OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Samantha Davies

Samantha Davies, bet ganet d'an 23 a viz Eost 1974 e Portsmouth (Bro-Saoz), a zo ur vageerez-dre-lien vreizhveuriat.
Emañ o chom e Tregon ha bageal a ra e Porzh ar Forest.

## Loreadeg
### E-bourzh Roxy

* 10vet e Transat Jacques Vabre 2007
* 7vet e Transat B to B 2007
* 5vet e STAR 2008
* 4vet e Vendée Globe 2008-2009, e 95 devezh 4 eurvezh ha 39 munutenn, nemet 1 e 20 min muioc'h eget Marc Guillemot
* 4vet e Transat AG2R 2010 gant Romain Attanasio

### E-bourzh bigi all

* 11vet e Transat 6.50/Mini-Transat 2001
* 6vet e Volvo Ocean Race 2014-2015
* 5vet e Transat Jacques Vabre 2015 gant Tanguy de Lamotte

### Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Samantha Scaffidi

Samantha Scaffidi, ganet d'an 3 a viz Meurzh 1989, zo un aktourez, filmaozerez ha produerez stadunanat. Brudet eo evit he roll a Victoria Heyes er film spont slasher ha gore Terrifier embannet e 2016 gant Damien Leone hag er film da heul Terrifier 2 (2020). Scaffidi zo bet ivez o c'hoari Georgette er film Sam (2015) hag Alessandria en Sarah Q (2018).
Ouzhpenn bezañ aktourez, Scaffidi zo renerez ar Rape, Abuse & Incest National Network (RAINN).

## Filmlennadur
### Film

| Bloavezh | Titl | Roll | Notenn(où) |
| 2013 | Uncomfortable Silence | The Waitress | Film berr |
| 2013 | Derailing | Bea | Film berr |
| 2015 | The Networker | Michelle | |
| 2015 | Sam | Georgette | |
| 2015 | Act, Naturally | Samantha | Film berr |
| 2016 | Terrifier | Victoria Heyes | Film slasher |
| 2017 | Demon Hole | Luce | |
| 2017 | American Fango | Kathy | |
| 2018 | Sarah Q | Alessandria | |
| 2020 | Terrifier 2 | Victoria Heyes | Film slasher heuliad Terrifier (2016) |

## Liammoù diavaez

* Samantha Scaffidi war IMDb
* (en) Lec'hienn ofisiel
# Sam Nujoma

Sam Daniel Shafiishuna Nujoma (ganet d'an 12 a viz Mae 1929) zo ur politikour bet prezidant kentañ Namibia.
E 1960 e teuas da vezañ prezidant ar SWAPO. Goude bezañ goulennet en aner digant ar Broadoù Unanet lakaat Suafrikaned da baouez gant o zrevadennerezh e Mervent Afrika (anv kent Namibia) ec'h aotreas an emsav armet e 1966. Deroù brezel dieubidigezh Namibia e voe. Dre ma oa Nujoma e penn ar SWAPO e voe lakaet da brezidant Namibia pa voe dizalc'h ar vro e 1990. Addilennet e voe e 1994 hag e 1999 gant ouzhpenn 76% eus ar mouezhioù bewech.
g • ka • kePrezidanted Namibia :
| Banniel Namibia | Sam Nujoma • Hifikepunye Pohamba | Banniel prezidanted Namibia |
# Samara (Dnieper)

Samara (ukraineg : Самара) a zo ur stêr ag Ukraina, adstêr d'an Dnipro.
# Sam Worthington

Samuel Henry John Worthington, ganet d'an 2 a viz Eost 1976 zo un aktour ha skrivagner saoz ganet en Aostralia. C'hoariet en deus Jake Sully e 2009 er film Avatar, Marcus Wright en Terminator Salvation, Perseus en Clash of the Titans kement hag er film da heul Wrath of the Titans. Goude ar rolloù-se eo tremenet da rolloù tristoc'h, evel en Everest (2015), Hacksaw Ridge (2016), The Shack, Manhunt: Unabomber (an daou e 2017). C'hoariet en deus ivez an haroz, ar c'habiten Alex Mason, en Call of Duty: Black Ops.
E 2004, Worthington en doa resevet ar priz uhelañ evit ur film gant Aostralia evit e roll en Somersault.

## Liammoù diavaez

* Sam Worthington war IMDb
# Samar

Samar zo unan eus inizi Filipinez, e reter enezeg Visayas. Emañ er biz da enez Leyte. An trede enezenn vrasañ eo e Filipinez, goude Luzon ha Mindanao, gant ur gorread a 13 080 km². Poblet eo gant 1,7 milion a dud (e 2010).
Rannet eo enez Samar e teir froviñs : Samar, Samar an Norzh ha Samar ar Reter. Emañ ar proviñsoù-se e-touez ar re baourañ e Filipinez.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Samaieg

Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù doulayek eo ar samaieg ((t)samai, tamaha, tsamak(k)o, bago, s'aamakk-ulo pe ku(i)le), komzet gant 50 328 den evel yezh kentañ ha gant 8 621 a dud (mui 1 200 den all evel eil yezh) en Omo en Etiopia (1998).
Tost a-walc'h eo d'ar bouseg ha d'ar gawadeg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kouchitek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Samaniego

Samaniego zo ur gumun e kreisteiz proviñs Araba‎, en Euskal Herria.
# Samara (Volga)

Samara (rusianeg : Сама́ра) a zo ur stêr a Rusia.
# Sam Winchester

Samuel Winchester, pe Sam Winchester, zo un dudenn ijinet e bed ar stirad skinwel Supernatural. Sam ha Dean Winchester a zo breudeur hag a chase euzhviled hag a stourm evit difenn an denelezh rak an nerzhioù fall. An dudenn a zo c'hoariet gant Jared Padalecki.

## Yaouankiz

Sam a zo ganet d'an 2 a viz Mae 1983 a-ziwar John ha Mary Winchester e Lawrence, Kansas. Bez eo unan eus tuudennoù pennañ ar stirad skinwel Supernatural. Breur yaouankañ Dean eo, pevar bloaz a zo etrezo. Roet eo bet e anv a-ziwar anv e dad-kozh a-berzh e vamm, Samuel Campbell .
# Nis

Nis a zo un anv-lec'h gouezelek.

## Bro-Skos

* anv gouezelek rann hanternoz Enez Leòdhas, en Inizi Gall, e Bro-Skos , gwelout Nis (Leòdhas).
* ar stêr Nis a red eus al Loch Nis

## Bro-C'hall

* Nis, stumm brezhonekaet anv kêr Nice e Bro-C'hall, pe Nisa

## Gwelet ivez

* Niš
# Nis (stêr)

Ar Stêr Nis ("Abhainn Nis" e gouezeleg; River Ness e saozneg) zo ur stêr eus Skos hag a zeu eus al Loch Nis (Loch Ness e saozneg).
# Nirvana (strollad sonerezh)

Ur strollad rock-grunge oa Nirvana, savet e 1987 hag echu e 1994 goude emzistruj penn ar strollad, Kurt Cobain oa e anv. Hollvrudet eo ar strollad, gant tonioù rock eus ar c'hevier, dindan zouar, er c'hardioù, punk, o skrijal mesket gant ar gitarioù skiltr leun a larsen. Bet awenet en e oad tener gant startijenn sonerezh rock ar bloavezhioù 70,80 evel Patie Smith, Janies Joplin, hag all...
Savet e oa bet ar strollad ba Aberdeen ba Stad Washington, er reter eus SUA. Ar re gentañ bar strollad oa: Kurt Cobain (kan ha gitar), Krist Novoselic (gitar-boud) ha Chad Channing (batiri). Gant 600 $ argant chakod e savjont an albom Bleach, e ti ul label dizalc'h ba Seattle (Sub Pop), evit-fed ar c'hoñvers n'eo ket re rust, met "barnet" mat eo a-benn 'r fin.
Laket o doa Dave Grohl da erlec'hiañ Chad Channing, hemañ ne oa ket ken evit kontantiñ an daou re all, hag embannet o doe un eil bladenn, Nevermind. Kalz gwelloc'h ar son anezhañ neuze, a-drugarez d'un enrolladenn a galite (gant Butch Vig), ur seurt son pop gantañ. Pezh na blijo ket da gKurt tamm ebet. Enrollet eo bet dindan ar label Geffen Records, ur c'hoarvoud a-bouez ha dic'hortoz kaer evit leurenn bed ar sonerezh hag a goñsakro labelioù dizalc'h hag ar grunge... Klevet e veze Smells Like Tenn Spirit (pennganaouenn an albom) hogos ur wech bep eurvezh war MTV, un himn eo deuet da vezañ hag razh an dud a anve bremañ c'hoazh seniñ ar bommoù kentañ gant ar gitar.
Etre an Nevermind hag In Utero e oa bet embannet ur strobad kanaouennoù anvet Incesticide, ur seurt meskaj eo gant torkadoù kanaouennoù chomet diembann betek-henn, pe gant fasoù B ivez. An dra-se o doa graet evit lakat ar selaouerien da c'hortoz ul lajiad.
E 1993 o doa embannet In Utero, startoc'h da selaou er penn kentañ evit ar re n'int ket kustumet deus seurt kanaouennoù ha sonioù, sed dres ar pezh a venne Nirvana seveniñ. Berzh bras zo bet gantañ e-keñver ar c'hritik hag ar c'henwerz, pezh a lakae Kurt Cobain da vezañ lakaet diaes, hemañ a venne splujañ en dianav en-dro. Ne c'houzañve ket ar brud ken, en arbenn ma oa gant kudennoù drammaj, hag gant e wreg, ur stipen seksi, a dene splet eus kement degouezh a oa evit diskouez beg hi fri d'ar babarazied.
Enrollet ez eus bet e 1993 un abadenn "unplugged" e-barzh studioioù MTV, diwezhatoc'h e vo graet ur bladenn deuzouti. Ar sonadeg-mañ a ziskouez un dremm-all eus ar strollad, un arvez akoustikel hag a brou e oa Nirvana ouzhpenn ur strollad rock klasel, espar e oa...
Goude emzistruj Kurt Cobain d'ar 5 a viz Ebrel 1994, e oa echu gant ar strollad. Hogen diamzerel eo deuet ho sonerezh da vezañ, hag e plij kement c'hoazh d'ar remziadoù deuet da heul, un tammig evel ma ra ar Beatles.
Bez' oa Pat Smear (gitar) ba'r strollad n'eus ket pell a-raok marv Kurt.

## Pladennoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Bleach (1989)
* Nevermind (1991)
* Hormoaning (1992, nemet ba Japan ha ba Aostralia)
* Incesticide (1992)
* In Utero (1993)
* MTV Unplugged in New York (1994)
* From the Muddy Banks of the Wishkah (live) (1995)
* Nirvana (2002) (anvet ivez Best Of 1988-1994)
# Nipodeg

Ur yezh witotoek eus isskourr ar yezhoù nipodek eo ar nipodeg (ni+pode) komzet gant tro-dro da 100 den e Perou (1991).

## Gwelet ivez

* Yezhoù witotoek rik
* Yezhoù okainek-witotoek rik
# Niqab

An niqab (diwar an arabeg نِقاب‎ niqāb, "maskl") zo ur ouel a vez douget gant ar merc'hed e broioù zo eus Azia, evel Arabia pe Yemen. Meur a seurt niqab zo, hag a-wechoù e vez mesket niqab ha burqa.

### Turki

Berzet eo an niqab e savadurioù ar stad turk; aotreet eo er straedoù ha kement lec'h all zo.

## Naoned

E miz Ebrel 2010 ez eus bet un tamm trouz abalamour d'ur plac'h o vleinañ he c'harr gant he niqab e Naoned. Daoust ha gallout a reer bezañ niqabet da vleinañ pe rankout a reer bezañ diniqab? Politikourien zo hag a garfe lakaat al lezenn c'hall da ziskoulmañ ar gudenn.

## Lezenn e Bro-C'hall

Er Vodadenn Vroadel c'hall ez eus bet votet ul lezenn, d'an 19 a viz Mae 2010, a nac'h ar gwir da guzhat an dremm er foran; lakaet eo da dalvezout abaoe an 11 a viz Ebrel 2011.
# Nisaetus

Nisaetus :
| Nisaetus floris, tresadenn ouzh un timbr eus Indonezia. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Anv skiantel ||
| Nisaetus Hodgson, 1836 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Nisaetus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho

Dek spesad. evned-preizh a ya d'ober ar genad :
* Nisaetus alboniger,
* Nisaetus bartelsi,
* Nisaetus cirrhatus
** N. c. andamanensis, ceylanensis, cirrhatus, limnaeetus ha vanheurni,
* Nisaetus floris,
* Nisaetus kelaarti,
* Nisaetus lanceolatus,
* Nisaetus nanus
** N. n. nanus ha stresemanni,
* Nisaetus nipalensis
** N. n. nipalensis hag orientalis,
* Nisaetus philippensis,
* Nisaetus pinskeri.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Accipitridae/Nisaetus (lennet e-barzh d'an 22 a viz C'hwevrer 2022).
* ↑ Renket e vezent er genad Spizaetus kent
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Sinaloa

Sinaloa zo un anv-lec'h eus Mec'hiko:
* hin ar stêr Sinaloa, hag en em daol e Pleg-mor California,
* hini kumun Sinaloa, war lez ar stêr
* hini Sinaloa de Leyva, kêrbenn ar gumun
* hini Sinaloa, ar stad
# Sinairezenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen sinairezenn (diwar ar henc'hresianeg: συναίρεσις; saoz: synaeresis) evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez kurzet div vogalenn an eil war-lerc'h eben betek dont da vezañ un diftongenn, da skouer en alamaneg:
    ideal ("peurdereat"): distagadur unvan: [ideˈʔaːl] pe [ideˈaːl], distaget alies gant sinairezenn [iˈdjaːl].
Bez' e c'hell bezañ degemeret seurt degouezhioù er yezh unvan dre skrid tra ma'c'h a ur yezh war gemmañ a-hed ar wezh pe bez' e c'hellont bezañ implijet dre gomz pe e rannyezhoù 'zo nemetken.

## Gwelit ivez:

* Diairezenn
* Metaplasmenn
* Troc'hadur
* Koazhadur
* Apokoptenn
* Sinkopenn
* Strizhadur
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge
# Sinagra

Sinagra zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Sinaloa (stad)

Sinaloa zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e gwalarn ar vro, war aod Pleg-mor California. Culiacán eo ar gêr-benn.
En-dro dezhi stadoù Sonora, Chihuahua, Durango ha Nayarit. 58 092 km² eo he gorread. 2 536 844 a dud enni. E gwalarn Mec'hiko n'eus ket tudetoc'h.

## Kêrioù

Culiacán eo ar gêr-benn. Sede anvioù ar c'herioù all: Mazatlán, Los Mochis, Guasave, Guamúchil, Escuinapa, El Fuerte, Sinaloa de Leyva, El Rosario, San Ignacio de Piaxtla, Choix.
# Sinagogenn Rykestraße

Sinagogenn Rykestraße eo sinagogenn vrasañ Alamagn. E karter Prenzlauer Berg en arondisamant Pankow e Berlin emañ. Goude labourioù a badas ur bloavezh eo bet digoret en-dro d'an 31 a viz Eost 2007.

## Istor

E 1904 e voe savet. Ur savadur savet gant brik eo, en doare nevezroman. Pa voe savet e c'halled degemer 2 000 den enni (1 074 den hiziv an deiz). C'hwezhet e voe an tan enni gant an Nazied e-pad Nozvezh ar strink, d'an 9 a viz Du 1938. Met dre ma oa stank an tiez tro-dro e voe lazhet an tan buan gant ar bomperien. Goude-se e voe implijet da varchosi ha da zastumlec'h. Adalek 1945 e teuas da vezañ ul lec'h azeuliñ en-dro. D'ar mare-se e oa e Berlin ar Reter. Dilezet e voe gant pennoù an DDR ha ne voe ket graet war he zro. Adkempennet e voe er bloavezhioù 2000 ha digoret en-dro d'an 31 a viz Eost 2007. E-touez an dud a gemeras perzh el lid e oa ar rabin Lzo Trepp, hag a oa bet o labourat enni betek 1936.

## Gweladenniñ

Gweladenniñ ar sinagogenn a c'haller da Yaou etre 2 eur ha 6 eur ha da Sul etre 11 eur ha 4 eur. Displegadennoù en alamaneg hag e saozneg a vez kinniget. Lidoù a vez aozet da Wener da noz ha da Sadorn vintin. A-benn tizhout ar sinagogenn e c'haller tapout ar metro (linenn U2, arsav Senefelderplatz ha hini Eberswalder Straße) pe an tramway (linenn M2, arsav Knaackstraße ha hini Marienburger Straße).

## Levrlennadur

* "Berlin :Retour à la synagogue", L'Express, 20 a viz Kerzu 2007

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Luc'hskeudennoù
# Sinalefa

Er yezhoniezh e vez implijet an termen sinalefa (diwar ar henc'hresianeg: synaleifein "kenstrollañ dre disac'hañ"; saoz.: synalepha) evit komz eus ar fed ma vez koazhet div silabenn en unan, da skouer:

## Gwelit ivez:

* Metaplasmenn
* Troc'hadur
* Apokoptenn
* Sinkopenn
* Sinairezenn
* Strizhadur
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge
# Sinagogenn Naoned

Sinagogenn Naoned zo ur sinagogenn lec'hiet e kreiz kêr Naoned, e straed-dall Kopernik. Savet e oa bet e 1870.

## Istor

Er Grennamzer e oa Naoned ar gêr eus Breizh ma oa ar muiañ a Yuzevien.
Krouet e oa bet koñsistor yuzev Naoned e 1834. Da neuze en em vode ar Yuzevien, evit o lidoù, en un ti hag a oa straed Montesquieu. Goude 1852 e veze graet al lidoù en un templ a oa straed Rosière d'Artois. Re vihan e oa hag e 1866 e oa bet ar Yuzevien o c'houlenn digant an ti-kêr arc'hant hag ul lec'h evit sevel ur sinagogenn. A-benn ar fin e voe aotreet sevel an ti e 1868. Gant an ti-kêr e voe roet 6 000 lur evit se. Prenet e voe un dachenn e 14 000 lur, gant arc'hant dastumet e-touez ar gumuniezh Yuzevien.
Digoret e voe ar sinagogenn ent-ofisiel d'an 21 a viz Mezheven 1870. Da neuze e oa 200 den e kumuniezh yuzev Naoned.

## Notennoù

* 1 2 Claude Kahn et Jean Landais, Nantes et les Nantais sous le Second Empire, Ouest éditions & Université inter-âges de Nantes,‎ 1992, pp. 90-92, (ISBN 2-908261-92-8).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Pennad Ouest-France 04/06/2010
# Siyəzən

Siyəzən zo ur rayon eus Azerbaidjan, e reter ar vro, war aod Mor Kaspia.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Azerbaidjan :
| Rayonoù | Abşeron · Ağcabədi · Ağdam · Ağdaş · Ağstafa · Ağsu · Astara · Babək · Balakən · Bərdə · Beyləqan · Biləsuvar · Cəbrayıl · Cəlilabad · Culfa · Daşkəsən · Füzuli · Gədəbəy · Goranboy · Göyçay · Göygöl · Hacıqabul · İmişli · İsmayıllı · Kəlbəcər · Kəngərli · Kürdəmir · Laçın · Lənkəran · Lerik · Masallı · Neftçala · Oğuz · Ordubad · Qax · Qazax · Qəbələ · Qobustan · Quba · Qubadlı · Qusar · Saatlı · Sabirabad · Salyan · Samux · Sədərək · Siyəzən · Şabran · Şahbuz · Şamaxı · Şəki · Şəmkir · Şərur · Şuşa · Tərtər · Tovuz · Ucar · Xaçmaz · Xızı · Xocalı · Xocavənd · Yardımlı · Yevlax · Zaqatala · Zəngilan · Zərdab |
| Kêrioù | Bakı · Gəncə · Lənkəran · Mingəçevir · Naftalan · Naxçıvan · Sumqayıt · Şəki · Şirvan · Şuşa · Xankəndi · Yevlax |
# Sizhunieg

Ur sizhunieg zo ur gelaouenn hag a vez embannet bep sizhun, en un doare sizhuniek enta.

## Sizhuniegoù hervez ar yezhoù
### E brezhoneg

* Ya! eo ar sizhunieg nemetañ e brezhoneg.

### E galleg

* Le Canard enchaîné
* Charlie Hebdo
* Marianne
* L'Express

### E saozneg

* New Statesman
* The Economist
* The Spectator

### En alamaneg

* Der Spiegel
* Stern

## Penadoù kar

* Pemdezieg
# Siziano

Siziano zo ur gumun eus Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
# Sizailh

Ur sizailh zo ur benveg gant div aotenn lemm, staget dre ar c'hreiz, da droc'hañ danvez pe blev, pe paper a-wechoù.

## Kemeniñ

Gant an nadoz eo unan eus binvioù ar c'hemener.

## Keginañ

Keginerien zo o devez ur sizailh da droc'hañ kig. Surjianed ivez.

## Istor

Ar sizailh divaotennek staget en o c'hreiz a vije bet ijinet war-dro 100 goude JK en impalaeriezh roman. Anavet e oant ivez er Reter Pellañ. Servij a raent da gentañ da droc'hañ gloan diwar gein an deñved.
Adal an IXvet kantved e oant binvioù ordinal en Europa hag Azia.
Ar c'hentañ sizailhoù evit kleizarded zo bet aozet war-dro 1880.

## Yezh

* Diwar levezon ar galleg e kred lod n'eo ket ur ger unan: pa vez lavaret sizailhoù e komzer eus daou venveg, ha n'eo ket eus unan.
* Tud zo a ra meskaj gant ar gerioù sizailh ha kizell, abalamour moarvat ma n'eus nemet ur ger e galleg evit an daou venveg.
# Siôn

Siôn zo un anv-badez kembraek, deuet diwar an anv saoznek John a deu eus an anv hebreek יוחנן (Yôḥānnān).
A-wechoù e vez kemeret evel stumm kembraek an anv-tiegezh ofisiel Jones; da skouer en anv Twm Siôn Cati (Thomas Jones en-ofisiel).

## Stumm all

* Ioan
* Ieuan

## Tud

* Siôn Corn a zo kar-tost d'an Tad Nedeleg

### Barzhed

* Siôn Cent (war-dro 1400–1435/40)
* Siôn ap Hywel (war-dro 1490-1532)
* Siôn Ceri (beg ar XVIvet kantved)
* Siôn Tudur (1522–1602)
* Siôn Phylip (1543–1620)
* Siôn Treredyn, pe John Edwards (war-dro 1605–1656), beleg ha troer
* Siôn Dafydd Las (marvet e 1694)
* Siôn Bradford (1706–1785)
* Siôn Cadwaladr (XVIIIvet kantved), sonaozer ha den a c'hoariva
* Siôn Aled (XXvet kantved).

### Anv-tiegezh

* Twm Siôn Cati, pe Thomas Jones (1530 - 1620), laer brudet
* Llywelyn Siôn (1540–war-dro 1615), barzh kembraek

## Tudennoù

* Dic Siôn Dafydd, tudenn vojennel
* Siôn Blewyn Coch, louarn e levrioù bugale

## Pennad kar a bell

* Sion
# Siyineg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar siyineg (siyin, siyang pe sizang) komzet gant tro-dro da 10.000 den (1991) e Chin e Myanmar.

## Gwelet ivez

* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
# Sizhun

Ar sizhun zo un heuliad seizh deiz, adalek al Lun betek ar Sul, pe adalek ar Sul betek ar Sadorn. 52 sizhun zo er bloaz.
An doare-mañ da rannañ an amzer a zeu deomp eus an Henamzer goshañ. Dont a ra an anvioù brezhonek an deizioù eus anvioù ar planedennoù, a oa holl anvioù doueed roman.

## Gerdarzh

Dont a ra ar ger eus latin an Iliz septimana, en deus ar memes ster. Un etimologiezh-pobl hag a lavar e vije diwar "seizh hun" a c'haller klevet pe lenn alies a-walc'h.

## Anvioù deizioù ar sizhun

* an deiz kentañ eo, pe e oa, ar Sul, deiz an Heol, Sol e latin, ar "blanedenn" vrasañ, d'ar steredourien a wechall, a grede e oa ur blanedenn;
* an eil e oa al Lun, deiz al Loar, luna e latin, pa gredent e oa an eil planedenn vrasañ
* an trede e oa Meurzh, deiz ar blanedenn Meurzh, anvet diwar an doue Meurzh, doue ar brezel gant ar Romaned,
* ar pevare e oa ar Merc'her, deiz ar blanedenn Merc'her, anvet diwar anv an doue Merc'her,
* ar pempet e oa ar Yaou, deiz ar blanedenn Yaou, diwar anv an doue Yaou,
* ar c'hwec'hvet e oa ar Gwener, deiz ar blanedenn Gwener, diwar anv an doueez Gwener;
* ar seizhvet e oa ar Sadorn, deiz ar blanedenn Sadorn, diwar an doue Sadorn.
Kavet e vez anvioù deizioù peuzheñvel o stumm, hag heñvel o ster, e meur a yezh en Europa.
Deiz an Aotrou eo ar Sul evit an iliz kristen hervez danevell krouidigezh ar bed er C'heneliezh, kentañ levr ar Bibl. Hervez an danevell-mañ eo bet krouet ar bed gant Doue en ur ober ur sizhunvezh : c'hwec'h devezh evit an ober hag ar seizhvet evit an diskuizh.

## Urzh deizioù ar sizhun

Hervez ISO 8601 e krog ar sizhun d'al Lun. Met evit broioù 'zo evel Breizh-Veur hag Amerika latin eo ar boaz lakaat ar sizhun da gregiñ d'ar Sul. Kement-mañ a vije bet boaz kozh ar Vretoned , hervez ar c'hrennlavar : Ar Yaou, an deiz diwezhañ nemet daou.

## Levrlennadur

* Paul COUDERC : Le Calendrier. Que sais je ? , n° 203. PUF. 1946 - 1993.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ V. Henry, Lexique étymologiques des termes les plus usuels du breton moderne, 1900, p. 247
# Sizzano

Sizzano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
# Ragnarr Loðbrók

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ragnarr Loðbrók pe Lothbrok (norseg kozh : Ragnarr Loðbrók, "Ragnar lavregoù-dizoare") a oa ur penn viking [damvojennel eus an henvarzhoniezh norseg hag eus an hengoun fornaldarsaga ; roue Danmark ha Sveden e vije bet.
Hervez ar mammennoù diasur-se, Ragnarr a oa bet brudet evel penn argadennoù skrapañ e Bro-Saoz ha Frankia e-kerzh an IX$^{vet}$ kantved, seziz Pariz e 845 en o zouez.
Hervez an hengoun lennegel, Ragnarr a oa mab ar roue svedat Sigurðr hringr ; teir gwech e voe dimezet : gant ar skjaldmær (ar gadourez) Lathgertha, gant Þóra Borgarhjǫrtr ha gant ar briñsez Aslög (anvet ivez Kráka, Kraba ha Randalin).

## Notennoù

* ↑ (la) (fr) Les annales de Saint-Bertin. Paris : 1871 pp. 60-61. Kavet : 29 Genver 2023.
# Rage (c'hoari video)

Rage (stilizet en RAGE) zo ur c'hoari video tenn doare first-person shooter sevenet gant id Software, hag embannet e miz Here 2011.
Ar c'hentañ gwech ma voe diskouezet ar c'hoari a oa bet e-stumm un tañva teknikel d'an 11 a viz Even 2007, e-pad an Apple Worldwide Developers Conference, hag embannet e oa bet ofisiel e vefe eus ar c'hoari d'an 2 a viz Eost 2007 e-pad at QuakeCon. Rage a implij lusker video id Software anvet id Tech 5, ha bez e voe ar c'hoari ziwezhañ da vezañ embannet gant an embregerezh renet gant ar c'hrouer John Carmack.
Istor Rage a dremen en ur bed peurzistrujet en dazont. Goude kouezhadenn an asteroidenn 99942 Apophis war an douar ez eo bet freuzet aozadur ar bed evel ma oa. Ar c'hoarier a c'hoari an dudenn Nicholas Raine, ur soudard bet lakaet da goañvaat en ul lestr-egorel evel milieroù a dud all. Al listri-se a tistro war an Douar goustadik goude ur c'hantved en egor. An aozadur ofisiel nemeti hag a a zo a vez graet The Authority anezhi. Klask a ra an aozadur-se adpakañ an holl dud o tistreiñ eus an egor war ar voulenn-zouar evit laerañ dezho teknologiezhioù ha dre ma oant bet kemmet genetikel. Eus un tu all ar c'hoarier a vez taget gant gangoù a-bep seurt hag o deus savet rouantelezhioù bihan. Ar c'hoari a zo bet deskrivet evel un adkemer evit ul lod eus ar film Mad Max 2, hag eus ar c'hoarioù video evel Fallout ha Borderlands.

## Degemer

Designer Epic Games, Cliff Bleszinski, en doa bet embannet burutelladennoù war ar c'hoari Rage. Evitañ ar fed ne vefe ket eus ur stumm liesc'hoarier d'ar c'hoari a oa estonus-tre a-berzh un embegerezh evel id Software. Evitañ Rage a oa unan eus an daou c'hoari o devoa dipitet anezhañ e 2011 (an hini all o vezañ Uncharted 3: Drake's Deception).

## Notennoù

* ↑ Ocampo, Jason (d'an 3 a viz Eost 2007). QuakeCon 2007: Rage First Look. GameSpot. CBS Interactive. Kavet : d'an 30 a viz Meurzh 2017.