OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hortensio Félix Paravicino

Hortensio Félix Paravicino y Arteaga (12 a viz Here 1580 – 12 a viz Kerzu 1633), a oa ur prezegour spagnol hag ur barzh, ganet e Madrid. Fellout a rae dezhañ distruj al livadurioù tud noazh.
# Hortense de Beauharnais

Hortense Eugénie Cécile de Beauharnais (1783-1837), lesanvet La Reine Hortense, a oa pried Luigi Buonaparte, roue Holland, ha mamm an impalaer gall Napoleon III. Rouanez Holland e voe eus 1806 betek 1810), ha dugez Saint-Leu (Saint-Leu-la-Forêt)(1814).

## He buhez

Ganet e oa d'an 10 a viz Ebrel 1783 e Pariz, ha marvet d'ar 5 a viz Here 1837 e kastell Arenenberg e kanton Thurgovie.

## Pried ha bugale

En 1802 e timezas gant Luigi Buenaparte (1783-1837).
Karantez etrezo ne oa ket, met plegañ da youl an impalaer a rankjont ober.
Dizemglev a voe buan etrezo, hi ne blije ket an Izelvroioù dezhi. Distreiñ a reas da Bariz. Tri bugel o devoe koulskoude, goude ma lavare e-unan ne oa ket sur da vezañ tad dezho:
* Napoléon Charles Bonaparte, ganet d'an 10 a viz Kerzu 1802, a oa da vezañ roue war-lerc'h e dad, nemet mervel a reas da 4 bloaz hanter.
* Napoléon-Louis Bonaparte, ganet d'an 11 a viz Here 1804. Pa varvas e vreur henañ e voe anvet da briñs roueel Holland. Lakaet e voe da roue evel Lodewijk II e-pad ur sizhun, entre dilez e dad hag aloubadeg an Izelvroioù gant armeoù Napoleon. Mervel a reas d'ar 17 a viz Meurzh 1831 en Italia.
* Charles Louis Napoleon Bonaparte (1808 – 1873). Ganet e oa en Pariz. Hennezh eo a voe prezidant ar Republik a-raok bout impalaer (1852 – 1870) gant an anv Napoleon III .
# Hortigüela

Hortigüela zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 107 (2023).
# Hortus deliciarum

An Hortus deliciarum ("Liorzh ar plijadurezhioù") zo ul levr hag un holloueziadur latin bet savet en abati Hohenburg, war an Odilienberg, en Elzas, en Impalaeriezh santel roman german, etre 1167 ha 1185, gant an abadez Herrad von Landsberg (1125/1130 – 1195), a zastumas ennañ anaoudegezhioù hec'h amzer. Ouzhpenn ar skrid latin e kaver ur mil ger alamanek er skrid.
Mennet e oa da vezañ ur benveg deskiñ evit leanezed ar gouent.
An darn vrasañ eus danvez an dornskrid zo tennet eus oberennoù klasel, hag ennañ e kaver barzhonegoù, skeudennoù, sonerezh, arroudoù eus skridoù latin pe skrivagnerien arab. Barzhonegoù diwar zorn Herrad zo ivez, a voe hogozik an holl anezho lakaet tonioù warno.
Brudetañ lodenn an dornskrid eo ar skeudennoù, 336 anezho, a denn da zanvez a bep seurt : prederouriezh, doueoniezh ha lennegezh.
Bez' ez eo ar c'hentañ holloueziadur savet gant ur vaouez.
Da vare an Dispac'h gall e oa bet kaset an dorskrid orin da levraoueg Strasbourg. E 1870 e voe distrujet gant un tan-gwall abalamour da Vrezel 1870-1871. Anavezet eo ar bihanlivadurioù dre an eilennoù anezho graet gant an istorour elzasat Christian Moritz Engelhardt (17751858) e 1818, ha gant ar c'hont Auguste de Bastard d'Estang (1792-1883). Adskrivet e voe an destenn hag embannet gant Straub ha Keller etre 1879 ha 1899.
* Babilon Mamm ar gadalezed
* Badeziant Jezuz
* An Iliz Santel (Regina Ecclesia)
* Brezel
* Skeul ar vertuzioù

## Liammoù diavez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) Hortus Deliciarum, eilskouer Christian Moritz Engelhardt, 1818
* (fr) La bibliothèque en cendres
* (de) Embannadurioù an Hortus deliciarum
* (de) Studiadennoù a-zivout an Hortus deliciarum
# Hortense Schneider

Hortense Catherine Schneider, lesanvet e galleg La Snédèr, (30 a viz Ebrel 1833 – 6 a viz Mae 1920) a oa ur c'hoariganerez c'hall, ur soprano hag unan eus brudetañ kanerezed an XIX$^{vet}$ kantved gant oberennoù Jacques Offenbach.
Brudet e oa ivez evel kourtizanez. Serc'h e oa d'ar roue saoz Edouarzh VII, ha lesanvet e oa Le passage des princes, dre ma tibabe he dousoù en noblañs.
E 1878, da 55 bloaz, e kuitaas he micherioù, hag e timezas. Mervel a reas e Pariz da 87 vloaz.

## Film

Ur film zo bet diwar he fenn e 1950 : La valse de Paris gant Marcel Achard.

## Levrlennadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Le guide de l'opéra, Roland Mancini & Jean-Jacques Rouveroux, (Fayard, 1986) ISBN 2-213-01563-6
* Peter Hawig: Hortense Schneider. Bedingungen und Stationen einer Erfolgsbiographie. Bad Emser Hefte, Nr. 258. VGDL, Bad Ems 2006, 47 S.
* Friedman, Dennis (2003). Ladies of the Bedchamber. London : Peter Owen Publishers.
* Jean-Paul Bonami: La diva d'Offenbach. Hortense Schneider (1833–1920). Romillat, Paris 2004, ISBN 2-87894-080-6
# Hortensia

Hortensia zo
* un anv-plac'h latin, roet ivez e spagnoleg ha meur a yezh latin all, savet diwar anv Venus Hortens, da lavarout eo an doueez Gwener el liorzh hervez tud zo, diwar Hortensius hepmuiken hervez tud all;
* un anv a reer e meur a yezh latin, ha re all, eus ur ouenn gwez, Hydrangea genus, a zo roz-kaoulet e brezhoneg.

## Yezhoù all

* Ortensia en italianeg
* Hortense e galleg.
* Hortenzia en hungareg ha slovakeg
* Hortensja e poloneg.

## Tud

* Hortensia (Roma), ur vaouez a Roma a gomzas a-enep un taos en amzer an eil Triumvirat e 42 kent JK
* Ortensia Mancini (1646 - 1699), priñsez italian hag unan eus nizezed ar c'hardinal Giulio Mazzarini, ministr gall
* Hortense de Beauharnais (1783-1837), lesanvet La Reine Hortense, mamm Napoleon III.
* Hortensia Bussi, pe Hortensia Allende, gwreg Salvador Allende, prezidant Chile.

## Lec'hanvadurezh
### En Arc'hantina

* Villa Hortensia (Rosario), ur maner e Rosario, e proviñs Santa Fe, en
* Hortensia (Buenos Aires), ur gêriadenn e proviñs Buenos Aires, en Arc'hantina.

### E broioù all

* Região das Hortênsias, ur c'hornad touristel er Serra Gaúcha e Rio Grande do Sul, e Brazil.
* 13116 Hortensia, un asteroidenn dizoloet e 1993.

## Lezenn

* Lex Hortensia, ul lezenn e Henroma diwar anv an dictator republikan Quintus Hortensius.
# Horton Foote

Horton Foote (ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1916, marvet d'ar 4 a viz Meurzh 2009) a oa un skriver senarioioù amerikan.
Oskarioù zo aet gantañ, da skouer evit To Kill a Mockingbird (1962) ha Tender Mercies (1983).
# La Pommeraye

La Pommeraye zo un anv-lec'h gallek.
* La Pommeraye (Calvados), kumun en departamant Calvados
* La Pommeraye (Maine-et-Loire), kumun en departamant Maine-et-Loire
# La Porte

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
La Porte zo un anv-tiegezh gallek hag ivez un anv-lec'h.

## Lec'hioù
### Stadoù-Unanet

* La Porte City, en Iowa.
* La Porte, en Indiana.

## Lennegezh

* La Porte, danevell gant Guy de Maupassant en 1887.
* La Porte, romant gant Georges Simenon, en 1962.

## Pennadoù kar

* Laporte
* Delaporte
# La Pommeraye (Calvados)

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | La Pommeraye |
| Skoed | |
| Lec'hiadur La Pommeraye en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Suisse Normande |
| Kanton | Thury-Harcourt |
| Kod INSEE | 14510 |
| Kod post | 14690 |
| Maer | Jean-Luc Paris |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 2,8 km² |
| Led | 48° 54' 23" Norzh |
| Hed | 00° 25' 13" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 117 m |
| Uhelder brasañ | 294 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 44 (2009) |
| Stankter | 16 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
La Pommeraye a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell La Pommeraye, XI$^{vet}$ kantved, 1743, 1850.
* Dismantroù ar c’hastell-kreñv, XI$^{vet}$-XII$^{vet}$ kantved.
* Ar C’hastell Ganne.
* Iliz katolik Intron-Varia, XVIII$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1977 | Meurzh 2008 | Gérard Paris | digostezenn | Labourer-douar |
| Meurzh 2008 | 2014 | Jean-Luc Paris | digostezenn | Saver ejeneged |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Patrimoine de France
* ↑ Patrimoine de France
* ↑ Patrimoine de France
* ↑ EBSSA
# La Portada

La Portada zo un arc'h naturel en arvor Chile, 18 km en hanternoz da Antofagasta.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# La Pobla de Segur

La Pobla de Segur zo ur gumun eus Katalonia, e Spagn, e proviñs Lleida.
# La Pobla de Vallbona

La Pobla de Vallbona zo ur gumun eus Proviñs València e Kumuniezh València .
# La Pobla del Duc

La Pobla del Duc zo ur gumun eus Proviñs València e Kumuniezh València .
# La Pommeraie-sur-Sèvre

La Pommeraie-sur-Sèvre :
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Pays de la Loire |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | La Roche-sur-Yon |
| Kanton | Les Herbiers |
| Kod kumun | 85180 |
| Kod post | 85700 |
| Maer Amzer gefridi | Claude Roy (dileuriet) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Pays-de-Pouzauges |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 168 m bihanañ 140 m — brasañ 212 m |
| Gorread | 15,72 km² |
| kemmañ |
La Pommeraie-sur-Sèvre a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### Krennamzer
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh : savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Pouzauges hag e Bann La Châtaigneraie. Lakaet e voe kumun La Pommeraie en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 49 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,75% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

### XXI$^{vet}$ kantved

* E 2016 e voe bodet kumunioù Les Châtelliers-Châteaumur, La Flocellière, La Pommeraie-sur-Sèvre ha Saint-Michel-Mont-Mercure e kumun nevez Sèvremont.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin, XIIIvet kantved.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Pennadoù kar

* Les Châtelliers-Châteaumur,
* La Flocellière,
* Saint-Michel-Mont-Mercure
* Sèvremont.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# La Porte (danevell)

La Porte (An Nor) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1887.

## Istor

Embannet er pemdezieg Gil Blas an 3 a viz Mae 1887. Goude e voe adembannet en eil embannadur, kresket, an dastumad Clair de lune en 1888.

## An danevell

Karl Massouligny zo bet pedet da vont da Vro-Douren gant pried ar vaouez ma ra al lez dezhi.

## Notennoù

| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# La Porte du large

La Porte du large (An Nor o skeiñ war an donvor e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Marcel L'Herbier e 1936.

## Fichenn deknikel

* Doare : Drama,
* Skoazellerezien-sevener : André Alexandre, Jaque Catelain hag Ève Francis,
* Senario : Marcel L'Herbier, Charles Spaak hag Albert Valentin,
* Divizoù : Marcel L'Herbier,
* Kevredad produiñ : Productions Alliance,
* Rener produiñ : Simon Schiffrin,
* Renerien ar skeudenniñ : Louis Née hag Armand Thirard,
* Ijinour ar son : Loubet,
* Aozerien ar sonerezh orin : Pierre Chagnon ha Michel Lévine,
* Kinklour : Guy de Gastyne,
* Dilhataer : Jacques Manuel,
* Farderez : Paule Déan,
* Frammer : Henri Rust,
* Prantad filmañ : ,
* Lec'hioù filmañ : Brest (Penn-ar-Bed),
* Deiziad dont er-maez : 8 a viz Here 1936,
* Padelezh : 109'.

## An danvez

Kelenner eo ar c'homandant Villette e Skol ar Morlu Brest hag euredet eo d'ur Stadudanadez. Mont a ra ar saviad war washaat pa gouezh e vab Pierre e karantez gant ar vaouez yaouank ivez, hep gouzout diouzh santimantoù an tad. Yac'haet e vo ar paotr yaouank diouzh e boan-galon gentañ-mañ avat, ha mont a raio an treuzkompen da get pa zimezo ar c'homandant Villette a-barzh fin ar gont.

## Roll ar gomedianed

* Victor Francen : ar c'homandant Villette,
* Jean-Pierre Aumont : Pierre Villette,
* Marcelle Chantal : Madeleine Level,
* Blanche Denège : an itron prefedez,
* Roland Toutain : Paillard,
* Paul Asselin : ar surjian,
* Jacques Baumer : ar c'homandant Bovy
* Jacques Berlioz : an amiral,
* Gustave Gallet : an aotrou prefed,
* Pierre Poncet : Saint-Yveline,
* Noël Roquevert : Malec,
* Guy Sloux : Pivert,
* René Stern : ar c'homiser,
* Philippe Hersent.
# Inizi Markiz

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Inizi Markiz (Îles Marquises ha Les Marquises e galleg, Te Fenua ‘Enata ha Te Henua Kenana e yezhoù ar vro) a zo un enezeg e Polinezia C'hall, unan eus pemp rann velestradurel an tiriad.

## Douaroniezh

* An Inizi Markiz

## Istor

Spagnolek e oa an anv europek kentañ , Las islas Marquesas pa voent kavet e 1595 gant ar moraer spagnol Álvaro de Mendaña (1541-1595) hag o anvas Islas Marquesas de Mendoza en enor da vesroue Perou, García Hurtado de Mendoza y Manríquez (1535-1609), markiz Cañete.

## Notennoù

* ↑ KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
# Inizi Madalen

Inizi Madalen a zo inizi eus Kebek, e Kanada, a ya d'ober ur barrez.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Municipalité des Îles-de-la-Madeleine - Répertoire des municipalité - Ministère des affaires municipales et des régions du Québec
# Inizi Maloù

Inizi Maloù (Falkland Islands o anv saoznek, Islas Malvinas e spagnoleg hag Îles Malouines e galleg) a zo unan eus Tiriadoù Tramor Breizh-Veur, dezhañ Tiriadoù tramor Inizi Falkland (Overseas Territory of the Falkland Islands) da anv ofisiel. Stanley eo ar gêr-benn. Dindan 12 000 km² strewet etre meur a enezenn bras ha bihan ez eus 3 000 annezad o chom pell a-walc'h eus daou gevandir : Suamerika 480 km er c'hornôg hag Antarktika e 900 km er Su.

## Istor

Spurmantet e oa bet an inizi gant merdeerien Bro-Spagn e 1520 pa vez meneget inizi war ar c'hartennoù spagnat da-c'houde. Adkavet ez int bet un tamm gant Sebald de Weert, ur merdeer izelvroat e 1600 a embannas e kouezhe an inizi e kerzh e vro. Merdeerien Sant-Maloù a zeuas goude hep en em staliañ da vat eno. E 1690, ar merdeer saoz John Strong ne c'hellas ket tizhout aodoù Arc'hantina hag e tizoloas ar ganol-vor etre an div enez pennañ. An anv roet d'ar ganol-vor, Falkland, en enor ar 5vet Kont Falkland, hemañ arc'hantaer ar veaj, a voe roet ivez d'an enezeg a-bezh gant ar Saozon.
E 1764 e teuas ar merdeer gall Louis Antoine de Bougainville hag e stalias ur c'hamp anvet Port-Louis en enez pennañ er Reter. E penn ar bloaz 1765 e tizoloas ar moraer saoz John Byron lodennoù an enez kornôg hep gouzout tra eus staliadur ar C'hallaoued hag e embannas kerzh ar Roue saoz George III war an inizi. E 1766 e teuas ar Spagnoled evit skarzhañ ar 115 trevadenner gall kuit. Sevel a reas ar gouarner ur chapel dediet da Itron Varia an Digenvez (Soledad), met ne chomas ket trevadennerien spagnat goude 1811. E 1816 e teuas da vezañ Arc'hantina ur stad dizalc'h hag e embannas e 1820 he gwirioù. Kas a reas trevadennerien e 1826, met distrujet e voe ar staliadur gant ar Stadoù-Unanet diwar abegoù o tennañ da chaseal ar reuniged. O vezañ m'he doa kaset Arc'hantina ur gouarner all e tistroas ar Saozon e 1833 hag e kemerjont an enezeg ken ne voe miret gant Arc'hantina nemet e-pad un prantad berr. E 1914 e oa bet un emgann war vor etre morluioù saoz hag alaman.
E 1982 e tivizas diktatourien Arc'hantina adkemer an enezeg, met goude daou viz e voent trec'het gant morlu Breizh-Veur. Sellout ouzh Brezel an Inizi Maloù (1982).
E miz Meurzh 2013 e oa bet dalc'het ur referendom en enezeg evit gouzout hag-eñ e felle d'an dud chom gant ar statud tiriad tramor Breizh-Veur. 90,8% eus an dud o deus kemeret perzh er vot, 1 vot didalvoud a zo bet, 99,8% o deus votet ya, ha 0,2% nann (3 mouezh). N'eo ket bet degemeret an disoc'h gant Arc'hantina.

## Douaroniezh

3 060 a annezad a oa e 2005.

## Politikerezh

* L.L. Ivanov et al. The Future of the Falkland Islands and Its People. Sofia: Manfred Wörner Foundation, 2003. ISBN 954-91503-1-3
* Carlos Escudé y Andrés Cisneros, dir. Historia general de las relaciones exteriores de la República Argentina. Obra desarrollada y publicada bajo los auspicios del Consejo Argentino para las Relaciones Internacionales (CARI). Buenos Aires: GEL/Nuevohacer, 2000 (es) ISBN 950-694-546-2
Arc'hantina • Bolivia • Brazil • Chile • Kolombia • Ecuador • Guyana • Panamá • Paraguay • Perou • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela
# Inizi Maluku

An inizi Maluku (pe Molukez) zo inizi en Indonezia, e reter an enezeg. Emaint er reter da Sulawesi, er c'hornôg da C'hinea Nevez hag en norzh da enez Timor.
Enezennoù bihan eo an darn vrasañ anezho ; gorread an hollad anezho zo war-dro 74 505 km² hag annezet e oant gant 1 895 000 a dud e 2000. War ul lodenn vat eus an enezennoù ez eus menezioù-tan ha lod anezho o tarzhañ ur wech an amzer.

## Istor

E-pad kantvedoù e voe an inizi Maluku ul lodenn eus Indez Nederlandat ar Reter, en Impalaeriezh trevadennel an Izelvroioù. Lesanvet e oant "Inizi ar Spisoù" en amzer-hont, dre ma veze tennet kalz a graoñ-muskadez anezho.
Er bloavezhioù 1950, pa oa deuet Indonezia da vezañ dizalc'h diouzh an Izelvroioù e voe un emsav a c'houlenne dizalc'hiezh inizi Maluku ar Su diouzh Indonezia. Evit tec'hout diouzh an emgannoù etre an dizalc'herien hag arme Indonezia ez eas tud da repuañ d'an Izelvroioù ha niverus a-walc'h eo o diskennidi er vro-se.
Etre 1950 ha 1999 e oa eus an enezeg ur rannvro eus Indonezia, met e 1999 e voe rannet etre div rannvro : Maluku, en-dro da enez Ambon, ha Norzh Maluku, en-dro da enez Halmahera. Etre 1999 ha 2002 e voe, meur a wech, emgannoù kalet etre kristenien ha muzulmiz en enezeg. Abaoe e seblant an traoù bezañ siouloc'h.
# Inizi Mariana

An Inizi Mariana (Islas Mariånas e chamorro ; Mariana Islands pe Marianas e saozneg ; betek deroù an XX$^{vet}$ kantved, anvet ivez Islas de los Ladrones, da lavarout eo "Inizi al Laeron" e spagnoleg) zo un enezeg e stumm ur wareg treset gant pemzek menez volkanek e gwalarn ar Meurvor Habask. Emaint er su da Japan, hag en norzh da C'hinea-Nevez.
Dont a ra o anv eus ar rouanez Mariana Aostria, Rouanez Spagn ha rejantez er XVII$^{vet}$ kantved, pa oa krog Spagn da drevadenniñ an enezeg. Brezel a voe e 1898 etre Spagn ha Stadoù-Unanet Amerika. Kemeret e voe Guam gant SUA, ha gwerzhet Inizi Mariana an Hanternoz gant Spagn da Alamagn.
Hiziv int dalc'het holl gant SUA, hogen chomet eo rannet an daou diriad :
* Inizi Mariana an Hanternoz en norzh
* Guam er su.
# Inizi Marshall

Inizi Marshall (M̧ajeļ e marchalleg, Marshall Islands e saozneg), ent-hir Republik Inizi Marshall (Aolepān Aorōkin M̧ajeļ e marchalleg, Republic of the Marshall Islands e saozneg), a zo ur stad enezek eus Mikronezia. Un tregont atoll bennak hag ur 1 100 enezenn bennak a ya d'ober ar vro. 163 174 a dud a oa o chom enno e 2008. Un stad dizalc'h eo deuet da vezañ e 1986. Majuro eo ar gêr-benn. Arc'hañ a ra gouarnamant ar vro-mañ Enez-Wake a zo melestret gant Stadoù-Unanet Amerika.

## An douaroniezh

Emañ an inizi en norzh da Nauru ha Kiribati, er reter da Stadoù Kevreet Mikronezia, hag er su da Enez Wake, un tiriad melestret gant ar Stadoù-Unanet, met a zo arc'het gant gouarnamant Inizi Marshall. 29 atoll ha 5 enezenn digevannez a ya d'ober ar vro. Daou strollad inizi a zo: aridennad Ratak (ar sav-heol) ha hini Ralik (ar c'huzh-heol).
E-touez an inizi didud emañ Atoll Bikini.
Melanezia : Fidji • Kaledonia-Nevez • Papoua Ginea-Nevez • Papoua ar C'hornaoueg • Inizi Salomon • Vanuatu
Mikronezia : Guam • Hawaii • Kiribati • Inizi Mariana an Norzh • Inizi Marshall • Atoll Midway • Stadoù Kevreet Mikronezia • Nauru • Palau • Wake
# Lise Sant-Varzhin Roazhon

Ul lise prevez katolik eo lise Sant-Varzhin Roazhon, anezhañ ul lise hollek ha teknologel. Lec'hiet eo en 31 eus straed Entraven, e kreiz-kêr Roazhon. Anvet eo evel-se en enor da Sant Varzhin Teurgn, hag e-tro 1 400 lisead zo skoliataet ennañ.

## Istor

Liammet eo istor al lise ouzh hini an Eudisted e Roazhon. Lidet eo bet e 350vet deiz-ha-bloaz e 2019.
Menegoù kentañ al lec'h a sav da 1669, 14 vloaz goude ma voe peursavet ti Breujoù Breizh.

## Brezhoneg

Lise Sant-Varzhin a grogas da gelenn brezhoneg e 1971 asambles gant liseoù all eus Roazhon, evel lise ar C'horroidigezh, hini Sant-Visant hag hini Sant-Stefan, diwar atiz tadoù brogagour ha kar-o-yezh evel an Tad Kalvar. Paol Kalvez a gelennas ar yezh e Sant-Varzhin da gentañ adalek 1971 ha Kristian Giraudon a sammas ar garg d'e heul.
E-pad pell e voe lidet un oferenn vrezhonek bep sizhun e chapel skolaj Sant-Varzhin er bloavezhioù 1970 betek e-tro 1990, pa zeuas ar veleien vrezhonek da vankout e kêr. Roazhon zo bet evel-se al lec'h nemetañ e Breizh ma veze lidet oferennoù brezhonek bep Sul.

### Skolidi gozh

* Fulgence Bienvenüe
* Malo Bouëssel du Bourg
* Pêr Denez
* Youenn Olier

### Kelennerien gozh

* Ernest ar Barzhig
* Kristian Giraudon (danvez : brezhoneg)
* Paol Kalvez (danvez : brezhoneg)
* Tad Kalvar (danvez : fizik ha kimiezh)

## Levrlennadur

* Paol Kalvez, Kambr ar Stered, Mouladurioù hor Yezh, 2007, pp. 206-216.

## Notennoù

* ↑ Breuriezh Jezuz ha Maria, bet diazezet e 1643 gant Jean Eudes (1601-1680) e Douvres-la-Délivrandes (Calvados).
# Liscate

Liscate a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lise

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Lise a c'hall bezañ :
* ur skol eil derez ; sellit ouzh lise (skol) (distaget ['lise])
* ur berranv alamanek, diwar an anvioù-badez Elisabeth pe Luise ; sellit ouzh Lise (anv-badez) (distaget [li :zǝ]).
# Lise he disheolier

Lise he disheolier zo un eoullivadur war lien, 184 x 115 cm, graet e 1867 gant al livour gall Pierre-Auguste Renoir, ha miret er Folkwang Museum en Essen.
Lise Tréhot eo ar vaouez poltredet, amañ e Fontainebleau.

## Liamm diavaez

* (de) Lec'hienn ar Museum Folkwang