OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kumun vetropolitan Bury

Un distrig deuet da vezañ er pleustr ur velestradurezh unvan abaoe freuz Kuzul-Kontelezh Manchester-Veur e 1986, eo Bury.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel Distrig Bury
# Kumuniezh-kumunioù Bro Derwal

Kumuniezh-kumunioù Bro Derwal :
| Anv gallek (ofisiel) | communauté de communes du secteur de Derval |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant(où) | Liger-Atlantel |
| Bro velestradurel | Bro Kastell-Briant |
| Furm | kumuniezh kumunioù |
| Sez | Derwal |
| Deiziad krouidigezh | 1 Gen 2002 |
| Deiziad divodadur | 31 Kzu 2016 |
| Kod RAKEM | 244400495 |
| Prezidant Amzer gefridi | |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 10 758 ann. (2012) |
| Stankter | 42 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Niver kumunioù | 7 |
| Gorread | 258,11 km² |
| Lec'hiadur en departamant ||
| Lec'hienn web | http://www.cc-derval.fr |
| kemmañ |
Kumuniezh-kumunioù Bro Derwal (Communauté de communes du secteur de Derval e galleg) a oa un etrekumuniezh e Liger-Atlantel. Bodañ a rae ar 6 kumun eus kanton kozh Derwal ha kumun Marzheg a zo-hi e Kanton Gwenvenez-Penfaou. E-barzh Bro Kastell-Briant emañ. Merañ a ra 257,90 km² ha 10 338 annezad (2010).

## Ar c'humunioù

* Derwal
* Hentieg
* Hezin-ar-Mengleuzioù
* Lanvoe
* Luzevieg
* Marzheg
* Sant-Visant-al-Lann

## Prezidanted

Michel Houllier, maer Marzheg, a zo bet he frezidant. E 2013 e oa Jean Louër, maer Derwal, addilennet e 2014.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Kumuniezh-kumunioù Pornizh

Kumuniezh-kumunioù Pornizh :
| Anv gallek (ofisiel) | communauté de communes de Pornic |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant(où) | Liger-Atlantel |
| Bro velestradurel | Bro Raez Atlantel |
| Furm | kumuniezh kumunioù |
| Sez | Pornizh |
| Deiziad krouidigezh | 1 Gen 2002 |
| Deiziad divodadur | 31 Kzu 2016 |
| Kod RAKEM | 244400677 |
| Prezidant Amzer gefridi | |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 34 787 ann. (2013) |
| Stankter | 147 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Niver kumunioù | 8 |
| Gorread | 236,46 km² |
| Lec'hiadur en departamant ||
| Lec'hienn web | http://www.ccpornic.fr/ |
| kemmañ |
Kumuniezh kumunioù Pornizh a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus Frañs, e departamant al Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet eo bet e 2002.

## Kumunioù

Kumuniezh kumunioù Pornizh a yae 8 kumun d'ober anezhi :
* Arzhon-Raez
* Kerverner-Raez
* Kalveg
* Mousteroù-Raez
* Plaen-Raez
* Pornizh (sez)
* Pradvael
* Sant-Mikael-Keveger

## Brezhoneg

E distro-skol 2012 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 14 skoliad (0,4 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez

* Kumuniezh kumunioù Pornizh

## Notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Ofis ar Brezhoneg
# Kumuniezh-kumunioù Plangoed-Plelann-Vihan

Kumuniezh kumunioù Plangoed-Plelann-Vihan a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù, e Bro Dinan, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Krouet e voe e 2013.
Ar gumuniezh-kumunioù a gemere lec'h Kumuniezh-kumunioù Plangoed Traoñ an Argenon ha Kumuniezh kumunioù Plelann-Vihan.
Edo he sez e Plangoed. He frezidant diwezhat a oa Michel Raffray, maer Pludunoù.
D'ar 1añ a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Dinan Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant Dinan Kumuniezh, kumuniezh kumunioù Bro Kaon, 7 kumun a oa e kumuniezh kumunioù Bro Matignon, 3 c'humun a oa e kumuniezh kumunioù Bro Gwesklin ha 3 c'humun a oa e kumuniezh kumunioù ar Renk hag ar Froudveur.

