OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Domesday Book

An Domesday Book, anavezet ivez evel Doomsday Book pe Winchester Book, zo ul levr a oa bet savet e Bro-Saoz e 1086 evit marilhañ douaroù ha madoù an holl dud a oa o chom er vro en amzer-se. Un doare renabl e oa eus madoù an holl er rouantelezh.
Dont a ra anv al levr-se eus ar gerioù saoznek kozh "dom" (kontañ pe renabliñ) ha "day" (deiz), domesday a dalveze kement hag an deiz ma veze graet ar renabl, ar c’hontoù. Ar stumm all, Doomsday Book ("Levr ar Varn Diwezhañ"), a ra dave d’ar gredenn er relijion gristen ma vefe barnet an holl gant Jezuz Krist e fin ar bed.
Kontañ a reer e oa bet ar roue Gwilherm an Alouber, da Nedeleg 1085, o tivizout gant e guzulierien, e Gloucester, hag o kas tud dre Vro-Saoz a-bezh evit gouzout pegement a zouaroù hag a chatal a oa gant pep perc’henn douar ha petra e oa talvoudegezh ar madoù-se Fellout a rae dezhañ gouzout hiroc’h diwar-benn ar vro a oa bet nevez-aloubet gantañ ha gallout sevel tailhoù. Ur renabl a voe savet, e latin ha gant gerioù e yezh ar vro, en hensaozneg, pa ne veze ket kavet ar gerioù latin a zeree gant ar skriver..
Kaset e voe tud a-berzh ar roue dre ar vro evit sevel rolloù eus ar c’hêrioù, ar c’hêriadennoù, ar manerioù ar milinoù ha notenniñ bep taol petra e oa madoù ar berc’henned enno. Gant tud a iliz ha noblañsoù e voe graet al labour dre-vras ha gant menec'h e veze skrivet ar rolloù.
E gwirionez ez eus daou levr, distag : an eil anvet Little Domesday a bled gant Norfolk, Suffolk hag Essex ; hag egile, Great Domesday gant ar peurrest eus Bro-Saoz, war-bouez douaroù en hanternoz hag a oa stag lod anezho ouzh Bro-Skos en amzer-se (Westmorland, Cumberland, Northumberland ha Durham), ha gant tammoù bihan eus Kembre. Ne voe graet renabl ebet evit Londrez, Winchester hag un nebeud kêrioù all, dre ma oa kêrioù bras anezho ha ma vije bet luziet ober al labour enno moarvat.
Miret e voe an Domesday Book, da gentañ, e Winchester, a oa kêr-benn ar rouaned norman ha neuze e voe graet Book of Winchester (levr Winchester) anezhañ. Dindan ren Herri II, moarvat, e voe kaset teñzor ar gurunenn da Abati Westminster, gant al levr da-heul. Chom a reas e Westminster betek ren ar rouanez Victoria ha neuze e voe kaset d’ar Chapter House ha goude d’ar Public Record Office, e Londrez. Hiziv e c’haller gwelet anezhañ en National Archives e Kew.
E 2006, evit lidañ 900 vloaz an Domesday Book, e voe lakaet enlinenn skrid al levr penn-da-benn, gant un droidigezh saoznek eus an destenn latin. Gallout a ra an dud klask un anv-lec’h ennañ ha lenn ar pezh a gaver evit ar maner, ar gêr pe ar gêriadenn en anv-se.

## Notennoù

* ↑ Kronik angl-ha-saoz
* ↑ Domesday Book, History Magazine (en)

## Liamm diavaez

* The Domesday Book online
# Domenica e lunedì

Domenica e lunedì zo un albom gant Angelo Branduardi, e 1994.

## Kanaouennoù

* Domenica e lunedì (son gant Luisa Zappa ha ton gant Angelo Branduardi, diwar ur varzhoneg gant Franco Fortini) - 3:52
* Fou de love (son gant Pasquale Panella) - 4:40
* Giovanna D'Arco (son gant Paola Pallottino) - 4:01
* Le dodici lune - 3:27
* La ragazza e l'eremita (son gant Paola Pallottino) - 3:24
* La donna della sera (son gant Roberto Vecchioni, ispirato dall'epigramma 258 di Paolo Silenziario, dedicato all'anziana compagna Filinna.) - 5:09
* I Santi - 4:26
* Il trionfo di Bacco e Arianna (diwar La canzona di Bacco ed Arianna, eus Canti carnascialeschi gant Lorenzo de' Medici, kempennet gant Luisa Zappa) - 4:07
* C'è una sala in Paradiso (ton ha son gant Eugenio Finardi) - 4:14
* Tenera nemica - 4:19
* Un angolo del cielo - 2:22

### Doare gallek

Un doare gallek zo bet graet.
| Bienvenue Le Sherpa Fou de love Jeanne, la Jeanne Toutes les lunes La Menace | Chaloupe vide Caminando, caminando Triomphe de la douce violence Les Limbes Ophélie, douce ennemie Angle de ciel |
Son gant Étienne Roda-Gil, war-bouez Fou de love gant Pasquale Panella.

## Pennad kar

* Pladennoù Angelo Branduardi
# Domenico

Domenico zo un anv-badez italianek.

## Yezhoù all

* Dominique, e galleg
* Domingo e spagnoleg
* Dominic, e saozneg
* Dominik, en alamaneg

## Tud

* Domenico Ghirlandaio, livour italian
* Domenico Ponziani
* Domenico Postpischl
* Domenico Cresti
* Domenico Scandella, anavezetoc'h evel Menocchio, devet en-bev gant an Iliz katolik.
# Domenico Cresti

Domenico Cresti, pe Crespi, lesanvet il Passignano, a oa ul livour italian eus Firenze er XVIvet kantved.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Domenico Postpischl

Domenico Postpischl a zo bet ganet d'an 13 a viz Kerzu 1905 e Venezia (Italia) ha marvet e 1980 e Milano (Italia) .
Ur mestrc'hoarier echedoù italian e oa.
# Domicella

Domicella zo ur gumun en Italia, e proviñs Avellino e Campania.
# Domeni Zuanîr

Domeni Zuanîr (e friouleg) pe Domenico Zannier (en italianeg), ganet e Pontêbe d'an 31 a viz Eost 1930 ha marvet d'an 11 a viz Genver 2017, a oa ur skrivagner eus Frioul, e biz Italia.
Goude studioù war al lennegezh hag an doueoniezh e voe beleget e 1956. Person e voe e meur a barrez a-raok mont da gelenner ha da rener kelaouennoù goude-se. E 1952 e savas ar Scuele Libare Furlane e Cjasessole di Majan. E-pad ugent vloaz e renas ar skol-se, ma veze desket friouleg d'ar re yaouank. Kenlabouret en deus gant meur a gelaouenn lennegel frioulek, evel Il Tesaur.
Barzhonegoù en deus savet dreist-holl, hag ur romant ivez, La crete che no vai. Meur a briz en deus bet gant e skridoù. Troet eo bet e varzhonegoù e meur a yezh (italianeg, saozneg, spagnoleg, alamaneg...). Savet en deus-eñ barzhonegoù en italianeg, e spagnoleg hag e saozneg ivez, ha troet en deus oberennoù italianek, evel an Divina Commedia gant Dante Alighieri.

## Liamm diavaez

* (it) Domenico Zannier, poeta friulano
# Domaso

Domaso zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
# Domegge di Cadore

Domegge di Cadore a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
# Colledimacine

Colledimacine zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
# Colleferro

Colleferro zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Collegiove

Collegiove zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
# Collepietro

Collepietro zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Collegium (ministrerezh)

Collegia (liester ar ger latin collegium) eo an anv a veze roet da gevrennoù gouarnamant en impalaeriezh rusian. E 1717 e voent krouet gant Pêr Iañ. An holl anezho a oa diazezet en Daouzek Collegium e Sankt-Peterbourg.
Nav c'hollegium a voe krouet:
* Collegium ar c'henwerzh
* Collegium ensellerezh ha kontrollerezh an argant
* Collegium an aferioù diavaez
* Collegium ar justis
* Collegium al labouradegoù
* Collegium ar morlu
* Collegium dispignoù ar Stad
* Collegium gounidegezh ar Stad
* Collegium ar brezel
Tri c'hollegium a voe ouzhpennet diwezhatoc'h :
* Collegium an domanioù
* Collegium ar mengleuzioù
* Collegium ar gêraozouriezh
E pep collegium e oa ur prezidant, ur besprezidant, pevar c'huzulier, pevar harper, ur prokulor, ur sekretour hag ur c'hañseller.
Da vare gouarnamant adreizhañ Aleksandr Iañ e voe kemeret o lec'h gant ministrerezioù.
# Collelongo

Collelongo zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Collepardo

Collepardo zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
# Colledimezzo

Colledimezzo zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
# Collegno

Collegno zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Collepasso

Collepasso zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Burbure

Kumunioù Frañs :
| Anv | Burbure |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Artois-Lys |
| Kanton | Auchel |
| Kod INSEE | 62188 |
| Kod post | 62151 |
| Maer | René Hocq (Strollad Komunour Gall) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,53 km² |
| Led | 50° 32' 21" Norzh |
| Hed | 02° 28' 04" Reter |
| Uhelder kreiz | 51 m |
| Uhelder bihanañ | 33 m |
| Uhelder brasañ | 98 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 2 909 (2007) |
| Stankter | 522 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Burbure a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
# Buona Sera

Buona Sera (Nozvezh vat e brezhoneg) pe Buonasera (signorina) zo ur ganaouenn saoznek gant ar c'haner stadunanat Louis Prima. 2:58 he fadelezh ez eo eizhvet kanaouenn e albom The Wildest!, a-raok Night Train ha war-lerc'h Jump, Jive, an' Wail. Deuet e oa er-maez e miz Du 1956.
Krouet e oa bet an ton anezhi gant Peter DeRose hag he gerioù gant Carl Sigman.
Kanet eo bet Buona Sera gant meur a arzour all : Michael Buble, Fred Buscaglione, Adriano Celentano, Ray Gelato, Dean Martin, Marco Nodari, Line Renaud, Bobby Solo, hag all.

## Liamm diavaez

* Louis Prima o kanañ Buona Sera war al leurenn
# Buonalbergo

Buonalbergo zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
# Buphagus

Buphagus :
| Buphagus africanus africanus, luchskeudennet war gein ur roudenneg e Senegal. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Buphagidae |
| Anv skiantel ||
| Buphagus Brisson, 1760 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Buphagus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Buphagus africanus
** B. a. africanus ha langi,
* Buphagus erythrorynchus.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Doareoù pennañ

Boas int da bigosat hag amprevaneta war gein bronneged bras : ejened, frikorneged, mirc'hed-dour.
* Buphagus erythrorhynchus war penn un impala.
* Buphagus africanus war gein un ejen.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Buphagidae/Buphagus (lennet e-barzh d'an 3 a viz Eost 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Burago di Molgora

Burago di Molgora zo ur gumun eus Italia, e proviñs Monza e Brianza e Lombardia.
# Buoc'hig-Doue Azia

Buoc'hig-Doue Azia :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Insecta |
| Urzhad : | Coleoptera |
| Kerentiad : | Coccinellidae |
| Genad : | Harmonia |
| Anv skiantel ||
| Harmonia axyridis Pallas, 1773 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Buoc'hig-Doue Azia (Harmonia axyridis) zo un amprevan a-orin eus reter Azia ha degaset da Europa ha Norzhamerika en XXvet kantved gant an den a-benn stourm ouzh ar c'hwen-gwez hag an tane. Paotaat a ra kement m'eo deuet da vezañ un dañjer ouzh ar spesadoù all a vuoc'higed-Doue.
# Buonabitacolo

Buonabitacolo zo ur gumun italian e proviñs Salerno e Campania.
# Buoc'hig-Doue

Buoc'higed-Doue :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Insecta |
| Urzhad : | Coleoptera |
| Kerentiad : | Coccinellidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar buoc'higed-Doue (pe Yarig-Doue, Aelig-Doue, C'hwilig-Doue, Bivig-Doue) eo an amprevaned a ya d'ober ar c'herentiad Coccinellidae.
Heverk int gant o c'horf ront ha baotek, etre 1 ha 9 mm, ha gant o brizhelloù war o feureskell.
Ar parezed a dozv o ûioù war ar plant aloubet gant ar c'hwen-gwez. Al larvennoù a chom war ar memes plantenn hag a zebr betek 400 c'hwenenn-wez e-pad o buhez.
An hevelep reoliadur emvagañ a vo heuliet gant an imagoed. Preizhataerien int met chaseet ivez d'o zro hag evit skarzhañ o enebourien ec'h eztaolont un dourenn melen-orañjez flaerius.
90 spesad a vez kavet en Europa, disheñvel livioù ha niver ar pikoù war o feureskell. Ar vuoc’hig-Doue 7 pik eo an hini stankañ en hor bro.

