OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Roll ar Pennoù-Stad e 1 kt JK

Pennoù Stad 2 kt JK - Darvoudoù ar bloaz 1 - Pennoù Stad ar bloaz 1 - Pennoù Stad dre vloaz

## Afrika

* Kush -Amanishakheto, Roue Kush (10 kt JK-1 kt JK)
* Kush - Natakamani, Roue Kush (-1 20)
* Mauretania - Juba II, Roue Mauretania (-25 23)

## Azia

* Sina (Tiernelezh Han ar C'hornôg) -
** Impalaer Ai, Impalaer Sina (-7 - -1)
** Impalaer Ping, Impalaer Sina (-1 - 6)
* Korea (Teir rouantelezh Korea) -
** King Onjo eus Baekje (-18–29)
** Roue Yurimyeong eus Goguryeo (-19-18)
** Bak Hyeokgeose Geoseogan eus Silla (-57-4)
** Roue Daeso ues Buyeo ar reter (-7–22)

## Europa

* Aten
** Anaksagoras, Archon Aten (-1 - 1)
** Demochares Azenius, Archon Atens (2 kt JK - 1 kt JK)
* Enez Vreizh - Tasciovanus, roue ar Gatuvellauned (e-tro -20 - 9); Tincomarus, roue an Atrebated (e-tro -20 - 7)
* Iwerzhon - Crimthann Nia Náir, Pennroue Iwerzhonb (-7 - 9)
* Impalaeriezh roman (Tiernelezh Julio-Klaodia)
** Caesar Augustus, Impalaer roman ha Koñsul, (-43 - 14)

## Reter-kreiz

* Armenia - Tigranes IV hagErato, Rouaned Armenia (-2- 2)
* Kappadokia - Archelaus, Roue Kappadokia (-36- 17)
* Iberia -
** Artazias, Roue Iberia (-20 - 1)
** Pharasmanes I$^{añ}$, Roue Iberia (1 - 58)
** Aderk, Roue Iberia (e-tro -2 - 30)
* Jude - Archelaus, Etnark Judea (-4 - 6)
* Kommagene - Antiochus III, Roue Kommagene (-12 - 17)
* Nabatea - Aretas Philopatris, Roue Nabatea (-9- 40)
* Osroene - Abgar V Ukkama bar Ma'nu, Roue Edesa (-4- 7)
* Partia - Phraataces, Pennroue Partia (-2 - 4)
* Pontus - Pythodorida, Roue Pontus (-8 - 23)
# Roll ar Pennoù Stad e 11

Pennoù Stad ar bloaz 10 - Darvoudoù ar bloaz 11 - Pennoù Stad ar bloaz 12 - Pennoù Stad dre vloaz

## Afrika

* Kush - Natakamani, Roue Kush (-1 20)
* Mauretania - Juba II, Roue Mauretania (-25 23)

## Azia

* Sina (Tierniezh Han ar C'hornôg) -
** (Tierniezh Xin) - Impalaer Wang Mang, Impalaer Sina (9 - 23)
* Impalaeriezh Kushan - Heraios (e-tro 1 - 30)
* Korea (Teir rouantelezh Korea) -
** King Onjo eus Baekje (-18–29)
** Roue Yurimyeong eus Goguryeo (-19-18)
** Roue Daeso eus Buyeo ar reter (-7–22)

## Europa

* Impalaeriezh roman (Tierniezh Julio-Klaodia)
** Caesar Augustus, Impalaer roman ha Koñsul, (-43 - 14)
** P. Cornelius Dolabella, C. Iunius Silanus, Koñsuled (10-11)
** Marcus Aemilius Lepidus, T. Statilius Taurus, Koñsuled (11-12)

## Reter-kreiz

* Armenia - Artavazde V, Roue Armenia (2 - 11)
* Kappadokia - Archelaus, Roue Kappadokia (-36- 17)
* Iberia -
** Pharasmanes I$^{añ}$, Roue Iberia (1 - 58)
** Aderk, Roue Iberia ( e-tro -2 - 30)
* Kommagene - Antiochus III, Roue Kommagene (-12 - 17)
* Nabatea - Aretas Philopatris, Roue Nabatea (-9- 40)
* Osroene - Ma'nu IV, Roue Edessa (7-13)
* Partia - Vonones Iañ, Rouaned veur Partia (8-12)
* Pontus - Pythodorida, Roue Pontus (-8 - 23)
# Roll ar Pennoù Stad e 1