## Kumunioù

Ar gumuniezh kumunioù a yae 18 kumun d'ober anezhi :
* Boursaout
* Kersaout
* Krehen
* Landebiav
* Langadiarn
* Langenan
* Lannandeg
* Plangoed (sez)
* Plelann-Vihan
* Pleven
* Ploareg
* Pludunoù
* Sant-Loheñvel
* Sant-Maodez
* Sant-Melar
* Sant-Mikael-Plelann
* Sant-Yagu-an-Enez
* Trebêran
# Kumuniezh-kumunioù Sevr, Mewan ha Goulen

Kumuniezh-kumunioù Sevr, Mewan ha Goulen :
| Anv gallek (ofisiel) | Communauté de communes Sèvre, Maine et Goulaine |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant(où) | Liger-Atlantel |
| Bro velestradurel | Bro Gwiniegi Naoned |
| Furm | kumuniezh kumunioù |
| Sez | An Hae-Foazer |
| Deiziad krouidigezh | 2000 |
| Deiziad divodadur | 31 Kzu 2016 |
| Kod RAKEM | 244400651 |
| Prezidant Amzer gefridi | |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 14 108 ann. (2013) |
| Stankter | 252 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Niver kumunioù | 4 |
| Gorread | 56,01 km² |
| Lec'hiadur en departamant ||
| Lec'hienn web | http://www.cc-sevre-maine-goulaine.fr/ |
| kemmañ |
Kumuniezh-kumunioù Sevr, Mewan ha Goulen a oa anezhi ur gumuniezh-kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 2000.
Edo he sez en Hae-Foazer. He frezidant diwezhañ e oa Jean-Pierre Bouillant, maer an Hae-Foazer.

## Kumunioù

Ar gumuniezh kumunioù a yae 4 c'humun d'ober anezhi:
* Gorre-Goulen
* An Hae-Foazer (sez)
* Kastell-Tepaod
* Sant-Fieg-ar-Mewan

## Liamm

* Lec'hienn web ar gumuniezh-kumunioù

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ « Communauté de communes : Jean-Pierre Bouillant réélu président », Ouest-France, 19 a viz Ebrel 2014.
# Kumtag

Ar C'humtag zo ur gouelec'h e gwalarn Sina.
# Marius Avenches

Marius Avenches (Autun, e-tro 530 – Lausanne, 593 pe 594) anavezet ivez evel Marius Aventicae, Marius Aventicensis e latin, Marius, Maire ha Maure, a oa un eskob katolik er VI$^{vet}$ kantved, ha kentañ eskob Lausanne, e Suis hiziv.
Skrivet en deus Chronicon, a zanevell darvoudoù istorel eus ar bloaz 455 betek ar bloaz 581..

## Levrlennadur

* (fr) Favrod, Justin. La chronique de Marius d’Avenches (455-581). Lausanne : Cahiers Lausannois d'Histoire Médiévale (CLHM), levrenn 4, 1991.

## Notennoù

* 1 2 (fr) Nominis'. Kavet : 10/10/2023.
* ↑ Gwelet ardamezioù kêr Avenches.
* ↑ (la) (fr) 'Chronicon'. Kavet : 10/10/2023.
* ↑ (fr) CLHM. Kavet : 10/10/2023.
# Marius Joubert

Marius Joubert (Paarl, 10 a viz Gouere 1979) zo ur rugbier suafrikan. C'hoarier kreiz e voe war an dachenn evit ASM Clermont Auvergne adalek 2007 betek 2011.

