OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Le Cri du peuple (kazetenn 1871)

Le Cri du Peuple, « kazetenn bolitikel pemdeziek », a zo ur gazetenn c'hallek embannet e Pariz (Bro-C'hall) e 1871 war ur folenn vras gant pemp kolonenn. dek kantim he friz. Jules Vallès a oa he fenngazetennour. Casimir Bouis, Jean-Baptiste Clément, Pierre Denis, Charles Rochat a voe redaktourien all. Gustave Courbet, Bauer hag André Leo a roas un nebeud pennadoù.
Embannet e voe he niverenn gentañ d’an 22 a viz C’hwevrer 1871. Ar jeneral Vinoy a zifennas hec'h embann d’an 11 a viz Meurzh. D’an 19 e krogas Vallès gant ur gazetenn nevez « Le Drapeau », met, abalamour d'an emsavadeg kroget antronoz e embannas niverenn 19 « Le Cri du Peuple » d’an 21 a viz Meurzh. Dont a reas ar gazetenn er-maez en un doare reoliek e-pad mare ar Gomun, betek an niverenn 83, embannet d’an 23 a viz Mae 1871, da lavaret eo betek kreiz ar sizhunvezh wadek.
« Le Cri du Peuple » a zo bet kazetenn vrudetañ ar Gomun, abalamour da personnelezh Jules Vallès, kazetenner brudet dija e-mesk ar bobl abalamour d'e stourmoù ha d'e bennadoù.
Stil ar gazetenn a zo nerzhus, prederiet hag entanet a-benn broudañ mennozhioù politikel.
# Le Cri du peuple (kazetenn 1940-1944)

Le Cri du Peuple a zo ur gazetenn bemdeziek bet krouet gant Jacques Doriot. Mouezh ar Parti populaire français e oa. Embannet e voe betek 1944.
# Le Courrier des Échecs

Le Courrier des Échecs a zo ur gazetenn c'hallek embannet e Bro-C'hall. Embannet e vez gant an A.J.E.C. (Association des Joueurs d'Echecs par Correspondance: Kevredigezh ar C'hoarierion Echedoù dre Lizher). Gouestlet eo d'an echedoù dre lizher. Krouet e voe e 1947 gant Gaston Balbo, hag a voe he fenngazetennour betek 1973. Adalek 1973 betek 1997 e voe Jacques Jaudran. Abaoe 1997 eo Pierre Ruiz-Vidal.
# Le Corbeau

Le Corbeau ("Ar Vran") a zo ur film gall sevenet e gwenn ha du gant Henri Georges Clouzot, ha deuet er-maez e 1943. Bec'h en devoe ar film e diwezh an Eil Brezel-bed e Bro-C'hall, pa oa tamallet dezhañ, gant tud ar Rezistañs hag ar gomunourien peurgetket, met ivez gant gouarnamant Vichy hag an Iliz katolik, reiñ ur skeudenn fall eus ar Frañs, pa veze diskuliet tud a-vern gant lizheroù dizanv d'ar c'houlz-se. Berzet e voe ar film neuze, ha berzet ouzh ar sevener ober e vicher da viken. Er bloaz 1947 e voe aotreet skignañ ar film en-dro, ha roet gwir en-dro d'ar sevener d'ober e vicher. Diwar brud ar film-se eo deuet ar c'hiz e galleg d'ober "corbeau" eus un den hag a gas lizheroù dizanv, diskulius pe kunujennus dre vras.

## Penn kentañ an istor

Pennoù bras ur gêrig faltaziek eus Bro-C'hall, Saint-Robin, a resev lizheroù dizanv tamallus ha divrudus sinet "ar vran". Enno e vez taolet ar bec'h war an doktor Rémi Germain da gentañ-penn, ha war pennoù-bras all ivez. Gwashaat a ra an traoù pa'n em bersekut unan eus an dud prederiet gant an doktor Germain da-heul ul lizher nevez hag a lavare ne bareje ket diouzh e gleñved. Setu an doktor da glask gouzout piv a zo kuzhet a-drek ar "vran"-se...

