OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emgann Ravenna (1512)

Emgann Ravenna a c'hoarvezas e-kichen ker Ravenna, en Italia, er bloaz 1512, d'an 11 a viz Ebrel, Sul Fask anezhi, e-pad Brezel Kevre Cambrai (1508-1513), pe Pevare brezel Italia. En un tu e oa an arme c'hall, kaset gant Gaston de Foix, hag en tu all arme al Lega Santa, pe Kevre Santel, renet gant besroue Napoli, Raimondo de Cardona, ha jeneral arme ar pab, Fabrizio Iañ Colonna.

## Brezelourien

Hennezh, hag Emgann Marignano (tri bloaz goude, e 1515) , e voe brasañ emgannoù brezelioù Italia er XVIvet kantved.
Ennañ e kemeras perzh kalz eus brasañ condottieri an amzer, hag en o zouez Antonio di Leyva, Fernando d'Avalos, markiz Pescara, Ettore Fieramosca, Romanello da Forlì, Giovanni Capoccio, Raffaele de' Pazzi, Francisco de Carvajal, Fanfulla da Lodi en arme ar C'hevre Santel.
Dirazo e oa Teodoro Trivulzio, Pierre Ponson du Terrail (anavezet ivez evel ar marc'heg Bayard), Odet de Foix, Federico Gonzaga, Cesare Martinengo, Guy de La Motte, Jacques de La Palice, Yves II d'Alegre, Alfonso Iañ d'Este, ha Gaston de Foix.
# Emgann Pontrev

Emgann Pontrev zo un emgann hag a c'hoarvezas e Pontrev goude un emsavadeg kouerien e 1792.
En deiz-se, 10 a viz Gwengolo 1792, pa c'hoarveze emgann Lannuon, e sonas kleier-galv ar vro hag e kerzhas etre 7 000 hag 8 000 kouer war-du Pontrev, ma tegouezhjont da greisteiz.
Stanket e voe straedoù kêr gant ar warded nasional ha kaset kuit an emsavidi goude div eur emgann. 8 kouer a voe lazhet, un 20 gloazet, ha 44 prizoniet. Barnet e voe ar brizonidi e Sant-Brieg d'an 19 a viz Meurzh 1793. 8 den a voe kondaonet d'ar marv, 2 anezhe dre zesfailh.
Evit spontañ ar re o defe c'hoant d'en em sevel e kornadoù all e voe dibennet ar 6 den an eil war-lerc'h egile e 6 penn-distrig : Sant-Brieg, Pontrev, Bronn, Dinan, Lodaog ha Rostren.

## Pennadoù kar

* Emgann Kergidu

## Levrlennadur

* Roger Dupuy, La Bretagne sous la Révolution et l’Empire, 1789-1815, éditions Ouest-France université, Rennes, 2004, p. 94-95.
* François Cadic, Histoire populaire de la chouannerie, t. I, éditions Terre de Brume, 2003, p. 265.
* Danièle Vaudrey, Les grandes affaires criminelles des Côtes d'Armor, De Borée, 2007, p. 31.
# Emgann Ravenna (475)

Emgann Ravenna a c'hoarvezas e-kichen ker Ravenna, en Italia, er bloaz 475, etre ar jeneral roman Flavius Orestes hag an impalaer roman Julius Nepos.
# Emgann Puebla

Emgann Puebla a c'hoarvezas d'ar 5 a viz Mae 1862 nepell diouzh kêr Puebla de Zaragoza, e Mec'hiko, entre 4 000 soudard eus armeoù Republik Mec'hiko dindan ar jeneral Ignacio Zaragoza, ha 6000 soudard eus arme an Impalaeriezh c'hall dindan Charles Ferdinand Latrille, kont Lorencez. Trec'h e voe Republikaned ar Vro, hag int nebeutoc'h, war an impalaerourien c'hall.
Daoust da se e teuas a-benn ar C'hallaoued da aloubiñ ar vro ha da gemer Kêr Mec'hiko.

## Pennad kar

* Roll an emgannoù e-kerzh brezelekaadenn ar C'hallaoued e Mec'hiko

## Liamm

* (en) Cinco de Mayo - The Battle of Puebla, 1862
# Emgann Rocroi

Emgann Rocroi a zo un emgann a oa bet d'an 19 a viz Mae 1643 e Rocroi, e-pad ar Brezel Tregont Vloaz. Echuiñ a reas gant trec'h an arme c'hall war an arme spagnol, an tercio brudet da vezañ difaezhus bete neuze.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mary, Mary, Quite Contrary

Mary, Mary Quite Contrary zo ur rimadell saoznek. Krediñ a reer ez eus kaoz a relijion enni, met n'eus ket emglev diwar an orin istorel. Er Roud Folk Song Index eo niverennet 19626.

## Komzoù

Hemañ eo ar stumm a vremañ.
   Mary, Mary, quite contrary, How does your garden grow? With silver bells, and cockle shells, And pretty maids all in a row.
Ar stumm koshañ, embannet el levr Tommy Thumb's Pretty Song Book, war-dro 1744, eo hemañ.
   Mistress Mary, Quite contrary, How does your garden grow? With Silver Bells, And Cockle Shells, And so my garden grows.
E meur a zoare eus an XVIIIvet kantved e lenner :
   Mistress Mary, Quite contrary, How does your garden grow? With Silver Bells, And Cockle Shells, Sing cuckolds all in a row.
Meur a stumm zo d'al linenn diwezhañ : Cowslips all in arow [sic] ha With lady bells all in a row.

## Notennoù

* 1 2 3 4 Opie, Peter; Opie, Iona Archibald [1952] (1997). The Oxford Dictionary of Nursery Rhymes. Oxford : Oxford University Press. 301 p. ISBN 0-19-860088-7. OCLC 229161681.
# Mary Beaton

Mary Beaton (1543–1598) a oa un dimezell eus noblañs Bro-Skos, kompagnunez d'ar rouanez Mary Stuart, hag unan eus ar Peder Mary a oa peder dimezell a enor d'ar rouanez vihan, gant Mary Livingston, Mary Fleming ha Mary Seton.

## He buhez

Ganet e oa e 1543. Merc'h e oa da Robert Beaton, 4re Laird Criech, ha da Joanna Renwall, a oa dimezell gant ar rouanez Mary of Guise: pemp bugel a oa en tiegezh, an trede e oa Mary.
Ur voereb he devoa, Janet Beaton, ha honnezh a oa serc'h da James Hepburn, Kont Bothwell, hag a zimezo e 1567 d'ar rouanez Mary Stuart. Pemp bloaz e oa e 1548 pa voe dibabet gant ar rouanez Mary of Guise da vezañ kompagnunez d'he merc'h Mary Stuart ha da vont d'he heul da Vro-C'hall.
Mary a oa, a lavared, koant ha tevik, meleganez, ha duik he daoulagad. Gant se e sachas evezh un den un tamm mat koshoc'h egeti. Ar Saoz Thomas Randolph an hini e oa.
Dimeziñ a reas da Alexander Ogilvy of Boyne e miz Ebrel 1566. Ur mab o doe e 1568, anvet James. N'ouzer ket hiroc'h diwar-benn he buhez.
Mervel a reas e 1598 da 55 bloaz.

## Notennoù

* ↑ Antonia Fraser, Mary, Queen of Scots, p.303

## Levrlennadur

* Antonia Fraser, Mary, Queen of Scots, Dell Publishing Co., Inc. New York, March 1971

## Liammoù diavaez

* The four Marys: the Biography
* St Andrews: Noble order of Royal Scots
# Mary Carey

Mary Carey a c'hall bezañ :
* Mary Boleyn (c. 1499/1500 – 1543), anvet Mary Carey goude hec'h eured, c'hoar da Anne Boleyn
* Mary Carey, Lady Carey (c. 1609 – c. 1680), ganet Jackson
* Mary Carey (aktourez), anv-micher Mary Ellen Cook, ganet e 1980
* Mary Cary, romant saozneg e 1910 gant Kate Langley Bosher
# Marwareg

Ur yezh indez-aryek eo ar marwareg (marwari) komzet dreist-holl e Rajasthan ha Goudjarat en India hag ivez e reter Pakistan.
Evit tud zo ez eo ar marwareg ur rannyezh hindek.
Ne vez ket skrivet ar yezh-mañ, hag an dud a ra ganti dre gomz a implij kentoc'h an hindeg dre skrid.
N'he deus ar yezh-mañ statud ebet en India ha war digresk ec'h a an niver a dud a ra ganti, dreist-holl er c'hêrioù bras.

