# Gwiskri

Gwiskri :
| An ti-kêr. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Guiscriff |
| Bro istorel | Kerne |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | Pondi |
| Kanton | Gourin |
| Kod kumun | 56081 |
| Kod post | 56560 |
| Maer Amzer gefridi | Renée Buquen-Courtel 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Roue Morvan Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Kornôg Kreiz-Breizh |
| Lec'hienn Web | (fr)www.guiscriff.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 081 ann. (2020) |
| Stankter | 24 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 03′ 02″ Norzh 3° 38′ 39″ Kornôg / 48.0505555556, -3.64416666667 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 197 m bihanañ 70 m — brasañ 237 m |
| Gorread | 85,46 km² |
| Gwiskri ||
| kemmañ |
Gwiskri a zo ur gumun eus kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan.

## Douaroniezh

* War lez ar Stêr-Laeron emañ ar gumun.

## Anv

* (fr)Ogée : Guiscrif
* (fr)Marteville & Varin : Guiscriff
* (fr)Dauzat & Rostaing : "marteze breton gwik, bourg, hag anv den".
* (br)Erwan Vallerie : "Guiscri, 1053; Guiseri, 1099; Guasgury, 1160; Guiscrist, 1292; Guiscruy, 1293; Guyscri, 1368; Guyscry, 1368; Guisguri, 1508; Guiscryuy, 1516; Guiscruiff, 1536; Quiscriff, 1630"
* (fr)Embannadurioù Flohic : eus breton gwik = kêr. Disanvet eo talvoudegezh er ger scriff .
* (fr)Hervé Abalain : "Guiscri, 1057; Guiscrist, 1292, parrez savet war gwic evit Largillière; nevez eo an dilost ff : Guiscriff e 1536. Marteze un anv den savet war gwisc, "an hini hag a zoug (gwikamañtoù pe ardamezioù), ha ri = roue pe penn"

## Ardamezioù

N'ez eus ket evit ar poent

## Istor
### Henamzer

* An hent roman eus Vorgium (Karaez bremañ) d'ar Pouldu a dreuze Gwiskri, e tu Pont-Briand.

### XVII$^{vet}$ kantved

Emsavadeg ar Bonedoù ruz:
* un digoll a 3 000 lur a voe paeet gant ar barrez hag he zrev Lannejenn d'an Aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e Sant-Hern d'an 11 a viz Gouere 1675 e-pad Emsavadeg ar Bonedoù ruz;
* nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Gwiskri anvet Ollivier Le Marchand, goude an emsavadeg.

### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ul lodenn eus parrez Gwiskri, he zrev Lannejenn a yeas d'ober ur gumun ivez; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Gwiskri e kanton Lannejenn; e Bann ar Faoued e oa; dilamet e voe kanton Lannejenn gant al lezenn eus an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Lakaet e voe Gwiskri en Arondisamant Pondi bet krouet e 1800 hag e Kanton ar Faoued bet brasaet e 1801.

### XIX$^{vet}$ kantved
#### Brezel Gall-Prusian eus 1870

* Mervel a reas pevarzek gwaz eus ar gumun.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 220 gwaz hervez marilhoù ar gumun, 221 hervez monumant Santez-Anna-Wened, 278 hervez monumant ar re varv (da lâret eo 5,16 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911) eus ar gumun, abalamour d'ar brezel.

#### Repuidi Brezel Spagn

* Meneget e voe un ti evit degemeret repuidi Brezel Spagn er gumun gant is-prefed Arondisamant Pontivi.