## Kluboù

* 1999-2001 : Boland Cavaliers
* 2002-2006 : Western Province ha Stormers
* 2007 : Free State Cheetahs ha Central Cheetahs
* 2007-2011 : ASM Clermont Auvergne, a voe Kampion Bro-C'hall e 2010
* 2011-2013 : Natal Sharks (ha Sharks e 2012)
# Mariy El

Mariy El (Чăваш Ен e marieg ha Мари́й Эл e rusianeg), ent-ofisiel Republik Mariy El (Марий Эл Республик e marieg, Респу́блика Мари́й Эл e rusianeg), a zo unan eus Republikoù Kevread Rusia en norzh d'ar Volga. Yochkar-Ola eo ar gêr-benn. 698 176 a dud a oa o vevañ eno e 2010, Maried evit 44% anezho, ha 47% a Rusianed.

## Istor

* OE Mari

## Pennadoù kar

* marieg

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mariza

Mariza eo anv-micher Marisa dos Reis Nunes Com, kanerez fado portugalek ganet e Lourenço Marques e 1973. Klevet eo bet war leurennoù New York, Los Angeles, Pariz, Sydney pe Londrez. Lakaet eo par da Amalia Rodrigues.
Ganet eo e Lourenço Marques (hiriv Maputo), e Mozambik, ha merc'h eo da José Brandão Nunes, ur Portugalad, ha da Isabel Nunes, Mozambikanez. Pa oa ganet goude seizh miz dougen e soñjed ne vije ket chomet bev.

## He fladennoù

* Fado em Mim (2001)
* Fado Curvo (2003)
* Transparente (2005)
* Concerto em Lisboa CD (2006)
* Terra (2008)
* Fado Tradicional (2010)
* Best Of (Mariza) (2014)
* Mundo (2015)

## Pennad kar

* Mariza and the Story of Fado, film diwar he fenn

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel (pt) (en)
* Beijo de Saudade, kanet gant Mariza ha Tito Paris
# Maritsa

Ar Maritsa (Марица, Maritsa e bulgareg ; Έβρος, Evros e gresianeg ; Meriç e turkeg) zo ur stêr eus ar Balkanioù a red a-dreuz Bulgaria, Gres ha Turkia. 480 km hed zo dezhi.
Eieniñ a ra e menezioù Rila e kornôg Bulgaria ha redek goude-se trema ar gevred, en ur dreuziñ kêr Plovdiv. E Bulgaria e vez implijet ar stêr evit kaout tredan hag evit doura ar parkeier,met ne c’haller ket bageal warni. Talvezout a ra da harzoù, ur pennadig, etre Bulgaria ha Gres ha goude-se etre Gres ha Turkia. Er su da Edirne, e Turkia, eo rannet ar stêr etre div vrec'h a red war-zu ar c'hreisteiz, betek en em deurel e Mor Egea dre un delta e-kichen kêr Enez (Ainos).
# Maritza Valdes

Maritza Valdes a zo bet ganet d'ar 4 a viz Du 1966.
C'hoarierez echedoù portugalat a orin eus Kuba.
Mestr (Maouezi) (FIDE) eo.
2 155 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Mae 2011 .

## Liammoù diavaez

* Div bartienn e Chessgames

## Notennoù ha daveoù

* ↑ He fichenn FIDE
# Mariña Oriental

Ar Mariña Oriental zo ur c'homark eus Galiza, en hanternoz proviñs Lugo. Ar reterañ eo eus an tri c'homark a ya d'ober ar Mariña de Lugo.

## Kumunioù

Peder c'humun zo e komark ar Mariña Oriental
* Barreiros,
* A Pontenova,
* Ribadeo, ar pennlec'h anezhañ,
* Trabada.
# Marius

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Marius zo un anv latin ha gallek, ha hini meur a zen.
* Marius Avenches, eskob katolik er VI$^{vet}$ kantved
* Caius Marius, jeneral ha den a Stad roman, marvet e −86
* Simon Marius (1573-1624), steredoniour alaman
* Marius Jacob 1879-1954), anarkour gall
* Marius Petipa (1818-1910), korollour gall
* Marius Trésor, melldroader gall

