OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jane Wilde

Jane Francesca Agnes, pe Lady Wilde pe Jane Francesca Elgee, bet ganet e 1821 en Dulenn ha marvet e 1896, a oa ur varzhez iwerzhonat, "Speranza" hec'h anv-pluenn, ha skoazellerez an emsav broadel.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas da Sir William Wilde e 1851, ha tri bugel o doe :
* William 'Willie' Charles Kingsbury Wilde (1852 – 1899),
* Oscar Wilde (1854–1900),
* Isola Francesca Emily Wilde (1857–1867).
# Janed-Frañseza Chantal

Santez Janed-Frañseza Chantal pe Jeanne de Chantal, pe Jeanne-Françoise Frémyot, baronez de Rabutin de Chantal), ganet d'an 28 a viz Genver 1572 e Dijon, ha marvet d'an 13 a viz Kerzu 1641 e Moulins, a oa un itron c'hall a Vourgogn. War-lerc'h marv he gwaz ez eas da seurez hag e savas un urzh leanezed gant sant Frañsez a Sal. Ur santez katolik eo abaoe 1767.

## Buhez

Goude eizh bloavezh priedelezh e oa intañvezet. En em ouestlañ a reas da gentañ da zesaverezh he fevar bugel. Neuze, dindan renadur sant Frañsez a Sal a ambrougas anezhi er «Vuhez Deol», e tiazezas urzh leanezed ar Vizitasion e Kêr-Annecy.

## Ar santez

Lakaet eo bet war roll ar sentezed d'ar 16 a viz Gouhere 1767 gant ar pab Klemañs XIII. Abaoe 2003 e vez lidet he gouel d'an 12 a viz Eost.
An anv-badez gallek Chantal, roet d'ar merc'hed dreist-holl met da baotred a-wechoù ivez, a zeu eus hec'h anv-tiegezh, pe gentoc'h eus hini he fried.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Cf. Buez ar Zent savet gant an Aotrou Perrot, 1911, p.587.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Janed Aostria (1547-1578)

Johanna von Österreich (en alamaneg), pe Giovanna d'Austria (en italianeg), pe Janed Aostria (Praha 1547-1578 Firenze), a oa dugez-veur Toskana goude he dimeziñ da Francesco Iañ de' Medici .
Merc'h e oa da Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel, breur da Karl V an Impalaeriezh Santel, ha da Anna Bohemia ha Hungaria. Mervel a reas er gwentloù.
Doganet e oa gant he fried an dug-meur Francesco Iañ de' Medici en devoa ur pried-kleiz, Bianca Cappello.
Mervel a reas Johanna er gwentloù, e miz Ebrel 1578, da 31 bloaz. Gant se e c'hallas he fried addimeziñ d'e serc'h Bianca Cappello.

## Bugale

Ur mab he doe, ha c'hwec'h merc'h:
* Eleonora (1566−1611); dimezet e 1584 da Vincenzo Iañ Gonzaga, dug Mantova (1562−1612)
* Romola (*/† 1568)
* Anna (1569−1584)
* Isabella (1571−1572)
* Lucrezia (1572−1574)
* Maria (1573−1642),rouanez Bro-C'hall ; dimezet e 1600 d'ar roue gall Herri IV (Bro-C'hall) (1553−1610)
* Filippo Cosimo (1577−1582)
* Giovanna (1578−1583)
# Janed Aostria (1535-1573)

Janed Aostria, pe Juana de Austria (pe Habsburgo) e spagnoleg, (Madrid, 24 a viz Mezheven 1535 - Manati El Escorial, 7 a viz Gwengolo 1573) a oa ur briñsez spagnol, merc'h da Karl V ha d'e bried Izabel Portugal, infantez Spagn hag arc'hdugez Aostria.