## Roll ar gomedianed

* Pierre Fresnay : an aotrou doktor Rémy Germain,
* Ginette Leclerc : Denise Saillens,
* Pierre Larquey : an aotrou doktor Michel Vorzet,
* Micheline Francey : Laura Vorzet,
* Héléna Manson : ar glañvdiourez Marie Corbin,
* Noël Roquevert : ar skolaer Saillens,
* Liliane Maigné : Rolande Saillens,
* Antoine Balpétré : an aotrou doktor Delorme,
* Louis Seigner : an aotrou doktor Bertrand,
* Sylvie : mamm an den klañv gant ar c'hrign-bev,
* Bernard Lancret : an eilbarner,
* Jean Brochard : Bonnevie, teñzorour an ospital,
* Pierre Bertin : an aotrou isprefed,
* Robert Clermont : an aotrou de Maquet,
* Gustave Gallet : Fayolle,
* Jeanne Fusier-Gir : ar verserez,
* Marcel Delaitre : an dominigad,
* Roger Blin : François, an den klañv gant ar c'hrign-bev,
* Paul Barge, Lucienne Bogaert, Albert Brouett, Marie-Jacqueline Chantal, Nicole Chollet, Étienne Decroux, Palmyre Levasseur, Albert Malbert, Pâquerette, Palau, Eugène Yvernès.

## Fichenn deknikel

* Doare : Drama,
* Skoazeller-sevener : Jean Sacha,
* Senario ha divizoù : Henri Georges Clouzot ha Louis Chavance,
* Kevredad produiñ : Continental Films,
* Produourien : René Montis ha Raoul Ploquin,
* Kevredad dasparzhañ : Films Sonores Tobis,
* Rener ar skeudenniñ : Nicolas Hayer,
* Ijinour ar son : William Robert Sivel,
* Aozer ar sonerezh orin : Tony Aubin,
* Kinklourien : André Andrejew hag Hermann Wann,
* Frammerez : Marguerite Beaugé,
* Luc'hskeudenner leurenn : Henri Pecqueux,
* Prantad filmañ : adalek an 10 a viz Mae 1943,
* Lec'h filmañ : Montfort-l'Amaury (Seine-et-Oise d'ar mare-se),
* Deiziadoù dont er-maez :
** 1943 : 28 a viz Gwengolo ( Bro-C'hall),
** 1948 : 23 a viz C'hwevrer (The Raven New York Stadoù-Unanet), 16 a viz Eost (El cuervo Madrid Spagn), 18 a viz Here (Korpen Sveden),
* Padelezh : 92'.

## Liammoù diavaez

* (fr) Ur varnadenn eus ar film
* (en) Internet Movie Database
* (en) All Movie
* (en)

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (en)
# Le Corbusier

Charles-Édouard Jeanneret-Gris, anvet diwar e lesanv Corbusier a zo ur c'hêraozour, klinkler, livour ha tisavour a Suis Roman ha bet graet Gall diwezhatoc'h. Ganet eo d'ar 6 a viz Here 1887 e La Chaux-de-Fonds (Suis) ha marvet d'ar 27 a viz Eost 1965 e Ròcabruna en Okitania er Stad C'hall.
Unan eus pennoù-meur ar pezh a vez graet hiziv an deiz al luskad modern eo, a-stroll gant Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius ha Theo van Doesburg. Labouret en deus kalz war dachenn ar c'hêraozañ hag an dizagn ivez. Anavezet eo mat evit bezañ bet ijinet an unanat-bod evit diskoulmañ kudennoù lojeiz ar maread goude brezel.

## Savadurioù pennañ

Cité Radieuse e Reudied el Liger-Atlantel, e-kichen Naoned. Savet etre 1953 ha 1955. N'eo ket dres heñvel eget an hini bet savet e Marsilha met war ar memes mod hag gant ar memes palioù.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Le Courrier Indépendant

Le Courrier Indépendant a zo ur gazetenn c'hallek vreizhat sizhuniek gwerzhet e Bro Loudieg.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Facebook
# Maximilian Emanuel

Maximilian Emanuel pe Max Emanuel a zo anv meur a zen en istor Bavaria en Alamagn:
* Masimilian II Emanuel Bavaria, pe Maximilian Emanuel Ludwig Maria Joseph Kajetan Anton Nikolaus Franz Ignaz Felix, lesanvet der Großmütige (München 1662–1726), a oa priñs-dilenner Bavaria;
* Maximilian Emanuel von Württemberg-Winnental (1689–1709)
* Max Emanuel in Bayern (1849–1893), ofiser bavarian,
* Max Emanuel Herzog in Bayern (ganet e 1937)
# Maximiliane Borzaga

Maximiliane Borzaga (1806-1837), a oa ur goantenn eus kêr München a voe poltredet e 1827 hag an daolenn lakaet war-ziskouez e Schönheitengalerie roue Bavaria, Ludwig Iañ.

## Levrlennadur

Gerhard Hojer: Maximiliane Borzaga In: Die Schönheitsgalerie König Ludwig I. Verlag Schnell & Steiner GmbH, Regensburg. 6. Auflage 2006
# Maximin

Maximin zo un anv-badez gallek.

## Gerdarzh

Eus an anv latin Maximinus.

## Anv-badez

* Maximin Isnard (1755-1825), politikour gall,
* Maximin Giraud (1835-1875), beleg ha misioner gall.

## Anv-tiegezh

* Daniel Maximin, skrivagner eus Gwadloup.

## Pennadoù kar

* Maxime
* Maximien
* Maximilien
* Maximinus
* Maximus
* Mesmin
* Saint-Maximin
# Maximianus

Maximianus pe Maksimian a zo bet anv meur a zen e Roma an Henamzer .

## Yezhoù all

* Massimiano en italianeg

## Tud

* Maximianus Herculius, pe Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius, kenimpalaer gant Diocletianus, 286–305
* Galerius Maximianus, impalaer roman, 305–311
* Magnus Maximus, pe Maximianus (war-dro 335–388), impalaer ar c'hornôg dre laer, anavezet e Bro-Gembre evel Macsen Wledig,
* Maximianus Constantinopolis, arc'heskob 431–434
* Maximianus Ravenna (499–556), eskob Ravenna
* Maximianus (barzh), a-wechoù Maximianus Etruscus, barzh latin eus ar VIvet kantved.

## Pennad kar

* Maximinus
* Maximus
* Maximin
# Maximianus Herculius

Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius (war-dro 250 - Gouhere 310), pe Maximianus Herculius (pe Maximianus), a oa Caesar (pe kenimpalaer) adalek miz Gouhere 285, hag Augustus adalek ar 1añ a viz Ebrel 286 betek ar 1añ a viz Mae 305.
Kenimpalaer hag Augustus e oa war un dro gant Diocletianus, a oa a-us dezhañ, ha spered politikel Diocletianus a genglote mat gant nerzh Maximianus er brezel.
E Trier edo kêr-benn Maximianus met ar peurliesañ e veze o vrezelekaat. E dibenn hañvezh ar bloaz 285 e vougas emsavidi Galia, a veze graet bagaudae anezhe. Eus 285 betek 288 e stourmas ouzh ar meuriadoù german a-hed lez ar Roen. War un dro gant Diocletianus e kasas ur politikerezh gwastañ ha leskiñ er broioù german en 288, evit reiñ un tamm habaskted d'ar proviñsoù roman war lez ar Roen, rag-aon da welout un aloubadeg german.
Da ziwall aodoù mor Breizh en devoa anvet ar Galian Carausius. En em sevel a reas hennezh e 286, ha disrannañ a reas Enez Vreizh diouzh gwalarn Galia. En aner e klaskas Maximianus trec'hiñ war Carausius, ha distrujet e voe e vorlu en 289 pe 290. Letanant Maximianus, Constantius Chlorus, a reas un droiad-vrezel a-enep warlerc'hiad Carausius, Allectus e anv, tra ma oa Maximianus oc'h en em gannañ war lez ar Roen. Trec'het e voe Allectus en 296, ha diskenn a reas Maximianus war-du ar c'hreisteiz da stourm ouzh ar vorlaeron maures en Hispania hag argadegoù ar Verbered en Mauretania. Pa voe echu gant an troiadoù-brezel-se en 298 ez eas da chom da Italia, ma vevas en aezoni betek 305. War c'houlenn Diocletianus en em dennas Maximianus d'ar 1añ a viz Mae 305, e roas an titl a Augustus da Constantius Chlorus, hag ez eas da chom da greisteiz Italia. E dibenn 306 e kemeras dre laer an titl a Augustus, hag e roas harp da emsavadenn e vab Maxentius en Italia. En miz Ebrel 307 e klaskas tennañ e ditl digant e vab, kazeg a reas, ma voe ret skampañ kuit da lez warlerc'hiad Constantius Chlorus, Constantinus e anv, diazezet e Trier.
Emvodadeg a voe gant an impalaerien e Carnuntum ha rediet e voe Maximianus gant Diocletianus hag e zanvez-warlerc'hiad Galerius, da zilezel e c'houlenn da vout impalaer.
E deroù 310 e klaskas Maximianus kemer lec'h Constantinus tra ma oa o vrezelekaat war lez ar Roen. Nemet sikour ebet ne gavas, pe dost, ha tapet e voe gant Constantinus e Marseille. En em lazhañ a reas en hañvezh ar bloaz 310 war urzh Constantinus. E-pad ar brezel graet gant an impalaer nevez da Maxentius e voe tennet skeudenn Maximianus eus an holl lec'hioù foran.
Koulskoude, goude trec'h Constantinus, e voe lakaet da zoue.
# Maximilian Emanuel Württemberg-Winnental

Maximilian Emanuel von Württemberg-Winnental (Stuttgart, 1689 – Dubno, 1709), mab da Friedrich Karl von Württemberg-Winnental ha da Eleonore Juliane von Brandenburg-Ansbach, a oa ofiser alaman en arme Karl XII ha mignon bras d'ar roue.
En 1703, pa ne oa nemet 14 vloaz e kemeras perzh en aloubadeg Pologn gant arme Karl XII a-raok emgann Pułtusk, ha brudet e oa en arme evel "lillprinsen" ( Ar Priñs Bihan).
En Emgann Poltava e voe prizoniet gant ar Rused.
Beziet e voe e galon en iliz St. Gumbertus Church en Ansbach.

## Levrlennadur

* Sigmund Schott: Max Emanuel, Prinz von Würtemberg, und sein Freund Karl XII., König von Schweden. Digitalisat
* Buhezskrid Nordisk familjebok (E-Text)
# Maximilian zu Wied-Neuwied

Maximilian Alexander Philipp Prinz zu Wied-Neuwied, bet ganet d'an 23 a viz Gwengolo 1782 e Neuwied (Rheinland-Pfalz en Alamagn a-vremañ) ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 1867 er memes kêr, a oa un ergerzher, etnologour, ul loenoniour hag un naturour alaman.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* D : Dromococcyx,
* E : Euscarthmus,
* G : Glyphorynchus,
* S : Scaphorhynchus,
* T : Tinactor.

### Spesadoù

* A : Automolus leucophthalmus,
* C
    Carpornis melanocephala, Cnemotriccus fuscatus, Conopias trivirgatus, Conopophaga lineata, Cranioleuca pallida,
* D : Dysithamnus plumbeus,
* E
    Eleoscytalopus indigoticus, Euscarthmus meloryphus,
* F : Formicivora rufa,
* G
    Geositta poeciloptera, Glaucidium minutissimum,
* H
    Hemitriccus nidipendulus, orbitatus, Hylocryptus rectirostris, Hylopezus ochroleucus,
* L : Lipaugus vociferans,
* M
    Melanopareia torquata, Myrmoderus ruficauda, Myrmorchilus strigilatus,
* N : Neopelma aurifrons,
* P
    Phacellodomus rufifrons, Philydor atricapillus, Platyrinchus leucoryphus, Polystictus superciliaris, Porphyrospiza caerulescens, Pyrrhura cruentata,
* R : Rhopornis ardesiacus,
* S
    Sakesphorus cristatus, Schiffornis turdina, Sporophila plumbea, Sublegatus modestus, Synallaxis cinerea,
* T
    Terenura maculata, Tiaris fuliginosus, Todirostrum poliocephalum, Tolmomyias flaviventris,
* X : Xipholena atropurpurea.

### Isspesadoù

* H : Herpsilochmus rufimarginatus scapularis,
* M : Myiobius barbatus mastacalis.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Maximien (La Chaussée)

Maximien zo ur pezh-c'hoari gallek gant Pierre-Claude Nivelle de la Chaussée e 1738.
# Melchon

Ar melchon zo plant, eus ar genad Trifolium, a vez gounezet e Breizh da vagañ ar chatal. Da ziwall ez eus, koulskoude : ar saout hag an deñved a c'hell buan koeñviñ ha mougañ gant ar melchon ; ne c'hellont bezañ saveteet nemet dre doullañ o zor gant un trokard.
# Meleagris

Meleagris :
| Meleagris ocellata. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| Anv skiantel ||
| Meleagris Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Meleagris a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho

Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* Meleagris gallopavo
** M. g. gallopavo, intermedia, merriami, mexicana, osceola ha silvestris,
* Meleagris ocellata.
C'hwec'h (6) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Phasianidae/Meleagris (lennet e-barzh d'an 8 a viz Ebrel 2022).
# Meldola

Meldola a zo ur gumun en Italia e proviñs Forlì-Cesena, e rannvro Emilia-Romagna.
# Melegnano

Melegnano :
| Penniliz San Giovanni Battista, ar c'hastell, ar stêr Lambro hag an ti-kêr. ||
| Anv italianek | Melegnano |
| Anv lombardek | Meregnan |
| Melestradurezh ||
| Bro | Italia |
| Rannvro | Lombardia |
| Proviñs | Proviñs Milano |
| Kod ISTAT | 015140 |
| Kod post | 20077 |
| Maer Amzer gefridi | Vito Bellomo 2012-2017 |
| Lec'hienn web | http://www.comune.melegnano.mi.it |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 17 546 ann. (31-07-2014) |
| Stankter | 3 509 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 45° 22′ 00″ Norzh 9° 19′ 00″ Reter / 45.36667, 9.31667 |
| Uhelder | 88 m |
| Gorread | 5 km² |
| Lec'hiadur ||
| Melegnano ||
| kemmañ |
Melegnano a zo ur gumun ag Italia, e proviñs Milano, e Lombardia, ur 15 km er gevred da gêr Milano, war lez ar stêr Lambro. Un 17 000 a dud zo o chom eno.

## Istor

Marignano e oa an anv kozh. Nepell diouzh Melegnano e c'hoarvezas Emgann Marignano e 1515.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn kumun Melegnano.
# Mele (Italia)

Mele zo ur gumun eus Italia, e meurgêr Genova, e rannvro Liguria.
# Meleagros

Meleagros (henc'hresianeg Μελέαγρος Meléagros) a oa un haroz e mojennoù Hellaz kozh. Mab e oa d'ar roue Oineüs.

## Ar vojenn

Ul loen anvet hoc'h-gouez Kalydon a oa oc'h ober freuz ha reuz er vro. Hag ar roue da gas e vab Meleagros da duta a-benn ar chase. Dibab a reas Atalante, a oa deuet da vout ur plac'h kaer hag ur chaseourez a zoare. Atalante a zegouezhas un deiz gant daou zen-marc'h, Hylaios ha Roikos. Hag int ha klask sailhat war ar werc'hez, met lazhet e voent ganti a-daolioù saezhoù. Hervez mojennoù all e voent lazhet gant he fried Meleagros.
Hag int da chaseal al loen. Atalante a roas an taol kentañ, met Meleagros a lazhas anezhañ. Peogwir e voe komzet vil outi gant an daou chaseour Eurypylos hag Ifikles e voent lazhet ivez gant danvez he fried. Ha peogwir e oa droug e Tokseüs ha Pleksippos, e eontred, o welout ar priz, a oa da vezañ roet d'ar gwellañ chaseour, o vont gant ur vaouez, e lazhas anezho ivez.
# Meleg

Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù ar su eo ar meleg (mel).

## Gwelet ivez

* Yezhoù atlantel
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Melenchón

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Melenchón a zo un anv spagnolek hag a c'hall bezañ :
* Melenchón (dañs), dañs spagnol.
* Alfonso Sánchez Melenchón, melldroader spagnol.
* Juan Melenchón, melldroader spagnol.
* Melenchón, anv orin Jean-Luc Mélenchon, politikour gall, gallekaet e anv.
# Mehmed Iañ Giray

Mehmed Iañ Giray a oa mab henañ Mengli Iañ Giray ha khan Krimea er XVIvet kantved.
E 1516 e varvas khan khanat Kazan hag e klaskas Mehmed Giray lakaat e vreur Sahib Giray war an tron. Diwar-se e savas jeu etre khanat Krimea ha dugelezh Moskov hag e 1521 e teuas a-benn arme Krimea da lakaat ar seziz war Moskov. Diwar goulenn ar Rusianed e kasas Süleyman ar Meurdezus kannaded da Vehmet Giray o tizaliañ anezhañ da vont pelloc'h. Trec'het e oa Moskov memes tra ha staliet e voe Sahib Giray e penn khanat Kazan ma renas betek 1524.
E 1523 e voe tapet Astrahan gant tatared Krimea. War an distro e voent taget gant Nogayed ha lazhet Mehmed Giray hag e vreur, ar c'halgay Bahadir Giray. E vab, Gazi Iañ Giray a renas war e lerc'h.
| En e raok: Mengli Iañ Giray | Khan Krimea 1515 – 1523 | War e lerc'h: Gazi Iañ Giray |
# Mehmet II

Mehmet II, (e turkeg otomanek محمد الثانى), lesanvet Fatih Sultan Mehmet (Sultan Mehmet an trec'hour), a voe seizhvet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe d'an 30 a viz Meurzh 1432 ha marvet d'an 3 a viz Mae 1481.
Mab e oa da Murat II ha Hüma Hatun.

## Sevenadur

| En e raok: Murat II | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1444 – 1446 1451 – 1481 | War e lerc'h: Bayezid II |
# Mehmet Iañ

Mehmet I, (e turkeg otomanek چلبی محمد) a voe pempvet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe war-dro 1382 ha marvet d'ar 26 a viz Mae 1421 en Edirne.
Mab e oa da Bayezid I ha Devlet Hatun.

## Sevenadur

| En e raok: Bayezid I | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1413 – 1421 | War e lerc'h: Murat II |
# Mehmet III

Mehmet III, ganet d'ar 26 a viz Mae 1566, a voe an trizekvet sultan en impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Murat III ha da Safiye Sultan.

## Yaouankiz

E anv a voe roet dezhañ gant e dad-kuñv, Suleyman Iañ, en enor da Mehmet an Alouber.
Deskadurezh a dapas gant gouizieien vrudet evel İbrahim Cafer pe Pir Mehmed Azmi.

## Ren

Ren a reas Mehmet III eus 1595 da 1603. Diouzh an noz ma pignas war an tron e lakaas da lazhañ 19 eus e vreudeur.
Kerkent ha tapet ar galloud gantañ e pledas ar sultan nevez gant ar c'hudennoù en Aostria hag e Valakia.
D'an 2 a viz Gwengolo 1595 e teuas a-benn an Aostrianed da gemer kreñvlec'h Estergon, 60 km e gwalarn Budapest, dre ziouer a sikour a-berzh ar sultan hag a oa koulskoude 40 km alese.
Vichegrad, war bord ar stêr Tuna, a gouezhas e krabanoù enebourien an Otomaned nebeut goude.
Da heul an darvoudoù-se ec'h embannas ar Yeniçeried e faote dezho ec'h afe ar sultan d'ar brezel asambles gant e arme.
Mervel a reas Mehmet III d'an 21 a viz Kerzu 1603. E vab Ahmet I a renas war e lerc'h.
| En e raok: Murat III | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1595 – 1603 | War e lerc'h: Ahmet I |
# Mehmet IV

Mehmet IV pe Mehmet ar Chaseour, ganet d'an 2 a viz Genver 1642, a voe naontekvet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Ibrahim I ha da Turhan Sultan.
Ren a reas eus 1648 betek 1687, da lâret eo ar ren hirañ goude hini Suleyman ar Meurdezus.

## Yaouankiz

Penn kentañ e ren a voe ur prantad dizurzh. Meret e veze ar vro gant e vamm-gozh, Kösem Sultan hag e vamm. Kevezerezh a greskas etre an div vaouez betek ma voe dizoloet un irienn savet gant Kösem Sultan evit distroadañ Mehmet IV. Tud Turhan Sultan a lazhas neuze mamm-gozh ar sultan (1651).

## Ren

Dindan ren Mehmet IV e kendalc'has diskar an impalaeriezh.
E 1656 e voe trec'het an Otomaned gant Venezia dirak strizh-mor an Dardanelloù. Kollet e voe an inizi Bozcaada ha Limni ha panik a savas en Istanbuliz.
Goude meur a emgann kollet a-enep da Aostria, Venezia ha Pologn e voe distroadet Mehmet IV gant an arme d'an 8 a viz Du 1687 ha lakaet e vreur Suleyman da ren en e blas.
Mehmet IV a varvas d'ar 6 a viz Genver 1693 en Edirne. Sebezet e voe er Voskeenn Nevez (Yeni Camii), ur voskeenn a oa bet boulc'het e 1597 diwar urzh gwreg Murat III ha peursavet e 1663.
| En e raok: Ibrahim I | Sultaned an Impalaeriezh Otoman 1648 – 1687 | War e lerc'h: Süleyman II |
# Mehmet Murat İldan

Mehmet Murat İldan zo ur skrivagner turk ganet e Elazığ e 1965.

## Embannadurioù turkek

* Genç Werther'in İlk Acıları, romant, Istanbul: Truva Yayınları, 2007, ISBN 978-9944-975-72-8
* Sisam Adası Aşıkları, danevell, Istanbul: Truva Yayınları, 2006, ISBN 9944-975-32-X
* Paris'in Altındaki Güller, romant, Istanbul: Truva Yayınları, 2006, ISBN 975-6237-84-8
* Antikacı Arago'nun Günlüğü, romant, Istanbul: Truva Yayınları, 2005, ISBN 975-6237-58-9
* William Shakespeare, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2002, ISBN 975-17-2906-8
* Mohandas Karamchand Gandhi, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2002, ISBN 975-17-2977-7
* Galileo Galilei, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2001, ISBN 975-17-2652-2
* Dilencinin Kehaneti, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2001, ISBN 975-17-2629-8
* Sakyamuni, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2000, ISBN 975-17-2525-9
* Ödüllü Oyunlar 2 - Büyünün Gözleri, pezh-c'hoari, Istanbul: MitosBOYUT Yayınları, 2000, ISBN 975-8106-88-3
* Ormanın Hayaletleri, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2000, ISBN 975-17-2392-2

## Liammoù diavaez

* Dwb Mehmet Murat ildan (saozneg)
# Mehmed II Giray

Mehmed II Giray, lesanvet Semin (An Tev), a oa mab henañ Devlet Iañ Giray ha khan Krimea.
Kalgay e dad e oa ha dont a reas da vezañ khan goude marv Devlet Giray.
Ne veze ket diskouezet doujañs outañ na gant e vreur Adil Giray (ar c'halgay nevez), na gant e vreur all Alp Giray, na gant e vab Murat Giray. N'en doa tamm galloud ivez war an Nogayed. E 1578 e roas urzh d'e vab da vont da vrezeliñ ouzh Pologn met ne voe ket sentet outañ ha Murat Giray a gavas gwell mont da dagañ Moskov.
Ar memes bloavezh e voe pedet gant an Otomaned da gemer perzh en o brezel ouzh Iran er C'haokaz. War zigarez bezañ klañv ne gemeras ket perzh Mehmed II e-unan met kas a reas e vreur Adil, mab hemañ Gazi hag e vab Saadet. En emgannoù e voe tapet Adil ha Gazi da brizonidi gant an Iraniz.
Mehmed II a roas an titl kalgay d'e vab Saadet neuze, daoust ma oa koshoc'h e vreur Alp Giray hag e oa an anvidigezh-se enep d'ar boazioù tatar. Diwar ar reuz a savas da heul er c'hanat e cheñchas mennozh : e vreur Alp Giray a voe lakaet da Galgay ha krouiñ a reas an titl Nureddin evit e vab.
E 1582 e nac'has adarre kemer perzh e brezel an Otomaned ouzh Iran er C'haokaz. Özdemir oğlu Osman Paşa, gouarnour Derbent evit ar sultan otoman, a zivizas neuze distroadañ Mehmed II ha lakaat Alp Giray en e blas. Reuz a savas adarre er c'hanat ha lakaet e voe diaes ar sultan Murat III kar, en ur ober se, e oa emellet betek re Osman Paşa en aferioù diabarzh Krimea. Alp Giray hag Osman Paşa a rankas tec'hel ha klask repu e Kefe ma voe lakaet ar seziz warnañ gant Mehmed II.
Kadarnaet e voe memes tra gant ar sultan otoman e oa lamet e garg digant Mehmed II ha kaset e voe İslam Giray, ur breur dezhañ o chom e Konya, da Grimea e 1584. Mehmed II a glaskas tec'hel kuit da Berekop met tapet e voe ha krouget.
| En e raok: Devlet Iañ Giray | Khan Krimea 1577 – 1584 | War e lerc'h: İslam II Giray |

## Notennoù ha daveoù

* ↑ La Moscovie, l'Empire ottoman et la crise successorale de 1577-1588 dans le khanat de Crimée gant Chantal Lemercier-Quelquejay hag Alexandre Bennigsen e Cahiers du monde russe et soviétique, niverenn 14-4, 1973