OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arcos de la Polvorosa

Arcos de la Polvorosa zo ur gumun eus proviñs Zamora e Spagn.
# Arcos de las Salinas

Arcos de las Salinas zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 116 (2023).
# Arcugnano

Arcugnano zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Arcos de la Frontera

Arcos de la Frontera zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Cádiz en Andalouzia.
# Arctic Monkeys

Arctic Monkeys a zo ur strollad rock saoz brudet-bras e Bro-Saoz. Krouet e oa bet e Sheffield e 2001, p'o deus kroget ar sonerien da zeskiñ peb a venveg. Anavezet int bet da gentañ dre o lec'hienn war MySpace hag o singles kentañ - "I bet you look good on the dancefloor" zo bet #1 e Bro-Saoz. Ken bras e oa ar "buzz" en-dro dezho ma 'z eo bet o fladenn gentañ an hini a zo bet gwerzhet ar muiañ er sizhun gentañ, e miz Genver 2006
N'o deus ket gortozet pell a-raok embann en eil pladenn, en deus graet kement a berzh. Sellet e vez outo bremañ evel unan eus ar strolladoù pennañ e bed ar rock music, par da Oasis ha Radiohead dek vloaz zo

## Pladennoù

* Whatever People Say I Am, That's What I'M Not (2006)
* Favourite Worst Nightmare (2007)

## Sonerien

* Alex Turner (gitar, kan)
* Jamie Cook (gitar)
* Matt Helders (taboulinoù)
* Andy Nicholson (gitar bod betek 2006)
* Nick O'Malley (gitar boud adalek 2006)
# Arctocebus

Arctocebus :
| poto Calabar, Arctocebus calabarensis ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Lorisidae |
| Genad : | Arctocebus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Arctocebus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad primated anvet potoed pe angwantiboed. Bevañ a reont en Afrika.

## Spesadoù

* poto aour, Arctocebus aureus;
* poto Calabar, Arctocebus calabarensis.
# Arcos de la Llana

Arcos de la Llana zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
# Arctocephalus

Arctocephalus :
| Arctocephalus forsteri ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Otariidae |
| Genad : | Arctocephalus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Arctocephalus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù

8 spesad otaried zo ennañ :
* otarienn Antarktika (Arctocephalus gazella)
* otarienn Guadalupe (Arctocephalus townsendi)
* otarienn Juan Fernandez (Arctocephalus philippii)
* otarienn Galapagos (Arctocephalus galapagoensis)
* otarienn ar C'hab (Arctocephalus pusillus)
* otarienn Zeland Nevez (Arctocephalus forsteri)
* otarienn Isantarktika (Arctocephalus tropicalis)
* otarienn Suamerika (Arctocephalus australis)
# Arctogadus

Arctogadus :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Gadiformes |
| Kerentiad : | Gadidae |
| Genad : | Arctogadus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Arctogadus zo ur genad e rummatadur ar pesked, ennañ daou spesad kar d'ar moru.

## Spesadoù

* moru reter Sibiria, Arctogadus borisovi
* moru Arktika, Arctogadus glacialis
# 289
## Darvoudoù
### Europa

* Diokletian a c'hounez meur a emgann war vord an Danav
* Maximian a esae da adaloubiñ Preden a zalc'he ar skraper Carausius met c'hwitañ a ra abalamour d'an amzer fall
# 28 Du

← Du → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1520 : Fernão de Magalhães (1480-1521), goude bezañ tremenet dre ur strizh-douar er su da Suamerika, a erru gant e listri en ur mor zo badezet gantañ Mar Pacifico (Meurvor Habask)
* 1821 : dont a ra Panamá da vezañ dizalc'h diouzh Spagn.
* 1905 : krouet eo ar strollad Sinn Féin en Iwerzhon.
* 1912 : Albania dizalc’h diouzh an Impalaeriezh Otoman
* 1960 : Maouritania dizalc'h diouzh Bro-C'hall.
* 1975 : Reter Timor a ziskleir ez eo ur republik dizalc’h diouzh Portugal.