## He buhez

E 1552 e timezas d'he c'henderv João Manuel, priñs Portugal. Daou vloaz a boan goude e varvas he fried diganti, ha hi dougerez. Triwec'h deiz goude marv João Manuel, d'an 2 a viz Genver 1554, e c'hanas o mab Sebastião, a voe Roue Portugal .
Intañvez e oa da 19 vloaz. Goulenn a reas bout rejantez evit he mab. Bec'h a savas etrezi hag he mamm-gaer, Catalina de Austria, a oa moereb dezhi ivez, ha na felle ket dezhi leuskel he merc'h-kaer Juana da ren e Portugal. Goulennet e voe ali Karl V, a oa roue Spagn hag Impalaer santel war un dro, breur d'an eil ha tad d'eben. Hag eñ mont a du gant e c'hoar.
En em dennañ a reas Juana neuze da gêrig Tordesillas, en Kastilha. Gouarn Spagn a reas koulskoude pa edo he breur, ar roue Fulup II, o veajiñ etre Bro-Saoz ha Flandrez, etre 1554 ha 1559.

## Jezuitez

Araok intañveziñ e oa e darempred gant Francisco de Borja, ur jezuist hag en devoa aozet devezhioù retred ha prederiañ evit maouezed al lez. Goude marv he fried e tommas muioc'h c'hoazh ouzh ar vuhez speredel, ha Borgia e oa hec'h ambrouger speredel.
Goulenn a reas bezañ degemeret e Kompagnunezh Jezuz. Nec'het e oa Ignacio de Loyola: nac'h he goulenn ouzh merc'h an impalaer kozh ha c'hoar ar roue yaouank, pe degemer ur vaouez? Hag eñ, e miz Here 1554, da sevel ur bodad-studi, ennañ pemp beleg karget da studiañ afer.
A-du gant ar c'houlennerez ez eas ar bodad. Ignacio de Loyola a gasas ar c'heloù dezhi, ha Juana a lavaras he gouestloù relijiel a leanez.
Ne vevas ket en ur gumuniezh jezuit gwech ebet, met bevañ treut a reas, ma klemme tud al lez alies e oa deuet ar palez da vout evel ur gouent.
Juana de Austria eo ar vaouez nemeti he deus bevet hag a zo marvet (d'ar 7 a viz Gwengolo 1573) evel jezuitez.
* Karl V, tad Juana, gant Lambert Sustris, e 1548.
* Sant Francisco de Borja, kofesour Juana de Austria. gant Alonso Cano, e 1624.
* Sant Ignacio de Loyola, diazezour urzh ar jezuited, mignon da Juana de Austria. (Livour dizanv, XVIvet kantved)

## Notennoù

* ↑ En ul lizher eus an 3 a viz Genver 1555. 'Mateo Sanchez' eo an anv roet da Juana Aostria el lizher: un anv-kuzh a oa implijet abalamour da zoare politikel an afer.
# Jane Seymour

Jane Seymour, ganet war-dro 1508, marvet d'ar 24 a viz Here 1537, a oa trede pried ar roue saoz Herri VIII goude marv Anne Boleyn, dibennet e 1536.
Dimezell e oa gant Catherine of Aragon, ha goude gant Anne Boleyn. Embannet e voe ar promesa-eured d'an 20 a viz Mae 1536, en deiz war-lerc'h ma voe dibennet Anne Boleyn, ha graet e voe an eured dek deiz goude. Anvet e voe da rouanez, en ofisiel, d'ar 4 a viz Even. Ne voe ket kurunennet avat rak d'ar c'houlz-se edo ar vosenn oc'h ober he reuz e kêr Londrez.
Ur mab a roas d'ar roue, Edouarzh VI. Mervel a reas prestik goude.
Tri bloaz goude marv Jane ec'h addimezas ar roue da Anna von Jülich-Kleve-Berg, ne badas o friedelezh nemet un nebeud mizioù, rak torret e voe buan.
# Gouelanig Patagonia

Gouelanig Patagonia :
| Ur Gouelanig Patagonia Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus maculipennis (Lichtenstein, 1823) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig Patagonia (liester: Gouelaniged Patagonia) a zo un evn-mor, Chroicocephalus maculipennis an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous e lec'hioù gleb kreisteiz Suamerika.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
# Gouelanig an Andoù

Gouelanig an Andoù :
| Ur Gouelanig an Andoù Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus serranus (Tschudi, 1844) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gouelanig an Andoù (liester: Gouelaniged an Andoù) a zo un evn, Chroicocephalus serranus eus e anv skiantel. Bevañ a ra e Suamerika.