Pennoù Stad 1 kt JK - Darvoudoù ar bloaz 1 - Pennoù Stad ar bloaz 2 - Pennoù Stad dre vloaz

## Afrika

* Kush - Natakamani, Roue Kush (-1 20)
* Mauretania - Juba II, Roue Mauretania (-25 23)

## Azia

* Sina (Tierniezh Han ar C'hornôg) -
** Impalaer Ai, Impalaer Sina (-7 - -1)
** Impalaer Ping, Impalaer Sina (-1 - 6)
* Impalaeriezh Kushan - Heraios (e-tro 1 - 30)
* Korea (Teir rouantelezh Korea) -
** King Onjo eus Baekje (-18–29)
** Roue Yurimyeong eus Goguryeo (-19-18)
** Bak Hyeokgeose Geoseogan eus Silla (-57-4)
** Roue Daeso ues Buyeo ar reter (-7–22)

## Europa

* Aten
** Anaksagoras, Arc'hont Aten (-1 - 1)
** Areius Paianieus, Arc'hont Aten (1 - 2)
* Enez Vreizh - Tasciovanus, roue ar Gatuvellauned (e-tro -20 - 9); Tincomarus, roue an Atrebated (e-tro -20 - 7)
* Iwerzhon - Crimthann Nia Náir, Pennroue Iwerzhonb (-7 - 9)
* Impalaeriezh roman (Tierniezh Julio-Klaodia)
** Caesar Augustus, Impalaer roman ha Koñsul, (-43 - 14)
** Lucius Aemilius Paullus, koñsul Roma (1-2)

## Reter-kreiz

* Armenia - Tigranes IV hagErato, Rouaned Armenia (-2- 2)
* Kappadokia - Archelaus, Roue Kappadokia (-36- 17)
* Iberia -
** Artazias, Roue Iberia (-20 - 1)
** Pharasmanes I$^{añ}$, Roue Iberia (1 - 58)
** Aderk, Roue Iberia (e-tro -2 - 30)
* Jude - Archelaus, Etnark Judea (-4 - 6)
* Kommagene - Antiochus III, Roue Kommagene (-12 - 17)
* Nabatea - Aretas Philopatris, Roue Nabatea (-9- 40)
* Osroene - Abgar V Ukkama bar Ma'nu, Roue Edesa (-4- 7)
* Partia - Phraataces, Pennroue Partia (-2 - 4)
* Pontus - Pythodorida, Roue Pontus (-8 - 23)
# Roll ar Pennoù Stad e 10

Pennoù Stad ar bloaz 9 - Darvoudoù ar bloaz 10 - Pennoù Stad ar bloaz 11 - Pennoù Stad dre vloaz

## Afrika

* Kush - Natakamani, Roue Kush (-1 20)
* Mauretania - Juba II, Roue Mauretania (-25 23)

## Azia

* Sina (Tierniezh Han ar C'hornôg) -
** (Tierniezh Xin) - Impalaer Wang Mang, Impslaer Sina (9 - 23)
* Impalaeriezh Kushan - Heraios (e-tro 1 - 30)
* Korea (Teir rouantelezh Korea) -
** King Onjo eus Baekje (-18–29)
** Roue Yurimyeong eus Goguryeo (-19-18)
** Roue Daeso eus Buyeo ar reter (-7–22)

## Europa

* Impalaeriezh roman (Tierniezh Julio-Klaodia)
** Caesar Augustus, Impalaer roman ha Koñsul, (-43 - 14)
** C. Poppaeus Sabinus, Q. Sulpicius Camerinus, Koñsuled (9-10)
** P. Cornelius Dolabella, C. Iunius Silanus, Koñsuled (10-11)

