OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Trefrin

Trefrin :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Treffrin |
| Bro istorel | Bro-Gernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Gwengamp |
| Kanton | Mêl-Karaez (betek 2015) Rostrenenn (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22351 |
| Kod post | 223400 |
| Maer Amzer gefridi | Étienne Le Fer 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Poc'hêr Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Kornôg Kreiz-Breizh |
| Lec'hienn Web | https://www.treffrin.bzh/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 540 ann. (2020) |
| Stankter | 72 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 17′ 59″ Norzh 3° 30′ 56″ Kornôg / 48.2997222222, -3.51555555556 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 160 m bihanañ 85 m — brasañ 174 m |
| Gorread | 7,47 km² |
| Trefrin ||
| kemmañ |
Trefrin a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev, e kanton Mêl-Karaez, e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 14 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,13 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, er 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oant.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas c'hwec'h den abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Ar c'halvar.
* Iliz katolik Sant Loeiz.
* Ur c'halvar er vered.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud

* ar C'hoarezed Goadeg.
* Marie-Renée Oget, bet maerez (2001-2014), kannadez er Vodadenn Vroadel e Pariz.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Trefrin war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Tregaian

Tregaian zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddyfnan, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 215.9 km eus Kerdiz.

## Daveoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* Kêriadennoù Enez Von
* Aberffraw • Amlwch • Benllech • Bethel • Biwmares • Bodedern • Bodewryd • Bodffordd • Bryngwran • Brynrefail • Brynsiencyn • Brynteg • Caergeiliog • Caergybi • Capel Coch • Capel Gwyn • Carmel • Carreglefn • Cemaes • Cerrigceinwen • Dwyran • Y Fali • Gaerwen • Glyn Garth • Gwalchmai • Heneglwys • Hermon • Llanallgo • Llanbabo • Llanbedrgoch • Llandegfan • Llandyfrydog • Llanddaniel Fab • Llanddeusant • Llanddona• Llanddyfnan • Llanedwen • Llaneilian • Llanfachraeth • Llanfaelog • Llanfaethlu • Llanfairpwllgwyngyll • Llanfair-yn-Neubwll • Llanfair-yng-Nghornwy • Llan-faes • Llanfechell • Llanfihangel-yn-Nhywyn • Llanfwrog • Llangadwaladr • Llangaffo • Llangefni • Llangeinwen • Llangoed • Llangristiolus • Llangwyllog • Llaniestyn • Llannerch-y-medd • Llanrhuddlad • Llansadwrn • Llantrisant • Llanynghenedl • Maenaddwyn • Malltraeth • Marianglas • Moelfre • Nebo • Niwbwrch • Pencarnisiog • Pengorffwysfa • Penmynydd • Pentraeth • Pentre Berw • Pentrefelin • Penysarn • Pontrhydybont • Porthaethwy • Porth Llechog • Rhoscolyn • Rhosmeirch • Rhosneigr • Rhostrehwfa • Rhosybol • Rhydwyn • Talwrn • Trearddur • Trefor • Tregele
# Trefor (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Trefor a zo un anv divoutin kembraek, kevatal da Treveur brezhonek, ha saoznekaet e Trevor.

## Anv-bihan

* Trefor Davies; kriketour saoz a-orin kembreat
* Trefor Evans: rugbiour kembreat
* Trefor Goronwy: soner
* Trefor Pugh: melldroader eus Zeland-Nevez
* Trefor Beasley, stourmer evit ar c'hembraeg, gwaz Eileen Beasley

## Anv-lec'h

* Trefor, kêriadenn e Gwynedd (Kembre)
* Trefor en Enez-Von (Kembre)
* Trefor e Wrecsam (Kembre)

## Pennad kar

* Trevor
# Treforys

Treforys (Morriston e saozneg), zo ur gêr hag ur gumuniezh eus Kembre, e Sir Abertawe, e kontelezh kozh Morgannwg.
Savet e voe Treforys war-dro 1720 pa voe digoret labouradegoù kouevr ha staen eno gant ar baron John Morris (1745-1819). Roet e voe d'ar gêr nevez an anv "Morris Town", ar pezh a yeas da v-Morriston e saozneg hag a voe troet e Treforys e kembraeg. Oberiant e voe al labouradegoù-se betek 1980 pa voe serret al labouradeg diwezhañ.
E 2011 e oa poblet kumuniezh Treforys gant 16 928 a dud, ha 1 931 anezho (11,8%) a oa kembraegerien.