## Ganedigezhioù

| Jean-Baptiste Lully | Friedrich Engels |
* 1489 : Marc'harid Tudor (rouanez Bro-Skos).
* 1632 : Jean-Baptiste Lully, sonaozour gall.
* 1757 : William Blake, barzh saoznek.
* 1811 : Masimilian II Jozeb, roue Bavaria.
* 1820 : Friedrich Engels, politikour ha prederour komunour alaman.
* 1857 : Alfonso XII Spagn, roue Spagn.
* 1881 : Stefan Zweig, skrivagner aostrian.
* 1887 : Ernst Röhm, ofiser alaman.
* 1907 : Alberto Moravia, skrivagner italian.
* 1908 : Claude Lévi-Strauss, antropologour gall.
* 1936 : Jacques Mesrine, torfedour gall.
* 1947 : Michel Berger, pianoour ha sonaozer gall.
* 1970 : Édouard Philippe, politiker gall, kentañ ministr Bro-C'hall.
* 1985 : Evgeni Alekseiev, mestrc'hoarier echedoù rusian.
* 1985 : Shy'm, kanerez c'hall.

## Marvioù

* Enrico Fermi
* 741 : Gregor III, pab.
* 1058 : Kazimir Iañ Polonia, dug Polonia.
* 1170 : Owain Gwynedd, priñs Gwynedd.
* 1290 : Leonor Kastilha, rouanez Bro-Saoz.
* 1514 : Hartmann Schedel, kartennour alaman.
* 1859 : Washington Irving, skrivagner stadunanat.
* 1888 : Paul de Geslin, beleg ha skrivagner gallek.
* 1954 : Enrico Fermi, fizikour italian ha Priz Nobel ar fizik e 1938.
* 1962 : Wilhelmina, rouanez an Izelvroioù.
* 1967 : Léon M'ba, kentañ prezidant Gabon.
* 1968 : Enid Blyton, skrivagnerez saoznek evit ar vugale.
* 2007 : Fred Chichin, kaner-sonaozer ha soner gall.

## Lidoù

* Evit ar gristenien emañ amzer An Azvent
* Deiz ar Banniel en Albania.
# 28 Ebrel

← Ebrel → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1373 : lestrañ a ra Yann IV (dug Breizh) kuit eus Brest da Vro-Saoz.
* 1774 : e Sardigna, un emsavadeg a-enep yev Piemont a gas kuit ar besroue Balbiano.
* 1908 : krouidigezh an "Universala Esperanto-Asocio".
* 1947 : Thor Heyerdahl, gant pemp den all, a ya kuit eus Perou war bourzh ar c’h-Kon-Tiki da brouiñ o doa gellet tud eus Suamerika mont betek inizi Polinezia.
* 1979 : mont a ra an eoullestr Gino d’ar strad en donvor da Eusa.
* 1981 : ur statud emrenerezh a zo hiviziken gant Galiza.

## Ganedigezhioù

* 1442 : Edward IV, roue Bro-Saoz.
* 1676 : Fredrik Iañ, roue Sveden.
* 1758 : James Monroe, pempet prezidant SUA.
* 1795 : Charles Sturt ergerzher saoz Aostralia.
* 1844 : Thomas Jones (Tudno), barzh kembraek.
* 1868 : Émile Bernard, arzour gall.
* 1889 : António de Oliveira Salazar, politiker portugalat, kentañ ministr Portugal.
* 1896 : Tristan Tzara, skrivagner roumanek ha gallek.
* 1900 : Maurice Thorez, komunour gall.
* 1902 : Johan Borgen, skrivagner norvegiat.
* 1914 : Michel Mohrt, skrivagner gallek.
* 1916 : Ferruccio Lamborghini, greantour italian.
* 1924 : Kenneth Kaunda, prezidant kentañ Zambia.
* 1928 : Yves Klein, livour gall.
* 1937 : Saddam Hussein, politikour ha den-Stad irakat, bet prezidant Irak.
* 1943 : Jacques Dutronc, kaner-sonaozer hag aktour gall.
* 1948 : Terry Pratchett, romantour saoz.
* 1960 : Ian Rankin, skrivagner skosat.
* 1974 : Penélope Cruz, aktorez spagnol.

## Marvioù

* 1197 : Rhys ap Gruffudd, priñs Deheubarth.
* 1716 : an tad Louis-Marie Grignon de Montfort.
* 1945 : Benito Mussolini, politikour ha den-Stad italian.
* 1946 : François de La Rocque, milour, politikour ha harzour gall.
* 1954 : Léon Jouhaux, sindikadour gall, tapet gantañ ar Priz Nobel evit ar peoc'h e 1951.
* 2000 : Luciano Lilloni, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 2012 : Matilde Camus, barzh spagnol.
* 2021 : Michael Collins, astraer stadunanat.