## Gwelet ivez

* Roll yezhoù ofisiel India
# Marvin Ávila Jr

Marvin Ávila Jr, ganet d'ar 17 a viz Meurzh 2008 e Ciudad de Guatemala, zo ur melldroader brudet da vezañ unan eus ar re wellañ eus e remziad.

## Buhezskrid

D'e 13 vloaz ec'h erruas Marvin Ávila Jr e Santa Lucía, ma tremenas tost holl e red-micher c'hoarier evel argader er skipailh Antigua GFC.

### Red-micher etrebroadel

* 2023: FC Santa Lucía Cotzumalguapa
* 2024– : Antigua Guatemala FC

## Liammoù diavaez

* VIAF: 109145911093127060104
* WorldCat Identities: 109145911093127060104

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Coronado, O., «Triunfos con la Sub-15 de Guatemala», Publinews, 4 Mae 2023.
* ↑ Chang, C., «Guatemala conquista el Torneo sub-19 UNCAF-FIFA Forward». Emisoras Unidas, 25 Genver 2024.
* ↑ Martínez, R., «Hijo de Marvin Ávila sale goleador en torneo internacional», Soy 502, 25 C'hwevrer 2024
* ↑ Coronado, O., «Así debutó Marvin Ávila con el equipo mayor de Antigua GFC». Emisoras Unidas. 1 C'hwevrer 2024.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mary Cassatt

Mary Stevenson Cassatt a oa ul livourez stadunanat bet ganet d'an 22 a viz Mae 1844 en Allegheny City (e Pittsburgh, Pennsylvania bremañ) ha marvet d'ar 14 a viz Mezheven 1926 e Mesnil-Theribus (Oise, Frañs), m'emañ he bez.
Al livour gall Degas a oa unan eus he mignoned.
Bugale, merc'hed ha mammoù yaouank e oa dodennoù pennaén he oberennoù.
* Div vaouez o teurel bleunioù (1872)
* Emboltred (~1878)
* Ar gibelladenn (1891)
* Magerez o lenn d'ur plac'hig (1895)
* Mamm ha bugel (~1905)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Macrodipteryx

Macrodipteryx :
| Macrodipteryx vexillarius ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Caprimulgiformes |
| Kerentiad : | Caprimulgidae |
| Genad : | Macrodipteryx |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macrodipteryx a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad adrened eus Afrika.

## Spesadoù

* Macrodipteryx longipennis
* Macrodipteryx vexillarius
# Macronyx

Macronyx :
| Macronyx capensis, luc'hskeudennet e KwaZulu-Natal (Suafrika). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Anv skiantel ||
| Macronyx Swainson, 1827 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Macronyx a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Macronyx ameliae
** M. a. altanus, ameliae ha wintoni,
* Macronyx aurantiigula,
* Macronyx capensis
** M. c. capensis ha colletti,
* Macronyx croceus
** M. c. croceus, tertius ha vulturnus,
* Macronyx flavicollis,
* Macronyx fuelleborni
** M. f. ascensi ha fuelleborni,
* Macronyx grimwoodi,
* Macronyx sharpei.

## Annezva

O c'havout a reer en Afrika, dek (10) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), embannet en niverenn 291 eus hor YEZH (Gwengolo 2017), e kinnigas Divi gKervella e vije graet Chipig (g., ls. Chipiged) eus ar genad.
* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : Chipig | Sentinelle | Macronyx sp. (étudié).
* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Motacillidae/Macronyx (lennet e-barzh d'an 19 a viz C'hwevrer 2022).
# Macropodidae

Macropodidae :
| Macropus parma ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Usurzhad : | Marsupialia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macropodidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek. En o zouez emañ ar c'hangouroued hag ar wallabied.