## Annez

Ne vev ket kement-se war vord ar mor, met kentoc'h e lennoù uhel an Andoù.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gouelanig gris

Arabat droukveskañ gant ar Gouelan gris.
Gouelanig gris :
| Ur gouelanig gris. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus novaehollandiae (Stephens, 1826) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gouelanig gris (Chroicocephalus novaehollandiae pe Larus novaehollandiae) a zo un evn-mor.

## Annez

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* Chroicocephalus novaehollandiae [novaehollandiae pe gunni], e kreisteiz Aostralia ha Tasmania,
* Chroicocephalus novaehollandiae forsteri, en hanternoz Aostralia ha Kaledonia Nevez.

## Liammoù diavaez

Larus novaehollandiae war al lec'hienn BirdLife International. Larus novaehollandiae war al lac'hienn IUCN.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Chroicocephalus novaehollandiae war al lec'hienn Avibase.
# Gouelanig Franklin

Gouelanig Franklin :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Leucophaeus |
| Anv skiantel ||
| Leucophaeus pipixcan (Wagler, 1831) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gouelanig Franklin (liester: Gouelini Franklin) a zo un evn, Leucophaeus pipixcan eus e anv skiantel.

## Annez

Bevañ a ra en Amerika: e kreiz Kanada ha norzh kreiz ar Stadoù-Unanet e-pad an hañv, ha goañviñ a-hed aodoù ar Meurvor Habask en Amerika ar Su.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
# Gouelanig beg du

Gouelanig beg du :
| Ur Gouelanig beg du En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus bulleri (Hutton, 1871) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig beg du (liester: Gouelaniged beg du), Chroicocephalus bulleri eus e anv skiantel, a zo un evn-mor brosezat e Zeland-Nevez.

## Annez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gouelanig Bonaparte

Gouelanig Bonaparte :
| Ur Gouelan Bonaparte Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus philadelphia (Ord, 1815) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig Bonaparte (liester: Gouelaniged Bonaparte) a zo un evn-mor. Chroicocephalus philadelphia eo e anv skiantel.

## Annez

Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.

## Rummatadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.21.
* ↑ Fichenn Birdlife
# Gouelanig Hartlaub

Gouelanig Hartlaub :
| Ur Gouelanig Hartlaub Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus hartlaubii (Bruch, 1853) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gouelanig Hartlaub (liester: Gouelaniged Hartlaub) a zo un evn-mor, Chroicocephalus hartlaubii an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous war aodoù kreisteiz Namibia ha kornôg Suafrika.

## Liammoù diavaez

* (en) Chroicocephalus hartlaubii war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Chroicocephalus hartlaubii war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Chroicocephalus hartlaubii war al lec'hienn Avibase.
# Gouelanig Saunders

Gouelanig Saunders :
| Ur Gouelanig Saunders Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus saundersi (Swinhoe, 1871) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gouelanig Sauders (liester: Gouelaniged Saunders) a zo un evn-mor. Chroicocephalus saundersi an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous war ribloù ar Mor Melen ; goañviñ a ra war ribloù kreisteiz Sina, Japan ha Taiwan betek hanternoz Vietnam.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Chroicocephalus saunders war al lec'hienn Avibase.
# Gouelanig beg ruz

Gouelanig beg ruz :
| Ur Gouelanig beg ruz Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus scopulinus (Forster, 1844) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig beg ruz (liester: Gouelaniged beg ruz) a zo un evn-mor, Chroicocephalus scopulinus eus e anv skiantel, hag a vev e Zeland-Nevez.

