OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Françoise Héritier

Françoise Héritier (15 a viz Du 1933 - 15 a viz Du 2017) a oa un denoniourez vrudet, ha benevelourez c'hall. Studiet he deus bet denoniezh sokial diwar-benn kerentiezh. He oberenn brudetañ a zo ar levrenniad Paotred / Merc'hed (titl a orin : Masculin / Feminin) a zispleg darempredoù etre merc'hed ha paotred, dreist-holl penaos e vez bet fardet mestroni ar baotred war ar merc'hed, iwe dre ar arouezioù e-pad ar c'hantvloazvezhioù.

## Buhez

Ganet e oa-hi d'ar 15 a viz Du 1933 e Veauche (Departament Loire, Bro C'hall) ha marvet d'ar 15 a viz Du 2017 e Paris, Bro C'hall. 84 e oa-hi. Soñjoù eus he buhez personel ha micherel he deus diskouezet en he levrioù Holen ar vuhez (titl a orin : Le sel de la terre), ha A youl an deizioù (titl a orin : Au gré des jours).

## Labourioù

Denoniezh sokial diwar-benn kerentiezh ha arc'hwelerezh reizhiadoù hanter-kemplezh nesañded, diwar-benn keal gwadserc'h, diwar-benn darempredoù etre paotred ha merc'hed, diwar-benn feulster, diwar-benn denoniezh argelek ar c'horf . Da heul Claude Levi-Strauss e oa aet er College de France er gador-gelenn studioù keñveriet kevredigezhoù Afrika da 1982 betek 1998. An eil maouez e oa-hi bet roet ur gador-gelenn er College de France. Brudet hag anavezet e oa dre brizioù ha medal

## Oberennoù

* Div c'hoar hag o mamm (titl a orin : Deux soeurs et leur mère : anthropologie de l'inceste)
* Paotred / Merc'hed (titl a orin : Masculin / Feminin'' levrenn 1 : Soñj diforc'h (titl a orin : La pensée de la différence)
* Paotred / Merc'hed titl a orin : Masculin / Feminin'' levrenn 2 : Dispennañ an ziforc'h (titl a orin : Dissoudre la différence)
* Holen ar vuhez (titl a orin : Le sel de la terre)
* A youl an deizioù (titl a orin : Au gré des jours)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Pajenn ofisiel war lec'hiennad Collège de France

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Geriadur Martial Menard, Palantines, ISBN 978.2.35678.069.0
* 1 2 3 4 Lec'hienn Collège de France
* ↑ levrenn 1 : Soñj diforc'h (titl a orin : La pensée de la différence), embannet gant Odile Jacob Editions, 1996, EAN13 : 9782738103383 ha 2 : Dispennañ an ziforc'h (titl a orin : Dissoudre la différence) embannet gant Odile Jacob Editions, 2002, EAN13 : 9782738110909
* ↑ etrewel Michelle Perrot, France Culture, 16 a viz Du 2017
* 1 2 embannet gant Odile Jacob Editions, 2017, EAN13 : 9782738138668)
* 1 2 embannet gant Odile jacob Editions, 2017, EAN13 : 9782738139566
* ↑ Marv eo Françoise Héritier, a orin : Disparition de Françoise Héritier, France Culture, 15 a viz Du 2017
* ↑ embannet gant Odile jacob Editions, 1994, EAN13 : 9782738102089
* ↑ embannet gant Odile Jacob Editions, 1996, EAN13 : 9782738103383
* ↑ embannet gant Odile Jacob Editions, 2002, EAN13 : 9782738110909
# Françoise de Foix

Françoise de Foix (war-dro 1495 - 16 a viz Here 1537), kontez Kastellbriant, a oa serc'h d'ar roue gall Frañsez Iañ.
Yaouankik e oa pa voe dimezet, e 1505 pe 1509, da Yann Laval-Kastell-Briant (1486-1543), aotrou Kastell-Briant. Betek ren Frañsez Iañ Bro-C'hall ne veze ket kalz merc'hed e lez ar rouaned c'hall, met ar roue-se a gavas mat lakaat merc'hed ha gwragez an aotrouien da zont d'al lez.