## Genadoù

11 genad gant spesadoù bev hiziv an deiz a zo ennañ:
* Lagostrophus (1 spesad)
* Dendrolagus (12 spesad)
* Dorcopsis (4 spesad)
* Dorcopsulus (2 spesad)
* Lagorchestes (4 spesad)
* Macropus (13 spesad)
* Onychogalea (2 spesad)
* Petrogale (16 spesad)
* Setonix (1 spesad)
* Thylogale (7 spesad)
* Wallabia (1 spesad)
# Macropygia

Macropygia :
| Macropygia amboinensis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Columbiformes |
| Kerentiad : | Columbidae |
| Anv skiantel ||
| Macropygia Swainson, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macropygia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Dek spesad a ya d'ober ar genad :
* Macropygia amboinensis
** M. a. admiralitatis, M. a. albicapilla, M. a. albiceps, M. a. amboinensis, M. a. atrata, M. a. balim, M. a. carteretia, M. a. cinereiceps, M. a. cunctata, M. a. doreya, M. a. griseinucha, M. a. keyensis, M. a. maforensis, M. a. meeki ha M. a. sanghirensis,
* Macropygia emiliana
** M. e. borneensis, M. e. cinnamomea, M. e. elassa, M. e. emiliana, M. e. hypopercna, M. e. megala ha M. e. modiglianii,
* Macropygia mackinlayi
** M. m. arossi ha M. m. mackinlayi,
* Macropygia magna
** M. m. longa, M. m. macassariensis, M. m. magna ha M. m. timorlaoensis,
* Macropygia nigrirostris,
* Macropygia phasianella
** M. p. phasianella, M. p. quinkan ha M. p. robinsoni,
* Macropygia ruficeps
** M. r. assimilis, M. r. engelbachi, M. r. malayana, M. r. nana, M. r. orientalis, M. r. ruficeps, M. r. simalurensis ha M. r. sumatrana,
* Macropygia rufipennis
** M. r. andamanica ha M. r. rufipennis,
* Macropygia tenuirostris
** M. t. phaea ha M. t. tenuirostris,
* Macropygia unchall
** M. u. minor, M. u. tusalia ha M. u. unchall.
C'hwec'h isspesad ha daou-ugent (46) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Columbidae/Macropygia (lennet e-barzh d'ar 1añ a viz Genver 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Macropygia ruficeps

Macropygia ruficeps :
| Macropygia ruficeps, luc'hskeudennet e Park broadel Kaeng Krachan (Phetchaburi-Prachuap Khiri Khan, Thailand). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Columbiformes |
| Kerentiad : | Columbidae |
| Genad : | Macropygia |
| Anv skiantel ||
| Macropygia ruficeps (Temminck, 1835) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macropygia ruficeps a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.
Anvet e voe Columba ruficeps (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ :
* Macropygia ruficeps assimilis, Hume, 1874, eus kreisteiz Myanmar da walarn Thailand ha mervent Sina,
* M. r. engelbachi, e gwalarn Viêt Nam, hanternoz Laos,
* M. r. malayana, e Malezia,
* M. r. nana, e Borneo ha Sebatik,
* M. r. orientalis, en Inizi bihan ar Sounda,
* M. r. ruficeps, e Jawa ha Bali,
* M. r. simalurensis, e Simeulue (un enezenn er-maez da walarn Sumatera),
* M. r. sumatrana, e Sumatera.

## Liammoù diavaez

* (en) Macropygia ruficeps war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Macropygia ruficeps war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Macropygia ruficeps.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Macrocypraea zebra

Macrocypraea zebra :
| Hoc'hig-mor roudenn ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Cypraeidae |
| Genad : | Macrocypraea |
| Anv skiantel ||
| Macrocypraea zebra (Linnaeus, 1771) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macrocypraea zebra a zo unan eus an tri spesad a vez renket er genad Macrocypraea e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WORMS. Ur spesad kregin boutin ezlec'hel an hini eo.

## Taksonomiezh

Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 dindan an anv genad Cypraea.
Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Macrocypraea zebra o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all :
* Cypraea zebra Linnaeus, 1758 anv an diskrivadenn hag hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* Cypraea exanthema Linnaeus, 1767 anv aet da get

## Bevoniezh

Kregin brav ha bras eo an Macrocypraea zebra. Kavet e vezont etre 1 m ha 40 m donder dindan bloc'hadoù hag e frailhoù a reier e tachennoù ar mangrov alies e dour teñval, fankeg.