## Rummatadur

E doare 5.3 (Gouhere 2015) an IOC eo lakaet da vezañ un isspesad eus Chroicocephalus novaehollandiae, gant an anvadur Chroicocephalus novaehollandiae scopulinus.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gouelanig korr

Gouelanig korr :
| Ur Gouelanig korr Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Hydrocoleus |
| Anv skiantel ||
| Hydrocoleus Kaup, 1829 ||
| Anv skiantel ||
| Hydrocoleus minutus (Pallas, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig korr (liester: Gouelaniged korr) a zo un evn-mor. Hydrocoloeus minutus eo e anv skiantel. Ar spesad nemetañ eo er genad Hydrocoleus.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.21.
# Jillian Evans

Jillian "Jill" Evans (ganet d'an 8 a viz Mae 1959 e Ystrad Rhondda, e traoñienn ar Rhondda, e kreisteiz Kembre) a zo ur bolitikourez kembreat. Ur gannadez europat eus Plaid Cymru ha prezidantez Campaign for Nuclear Disarmament evit Kembre eo.
Kadoriadez ar strollad e oa etre 1994 ha 1996 hag e 1999 ez eas da gannadez europat asambles gant Eurig Wyn. Mirout a reas he sez e 2004 hag adarre e 2009.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
lec'hienn ofisiel
# Jim Baker's Blue Jay Yarn

Jim Baker's Blue Jay Yarn zo ur gontadenn gant Mark Twain, a voe embannet en 1880 el levr A Tramp Abroad, diwar-benn beaj un Amerikan en Europa. "Jim Baker's Blue Jay Yarn" zo ur seurt fablenn ma kont an oberour troioù ur gegin c'hlas distagellet .

## Liamm diavaez

* Ar gontadenn lennet https://www.youtube.com/watch?v=50VItlxupTQ
# Jim Carrey

James Eugene Carrey, anavezetoc'h evel Jim Carrey, ganet e Newmarket (Ontario, Kanada) d'ar 17 a viz Genver 1962, zo un aktour hag ur fentigellour kanadian ha stadunanat.
# Jim Meskimen

James Ross "Jim" Meskimen ganet e Los Angeles (Kalifornia), e Stadoù-Unanet Amerika, d'an 10 a viz Gwengolo 1959, a zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
# Jili

Jili pe Jil zo un anv-badez brezhonek.

## Yezhoù all

* Gilles, e galleg
* Egyed e hungareg
* Gillis ha Egidiu en izelvroeg
* Ægidius e latin
* Gèli en okitaneg
* Gil ha Egídio e portugaleg
* Giles e saozneg
* Jiljí e tchekeg

## Tud
### Tud all

* Jili Breizh, priñs
* Jili Raez, aotroù
* Jil Penneg, aktour ha skrivagner.
* Jil Léhart, kaner

### Anv-pluenn

* Jil Ewan , anv-pluenn Pêr Even, skrivagner ha yezhour

## Pennadoù kar

* Sant-Jili, anv meur a lec'h.
# Jim Jarmusch

Jim Jarmusch, bet ganet d'an 22 a viz Genver 1953 en Akron (Ohio) (Stadoù-Unanet Amerika) a zo ur filmaozour stadunanat, hag a-wechoù un aktour.
Graet en doa studioù war ar sinema e Skol-veur New-York City.
Deuet eo da vezañ brudet-kenañ gant ar film Stranger Than Paradise, ur priz tapet gantañ e Gouel ar sinema e Cannes, e 1984.
Ur soner eo ivez Jim Jarmusch, o seniñ ar c'hlavier hag ar gitar. Ul lod eus pezhioù-sonerezh a glever en e filmoù a vez savet gantañ.
# Jilin

