OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Melion (lae)

Melion zo ul lae, da lavarout eo ur varzhoneg c'hallek, dianav an oberour anezhi, diwar-benn ur marc'heg anvet Melion a zo troet e den-bleiz dre garantez ouzh e wreg a zo treitourez, war-bouez ur walenn hud.

## Istor

Savet e vije bet ar skrid etre 1190 ha 1200. Miret eo Melion en un dornskrid a zo bloaziet eus 1268 E pikardeg eo skrivet.

## Danvez

Goulenn a ra digant e wreg kemer ur maen livrin da stekiñ outañ evit reiñ tu dezhañ da zont da zen en-dro. Met ar wreg disleal da vont kuit da Iwerzhon gant ur skoedour ha da leuskel he gwaz e korf ur bleiz.
Gant harp ar roue Arzhur avat e teu Melion da zen en-dro.

## Liamm diavaez

* (en) University of Liverpool

## Notennoù

* ↑ (fr) O'Hara, Tobin Prudence : Les lais anonymes des XIIe et XIIIe siècles, Geneva, Librarie Droz, 1976.
* ↑ C. Paris, Bibliothèque de l'Arsenal, 3516, f. 343r, col. 1 - 344r, col. 4.
* ↑ (en) Hopkins, Amanda : Melion and Biclarel: Two Old French Werewolf Lays, University of Liverpool, 2005 (ISBN 978-0-9533816-9-2)
# Melined

Melined :
| Iliz katolik Sant Varzhin. ||
| Anv gallaouek | Móleins |
| Anv gallek (ofisiel) | Moulins |
| Bro istorel | Bro-Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Felger-Gwitreg |
| Kanton | Gwerc'h-Breizh |
| Kod kumun | 35198 |
| Kod post | 35680 |
| Maer Amzer gefridi | Anne-Marie Morlier 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Gwitreg Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Gwitreg |
| Lec'hienn Web | https://moulins35.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 713 ann. (2020) |
| Stankter | 47 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 00′ 11″ Norzh 1° 22′ 16″ Kornôg / 48.00306, -1.37111 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 80 m bihanañ 42 m — brasañ 94 m |
| Gorread | 15,21 km² |
| Melined ||
| kemmañ |
Melined (Moulins e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 112 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,98% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas e Perthes-lès-Hurlus e Bro-C'hall.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun abalamour d'ar brezel d’ar 28 a viz Even 1940 en ospital e Néris-les-Bains en Allier (Bro-C'hall).
* D'ar 15 a viz Even 1943 e kouezhas ur c'harr-nij Stirling I marilhet BK646 ha kodet AA-N eus ar 75th Squadron eus ar Royal New Zealand Air Force (aerlu Zeland-Nevez) e "Le Pré des Batailles" e Melined gant seizh nijour en e vourzh; lazhet e voe e sturier, beziet eo e Bretteville-sur-Laize (Calvados, Bro-C'hall), daou nijour a zeuas a-benn da achap, ar re all a voe tapet gant an archerion c'hall ha roet d'an Alamaned$^,$.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Gwerenn livet "Gwezenn Yese" en iliz katolik.
* Dor er c'hreisteiz.
* Iliz katolik Sant Varzhin, XV$^{vet}$ kantved.
* Kastell Monbouan, XVII$^{vet}$ kantved.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù, outañ plakenn ur c'harr-nijour eus ar Royal New Zealand Air Force marvet d'ar 15 a viz Even 1943.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Glad Melined .

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Pertes RAF
* ↑ (fr)15 juin 1943
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Melin (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Melin a c'hall bezañ:
* e brezhoneg, henstumm ar ger milin, hiriv stumm rannyezhel,
* an anv kembraek ha kerneveurek evit "milin".

## Anvioù-lec'h
### Breizh

* Melin, ur gumun en Aodoù-an-Arvor
* anvioù da dostaat:
** Melined, ur gumun el Liger-Atlantel
** Meliner, ur gumun en Il-ha-Gwilen

### Kembre

* Melin y Wig
* Melin-cwrt
* Felinfach
* Felin-Wnda

### Bro-C'hall

* Melin, ur gumun en departamant Haute-Saône

### Faero

* Melin, ur menez e Streymoy, en enezeg Faero

## Anvioù tud

* Björn Melin, ur c'hoarier hockey eus Sveden

## Pennad kar

* Milin (disheñvelout)
# Melindwr

Melindwr zo ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. Emañ er reter da Aberystwyth, hag enni emañ kêriadennoù Goginan, Pisgah, Cwmbrwyno, Pant-y-crug, Maes-bangor, Dollwen, Dol-y-pandy, Blaengeuffordd ha Pen-llwyn.
E 2011 e oa poblet gant 1 070 a dud, ha 568 anezho a oa kembraegerien (54,7%).

## Notennoù

* ↑ Welsh Government website; 2011 Census Returns and stats;
# Melioneg

Melioneg :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Mellionnec |
| Bro istorel | Bro-Wened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Gwengamp |
| Kanton | Gwareg (betek 2015) Rostrenenn (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22146 |
| Kod post | 22110 |
| Maer Amzer gefridi | Pierre-Yves Daniel 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | KK Kreiz-Breizh |
| Bro velestradurel | Bro Kornôg Kreiz-Breizh |
| Lec'hienn Web | (fr)Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 395 ann. (2020) |
| Stankter | 16 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 10′ 32″ Norzh 3° 17′ 43″ Kornôg / 48.1755555556, -3.29527777778 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 230 m bihanañ 143 m — brasañ 281 m |
| Gorread | 24,22 km² |
| Melioneg ||
| kemmañ |
Melioneg a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Wened hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Douaroniezh

* Emañ andon ar Skorf e Sant-Tourni e Melioneg.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Fuzuilhet e voe Frañsez Laorañs, ur milour breizhat bet ganet er gumun, gant al lu gall e 1914.
* Mervel a reas 77 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,43 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe d’an 22 a viz Eost 1914 e Moustier-sur-Sambre e Belgia, soudard en 41vet Rujumant Troadegiezh e oa.

#### Eil brezel-bed

* Fuzuilhet e voe ur gwaz eus ar gumun e Landordu e Berne, d'ar 6 a viz Gouhere 1944 abalamour d'e berzh er Rezistañs; barnet e oa bet d'ar marv gant lez-varn al Lu alaman Ar Faoued.
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas un adjudant d'an 10 a viz Ebrel 1958 e Saida (departamant Tiaret).

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell.
* Chapel ar c'hastell.
* Ar maner.
* An iliz katolik.
* Chapel Intron-Varia Druez.
* Ar monumant.
* Kastell Tregaranteg hag e chapel.
* Maner ar Poull.
* Iliz katolik Sant Yann-Vadezour.
* Chapel Intron-Varia Druez.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc’hskeudenn ha.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Tud bet ganet eno

* Frañsez Laorañs, bet fuzuilhet e 1914 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec'hienn ofisiel kêr
* (br)Melioneg war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)René Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajennoù 21 ha 22
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Melionyx

Melionyx :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Meliphagidae |
| Anv skiantel ||
| Melionyx Iredale, 1956 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Melionyx a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1956 gant an evnoniour saoz Tom Iredale (1880-1972).

## Spesadoù

Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Melionyx fuscus,
* Melionyx nouhuysi,
* Melionyx princeps.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Ginea Nevez.

## Rummatadur

Renket e veze an tri spesad er genad Melidectes kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Meliphagidae/Melionyx (lennet e-barzh d'an 22 a viz Meurzh 2022).
* ↑ Andersen MJ, JM McCullough, NR Friedman, AT Peterson, RG Moyle, L Joseph & AS Nyári. 2019. Ultraconserved elements resolve genus-level relationships in a major Australasian bird radiation (Aves: Meliphagidae). Emu – Austral Ornithology 119(3): 218–232.
# Lokrist

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Lokrist zo un anv-lec'h brezhonek, savet gant Lok ha Krist, hag a gaver e meur a lec'h. En o zouez emañ:
* Zinzag-Lokrist, ur gumun e Bro-Gwened
* "Lokrist" e Zinzag-Lokrist
* "Lokrist" etre Beuzeg-ar-C'hab, Koñforzh-Meilar ha Pontekroaz
* "Lokrist" e Gouanac'h, war harzoù Goudelin
* "Lokrist" e Gwinevez (Bro-Leon)
* "Lokrist" en Ignel (Bro-Gwened)
* "Lokrist", e kumun Koatreven (Treger)
* "Lokrist" e kumun Konk-Leon
* "Lokrist" e Kore
* "Lokrist" e Pleurdud
* "Lokrist" e Plourin-Gwitalmeze
* "Lokrist" e Pontekroaz, war harzoù Koñforzh-Meilar
* "Stêr Lokrist", adstêr da stêr Gwaien war he lez dehou, diwar anv Lokrist Beuzeg-ar-C'hab/Koñforzh-Meilar/Pontekroaz

## Pennad kar

* Lokmaria
# Lola

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Lola zo ur berranv spagnolek diwar an anv-badez Dolores.

## Tud

* Lola Montez, danserez hag aktourez iwerzhonat
* Lola Beltrán, anv-leurenn Dolores Beltrán, kanerez vec'hikan
* Lola Flores, anv-leurenn María de los Dolores Flores Ruiz, kanerez spagnol
* Lesanv Jennifer Lopez, aktourez stadunanat
* Lesanv Laura Ashley Samuels, aktourez stadunanat
* Lesanv Lisa Rieffel, aktourez, kanerez ha sonerez stadunanat

## An anv en arz
### Filmoù

* Lola, sevenet gant James Young e 1914
* Lola, Jacques Demy, 1961, a c'hoarvez e Naoned
* Lola, Dinos Dimopoulos, 1964
* Lola, Rainer Werner Fassbinder, 1981
* Lola, Bigas Luna, 1986
* Lola, María Novaro, 1989
* Lola rennt, Tom Tykwer, 1998
* Lola, Carl Bessai, 2001
* Lola, la película, Miguel Hermoso, 2007
* Lola, Brillante Mendoza, 2009
* Lola Versus, Daryl Wein, 2012
* Lola vers la mer, Laurent Micheli, 2019

### Sonerezh

* Ar ganaouenn Lola gant The Kinks.

## Pennad kar

* Lolita
# Lokoyeg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar reter eo al lokoyeg (lokoya) komzet gant tro-dro da 12 392 den (1952) e Soudan ar Su.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
# Loktudi

Loktudi :
| Ar c'hreiz-kêr. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Loctudy |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Kemper |
| Kanton | ar Gelveneg (betek 2015) Pont-'n-Abad (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29135 |
| Kod post | 29750 |
| Maer Amzer gefridi | Serge Guilloux 2023-2026 |
| Etrekumuniezh | Su ar Vro Vigoudenn |
| Bro velestradurel | Bro Gerne |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 980 ann. (2020) |
| Stankter | 313 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 50′ 04″ Norzh 4° 10′ 05″ Kornôg / 47.834444, -4.168056 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 17 m |
| Gorread | 12,73 km² |
| Loktudi ||
| kemmañ |
Loktudi a zo ur gumun eus mervent Breizh e Penn-ar-Bed, er Vro Vigoudenn, e kanton Pont-'n-Abad.

## Douaroniezh

* War an aod emañ Loktudi, e mervent an departamant e-kichen Penmarc'h.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
* 2020 : krouidigezh ar strollad "Brezhonegerien Loktudi"

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Denis, person, ha Cariou, kure, eus parrez Loktudi, ha Benier, person, eus parrez Plonivel.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 102 waz ag ar gumun, da lâret eo 3,51% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas 47 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 20 a viz Kerzu 1940 e kouezhas un nijerez Blenheim IV, marilhet T1860 ha kodet OM-?, eus ar 107th Squadron eus ar Royal Air Force e Loktudi gant tri nijour en he bourzh; tapet e voent o-zri d'an Alamaned.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 8 a viz Ebrel 1946 e Saigon
e Kochin-Sina er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan Penglaouig. Pa vez uhel ar mor emañ e droad en dour.
* Chapel Sant Gwido e Loktudi.
* Bez Berthe Jaouen (bruderezh Tipiak) e bered Loktudi.
* Mein-kañv d'ar re beuzet war vor (Bered Loktudi).
* Plakenn martoloded ar vag chaluter Bugaled Breizh.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’ar 17 a viz Mae 1921.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Gevelliñ

| Bro | Kêr | abaoe |
| Kembre | Abergwaun-Wdig | 1996 |
| Galiza | Ribadeo | 2005 |

## Pennadoù kar

* Plonivel.
* Pornaleg.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) lec'hienn ar gumun
* (br) Loktudi war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 51
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Pertes RAF
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Université de Lille
# Lokris

Lokris ( Λοκρίς Lokrís e henc'hresianeg) a oa ur vro eus kreiz Hellaz en Henamzer. rannet e voe etre daou, Lokris ar sav-heol ha Lokris ar c'huzh-heol, gant pobl ar Fokidianed, a orin dorian, en XIIvet kantved kent JK.
Hervez an Ilias eo Aias Oileos an hini a oa e penn arme Lokris e-pad Brezel Troia.
# Lola Flores

María Dolores Flores Ruiz (21 Genver 1923, Jerez de la Frontera - 16 Mae 1995, Alcobendas), a oa anavezet evel Lola Flores, kanerez, dañserez, hag aktourez spagnol lesanvet ivez La Faraona.

## He buhez

Ganet e oa Lola Flores e karter San Miguel, en Jerez de la Frontera, e proviñs Cádiz, en niverenn 45 ar calle Sol. Pa oa bihanik e tañse hag e kane e tavarn he zad, Pedro Flores, a veze graet el Comino anezhañ, hag a-raok dezhi tapout he daouzek vloaz e oa brudet evel korollerez e Jerez. Kanañ a rae sonioù Concha Piquer ha dreist-holl Estrellita Castro, ar ganerez a blije muiañ da Lola.
En 1939, en he 16 vloaz, e reas hec'h ebatoù kentañ e Teatro Villamarta Jerez en abadenn “Luces de España” o kanañ Bautizá con manzanilla.
En 1958 e timezas d'ar gitarour Antonio González Batista, El Pescaílla, ha tri bugel o devo : Dolores, anavezetoc'h evel Lolita, Antonio ha Rosario. An tri zo pe zo bet kanerien. Daremprediñ a reas ivez Gustavo Biosca, melldroader en F.C. Barcelona.

## Gwelout ivez

* El Pescaílla
* Lolita Flores
* Antonio Flores
* Rosario Flores

## Liammoù diavaez

* Lola Flores en IMBD
* Lola Flores en Allmusic

## Daveoù

* ↑ Tribuna de La Moraleja, <https://www.tribunadelamoraleja.com/movil/noticia/7226/actualidad/rosario-flores-vende-por-2-millones-el-lerele-la-casa-de-la-familia-en-la-moraleja.html>. Retrieved on Patrom:Date
# Lokpoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr Yezhoù tibetek ar reter eo al lokpoueg (lhokpu pe lhobikha) komzet gant tro-dro da 2.500 den (1993) e div geriadenn e mervent Boutan, e bann Samtsi.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù tibetek
# Marmouz Allen

Marmouz Allen :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Allenopithecus |
| Anv skiantel ||
| Allenopithecus nigroviridis Pocock, 1907 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Marmouz Allen (Allenopithecus nigroviridis) a zo ur marmouz hag a vev e Republik Kongo hag e kornôg Republik Demokratel Kongo.

## Rummatadur

Ar spesad nemetañ eo er genad Allenopithecus.
# Marne

Ar Marne a zo :
* Marne, ur stêr eus reter Bro-C'hall
* Marne, un departamant, e reter Bro-C'hall, Châlons-en-Champagne ar pennlec'h anezhañ
* La Marne eo anv gallek Maeron, ur gumun el Liger-Atlantel, e Breizh
# Marne (departamant)

Marne :
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Pennlec'h (prefeti) | Châlons-en-Champagne |
| Isprefetioù | Épernay Reims Vitry-le-François |
| Prezidant ar c'huzul-departamant | Christian Bruyen (LR) |
| Prefed | Denis Conus |
| Kod EBSSA | 51 |
| Kod ISO 3166-2 | FR-51 |
| Kod Eurostat NUTS-3 | FR213 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 566 659 ann. (2020) |
| Stankter | 69 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 49° 00′ Norzh 4° 15′ Reter / 49, 4.25 |
| Gorread | 8 162 km² |
| Adrannoù ||
| Arondisamantoù | 4 |
| Pastelloù-bro | 5 |
| Kantonioù | 23 |
| Etrekumuniezhioù | 14 |
| Kumunioù | 616 |
| kemmañ |
Ar Marne (distaget:) zo un departamant e reter Bro-C'hall, er rannvro Grand Est, savet diwar proviñs kozh Champagn, hag a deu e anv eus hini ar stêr Marne, adstêr d'ar Saena war he lez dehoù. Châlons-en-Champagne eo ar pennlec'h hag an 51 eo an niverenn roet dezhañ.

## Arondisamantoù ar Marne

* Arondisamant Châlons-en-Champagne
* Arondisamant Épernay
* Arondisamant Reims
* Arondisamant Vitry-le-François

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
* Touristañ er Marne

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Marocchinate

Ar marocchinate zo ur ger italianek da envel ar torfedoù brezel e 1944 e Ciociaria, e Lazio hag e Toskana, anezho gwalladegoù ha lazhadegoù tud ordinal disoudard graet gant soudarded arme c'hall Afrika dindan ar jeneral Alphonse Juin da goulz emgann Monte Cassino en Italia. Eus Marocco, anv italianek Maroko e teu marocchinate, abalamour ma oa genidik eus Maroko an darn vuiañ eus soudarded ar jeneral Juin. Implijet eo bet an darvoudoù-se en ur romant gant Alberto Moravia, deuet da vezañ ur film er sinema gant Vittorio De Sica : La ciociara.

## Liammoù diavaez

* (fr) Libération, 15/05/2005
# Maroilles

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Maroilles a c'hell bout :
* ur gumun eus departamant an Norzh e Bro-C'hall: Maroilles;
* keuz kenderc'het e kumun Maroilles hag er vro tro-dro: Maroilles.
# Maroilles (Norzh)

Maroilles a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Armerzh

* Kenderc'het e vez keuz e Maroilles: anvet eo Maroilles.

## Douaroniezh

* E Maroilles e kember ar Sambre hag an Helpe Mineure.

## Emdroadur ar boblañs 1793-2007

* Andonioù : Cassini hag EBSSA
# Marmouz meur

An termen marmouz meur zo un termen ha n'emañ ket er rummatadur klasel.
Diouzh an embannadurioù eta e vo disheñvel al loened lakaet e-touez ar marmouzien meur.
An aliesañ emañ er marmouzien meur ar gibboned, an orangoutaned, ar gorilhed, ar chimpanzeed hag an den.
# Marnate

Marnate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Marmouz (loen)

Marmouzed :
| Ur gorilh ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar marmouzed (pe marmouzien) a zo bronneged eus an urzhiad Primates hag a ya d'ober an infraurzhiad Simiiformes.
Liesseurt eo ar marmouzed ha rannet int e tri rumm:
* Marmouzed ar Bed Nevez
* Marmouzed ar Bed Kozh
* Ar marmouzed meur (ar gibboned, an orangoutaned, ar gorilhed, ar chimpanzeed, ar bonoboed hag an den)

## Gerdarzh ha sterioù astenn

Dont a rafe marmouz eus ar ger galleg marmot a dalveze evit ur "singe à longue queue" (marmouz e lost hir) er geriadur Furetière (XVII$^{vet}$ kantved). Evel ar ger marmot e vez implijet marmouz dre hevelebiezh evit ar vugale. Pa vez kaoz eus Yann Varmouz e taveer d'ar bugel personiet. Implijet e vez evit kunujenniñ, dreist-holl evit lakaat da intent eo divalav pe ez-fizikel pe dre e stuzegezh an den kunujennet. En un doare dousoc'h e vez graet marmouz eus un den a c'hell drevezañ jestroù un den all hag e vez lavaret e varmouz ar jestr. P'eo ar marmouzed loened a seblant speredek e c'heller taveiñ da spered un den fin ha gwidreüs. Marmouzañ an traoù, da lavaret eo fardañ diwar patromoù reoù all evit touellañ an dud, e c'heller ober ivez.

## Perzhioù boutin

Un nebeud perzhioù boutin a zo d'ar marmouzed : un empenn diorroet mat e-keñver ment o c'horf, un dremm divlev, treid ha daouarn hegrog a lak darn anezho gouest da bignat er gwez hag er brousgwez. Darn anezho o deus lostoù hir ha blev war o c'horfoù a-bezh.

## Rummatadur

* URZHIAD PRIMATES
** (Isurzhiad Strepsirrhini: rakmarmouzed nann-tarsioù)
** (Isurzhiad Haplorrhini: tarsioù, marmouzed ha marmouzed-meur)
*** (danurzhiad Tarsiiformes)
*** danurzhiad Simiiformes: marmouzed
**** Parvurzh Platyrrhini: marmouzed ar Bed nevez
***** Kerentiad Cebidae: marmosetoù, tamarinoù, kabusined ha marmouzed gwiñvered (56 spesad)
***** Kerentiad Aotidae: marmouzed-noz, marmouzed kaouenned, douroukoulioù (8 spesad)
***** Kerentiad Pitheciidae: titioù, sakioù hag ouakarioù (41 spesad)
***** Kerentiad Atelidae: marmouzed plaver, marmouzed gevnided ha marmouzed gloanek (24 spesad)
**** Parvurzh Catarrhini
***** Dreistkerentiad Cercopithecidea Marmouzed ar Bed kozh
****** Kerentiad Cercopithecidae: (135 spesad)
***** Dreistkerentiad Hominoidea: marmouzed-meur
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Marne (stêr)

Ar Marne (distaget /maʁn/) zo ur stêr e reter Bro-C'hall, adstêr d'ar Saena.

## Red

Emañ hec'h eienenn e kompezenn Langres, e Balesmes-sur-Marne en Haute-Marne. Tizhout a ra ar Saena e Charenton-le-Pont/Alfortville er Val-de-Marne.

## Departamantoù ha kêrioù treuzet

* Haute-Marne (52) : Chaumont, Saint-Dizier
* Marne (51) : Châlons-en-Champagne, Épernay
* Aisne (02) : Château-Thierry
* Seine-et-Marne (77) : Meaux, Torcy, Noisiel
* Seine-Saint-Denis (93) : Neuilly-sur-Marne, Noisy-le-Grand
* Val-de-Marne (94) : Nogent-sur-Marne, Créteil, Charenton-le-Pont, Champigny-sur-Marne, Saint-Maur-des-Fossés, Joinville-le-Pont, Saint-Maurice

### Adstêrioù

| Eienenn ar Marne | Glann kleizGlann dehoù Suize (48,6 km) Coole (30,2 km) Somme-Soude (59,9 km) Surmelin (41,5 km) Petit Morin (86 km) Grand Morin (120 km) Gondoire (12,1 km) Chantereine (7,4 km) Guenel (30,1 km) Traire (29 km) Rognon (73,3 km) Blaise (85,5 km) Moivre (22,8 km) Saulx (127 km) Fion (21,3 km) Ourcq (87 km) Thérouanne (23,3 km) Beuvronne (23,9 km) |

## Ar Marne hag al livourien anezhi

| Ribloù ar Marne livet gant Paul Cézanne | Kalz a livourien zo bet en XIX$^{vet}$ hag en XX$^{vet}$ kantved o klask an awen war lezioù ar Marne : Camille Corot Paul Cézanne Camille Pissarro Henri Rousseau, brudet gant an anv "Le Douanier Rousseau" Albert Marquet Raoul Dufy André Dunoyer de Segonzac Louis Vuillermoz Maurice Boitel |

## Notennoù

* ↑ Lec'hienn gouestlet da oberoù Maurice Boitel