## Lidoù
### Deiziadur henroman

IV ante calendas Maias / Floralia - Florae Ludi 1 = IV$^{vet}$ deiz kent I$^n$ Mae; Gouel an doueez Flora. Deiz kentañ ar c'hoarioù gouestlet da Flora. Deiz-ha-bloaz dedi templ Flora (e-kichen ar Circus Maximus)

### Deiziadur kristen

* Sant Paol ar Groaz, beleg ha kofesour
* Ravenna : sant Vitalus, merzher
* Atina, e Campania : Marcus, eskob; merzheriet dindan Domisian
* Prusae, e Bithynia : Patricius, eskob, hag Acatius, Manandrus, Polyaenius, merzherien
* (lec'h ?) Aphrodisius, Caralippus, Agapius, Eusebius, merzherien
* Pannonia : Pollionus, merzher dindan Diocletianus
* Milano (Mediolanum) : santez Valeria, c'hoar Vitalius, ha mamm Gervasius ha Protasius; merzherez
* Aleksandria, Ejipt : santez Theodora, gwerc'hez ha merzherez, dindan Diocletianus
* Turiasone, Hispania Tarraconensis : Prudentus, aluzenner

### Deiziadurioù broadel hag etrevroadel

* Devezh bedel ar yec’hed el labour
* Devezh ar vro e Sardigna
# 284
## Darvoudoù
### Europa

* 20 a viz Du: Diokletian a ya da impalaer roman.
# 28 C'hwevrer

← C'hwevrer → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | | | | | | |

## Darvoudoù

* 1922 : Ejipt dizalc'h diouzh ar Rouantelezh Unanet.
* 1935 : ijinet eo an nilon gant Wallace Carothers eus ar gompagnunezh DuPont.
* 1946 : krouidigezh ar gazetenn-sport L'Équipe (da zont war-lerc'h L’Auto-Vélo) gant Jacques Goddet ; teir gwezh ar sizhun e vo embannet betek 1948.
* 1972 : sonadeg Alan Stivell e sal an Olympia e Pariz.

## Ganedigezhioù

| Michel de Montaigne | Ernest Renan |
* 1518 : Frañsez, mab da Frañsez Iañ, roue Bro-C'hall ha Klaoda Bro-C'hall, dugez Breizh.
* 1533 : Michel de Montaigne, prederour gall.
* 1823 : Ernest Renan, istorour, prederour ha skrivagner gall.
* 1831 : Olier Souetr, barzh (savet gantañ “Gwerz Kêr-Is”).
* 1882 : Pádraic Ó Conaire, kazetenner ha skrivagner iwerzhonek.
* 1883 : Seán Mac Diarmada, emsaver iwerzhonat hag a gemeras perzh en Emsavadeg Pask.
* 1889 : John Todd Zimmer, evnoniour stadunanat.
* 1895 : Marcel Pagnol, skrivagner gall.
* 1909 : John Davis Skilton Jr., mirour mirdi hag ofiser stadunanat (Monuments Men).
* 1910 : Nikolaz Rossolimo, mestrc'hoarier echedoù ukrainat.
* 1942 : Brian Jones, sonaozer ha soner saoz, unan eus krouerien orin ar strollad The Rolling Stones.
* 1969 : Robert Sean Leonard, aktour stadunanat.
* 1969 : Philip Reeve, skrivagner saoz.

## Marvioù

* Henry James e 1913
* 1916 : Henry James, skrivagner stadunanat.
* 1928 : Oscar Chajes, mestrc'hoarier echedoù galitsian eus SUA.
* 1941 : Alfonso XIII, roue Spagn.
* 1971 : Hans Müller, mestrc'hoarier echedoù aostrian, anvet Mestr Meur e 1950.
* 1986 : Olof Palme, den-Stad ha ministr kentañ Sveden.
* 2011 : Annie Girardot, aktourez c'hall.
* 2015 : Yaşar Kemal, skrivagner turk.