## Reter-kreiz

* Armenia - Artavazde V, Roue Armenia (2 - 11)
* Kappadokia - Archelaus, Roue Kappadokia (-36- 17)
* Iberia -
** Pharasmanes I$^{añ}$, Roue Iberia (1 - 58)
** Aderk, Roue Iberia ( e-tro -2 - 30)
* Kommagene - Antiochus III, Roue Kommagene (-12 - 17)
* Nabatea - Aretas Philopatris, Roue Nabatea (-9- 40)
* Osroene - Ma'nu IV, Roue Edessa (7-13)
* Partia - Vonones Iañ, Rouaned veur Partia (8-12)
* Pontus - Pythodorida, Roue Pontus (-8 - 23)
# Samuel Taylor Coleridge

Samuel Taylor Coleridge (21 Here 1772 – 25 Gouere 1834) a oa ur barzh saoz. Sellet a reer outañ alies, asambles gant e geneil William Wordsworth, evel unan eus barzhed kentañ ar romantelezh el lennegezh saoznek.
Ganet e voe Coleridge en Ottery St Mary, e Devon. Mab d’ur pastor e oa, hag ar bidoc’hig en un tiegezh dek a vugale. E-pad e vugaleaj e teuas da garout al lennegezh hag ar varzhoniezh. Mervel a reas e dad e 1781, pa ne oa nemet eizh vloaz. Mont a reas da Skol-veur Cambridge, d’ar Jesus College, met ne dapas diplom ebet eno. Anaoudegezh a reas e Cambridge gant Robert Southey. Dimeziñ a reas an daou baotr yaouank, daou varzh anezho, gant div c’hoar, Sara hag Edith Fricker, met dispartiañ a reas Coleridge diouzh e wreg diwezhatoc’h.
E 1795 e reas Coleridge anaoudegezh gant ar barzh William Wordsworth ha dont a rejont da vezañ mignoned vras. Er bloavezhioù 1790 e krogas ivez da implijout laudanum, un dourenn diwar opiom, evit kaout an dizober eus poanioù en e gorf. En amzer-hont e veze implijet kalzik an opiom a-enep ar boan. A-hed ar peurrest eus e vuhez e chomas stag Coleridge ouzh an dramm-se ha gouzañv a reas diwarnañ. E 1797 ha 1798 e voe o vevañ e Somerset ha Wordsworth a oa e amezeg.
E 1798 e voe embannet barzhonegoù ganto o-daou en ul levr anvet Lyrical Ballads, ul levr a bouez en istor ar lennegezh romantel saoznek. Gant Wordsworth e oa bet skrivet ar braz eus ar barzhonegoù-se, met unan bennak a oa diwar zorn Coleridgei vez, evel The Rime of the Ancient Mariner, a seller outi evel e bennoberenn. Er bloavezh-se ivez e veajas Coleridge ha Wordsworth en Alamagn. Mont a reas Coleridge diouzh e du ha gweladenniñ meur a gêr ha meur a skol-veur. Anaoudegezh a reas gant labourioù prederourien alaman, evel Immanuel Kant. Pa zistroas da Vro-Saoz e reas e annez e Keswick, e Cumberland, nepell diouzh ti Wordsworth, a oa e Grasmere. Beajoù all a reas da Italia, Sikilia, Malta. Kleñvel a reas hag e 1817 e tilojas da vont da chom da di e vedisin, James Gillman, e Highgate e Londrez. Eno e varvas e 1834.
Ar varnerien lennegezh a sell ouzh Coleridge evel ur barzh meur. Tamallet ez eus dezhañ bezañ adimplijet skridoù tud all, met marteze ne ouie ket, pa oa dindan efed an opiom, e oa oc’h adskrivañ traoù en doa lennet e skridoù tud all. Ouzhpenn barzhonegoù en deus savet ivez skridoù prederouriezh ha burutelladennoù lennegezh. Biographia Literaria eo e oberenn bennañ e komz-plaen hag enni e kaver skridoù seurt-se.
# Samuel Colt

Samuel Colt (19 a viz Gouere 1814 - 10 a viz Genver 1862 e Hartford (Connecticut, Stadoù-Unanet), eo an den a grouas ar revolver modern kentañ e 1835. Ennañ e lakaed ar boledoù en un daboulin, da lavaret eo ur granenn dro enni meur a doull (kambr) a yae pep hini d'e dro da genglotañ gant ar c'hanol hag ar reizhiad skeiñ, a seurt ma c'halled tennañ buan. Ar mont en-dro-se a voe implijet goude e meur a arm.