## Levrlennadur

* (fr) Lesconvel, Pierre (1695) : La Comtesse de Chateaubriant ou les Effets de la jalousie, Nabu Press, 2011 (ISBN 978-1-175-32471-9)
* (fr) Gottis, Augustine (1816) : François Ier et madame de Chateaubriant, Gale Ncco Print Editions, 2017 – 2 levrenn (ISBN 978-1-375-17909-6) (ISBN 978-1-375-17911-9)
* (fr) Toudouze, Georges (1948) : Françoise de Châteaubriant et François Ier, Paris : Librairie Floury.
* (fr) Lesage, Mireille : La salamandre d'or, Pygmalion Édirions, 1998 (ISBN 978-2-85704-535-9)
# Françoise Le Leu

Françoise Le Leu, bet ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1960 e Sant-Brieg, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.

## Levrlennadur

* Les grands cyclistes bretons, Georges Cadiou, Editions Alain Sutton, 2005
# Françoise Élie

Françoise Jeanne Marie Quinton, deuet da vezañ Françoise Elie goude bezañ dimezet e 1927, ha lesanvet ivez “Le Prophète” er rezistañs, a oa ur vaouez ganet d’ar 16 a viz Gwengolo 1906 e Felger en Il-ha-Gwilen ha marvet d’ar 14 a viz Gouere 1968. Ispiserez ha rezistantez e oa.</ref>

## He buhez
### Bugaleaj ha deskadurezh

Françoise a oa ganet d’ar 16 a viz Gwengolo, merc'h d'ur miliner. Graet he deus he studioù e Felger betek he 16 vloaz ha goude bezañ tapet he breved he deus labouret en un uzin boteier evel kontourez.

### Buhez vicherel

D’ar 26 a viz Ebrel 1927 e timezas gant François Elie ha mont a rejont da vevañ da Sant-Maloù, goude prenañ eno ur stal ispisiri. Ur bloavezh goude e voe ganet he bugel kentañ, François. E 1930 ez eas ar familh war-gresk c’hoazh gant ganedigezh ur plac’h anvet Micheline.
Diaesterioù o doa gant ar stal ispisiri rak stank e oa ar pratikoù e-pad an hañv, met ne deue den ebet e-pad ar goañv. Daou vloaz goude neuze e krogjont da glask ul lec’h all evit en em staliañ. Goude bezañ soñjet e Kemper da gentañ o doa choazet en em staliañ e Roazhon e-lec’h ma kavjont ur stal e kreiz-kêr e-kichen an ti-kêr. Ar stal ispisiri Carthage e oa.

## Rezistañs
### Obererezhioù rezistañs

E-pad an Eil Brezel bed e teuas da vezañ ur rezistantez ha kemer a reas perzh er rouedad Bordeaux-Loupiac krouet gant Jean-Claude Camors ha renet evit takad Roazhon gant André Heurtier, apotiker e Roazhon. Ar rouedad-se a oa arbennikaet war ar sikour harzlammerien ha nijerien amerikan da dec’hout kuit. Ar stal ispisiri a servije evel penngarter evit resev lizhiri, degemer ar re nevez hag all.

### Harzet ha deportet

Harzet eo bet Françoise d’ar 7 a viz Mezheven 1944 ha deportet. Erruout a reas e kamp-tolp Neuengamme d’an 3 a viz Eost 1944.

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 3 Skolaj Françoise Élie - Bréal-sous-Montfort
* 1 2 3 Pennad Wikipedia e galleg.
# Françoise Le Roux

Françoise Le Roux (Roazhon, 19 a viz Kerzu 1927 – 23 a viz Kerzu 2004) a oa ur geltiegourez vreizhat hag ur skrivagnerez c'hallek. Dimezet e oa da Christian-Joseph Guyonvarc'h‎ ha gantañ he deus skrivet meur a levr diwar-benn ar Gelted kozh.

## Oberennoù

Gant Christian-Joseph Guyonvarc'h‎ he deus kenskrivet Françoise Le Roux holl hec'h oberennoù, a zo bet embannet gant Ouest-France Université, dastumad « De mémoire d’homme : l’histoire », e Roazhon.
* Les Druides, 1986 (ISBN 2-85882-920-9)
* La Civilisation celtique, 1990 (ISBN 2-7373-0297-8)
* La Société celtique, 1991 (ISBN 2-7373-0902-6)
* Les Fêtes celtiques, 1995 (ISBN 2-7373-1198-7)
* La légende de la ville d'Is, 2000 (ISBN 2-7373-1413-5) ; burutellet eo bet gant Divi gKervella en Hor Yezh niverenn 223, 2000, pp. 51-54.