## Lidoù

* Devezh ar vro en Andalouzia (Día de Andalucía).
* Katoliked
** E Breizh:
** sant Rivelen VI$^{vet}$ kantved;
** santez Enora pe Enori pe c'hoazh santez Azenor V$^{vet}$ kantved;
** santez Sisilia.
# Ali Bongo Ondimba

Ali Bongo Ondimba (ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1959 e Brazzaville gant an anv Alain-Bernard Bongo) zo ur politikour gabonat ha prezidant ar vro abaoe 2009. Mab eo da Omar Bongo, prezidant Gabon etre 1967 ha 2009.
g • ka • kePrezidanted Gabon :
* Léon M'ba · Omar Bongo · Didjob Divungi Di Ndinge · Rose Francine Rogombé · Ali Bongo Ondimba
# Ali Sabieh (rannvro)

Ali Sabieh zo ur rannvro eus Djibouti, e gevred ar vro, sko ouzh Somalia hag Etiopia.
Hervez niveradeg 2009 e oa er rannvro : 37 939 den o chom e kêr, 11 977 den o chom war ar maez ha 37 033 c'hantread.
g • ka • ke Rannvroioù Djibouti :
| Rannvroioù | Ali Sabieh · Arta · Dikhil · Djibouti · Obock · Tadjourah |
# Ali

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ali zo
* un ali, ur soñj
* un anv-tud arabek ( علي en arabeg), ober a ra dave en anv Ali ibn Abi Talib, kenderv ar profed Mahomed
* un anv skandinaviat

## Tud

* Ali ben Yusuf (1083-1143), emir Al-Ándalus
* Hyder Ali (1722-1782), ofiser indian
* Ali Soilih (1937-1978), politikour eus Komorez
* Ali Farka Toure (1939-2006), kaner ha gitarour a vro Mali
* Ali Abdullah Salih (1942-2017), prezidant Republik Yemen
* Ali Bongo, prezidant Gabon
* Muhammad Ali, bokser
* Ali La Pointe (1930-1957), emsaver aljerian

## Lennegezh

* Ali Baba hag an daou-ugent laer, kontadenn
* Priñs Ali, un dudenn er c'hontadennoù Ar mil nozvezh hag unan

## Gwelout ivez

* Muhammad Ali (disheñvelout)
# Ali (soñj)

Un ali a zo ur soñj a vez lavaret da unan bennak, pe da veur a hini, diwar-benn ur c'hraf bennak, evit e aliañ, dezhañ da ober diouzh an ali goude pe da chom hep ober.
Traoù zo a reer war ali, pe diwar ali unan bennak, hep redi ebet: un ali n'eo ket ur reolenn, na n'eo ket un urzh.

## Goulenn

Goulenn ali, pe kuzul, a reer digant neb a garer, kar pe bar, galloudus pe get.

## Reiñ

Alioù a roer dreist-holl d'ar re a c'houlenn. A-wechoù e vez furoc'h chom hep reiñ ali ebet: degemeret fall e vez alioù ar re all gant tud zo.

## Soñj ha fed

Ur soñj, un ali, n'eo ket ur fed, ha n'en deus ket da vout prouet, dre ma'z eo kred un den ha n'eo ket fed ; dre-se n'eo ket kred an holl ivez.Ur soñj a zo un dra gwir ha prouet a zeu da vezañ ur fed.

## Krennlavaroù

Kaoz zo eus an alioù er c'hrennlavaroù.
1. Un ali mat zo mat bepred Ha pa ve digant ur sod e ve.
2. Ali ha holen
A roer d'an hini a c'houlenn
3. Ruzienn veure hag ali gwreg Gwech 'vezont mat gwech ne vezont ket.
# Ali Abdullah Salih

Ali Abdullah Salih pe Ali Abdullah Saleh ( علي عبدالله صالح en arabeg) (21 a viz Meurzh 1942 - 4 a viz Kerzu 2017) zo bet kentañ prezidant Republik Yemen. Etre 1978 ha 1990 e oa prezidant Republik Arab Yemen (Yemen an Norzh), ha goude-se e oa deuet da vezañ prezidant Republik Yemen (Yemen unanet), betek ar 27 a viz C'hwevrer 2012.
Mont a reas Ali Adballah Salih d’an arme e 1958 ha, tamm-ha-tamm, e pignas gant skeul an derezioù ofiserien. Goude un taol-stad a-enep ar prezidant kent, Ahmad al-Ghashmi, e oa bet unan eus ar pevar ofiser karget da ren Yemen an Norzh, ha d’ar 17 a viz Gouere 1978 e oa bet dilennet da brezidant ar republik gant ar parlamant.
E miz C’hwevrer 2011, da-heul manifestadegoù en e enep, en doa embannet e rofe e zilez eus e garg a-benn dibenn e respet, e 2013. D’an 23 a viz Ebrel 2011 en doa lavaret e oa prest da reiñ e zilez diouzhtu, gant ma na vefe ket tamallet na lakaet ar bec’h warnañ goude. D’an 18 a viz Mae 2011 en doa sinet un emglev gant e enebourien, da reiñ e c’her ez afe kuit a-raok miz alese, met dinac’h a reas e bromesa nepell war-lerc’h. D’ar 4 a viz Mezheven 2011 e oa bet gloazet-bras e-pad un argadenn a-enep e balez. Kaset eo bet da brederiañ da ospital Riyadh, en Arabia Saoudat.
# Ali La Pointe

