OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jules Brunet

Jules Brunet, ganet e 1838 e Belfort (Bro-C'hall) ha marvet d'an 12 a viz Eost 1911, a oa kabiten el lu gall. Kaset e oa da vro Japan da c'hourdonañ an arme vodern savet gant ar shogun. E gefridi a oa neuze deskiñ d'ar soudarded japanat penaos implij ar c'hanolioù. Kement-mañ a-benn modernaat lu ar Shogun Yoshinobu Tokugawa e fin an 19vet kantved e-kerzh adsavidigezh Meiji (1868).
Evel Nathan Algren, haroz ar film gant Edward Zwick, e stourmas Brunet a-enep lu an Impalaer e-pad ar brezel diabarzh. Ar film a chom gwirion a-walc'h rak Brunet ne varvas ket e-pad ar mare drastus-se ha dreist-holl goude marv an holl eus e "skolidi", Samouraied anezho.
Dianav pe dost e Bro-C'hall, Brunet a zo bet un den dreistordinal : soudard, bet en École polytechnique hag arzour a zoare (livour) war ar memes tro.
A-raok bezañ kaset da vro Japan en doa kemeret perzh e brezel Mec'hiko gant soudarded Maksimilian. Anvet da gabiten e 1867, pa ne oa ket 30 vloaz c'hoazh, choazet eo da gelenner evit soudarded arme ar Shogun. War e urzh e oa savet 7 rejimant troadegiezh, ur strollad marc'hegerien brezel ha 4 strollad kanolerien, en holl 10 000 a dud. Ar Saozon hag an Amerikaned a roio harp da gostezenn an Impalaer Meiji da stummañ o arme.
Pa vezo trec'het ar Shogun Tokugawa ha pa rento ar galloud d'an Impalaer e fin 1867, kefridi ar c'hallaoued a vezo kaset da get. En un doare ofisiel, Bro-c'hall na gemer perzh ebet ken er brezel diabarzh. Lod eus ar strollad kelennerien a choazas da chom gant o skolidi, evit reiñ harp da arme ar "bakugun", ar samouraied diwezhañ a oa feal d'ar Shogun. Talvezout a ra avat ez int dizertourien evit an arme c'hall. Brunet a skriv neuze d'an Impalaer gall Napoleon III evit displegañ e choaz : " Choaz da vervel pe da genderc'hel da reiñ harp d'an interestoù gall er vro-mañ". Ur gorventenn a drec'ho vit ul lodenn vras anezho, ar re leal d'an ez-shogun e fin 1868. Kaset ez eo d'ar strad bigi al lu. Brunet a dec'h e Hakodate, war enezenn Ezo, gant amiral ar vorlu brezel Takeaki Enomoto hag un nebeud Gallaoued. Eno, Enomoto a zo anvet da brezidant republik dieub Ezo. Na bado nemet 6 miz ar republik. Eneberezh ar Samouraied ouzh an Impalaer a zo trec'het er bloavezh 1869. Troadegiezh an Impalaer a zilestr e Hakodate. Bombezennet eo adal ar mor hag an douar. Faezhet eo enebourien an urzh nevez. Kuzhet en ul lec'h-kreñv savet e doare Vauban, an 800 Samourai diwezhañ a baouez ar stourm d'an 30 a viz even.
Brunet n'eo ket chomet da c'hortoz trec'h lu an Impalaer, tec'het eo gant ur vag c'hall. Ar gouarnamant nevez a c'houlenn e vije bac'het, met goude un toullad taolioù-dreist setu Brunet distro e bro c'hall. Barnet ha kondaonet ez eo evel dizertour met en un doare sioul. Kuitaat a ra al lu gall e fin 1869. Kemer a raio perzh en-dro e brezel 1870, prizoniet e vezo gant ar Brusianed e Metz. Kemer a ra perzh c'hoazh en emgannoù ar Gumun. Kuitaat a ra an arme c'hall evit ar wech diwezhañ gant an titl a jeneral.
Hervez Kristian Polak, ur gall o chom e Bro-Japan, Ar Japaniz a anavez Brunet c'hoazh. Gouzout a reont ez eus bet un nebeud Gallaoued e Hakodate, hag ez eus bet roet skoazell d'ar Shogun diwezhañ gant ar Frañs.
# Jules Arnous de Rivière

Jules Arnous de Rivière a zo bet ganet d'ar 4 a viz Mae 1830 en Naoned (Breizh) ha marvet d'an 11 a viz Gwengolo 1905 e Pariz (Bro-C'hall).
Mestrc'hoarier ha kazetennour echedoù breizhat, embanner ar gazetenn La Régence.
E 1858 e c'hoarias alies a-enep da Baul Charles Morphy. Trec'hiñ a reas ar Saoz Thomas Wilson Barnes, ar Gall Paul Journoud e 1860 hag an Hungarad Johann Jacob Löwenthal e 1867. E 1883 e koll a nebeud e Pariz (Bro-C'hall) a-enep da Vic'hail Tchigorin:+4 -5.
E renk Elo gwellañ a oa 2563 tizhet e miz Eost 1883.
Krouet e voe gantañ ur c'hleub echedoù e Naoned, orin ar gevredigezh a-vremañ anvet "Cercle d’Echecs de Nantes". Gant ar c'helc'h-mañ e oa bet savet an tournamant "Open" partiennoù fonnapl "Arnous de Rivière" e miz Meurzh 2007.

## Oberennoù skrivet

* Jules Arnous de Rivière, Nouveau manuel du jeu des échecs;
* Jules Arnous de Rivière, Traité populaire du jeu de billard, 1891.

## Liamm diavaez

* Partiennoù e Chessgames:
# Letino

Letino zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
# Let It Be Me

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Let It Be Me zo anv meur a oberenn saoznek.

## Kanaouennoù

* Let It Be Me (Everly Brothers), diwar ar ganaouenn c'hallek Je t'appartiens gant Gilbert Bécaud.
* Let It Be Me, Social Distortion, e 1990.
* Let It Be Me, gant Jennifer Lopez en albom A.K.A..
* Let It Be Me, gant David Guetta hag Ava Max en albom 7.
* Let It Be Me, gant High Valley en albom Love Is a Long Road.
* Let It Be Me, albom e 2008 gant Jason Donovan.
* Let It Be Me: Mathis in Nashville, albom e 2010 gant Johnny Mathis.
* Let It Be Me, kanaouenn e 2019 gant Steve Aoki hag ar Backstreet Boys.
# Let It Be Me (Everly Brothers)

Let It Be Me zo ur ganaouenn saoznek bet brudet gant al laz stadunanat Everly Brothers.

## Orin gallek

Gallek avat eo ar ganaouenn orin, "Je t'appartiens", kanet gant Gilbert Bécaud e 1955, ton gant Bécaud ha son gant Pierre Delanoë. Enrollet e voe ivez gant Les Compagnons de la chanson.

## Doare saoznek

Savet e voe komzoù saoznek gant Manny Curtis ha kanet e voe e 1957 gant Jill Corey en abadenn skinwel Climax! Ur bladenn a voe graet, bihanik e voe he brud.
Hogen brudetoc'h kalz e voe doare an Everly Brothers, a voe kanet ivez gant Elvis Presley, Bob Dylan, George Harrison.
# Let It Be (kanaouenn)

Let It Be zo ur ganaouenn kanet gant The Beatles. Savet e oa bet gant McCartney-Lennon, embannet war ur bladenn single e meurzh 1970 ha You Know My Name a oa en tu B.

## Kanerien

* 1969 : Joe Cocker en e albom Joe Cocker!,
* 1970 : Aretha Franklin
* 1971 : The Hollies
* 1971 : Joan Baez
* 1987 : Ferry Aid
* 1991 : Noiseworks
* 1996 : Tori Amos
* 1996 : The Persuasions (En albom A Tower Records Tribute To The Beatles.)
* 1998 : Judy Collins
* 2007 : Dyme Def
* Vázquez Sounds

## Pennad kar

* Let It be Me

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez ar c'henemglev a oa etre an daou arzour ; savet e oa bet gant Paul McCartney e-unan-penn avat.
# Leti

Ul leti a zo un ti ma c'hall un den feurmiñ ur gambr gant an aezamantoù en deus ezhomm da dremen un nozvezh pe veur a hini.

## Anv al leti

War dal an ti e vez merket anv al leti. Abaoe dibenn an XXvet kantved e weler kompagnunezhioù bras o perc'hennañ ur bern letioù e-barzh meur a vro, evel ar gompanunezh Accord.

## Rummadoù letioù

Kemm a ra priz ur gambr hervez an aezamantoù kinniget el leti.

## Gerioù all

herberc'hti, ostaleri, tavarn
# Letanioù

Litanioù a vez lavaret, en Ilizoù katolik ha reizhkredennek, eus pedennoù dibunet e doare ur roll, gant un diskan : « pedit evidomp », pe « ora pro nobis » e latin. Daou seurt a zo anavezet dreist ar re all:
* litanioù ar Werc'hez, pe litanioù Loreto,
* Litanioù ar sent.

## Orin yuzev

Anavezet eo an doare pedennoù-se gant ar Yuzevien a-raok amzer Jezuz : er Salm 136, ma tibuner perzhioù hag oberoù an Aotrou e respont ar bobl : "hag e fealded a zo da viken".

## Litanioù en arz

Gant litanioù Loreto eo bet awenet al liverien-gwer ha kizellerien.
* stankik e weler ar Werc'hez en ilizoù skeudennet hervez unan eus an anvioù graet anezhi;
* e porched pennañ iliz-veur Milano e weler kizelladurioù graet da skeudenniñ un toullad mat eus an an anvioù-se.

### Er sonerezh

* 20 litani, gant František Tůma (XVIIIvet kantved), en o zouez al Lytaniae Lauretanae.
* Litanies, gant Jehan Alain (1911-1940).
# Lounanakeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tibetek ar su eo al lounanakeg (lunanakha) komzet gant tro-dro da 700 den (1998) e Boutan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù tibetek
# Loumbeg-yakeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo al loumbeg-yakeg (lumba-yakkha pe yakkhaba cea) komzet e Nepal gant 1.000 den (1991).

## Gwelet ivez

* Yezhoù mahakirantiek
* Yezhoù himalayek
# Louisville (disheñvelout)

Louisville zo anv meur a gêr, e Stadoù Unanet Amerika, dreist-holl:

## Belize

* Louisville

## Stadoù-Unanet

* Louisville (Kentucky), kêr-benn Kentucky
* Louisville (Alabama) en Alabama
* Louisville (Colorado) e Colorado
* Louisville (Georgia) e Georgia
* Louisville (Illinois) en Illinois
* Louisville (Kansas) e Kansas
* Louisville (Mississippi) e Mississippi
* Louisville (Nebraska) e Nebraska
* Louisville (New York) e stad New York
* Louisville (Ohio) en Ohio
* Louisville (Tennessee) e Tennessee
Hag ivez:
* Louisville Township e Minnesota
* St. Louisville en Ohio

## Pennadoù kar

* Louiseville e Kebek
* Lewisville
* Louis
# Loulou Graffiti

Loulou Graffiti zo ur film gall, sevenet gant ar filmaozour breizhat Christian Lejalé e 1991.

## Fichenn deknikel

* Doare : Drama,
* Senario ha divizoù : Christian Lejalé,
* Kevredadoù produiñ : Canal Plus, Ciné Cinq, Cofimage 3, Greenwich Film Productions, , Hugo Films, Imagine 35 Productions, La Guéville, Procirep,
* Rener ar skeudenniñ : Laurent Dailland,
* Ijinourien ar son : Louis Gimmel ha Claude Villand,
* Aozer ar sonerezh orin : Yvan Cassar,
* Kinklourez : Véronique Barneoud,
* Frammerez : Monique Prim,
* Prantad filmañ : adalek ar 14 a viz Here betek ar 7 a viz Kerzu 1991,
* Lec'hioù filmañ : Gwizien, Hazhoù-Bazeleg, meur a lec'h e Roazhon (Il-ha-Gwilun), Pariz,
* Deiziad dont er-maez : 8 a viz Ebrel 1992,
* Padelezh : 90'.

## An danvez

N'a ket gwall vat an traoù gant Juliette, kavadennerez diouzh he micher : emañ o paouez bezañ difredet gant Costandier, hec'h implijer hag en deus laeret tresoù he biñsaskell-gamera vihan diganti war un dro. Hag aet he mignon diouti 'zo kaeroc'h. Un noz e kej-hi gant Loulou Graffiti, ur marmouz dilu aet kuit eus Renerezh-Departamant an Aferioù Yec'hedel ha Sokial. Pique la Lune, un torfedour-barzh bras e galon ha tro ennañ, a dalv da dad d'ar paotr. Ne vag ket Juliette mignoniezh ouzh Pique la Lune tamm ebet ha, hep gouzout dezhi, lakaat a ra ar polis war e roudoù. C'hoant bras ganti da zigoll he fazienn ez a da doull-kuzh an torfedour evit ma vo war ziwall...

## Roll ar gomedianed

* Anémone : Juliette,
* Jean Reno : Pique la Lune,
* Jan Vancoillie : Loulou Graffiti,
* Jean Benguigui : an aotrou komiser Bloc,
* Yves Lecoq : an aotrou Costandier,
* Patrick Timsit : Bernard,
* Mouss Diouf : Tam-Tam,
* Pierre Aussedat : Bochaton,
* Roger Dumas : De Mirmont,
* Delphine Rich : ar borzhierez,
* Roland Blanche : an aotrou person,
* Bernard Dhéran : Duplessis,
* Jacques Rosny : rener al lise,
* Patrice Melennec : an tuer,
* Thierry Rey : Henry,
* Raymond Meunier : Saint-Pierre,
* Georges Aubert : ar mouller,
* Édith Vernes : Grésil,
# Loumouneg

Ur yezh nijerek-kongoek eus skourr ar yezhoù kordofanek eo al loumouneg (lumun) komzet e Kordofan e Soudan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kordofanek
# Louiziana

Louiziana a zo ur Stad e su ar Stadoù-Unanet, war lez kleiz ar stêr Mississipi ha war ribloù Pleg-mor Mec'hiko er su. 31vet stad brasañ SUA eo, hag ar 25vet brasañ e-keñver e annezidi (4 684 333 e 2017). Baton Rouge eo e gêr-benn hag Orleañs-Nevez e gêr vrasañ. Brudet eo da vezañ ur vro ma komzer galleg, met bihan eo niver ar c'hallegerien.
E parrezioù eo rannet ar stad, pa eo rannet e kontelezhioù stadoù stadunanat all.

## Orin e anv

Dont a ra e anv eus ar galleg Louisiane (distagadur: /lwizjan/) roet da gornad-bro delta ar Mississippi gant an argerzhour gall René-Robert Cavelier de La Salle e 1682 pa embannas (hep aotre an annezidi amerindian) e oa perc'henniezh ar roue gall Loeiz XIV.
Alese an anvioù Lwizyàn e kreoleg Louiziana ha Louisiana e saozneg (distagadur IPA /luːˌiːziˈænə/ pe /ˌluːziˈænə/).

## Yezh

Ar saozneg a vez komzet gant an dud. Hervez niveradeg 2010 e oa 3,45 % eus an dud a gomze galleg, kreoleg pe cajun, pa oant 4,79 % en 2000, e-skoaz 3,30 % a gastilhanegerien.
E 2023 eo bet digoret ar skol dre soubidigezh kentañ e galleg cajun, e-kreiz takad ar meuriad indian Pointe-au-Chien.

## Istor Louiziana

Ergerzhet e oa diazad ha delta ar Mississipi gant René-Robert Cavelier de La Salle e 1682. Diazezet e oa Biloxi gant Pierre Le Moyne d'Iberville e 1699. Diwezatoc'h e teuas da vezañ kêr-benn kentañ Louiziana.
Gwelet ar pennad Prenadenn Louiziana.

## Douaroniezh

Ur vro blaen eo Louiziana. Un hin istrovanel c'hleb he deus, gant hañvoù hir, tomm ha gleb ha goañvoù berr ha klouar.

### Amezeien

Er c'hornôg emañ Texas, en hanternoz Arkansas, er reter Mississippi ha pleg-mor Mec'hiko er c'hreisteiz.

## Kêrioù Louisiana

| | Kêrioù | Annezidi e 2010 | Annezidi e 2013 | Emdroadur 2010-2013 |
| 1 | Orleañs-Nevez | 343 829 | 378 715 | +10,1 % |
| 2 | Baton Rouge | 229 553 | 229 426 | 0,0 % |
| 3 | Shreveport | 218 021 | 200 327 | +0,5 % |
| 4 | Lafayette | 120 623 | 124 276 | +3,0 % |
| 5 | Lake Charles | 71 993 | 74 024 | +2,8 % |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel ar stad

## Daveennoù

* ↑ U.S. Census (2006). Estimates of post-Katrina populations. census.gov.
* ↑ Geriadur Hemon, 1993; Geriadur Hemon-Huon, 2002.
* ↑ |U.S. Census Bureau QuickFacts: Delaware; UNITED STATES sellet d'an 9/10/2018
# Loukoum

Ul loukoum (turkeg: lokum pe rahat loghoom gwezhall, diwar an arabeg راحة الحلقم raḥat al-ḥulqum, d.l.e. "plijadur ar gorzailhenn") a zo ur seurt madig a gaver e Turkia, Bulgaria, Kiprenez, Gres, Bosnia, Serbia, Roumania, Aljeria, Maroko hag en Albania. Fardet e vez ul loukoum diwar ampez ha sukr. Ouzhpennet e vez dour roz ivez. Tammoù kraoñ, kraoñ-kelvez, alamandez pe pistachez a c'haller ouzhpennañ ivez. Unan eus ar meuzioù lipous koshañ er bed eo.

## Istor

Hervez ur vojenn e vije bet ur sultan turk en dije bet c'hoant plijout d'e holl vestrezed ha neuze en dije goulennet gant e geginerien ijinañ ur meuz lipous nevez ha dibar. Evel-se e vije bet ijinet al loukoum.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Loulotte

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Anvet ez eus daou zen eus ur seurt lennegezh a denn da Vreizh un tamm bennak.
Gant Bécassine.
E daou levr e kaver hec'h anv: Loulotte et Bécassine, ha Bécassine et la petite Loulotte.
Gant Françoise Morvan
Un eneberez eo ar verc'hig ouzh an urzh savet gant nerzhioù an deñvalijenn a glask lakaat en arvar sklerijenn ar sevenadur jakobin.
# Loulou

Loulou zo ur berranv gallek a gaver ivez e yezhoù all.
* Loulou († 1117), tizhog ar roue Alp Arslan a oa emir Aleppo, e Siria,
* Loulou Gasté (1908-1995), sonaozour gall
* lesanv Enver Hoxha, Kentañ Sekretour Strollad Labour Albania adal 1944 betek e varv e 1985
* lesanv ar skrivagnerez c'hallek Louise Leveque de Vilmorin
* Loulou la Gavotte, lesanv dizereat a veze graet eus Loeiz Roparz gant yaouankizoù divrezhonek ar c'helc'hioù keltiek,
* Loulou Dallas von Brochwitz, ur Suisez ganet e 1985 hag a gaver war goloioù magazinoù zo .

## Filmoù

* "Loulou", anv gallek Louie Duck, e-barzh Huey, Dewey ha Louie Duck
* Loulou, ur film gant Maurice Pialat (1980)
* Loulou Graffiti, ur film gant Christian Lejalé e 1991
* Loulou, ur vevdresadenn gant Serge Elissalde (2003)
* Loulou eo titl pevarzekvet levrenn an heuliad bannoù-treset Zoulouland

## Pennad kar

* Louis
* Lou
* Loulotte

## Liammoù

* Comrade Loulou and the Fun Factory - Fent diwar-benn ar c'hamarad Enver Hoxha
# Lithocarpus

Lithocarpus :
| Lithocarpus edulis ||
| Rummatadur Cronquist ||
| Riezad : | Plantae |
| Skourrad : | Magnoliophyta |
| Kevrennad : | Magnoliopsida |
| Urzhad : | Fagales |
| Kerentiad : | Fagaceae |
| Genad : | Lithocarpus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lithocarpus a zo anv ur genad a wez e kerentiad ar bezv. Tost a-walc'h ouzh an derv eo ha kavet e vez e reter pe gevred Azia, estreget evit a gaver e norzh Amerika. Hervez ar $_{c'h}$Kew Checklist ez eus 334 spesad met andonioù arall a zamveneg nebeutoc'h eget 100.

## Spesadoù pennañ

* Lithocarpus burkillii
* Lithocarpus cleistocarpus
* Lithocarpus crassinervius
* Lithocarpus curtisii
* Lithocarpus densiflorus - Tanoak
* Lithocarpus edulis -
* Lithocarpus erythrocarpus
* Lithocarpus glaber
* Lithocarpus hendersonianus
* Lithocarpus henryi -
* Lithocarpus indutus
* Lithocarpus kingianus
* Lithocarpus kingii
* Lithocarpus kostermansii
* Lithocarpus kunstleri
* Lithocarpus maingayi
* Lithocarpus neorobinsonii
* Lithocarpus ovalis
* Lithocarpus pachyphyllus
* Lithocarpus platycarpus
# Listennad sonaozerien vreizhat

Setu amañ ul listennad sonaozerien ha sonaozerezed a Vreizh.
* A • B • C • D • E • F • G • H • I • J • K • L • M • N • O • P • Q • R • S • T • U • V • W • X • Y • Z

## A

* René Abjean
* Roger Abjean
* Eugène Anthiome
* Georges Arnoux
* Louis-Marie-François Aubert

## B

* Roland Becker
* Eugène Bigot
* Albert Bourgault-Ducoudray
* Dan ar Braz
* François Budet

## C

* Louis Capart
* Dori Chauvin
* Jacques Collebaut
* Jean Cras

## D

* Jean-Odéo Demars
* Christian Desbordes
* Émile Durand

## G

* Frédéric Guichen

## H

* Pierre Herbert
* Pierick Houdy

## J

* Gérard Jaffrès

## L

* Jean L'Helgouach
* Paul Ladmirault
* Pascal Lamour
* Jean Langlais
* Paul Le Flem
* Jef Le Penven

## M

* [[Benoît Menut
* Jean-Michel Moial
* Pierre-Yves Moign
* Myrdhin

## P

* Jacques Pellen
* Roger Pénau
* Dominique Perrier
* Adolphe Piriou

## R

* Jean-Pierre Riou
* Martine Rives
* Serge Rives
* Guy Ropartz

## S

* Alice Sauvrezis
* Gilles Servat
* Alan Simon
* Didier Squiban
* Alan Stivell
* Rita Strohl

## T

* Yann Tiersen

## Liammoù diavaez

* Vefa de Bellaing. Dictionnaire des compositeurs de musique en Bretagne. Ouest-éditions, 1992 (ISBN 978-2-908261-11-0)
* Mikael Bodlore-Penlaez, Aldo Ripoche, Divi Kervella. Musique classique bretonne / Sonerezh klasel Breizh. Coop Breizh, 2012 (ISBN 978-2-84346-563-5)
# Listrosaor

Listrosaor :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Sinapsida |
| Usurzhad : | Dinosauria |
| Urzhad : | Therapsida |
| Isurzhad : | Dicynodontia |
| Kerentiad : | Lystrosauridae |
| Genad : | Lystrosaurus |
| Spesadoù ||
| L. murrayi L. declivus L. curvatus L. maccalgi L. georgi ||
| Pelec'h e veze kavet ||
| Afrika, India hag Antarktika ||
| Prantad ||
| war-dro 250 milion ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Listrosaor (Lystrosaurus) a oa un dinosaor bihan (1 m a hirder war-dro), hag a oa bet an hini nemetañ o treuzvevañ marvedigezh ar Permian. Bevañ a rae e diwezh ar Permian hag ar Juraseg er pezhioù a zo Afrika, India hag Antarktika bremañ.
# Literatura de cordel

Al literatura de cordel (portugaleg evit "lennegezh fisel") zo un doare barzhoniezh poblek a oa dre gomz a orin kent bout moullet war baper marc'had-mat ha lakaet war ziskouez a-ispilh ouzh ur fiselenn, a-gaieradoù 8, 16 pe 32 bajennad d'ar muiañ peurliesañ.
Dont a ra eus lennegezh dre gomz troubadoured ar Grennamzer, a zeue da ganañ er marc'hallac'hioù sonennoù diwar-benn brezelourien, priñsezed ha darvoudoù skrijus ar vro.
Adalek 1450 ha deroù marevezh ar moullañ e voe moullet al lennegezh-se war follennoù anvet folhetos e Portugal, ma vezer kustum da ispilhañ paper. E Brazil e vleunias en XIX$^{vet}$ kantved. Prennengravadurioù a vez war ar golo, hag en deroù e vezent graet gant ar varzhed o-unan war a lavarer. Klotañ a ra an doare gant al lennegezh war follennoù-nij, anavezet e Breizh en hevelep kantved ha betek deroù an XX$^{vet}$ kantved.

## Brazil

Ouzhpenn literatura de cordel e reer cordel end-eeun, literatura popular em verso ("lennegezh poblek e gwerzennoù") ha folheto ivez eus an doare e Brazil ; e gwerzennoù e vez eno peurliesañ, pa vez kentoc'h e komz-plaen e Portugal.
Bev eo c'hoazh al literatura de cordel e Brazil, en Nordeste ha dreist-holl e stadoù Ceará, Paraíba ha Pernambuco. Alies ne oar ket lenn an oberourien folhetos, ar re goshañ bepred : sevel a reont o skrid en o fenn ha reiñ da dreuzskrivañ d'un den all. War un dro int sonsaverien (met adimplijout a reont ar memes tonioù aliezik) ha primganerien ; gwerzhañ a reont o folhetos er foarioù ivez.
An oberourien, anvet cordelistas, a lavar c'hwec'h, eizh pe dek gwerzenn hogos war gan, ouzh son ar violin pe ar gitar alies, pe a lenn en un doare meurdezus da sachañ evezh ar brenerien.
E 1988 eo bet savet an Academia Brasileira de Literatura de Cordel, annezet e Rio de Janeiro.

## Danvez

C'hwec'h dodenn a vez el literatura de cordel dre vras :
* marvailhoù, enne priñsed hag erevent, boudiged ha burzhudoù a-leizh ;
* harozed hag harozezed ;
* danvez goapaus
* karantez
* danvez relijiel
* keleier

## Pennadoù kar

* Pajada
* Rouxinol do Rinaré (1966 - )
* Patativa do Assaré (1909 — 2002).

## Levrlennadur

* Academia Brasileira de Literatura de Cordel
* Biblioteca dal Cordel
# Listeria

Listeria zo ur c'herentiad bakteri Gram-Ya, dek spesad pe isspesad ennañ :
* Listeria monocytogenes,
* Listeria ivanovii isspes. ivanovii,
* Listeria ivanovii isspes. londoniensis,
* Listeria innocua,
* Listeria seeligeri,
* Listeria wellshimeri,
* Listeria grayi isspes. grayi,
* Listeria grayi isspes. murrayi,
* Listeria rocourtiae,
* Listeria marthii.
Dont a ra an anv Listeria eus hini ar surjian breizhveuriat Joseph Lister en devoa labouret kalz war an enepbreinañ e-kerzh an oberatadennoù.
E-touez ar spesadoù-se n'eus nemet Listeria monocytogenes hag a zo kleñvedus ouzh an den kement hag ouzh al loened. Ur spesad all, Listeria ivanovii, a zo kleñvedus ivez, ouzh al loened hepken avat.
Kavout a reer ar bazhilli hollvezant-se en douar, en dour hag er plant. Gallout a reont bezañ douget gant loened 'zo evel al loened-saout, an deñved hag ar givri kenkoulz hag al loened par oute. Lazhañ anezhe a c'haller ober o poazhañ ar bouedoù en tu-hont da 65°C. Oc'h ober kontrol d'un toullad mat a vakteri all e vezont barrek da baota en endroioù sall (holengar int) pe yen (1-45°C, gant un temperadur muiañ etre 30 ha 37°C). Aerobioteg-anaerobioteg diret ez eo gwelloc'h gante kaout ur pH etre 6 ha 9.
# Kanton Lapoutroie

Kanton Lapoutroie a oa ur c'hanton eus Elzas, e departamant Haut-Rhin, ha Lapoutroie e oa ar pennlec'h. Divodet e voe e 2015.

## Kumunioù

Pemp kumun a oa ennañ :
| kanton Lapoutroie en arondisamant Ribeauvillé | Le Bonhomme Fréland Labaroche Lapoutroie Orbey |
# Kanton Lavreer-Botorel

Kanton Lavreer-Botorel :
| Lec'hiadur kanton Lavreer-Botorel e departamant Liger-Atlantel ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù-al-Liger |
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Naoned |
| Kod kanton | 44 17 |
| Pennlec'h | Lavreer-Botorel |
| Kuzulierien Amzer gefridi | |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 25 992 ann. (2012) |
| Gorread | 157,32 km² |
| Stankter | 165 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 7 |
| kemmañ |
Kanton Lavreer-Botorel a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe kanton Lavreer e 1790 gant pemp kumun ennañ. Lakaet e voe e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.

#### Kumunioù bet lakaet er c'hanton e 1790

* Lavreer-Botorel, penn ar c'hanton,
* Beuzid-an-Doured,
* Chapel-Baz-Meur,
* Kerravaot.
* Sant-Juluan-Kankell.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Er c'hanton e voe lakaet kumunioù Lannerell, bet krouet e 1863, ha Bargazh, bet krouet e 1868.

### XXI$^{vet}$ kantved

* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.

## Kumunioù

Kanton Lavreer-Botorel a yae seizh kumun d'ober anezhañ :
* Lavreer-Botorel, penn ar c'hanton,
* Bargazh,
* Beuzid-an-Doured,
* Chapel-Baz-Meur,
* Kerravaot,
* Lannerell,
* Sant-Juluan-Kankell.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Lavreer-Botorel
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Beuzid-an-Doured
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Chapel-Baz-Meur
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Kerravaot
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Juluan-Kankell
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Lannerell
* ↑ Cassini - EHESS - Fichenn kumun Bargazh
* ↑ (fr) Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique
* (fr) INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007