## Notennoù

* ↑ Enwau Cymru
* ↑ Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru. Swyddfa Ystadegau Gwladol. Kavet : 7/04/2017..
* Abertawe • Casllwchwr • Clydach • Dyfnant • Y Gellifedw • Y Glais • Gorseinon • Llandeilo Ferwallt • Llangyfelach • Llanrhidian • Y Mwmbwls • Penclawdd • Pengelli • Pontarddulais • Pontlliw • Port Einon • Rhosili • Sgeti • Treforys • Tre-gŵyr
# Tregaron

Tregaron zo ur gêr vihan e Ceredigion, e-kreiz Kembre, war lez ar stêr Brenig, un adstêr d'an Teifi. Hervez niveradeg 2001, e oa annezet Tregaron gant 1.183 a dud. En niveradeg-se e weler ivez e vez komzet kembraeg gant 68,8% eus an dud.
Gevellet eo Tregaron gant Plouvien, e Bro-Leon.

## Tud brudet

* Henry Richard, bet kannad er C'humunioù ha stourmer evit ar peoc'h en XIX$^{vet}$ kantved.
* Twm Siôn Cati, "Robin ar C'hoadoù" Kembre, marvet e 1609.
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Tregarth

Tregarth zo ur gêriadenn e kontelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre.
# Tuskaloosa

Tuskaloosa, pe Tuskalusa, pe Tascalusa ( diwar tushka, « brezelour », ha lusa « du », e yezh ar Choctawed), marvet war-dro 1540, a oa ur penn amerindian eus ar XVIvet kantved, e kornad Tuscaloosa, en Alabama hiziv.
Stourm a reas ouzh ar c'honkistador spagnol Hernando de Soto.

## Kêr

Diwar e anv e teu hini kêr Tuscaloosa, en Alabama.
# Tuvalueg

Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo an tuvalueg komzet gant tro-dro da 11.000 den e Tuvalu.
Daou vloc'had rannyezhel pennañ ez eus:
* Rannyezh an norzh
* Rannyezh ar su (komzet gant ar muiañ a dud)

## Gwelet ivez

* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez

Ethnologue
# Tutagual Alt Clut

Tutagual Alt Clut (e krenngembraeg), pe Tudwal Tudclyd (e kembraeg a vremañ), a vije bet roue Alt Clut (Dumbarton Rock hiriv), anavezet diwezhatoc'h evel Strathclyde, ur rouantelezh vrezhon en Hanternoz kozh Enez Vreizh, pe Hen Ogledd, war-dro kreiz ar VIvet kantved.
Hervez skridoù evel Lignezoù Harley (an Harleian genealogies), ar Vita Columbae gant Adomnán, ha Bonedd Gwŷr y Gogledd, e vije bet tad da Rhydderch Hael, a renas war e lerc'h. E Lignezoù Harley e lenner e oa mab da Clinoch, a oa mab da Dyfnwal Hen, rouaned en e raok moarvat.
Tutagual Alt Clut a c'hellfe bezañ an tirant a veve en amzer Sant Ninian hervez ar varzhoneg Miracula Nyniae Episcopi, eus an VIIIvet kantved, ha hervez ar Vita Sancti Niniani gant Ailred Rievaulx en XIIvet kantved. Er Miracula e vez graetTuduael ha Thuuahel eus ar roue-se, hag while Ailreda ro ar stummoù Tudwaldus ha Tuduvallus.

## Notennoù

* 1 2 MacQuarrie, pp.6–7.
* ↑ Harleian genealogy 6.

## Levrlennadur

* MacQuarrie, Alan, A. Grant & K. Stringer (Eds.) (1993). "The Kings of Strathclyde". Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community: 1-19
* Adomnán of Iona; Richard Sharpe (1995). Life of St Columba. London : Penguin. ISBN 0140444629. Retrieved on October 22, 2009.
| En e raok Clinoch | Dyfnwal Hen Rouaned Alt Clut adalek ? betek ? er VIvet kantved | War e lerc'h Riderch Hael |
# Tuvalu

Tuvalu zo ur vroad polinezian er Meurvor Habask. 5 atoll a ya d'ober anezhi ha, gant 26 km² he gorread ha 10 540 annezad, eo unan eus broioù bihanañ ar bed hag an trede disterañ poblet. Anvet e oant "inizi Ellice" betek 1974. Tuvalu zo dizalc'h abaoe 1978.
Annezidi kentañ Tuvalu a vije deuet 3 000 bloaz 'zo eus inizi Samoa ha Tonga.
Lec'h uhelañ an enezeg a zo 4 metr a-us live ar mor. Rak-se eo ankenius efedoù tommadur ar blanedenn evit ar vro-se: muioc'h-mui a liñvadennoù a c'hoarvez; krignet ha sallet eo an douaroù a zo dibosupl gounit plant warne ken; drastusoc'h eo ar c'helc'hwidennoù ivez.