Ali La Pointe, pe Ali Ammar (arabeg : علي عمار) hervez e anv gwir (1930 - 1957), a oa un emsaver aljerian eus TDB Aljer, e-pad Brezel Aljeria .
Perzh a gemeras en Emgann Aljer gant Hassiba Ben Bouali, Zohra Drif, Petit Omar ha Yacef Saadi chef de la Zone Autonome d'Alger
Lazhet e voe war un dro gant e geneilez Hassiba Ben Bouali hag Omar bihan d'an 8 a viz Here 1957 pa voe lakaet da darzhañ e doull-kuzh, er C'hasbah.
Ganet eo Ammar Ali, lesanvet Ali la Pointe, d'ar 14 a viz Mae 1930 e El Annaser e traoñ kêr Miliana en Aljeria. Mab Ahmed Ben Abdelkader hag Talakhir Fatma Bent Ahmed, an hini diwezhañ eus e familh eo. An tad a oa labourer-douar hep douaroù met bez’ e oa dija e-barzh renkadoù eus Strolad Pobl Aljeria (PPA), e-lec'h ma laboure evel khammès (merour) e-barzh tiez-feurm an drevidiged. Alie la Pointe e-pad ar brezel Anavezet eo buan abalamour d’e garakter turmud ha penn-kleiz. Abed-tre e voe ret dezhañ en em trabasat evit chom bev, gwashaet gant ar vizer vras hag a zo lod pemdeziek Aljerianed ‘zo dindan an trevadennerezh. Da drizek vloaz, ec’h anavez tu diabarzh an tiez « addresañ” e-lec'h m’en deus gallet gwelout an euzh hag ar pezh a andure ur bern eus e genvroidi. Ur wech dieub, ez eas da vevañ da Alje e-barzh ar bannlev e-krec'h eus Pointe-Pescade. Alese e teu e lezanv Ali la pointe. E dud zo kalz re baour hag ar bugel na c'hell ket mont d'ar skol. Ober a ra toud ar micherioù bihan en Alje hag a vez profet da vilionoù a vugale hanter dilezet hag a vez o vont hag o tont e-barzh ar c’hasbah, e-barzh karter kozh ar Marine. Mont a ra e-barzh ar c’harterioù european evit kinnig chewing-gums, kriboù, e-lec'h ma toug war e skoaz ur c’hasedad bihan a sirajer hag a blij kalz d'an douristed. Buan-ha-buan, e teu da vezañ ezel eus gang ar yaouled, tiekaet gant an Aljerianed hep koustiañs evel Tahar Cherif (lazhet diwezhatoc'h gant Commando Bouchafa) hag a rene war ur vandennad vugale, klaskerien-bara,... Aze eo e kreskas Alie la pointe. Ur bugel diwar ar straedoù deuet da vezañ un den hag a oar toud war ar vuhez diesañ ha divalav. Bez’ en deus un datouadenn e-lec’h m’eo skrivet Zoubia Cheda Fi allah war an dorn kleiz, war-raok bepred war e vruched kleiz ha ro peoc’h war c'horre e droad dehou. Buan a-walc'h e teu da vezañ brudet er c’hasbah. Plijout a ra dezho e zaoulagad gell, e vlev kistin sklaer rodellet, ur bern anezho en em lak en e servij...ur c’harakter dicheñchus, buanek, Alie la Pointe en deus buan a-walc'h ar brud bezañ ur paotr doujus e-barzh kreiz-kêr gozh Alje. An holl er C’hasbah a anavez anezhañ. Heuliet e voe meur a wech. Eñ avat ne gred ket tennañ war ar boliserien. Marvet eo d'an 9 a viz Here 1957 da 27 bloaz, e Kasbah Alje e-kreiz Emgann Alje.
# Alhaurín el Grande