## Daveoù

* ↑ (fr) Philippe Argouarch, Disparition de Françoise Le Roux, Agence Bretagne Presse, 30/12/2004
# Françoise Louarn

'Françoise Louarn, ganet Le Goff, a oa labourerez-douar en Argol a-raok mont war he leve, ha kuzulierez-rannvro (UMP).

## 2010

En dilennadeg rannvro e oa an trede anv war listenn Bernadette Malgorn e departamant Penn-ar-Bed, hag e-touez ar re zilennet eo bet.

## Yezh

Lavaret he doa e vije kinniget ul lezenn evit ar yezhoù gant gouarnamant UMP Sarkozy. Dislavaret e oa bet gant ar ministr Éric Besson (e karg eus an Identelezh Vroadel) da-geñver ur brezegenn bet dalc'het d'an 10 a viz Du 2009 er Vodadenn Vroadel.

## Familh

Françoise Le Goff a zo pried d'an tresour Malo Louarn, ha mamm d'ar ganerez Gwennyn Louarn.

## Liamm diavaez

* Pennad diwar he fenn er sizhunieg Le Progrès/Le Courrier

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (n'haller ket gwelet ar pennad-se ken hep paeañ)
# Françoise d'Amboise

Françoise d'Amboise, pe Frañseza Amboaz, ganet e kastell Thouars d'an 29 a viz Mae 1427 ha marvet d'ar 4 a viz Du 1485 e Naoned, a oa ur briñsez c'hall, merc'h da Louis d'Amboise, priñs Talmont ha beskont Thouars, ha da Louise-Marie de Rieux. Dimeziñ a reas da Bêr II, dug Breizh.

## He buhez

Evit tec'hel rak doareoù gouez an aotrounez veur ez eas he mamm da repuiñ ganti da Vreizh, e lez an dug, a oa e Gwened, ha goude e Naoned.
Da dri bloaz e oa bet ragaozet e timezje da eil mab an dug, Pêr, kont Montforzh. Pemzek vloaz e oa e 1442 pa voe graet an eured. Eizh vloaz goude e varvas he breureg Frañsez Iañ, hag anvet e voe he fried da zug.
Ober a reas war-dro ar re baour hag ar re glañv hervez skouer Francesca Romana en Italia.
Mervel a reas Pêr II e 1457. Divugel e oa an intañvez. Fellout a reas d'ar roue gall Loeiz XI he dimeziñ adarre hervez e ezhommm politikel, met hi ne blegas ket dezhañ.
E 1463 e tiazezas ur C'harmel e Breizh gant Jean Soreth.
Mont a reas da gouent an Teir Mari, da Wened, e 1468.
Mervel a eure e Naoned e 1485, en ur gouent a oa bet lakaet ganti sevel. Anvet e voe da Wenvidigez gant ar pab. He c'hlopenn zo miret en Iliz-veur Naoned.

### Skeudennoù

* He c'hlopenn miret en Iliz-veur Naoned
* Delwenn dezhi en Iliz-veur Naoned
* Delwenn dezhi e Église collégiale Notre-Dame-de-la-Tronchaye e Rochefort-en-Terre

## Levrlennadur

* Eugène Lafolye, Compte des dépenses de Françoise d'Amboise, Éditeur Vannes, 1889.
* J.-L. Chalnel, Histoire de la Touraine, 1841, tome IV.
* Yann-Vari Perrot, Franseza Amboaz e Bue ar Zent, 1912.
* Buez ar brinsez eurus Franseza Damboaz, eus a urs carmez, Feiz ha Breiz, 1866 (pennad kentañ en niverenn 76, p. 189a).

## Notennoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Franseza, e Buhez ar Sent, 1912.
# Françoise de Dinan

Françoise de Dinan, pe Frañseza Dinan (Tremuzon, 20 a viz Du 1436 – Kastell-Briant, 3 a viz Genver 1499), a oa gwreg Gilles de Bretagne, breur an dug Pêr II, dug Breizh. Anvet e voe da c'houarnerez Anna Breizh.
# Gouelanig roz

Gouelanig roz :
| Ur Gouelanig roz Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Rhodostethia |
| Anv skiantel ||
| Rhodostethia rosea (MacGillivray, 1824) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig roz (liester: Gouelaniged roz), pe Gouelanig Ross (liester: Gouelaniged Ross), a zo un evn-mor. Rhodostethia rosea eo e anv skiantel. Ar spesad nemetañ eo er genad Rhodostethia.