## Gwelet ivez

* Mario
# Mariña Central

Ar Mariña Central zo ur c'homark eus Galiza, en hanternoz proviñs Lugo, anezhañ ar c'homark kreiz eus an tri c'homark a ya d'ober ar Mariña de Lugo.
Mondoñedo eo ar pennlec'h anezhañ.
# Mariña Occidental

Ar Mariña Occidental zo ur c'homark eus Galiza, en hanternoz proviñs Lugo. Ar c'hornokañ eo eus an tri c'homark a ya d'ober ar Mariña de Lugo.
Viveiro eo ar pennlec'h anezhañ, war lez ar ría de Viveiro.
# Legio I Isaura Sagittaria
## Istor

Legio I Isaura Sagittaria (Lejion kentañ gwaregerien Isauria) zo ul lejion roman bet savet gant Dioklesian (impalaer eus 284 da 305), tost da fin e ren, evit difenn rannvro Isauria, e-kichen ar menezioù Taurus en Azia Vihanañ.
Da gentañ, Legio I Isaura Sagittaria a oa dindan urzh Comes per Isauriam (= kont evit Isauria) hag a oa e penn al limitanei (gward-harzoù).
Hervez Ammianus Marcellinus, war-dro 350, e oa dilaosket o bro gant Isaurianed evit mont da ober riblerezh war an aod war-dro Seleucia ad Calycadnum (hirie Silifke e Turkia). Er bloaz 354, difennet e oa mat ar gêr gant Legio I Isaura Sagittaria, Legio II Isaura ha Legio III Isaura, dindan urzhioù comes Castricius.
War a seblant, da vare an impalaer Valens (364-378), Legio I Isaura Sagittaria zo bet galvet evel pseudocomitatenses evit heuliañ an impalaer, hag e oa e Caesarea hag Ankyra, hag en devoa ezhomm muioc'h a soudarded evit stourm ouzh an alouber Procopius. Trec'h e voe Valens war Procopius d'ar 27 a viz Mae 366.
Adkregiñ e reas an Isaurianed gant o freizhadeg er bloaz 368. Galvet e voe Musonius, Vicarius Asiae (gouarnour eskopti Azia) gant e Diogmiten (harperien polis), mes gallout a reas tud al lejion ha difennerien an harzoù dont a-benn eus an strafuilh-se.
Hervez Notitia Dignitatum, e oa implijet Legio I Isaura Sagittaria evel pseudocomitatenses dindan urzh Magister militum per Orientem (penn-jeneral armeoù ar Reter Izelañ)

## Daveoù ha notennoù

* ↑ An niverenn e sifroù roman roet d'ul lejion a c'hall bezañ forc'hellek. Da vare ar Republik roman e veze savet al lejionoù e-pad ar goañv da vrezeliñ e-doug an hañv ha divodet e vezent a-raok fin an hañv da gaout amzer da vediñ. Roet e veze un niverenn dezhe hervez an urzh ma oant savet. Ar memes lejion a c'halle eta kaout un niverenn disheñvel hervez ar bloaz. An niverennoù I da IV a veze miret evit al lejionoù renet gant ar gonsuled. Dindan an impalaeriezh e oa niverennet al lejionoù savet gant an impalaerien adalek « I ». Kalz nemedennoù a voe neoazh. Aogust e-unan a viras lejionoù kozh gant o niverenn urzh kozh. Vespasian a roas d'al lejionoù a grouas niverennoù lejionoù a oa bet divodet. Kentañ lejion Trajan he doa an niverenn XXX, rak 29 lejion a oa dija. A-wezhioù e oa div lejion gant ar memes niverenn d'ar memes mare. Abalamour da se e oa ouzhpennet ul lesanv cognomen pe un anv a verke orin al lejionerien (Italica = a orin eus Italia), pe ur bobl trec'het gant al lejion (Parthica = trec'h war ar Barted), pe anv an impalaer hag e gens, pa oa bet savet gant an impalaer e kaoz, pe evel ur merk a enor (Galliena, Flavia), (3) pe ur perzh eus al lejion (Pia fidelis = leal). An anv « Gemina » a veze roet d'ul lejion savet diwar div lejion all pe muioc'h c'hoazh pa oa bet kollet kalz soudarded en emgann. En testennoù, ar sifroù « 4 » ha « 9 » evit ober anv eus al lejionoù a veze skrivet « IIII » ha « VIIII » kentoc'h evit « IV » ha « VIIII (Adkins (1994) pp. 55 ha 61).
* ↑ François Zosso & Christian Zingg ː Les empereurs romains. 27 av J.-C. - 476 ap. J.-C. Editions Errance. Paris. 1994
# Legio I Macriana Liberatrix