Alhaurín el Grande zo ur gumun eus Spagn e proviñs Málaga.
# Ali Baba hag an daou-ugent laer

* Gwalenn Mil nozvezh hag unan
* Ali Baba hag an daou-ugent laer
* Chahrazad
* Chahryar
* Galland (Antoine)
* Lamp Aladdin
* Levr ar mil nozvezh hag unan
* Sindbad ar martolod hag e seizh beaj
* En ur geñver
* Kontadenn
* Lennegezh arab
* Lennegezh ar Grennamzer
* Lennegezh pers
Unan eus ar c'hontadennoù brudetañ e-touez kontadennoù Levr ar mil nozvezh hag unan eo Ali Baba hag an daou-ugent laer (arabeg: علي بابا).
Troet eo bet gant Jakez Konan e brezhoneg.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ali Farka Toure

Ali Ibrahim "Farka" Touré (1939 - 7 a viz Meurzh 2006), kaner ha gitarour a vro Mali, hag unan eus ar sonerien brudetañ en Afrika. E sonerezh a zo ur meskaj etre ar sonioù hengounel eus e vro genidik hag ar Blues amerikan. Kanañ a rae e meur a yezhoù afrikan : songhaieg, fulaeg, pe d/tamacheg da skouer.

## buhezskrid

E anv, Farka, a dalv "Azen", evit deltu al loen. Ganet eo bet e Kanau, ur geriadenn tost d'ar ster Niger. Kroget en deus sevel tonioù goude bezañ gwelet sonadeg Fodeba Keïta, ur soner eus Gine. Sevel a reas neuze e strollad kentañ e 1960 : ar strollad 117. Seniñ a raio gantañ e Mali a-bezh. E 1970 ez eas e-barzh laz-seniñ Radio Mali, lakaet maez al lezenn gant ar gouarnamant e 1973. Kenderc'hel a reas seniñ diouzh e du e kornog Afrika a-bezh. E bladenn gentañ a zo deuet er-maez e 1976, hag adalek 1980 ez eas Ali Farka Toure da seniñ er bed a-bezh evit e droiad etrebroadel kentañ. Goude meur a bladennoù, e tivizas e 1997 en em ouestlañ d'al labour douar en e geriadenn, Niafounke. Diwar-se e savas koulskoude ur bladenn graet Niafounke anezhi. Enni e kano e labour, an deskadurezh, ar justis, hag an Apartheid.
Dilennet evel maer Niafounke (en anv ar strollad Unvan evit ar Republik hag an Demokratelezh), e kendalc'has moarvat da sevel pladennoù all (daou e 2005).
Mervel a reas d'ar 7 a viz Meurzh 2006 e Bamako, diwar ur c'hrign-bev an eskern. O paouez echuiñ e labour evit e bladenn ziwezhañ e oa.

## Pladennoù

* 1976 : Farka
* 1987 : Ali Farka Touré
* 1990 : The river - World Circuit
* 1992 : The source - World Circuit
* 1994 : Talking Timbuktu - World Circuit asambles gant ar gitarour Ry Cooder
* 1996 : Radio Mali - World Circuit
* 2005 : Niafunké - World Circuit-
* 2005 : In the heart of the moon, gant Toumani Diabaté
# Ali-Shir Nava'i

Mir Ali-Shir Nava'i pe Nizomiddin Mir Ali-Shir (1441-1501), ganet ha marvet e Herat (Afghanistan), a oa ur prederour hag ur barzh pers hag ouzbek, e tchagataieg hag e perseg hag a voe o labourat e lez ar sultan Husayn Bayqara e Herat e dibenn ar XV$^{vet}$ kantved.
Breur-mager Husayn Bayqara e oa, kargad uhel pinvidik, ha mesen e-unan evit arzourien all evel al livour Kamal al-Din Behzad hag a labouras evitañ a-raok labourat evit ar sultan.
E 1472 e teuas Ali-Shir Nava'i da vezañ vizir (ministr pe reizhaouer uhel) hag anvet e voe da emir.
E oberenn anavezetañ eo "Majnun Layla". Meur a deskad barzhonegoù a skrivas diwar-benn ar pazennoù disheñvel eus buhez mab-den.
Hiziv e seller outañ evel unan eus skrivagnerien vras Ouzbekistan. C'hoariva bras Tochkent zo bet lakaet en e anv.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Alisher Navoiy (uz), (ru), (en)
# Amaiur

Amaiur (Maya e spagnoleg) zo ur gêriadenn e Baztan, e Nafarroa, en Euskal Herria, 65 km en hanternoz da Iruña.

## Istor

Kastell Amaiur zo bet an hini diwezhañ o terc'hel rak armeoù Kastilha pa voe aloubet ar vro gant an amezeien. E miz Gouhere 2007 e voe savet ur monumant d'ar Stourmer Dianav, da eñvoriñ stourm Nafarroa ouzh an aloubadeg-se er Grennamzer.
# Amadeu Ferreira

Amadeu José Ferreira (Sendim, 29 Gouere 1950 - Lisbon, 1añ Meurzh 2015) a oa ur c’helenner, alvokad ha skrivagner portugalat en deus labouret evit adsevel ar mirandeg.
Studioù war ar gwir en deus graet ha labouret en deus evel kelenner e kevrenn ar gwir e skol-veur nevez Lisbon.
Troet en deus a bep seurt traoù e mirandeg : oberennoù lennegel portugalek evel da skouer Os Lusíadas gant Camões, Mensagem gant Pessoa, pe c’hoazh skridoù klasel latin gant Horatius, Virgílius pe Catullus, pevar aviel an Testamant Nevez pe daou eus albomoù Astérix ar Galian.
Skridoù savet gantañ en deus embannet ivez : barzhonegoù, skridoù komz-plaen pe pennadoù a bep seurt embannet e meur a gelaouenn pe er gazetenn bemdeziek Público.
Bez’ e voe e penn an Associació de Llengua i Cultura Mirandesas, koulz hag e penn an Acadèmia de Lletres de Trás-os-Montes. Kannad e voe ivez e parlamant Portugal, etre 1980 ha 1982, en anv ar gostezenn União Democrática Popular (UDP).

## Liamm diavaez

* (pt)Destino para uma Língua Moribunda, gant Amadeu Ferreira

## Notennoù

* ↑ (pt)Morreu Amadeu Ferreira, um dos maiores investigadores do mirandês Expresso, 01/03/2015
* ↑ (pt)Pefil na Assembleia da República
# Amadís de Gaula

Amadís de Gaula zo ur romant spagnolek a varc'hegiezh, savet gant Garci Rodríguez de Montalvo, evit an doare a anavezomp hiriv, hag embannet en 1508 e Zaragoza.
E gwirionez ez eo ur skrid kemmet diwar ur skrid koshoc'h, hogen n'ouzer ket na pegoulz na gant piv na pelec'h e voe savet, ma vez tabut c'hoazh diwar se.
Evit levr Montalvo zo bet troet e meur a yezh, hag e galleg gant Nicolas Herberay des Essarts, hag embannet e Pariz e 1540 gant Denis Janot, Vincent Sertenas ha Jehan Longis.
# Amaeg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù Left May eo an amaeg (ama pe sawiyanu) komzet gant tro-dro da 475 den (1990) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
# Amado mio

Amado Mio zo ur ganaouenn saoznek skrivet gant Doris Fisher war un ton savet gant Allan Roberts ha kentañ kanet en 1946 er film, gwenn ha du, Gilda. Mimet e oa e playback gant Rita Hayworth ha kanet gant Anita Kert Ellis.
En 1989 e voe kanet gant Grace Jones en hec'h albom Bulletproof Heart.
Kanet eo ivez gant Storm Large, kanerez al laz Pink Martini.
En 1997 gant Pink Martini en albom Sympathique.
# Amadeo Iañ Spagn

Amedeo Savoia, pe Amedeo Ferdinando Maria di Savoia en italianeg, pe Amadeo Iañ (1845 – 1890), a oa ur priñs italian, dug Aosta, anvet da roue Spagn, eus 1870 betek 1873.
Mab e oa da Vittorio Emanuele II, roue Piemonte-Sardigna, deuet da vout, adal 1861, roue Italia, ha d'e bried Adelheid von Österreich.
E-kerzh e ren e c'hoarvezas Brezel Kuba, kroget e 1868, hag ur brezel diabarzh kroget e 1872.

## Dimeziñ ha bugale

Div wech e timezas
* da María Victoria dal Pozzo (1867-1876)
* da María Leticia Bonaparte (1888-1890)