#### Eil brezel-bed

* Repuidi-brezel: d'an 10 a viz Even 1940 e oa 200 repuad e Gwiskri; 14 anezhe n'oant ket distroet d'ar gêr c'hoazh d'ar 1añ a viz Gwenholon 1940.
* D'an 28 a viz Even 1944 e voe tapet 110 000 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs. Anv P. Morvan, un den eus Gwiskri, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz
* d'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korf marv un den eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oa; fuzuilhet e oa bet gant al lu alaman;
* mervel a reas 54 den abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ

* Brezel Indez-Sina: tri gwaz a varvas.
* Brezel Aljeria: ur gwaz a varvas.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Chapel Sant Antoen.
* Chapel Sant Vode.
* Chapel Sant Tudual.
* Chapel Sant Gwenael.
* Lia Kervilioù.
* Iliz katolik Sant Pêr ha Sant Paol, XV-XVI$^{vet}$ kantved.
* Chapel Sant Antoen, XVI$^{vet}$ kantved.
* Chapel Lokmaria.
* Chapel Sant Tudual, XVII$^{vet}$ kantved, un delwenn rummet eus Sant Varzhin (XVI$^{vet}$ kantved) enni.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost Dioueliet e voe d’an 10 a viz Gwengolo 1922.

### Bez ar C'hommonwealth e bered Gwiskri

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 1 (Jedburgh-SOE) |
| Hollad | 1 |
Lazhet e voe ar Major Colin Ogden-Smith hag ar Serjant Miodon gant an Alamaned e Kerien d'an 29 a viz Gouere 1944. Gloazet e voe al letanant de Carville e-pad emgannoù dieubiñ Rosporden; mervel a reas e Kemper d'ar 7 a viz Eost 1944.

## Tud
### Tud bet ganet eno

* 1852 : Frañsez ar Mae, barzh ha skrivagner brezhonek
* 1910 ː François-Louis-Marie Kervéadou, eskob Sant-Brieg ha Landreger, eus 19 Genver 1961 da 02 Here 1976

### Tud bet marvet eno

* 1916 : Frañsez ar Mae, barzh ha skrivagner brezhonek. Daoust ma varvas e Gwiskri emañ e relegoù e bered Sant-Inan.

### Ardamezeg ar familhoù

| Ansquer, aotrounez Kenec'hkivilli ha Sant-Kijo | En glazur e arbenn-karv en aour |

## Gevelliñ

* Gleann na Madadh (Iwerzhon)

## Liammoù diavaez

* (br) Gwiskri war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* (fr)Hervé Abalain : Les noms de lieux bretons. Les Universels Gisserot. 2000
* (fr)Centre généalogique et historique du Poher. Kaier ar Poher. war ar stern
* (fr)Albert Dauzat & Charles Rostaing : Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* (fr)A. Marteville & P. Varin, warlec'hien Ogée : Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne. Molliex. Rennes. 1843. Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* (fr)J.B. Ogée : Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne. 1780
* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* (fr)Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* (br)Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé, e ti an aozer, 1939, (e galleg), pajennoù 16 ha 17
* ↑ (fr)Arthur Le Moyne de La Borderie, La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675, adembannet e Les Bonnets Rouges, Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e galleg), pajennoù 106-109
* ↑ (fr)Arthur Le Moyne de La Borderie, La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675, adembannet e Les Bonnets Rouges, Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e galleg), pajennoù 152-154
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 132 ha 168
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Gwiskri - Fichenn ar gumun
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Monumant ar re varv
* ↑ (fr)1914 - 1918 - Des champs aux tranchées, Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 94
* ↑ (fr)Isabelle Le Boulanger, L'Exil espagnol en Bretagne 1937-1940, Coop Breizh, 2016, pajenn 140
* ↑ (fr)Association Mémoire du canton du Faouët, 1939-1945 en Centre-Bretagne, Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn I, pajenn 118
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 133
* ↑ (fr)René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajennoù 315 ha 316
* ↑ (fr)Memorialgenweb - Monumant ar re varv
* ↑ (fr)Memorialgenweb - Monumant ar re varv
* ↑ (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ (fr)Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (en)Commonwealth War Graves Commission
* ↑ (fr)Association Mémoire du canton du Faouët, 1939-1945 en Centre-Bretagne, Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn IV, pajenn 33