Legio I Macriana Liberatrix a oa ul lejion roman savet en Africa gant ar gouarnour Lucius Clodius Macer e 68.
Pal al lejion-se e oa harpañ Legio III Augusta e-kerzh emsavadeg Galba a-enep d'an impalaer Neron (68 goude J.K.).
Goude ma oa en em zistrujet Neron, d'an 11 Mezheven 68, e teuas Galba da vezañ an impalaer nevez en e blas.
Disfiz en devoa Galba diouzh Macer hag a gave gouest d'en em sevel eneptañ.
Lazhet e voe Macer e 69, ha dispennet e voe al Legio I Macriana Liberatrix. Dianav eo arouez al lejion.

## Notennoù

* ↑ An niverenn e sifroù roman roet d'ul lejion a c'hall bezañ forc'hellek. Da vare ar Republik roman e veze savet al lejionoù e-pad ar goañv da vrezeliñ e-doug an hañv ha divodet e vezent a-raok fin an hañv da gaout amzer da vediñ. Roet e veze un niverenn dezhe hervez an urzh ma oant savet. Ar memes lejion a c'halle eta kaout un niverenn disheñvel hervez ar bloaz. An niverennoù I da IV a veze miret evit al lejionoù renet gant ar gonsuled. Dindan an impalaeriezh e oa niverennet al lejionoù savet gant an impalaerien adalek « I ». Kalz nemedennoù a voe neoazh. Aogust e-unan a viras lejionoù kozh gant o niverenn urzh kozh. Vespasian a roas d'al lejionoù a grouas niverennoù lejionoù a oa bet divodet. Kentañ lejion Trajan he doa an niverenn XXX, rak 29 lejion a oa dija. A-wezhioù e oa div lejion gant ar memes niverenn d'ar memes mare. Abalamour da se e oa ouzhpennet ul lesanv cognomen pe un anv a verke orin al lejionerien (Italica = a orin eus Italia), pe ur bobl trec'het gant al lejion (Parthica = trec'h war ar Barted), pe anv an impalaer hag e gens, pa oa bet savet gant an impalaer e kaoz, pe evel ur merk a enor (Galliena, Flavia), (3) pe ur perzh eus al lejion (Pia fidelis = leal). An anv « Gemina » a veze roet d'ul lejion savet diwar div lejion all pe muioc'h c'hoazh pa oa bet kollet kalz soudarded en emgann. En testennoù, ar sifroù « 4 » ha « 9 » evit ober anv eus al lejionoù a veze skrivet « IIII » ha « VIIII » kentoc'h evit « IV » ha « VIIII (Adkins (1994) pp. 55 ha 61).
# Legio I Germanica
## Istor

Legio I Germanica a oa bet savet, war a seblant, war-dro 48 kent J.-K. gant Jul Kezar d'ar mare ha ma oa o vrezeliñ ouzh Pompeius.
He lesanv Germanica, bet roet dezhañ da vare Tiber, ne zeu ket abalamour e vefe bet savet gant Germaned, mes dre berzh maz e oa o stourm e Germania.
Diasur eo e istor betek 14 goude J.-K.. Soñj e vez ha goude un emgann gentañ Dyrrachium e-kichen Jul Kezar, e chomas tost dezhañ, ha goude ha ma oa bet drouklazhet, e chomas tost da Aogust.
Kaset e vije bet da vro Spagn evit stourm ouzh Cantabred hag Astured. Eno e vefe bet trec'het meur a wech. Abalamour da se en dije kollet e cognomen Augusta.
Staliet da gentañ e-kichen Köln, e voe kaset er bloaz 35 da sevel kamp Castra Bonnensia (Bonn).
Goude emlazh Neron, d'an 11 Mezheven 68, ha drouklazh Galba, d'ar 15 Genver 69, ec'h embannas Legio I Germanica Vitellius, e jeneral, da impalaer.
Diskaret e voe Vitellius gant Vespasian d'an 20 a viz Kerzu 69, ha trec'het Legio I Germanica gant lejionoù Vespasian.
Ar peurrest eus Legio I Germanica zo bet enframmet e-barzh Legio VII Gemina.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ An niverenn e sifroù roman roet d'ul lejion a c'hall bezañ forc'hellek. Da vare ar Republik roman e veze savet al lejionoù e-pad ar goañv da vrezeliñ e-doug an hañv ha divodet e vezent a-raok fin an hañv da gaout amzer da vediñ. Roet e veze un niverenn dezhe hervez an urzh ma oant savet. Ar memes lejion a c'halle eta kaout un niverenn disheñvel hervez ar bloaz. An niverennoù I da IV a veze miret evit al lejionoù renet gant ar gonsuled. Dindan an impalaeriezh e oa niverennet al lejionoù savet gant an impalaerien adalek « I ». Kalz nemedennoù a voe neoazh. Aogust e-unan a viras lejionoù kozh gant o niverenn urzh kozh. Vespasian a roas d'al lejionoù a grouas niverennoù lejionoù a oa bet divodet. Kentañ lejion Trajan he doa an niverenn XXX, rak 29 lejion a oa dija. A-wezhioù e oa div lejion gant ar memes niverenn d'ar memes mare. Abalamour da se e oa ouzhpennet ul lesanv cognomen pe un anv a verke orin al lejionerien (Italica = a orin eus Italia), pe ur bobl trec'het gant al lejion (Parthica = trec'h war ar Barted), pe anv an impalaer hag e gens, pa oa bet savet gant an impalaer e kaoz, pe evel ur merk a enor (Galliena, Flavia), (3) pe ur perzh eus al lejion (Pia fidelis = leal). An anv « Gemina » a veze roet d'ul lejion savet diwar div lejion all pe muioc'h c'hoazh pa oa bet kollet kalz soudarded en emgann. En testennoù, ar sifroù « 4 » ha « 9 » evit ober anv eus al lejionoù a veze skrivet « IIII » ha « VIIII » kentoc'h evit « IV » ha « VIIII (Adkins (1994) pp. 55 ha 61).
* ↑ hirie Durrës
# Legio IX Hispania

Al Legio IX Hispania zo ul lejion roman krouet er c'hentañ kantved goude J.-K.
E 43, e savas an impalaer Glaoda un arme evit mont da stourm a-enep priñsed ar Gatuvellauni hag an Drinovantes en Enez Vreizh, enni al Legio II Augusta, al Legio IX Hispania, al Legio XIV Gemina, hag al Legio XX Valeria. Ar penn-jeneral a oa Aulus Plautius. Jeneral al lejion e oa Hosidius Geta.
E 48-49 e oa staget al lejion da Lindum (Lincoln hiziv), e bro ar Goritani.
Er bloaz 71 e oa kaset al lejion da Eburacum (York hiziv), e bro ar Vrigantes, war urzh Quintus Petilius Cerialis, ar jeneral-gouarnour roman evit Britannia romania.
E 83 pe 84, dindan ar jeneral Agricola, e kemeras perzh en Emgann Mons Graupius (Grampians), e Bro-Skos a-vremañ, a-enep armead 30 000 Brezhon ar penngadour Galgacos e-kerzh emgann diwezhañ Brezhoned Enez Vreizh.
# Legio I Armeniaca

Legio I Armeniaca (Kentañ Lejion eus Armenia) a oa bet savet, war a seblant, e-kerzh an III$^e$ kantved evit difenn bro Armenia.

## Istor

Ne ouzer ket resis pegoulz na dindan peseurt impalaer eo bet savet al lejion-se, mes war a seblant e oa e-kerzh en III$^e$ kantved.
Gouzout a reer e oa Legio I ha Legio II Armeniaca lejionoù limitanei, savet evit difenn proviñs roman Armenia.
E 363, al lejion a gemeras perzh en ergerzhadegoù Julian etrezek pleg-mor Persia. Trec'h e voe da gentañ e Seleucia, e Siria, met stanket e oa bet dirak Ctesiphon, ha ret e oa bet dezhi mont en-dro.
War-lerc'h, Jovian a voe ret dezhañ dilaoskiñ broioù bet aloubet gant Dioclesian.
E 382, Legio I Armeniaca a voe kaset etrezek rannvro Isauria, skoet gant taolioù-dispac'h. Matronianus, comes Isauriae (kont Isauria) a implijas al lejion evit kreñvaat mogerioù kêr Arnemurium (hirie Eski Anamur, e Turki).
Hervez Notitia Dignitatum (fin ar IVvet kantved), Legio I Armeniaca a oa d'ar c'houlz-se ul legio pseudocomitatensis dindan urzh magister militum per Orientem (penn-jeneral evit ar Reter). Ar pseudocomitatenses a oa rannadoù eus limitanei, bagadoù-stourm an harzoù, ha lakaet evit ur pennad amzer gant comitatenses, bagadoù-fiñv evit ergerzhadegoù ispisial.

## Notennoù

* ↑ An niverenn e sifroù roman roet d'ul lejion a c'hall bezañ forc'hellek. Da vare ar Republik roman e veze savet al lejionoù e-pad ar goañv da vrezeliñ e-doug an hañv ha divodet e vezent a-raok fin an hañv da gaout amzer da vediñ. Roet e veze un niverenn dezhe hervez an urzh ma oant savet. Ar memes lejion a c'halle eta kaout un niverenn disheñvel hervez ar bloaz. An niverennoù I da IV a veze miret evit al lejionoù renet gant ar gonsuled. Dindan an impalaeriezh e oa niverennet al lejionoù savet gant an impalaerien adalek « I ». Kalz nemedennoù a voe neoazh. Aogust e-unan a viras lejionoù kozh gant o niverenn urzh kozh. Vespasian a roas d'al lejionoù a grouas niverennoù lejionoù a oa bet divodet. Kentañ lejion Trajan he doa an niverenn XXX, rak 29 lejion a oa dija. A-wezhioù e oa div lejion gant ar memes niverenn d'ar memes mare. Abalamour da se e oa ouzhpennet ul lesanv cognomen pe un anv a verke orin al lejionerien (Italica = a orin eus Italia), pe ur bobl trec'het gant al lejion (Parthica = trec'h war ar Barted), pe anv an impalaer hag e gens, pa oa bet savet gant an impalaer e kaoz, pe evel ur merk a enor (Galliena, Flavia), (3) pe ur perzh eus al lejion (Pia fidelis = leal). An anv « Gemina » a veze roet d'ul lejion savet diwar div lejion all pe muioc'h c'hoazh pa oa bet kollet kalz soudarded en emgann. En testennoù, ar sifroù « 4 » ha « 9 » evit ober anv eus al lejionoù a veze skrivet « IIII » ha « VIIII » kentoc'h evit « IV » ha « VIIII (Adkins (1994) pp. 55 ha 61).
# Menez Ararat