## Annez

Bevañ a ra al labous e Greunland de gentañ-penn (Kanada ha Siberia ivez).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.21.
* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.21.
* ↑ Fichenn Birdlife
# Gouelanig maskl du

Gouelanig maskl du :
| Ur Gouelanig maskl du (er goañv) Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Chroicocephalus |
| Anv skiantel ||
| Chroicocephalus ridibundus (Linnaeus, 1766) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig maskl du (liester: Gouelaniged meskl du) a zo un evn-mor, Chroicocephalus ridibundus an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

E-pad an hañv eo rous-du e benn hag e-pad ar goañv eo gwenn gant ur pik du a-drek e skouarn.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.21.
# Gouelanig penn du

Gouelanig penn du :
| Ur Gouelanig penn du. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Ichthyaetus |
| Anv skiantel ||
| Ichthyaetus melanocephalus Temminck, 1820 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig penn du (liester : gouelaniged penn du) a zo ur spesad evned-mor, Ichthyaetus melanocephalus an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Europa hag Anatolia.

## Liammoù diavaez

* (en) Ichthyaetus melanocephalus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Ichthyaetus melanocephalus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.21.
* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Ichthyaetus melanocephalus war al lec'hienn Avibase.
# Gouelec'h Chihuahua

Gouelec'h Chihuahua zo ur gouelec'h 630 000 km² e stadoù hag a zo en hanternoz Mec'hiko : Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, Durango, Zacatecas ha San Luis Potosí, hag a dap betek mervent SUA (Arizona, New Mexico ha Texas).
# Gouelanig lost forc'hek

Gouelanig lost forc'hek :
| Ur Gouelanig lost forc'hek Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Xema |
| Anv skiantel ||
| Xema sabini (Sabine, 1819) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gouelanig lost forc'hek (liester: Gouelaniged lost forc'hek) a zo un evn-mor. Xema sabini eo e anv skiantel. Ar spesad nemetañ eo er genad Xema.

## Annez

Bevañ a ra e Greunland ha hanternoz Siberia.

## Liammoù diavaez

* (en) Xema sabini war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Xema sabini war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.203-204, 1995, p.21.
* ↑ Xema sabini war al lec'hienn Avibase.
# Goueledenn

Ur oueledenn zo ur vrozh-dindan, gwisket gant ar merc'hed dindan brozh pe sae. Peurvuiañ e vezont douget bremañ da virout ouzh ar yenijenn.
Unan eus plijadurioù an arvesterien en dañsoù a wechall, en amzer ar saeoù hir, e veze gwelout ar merc'hed o treiñ hag o tiskouez o goueledenn. Graet e vezent neuze evit bezañ gwelet, ha dantelezhet e vezent peurvuiañ.

## Lennegezh

Kaoz zo eus brozh-dindan ar skolaerez er romantig-bugale Ar sarpant glas e-barzh ar c'hlas, gant Evelyne Brisou-Pellen.

## Pennadoù kar

* krinolinenn
* pareo
* sarong

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# George Washington Custis Lee

George Washington Custis Lee, ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1832 ha marvet d'an 18 a viz C'hwevrer 1913, anvet ivez Custis Lee, a oa mab henañ ar Jeneral Robert E. Lee ha Mary Anna Custis Lee.
E dad-kozh George Washington Custis a oa mab advabet George Washington. Bez e voe ur jeneral kengevreet e-pad ar Brezel diabarzh. Da gentañ e voe aide-de-camp ar prezidant Jefferson Davis, goude-se e kemeras plas e dad evel prezidant ar Washington and Lee University e Lexington (Virginia).
Goude ar brezel diabarzh e voe un harp anat d'al Lost Cause of the Confederacy.
# George Washington

    Evit implijoù all an anv Washington, gwelet Washington.
George Washington, (22 a viz C'hwevrer 1732 e Virginia - 14 a viz Kerzu 1799) a zo ur politikour amerikan, hag un haroz eus Brezel Dizalc'hiezh SUA. Kemer a reas perzh e skridaozañ Bonreizh Stadoù-Unanet Amerika. Dilennet e oa bet da gentañ Prezidant SUA, ar pezh a ra eus outañ unan eus ar Founding Fathers of the United States.
Lesanvet e oa pad e vuhez gant al lesanv "Tad ar vro".