## Ment

Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 55 ha 84 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 30 mm gour, pe ramz, betek 133 mm.

## Gwelout ivez

Macrocypraea cervinetta ha Macrocypraea cervus a zo daou spesad tost a-walc'h.

## Kartenn al lec'hioù bevañ

Lec'h bevañ ar spesad a zo memes hini ha Macrocypraea cervus evit an harz Norzh er meurvor Atlantel hag e Mor ar c'haraib war Aodoù ar Florida. An Harz Su a ya pelloc'h eget Macrocypraea cervus betek Su Brazil.

## Skeudennoù

* Kein Macrocypraea zebra
* Diaz Macrocypraea zebra
* Kein kregin yaouank (subadult) n'en deus ket livioù ar re c'hour
* Diaz kregin yaouank (subadult) n'en deus ket livioù ar re c'hour
* Tresadenn Philip Henri Gosse e 1854 eus ur hoc'hig-mor yaouank a-raok ma vefe peurstummet
* Tresadenn Philip Henri Gosse e 1854 eus ur hoc'hig-mor yaouank (subadult) a-raok ma vefe peurstummet
* Tresadenn Philip Henri Gosse e 1854 eus ur hoc'hig-mor tost gour a-raok ma vefe peurstummet da vat

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ lec'hienn WORMS Word Register of Marine species, bet sellet outi d'an 06 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=419722(en)
* ↑ Lorenz Felix & Hubert Alex, A guide to worldwide cowries, 2000, ti-embann Conchbooks, 2nd edition revised and enlarged, 584p, ISBN 3-925919-25-2 (en)
# Macropygia emiliana

Macropygia emiliana :
| Macropygia emiliana. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Columbiformes |
| Kerentiad : | Columbidae |
| Genad : | Macropygia |
| Anv skiantel ||
| Macropygia emiliana Bonaparte, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Macropygia emiliana zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

## Annez

Brosezat eo al labous en Indonezia.

## Liammoù diavaez

* Macropygia emiliana war al lec'hienn BirdLife International.
* Macropygia emiliana war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Macropygia emiliana war al lec'hienn Avibase.
# Muntjak du

Muntjak du :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Cervidae |
| Genad : | Muntiacus |
| Anv skiantel ||
| Muntiacus crinifrons Sclater, 1885 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar muntjak du (Muntiacus crinifrons) a zo ur bronneg hag a vev e reter Sina (proviñsoù Zhejiang, Anhui, Jiangxi ha Fujian).
# Muntjak meur

Muntjak meur :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Cervidae |
| Genad : | Muntiacus |
| Anv skiantel ||
| Muntiacus vuquangensis Do Tuoc & all, 1994 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar muntjak meur (Muntiacus vuquangensis) a zo ur bronneg hag a vev e gevred Azia.
# Muntr Appin

Muntr Appin (Murt na h-Apann e gouezeleg Skos, Appin Murder e saozneg) zo ur muntr politikel c'hoarvezet e 1752 en Appin, e gwalarn Bro-Skos.

## Istor

D'ar 14 a viz Mae 1752 edo Colin Roy Campbell eus Gleann Iubhar, 44 bloaz, karget gant gouarnamant Bro-Saoz da verañ douaroù ar c'hlann Stiùbhairt Apann (Stewart of Appin) en Argyllshire an Norzh, o treuziñ koad Leitir Mor, e-tal An Dùrar (Duror). Tennet e voe en e gein. Klasket e voe ar muntrer e-touez klann Stiùbhairt Apann, a oa bet diberc'hennet war urzh Campbell dre ma oant e-tu ar Jakobited.
Tamallet e voe Allan Stewart (Alan Breck Stewart), a oa tec'het, hag ar barzh James Stewart (anavezet ivez evel Seumas a' Ghlinne "James of the Glens"), a voe harzet ha barnet.
Petra bennak ma voe anat er prosez ne oa ket bet kemeret perzh ebet gant James er muntr (un alibi mat en devoa) e voe kavet kablus "in airts and pairts" gant ur bodad-barn ennañ tud eus ar barrez ma c'hoarvezas an drouklazh. Ar barner e oa Archibald Campbell, 3$^e$ dug Argyll, penn ar c'hlan Campbell ; diwar 15 ezel ar bodad-barn e oa 11 ezel eus ar c'hlan Campbell.
Krouget e voe James Stewart d'an 8 a viz Du 1752.