## Notennoù

* ↑ N'eus nemet teir bro bihanoc'h eget Tuvalu: Vatikan, Monako ha Nauru, ha div dibobletoc'h (Nauru ha Vatikan).
Melanezia : Fidji • Kaledonia-Nevez • Papoua Ginea-Nevez • Papoua ar C'hornaoueg • Inizi Salomon • Vanuatu
Mikronezia : Guam • Hawaii • Kiribati • Inizi Mariana an Norzh • Inizi Marshall • Atoll Midway • Stadoù Kevreet Mikronezia • Nauru • Palau • Wake
Azia: Arabia Saoudat° • Bahrein* • Bhoutan° • Brunei° • Emirelezhioù Arab Unanet^ • Japan • Jordania* • Kambodja^ • Koweit* • Malaysia^ • Nepal • Oman° • Qatar° • Thailand
Kenglad ar Broadoù (Commonwealth): Antigua ha Barbuda • Aostralia • Bahamas • Barbados • Belize • Grenada • Jamaika • Kanada • Papoua Ginea-Nevez • Rouantelezh Unanet • Saint Kitts ha Nevis • Santez-Lusia • Sant Visant hag ar Grenadinez • Inizi Salomon • Tonga • Tuvalu • Zeland-Nevez
Monarkiezhoù european all: Belgia • Danmark • an Izelvroioù • Liechtenstein* • Luksembourg • Monako* • Norge • Spagn • Sveden • Vatikan (Sez Santel)°^
# Tuscaloosa

Tuscaloosa zo ur gêr lec'hiet e kornôg- kreiz stad Alabama e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 91 605 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Tuscaloosa en ur mod ofisiel e 1819.

## Kêrioù gevellet

| Bro | Kêr |
| Japan | Narashino |
| Alamagn | Schorndorf |
| Ghana | Sunyani ha Techiman |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tuscania

Tuscania zo ur gumun eus Italia, proviñs Viterbo, e Lazio.
# Tuscia

Tuscia zo un anv roet d'ur vro gozh en Italia a-raok ma voe anvet Toskana. Klotañ a rae mui pe vui gant Etruria gozh, bro an Etrusked.
# Tuskegee (Alabama)

Tuskegee zo ur gêr e stad Alabama e Stadoù-Unanet Amerika.
# Tutgual map Rhun

Tutgual map Rhun a oa mab Rhun ap Neithon ha roue Manav. Daoust ma n'anavezer ket amzeriadoù resis e ren e seblant bezañ bevet etre 530 ha 590.
| En e raok: Rhun ap Neithon | Roue Manav ) War-dro 530 - 590 | War e lerc'h: Anllech |
Neithon · Rhun · Tutgual map Rhun · Anllech · Mermin Mawr · Anaraud Gwalchcrwn · Iudgual · Sandde · Guriat ·
# Uharte Garazi

Uharte Garazi (Uhart-Cize e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù ha stok ouzh an harz etre an div stad spagnol ha gall.

## Kumunioù amezek

* Azkarate hag Izpura en hanternoz
* Lasa er c'huzh-heol
* Arnegi er c'hreisteiz
* Eiheralarre ha Donibane Garazi er sav-heol
* An iliz
* ar voger-c'hoari polotenn
# Uhartehiri

Uhartehiri (Uhart-Mixe e galleg hag ent-ofisiel; Uhart de Micse en okitaneg) zo ur gumun eus kanton Donapaleu, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek

* Donapaleu en hanternoz
* Ostankoa hag Izura-Azme er c'huzh-heol
* Arhantsusi ha Pagola er c'hreisteiz
* Lohitzüne-Oihergi (e Zuberoa) ha Larribarre-Sorhapürü er sav-heol
# Uhelder

An uhelder eo ar vent zo etre penn uhelañ un dra hag ar penn izelañ anezhañ. Lakaomp uhelder un armel.
E douaroniezh e komzer eus uhelder ur menez, da lavarout eo pegen uhel eo a-us da live ar mor.
# Uhelgompezenn

Un uhelgompezenn a zo ur c'horreenn ec'hon ha kompez (pe damgompez) uheloc'h eget an toleadoù a zo tro-war-dro. Diouzh obererezh ar c'hrignerezh war ar menezioù e vez krouet an uhelgompezennoù.
# Urzh Teutonek

An Urzh Teutonek zo un urzh relijiel ha soudardel bras e veli er Grennamzer e Prusia.

## Anvioù

Orden der Brüder vom Deutschen Haus St. Mariens in Jerusalem eo anv ofisiel an Urzh en alamaneg, pe Ordo domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum Hierosolymitanorum e latin, met Deutscher Orden (an "Urzh alaman") eo ar berrstumm en alamaneg. En istor e kaver ivez an anvioù Deutscher Ritterorden (Urzh alaman ar Varc'heion), Deutschherrenorden, Deutschritterorden (Urzh ar Varc'heion alaman) pe "Die Herren im weißen Mantel" ("Aotrounez o mantilli gwenn").

## Istor

E 1190, e-pad an trede kroaziadeg ec'h arruas Frederik Barbarossa e Turkia gant 20 000 marc'heg ha 100 000 soudard en holl. Mervel a reas koulskoude goude div drec'hadenn war an Durked, en ur vont da neuial er Saleph (Goskü). Un nebeud marc'heien a yeas betek Sant-Yann-Akr evit sikour ar groazeien. Eno e voe krouet an Urzh Teutonek.
En e zeroù e oa un urzh herberc'hour met e 1192 e teuas da vout milourel hag e 1198 e voe anavezet gant ar pab Inosant III. Uheloc'h eget re ar vistri all e oa c'hoantoù e bevare mestr meur, Hermann von Salza : mennet e oa da grouiñ ur Stad meret gant an Urzh. Goude un añse e Hungaria e 1225 e voe ret d'an Urzh klask en ul lec'h all. Nebeut goude e voent galvet gant ur priñs polonat evit difenn Mazovia ha gant ar galv-se ha « bouilh aour Rimini » e kemerjont Prusia.
Betek 1409 e voe kreñvaet o bro gant an Urzh ha kemer a rejont kalz rannvroioù ; petra bennak m'o devoa kollet enep Rusia e Novgorod hag e briñs Aleksandr Nevsky e 1242 eo aet an Urzh da ziorren e Polonia hag e Lituania. Dont a raas an Urzh da vout kreñv-tre en ur stad soudardel hag ekonomikel. E 1410, e-kerzh ar brezel enep Polonia, e kollas an Urzh emgann Tannenberg. Dont a reas da vezañ gwanoc'h-gwanañ betek 1466, ma teuas da vout gwaz Polonia.
E 1525, diwar ali Martin Luther, e divelegas Albrecht Iañ von Brandenburg-Ansbach, anezhañ Mestr Meur diwezhañ an Urzh Teuronek ; diwar glad an Urzh e savas ur briñselezh a droas da Rouantelezh Prusia.

## Mammennnoù

* Troet a-dammoù eus ar pennad Ordre Teutonique hag eus ar pennad Ordre de Saint Jean de Jérusalem en Terre Sainte.

## Pennad kar

* Roll mistri veur an Urzh Teutonek
# Urzh

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar ger urzh a c'hall kaout meur a ster, hervez an dachenn.

## Renkadur ha rummatadur

Merkañ a ra an heuliañ, ar renkañ
* urzh alfabetek, pe urzh al lizherenneg
* urzh an amzer, hervez an amzer
* urzh dre renk kreskiñ,; urzh dre renk digreskiñ
* urzh hervez an urzhaz
* Rummad e renkadur ar spesadoù bev (bevoniezh). Sellit ouzh urzhad
* Urzh (adeiladouriezh)
** urzh korintek
** urzh doriek
** urzh ionek

## Kempennadur

* urzh emgan (kempennadur ar bagadoù milourien war an tachennoù-brezel
* urzh en linenn
* urzh strewet
* urzh don
* urzh moan
* urzh don
* urzh dezougadeg (karbedoù, bagoù)
* urzh a-steud
* urzh a-skoaz; urzh en ur geñver

## Aozadur sokial

Strollad urzhiet gant reolennnoù politikel, relijiel :
* urzh keodedel
* urzh ar vezeien
* urzh an apotikerien
* urzh ar glañvdiourien
* urzh an alvokaded
* urzhioù a-enor
** urzh an Erminig
** urzh al Lejion a-enor
** urzh broadel an Dellezegezh
* urzh relijiel; urzh menec'h; urzh leaned pe leanezed
** urzh an Templ
** urzh ar vreudeur prezegerien
** urzh an Ursulined
* urzh a varc'hegiezh
** urzh teutonek
** urzh Malta
* Renad kozh
** urzh an Noblañs
** urzh ar Gloer
** urzh an Trede-stad
* Henroma
** urzh ar senatourien
** urzh ar varc'hegeien
** urzh ar bublikaned
** urzh ar pennoù-degad

## Gourc'hemenn

Roet e vez urzhioù gant un aotrouniezh pe un den e-karg pe diwar ur mekanik programet ken e c'heller krediñ e vo graet.
* oberiadenn urzh
* urzh engervel
* urzh servij
* urzhioù d'al loened

## Meizadoù hollek

* urzh ar bed
* urzh politikel hag armerzhel
* urzh naturel an traou

## Pennadoù kar

* Urzhad
* Urzhaz
* urzhidigezh
* Urzhiataer
* Urzhiataerezh
# Urzh Sant Benead

Urzh Sant Benead zo un unvaniezh manatioù katolik o deus bet dibabet, e mare pe vare eus an istor, heuliañ reolenn Sant Benead Norcia (480-547), a zo gwelet evel diazezer an urzh e 529.
# Urzainki

Urzainki (pe Urzainqui hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e Traonienn Erronkari‎.
# Urz Goanag Breiz

Urz Goanag Breiz (Urzh Goanag Breizh e peurunvan) a oa ul luskad broadelour ha kristen evit ar re yaouank. Krouet eo bet gant Herri Kaouisin e miz Mae 1943 e-kerzh an Eil Brezel-bed diwar skouer Urdd Gobaith Cymru e Bro-Gembre. Ar gelaouenn Ololê a oa tost d'al luskad-se.
# Urzh Laconia

An Urzh Laconia (alamaneg: Laconia-Befehl) a oa bet embannet gant ar Großadmiral Karl Dönitz e-pad an Eil Brezel-bed goude peñse al lestr Laconia. Embann a rae sklaer e oa difennet sikour dreistbeverien kevredet.
# Urzh Santiago

Urzh Santiago zo un urzh marc'heien gatolik, e Spagn ha Portugal, krouet war-dro 1160, e Galiza, gant tud hag a felle dezho gwareziñ ar birc'hirined a gerzhe war-du Santiago de Compostela ha reiñ bod diogel dezho.
Treiñ a reas an urzh en ur benveg garedoniñ servijerien fealañ rouaned Spagn. Diego Velázquez, livour ar roue er XVIIvet kantved, ha Manuel Godoy, ministr e dibenn an XVIIIvet, a oa marc'heien Santiago.

## Hiziv

En XIXvet kantved e voe staget madoù an urzh ouzh ar gurunenn.
Bev eo an urzh hiziv hogen n'eo netra nemet un urzh a enor ken.
# Walter Wagner

Walter Wagner (marvet e 1945) a oa an noter a zimezas Adolf Hitler gant Eva Braun er Führerbunker d'an29 a viz Ebrel 1945.
Wagner a oa ur gwiraour hag un ezel eus NSDAP. Anavezout a rae Joseph Goebbels peogwir o doa labouret asambles e Berlin. Enluet e oa bet pa oa ar Gevredidi o tostaat ouzh Berlin. Pa lavaras Hitler da Goebbels e felle dezhañ dimeziñ e vo kaset Wagner betek ar bunker. P'en em gavas eno d'an 28 a viz Ebrel 1945 e verzas ne oa ket ar paper ret evit prientiñ an eured. A-benn ar fin e teuas a-benn da gaout ar pezh a oa ret, hag aozet e voe an eured ur pennadig a-raok hanternoz.
Dres goude e voe kaseet wagner d'e vagad arme en-dro. Lazhet e voe un nebeud devezhioù goude, da vare emgann Berlin.
Eured Hitler a weler e meur a film : Hitler: The Last Ten Days ha Der Untergang. Enno e weler ar mare ma c'houlenn Wagner ouzh Hitler prouiñ ez eo a-orin arian a-raok ma krogfe an eured (ur redi e oa da vare ar renadur nazi).

## Walter Wagner er sinema

* Andrew Sachs eo an aktor a c'hoari perzh Wagner er film breizhveuriat Hitler: The Last Ten Days (1973)
* John Ringham eo an aktor a c'hoari perzh Wagner er film skinwel breizhveuriat The Death of Adolf Hitler (1973)
* Robert Austin eo an aktor a c'hoari perzh Wagner er film skinwel amerikan The Bunker (1981)
* Norbert Heckner eo an aktor a c'hoari perzh Wagner er film alaman Der Untergang (2004)

## Notennoù

* 1 2 Guardian report
# Walter Sutherland

Walter Sutherland, marvet e-tro 1850, e oa sañset komzer a-vihanik diwezhañ an norneg. Eus Skaw war enez Unst er Shetland e oa. Hervez kont e oa o chom en ti a oa ar muiañ en norzh er Rouantelezh-Unanet.
# Walter Lübcke

Walter Lübcke, ganet d'an 22 a viz Eost 1953 ha marvet d'an 2 a viz Even 2019, a oa ur politikour alaman eus ar CDU, lazhet gant un enebour politikel neveznazi Sevel a rae a-du gant degemer enbroidi en Alamagn ; heuliet en devoa mennad Angela Merckel "Wir schaffen das" ("dont a raimp a-benn"). Embannet en devoa «Ar re n'int ket a-du gant hon talvoudegezhioù a c'hell cheñch bro pa fell dezho ma n'int ket a-du». Adkavet e oa bet war leurenn e di gant ur bolod en e gorf. Un neveznazi, Stephan Ernst, hag en devoa plantet ur vombezenn e 1993 en un oaled labourerien estrañjour a zo bet paket abalamour d'e roudoù DNA.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) 'Marianne, 18/06/2019. Kavet : 18 Mezheven 2019.
* ↑ https://plus.lesoir.be/233128/article/2019-06-26/allemagne-un-neo-nazi-avoue-le-meurtre-dun-elu-pro-refugies
# Walter Map

Walter Map (1140 - 1208–1210) a oa ur skrivagner saoz hag a skrivas e latin. N'anavezer nemet un oberenn a vije bet skrivet gantañ, anvet De Nugis Curialium.

## E vuhez

Lavarout a rae bout kembreat a orin ha bezañ eus Marz Kembre (marchio sum Walensibus); Studiañ a eure e Skol-veur Pariz, war-dro 1160 a greder, d'ar c'houlz ma oa Gerard la Pucelle o kelenn eno.
En em gavout a reas gant Thomas Becket kent 1162. Evel den eus lez ar roue saoz Herri II Bro-Saoz, e voe kaset d'ober kefridioù da-gaout Loeiz VII Bro-C'hall hag ar pab Alesant III, ha moarvat e kemeras perzh e Trede Sened-Iliz Lateran en 1179 ma en em gavas gant kannaded Valdezidi. E-pad ar veaj-se en em gavas gant Herri Iañ Champagn, a oa o stagañ gant e veaj diwezhañ d'ar Reter.
Ul leve-gopr en devoa Map en eskopti Lincoln a-benn 1183 aha kansellor an eskopti e oa a-benn 1186.
Goude e voe mestr-chapel e Lincoln, chaloni e St Paul's, London hag en eskopti Hereford hag arc'hdiagon Oxford en 1196.

## E varv

Mervel a reas war-dro Gwengolo 1210.

## Oberennoù

Peurvuiañ ne lakaer nemet un oberenn war e gont, an De nugis curialium.

## Notennoù

* ↑ C. N. L. Brooke, "Map, Walter (d. 1209/10)" en Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 Paysite
* ↑ Ger ha ger: " Eus ar marz gant Kembreiz": Walter Map, De Nugis Curialium distinctio 2, pennad 23
* ↑ British History Online Chancellors of Lincoln accessed on October 28, 2007
* ↑ British History Online Precentors of Lincoln accessed on October 28, 2007
* ↑ British History Online Archdeacons of Oxford accessed on October 28, 2007

## Levrlennadur

* Danevelloù kozh Danvez Breizh, Roparz Hemon, Hor Yezh 1992
* Marylène Possamaï-Pérez, « La figure du roi dans le De Nugis Curialium de Gautier Map », in Et c'est la fin pour quoy sommes ensemble. Hommage à Jean Dufournet, Tome III, Paris, Honoré Champion éditeur, 1993, p. 1155-1170.

## Pennad kar

* Danvez Breizh