## Gwelout ivez

* Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet
* Armand Tuffin ar Roueri
# George Washington Memorial Park (Jackson, Wyoming)

Ar George Washington Memorial Park zo lec'hiet e kreiz kêr Jackson (Wyoming) er Stadoù Unanet. Ar c'hourliorzh, anvet aliesoc'h Town Square, zo brudet evit an arc'hoù e pep korn eus al lec'h savet gant skouted diwar kerniel wapitied. Ar blasenn a oa da gentañ ul lec'h goullo e kreiz kêr, hag e 1934 e voe troet da c'hourliorzh ; ur maen-koun da John Colter zo en he c'hreiz.
N'eo nemet e 1976, pa voe ouzhpennet ur blakenn er c'hourliorzh da lidañ 200 vloaz krouidigezh Stadoù-Unanet Amerika, ma voe roet he anv ar c'hourliorzh a-vremañ, George Washington Memorial Park. Mein a voe ouzhpennet e-kichen pep arc'h e pevar c'horn ar c'hourliorzh er memes bloaz.
# Georges

Georges zo un anv-badez gallek. Georgette eo furm wregel an anv.

## Yezhoù all

Gwelout ar pennadoù Jord, Jorge, George.

## Tud anvet Georges
### Belgia

* Georges Simenon, skrivagner
* Georges Remi pe Hergé, tad Tintin

### Breizh

* Georges de Villebois-Mareuil, koronal
* Georges Arnoux, sonaozer ha skrivagner
* Georges Bellec, kaner « Les Frères Jacques »
* Georges Dottin, yezhour
* Georges Jouin, kaner rock e brezhoneg
* Georges Talbourdet, marc'hhouarner
* Georges Delahaie, kizeller
* Job Larigou (1928-2009), anv-leurenn Georges Combot, fentigellour

### Bro-C'hall
#### Skrivagnerien

* Georges Bernanos
* Georges Courteline
* Georges Duhamel
* Georges Perec

#### Politikerien

* Georges Jacques Danton, breutaer ha politikour
* Georges Clemenceau, politikour
* Georges Frêche, politikour gall
* Georges Mandel politikour gall
* Georges Marchais (1920-1997), pennsekretour ar Strollad Komunour Gall
* Georges Pompidou, eil prezidant ar Vvet Republik c'hall

#### Tud all

* Georges Bizet sonaozer
* Georges Braque, livour
* Georges Brassens kaner
* Georges de Caunes, kazetenner
* Henri-Georges Clouzot filmaozer
* Georges Cuvier, korfadurour
* Georges Guynemer, karrnijer
* Georges de La Tour, livour
* Georges Lacombe (1902-1990), filmaozer
* Georges Méliès (1861-1938) filmaozer
* Georges Moustaki (1934-2013), kaner
* Georges Palante, prederour
* Georges Sorel, prederour
* Georges Wolinski, treser

## Anv-tiegezh

* Guy Georges (ganet en 1962), muntrer a-frapadoù

## Lec'hanvioù

Gwelout Saint-Georges
# Georges-Henri MacKenzie

Georges-Henri MacKenzie a zo bet ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1837 e Bellfield (Skos) ha marvet d'ar 14 a viz Imbril 1891 e New York (SUA).
Mestrc'hoarier echedoù skosat, bet broadet e SUA e 1858, kapiten e-doug Brezel Diabarzh SUA. Dont a reas brav gantañ en tournamantoù etrebroadel adalek 1870 betek 1890. E tournamant Frankfurt am Main (Alamagn) e 1887 e voe an hini kentañ, dirak Joseph Henry Blackburne, Curt von Bardeleben, Johann Berger ha Siegbert Tarrasch.
# Georges-Louis Leclerc de Buffon

Georges-Louis Leclerc, kont Buffon a zo bet ganet d'ar 7 a viz Gwenholon 1707 e Montbard (Bro-C'hall) ha marvet d'an 16 a viz Ebrel 1788 e Pariz (Bro-C'hall).
Bevoniour, jedoniour, kosmologour ha skrivagnour gall.
# George Vancouver

George Vancouver (22 a viz Mezheven 1757 - 10 a viz Mae 1798) a oa ur moraer saoz en doa ergerzhet aodoù reter Norzhamerika.
Da 13 vloaz e stagas George Vancouver da vageal. Kemer a reas perzh en eil hag e trede beaj James Cook ha dont a reas da vezañ kabiten. E 1790 e voe fiziet ennañ ar garg da ergerzhet ar Meurvor Habask, e bourzh an Discovery.
E-pad ar bloavezh kentañ (1791) e verdas en-dro da Aostralia, Zeland-Nevez, ha mont a reas betek Tahiti ha Sina, en ur zastum plant ha kartennaouiñ an aodoù. Goude-se ez eas war-zu aodoù kornôg Norzhamerika. Heuliañ a reas aod ar pezh a zo deuet da vezañ stadoù Oregon ha Washington. Tremen a reas hañvezh 1792 o verdeiñ en-dro d'an enezenn vras a voe anvet diwarnañ diwezhatoc'h, Enez Vancouver, en norzh da strizh-mor Juan de Fuca. Reiñ a reas anvioù lod eus an dud a oa gantañ da lec'hioù ergerzhet ganto, evel da skouer ar Puget Sound, ur vrec'h-vor a zo e stad Washington hiziv.
En em gavout a reas gant ar moraer spagnol Juan Francisco de la Bodega y Quadra, e Nootka Sound, war aod reter enez Vancouver, ul lec'h ma oa diazezet Spagnoliz, ur pennad zo dija. Dre ziouer a urzhioù sklaer a-berzh o gouarnamantoù ne voe tizhet emglev ebet etre an daou zen, evit resisaat mennadoù an div stad, Spagn ha Breizh-Veur, war perc'henniezh an douaroù-se.
E miz Ebrel 1792 en em gavas gant ar Stadunanad Robert Gray, a venegas dezhañ ur stêr vras a oa bet badezet Columbia gantañ. N'eo nemet diwezhatoc'h, en diskar-amzer, e roas urzh d'unan eus e letananted, William Robert Broughton, da sevel gant ar stêr-se.
Goude bezañ tremenet ar goañv war aod Kalifornia, ez eas Vancouver norshoc'h e 1793 ha tizhout a reas inizi hag a zo bremañ war aod kreisteiz Alaska.
Distreiñ a reas da Vro-Saoz, en ur ober tro Suamerika dre ar C'hab Horn, e 1795. Mervel a reas d'an 10 a viz Mae 1798 e Petersham.
# George Weah

George Tawlon Manneh Oppong Ousman Weah, ganet d'ar 1añ a viz Here 1966 e Monrovia, zo ur c'hoarier melldroad war e leve hag ur politikour eus Liberia. Un argader brudet eo bet, hag ar Vell Aour en deus bet e 1995. Adalek 1995 e krog ur remzad politikel en e vro orin. Goude bezañ kollet e dilennadegoù ar prezidant e 2005 a-enep ar brezidantez Ellen Johnson Sirleaf, e teu a-benn da vezañ dilennet prezidant ar vro d'an 22 a viz Genver 2018.
# Hansa

An Hansa, Kevre an Hansa, pe Kevre Hanseat (alamaneg: die Hanse; izelvroeg: de Hanze; estoneg: Hansa; latvieg: Hanza; poloneg: Hanza, svedeg: Hansan) a oa anezhañ ur c'hevre kenwerzhel galloudus etre kêrioù ha kevreadoù kenwerzh en-dro da Vor an Hanternoz ha d’ar Mor Baltel. Lakaat a raent da ren ur monopol eus ar c'henwerzh war ar braz eus Europa an Hanternoz. En e vleuñv eo bet etre an XIII$^{vet}$ hag ar XVII$^{vet}$ kantved.