#### Taol evezh

Roet eo bet anv ar vBuoc'hig-Doue gant Volkswagen d'ur wetur a zo hañvalik a-walc'h e stumm ouzh hini al loenig-mañ.

## Rummatadur
### Un nebeud spesadoù

* Coccinella septempunctata
# Buonconvento

Buonconvento zo ur gumun en Italia, e proviñs Siena ha rannvro Toskana.
# Emgann Tenaru

Emgann Tenaru, lesanvet Emgann ar stêr Ilu pe Emgann ouf Aligator, a oa bet un emgann etre Arme Impalaeriezh Japan hag ar Gevrididi a oa c'hoarvezet d'an 21 a viz Eost 1942 war enezenn Guadalcanal war Talbenn ar Meurvor Habask e-doug an Eil Brezel-bed. An emgannn a oa bet ar c'hentañ argadenn zouar e-kerzh Kampagn Guadalcanal.
An U.S. Marines, renet gant ar Major Jeneral Alexander Vandegrift, a oa deuet a-benn da dalañ ouzh argadenn ar "c'hentañ strollad" eus "rejimant Ichiki", dindan urzhioù ar c'horonal japanat Kiyonao Ichiki. Ar Marines a oa o tifenn Kelc'h Lunga, a oa linenn difenn Henderson Field, a oa bet aloubet gant ar Gevredidi goude an dilestradegoù e Guadalcanal d'ar 7 a viz Eost. Unvezioù Ichiki a voe kaset da Guadalcanal da argas soudarded dilestret ar Gevredidi. Fiziet e oa bet enno ar pal da adkemer an nijva ha da gas an nerzhioù kevredet er-maez eus an enezenn.
Faziet bras e oa Japaniz o soñjal e oa kalz gwanoc'h soudarded ar Stadoù-Unanet evit na oant en gwirionez. En holl e oa 11 000 soudard. Unvez Ichiki a oa bet o tagañ lec'hioù difenn ar Marines diouzh an noz en Alligator Creek, e reter kelc'h Lunga. Jacob Vouza, ur gward eus an arvor, en devoa kelaouet an Amerikaned un nebeud munutennoù a-raok argadenn Ichiki. Japaniz a voe trec'het-naet gant kolloù bras-kenañ. Ar Marines a lañsas un enebargadenn a-enep soudarded Ichiki a oa chomet bev er mintin war-lerc'h, lazhet e voe kalz anezho c'hoazh. En holl ne oa chomet bev nemet 128 eus an 917 soudard e kentañ strollad rejimant Ichiki.
An emgann-se a oa bet an hini kentañ eus an tri emgann dalc'het war an douar e-kerzh Kampagn Guadalcanal. Japaniz goude an taol kleze en dour-se o devoa komprenet e oa kalz niverusoc'h soudarded ar Stadoù-Unanet e Guadalcanal eget n'o doa soñjet. An nerzhioù kaset goude-se da glask adkemer nijva Henderson Field a oa kalz brasoc'h o niver.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Toland, John (1970). The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire 1936-1945. New York : Random House. 366 p.
# Emgann Thapsus

Emgann Thapsus a c'hoarvezas d'ar 6 a viz C'hwevrer 46 kent JK, e-pad brezel-diabarzh Roma etre an optimates hag ar populares, e-tal Thapsus en Afrika (Ras Dimas hiziv an deiz, e Tunizia). Arme an tu mirour (an optimates), renet gant Metellus Scipio, hag e gevredad Juba Iañ a Numidia, a vrezelias ouzh nerzhioù Julius Caesar. Trec'h e voe lu Caesar war ar republikaned virour. A-drugarez d'an trec'h-mañ e tostaas c'hoazh Caesar ouzh ar galloud diharz.
War-lerc'h an emgann e kendalc'has Caesar gant e hent war-zu Utica e-lec'h m'en em zistrujas unan eus e enebourien ziwezhañ, Cato ar Yaouankañ, o klevet keloù eus faezhidigezh e vignoned, hag eus marv Metellus Scipio en emgann.
# Emgann Toro

Emgann Toro a c'hoarvezas d'ar 1añ a viz Meurzh 1476 e-kichenik kêr Toro, hiziv e proviñs Zamora e Spagn, e-kerzh Brezel Hêrezh Kastilha. En un tu e oa arme roue Portugal, en tu all arme Kastilha.
Trec'het e voe arme Portugal a stourme da zifenn gwirioù Janed Trastamara a-enep arme he hanterc'hoar, Isabel Kastilha.
Goude-se e kendalc'has ar brezel war vor. Hogen, abalamour ma voe faezhet Kastiha war vor, ha ma voe dic'houest Portugal da c'hounit war an douar, e voe klasket ober emglev ken na voe sinet Feur-emglev Alcáçovas e 1479.
# Emgann Trafalgar

Emgann Trafalgar a c'hoarvezas d'an 21 a viz Here 1805 er Meurvor Atlantel dirak Kab Trafalgar, en Andalouzia, etre Cádiz er gwalarn ha Gibraltar er gevred.
En emgann war vor-se e voe trec'het morluioù Bro-C'hall ha Spagn gant hini Breizh-Veur. Horatio Nelson an hini a oa e penn al lestraz saoz, Pierre-Charles Villeneuve e penn ar morlu gall.
# Emgann Trans

Emgann Trans, pe Treant-Felger, pe Treant-ar-C'hoad, zo un emgann etre ar Vretoned hag ar Vikinged d'ar 1añ a viz Eost 939.

## Istor

Abaoe marv Alan Veur, en 908, e oa aloubet Breizh gant ar Vikinged, pe Normaned. En 936 setu Alan Barvek, harluet e Bro-Saoz betek-hen, da zilestrañ e-kichen Dol. Mab e oa da Matuedoi, kont Poher, ha mab-bihan da Alan Veur. Meur a wech e trec'has an Normaned, evel e Dol, e Kastel-Auffret, e Plourivoù, war ar viking Inkon. Diframmañ a reas Naoned en 937 digant an Normaned hag o c'has kuit eus aber al Liger. E Leon eo ar c'hont Even o argasas eus ar vro.
E Bro-Zol avat edo Vikinged eus armeoù kozh Gwilherm Hir e Gleze oc'h ober freuz ha reuz.

## Emgann Trans

D'an 1 a viz Eost 939 en em gannas armeoù Alan II, Yezekael Berengar, kont Roazhon, ha Hugues Iañ, dug Maine, ouzh ar Vikinged. Trec'h e voe ar Vretoned, ha ren a reas Alan evel dug Breizh.

## Dilerc'hioù

Kêr-benn dugelezh Breizh a oa bet fiñvet diouzh Naoned evit Roazhon rak gwelet e oa evel aesoc'h da zifenn rak enebourien.
# Emgann Telamon

Emgann Telamon a c'hoarvezas e 224 kent JK etre Republik Roma hag un armead Galianed unanet. E penn arme Roma edo ar goñsuled Gaius Atilius Regulus ha Lucius Emilius Papus, a voe trec'h war ar C'halianed renet gant ar rouaned Concolitanus hag Aneroëstes.
Adal neuze e voe asur mestroni ar Romaned e hanternoz Italia.
# Emgann Teutoburg

Emgann Teutoburg a c'hoarvezas er bloaz 9, e Germania, e-kichen ar pezh a zo bremañ Kalkriese, etre kêrioù Osnabrück ha Damme. Eno e voe distrujet teir lejion roman Publius Quinctilius Varus gant un emglev meuriadoù kaset gant Arminius. Pemzek mil soudard roman a voe lazhet. Gwall skoet e voe an Impalaeriezh roman gant ar c’heloù, pa oant boas da drec’hiñ ar pobloù all er brezelioù, ma voe anvet an emgann clades variana, "drouziwezh Varus".

## Notennoù

* ↑ Yann Le Bohec, La « bataille » du Teutoburg, Lemme Éditions, 2013, ISBN 978-2-917575-38-3.
# Emgann Tewkesbury

Emgann Tewkesbury zo un emgann a-bouez hag a c'hoarvezas d'ar 4 a viz Mae 1471 e Tewkesbury, Gloucestershire, Bro-Saoz e-pad Brezel an Div Rozenn. Gantañ e voe diskaret an Tiegezh Lancaster, a oa o ren dre ar roue Henry VI (1421-1471), gant an Tiegezh York.
En un tu edo al lu roueel renet gant ar rouanez Marc'harid Anjev, gwreg Herri VI, 6000 soudard ennañ, aroueziet gant rozenn ruz an tiegezh Lancaster ; en tu all edo lu Edouarzh IV, etre 3000 ha 6000 soudard bodet dindan rozenn wenn an tiegezh York.
Edouarzh, penn an tiegezh York, a oa bet roue Bro-Saoz betek ma voe skarzhet a-ziwar ar gador gant an tiegezh Lancaster, tiegezh ar Rozenn Ruz.
Trec'h e voe Edouarzh IV, an tiegezh York hag ar Rozenn Wenn, ma chomjont mistri war ar vro betek marv Edouarzh IV e 1483. Stabilaet a-nebeudoù e voe Bro-Saoz dre an trec'h-se.
* Marc'harid Anjev, Engravadur gant W. H. Mote (1803-1871)
* Edouarzh IV Bro-Saoz Aozer dianav, c. 1540
* Adsevel istorel eus an emgann David Cale – The History Man
# Emgann Tolentino

Emgann Tolentino a c'hoarvezas d'an 2 ha d'an 3 a viz Mae 1815 entre arme Aostria, renet gant ar marichal Federico Bianchi, hag un arme italian renet gant ar jeneral gall Joachim Murat, deuet da vout roue Naplez, e-kerzh brezel Naplez (1815).
Un armead aostrian all, renet gant Neipperg, a voe pouezus he bezañs, daoust ma ne gemeras ket perzh en emgann.
Evel emgann Waterloo e c'hoarvezas emgann Tolentino e-pad ar C'hant Deiz, goude distro Napoleon eus e harlu en enez Elba. Trec'h e voe ar Seizhvet Kengevredad.
Goude an emgann e c'hallas ar roue Bourbon kozh adkemer kurunenn Naplez.
# Emgann Tenmokuzan

Dalc'het e oa Emgann Tenmokuzan (天目山の戦い Tenmokuzan no Tatakai) e Japan, e 1582. Anvet eo ivez Emgann Toriibata. Emgann diwezhañ ar c'hlan Takeda e voe. Ar wech diwezhañ e oa bet da Takeda Katsuyori talañ ouzh nerzhioù kevredet Tokugawa Ieyasu hag Oda Nobunaga.
Ur wech kollet an emgann, Katsuyori a c'hwezhas an tan en e gastell e Shinpu hag a dec'has dre ar menezioù da vont d'ur c'hreñvlec'h Takeda, anvet Iwadono. Difennet e oa al lec'h-se gant Oyamada Nobushige, un den a fiziañs dezhañ. Siwazh Katsuyori e voe trubardet gant Oyamada. E-pad ma oa ar peurrest eus e arme o talañ ouzh e enebourien en em lazhas dre seppuku.
# Cosima

Cosima zo un anv-badez italianek roet d'ar merc'heded.

## Stummoù all

* Cosimo roet d'ar baotred

## Tud

* Cosima Liszt, pe Cosima Wagner (1837-1930), merc'h da Franz Liszt ha Marie d'Agoult, pried Richard Wagner.

## Lennegezh

* Cosima, romant gant Grazia Deledda.
# Cosimo

Cosimo zo un anv-badez italianek roet d'ar baotred.

## Stummoù all

* Cosima, roet d'ar merc'hed

## Yezhoù all

* Côme, e galleg

## Tud

* Cosimo de' Medici, anv meur a zen
* Cosimo de' Migliorati, pab italian
* Cosimo Tura, livour italian
* Cosimo Rosselli
# Cosi-Sancta

Cosi-Sancta pe Cosi-sancta un petit mal pour un grand bien nouvelle africaine zo ur gontadenn gant Voltaire e 1746 ma kont gwall avanturioù ur vaouez re vertuzius.

## Liammoù diavaez

* Cosi-Sancta
| Komz-plaen | Histoire de Charles XII (1731) • Lettres philosophiques (1734) • Cosi-Sancta (1746) • Zadig (1747) • Le Monde comme il va (1748) • Bababec et les fakirs (1751) • Le Siècle de Louis XIV (1751) • Micromégas (1752) • Les Deux Consolés (1756) • Essai sur les mœurs et l'esprit des nations (1756) • Histoire des voyages de Scarmentado écrite par lui-même (1756) • Songe de Platon (1756) • Candide (1759) • Femmes, soyez soumises à vos maris (1759-1768) • Histoire d'un bon bramin (1761) • Traité sur la tolérance (1763) • Ce qui plaît aux dames (1764) • Commentaires sur Corneille (1764) • Dictionnaire philosophique (1764) • Jeannot et Colin (1764) • De l'horrible danger de la lecture (1765) • Petite digression (1766) • Le Philosophe ignorant (1766) • L'Ingénu (1767) • L'Homme aux quarante écus (1768) • La Princesse de Babylone (1768) • Histoire du parlement de Paris (1769) • L'Évangile du jour (1769-1780) • Questions sur l'Encyclopédie (1770-1772) • Le Crocheteur borgne (1774) • De l'Encyclopédie (1774) • Éloge historique de la raison (1774) • Le Taureau blanc (1774) • Les Dialogues d'Evhémère (1777) |
| Barzhoniezh | La Henriade (1723) • La Pucelle d'Orléans (1752) • Poème sur le désastre de Lisbonne (1756) |
| C'hoariva | Œdipe (1718) Hérode et Mariamne (1724) • Zaïre (1732) • L'Enfant prodigue (1736) • La Mort de César (1736) • Le Fanatisme ou Mahomet le Prophète (1741) • Mérope (1743) • La Princesse de Navarre (1745) • Oreste (1750) • Le Duc de Foix (1752) • Rome sauvée (1752) • L'Orphelin de la Chine (1755) • Le Café ou l'Écossaise (1760) • Tancrède (1760) • Olympie (1762) • Irène (1778) • Agathocle (1779) |
# Cosimo II de' Medici

Cosimo II de' Medici (1590-1621) a voe dug-meur Toskana
Dimeziñ a reas da Maria Magdalena Aostria (1589-1631) en 1608 .

## Bugale

* Maria Cristina (1609 - 1632), ganet nammet, badezet e Miz Du 1610. Lakaet e voe en ur gouent, hep bout leanez. Mervel a reas er Villa medicea di Poggio Imperiale.
* Ferdinando (1610 - 1670) a zimezas da Vittoria della Rovere (1622 - 1694), merc'h da Francesco Ubaldo della Rovere, dug Urbino.
* Giovan Carlo ( 1611 - 1663), anvet da gardinal e 1644.
* Margherita ( 1612 - 1679) dimezet e 1628 da Odoardo Iañ Farnese, dug Parma (1612-1646).
* Mattias ( 1613 - 1667), gooarnour kêr Siena.
* Francesco ( 1614 - 1634) a oa da vezañ den a vrezel;
* Anna ( 1616 - 1676) a zimezas e 1646 da Ferdinand Karl, Arc'hdug Aostria-Tirol (1628-1672).
* Leopoldo ( 1617 - 1675) anvet da gardinal e 1667.
# Cosimo Rosselli

Cosimo di Lorenzo Rosselli (Firenze, 1439 - 1507) zo ul livour italian eus ar XVvet kantved e Firenze. Advabet e oa bet gant Neri di Bicci da 14 vloaz.

## E vuhez

Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !
# Cosimo III de' Medici

Cosimo III de' Medici (1642-1723) a voe dug-meur Toskana eus 1670 da 1723. Mab e oa da Ferdinando II de' Medici ha da Vittoria della Rovere.

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e oa d'ur briñsez c'hall, Marguerite-Louise d'Orléans, a roas dezhañ tri bugel :
* Ferdinando a zimezas da Violante Beatrice di Baviera e 1689; naplezek ha divugel;
* Anna Maria Luisa de' Medici (1667-1743), dimezet e 1690, divugel;
* Gian Gastone de' Medici (1671-1737), paotretaer, dimezet da Anna Maria Franziska von Sachsen-Lauenburg, divugel.
Dizemglev a oa etre ar priedoù, ken e voent dispartiet en 1675. Distreiñ a reas Marguerite-Louise d'Orléans da Bariz neuze.
Evit mirout an dugelezh en tiegezh e klaskas rediañ e vreur kardinal Francesco Maria de' Medici da zimeziñ d'ur briñsez yaouank Eleonora Luisa Gonzaga evit kaout un hêr, met mervel a reas Francesco Maria e 1710.