Jilin (e sinaeg : 吉林) zo ur proviñs eus Republik Pobl Sina, e biz ar vro.
g • ka • ke Proviñsoù ha tiriadoù Sina :
| Proviñsoù | Anhui · Fujian · Gansu · Guangdong · Guizhou · Hainan · Hebei · Heilongjiang · Henan · Hubei · Hunan · Jiangsu · Jiangxi · Jilin · Liaoning · Qinghai · Shaanxi · Shandong · Shanxi · Sichuan · Yunnan · Zhejiang |
| Rannvroioù emren | Guangxi · Mongolia an Diabarzh · Ningxia · Xinjiang · Xizang (Tibet) |
| Munisipaliezhioù | Beijing · Chongqing · Shanghai · Tianjin |
| Gant statud ispisial | Hongkong · Macau |
# Gaëtane Thiney

Gaëtane Iza Laure Thiney, bet ganet d'an 28 a viz Here 1985 e Troyes (Aube, Bro-C'hall), a zo ur velldroaderez etrebroadel c'hall, kreizerez pe argaderez he fost dezhi war an dachenn.

## Liamm diavaez

* Gaëtane Thiney war lec'hienn Kevread mell-droad Bro-C'hall.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gazzada Schianno

Gazzada Schianno zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Gazzaniga

Gazzaniga zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Gazzo

Gazzo (El Gàxo e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
# Gazzo Veronese

Gazzo Veronese zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
# Gazzuolo

Gazzuolo zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
# Gaëtan Courtet

Gaëtan Courtet zo ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1989 en Oriant. Dibabet eo bet e 2013 gant skipailh Breizh. Tager eo e Stad Brest 29.

## Kluboù

* 2008-2010. FC Lorient
* 2010-2015. Stade de Reims
* 2015. Stad Brest

## Skipailh Breizh

| Bloavezh | Eneber | Mun |
| 2013 | Mali | 90 |
# Gaëtan Rondeau

Gaëtan Rondeau, ganet e Gorron (Mayenne) d'ar 7 Kerzu 1873 ha marvet d'an 10 Here 1971, zo bet maer Naoned.
Alvokad e oa bet e Pariz (adalek 1896 betek 1900) hag e Naoned da c'houde (adalek 1900 betek 1906).
Sekretour-meur Naoned eo bet dindan ar vaered Paul-Émile Sarradin, Gabriel Guist'hau ha Paul Bellamy.
Anvet e voe da vaer e-pad an Eil Brezel-bed, adalek miz Mae 1941 betek ma roas e zilez d'an 10 a viz Here 1942.
Sevel a reas a-enep diviz gouarnamant Vichy da droc'hañ Breizh e div lodenn ha lakaat Naoned en ur rannvro ma oa Anjev en he fenn, rak "Naoned eo kêr-benn Breizh koulz e-keñver istor, politikerezh hag ekonomiezh".
E-pad e respet maer, d'an 20 a viz Here 1941, e voe muntret Karl Hotz, an ofisour a oa e penn ar soudarded alaman el Liger-Atlantel, gant rezistanted. Evel dial e voe fuzuilhet 48 gouestlad, d'an 22 a viz Here, e Kastell-Briant (27 den), e Naoned (16) hag er Mont Valérien, e-kichen Pariz (5).
# Gazzola

Gazzola zo ur gumun eus Italia, e proviñs Piacenza, e rannvro Emilia-Romagna.
# Gaëtan Sarthou

Gaëtan Sarthou a zo bet ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1973 e Breizh.
Mestrc'hoarier echedoù breizhat eo.
C'hoari a ra er c'hleub "Montpellier Echecs" .
2386 edo e renk Elo (FIDE) diwezhañ.

## Liammoù diavaez

* (en) E fichenn FIDE
* (en) E c'hoari e Chessgames
* (en) Gaëtan Sarthou a-enep da Étienne Bacrot
# Felix (Almería)

Felix a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Felix Steiner

Felix Martin Julius Steiner ganet d'an 23 Mae 1896 hag aet da Anaon d'an 12 Mae 1966) a oa ur penn alaman eus ar Schutzstaffel. E-pad an Eil Brezel-bed e servijas er Waffen-SS, skourr kadour an SS, ha renet e oa gantañ meur a rann. Enoret e voe gant ar Groaz Marc'heg gant Deliennoù Derv ha Klezeier. A-gevret gant Paul Hausser, e reas bec'h evit diorren ha kemm ar Waffen-SS davet ur nerzh argad savet gant tud a galon hag a deue eus ar broioù aloubet, kement hag eus ar broioù all.
Steiner a voe dibabet gant Heinrich Himmler evit merañ krouidigezh ar rann SS Viking e 1943, lakaet e voe da gomandant III. (germanisches) SS-Panzerkorps. D'an 28 Genver 1945 e voe roet da Steiner renerezh an SS-Panzer-Armeeoberkommando 11, hag a oa lod ag an Heeresgruppe Weichsel, ur strollad evit difenn Berlin a-enep an arme soviedat o tostaat adalek ar stêr Wisła.
D'an 21 Ebrel 1945, e-pad Emgann Berlin, Steiner a voe komandant an Armeeabteilung Steiner, e-lec'h ma roast urzh Adolf Hitler da Steiner goloiñ Rann Belarus 1añ gant ur fiñv turkez o kerzhout eus an norzh davet ar gêr. Newazh, tra ma oa an enebour dek gwezh niverusoc'h eget e unvez, e tisklaerias Steiner ne oa ket galloud a-walc'h gantañ evit bout gouest da gas ar gefridi a-benn d'an 22 Ebrel e-pad ar guzuliadeg dalc'het er Führerbunker.
# Felix Baumgartner

Ganet eo Felix Baumgartner d'an 20 a viz Ebrel 1969 e Salzburg. Ul lammer hag un harzlammer eus Aostria a zo anezhañ. Anavezet eo da vezañ gouest d'ober lammoù arvarus. Bet eo harzlammer en arme Aostria bet pleustret gantañ lammat war dachennoù bihan-tre.
D'ar 14 a viz Here 2012 ez eus bet skrivet un tamm eus istor ar skiantoù gant embregerezh « Red Bull » ha Felix Baumgartner. Anv ar gefridi a oa « Red Bull Stratos ». E bourzh ur baner gwaskreizhet staget ouzh ur bolotenn stratosferek eo pignet Felix Baumgartner tamm-ha-tamm betek an uhelder a 38 969,4 metr. Div eur en doa bet ezhomm evit tapout an uhelder-se. Gwisket en doa ur gwiskamant spas peurijinekaet akipet gant 35 kamera. Ar greizenn gontrolliñ a oa e Roswell e Mec'hiko-Nevez e mervent Stadoù-Unanet Amerika.
Pa oa erru tost da 39 000 metrad uhelder en deus digoret Felix Baumgartner dor e spaslestr hag ez eo tostaet ouzh kantenn e baner. Kemeret en deus an amzer da saludiñ ur c’hamera a-raok lammat er goullonder.
Goude 40 segondenn en deus tremenet tizh ar son (1.24 wech), hag an tizh brasañ a zo bet 1 357,6. 5 munutenn diwezhatoc’h en deus digoret e harz-lamm e 1 500 metrad uhelder, goude ur gouezhadenn 36 402,6 km, ha tamm-ha-tamm en deus gwelet an douar o tostaat.
Setu Felix Baumgartner, ur paotr eus Aostria, 43 bloaz, eo an den kentañ da vezañ tremenet tizh ar son hep ur mekanik bennak a-drugarez d’ul lamm libr hepken. 5 bloaz e oa bet o prientiñ al lamm-se. Ar rekord kozh dre harz-lamm a oa bet tapet gant Joe Kittinger e 1960 p’en doa lammet eus 31 333 metr. D'ar 24 a viz Here 2014 e voe freuzet rekord al lamm uhelañ gant an Amerikan Alan Eustace gant 135 908 troatad (41.425 km) met hemañ ned eas ket ken buan.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Gwiriekaet gant ar C'hevredad Aerlestrerezh Etrebroadel e miz C'hwevrer 2013.
* ↑ Idem.
* ↑ Idem.
# Felix Salten