## Kêrioù a vez graet Hansestadt anezho c'hoazh

Ar c'hêrioù-mañ a oa en Hansa gwechall. Ent-ofisiel emañ c'hoazh ar ger Hansestadt (“kêr hanseat”) en o anv :
* Anklam
* Bremen
* Demmin
* Dülmen (1470)
* Greifswald
* Hamburg
* Lübeck
* Lüneburg
* Rostock
* Stralsund
* Wismar
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hansaviertel

Hansaviertel a zo anv ur c'harter eus Berlin, lec'hiet en arondisamant Berlin-Mitte abaoe adreizhadenn 2001.
A-raok an adreizhadenn-se e oa e karter Tiergarten.
Ar c'harter a-bezh pe dost a voe distrujet da vare an eil Brezel Bed, hag adsavet eo bet etre 1957 ha 1961. ur genstrivadeg savourien anvet Interbau a voe aozet, e-touez ar re a gemeras perzh e oa Alvar Aalto, Egon Eiermann, Walter Gropius pe c'hoazh Oscar Niemeyer.
# Hans Scholl

Hans Scholl a zo bet ganet d’an 22 a viz Gwengolo 1918 en Ingersheim (Crailsheim), Alamagn ha lakaet d’ar marv d’an 22 a viz C’hwevrer 1943 e München. Ur stourmer politikel alaman e-pad an Eil Brezel Bed, hag unan eus pennoù Ar Rozenn Wenn (alamaneg : die Weiße Rose) e oa.

## E vuhez

E-giz holl dud yaouank Alamagn er bloavezhioù 1930 e rankas kemer perzh e kevredigezhioù evit ar yaouankiz (Bündische Jugend). E dibenn 1937 e voe harzet gant ar Gestapo ha toullbac’het e-pad un nebeud sizhunvezhioù. E-kerzh ar goañv 1939 e stagas gant e studioù medisinerezh e München, adalek 1940 e kendalc’has gant e studioù, evel soudard ezel eus ur strollad studierien. Etre ar goañv 1941 hag an hañv 1942 e voe e darempred gant Carl Muth. Adalek an hañv 1942, e lakaas embann traktoù kentañ Ar Rozenn Wenn. D’an 22 a viz Even 1942 e voe kaset da dalbenn ar Reter, eno e reas e goñje evel klañvdiour en arme. Harzet e voe, asambles gant e c’hoar Sophie d’an 18 a viz C’hwevrer 1943 e skol-veur München, goude bezañ bet gwelet o skignañ traktoù gant porzhier ar skol-veur. Barnet e voe gant ar «Volksgerichtshof» («Lez-varn ar bobl»), hag e nac’has dinac’h e vennozhioù politikel. An deiz a-raok bezañ lakaet d’ar marv e lavaras d’ar barner Roland Freisler, (penndamaller nazi): « Hiziv e lazhit ac’hanomp, a-benn warc’hoazh e viot en hol lec'h ». D’an 22 a viz C’hwevrer 1943 e voe kondaonet d’ar marv ha dibennet e toull-bac’h Stadelheim, nepell eus München, un nebeud eurvezhioù goude ma vefe bet dibennet e c’hoar, daoust d'al lezenn a embanne splann e ranked gortoz 99 deiz a-raok lakaat un den d'ar marv goude ma vije bet kondaonet.

## Gwelout ivez

* Ar Rozenn Wenn
* Sophie Scholl
* Christoph Probst
* Alexander Schmorell

## Liamm diavaez

* Poltred

## Levrlennadur

* Hans et Sophie Scholl : Lettres et carnets, troet e galleg ha kinniget gant Pierre-Emmanuel Dauzat, embannet gant Tallandier (2008)
# Hans Talhoffer

Hans Talhoffer (Dalhover, Talhouer, Thalhoffer, Talhofer), ganet e-tro 1410 ha marvet e-tro 1480, a oa ur mestr emgannañ alaman eus ar XV$^{vet}$ kantved. N'eo ket sklaer al liammoù en devoa gant hengoun an emgannañ met ar skridoù diwar e zorn a seblant diskouez e oa liammet ouzh Johannes Liechtenauer, penn ur skol emgannañ alaman brudet. Talhoffer a oa un den desket mat ha dedennet bras gant an astrologiezh, ar matematik hag an anvadurezh. Skrivet en deus pemp levr war an emgannañ d'an nebeutañ e-pad e vuhez. War e seblant e oa ivez ur gourdoner ha kelenner emgannañ.
* Ur splujer gwisket
* Un emgann lezennel
* Un emgann lezennel gant skoedoù
* Skoedoù emzifenn evit tagañ
* Un tank eus ar grennamzer
* Hans Talhoffer gant ar chadenn torret