Menez Ararat (e turkeg: Ağrı Dağı; en armenianeg: Արարատ Ararat; e kurdeg Çiyayê Agirî), anvet Masis ivez en armenianeg (Մասիս), a zo ur menez uhel hag a zo bremañ e reter pellañ Turkia, goude bezañ bet en Armenia ar C'hornaoueg. Menez uhelañ Turkia eo gant 5 165 m, e proviñs Ağrı. Ur menez-tan kozh eo toget gant erc'h padus. Div uhelenn a zo, Ararat Bras hag Ararat Bihan. Brudet eo ar menez abaoe amzer ar Bibl (Geneliezh 8,4) pa'z eus meneg ennañ e vije aochet arc'h Noe warnañ war-lerc'h al Liñvadenn Veur. Daoust ma n'emañ ket ken en Armenia en deus ar menez ur perzh bras en arouezelezh ar vro. Gwelet e vez mat eus ar gêr-benn, Yerevan, ha treset eo war ardamezioù ar vro.

## Arouezelezh

Gwelet a reer Menez Ararat war ardamezioù Armenia.
Treset e oa ivez war ardamezioù Republik Sokialour Soviedel Armenia.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Menez (Dispac'h gall)

Ar Menez (galleg: La Montagne) a oa ur strollad politikel e-kerzh an Dispac'h Gall. Izili ar strollad a veze graet Menezidi anezho, azezet e oant war bankoù uhelañ ar Goñvañsion vroadel.
Reveulzierien radikal a oa anezho hag enebet daonet d'ar Jirondined. Ganet e oa an anv e-kerzh un emvod eus ar Vodadeg lezenniñ. Implijet e voe da vat er bloavezh 1793. E-kerzh hañv 1793, ar stourm etre an daou strollad en doa rannet ar Goñvansion Vroadel. Er bloavezh-se, ar Venezidi a oa bet krouerien Ren ar Spont.
Ar Venezidi a oa dreist-holl tud eus ar renkadoù kreiz brudet-mat e kêr Bariz. Setu perak e e oa kizidik-tre ar Venezidi ouzh imorioù poblañs kêr dreist-holl labourerien ar Sans-culottes. Ar Venezidi a grede kreñv er soñj e oa mat ar pezh a oa mat evit Pariz evit ar peurrest eus ar vro. Klasket e oa bet ganto sevel reizhadennoù bihan evit ar maezioù, met evit an darn ne oa ket bet kaset an traoù betek-penn. Selloù ar Venezidi a oa troet muioc'h war-zu peorien ar c'hêrioù evit war-zu ar maezioù.
# Menez Bismarck

Menez Bismarck zo ur menez greunvaenek e biz Zimbabwe.
Ergerzhet e voe ar menez hag an trowardroioù e 1872 gant ar beajour alaman Karl Mauch (-), hag anvet ar menez gantañ diwar-lerc'h anv ar c'hañseller alaman Otto von Bismarck.

## Notennoù

* ↑ (en) Bernhard, F. O.. Karl Mauch – African Explorer. Cape Town : Struik, 1971 (ISBN 978-0-86977-002-3)
# Menez (bro)

Ar Menez (Le Mené e galleg) a zo ur vroig en Argoad, e Breizh-Uhel, er Biz da Loudieg. Emañ a-ramp war Bro-Sant-Brieg ha Bro-Sant-Maloù.
Menez Beller (pe Bel-Air) eo pennlein ar vro, 339 metr uhelder dezhañ, e kumun Trebrid. En em astenn a ra e zinaouennoù war gumunioù Trezeniel ha Plesala ivez.
El lec'h ma oa lanneier e vez gounezet hiziv edeier ha boued-chatal dreist-holl, etre koadoù bihan ha bodadoù gwez. N'eus ket garzhaoueg ken koulz lavaret. Hervez an douaroniour Pierre-Yves Le Rhun ez eus bremañ er Menez un « ec'honded trevadoù edeier hag a denn d'ar Beauce, nemet ar Middle-West e vefe. ».

## Pennadoù kar

* Kumuniezh kumunioù ar Menez
* Kumuniezh kumunioù Koad Alan hag ar Menez

## Notennoù ha daveoù

* ↑ "La Bretagne et les Bretons" gant Maurice Le Lannou, embannet gant PUF, 1991, pajenn 121.