OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Messerschmitt Bf 109

Ar Messerschmitt Bf 109, berraet alies e Me 109, a oa un nijerez vrezel ungefluskerek hag unplas savet evit al Luftwaffe, an aerlu alaman.
An nijerez tagañ pennañ eus an Alamaned e-kerzh an Eil Brezel-bed e oa, ha graet e oa bet en tu-hont da 33 000 skouerenn anezhi. Ma oa ar wellañ nijerez e penn kentañ ar brezel (ne oa koulz lavaret nemet ar Spitfire saoz a oa barrek da geveziñ outi), e teuas da vezañ dic'hizet un tamm e dibenn ar brezel daoust ma chomas un ardivink a-zoare pa veze kaset gant levierien a-feson ha gwall zañjerus e-se evit nijerezed ar Re Gevredet.

## Ar Bf 109 ha brezel Spagn

Taol-esae ar c'harr-nij chase Messerschmitt Bf 109 a voe brezel Spagn er strollad Lejion Condor. Goude an taol-esae-se e voe cheñchet ar c'heflusker gant unan Daimler-Benz evit gwellaat c'hoazh pleustr strategiezhoù ar c'hirri-nij chase bet skiant-prenet. Gant ur c'heflusker nevez ha strategiezhoù bet gwellaet en ur vrezel wirion e chomas e-pad lodenn gentañ an Eil Brezel-bed ar c'harr-nij chase efedusañ o kaout ar strategiezhoù-nij gwellañ hag a-bell.
Brezel bro Spagn en doa roet lañs bras d'an aerlu alaman Luftwaffe a-benn bezañ prest hag efedus evit an Eil brezel-bed. En eskemm ha dre enep komunouriezh don Francisco Franco, blenierien kirri-nij spagnolat zo, broadelourien a youl-vat anezho, a yelas da nijal gant o c'henvreudeur alaman er strolladoù nij war talbenn ar reter war-vourzh Bf 109.

## Ar Bf 109 hag ar brezel e Frañs

E-kerzh emgann Bro C'hall e voe gwelloc'h evit he holl enebourien eeun : ar Bloch 152, an Dewoitine D.520 (siouloc'h met aesoc'h da vleniañ) ha betek an Hurricane Saoz. Memes-tra gant ar c'hirri-nij Morane-Saulnier MS.406 hag ar re Curtiss H75 (prenet digant ar Stadoù-Unanet), pa oa un nebeud skouerennoù anezho en aerlu Frañs.
Mistri an oabl e voe an Alamanted gant ar Messerschmitt Bf 109. N'eus karr-nij ebet a c'hellas talañ outañ.

## Bf 109 hag emgann Bro-Saoz

Ret e voe gortoz Emgann Bro-Saoz evit gwelet un enebour hag a c'helle talañ d'ar Bf 109 : ar Supermarine Spitfire.
A-feur ma padas ar brezel e voe ret degas dizehan kemmoù d'ar Messerschmitt Bf 109 a-benn talañ ouzh lañs ar Gevredidi. Gant ar brezel o treiñ da fall evit an Trede Reich, ar Bf 109 a voe dic'hizet, nemet etre daouarn bleinerien varrek.
Ar BF 109 a zo chomet karr-nij chase karetañ ar vlenerien kirri-nij chase alaman, memes gant maouted pe As evel Adolf Galland pe c'hoazh Hans-Joachim Marseille. Kement-mañ a badas memes pa voe degaset ar c'harr-nij Focke-Wulf Fw 190, modernoc'h war meur a dachenn.

## Goude an Eil brezel-bed

Gant fin an Eil brezel-bed e voe paouezet produerezh ar Messerschmitt Bf 109. Ar re a oa mat da implijout c'hoazh a vo adimplijet betek ar bloavezhioù 1950 ha betek 1960 evit broioù zo, dindan ar stumm Bf 109 "Gustav".

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Falcon's Messerschmitt Bf 109 Hangar – Photoarchive (en alamaneg, tammoù traoù e saozneg)
* Das Archiv der Deutschen Luftwaffe ("Luftwaffe Archive")
# MP3

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
MP3 zo anv meur a dra:
* MP3, pe MPEG-1/2 Audio Layer 3, un algorihm kenwaskañ sonenrolladurioù ;
* ar Sonvaleer MP3
* Piaggio MP3, ur marc'h-tan Piaggio, div rod dezhañ en diaraog.
# MPB

Ar música popular brasileira ("sonerezh poblek braziliat"), berraet en MPB, zo un doare sonerezh ganet e Brazil e dibenn ar bloavezhioù 1960 war-lerc'h ar bossa nova. Poblek e oa dreist-holl e-touez ar renkadoù etre er c'hêrioù.

## Doare ar sonerezh

Meur a zoare sonerezh zo e Brazil, ken bras eo ar vro, ken liesseurt orin an dud : bossa nova, música toques para celular sertaneja (eus ar Sertão), forró, lambada, samba, ouzhpenn d'an doareoù etrebroadel ha bedhollek evel ar rap pe ar rock.
MPB a vez lavaret eus pezh na vez ket lakaet en rummadoù-se. Neuze e vez kaoz eus ur c'haner, pe ur ganerez a gan kanaouennoù nevez-krouet gant sonaozourien brudet peurvuiañ.

## Un toullad kanerien eus ar MPB

| Agepê Angélica Balão Mágico Chitãozinho e Chororó Dominó Eliana | Elymar Santos Emílio Santiato Fábio Jr. Gilberto Gil José Augusto João Paulo e Daniel Kelly Key | Kátia Cega Latino Leandro e Leonardo Lobão MC Batata MC Marlboro Milton Nascimento | Os Abelhudos Paralamas do Sucesso Polegar Roberto Leal Roupa Nova Syvinho Blau Blau | Taiguara Tiririca Titãs Trem da Alegria Waldick Soriano Wando Xuxa |

## Nova Cançó

Tud zo a gav dezhe e c'haller keñveriañ ar MPBN gant nova cançó Katalonia peogwir e oant bet ganet dindan div ziktatorelezh.

## Liammoù diavaez

* (pt) Istor ar MPB
* (pt) Kanerien MPB
# Ma

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ma zo ur ger yezhadurel e brezhoneg hag e galleg, hag un anv e meur a yezh.

## E brezhoneg

* ma, ger personel eus ar c'hentañ gour unan, va e doare Leon,
** ger-perc'hennañ evel e-barzh ma zad
** raganv evel e-barzh ma c'hlevout a rit,
* ma, stagell-isurzhiañ
** a verk ar martezeañ evel e-barzh Ma n'eo ket ur vezh!
** a verk al lec'hiañ evel e-barzh an ti ma oan o chom
* ma, pe man, ger kozh a gaver er gerioù c'hoariva, predva.

## E galleg

* ma, ger-perc'hennañ benel unan, evel e-barzh ma fille

## En italianeg

* ma, stagell-genurzhiañ evel e-barzh allegro ma non troppo!

## Yezhoù all

* Ma, mamm e saozneg, dre verrdro
* Ma, ur bobl eus Viet Nam
* Ma (anv-tiegezh), un anv-tiegezh sinaat.

## Pennadoù kar

* a, da, ha, na, pa, ra, va
* af, al, am, an, añ, ar, az
# Ma'at

E mitologiezh Henegipt eo Ma'at doueez an urzh, ar reizhded, ar peoc'h, ar justis ha kempouez ar bed. Ar c'hontrol eus an isfet (ar rouestl, an direizhded, an dizurzh sokial...) eo.
Dre ma oa bet implijet Kelted 'zo evel goprsoudarded en Henegipt ez eus marteze ul liamm gant ar ger keltiek "mat".
# MSM (revelezh)

Implijet e vez an termen MSM (diwar ar saozneg men who have sex with men) pe paotred a ya da barañ gant paotred all evit komz eus paotred hag a glask darempredoù reizhel gant paotred all, hep der'chel kont eus o revelezh, da lâret eo ken paotred heñvelrevel ha paotred arallrevel o stad-den revel.
Talvez a ra da deskrivañ ur pratik pe un tuadur reizhel ez-resis kentoc'h evit ur stad-den ("identelezh") revel.
Ledanoc'h eo neuze an termen MSM (pe PpP e brezhoneg) evit an termen heñvelrevelezh
Kavet e vez alies seurt pratikoù e-touez ar raperion du er Stadoù-Unanet ma vez lâret down-low (pe DL) hag a dalvez "ober traoù dre guzh".

## Gwelet ivez

* Heñvelrevelezh
* Divrevelezh
* Revelezh denel
* Heñvelreizhouriezh (termenadurezh)
* Gae
* LGBT
# MIT Press

An MIT Press zo un ti-embann skolveuriek liammet ouzh ar Massachusetts Institute of Technology (MIT) e Cambridge, Massachusetts (Stadoù-Unanet Amerika).
Orin an MIT Press a zo er bloavezh 1926 pa voe embannet gant an MIT un heuliad lennadurioù anvet Problems of Atomic Dynamics diwar prezegennoù roet gant ur fizikour alaman deuet da vezañ Priz Nobel, Max Born.
6 vloaz war-lerc'h, e 1932, e oa bet savet un ti-embann gwirion gant an MIT. Anvet e oa Technology Press. An ti-embann a oa bet savet gant James R. Killian, Jr., hag a oa pennrener kazetenn skolidi an MIT d'ar mare-se hag a voe prezidant ar skol goude-se.
# MPLA

An MPLA (Movimento Popular de Libertação de Angola - Luskad Poblek evit Dieubidigezh Angola) zo ur strollad politikel angolat, krouet e 1956.
Stourm a reas an MPLA asambles gant an UNITA ouzh arme Portugal betek gounit dizalc'hiezh ar vro e 1975. Penn ar strollad, Agostinho Neto, a voe lakaet da brezidant kentañ Angola. Diwar-se e tarzhas ur brezel diabarzh drastus etre an MPLA, skoazellet gant an Unaniezh Soviedel ha Kuba, hag an UNITA, renet gant Jonas Savimbi ha sikouret gant SUA ha Suafrika. Un termen a voe lakaet d'ar brezel goude marv Savimbi e 2002.
# Ma Beaj Jeruzalem

Ma Beaj Jeruzalem zo un danevell-veaj gant Loeiz ar C'hlerg embannet e 1903 gant an ti-moullañ Prud'homme, e Sant-Brieg. Skrivet eo e brezhoneg Treger, hogen gerioù lennegel a zo implijet ivez gant an oberour, hag ur roll anezho zo e dibenn al levr.
Adembannet e voe gant Emgleo Breiz e 1997 (ISBN 9782906373662).

## Liammoù diavaez

* Embannadur orin, 1903
* Ar skrid e wikimammenn, aes da bellgargañ.
# Ma Beaj Londrez

Ma Beaj Londrez zo un danevell-veaj gant Loeiz ar C'hlerg, embannet e 1910 gant ti-moullañ Sant-Gwilherm, e Sant-Brieg. Enni e kont ur veaj ma en em gavas an oberour gant katoliked all eus Breizh-Veur. Kontañ a ra ivez, en e zoare, istor ar feiz kristen er vro, adalek ar marevezh roman.

## Liamm diavaez

* https://br.wikisource.org/wiki/Ma_beaj_Londrez
# Maekel

Maekel, pe Maakel, zo ur rannvro eus Eritrea, enni Asmara, kêrbenn ar vro.

## Daveenn

* ↑ Istimadur 2005, gant GeoHive
g • ka • ke Rannvroioù Eritrea :
| Rannvroioù | Anseba · Debub · Debubawi Keyih Bahri · Gash-Barka · Maekel · Semenawi Keyih Bahri |
# Mael Lhopiteau

Mael Lhopiteau zo telenner ha kaner, eus Kemper. Telenniñ en deus graet gant ar strollad Safar, kanañ er festoù-noz gant Louise Ebrel ha gant ar strollad Plantec.
# Mae 2012 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2011 e Breizh - 2012 e Breizh - 2013 e Breizh
2012 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* 6 a viz Mae : Eil tro evit dilenn Prezidant ar Republik C'hall. E Breizh e tap François Hollande 1 497 035 mouezh, ar pezh a ra 45,15% eus an dud enskrivet, ha Nicolas Sarkozy 1 159 425 mouezh, ar pezh a ra 34,97% eus an dud enskrivet; 510 853 n'int ket bet o votiñ (15,41%) ha 148 673 o deus votet gwenn pe null (4,48%).
* 12 a viz Mae : deroù ar Redadeg evit ar Brezhoneg, e Brest.
* 19 a viz Mae : dibenn ar Redadeg evit ar Brezhoneg e Douarnenez goude 1 500 km a-dreuz Breizh.
# Mae 2013 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2012 e Breizh - 2013 e Breizh - 2014 e Breizh
2013 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* 10 a viz Mae: degemeret eo bet an astenn .bzh evit an anvioù domani war an Internet.
# Mae 2015 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2014 e Breizh - 2015 e Breizh - 2016 e Breizh
2015 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* 23-24-25 a viz Mae : adsavet Gouel Broadel ar Brezhoneg, gant tud yaouank ar strollad Ai 'ta, a lide e zek vloaz e Tremargad.
# Mael

Mael zo un anv-badez brezhonek hag un anv-lec'h .

## Stummoù all

* Maela, evit ar merc'hed

## Yezhoù all

* Maël e galleg, evit ar baotred, Maëlle ha Maëlys evit ar merc'hed

## Tud

* Mael, sant brezhon
* Mael Lhopiteau, kaner breizhat
* Mael Vérot, treser breizhat
* Maëlle Dupon, skrivagnerez okitanek

## Lec'hioù

* Mael-Pestivien
# Maeatae

Ar Maetae a oa ur gengevredad pobloù, Pikted anezho, a oa o vevañ e kreisteiz Bro-Skos, pe etre Moger Hadrian ha Moger Antoninus, pe en hanternoz da Moger Antoninus.

## Anv

Meneget eo o anv er skridoù-mañ :
* Xiphilinus 321 ː Μαιάται (= Maetae)
* Jordanes 2,14 ː Meatae
* Buhez St Koulm ː Miathi
Ster o anv a c'hallfe bezañ "ar bobl veur".

## Lec'hioù

O anv a gaver e meur a lec'hanv:
* Dumyat
* Myot Hill

## Daveoù

* ↑ Rivet & Smith : The Place-names of Roman Britain. B.T. Batsford Ltd. London . 1979 / 1982. p. 404-2
* ↑ A.L.F Rivet & Colin Smith : The Place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979. Édition 1982. p. 404
# Nicolas

Nicolas zo un anv-badez gallek a gaver ivez e Brazil, roet d'ar baotred.

## Yezhoù all

* Nikolaz e brezhoneg
* Niccolò, ha Nicola en italianeg
* Nicholas, e saozneg
* Nicolás e spagnoleg

## Tud
### Breizh

* Nicolas Genka , skrivagner

### Bro-C'hall

* Nicolas Boileau (1636-1711), skrivagner
* Nicolas Sarkozy (ganet e 1955), politikour
* Nicolas Appert, greantour
* Nicolas Flamel, alkimiour
* Nicolas Hulot, politikour
* Nicolas Benezet, melldroader
* Nicolas Demorand, kazetenner
* Nicolas Perruchot, politikour
* Nicolas Fréret‎, yezhour

### Luksembourg

* Nicolas Frantz, marc'hhouarner

### Stadoù-Unanet

* Nicolas Cage, aktour

## Lec'hioù

* Saint-Nicolas, anv gallek meur a lec'h.

## Pennad kar

* Nicola ha Nicole, stummoù gwregel.
# Nicolas Appert

Nicolas Appert (Châlons-en-Champagne, Bro-C'hall, 1749 - Massy, Bro-C'hall, 1841), a zo ur c'hoñfizer hag greantour ar boued. Un ijinadenn eus ar re vrasañ en deus graet pa kavas an hentenn gentañ evit mirout ar bouedoù, dre hirboazhañ, hep aer, e listri gwer : an appertizadur eo. Krouiñ a ra al labouradeg bouedvirerezh gentañ e 1802. Ur pouez bras en deus bet e ijinadenn e Breizh pa voe krouet meur a labouradegoù ha prenet o froduadurioù gant ar Morlu.

## Buhez

Mab d'un ostiz o terhel un ostaliri e Châlons-sur-Marne e ya da vezañ implijet evel peenkeginer pe voutailher e meur a annez nobl, hini roue Pologn, Stanislaz Iañ, da skouer. Mont a reas da Bariz e 1784 hag e talc'has ur stal koñfiserezh, war straed al Lombarded. Gant Élisabeth Benoist e timezas e 1785. Kavet e oa bet re glouar e engouestladur e-keñver an Dispac'h, daoust ma oa prezidant kevrenn patrioted karter al Lombarded, ken e voe lakaet en toull-bac'h e 1794. Er maez e teuas goude tri miz pa voe goubrenet ur grefier gant daou eus e vignoned.

## Ijinadenn an appertizadur

E 1795 e teuas a-benn ijinañ an doare da virout ar boued hep chañch e vlaz pa ne veze anezevet nemet ar yenidigezh pe ar vogederezh pe en ur ouzhpennañ ur viruzenn pe gwezher mirout, evel an holen (holenerezh, anv all : sallerezh), ar sukr (koñfiserezh), an druzoni pe an alkool. Si brasañ ar gwezherien mirout eo distruj ar blaz orin hag ar sec'hed a zeu gant ar boued sall. Implij a reas boutailhoù-gwer evel endalc'herien, brasoc'h eget ar boutailhoù-gwin boutin a lakae da vezañ fardet a-ratozh. Lakaat e rae ar boutailhoù leun da vezañ tommet e-barzh ul lestr leun a dour brasoc'h, hervez an hentenn gozh a vez graet dourgib eus outañ. Harzet e vez diorroadur ar bakteriennoù dre an tommadur dre hirboazhañ hag dre ma n'eus ket mui aer stok ouzh ar boued.
Ne embannas ket diouzhtu e ijinadenn hag krogas da werzhañ e voutailhoù-mir e Ivry-sur-Seine, hag e 1802 e tigoras ul labouradeg e Massy hag e teus a-benn goprañ un hanterkantad a dud. Merzet e voe gant pennoù ar Morlu gall e c'hellfe kas boued gwelloc'h ha klokoc'h war ar vatimantoù, ken e veze posubl stourm ouzh ar skorbut.

## Oberennoù

* Le Livre de tous les ménages, ou l’art de conserver pendant plusieurs années toutes les substances animales et végétales, Paris, Charles-Frobert Patris, 1810, in-8°, XXII−116 p. ; 2l emb., 1811 ; 3e éd., 1813 ; 4vet emb. , Paris, 1831, in-8° ; 5e édition, revue par Prieur-Appert et Gannal, Paris, Le conservateur, 1842, in-8° (Collection A. Carême).
* Notice sur la dépuration de la gélatine, Paris, Vérat, 1826.

## Levrlennadur

* Mars, Christian, 250 figures de Bretagne, Skol Vreizh, 2022. ISBN978-2-36758-113-2
* Barbier, Jean-Paul, Nicolas Appert, inventeur et humaniste, Paris, Royer, 1994. ISBN 2-908670-17-8
* Dhombres, Jean (kempennet gant), La Bretagne des savants et des ingénieurs : 1750-1825, Rennes, Oiuest-France, 1992. ISBN 2-7373-0871-2.
Bukezskrid romantet
* Rosemonde Pujol, Nicolas Appert, l’inventeur de la conserve, 1985.
# Nicolas Anelka

Nicolas Anelka, ganet d'an 23 Meurzh 1979 e Versailles, zo ur melldroader gall. 1,85 m ha 82 kg a zo dezhañ.

## Kluboù

* 1995-1997 : Paris Saint-Germain
* 1997-1999 : Arsenal
* 1999-2000 : Real Madrid
* 2000-2001 : Paris Saint-Germain
* 2001-2002 : Liverpool
* 2002-2005 : Manchester City
* 2005-2006 : Fenerbahçe
* 2006-2008 : Bolton
* 2008- : Chelsea

## 2010

E 2010 eo bet lakaet er-maez eus ar skipailh gall goude kunujenniñ ar gourdoner, Raymond Domenech: https://web.archive.org/web/20120915113032/http://www.fff.fr/bleus/actu/533826.shtml.
# Nicolas Benezet

Nicolas Benezet, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1991 e Montpelhièr (Hérault, Bro-C'hall), a zo ur c'hoarier mell-droad gall.
C'hoari a ra evel askeller kleiz pe dehou, e kleub War-raok Gwengamp abaoe 2015 (o tont eus Stade Malherbe Caen Calvados Basse-Normandie). Mab da Vichel Benezet eo, bet hemañ eilgourdoner Nîmes Olympique ha hini Paris FC. Plijout a ra ar mangaioù da Nicolas Benezet. Kampion Bro-C'hall Ligue 2 e voe gant Nîmes Olympique.

## Stadegoù

Setu stadegoù Nicolas Benezetː
| Bloavezh | Skipailh | Bro | Kampionad | Kampionad | Kib al Lig | Kib Frañs | Dibab | Dibab | Hollad |
| Bloavezh | Skipailh | Bro | Rann | K P | K P | K P | Skipailh | K P | K P |
| 2010-2011 | Nîmes Olympique | Bro-C'hall | Lig 2 | 23 9 | - - | 3 1 | Frañs ar re-yaouank | 3 2 | 29 12 |
| 2011-2012 | Nîmes Olympique | Bro-C'hall | National | 34 7 | - - | 2 0 | | | 36 7 |
| 2012-2013 | Nîmes Olympique | Bro-C'hall | Lig 2 | 33 9 | 1 0 | 2 0 | | | 36 9 |
| Ishollad | Ishollad | Ishollad | | 90 25 | 1 0 | 7 1 | | 3 2 | 101 28 |
| 2013-2014 | Évian Thonon-Gaillard | Bro-C'hall | Lig 1 | 29 3 | 1 0 | - - | | | 30 3 |
| 2014-2015 | Évian Thonon-Gaillard | Bro-C'hall | Lig 1 | 11 0 | 1 0 | - - | | | 12 0 |
| Ishollad | Ishollad | Ishollad | | 40 3 | 2 0 | - - | | | 42 3 |
| 2014-2015 | SM Caen(prestet) | Bro-C'hall | Lig 1 | 12 4 | - - | - - | | | 12 4 |
| Ishollad | Ishollad | Ishollad | | | - - | - - | | | 12 4 |
| 2015-2016 | EA Guingamp | Bro-C'hall | Lig 1 | 19 4 | - - | - - | | | |
| 2016-2017 | EA Guingamp | Bro-C'hall | Lig 1 | - - | - - | - - | | | |
| Ishollad | Ishollad | Ishollad | | 19 4 | - - | - - | | | |
| Hollad war tout e respet | Hollad war tout e respet | Hollad war tout e respet | | 149 35 | 7 1 | 5 0 | | 3 2 | 162 38 |

## Liamm diavaez

* Nicolas Benezet war lec'hienn L'Équipe.fr.
# Nicola

Nicola zo un anv-badez a gaver e meur a yezh, kar d'an anv brezhonek Nikolaz,
* evel anv-paotr, e-kichen an anv Niccolò, en Italia ;
* evel anv-plac'h e meur a vro, da dostaat neuze ouzh an anv gallek Nicole.

## Tud

* Nicola, kanerez eus Roumania, Nicoleta Alexandru he gwir anv.
* Nicola Abbagnano (1901–1990), prederour italian.
* Nicola Arigliano kaner italian.
* Nicola Piovani, sonaozer italian.
* Nicola Pisano, kizeller italian en XIII$^{vet}$ kantved.
* Nicola Roberts, kanerez saoz.
* Nicola Sacco, anveliour italian, lazhet gant justis SUA war un dro gant e genseurt Bartolomeo Vanzetti, meneget o-daou en ur ganaouenn gant Joan Baez, kanet er film italian Sacco e Vanzetti savet dezho gant Giuliano Montaldo.
* Nicola Sturgeon (g. e 1970), kentañ ministrez Bro-Skos (2014-2023)
* Nicola T, pe Nicola Tappenden, gobari saoz.

## Lec'hanvadurezh

* Ar stêr Nicola e British Columbia, Kanada.

## Gwelout ivez

* Niccolò pe Nicolò, stumm italianek all
# Nicola Sturgeon

Nicola Sturgeon, ganet d'an 19 a viz Gouhere 1970 en Irbhinn (Siorrachd Àir a Tuath), a zo ur bolitikerez skosat, ezelez eus Strollad Broadel Skos (SNP).
E 1999 e voe dilennet da gannadez e Parlamant Bro-Skos, ha dont a reas da vezañ mouezh an SNP evit ar justis da gentañ, hag evit an deskadurezh hag ar yec'hed da c'houde.
E 2004 e voe dilennet da vesbrezidantez ar strollad, pa voe dilennet Alex Salmond da brezidant.
D'ar 14 a viz Du 2014 e voe prezidantez ar strollad, ha d'an 19 eus ar memes miz e teuas da vezañ Kentañ ministrez Bro-Skos.

## Kargoù

* SNP : Besprezidantez (2004-2014) — Prezidantez (2014-2023)
* Bro-Skos : Beskentañ ministrez (2007-2014) — Kentañ Ministrez Bro-Skos (2014-bremañ)

## Liammoù diavaez

* He fajenn war lec'hienn Strollad Broadel Skos (en)
* He fajenn war lec'hienn Parlamant Skos (en)
* Pajenn ar c'hentañ ministr war lec'hienn Gouarnamant Skos (en)

## Daveoù

* ↑ (fr) Ecosse : Humza Yousaf choisi par les indépendantistes pour devenir le nouveau Premier ministre. France Info (2023).
# Nicolas Boileau

Nicolas Boileau, alias Boileau-Despréaux (Pariz, 1añ a viz Du 1636 - idem, 13 a viz Meurzh 1711), a oa ur skrivagner hag akademiad gall.
Mignon e oa da Molière, da Furetière ha Chapelle, ha goude da Racine.

## Oberennoù

* Les Satires
* Épîtres
* L'Art poétique
* Le Lutrin
# Nicolas Borouchowitz

Nicolas Borouchowitz a zo bet ganet d’an 16 a viz Gwenholon 1898 en Antwerpen (Belgia).
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Belgia e voe e 1921.
Divroañ a ra da Zürich (Suis). E studi a ra eno, ha deskiñ a ra c’hoari an echedoù ivez.
Dont a ra a-benn da bennegañ brav en ur bartienn a-enep d’ar Mestr Meur Teichmann.
Distreiñ a ra da Velgia e 1919. Dont a ra da vout ezel eus Kelc’h Echedoù Antwerpen. Mont a ra da Liège goude da beurechuiñ e studi war an ijinouriezh. Dont a ra da vout ezel eus Kelc’h Echedoù Liège ha labourat a ra d’e adsevel.
# Obi Ndefo

Obi Ndefo, bet ganet d'an 29 a viz Here 1972 hag da Anaon d'ar 1añ a viz Gwengolo 2024 d'an oad a 51 bloaz, a oa un aktour hag ur c'helenner yoga stadunanat gant orinoù familh eus Nigeria. Brudet e oa bet gant roll Bodie Wells er stirad skinwel Dawson's Creek.

## Buhez
### Gwallzarvoud

E 2019, Ndefo a oa bet dic'haret goude ur gwallzarvoud. Edo o lakaat prenadennoù en e garr pa voe stoket outañ gant ur c'harr bleinet da 60 km/h gant un den mezv.

## Liammoù diavaez

* Obi Ndefo war IMDb

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) New York Post, 01/09/2024
* ↑ (en) Hello!, 01/09/2024
* ↑ (en) People, 01/09/2024
* ↑ (en) Los Angeles Times, 07/12/2019
# Oberkommando des Heeres

An Oberkommando des Heeres (OKH) eo an anv roet da renerezh an droadegiezh, krouet e 1935 e-barzh ar Wehrmacht. Gwelet evel uhelañ gourc'hemenn eus an Heer e oa an OKH kevatal ouzh an OKM evit ar morlu (Kriegsmarine) hag ouzh an OKL evit an aerlu (Luftwaffe). Rannet e oa an OKH e div gevrenn: ar Generalstab des Heeres ("penn koskor an arme ") hag an Heerespersonalamt (burev koskor an Arme). Ennoñ e laboure Walter Scherff a skrive istor ar Wehrmacht deiz-ha-deiz. An OKH a oa skoazellet gant ar Chef der Heeresrüstung und Befehlshaber des Ersatzheeres ("penn an armadur ha komander an arme erlec'hiañ"). Ar Führungsnachrichtenregimenter (regimantoù ar c'hehentiñ) a oa e karg eus ar c'hehentiñ etre an OKH hag an Heeresgruppenkommandos ("Komañdo bagadoù an Arme").

## Oberbefehlshaber des Heeres (OBdH)

* Generaloberst Werner von Fritsch, eus ar 1añ a viz Genver 1934 betek ar 4 a viz C'hwevrer 1938
* Generalfeldmarschall Walther von Brauchitsch, eus ar 4 a viz C'hwevrer 1938 betek an 19 a viz Kerzu 1941
* Adolf Hitler, eus an 19 a viz Kerzu 1941 betek an 30 a viz Ebrel 1945
* Generalfeldmarschall Ferdinand Schörner, eus an 30 a viz Ebrel betek an 8 a viz Mae 1945
# Oberour

An oberour a zo an den a sav skridoù pe danvez skrid evit pep seurt rummad-lennegezh koulz hag evit ar c'hleweled. Ar saver (skridoù, pennadoù-skrid), levrioù, barzhonegoù, sonerezh, kanaouennoù hag all) a vez graet anezhañ ivez. Dre hengoun ha dre emglev boutin e vez lakaet evel oberour e-kreiz un oberenn liesstumm ha/pe liesvedia an hini a skriv testennoù skrivet. Lakaet e vez da oberour pennañ an hini a skriv komzoù ur ganaouenn pa n'eo ket ar sonaozer an hini a ra nemet aozañ ar sonerezh (ha koulskoude e skriv notennoù sonerezh ar sonaozer). E meur a zegouezh eo oberour kevatal da skrivagner, hemañ gwelet evel oberour lennegezh nemetken.
Alies e kaver aozer evit oberour, met ne c'hell ket gouzout bewech m'eo bet savet an holl skrid(où) pe lakaet da vezañ prest evit an embann (saozneg : editor, galleg : arrangé par X, collaborateur, préparé pour l'édition, hag all...).

## Gwirioù aozer

Ar gwirioù aozer a zo ar gwirioù tennañ frouezh (korvoiñ) pe evezhiañ en deus pep a den en deus degaset menozioù speredel evit sevel un oberenn : an oberour(ien) hag ar re-se a resev ar gwirioù brasañ peurvuiañ, an aozer(ien), ar skeudennaouer(ien), ar skridaozerien, ar sonaozerien, ar jubennourienn... Hervez al lezenn gall 1957, ne c'hell ket bezañ kollet ar gwirioù-se e-pad ar maread termenet (70 bloaz d'an nebeutañ). Ne c'hellont ket bezañ treuskaset da zen, nemet d'an hêred.
Notenn : marteze e vo da sevel un bajenn digejañ