwark Eskopti Truru Eskopti Winchester Eskopti Worcester | Arc'heskopti York Eskopti Blackburn Eskopti Bradford Eskopti Carlisle Eskopti Chester Eskopti Durham Eskopti Liverpool Eskopti Manchester Eskopti Newcastle Eskopti Ripon & Leeds Eskopti Sheffield Eskopti Sodor & Manav Eskopti Southwell & Nottingham Eskopti Wakefield Eskopti York |
# Kassel (Alamagn)

Kassel (a-raok 1926 e veze skrivet Cassel) zo ur gêr eus Alamagn, e stad Hessen, annezet gant 200 000 den. An trede kêr vrasañ eo e Hessen. Emañ war ribl ar stêr Fulda.
Kreizenn armerzhel ha sevenadurel hanternoz Hessen eo. Bep pemp bloaz e vez aozet e Kassel un diskouezadeg arz a vremañ anvet "documenta".

## Istor

Eus ar bloavezh 913 eo ar menegoù koshañ eus Kassel er skridoù. En XIII$^{vet}$ kantved e teuas da vezañ kêr-benn konted Hessen. Etre 1567 ha 1807 hag etre 1813 ha 1866 e oa kêr-benn Hessen-Kassel, hag etre 1807 ha 1813 e oa kêr-benn Rouantelezh Westfalen.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Kassel (en alamaneg)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kasoni

Ar gasoni a zo ur fromadenn a enebouriezh pe a soñjer kreñv a-enep un den pe un dra. Gallout a ra dont anezhi ar c'hoant da dec'hout pell diouzh an dra gasaet, pe d'e zistrujañ.
Kasoni a c'hell dont diwar an aon rak an dra gasaet, pe diwar efedoù fall goude bezañ bet afer gantañ. He livañ a reer alies evel kontrol da garantez pe da vignoniezh. Reoù arall, evel Elie Wiesel, a gred kentoc'h ez eo an digasted pe an diseblanted a zo kontrol d'ar garantez.
Kas a ra ar gasoni d'ar feulster alies. Tud a c'heller broudañ da gasaat ur vro, ur feiz pe ur rummad tud dre ar bruderezh. Unan eus abegoù pennañ ar brezelioù hag ar sponterezh eo.

## Tud ha kasoni

Brudet eo kasoni an dud-mañ
* Kain ouzh Abel
* Sarkozy ha Villepin an eil ouzh egile.
# Kassifone

Kassifone (en henc'hresianeg Κασσιφόνη Kassiphónê) a oa ur laeradenn eus Odysseüs ha Kirke, e mitologiezh Henc'hres.
E mammennoù zo e timezas Kassifone gant Telemac'hos, mab Odysseüs ha Penelope, goude marv an haroz. Ha Telemac'hos, e-doug un tabut gant e lezvamm Kirke, en dije lazhet anezhi, hag abalamour da se e vije bet lazhet d'e dro gant Kassifone.

## Notennoù

* ↑ Tzetz. ad Lycoph. 808.
# Kolonenn Nelson

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kolonenn Nelson zo anv tri monumant er bed savet d'an amiral saoz Horatio Nelson :
* Kolonenn Nelson e Londrez e Bro-Saoz,
* Kolonenn Nelson e Montreal, e Kebek
* ur monumant all zo bet, ha bet distrujet : Kolonenn Nelson e Dulenn, en Iwerzhon.
# Kolougo Filipinez

Kolougo Filipinez :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Dermoptera |
| Kerentiad : | Cynocephalidae |
| Genad : | Cynocephalus |
| Anv skiantel ||
| Cynocephalus volans Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kolougo Filipinez (Cynocephalus volans) a zo ur bronneg hag a c'hall plavañ a wezenn da wezenn.
# Kolombia

Kolombia (spagnoleg : Colombia), ent-ofisiel Republik Kolombia (República de Colombia), zo ur vro e gwalarn Suamerika. Bogotá eo ar gêr-benn anezhi. Ur vro ec'hon eo, ar 26vet hini er bed, ha poblet gant 47 milion a dud eo, an 30vet hini er bed.
Lies eo orinoù hec'h annezidi : amerindian, europat, afrikan. Brudet eo ar vro evit gounit kafe, bleunioù, emrodez, glaou ha tireoul. Kenderc'her kokain pennañ ar bed eo chomet e-pad pell, a-raok bezañ bet digresket ar produerezh abaoe un nebeud bloavezhioù.
E 1819 e oa bet disklêriet Kolombia dizalc'h diouzh Spagn. Kolombia vraz a vez graet anezhi, rak enni edo Kolombia a-vremañ, Panamá, Venezuela hag Ecuador.
Ur Republik prezidantel eo bremañ. Goude bloavezhioù a feulster eo stabilaet an traoù adalek 2010 war tachenn ar politikerezh.

## Tud vrudet

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Fernando Botero, kizeller
* Gabriel García Márquez, skrivagner, Priz Nobel al Lennegezh
* Juan Pablo Montoya, bleiner kirri
* Shakira, kanerez
| Amazonas  Antioquia  Arauca  Atlántico  Bolívar  Boyacá | Caldas  Caquetá  Casanare  Cauca  Cesar  Chocó | Córdoba  Cundinamarca  Guainía  La Guajira  Guaviare | Huila  Magdalena  Meta  Nariño  Norte de Sant. | Putumayo  Quindío  Risaralda  San Andrés y P.  Santander | Sucre  Tolima  Valle del Cauca  Vaupés  Vichada |
Arc'hantina • Bolivia • Brazil • Chile • Kolombia • Ecuador • Guyana • Panamá • Paraguay • Perou • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela