OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lammoù-dour an Niagara

Lammoù-dour an Niagara (Niagara Falls e saozneg, distaget, Gahnawehtaˀ pe Tgahnawęhtaˀ e kayugaeg) eo an anv stroll roet da dri hollad lammoù-dour war an harzoù etre ar Stadoù-Unanet ha Kanada, ent-strizh etre Stad New York ha proviñs Ontario. Horseshoe Falls eo ar re vrasañ, eus tu Kanada emaint; American Falls a zo eus tu ar Stadoù-Unanet, koulz hag ar Bridal Veil Falls anezho ar re vihanañ. Emañ al lammoù-dour war ar stêr Niagara a ya eus Lenn Erie da Lenn Ontario. N'int ket gwall uhel (57 m d'ar muiañ), met bras eo ar c'hementad dour a gouezh eno (2800 m³/s) hag al lammoù-dour brudetañ eus ar bed int deuet da vezañ.

## Pennadoù kar

* Lammoù-dour an Iguazu

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Oriolo Romano

Oriolo Romano zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
# Orion (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Orion a c'hall bezañ:
* Orion, ur ramz e mitologiezh Henc'hres
* Orion (steredeg), ur steredeg en oabl an hantervoul norzh
Orion a c'hall bezañ ivez:
* nivlennad Orion, un nivlennad e steredeg Orion
* Orion (Bearn), ur gumun eus ar Bearn, en Okitania (e departamant ar Pireneoù-Atlantel, er stad c'hall)
* Lockheed P-3 Orion, un nijerez evezhiañ amerikan
* Orion (egorlestr), ur raktres egorlestr kaset war-raok gant an NASA
# Oriolidae

Oriolidae :
| Turnagra capensis ha Turnagra tanagra, tresadenn gant Keulemans, (1888). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Oriolidae zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ glazaoured hag evned all kar dezho, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez ae pevar genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* (†) Turnagra - Lesson, 1837 (2 spesad, aet da get)
* Sphecotheres - Vieillot, 1816 (3 spesad),
* Pitohui - Lesson, 1831 (4 spesad),
* Oriolus - Linnaeus, 1766 (30 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Oriolidae: Orioles, Figbirds Vigors, 1825.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Oriolidae (lennet e-barzh d'an 28 a viz Meurzh 2022).
# Oriolo

Oriolo a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Oriolus crassirostris

Oriolus crassirostris :
| Oriolus crassirostris. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Oriolidae |
| Genad : | Oriolus |
| Anv skiantel ||
| Oriolus crassirostris Hartlaub, 1857 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Oriolus crassirostris a zo ur spesad golvaneged e-touez kerentiad an Oriolidae.

## Annez

Brosezat eo al labous e koadeier enez São Tomé.

## Liamm diavaez

* Oriolus crassirostris war al lec'hienn Avibase.
# Oriol Junqueras

Oriol Junqueras i Vies (bet ganet d'an 11 a viz Ebrel 1969 e Barcelona) a zo ur politikour hag un istorour katalan, ezel eus Esquerra Republicana de Catalunya (ERC). Besprezidant ar Generalitat e oa bet etre 2015 ha 2017 a-raok bezañ diskaret gant gouarnamant Spagn abalamour d'e soñjoù politikel ha d'e berzh er referendom war an dizalc'hidigezh. En toull-bac'h emañ abaoe miz Du 2017 da c'hortoz ur prosez.
# Oriolus larvatus

Oriolus larvatus :
| Oriolus larvatus, luc'hskeudennet e Park Broadel Hell's Gate (Nakuru, Kenya). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Oriolidae |
| Genad : | Oriolus |
| Anv skiantel ||
| Oriolus larvatus Lichtenstein, 1823 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Oriolus larvatus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Oriolidae.

## Doareoù pennañ

Anavezadus-mat eo Oriolus larvatus en abeg d'e gorf melen-flamm, d'e benn du ha d'e bigos liv ar c'hig dezhañ.

## Annez hag isspesadoù

Kavout a reer ar c'hwech isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* Oriolus larvatus additus (additus), e gevred Tanzania ha Mozambik,
* Oriolus larvatus additus (tibicen), eus audoù kreisteiz Tanzania da greisteiz Mozambik,
* Oriolus larvatus angolensis, eus Angola da Namibia ha Zambia,
* Oriolus larvatus larvatus, e reter Suafrika, Mozambik ha kreisteiz Zimbabwe,
* Oriolus larvatus reichenowi, eus aodoù kreisteiz Somalia da greiz Tanzania,
* Oriolus larvatus rolleti, en Etiopia, Soudan, Ouganda, Rwanda, Burundi (?) ha reter RDK.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Oriolus larvatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Oriolus larvatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Oriolus larvatus war al lec'hienn Avibase.
# Oriolus

Oriolus :
| Oriolus chinensis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Oriolidae |
| Anv skiantel ||
| Oriolus Linnaeus, 1766 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Oriolus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glazaoured, krouet e 1766 gant an naturour Svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tregont spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar glazaour dremm wenn (Oriolus albiloris),
* ar glazaour Afrika (Oriolus auratus)
** O. a. auratus ha notatus,
* ar glazaour Buru (Oriolus bouroensis),
* glazaour penn du ar C'hornôg (Oriolus brachyrhynchus)
** O. b. brachyrynchus ha laetior,
* ar glazaour Sina (Oriolus chinensis)
** O. c. andamanensis, boneratensis, broderipi, celebensis, chinensis, diffusus, formosus, frontalis, insularis, lamprochryseus, macrourus, maculatus, melanisticus, mundus, richmondi, sangirensis, sipora, stresemanni, suluensis ha yamamurae,
* ar glazaour penn glas (Oriolus chlorocephalus)
** O. c. amani, chlorocephalus ha speculifer,
* ar glazaour São Tomé (Oriolus crassirostris),
* ar glazaour kof ruz (Oriolus cruentus)
** O. c. consanguineus, cruentus, malayanus ha vulneratus,
* Oriolus decipiens,
* Oriolus finschi,
* ar glazaour melen (Oriolus flavocinctus)
** O. f. flavocinctus, flavotinctus, kingi, migrator, muelleri ha tiwi,
* ar glazaour Seram (Oriolus forsteni),
* ar glazaour du (Oriolus hosii),
* ar glazaour Isabela (Oriolus isabellae),
* Oriolus kundoo,
* ar glazaour penn du (Oriolus larvatus)
** O. l. angolensis, larvatus, reichenowi rolleti ha tibicen
* ar glazaour Timor (Oriolus melanotis),
* ar glazaour gris (Oriolus mellianus),
* ar glazaour Etiopia (Oriolus monacha)
** O. m. meneliki ha monacha,
* ar glazaour eskell du (Oriolus nigripennis),
* ar glazaour Europa (Oriolus oriolus),
* ar glazaour lost du (Oriolus percivali),
* ar glazaour Halmahera (Oriolus phaeochromus),
* ar glazaour kof gwenn (Oriolus sagittatus)
** O. s. affinis, grisescens, magnirostris ha sagittatus,
* ar glazaour Filipinez (Oriolus steerii)
** O. s. assimilis (†), basilanicus, cinereogenys, samarensis ha steerii,
* ar glazaour gell (Oriolus szalayi),
* ar glazaour beg moan (Oriolus tenuirostris)
** O. t. invisus ha tenuirostris,
* ar glazaour mouk (Oriolus traillii)
** O. t. ardens, nigellicauda, robinsoni ha traillii,
* ar glazaour jave du (Oriolus xanthonotus)
** O. x. consobrinus, mentawi, persuasus ha xanthonotus,
* ar glazaour kabell du (Oriolus xanthornus)
** O. x. ceylonensis, maderaspatanus, reubeni, tanakae ha xanthornus.
Seizh isspesad bev ha tri-ugent (67) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Oriolidae/Oriolus (lennet e-barzh d'an 28 a viz Meurzh 2022).
# Oriolus kundoo