## Adkemer er sevenadur

* Meneget eo an darvoud-se er romant Kidnapped, gant Robert Louis Stevenson, embannet e 1886. Kalzik a dudennoù istorel zo, evel hini Alan Breck Stewart.

## Notennoù

* ↑ In airts and pairts : "dre skoazellañ ha skorañ" er gwir skosat. • Gwelout (en) Dictionary of the Scots Language
# Muntr Bobbie Jo Stinnett

Bobbie Jo Stinnett, ganet d'ar 4 a viz Kerzu 1981 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Kerzu 2004, a oa ur vaouez dougerez stadunanat oadet a 23 bloaz a oa bet adkavet lazhet en he zi e kêr Skidmore, Missouri. Lisa Marie Montgomery e oa ar muntrer, oadet a 36 vloaz. Mouget he devoa Stinnett ha tennet ar babig 8 miz diouzh he c'hof.Ar babig a oa bet adkavet ha fiziet en tad.
Montgomery a oa bet barnet ha kondaonet e 2007. Lakaet e oa bet d'ar marv dre ur bikurenn goude hanternoz d'an 13 a viz Genver 2021, goude bezañ klasket an holl doareoù galv. Deuet eo da vezañ ar c'hentañ maouez lakaet d'ar marv gant ar Stad kevredadel stadunanat e 67 vloaz, hag ar pevare en holl.
# Muon

Muon, µ$^-$ an arouez anezhe, eo an anv roet da rannigoù elfennel distabil negativel o bec'h, hervez patrom standard fizik ar rannigoù. Kavet e voent e 1936 gant ar fizikour stadunanat Carl David Anderson hag e eiler Seth Neddermeyer tra m'edont o labourat war ar skinadur kosmek e California Institute of Technology (Pasadena, SUA).
Evel ar c'hwarkoù, an elektron, an neutrinoioù hag an tauon ez int lod eus familh al lepton.
Ar memes perzhioù fizikel ha reoù an elektronenn he deus ar vuonenn, daoust da houmañ kaout ur mas (≈105,7 MeV.c$^{-2}$) ouzhpenn daou c'hant gwech brasoc'h : se zo kaoz e vez graet elektronenn bounner anezhi ivez. Ur spin 1/2 he deus hag un neutrino — aroueziet ν$_μ$ — a vez kevelet outi.
War an Douar e teu ar muon diwar diemprañ pion bec'hiet, hag int-i rannigoù berr-kenañ o buhez (2,6033 ± 0,0050 x 10$^{-8}$s) ha krouet en uhelatmosferenn gant ar skinoù kosmek.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Aroueziet e vez µ$^+$ an enepmuon, an eneprannigoù positivel o c'harg unanet ouzh ar muon.
# Muntjak Truong Son

Muntjak Truong Son :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Cervidae |
| Genad : | Muntiacus |
| Anv skiantel ||
| Muntiacus truongsonensis Giao & all, 1997 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Muntjak Truong Son (Muntiacus truongsonensis) a zo ur bronneg hag a vev e gevred Azia.
# Muntjak melen Borneo

Muntjak melen Borneo :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Cervidae |
| Genad : | Muntiacus |
| Anv skiantel ||
| Muntiacus atherodes Groves & Grubb, 1982 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Muntjak melen Borneo (Muntiacus atherodes) a zo ur bronneg eus kerentiad ar C'harveged (Cervidae) hag a vev e Borneo.

## Gouzout hiroc'h

* Muntjac deer
# Munud

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar munud a zo un anv-plant
* ar munud-bras, pe tin
* ar munudig, pe tin-lann

## Gerioù heñvelskrid

* munud : kementad bihan-bihan, tammig, a gaver ivez e troiennoù evel dre ar munud.

## Gerioù nes o neuz

Arabat droukveskañ gant:
* munut, pe "munutenn", a zo ur muzul amzer.
* munut, un anv-gwan, hag a dalvez "bihan-bihan".