Felix Salten (Siegmund Salzmann e anv gwir ; ganet e Pest, Hungaria, d'ar 6 a viz Gwengolo 1869 - marvet e Zürich d'an 8 a viz Here 1945) a oa ur skrivagner aostrian. E oberenn anavezetañ eo Bambi: Eine Lebensgeschichte aus dem Walde ("Bambi, istor ur vuhez er c'hoadoù"), embannet e 1923. Troet eo bet al levr-se en ouzhpenn 30 yezh. Un eil levr zo bet savet gant Felix Salten, Bambis Kinder, eine Familie im Walde ("Bugale Bambi, ur familh er c'hoadoù"), e 1939. Deuet eo istor Bambi da vezañ un oberenn glasel el lennegezh evit ar vugale. Graet ez eus un dresadenn-vev diwarnañ gant studioioù Walt Disney, e 1942.
Ganet e voe Siegmund Salzmann e Pest, en Hungaria, en ur familh yuzevien hag a yeas da vevañ da Vienna diouzhtu goude e c'hanedigezh. Da 16 vloaz e paouezas ar paotr yaouank gant e studioù hag en em lakaat da labourat evit ur stal asurañsoù. Stagañ a reas da skrivañ barzhonegoù ha pennadoù skridvarnerezh hag a voe embannet e kelaouennoù lennegel. Buan a-walc'h e tapas kaout labour leun-amzer evit se gant er gazetenn Wiener Allgemeine Zeitung. E 1900 e embannas e zastumad danevelloù kentañ ha dizale e voe embannet levrioù all gantañ, unan bep bloaz well-wazh, pezhioù-c'hoari, danevelloù, romantoù, arnodskridoù... ouzhpenn e bennadoù evit meur a gazetenn eus Vienna.
E 1906 e stagas da labourat evel penngazetenner evit kazetennoù alaman, ar Berliner Zeitung am Mittag hag ar Berliner Morgenpost, met distreiñ a reas da Vienna dizale.
Er bloavezhioù 1930 e teuas an traoù da vezañ arvarus evit Yuzevien Aostria. Berzet e voe levrioù Salten gant an Nazied e 1936. Pa voe staget Aostria ouzh Alamagn, e 1938, ez eas kuit eus Aostria, da vevañ da Zürich, e Suis. Eno e varvas e 1945 ha beziet e voe e bered yuzev Zürich.
# Felix zu Salm-Salm

Felix Constantin Alexander Johann Nepomuk, Priñs Salm-Salm (1828–1870) a oa un ofiser prusian ha goprsoudard a ouenn uhel. Servij a reas en armeoù Prus, Aostria, SUA, arme Masimilian Iañ (1832-1867) e Mec'hiko, ha Prus adarre. Lazhet e voe e brezel 1870

## Eured

P'edo e SUA e timezas da Agnes Elisabeth Winona Leclerq Joy, merc'h d'ar jeneral William Leclerc Joy (1793–c. 1886) ha da Julia Willard (marvet e 1882).
Ur beure edo Agnes Leclerc Joy o pourmen war varc'h dre ar gêr-benn pa daolas Felix kentañ evezh outi, ha klask a reas lakaat he fediñ d'ur fest ma vefe-eñ ivez. Buan e c'houlennas he dorn, hag e miz Eost 1862 e voent euredet. Agnes ne bade ket da chom pell diouzh Felix ha mont a rae d'e heul d'an emgann. Er c'hamp e veze Agnes oc'h ober war-dro ar soudarded klañv ha gloazet, petra bennak ma n'he doa ket anaoudegezh ebet eus ar medisinerezh.

## Brezel diabarzh SUA

E-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861-1865) e veajas Agnes gant an arme dre Virginia, hag ar vaouez nemeti e oa.
a vo kavet e Wikimedia Commons.