Oriolus kundoo :
| Oriolus kundoo. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Oriolidae |
| Genad : | Oriolus |
| Anv skiantel ||
| Oriolus kundoo Sykes, 1832 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Oriolus kundoo a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Oriolidae.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus kornôg Siberia da iskevandir Indez.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Oriolus kundoo war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lybius bidentatus

Lybius bidentatus :
| Lybius bidentatus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius bidentatus (Shaw, 1799) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius bidentatus (Pogonornis bidentatus kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Bucco bidentatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1799) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).
Dont a ra e anv eus ar ger latin "bidentātus" a dalv kement hag "en deus/he deus daou zant".

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* Pogonornis bidentatus aequatorialis, eus reter Kameroun da hanternoz Republik Demokratel Kongo, Etiopia, gwalarn Angola ha gwalarn Tanzania,
* P. b. bidentatus, eus Ginea-Bissau, Ginea, Sierra Leone ha Liberia da greiz Kameroun.

## Liammoù diavaez

* (en) Pogonornis bidentatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Pogonornis bidentatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Pogonornis bidentatus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lybius melanopterus

Lybius melanopterus :
| L. melanopterus, luc'hskeudennet e zoo Hamburg (Alamagn). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius melanopterus (Peters, 1854) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius melanopterus (Pogonornis melanopterus kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Pogonias (Laimodon) melanopterus (kentanv) da gentañ-penn (e 1854) gant an skiantour alaman Wilhelm Peters (1815-1883).

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus savanennoù kreisteiz Somalia da gKenya, gevred Malawi ha hanternoz Mozambik.

## Liammoù diavaez

* (en) Pogonornis melanopterus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Pogonornis melanopterus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Pogonornis melanopterus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lybius minor

Lybius minor :
| Lybius minor, luc'hskeudennet e Sakania (Republik Demokratel Kongo). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius minor (Cuvier, 1816) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius minor (Pogonornis minor kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Pogonias minor (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* Pogonornis minor macclounii, eus kreisteiz Republik Demokratel Kongo ha biz Angola da gornôg Tanzania ha gwalarn Malawi,
* L. m. minor, eus kreisteiz Gabon da gornôg Angola.

## Liammoù diavaez

* (en) Pogonornis minor war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Pogonornis minor war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Pogonornis minor.
# Lybius rolleti

Lybius rolleti :
| Lybius rolleti (tresadenn). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius rolleti (De Filippi, 1853) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius rolleti (Pogonornis rolleti kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Pogonias Rolleti (kentanv) da gentañ-penn (e 1853) gant an evnoniour italian Filippo De Filippi (1814-1867) da zougen bri d'ar chaseour jiboez bras gall Bruno Rollet (1810-1855).

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus kreisteiz Tchad da viz Republik Kreizafrikan, Soudan ar Su, biz Republik Demokratel Kongo ha hanternoz Ouganda.

## Liammoù diavaez

* (en) Pogonornis rolleti war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Pogonornis rolleti war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Lybius rolleti war al lec'hienn Avibase.
# Lybius dubius

Lybius dubius :
| Lybius dubius. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius dubius (Gmelin, 1788) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius dubius (Pogonornis dubius kent) a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Bucco dubius (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Boued

Bevañ a ra diwar frouezh (daoust ma vez bevet ar ploged diwar amprevaned).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e kornôg Sahel (eus hanternoz Gambia/Senegal da walarn Republik Kreizafrikan).

## Liammoù diavaez

* (en) Pogonornis dubius war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Pogonornis dubius war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ (en) Pogonornis dubius war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lybius

Lybius :
| Lybius torquatus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Anv skiantel ||
| Lybius Hermann, 1873 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant an naturour gall Jean Hermann (1738-1800).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daouzek spesad a ya d'ober ar genad :
* Lybius bidentatus
** L. b. aequatorialis ha bidentatus,
* Lybius chaplini,
* Lybius dubius,
* Lybius guifsobalito,
* Lybius leucocephalus
** L. l. adamauae, albicauda, leucocephalus, leucogaster, lynesi ha senex,
* Lybius melanopterus,
* Lybius minor
** L. m. macclounii ha minor,
* Lybius rolleti,
* Lybius rubrifacies,
* Lybius torquatus
** L. t. bocagei, congicus, irroratus, pumilio, torquatus, vivacens ha zombae,
* Lybius undatus
** L. u. leucogenys, salvadorii, thiogaster hag undatus,
* Lybius vieilloti
** L. v. buchanani, rubescens ha vieilloti.
Pevar isspesad warn-ugent (24) en holl : o c'havout a reer holl en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Lybiidae/Lybius (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Mezheven 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lybius chaplini

Lybius chaplini :
| Lybius chaplini. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius chaplini Clarke, 1920 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius chaplini a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Lybiidae.
Dougan a ra anv Sir Francis Chaplin (1866-1933), pempvet melestrour British South Africa Company e Rodezia ar Su (Zimbabwe a-vremañ).

## Annez

Brosezat eo ar spesad e savanennoù koadek (miombo) kreisteiz-kreiz Zambia.

## Liammoù diavaez

* (en) Lybius chaplini war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Lybius chaplini war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Lybius chaplini war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lybius guifsobalito

Lybius guifsobalito :
| Lybius guifsobalito, tresadenn gant Swainson (1821). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius guifsobalito Hermann, 1783 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius guifsobalito a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus reter Soudan da gornôg Etiopia, biz Republik Demokratel Kongo, Ouganda, kornôg Kenya ha hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez

* (en) Lybius guifsobalito war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Lybius guifsobalito war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Lybius guifsobalito war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lybius leucocephalus

Lybius leucocephalus :
| Lybius leucocephalus, luc'hskeudennet e Lenn Manyara (biz Tanzania). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius leucocephalus (De Filippi, 1853) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius leucocephalus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Laimodon leucocephalus (kentanv) da gentañ-penn (e 1853) gant al loenoniour italian Filippo De Filippi (1814-1867).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Afrika :
* Lybius leucocephalus adamauae, eus hanternoz Nigeria da greisteiz Tchad, kornôg Republik Kreizafrikan ha gwalarn Republik Demokratel Kongo,
* L. l. albicauda, eus mervent ha kreisteiz Kenya da hanternoz Tanzania,
* L. l. leucocephalus, e douaroù uhel mervent ha kreisteiz-kreiz Etiopia,
* L. l. leucogaster, eus reter Republik Kreizafrikan ha kreisteiz Soudan da gKenya ha gwalarn Tanzania,
* L. l. lynesi, e douaroù uhel mervent Angola,
* L. l. senex, e douaroù uhel kreiz ha kreisteiz-kreiz Kenya.

## Liammoù diavaez

* (en) Lybius leucocephalus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Lybius leucocephalus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Lybius leucocephalus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lybius rubrifacies

Lybius rubrifacies :
| L. rubrifacies, luc'hskeudennet e Park broadel Lenn Mburo (Kornôg, Ouganda). Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Lybiidae |
| Genad : | Lybius |
| Anv skiantel ||
| Lybius rubrifacies (Reichenow, 1892) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybius rubrifacies a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Pogonorhynchus rubrifacies (kentanv) da gentañ-penn (e 1892) gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941).

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus mervent Ouganda da reter Rwanda ha gwalarn Tanzania.

## Liammoù diavaez

* (en) Lybius rubrifacies war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Lybius rubrifacies war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Lybius rubrifacies war al lec'hienn Avibase.
# Ponciau

Ponciau zo ur gêriadenn e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. E kumuniezh Rhosllannerchrugog emañ.
Kresket eo ar gêriadenn abalamour da labour ar mengleuzioù glaou er c'hornad, ha da labour an houarn ivez. Ur skol kentañ derez zo ha meur a chapel, savet gant brikennoù Rhiwabon.
Ul lodenn eus Kleuz Offa zo e-kichen ar gêriadenn. Bevennet eo en hanternoz gant ar stêr Clywedog.
# Pomponius Mela

Pomponius Mela a oa un douaroniour latin henroman hag a skrive war-dro ar bloaz 43.
Aozet en deus al levr douaroniezh nemetañ e latin klasel : De chorographia, anvet De situ orbis libri ivez, e teir levrenn a zo tostik d'ur c'hant pajennad.
* Kartenn eus ar bed
* Kartenn eus Europa

## Levrlennadur

* (la) De chorographia
# Poncho Zuleta

Tomás Alfonso Zuleta Díaz (Villanueva, La Guajira, 18 a viz Gwengolo 1951), anavezetoc'h evel Poncho Zuleta, lesanvet "El pulmón de oro" (Skevent aour) abalamour d'e vouezh c'halloudek, hag ivez, dre deneridigezh, "Garganta de lata" gant ar romantour Gabriel García Márquez, zo ur sonaozer ha kaner kolombian, en doare vallenato.
Gant e vreur Emiliano Zuleta Díaz (lesanvet Emilianito) o deus graet an daouad anvet Los Hermanos Zuleta.
En 2006 o deus bet ar priz Grammy Latino er rummad Cumbia/Vallenato.​

## Liammoù diavaez

* Despertar de un acordeon - Poncho Zuleta
* Alma Viajera gant e vreur Emilianito
* Film La historia de Poncho y Emiliano Zuleta
# Pompiano

Pompiano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Pomponesco

Pomponesco zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
# Poncarale

Poncarale zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Ponderano

Ponderano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
# Pompu

Pompu zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
# Monoftongenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen monoftongenn (diwar ar henc'hresianeg: μονόφθογγος, "unsonenn" pe "untonenn"; (saoz.: monophthong) evit komz eus ur vogalenn "c'hlan", da lâret eo e tosta an teod ouzh ul lec'h resis e diabarzh ar genoù nemetken ket mont a lec'h da lec'h evit kregiñ pe achuiñ gant un hantervogalenn evel diftongenn.
E brezhoneg e kaver monoftongennoù hag a c'hell bezañ skrivet gant ul lizherenn nemetken ("a", "e", "i", "o", "u") pe c'hoazh gant un divc'hrafenn ("eu") hag ivez diftongennoù ("ao", "eü", "ya"...). E yezhoù all, evel ar saozneg da skouer, eo kalz stankoc'h an diftongennoù evit ar monoftongennoù hag e yezhoù all, da skouer ar japaneg hag an hungareg ne gaver nemet monoftongennoù ha pe deuont renk-ouzh-renk an eil war lerc'h ebet e vezont distaget gant un hiatus o vezañ m'az eus div vonoftongenn anezhe kentoc'h evit un diftongenn.
Alies pa vez skrivet ur vonftongenn gant un divc'hrafenn e vez peogwir eo aet ur yezh war gemmañ a-hed ar wezh, evel da skouer ar gresianeg: οι distaget [i] e gresianeg a-vremañ, met distaget [oi] gwezhall e henc'hresianeg.

## Gwelit ivez:

* Vogalenn
* Diftongenn
* Triftongenn
# Monleale

Monleale zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
# Mono (Benin)

Mono zo un departamant eus Benin, e mervent ar vro.
g • ka • ke Departamantoù Benin :
| Departamantoù | Alibori · Atakora · Atlantique · Borgou · Collines · Donga · Kouffo · Littoral · Mono · Ouémé · Plateau · Zou |