## An armoù

Samuel Colt a ijinas ur revolver a anvas Colt Paterson : e-keit ma karger anezhi e troe ar granenn hag en em gave an toulloù (kambreier) karget e-tal ar c'hanol. Ar revolverioù Colt Paterson kentañ a voe produet e 1836. Kambret e oant er c'halibr .36 meutad ha pemp tenn e oa o zaboulin. Gwerzhet e voent da vorlu Texas, rak d'ar mare-se e oa ar Stad o paouez dont da vezañ ur republik dizalc'h, hag he Rangers en em ganne a-enep d'ar Vec'hikaned ha d'an Indianed.
E 1846 e kenlabouras Colt gant ar c'habiten Samuel Hamilton Walker hag e tapjont ur gevrat : 1000 pistolenn-dro Colt, kemmet diwar c'houlenn Walker, hag a roas e ali e anv an arme amerikan. Ar Colt Walker (1847) a oa heñvel ouzh an armoù a voe savet goude-se (nebeut-tre a dammoù lem-laka, pontig stag ouzh an dornikell dindan, kranenn 6 kambr dezhi). He zaboulin a oa hir a-walc'h evit lakaat e pep hini eus he c'hambreier 3,25 g poultr du hag ur boled krommvegek kalibr .44. He c'hanol a rae 229 mm. 2 kg a oa e bouez pa oa goullo.
A-drugarez d'ar werzh-se e c'hellas Colt lakaat produiñ pistolennoù-tro modernoc'h evit ar Paterson. Krouiñ a reas ivez ivez ar revolver Colt Holster Pistol 1848 (arm kentañ ar rummad Dragoon, kalibr .44, kanol 20 cm hirder). Skañvoc'h evit ar revolver Walker e oa, hag implijet e voe gant ar rejimantoù marc'hegiezh.
Revolverioù kalibr .3 ha skañvoc'h (betek 70% nebeutoc'h evit ar revolver Walker) a voe krouet ivez : ar Colt Baby Dragoon (1847/48, 5 tenn, gant ur pontig eeun a-dreñv) hag ar Colt Baby Dragoon Pocket 1849 (5 pe 6 tenn, pontig ront). Implijet e vezent dreist-holl gant tud voutin, poliserien, kannaded ha kompagnuniezhioù rederigoù. Etre 1848 ha 1873 e savas Colt war-dro 331.000 Pocket Revolvers.
E 1851 e voe krouet ar revolver Colt 1851 Navy (kalibr .36) anvet ivez Belt Model (dre ma oa bihanoc'h hag aesoc'h da zougen ouzh ar gouriz), hag a voe e-touez an armoù-tan gwerzhet ar muiañ en XIXvet kantved (215 000 anezho). D'an 23 a viz Genver 1851 e teuas a-benn ar c'habiten Dansan da dizhout ur gwenn a oa da ouzhpenn 28 m dezhañ gant e bistolenn-dro Navy.
E 1860 e voe savet ar revolver Colt 1860 Army hag a gemeras plas ar rummad Dragoons. A-fet gobari e oa heñvel (.44) met a-fet pouez e oa 30% skañvoc'h. Ar Colt 1860 Army, 1861 Navy ha 1862 Police (kalibr.36) a voe an armoù diwezhañ hep kartouchennoù produet gant an embregerezh.

## Liamm diavaez

* Buhez Samuel Colt
# Samuel Schwartzbard

Samuel Schwartzbard, pe Sholem Schwartzbard (1886-1938), a oa un anarkour yuzev gall, a orin rus hag a lazhas ur broadelour ukrainat.
Keodedour gall e teuas da vezañ e 1925. Lazhañ a reas Symon Petliura e Pariz en 1926, en abeg d'ar pogromoù en dije bet aozet.
Sevel a reas barzhonegoù e yideg, goude bezañ didamallet ha lezet da vont en 1927. Hervez mammennoù e oa eñ ur spier soviedat kefridiet gant lazhañ Petliura dre ma oa ur broadelour ukrainan.

## Lazhadenn Petliura

Hervez ur spier disivour eus ar KGB, anvet Peter Deriabin, Schwartzbard a oa ur spier eus soviedat eus an NKVD hag al lazhadenn a oa bet graet hervez urzhioù penn grouarnamant Ukraina ha kannadour URSS e Bro-C'hall er mare-se, Christian Rakovsky. An oberiadur ispisial gant ar GPU a oa bet harpet gant an ajant Mikhail Volodin, a oa erruet e Bro-C'hall d'an 8 a viz Eost 1925, hag a oa liammet-tre gant Schwartzbard.
# Samuel Johnson

Samuel Johnson (Lichfield, 18 Gwengolo 1709 – Londrez, 13 Kerzu 1784), lesanvet doktor Johnson alies, a oa ur skrivagner saoz hag a binvidikaas al lennegezh saoznek dre e varzhonegoù, e bezhioù-c'hoari hag e arnodskridoù. Ur skridvarner e oa ivez, koulz hag ur buhezskriver, un embanner hag ur geriadurour.
Ur perzh bras a gemeras Samuel Johnson e buhez lennegel Bro-Saoz en e amzer ha daremprediñ a reas kalz a lenneien all eus ar mare-hont evel Oliver Goldsmith, Edmund Burke, David Garrick ha James Boswell, hag a gontas buhez Johnson en ul levr.

## E vuhez hag e oberenn

Ganet e voe Samuel Johnson e Lichfield, e Staffordshire, mab d'ur marc'hadour levrioù. Mont a reas d'ar Pembroke College en Oxford, met goude bloaz e rankas dilezel e studi, dre ziouer a arc'hant. Kregiñ a reas da labourat, hep diplom ebet, evel kelenner ken digeriñ e skol dezhañ, Edial Hall School, e 1735. Buan avat e reas freuz-stal en abeg d'e gleñved, azoniad Tourette, hag a zistrese e zremm ker gwazh ma sponte e skolidi. D'ar mare-se evoulc'has e oberenn veur gentañ, ar pezh-c'hoari Irene, a Tragedy (embannet e 1749). E 1737 ez eas da Londrez. Eno en em lakaas da labourat evit ar gelaouenn The Gentleman's Magazine. E-touez e skridoù kentañ emañ ar varzhoneg London,embannet dizanv e 1738.
E 1746 e voe kevrataet Samuel Johnson evit sevel ur geriadur saozneg ; eizh bloavezhiad labour a voe ret evit sevel A Dictionary of the English Language e-unan, p'en doa embannet e rafe e tri bloaz hepken, kent an embann d'ar 4 a viz Ebrel 1755. Lavaret ez eus bet diwar e benn e oa One of the greatest single achievements of scholarship, ha geriadur pennañ ar saozneg e voe betek donedigezh The Oxford English Dictionary e 1928. Gant ar pezh labour-se e teuas brud da Johnson. Diwezhatoc'h e skrivas oberennoù all evel The History of Rasselas, Prince of Abissinia hag adembann a reas, gant notennoù, pezhioù-c'hoari William Shakespeare, en eizh levrenn. E 1763 e reas anaoudegezh gant James Boswell ha diwezhatoc'h ez eas da Vro-Skos gant hennezh. Kontañ a reas o beaj en e levr brudet A Journey to the Western Islands of Scotland. E dibenn e vuhez e embannas ur mell levr anvet Lives of the Most Eminent English Poets, un dastumad pennadoù war divoud barzhed saoznek eus ar XVII$^{vet}$ kantved hag an {{XVIIIvet kantved]] hag a reas kalz a verzh.
Mervel a reas e Londrez d'an 13 a viz Kerzu 1784 ; beziet e voe en Abati Westminster.
Er bloavezhioù goude e varv e voe douget bri dezhañ evel buruteller lennegezh hag e-pad pell e voe sellet outañ evel meurañ buruteller al lennegezh saoznek.

## Notennoù

* ↑ Bate, Walter Jackson (1977), Samuel Johnson, New York: Harcourt Brace Jovanovich, p. 240
* ↑ Lynch, Jack (2003), Samuel Johnson's Dictionary, New York: Walker & Co, p. 1
* ↑ Winters, Yvor (1943), The Anatomy of Nonsense, Norfolk, Conn.: New Directions, p. 240
# Samuel Le Bihan

Samuel Michel Le Bihan, bet ganet d'an 2 a viz Du 1965 en Avranches (Manche, Bro-C'hall), a zo un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) gall.

## Filmoù er sinema
#### 1980-1989 : daou film

* 1987 : Le Beauf, sevenet gant Yves Amoureux.
* 1989 : Volt egyszer egy légió gant Márton Ledniczky.

#### 1990-1999 : pemzek film (seitek en holl)

* 1991 : Sale comme un ange, sevenet gant Catherine Breillat.
* 1992 :
** Une vie à deux film berr gant Vincent Garenq,
** Promenades d'été gant René Féret.
* 1993 : La Place d'un autre gant René Féret (eil film a-gevret).
* 1994 :
** Trois Couleurs : Rouge gant Krzysztof Kieslowski,
** Le Fusil de bois gant Pierre Delerive.
* 1995 : Une femme française gant Régis Wargnier.
* 1996 : Capitaine Conan gant Bertrand Tavernier.
* 1997 : Le cousin gant Alain Corneau.
* 1998 :
** À vendre gant Laetitia Masson,
** Restons groupés gant Jean-Paul Salomé,
** Los años bárbaros gant Fernando Colomo,
** Jack's potes film berr gant Eric Théobald.
* 1999 :
** Vénus beauté (institut) gant Tonie Marshall,
** Peau neuve gant Emilie Deleuze.

#### 2000-2009 : daou film warn-ugent (seizh ha tregont en holl)

* 2000 :
** Jet Set, sevenet gant Fabien Onteniente,
** Total Western gant Éric Rochant.
* 2001 :
** Le Pacte des loups gant Christophe Gans,
** La Nuit de noces film berr gant Eliette Abecassis,
** Pourquoi t'as fait ça ? film berr gant Jean-Marc Minéo.
* 2002 :
** À la folie… pas du tout gant Lætitia Colombani,
** Une affaire privée gant Guillaume Nicloux,
** 3 zéros gant Fabien Onteniente (eil film a-gevret),
** La Mentale gant Manuel Boursinhac.
* 2003 :
** Fureur gant Karim Dridi,
** Les Clefs de bagnole gant Laurent Baffie.
* 2004 :
** Pour le plaisir gant Dominique Deruddere,
** The Bridge of San Luis Rey gant Mary McGuckian.
* 2005 : The Last Sign gant Douglas Law.
* 2006 :
** Le Passager de l'été gant Florence Moncorgé-Gabin,
** Exes gant Martin Cognito.
* 2007 :
** Frontière(s) de Xavier Gens,
** El hombre de arena gant José Manuel González-Berbel.
* 2008 :
** Disco gant Fabien Onteniente (trede film a-gevret),
** Des poupées et des anges gant Nora Hamdi,
** L'instinct de mort gant Jean-François Richet,
** L'Ennemi public nº 1 gant Jean-François Richet (eil film a-gevret).

#### 2010-2019 : pevar film (unan ha daou-ugent en holl)

* 2012 :
** Une nuit, sevenet gant Philippe Lefebvre,
** Cornouaille gant Anne Le Ny,
** Voyage sans retour gant François Gérard.
* 2014 : Les Yeux jaunes des crocodiles gant Cécile Telerman.

## Liamm diavaez

* Samuel Le Bihan war Internet Movie Database
# Samuel Reshevsky

Samuel Herman Reshevsky a zo bet ganet d'ar 26 a viz Du 1911 en Ozorkow (Polonia) ha marvet d'ar 4 a viz Ebrel 1992 e New York (SUA).
Mestrc'hoarier echedoù eus SUA, poloniat ag orin.
Mestr Meur Etrebroadel e oa.
P'edo pevar bloaz e teskas c'hoari. Da eizh vloaz e trec'he war c'hoarierion, skiant-prenet gante ha koshoc'h evitañ, e partiennoù kempred.
Er bloavezhioù 1920 e tivroas gant e dud evit mont da SUA lec'h ma tastume argant evit magañ e diegezh. Tapout a reas un diplom a gontaouerezh e Skol-Veur Chicago ha labourat a reas evel kontaouer.
Kampion SUA e voe e 1936, 1938, 1940, 1942, 1946, 1969 ha 1970. E 1935 e krogas gant an tournamantoù etrebroadel e Margate, o tapout ar c'hentañ plas goude bout trec'het war José Raúl Capablanca hag ar re all.

## Liammoù diavaez

* 45 lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
* Stubbs, Kenneth. Chess Portrait: "Edward Lasker and young Sammy Reshevsky"
* Stubbs, Kenneth. Chess Portrait: "Reuben Fine and Sammy Reshevsky"
# Samuel Beckett

Samuel Beckett (13 a viz Ebrel 1906 - 22 a viz Kerzu 1989) a oa ur skrivagner iwerzhonat. Brudet eo evit e bezhioù-c'hoari evel O c'hortoz Godot pe Deizioù Laouen hag evit e romantoù evel Murphy pe Malone a varv. E galleg hag e saozneg en deus skrivet e oberennoù.
Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1969.

## E brezhoneg

* Echu ar c'hoari, troidigezh gant Herle Denez eus "Fin de partie", Skrid, niv.45-46.

## Levrlennadur

* "Samuel Beckett", gant Vefa de Bellaing, Al Liamm, niv. 137, 1969, p.446-450.
# Samuel Doe

Samuel Kanyon Doe (6 a viz Mae 1951 - 9 a viz Gwengolo 1990) a oa ur soudard hag ur politikour eus Liberia, bet e penn ar Stad er bloavezhioù 1980.
Kemer a reas ar galloud d'an 12 a viz Ebrel 1980, goude bezañ lazhet ar prezidant Tolbert. Dre se e voe Samuel Doe an henvroad kentañ e penn ar Stad e Liberia pa oa afro-amerikaned an holl brezidanted kent. En deizioù war-lerc'h e daol-Stad e voe lazhet ur bern tud bet e gouarnamant Tolbert ha kantadoù a dud a rankas tec'hel kuit diouzh ar vro. Astalet e voe ar Vonreizh hag en em lakaet Doe e penn ar PRC (People's Redemption Council).
Mont a reas Doe a-du gant SUA er brezel yen. Degemeret e voe ur Vonreizh nevez e 1984 hag aozet un dilennadeg prezidantel e miz Here 1985. Trec'h e voe Samuel Doe gant 51% eus ar mouezhioù met lod eus e eneberien a oa bet lazhet a-raok ar votadeg hag amreizh e voe disklêriet an dilennadeg gant arsellerien estren. Doe a gemeras e garg a brezidant d'ar 6 a viz Genver 1986.
Ur brezel diabarzh a darzhas e 1990 pa erruas er vro Charles Taylor. Doe a voe skrapet gant Prince Johnson, jahinet ha lazhet a-raok na voe diskouezet e gorf dre straedoù Monrovia.
g • ka • kePrezidanted Liberia :
* Joseph J. Roberts · Stephen Allen Benson · Daniel Bashiel Warner · James Spriggs Payne · Edward J. Roye · James Skivring Smith · Joseph J. Roberts · James Spriggs Payne · Anthony W. Gardiner · Alfred Francis Russell · Hilary R. W. Johnson · Joseph James Cheeseman · William D. Coleman · Garretson W. Gibson · Arthur Barclay · Daniel Edward Howard · Charles D. B. King · Edwin Barclay · William Tubman · William R. Tolbert, Jr. · Samuel Doe · Amos Sawyer · David D. Kpormakpor · Wilton G. S. Sankawulo · Ruth Perry · Charles G. Taylor · Moses Blah · Gyude Bryant · Ellen Johnson Sirleaf · George Weah ·
# Samuel Gottlieb Gmelin

Samuel Gottlieb Gmelin, bet ganet e Tübingen (Impalaeriezh santel roman german d'ar mare-se) d'ar 4 a viz Gouere 1744 hag aet da Anaon en Achmedkent (Dagestan a-vremañ) d'ar 27 a viz Gouere 1774, a oa un ergerzher, ur mezeg hag un naturour alaman hag a lakaas e varregezhioù e servij Impalaeriezh Rusia.
Lod e oa eus ur familh a skiantourien vrudet : e dad Johann Konrad Gmelin (apotiker ha surjian, 1707-1759), e eontr Johann Georg Gmelin (kimiour ha louzawour, 1709-1755) hag e genderv Johann Friedrich Gmelin (kimiour ha naturour, 1748-1804).
Graet e vez gant ar berradur boas S.G.Gmelin (pe Gmelin c'hoazh) e metoù al loenoniezh.

## Listenn al laboused studiet gantañ

* R
    rulosteg du (Phoenicurus ochruros),
* S
    skoul gwenn (Circus macrourus).
# Ruzenn c'hargadenn mouezhiet

| LFE – niverenn | 145 |
| LFE – unicode | ʕ |
| LFE – skeudenn | |
| X-SAMPA | ?\ |
| Selaou ||
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn c'hargadenn mouezhiet, treuzskrivet [ʕ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 145.
Daoust ha ma vez lec'hiet an arouezenn-mañ e-touez renk ar ruzennoù e daolenn al LFE dre voaz e vez distaget peurliesañ er yezhoù ma vez implijet gante evel ur gensonenn dre dostaat hag implijet vez an hevelep arouezenn [ʕ] koulz evit ar ruzenn gargadenn mouezhiet hag evit ar gensonenn gargadenn dre dostaat mouezhiet, en ur c'hoût ne vez ket kavet an div son-se enebiet an eil diouzh egile e yezh ebet. Mar bez ezhomm atav e c'heller implijout ar sin diakritek ispisial evit merkañ ar fed m'emañ distaget evel ur gensonenn dre dostaat [ʕ̞] pe c'hoazh ur sin diakritek all evit diskwel emañ distaget evel ur ruzenn [ʕ̝].
Ral a wezh e kaver kensonennoù gargadenn e-touez yezhoù ar bed ha peurliesañ pa gomzer eus kensonennoù a seurt-se e tizoloer, pa vezont dielfennet donoc'h, e tennont kentoc'h da gensonennoù ankoue, da skouer en arabeg e vez distaget ar fonenn treuzskrivet /ʕ/ peurliesañ evel ur ruzenn ankoue mouezhiet, ur gensonenn ankoue dre dostaat mouezhiet pe c'hoazh evel ur stankenn darzh gargadennekaet.

## Skouerioù

| Yezh | Yezh | Ger | Ster |
| Arabeg | Arabeg | عشرة | 'dek' |
| Avareg | Avareg | гIоркь | 'dornell' |
| Tchetcheneg | Tchetcheneg | Iан/jan | 'goañv' |
| Hebraeg sefardiek | Hebraeg sefardiek | עִבְרִית | 'Hebraeg' |
| Kabileg | Kabileg | εemmi | 'ma eont (breur ma zad)' |
| Kurdeg (koumandjieg) | Kurdeg (koumandjieg) | 'ewr | 'koumoulenn' |
| Okitaneg (su Auvernha) | Okitaneg (su Auvernha) | pala] | 'pal' |
| Somalieg | Somalieg | caadi | 'bazh' |
| Sioux (nakoda) | Sioux (nakoda) | | 'glav' |

## Gwelit ivez

* Kensonenn
* Kensonenn c'hargadenn
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
# Ruzenn dent divouezh

| LFE – niverenn | 130 |
| LFE – unicode | θ |
| LFE – skeudenn | |
| X-SAMPA | T |
| Selaou ||
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn dent divouezh treuzskrivet [θ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 130.
Alies e reer "kenosnennoù etredent" eus ar kensonennoù dent.

## Skouerioù

* Albaneg: thotë, "lâret"
* Kerneveureg: eth, "eizh"
* Saozneg: thin, "moan"
* Gresianeg: θάλασσα, "mor"
* Islandeg: þú, "te"
* Sardinieg: pècia, "kig"
* Spagnoleg (Spagn unvan): cazar, "hemolc'hiñ"
* Kembraeg: saith /saiθ/, "seizh"
* Arabeg: ثابت ṯābit, "solut"
* Kabileg: faṯ, "troc'hañ"
* Masaeg: faṯ, "pemp"
* Kwamaeg:, "c'hoazhin"
* Asoueg:, "lagad"
* Swahilieg: thamini, "talvoud"
* Turkmeneg: sekiz, "eizh"
* Amamieg: theda, "heol"
* Burmeg: suṃ, "tri"
* Toutchoneg: tho, "bragoù"
* Sliammon comox, "pemp"
* Arapahoeg: yoo3on, "pemp"

## Gwelit ivez:

* Kensonenn
* Kensonenn dent
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn