OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Yezhoù torritchelliek

Torritchellieg - :
| Douaroniezh: | Papoua Ginea-Nevez |
| Renkadur genel: | Unan eus ar Familhoù yezh pennañ er bed |
| Disrannadurioù: | Yezhoù ourimek Yezhoù kombioek-arapecheg Yezhoù maimaiek Yezhoù maimaiek Yezhoù wapeiek ar c'hornôg Yezhoù monoumboek Yezhoù marienbergek Yezhoù wapeiek-peleiek |
Ur famih-yezh komzet war aod norzh Papoua Ginea-Nevez eo ar yezhoù torritchelliek. Ur familh yaouank a-walc'h eo. Enderc'hel a ra war-dro 50 yezh a zo an hini vrudetañ an Arapacheg (30.000 a gomzerien).
Posupl eo ez eo liammet ouzh ar Yezhoù sepikek o-deus an hevelep lostgerioù lies *-m ha daouel *-p.

## Rummouriezh

* Yezhoù ourimek (urim): Koukwoeg, Yangkoleneg)
* Yezhoù kombioek-arapecheg (Eitiepeg, Torritchelliek (lou), Kombioeg, Yambeseg, Arouek, Womeg, Arapecheg ar menezioù, Arapecheg an aodoù Arapecheg ar su, Boumbiteg
* Yezhoù maimaiek: Laekoeg-limbouateg, Belieg, Wiakieg, Silipouteg, Yahangeg, Heyoeg)
* Yezhoù wapeiek ar c'hornôg: Setieg, Setaeg, Oneg: Molmoeg, Ineboueg, Kwamtimeg, Kaboreg, Oneg an norzh, Oneg ar su
* Yezhoù monoumboek: Monoumboeg, Lilaoeg
* Yezhoù marienbergek: Boungaineg, Wiaroumuseg (mandi), Mouniwareg, Ourimoeg, Kamasaoeg, Elepieg, Bouneg
* Yezhoù wapeiek-peleiek: Ourateg, Yiseg, Yaueg, Oloeg, Elkeieg, Aoeg, Yileg, Diaeg (alu), Ningileg, Gnaoeg, Sinageneg (galu), Yapoundeg, Valmaneg, Nambieg, Agieg, Arouopeg, Wanapeg (kayik), Aikoueg, Bragateg, Alatileg (aru)

## Rakanvioù

Ar rakanvioù adasavet gant Ross a zo
    me*kihon daou*ku-pni*ku-m, *əpə te*yi, *tiho taou*ki-pc'hwi*ki-m, *ipa eñv*ətə-n, *niint o daou (G)*ma-kint (G)*ətə-m, *ma, *apa- hi*ətə-k, *kuint o daou (Gw)*kwa-kint (Gw)*ətə-l

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1952

Renk hollek pep reder :
| 1.Fausto Coppi Italia | 151h57'20" |
| 2.Stan Ockers Belgia | 28'17" war e lerc'h |
| 3.Bernardo Ruiz Spagn | 34'38" |
| 4.Gino Bartali Italia | 35'25" |
| 5.Jean Robic Breizh | 35'36" |
| 6.Fiorenzo Magni Italia | 38'25" |
| 7.Alex Close Belgia | 38'32" |
| 8.Jean Dotto Bro-C'hall | 48'01" |
| 9.Andrea Carrea Italia | 50'20" |
| 10.Antonio Gelabert Spagn | 58'16" |
| 122 reder o loc'hañ, 78 o tegouezhout | |
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn a voe gounezet gant ar reder italian Fausto Coppi e 1952, an eil gwech dezhañ bout trec'h er redadeg-se. Ar Breizhad Jean Robic a oa da 5vet.
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1953

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1953 a voe gounezet gant ar reder breizhat Louison Bobet.
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1949

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1949 a voe gounezet gant ar reder italian Fausto Coppi.
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1955

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1955 a voe gounezet gant ar reder breizhat Louison Bobet.
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1951

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn a voe gounezet gant ar reder suis Hugo Koblet e 1951.
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948

Renk hollek pep reder :
| 1 | Gino Bartali | Italia | 147h10'36" |
| 2 | Briek Schotte | Belgia | 26'16" war e lerc'h |
| 3 | Guy Lapébie | Bro-C'hall | 28'48" |
| 4 | Louison Bobet | Breizh | 32'59" |
| 5 | Jean Kirchen | Luksembourg | 37'53" |
| 6 | Lucien Teisseire | Bro-C'hall | 40'17" |
| 7 | Roger Lambrecht | Belgia | 49'56" |
| 8 | Fermo Camellini | Italia | 51'36" |
| 9 | Louis Thiétard | Bro-C'hall | 55'23" |
| 10 | Raymond Impanis | Belgia | 1h00'03" |
| 120 reder o loc'hañ, 44 o tegouezhout ||||
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948 a voe gounezet gant ar reder italian Gino Bartali.
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1950

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn a voe gounezet gant ar reder suis Ferdi Kubler e 1950.
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954 a voe gounezet gant ar reder breizhat Louison Bobet.
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1956

E 1956 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder gall Roger Walkoviak, daoust ma n'en deus gounezet tennad ebet, nag en Dro-mañ nag e Tro-C'hall all ebet.

## Pennad kar

* Roll gounideien Tro Bro-C'hall
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1957

E 1957 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder gall Jacques Anquetil.
# Yezhoù samoyedek

Un is-skourr eus ar yezhoù ouralek eo ar yezhoù samoyedek, ennañ 6 yezh komzet e Rusia (Europa).
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
* Yezhoù samoyedek an norzh
* Yezhoù samoyedek ar su

## Gwelet ivez

* Yezhoù ouralek
# Yezhoù sanioek

Un is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù sanioek, ennañ c'hwec'h yezh:
* Sanioeg
* Pakaeg
* Gabianoeg
* Piameg
* Bikaroueg
* Hewaeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
# Yezhoù samoyedek an norzh

Un is-skourr eus ar yezhoù samoyedek eo yezhoù samoyedek an norzh, ennañ 3 yezh komzet e Rusia (Europa):
* Enetseg
* Nganaseg
* Nenetseg

## Gwelet ivez

* Yezhoù ouralek
# Yezhoù semitek ar su

Un isskourr eus ar yezhoù semitek eo yezhoù semitek ar su, ennañ 17 yezh. Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
* Yezhoù etiopek (komzet en Etiopia hag Eritrea);
* Yezhoù suarabek (komzet en Oman ha Yemen).

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù saraek-bagirmek

Un is-skourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù bongoek.
Setu roll ar yezhoù renket en is-skourr-mañ:
* Birrieg
* Fongoroeg
* Valeg
* Loutoseg
* Berndeg
* Bagirmieg
* Berakoueg
* Diseg
* Geleg
* Goulaeg
* Kengeg
* Nabaeg
* Jayeg
* Ngambayeg
* Bedjondeg
* Beboteg
* Yomeg
* Dagbaeg
* Goreg
* Goulayeg
* Horoeg
* Kabaeg
* Lakaeg
* Mangoeg
* Sareg
* Mbayeg
* Ngameg
* Saradundjoeg
* Kabademeg
* Kabanaeg
* Koulfaeg
* Sarakabeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù soudanek ar c'hreiz
* Yezhoù nilez-saharek
# Yezhoù semitek ar c'hreiz

Un is-skourr eus ar yezhoù semitek eo yezhoù semitek ar c'hreiz, ennañ 57 yezh:
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
* Yezhoù aramaek
* Yezhoù semitek ar c'hreiz-su

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù semitek ar c'hreiz-su

Un isskourr eus ar yezhoù semitek ar c'hreiz eo yezhoù semitek ar c'hreiz-su, ennañ 28 yezh.
Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
* Yezhoù arabek
* Yezhoù kananek

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù samoyedek ar su

Un is-skourr eus ar yezhoù samoyedek eo yezhoù samoyedek ar su, ennañ 3 yezh komzet e Rusia (Europa):
* Matoreg
* Selkoupeg
* Kamaseg

## Gwelet ivez

* Yezhoù ouralek
# Yezhoù semitek

Ur skourr eus ar yezhoù afrez-aziatek eo ar yezhoù semitek (diwar anv Shem mab Noe), ennañ war-dro 74 yezh komzet gant 370 milion a dud er Reter-Kreiz, en Afrika an Norzh hag Afrika ar Reter.
Ar yezhoù afrez-aziatek nemete komzet en Azia eo ar yezhoù semitek.
Setu ar yezhoù semitek pennañ hervez an niver a dud a ra gante :
* Arabeg : 206 milion a dud
* Amhareg : 26 milion a dud
* Hebraeg : 7–10 milion a dud
* Tigrigneg : 6,75 milion a dud
* Yezhoù aramaek : 0,45 milion a dud
Isrannet e vez ar yezhoù semitek e daou vloc'had pennañ evel-hen:
* Yezhoù semitek ar c'hreiz
* Yezhoù semitek ar su

## Liammoù diavaez

* Taolenn ar yezhoù semitek
* Ethnologue
# Yezhoù senarek

Ur skourr eus ar yezhoù senoufoek eo ar yezhoù senarek (senari pe tiebaara) komzet gant ouzhpenn ur milion a dud en Aod an Olifant, Mali ha mervent Burkina Faso.
Setu roll ar yezhoù senarek pennañ:
* Sebareg (cebaara)
* Senareg (senari pe tiebaara)
* Nyarafoloeg (nyarafolo)
* Chenareg (syenara pe shenara)

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
* Yezhoù senoufoek
# 1618

Diwar-benn bloavezh 1618 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 23 Mae : Eil Difrenestriñ Praha

#### Frañs
### Azia
#### Reter-pellañ
### Afrika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1618

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1618
# 162

915 Ab Urbe Condita = 162 goude J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien : Marcus-Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus) (07.03.161 / 17.03.180), ha Lucius Verus(Lucius Ceionius Commodus) (07.03.161 / ?.02.169).
* Koñsuled : Quintus Iunius Rusticus II & Lucius Titius Plautius Aquilinus

### Reter nesañ

* Brezel a enep ar Barthed en Armenia, Kappadokia, ha Syria. Ar Romaned a zo kaset gant an impalaer Lucius Verus.

### Azia
## Relijionoù

* Pab : Anicet (155 - 166)
# 1615

Diwar-benn bloavezh 1615 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Azia
#### Reter-nesañ
#### Reter-pellañ

* 4 a viz even : Tokugawa Ieyasu a aloub Kastell Osaka e Japan
* Fin ar marevezh Sengoku e Japan

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

* Miguel de Cervantes a embann eil darn Don Quijote de la Mancha

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1615

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1615
# 1616

Diwar-benn bloavezh 1616 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

* 29 a viz Genver: ar voraerien izelvroat Jacob Le Maire ha Willem Cornelisz Schouten a dremen hebiou Kab Horn da vont d’ar Meurvor Habask.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1616
* 27 marzo - BEATA MARIA DE JESUS RUANO,mistica española

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1616
# 1619

Diwar-benn bloavezh 1619 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Bearn

* En em sevel a ra tud Pau a-enep Loeiz XIII, roue Bro-C'hall, hag en deus aloubet ar gêr. Disklêriañ a ra ar roue gall eo staget Bearn ha Navarra ouzh Bro-C'hall d'an 20 a viz Here 1620.

#### Hungaria

* 23 Du : Brezel Tregont Vloaz – Emgann Humenné: ar bagadoù polonat zo trec'h war an nerzhioù transilvanian.

#### Impalaeriezh Roman Santel

* 20 Meurzh : mervel a ra an impalaer Mazheas I$^{añ}$.
* 10 Even : Brezel Tregont Vloaz – Emgann Sablat: trec'het eo an nerzhioù protestant.
* 5 Eost : Brezel Tregont Vloaz – Emgann Věstonice, e Bohemia : an nerzhioù bohemian zo trec'h war an Aostrianed.
* 28 Eost : Ferdinand II, arc'hduk Aostria ha roue Bohemia, zo dilennet Impalaer Roman Santel a-unvouezh gant ar briñsed-dilennerien.
* 8 Here : Brezel Tregont Vloaz – Feur-emglev München zo sinet gant Ferdinand II ha Masimilian Iañ (dug Bavaria).

#### Izelvroioù

* 13 Mae : an den a stad Johan van Oldenbarnevelt zo kaset d'ar marv e Den Haag, goude bezañ disklêriet kablus a dreitouriezh.

### Azia
#### Reter-pellañ

* 30 Mae : aloubet eo Jakarta, ur c'hreñvlec'h bihan, gant Holandiz Jan Pieterszoon Coen, gouarnour hollek Kompagnunezh Nederlandat Indez ar Reter. Adanvet eo al lec'h Batavia.
* deiziad dianav : roet ez eus aotreoù kenwerzhel bras d'ar Saozon gant an impalaer Jahangir e Surat, e kornôg India.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

* 14 C'hwevrer : krenn-douar e Trujillo (Perou).
* deiziad dianav : merdeiñ a ra un ergerzhadeg spagnol en-dro da Douar an Tan, savet ez eus un gartenn eus an aod ha dizoloet eo an Inizi Diego Ramírez.

### Skiantoù

* 10 Du : p'emañ ar prederour breizhat René Descartes war ribl an Danav, gant bagadoù bavarian, en deus un heuliad hunvreoù hag a ro dezhañ ar soñj da lakaat e pleustr an hentad matematik d'ar brederouriezh.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1619

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1619
# 1613

Diwar-benn bloavezh 1613 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

Kregiñ a ra tiernac'h ar Romanov e Bro-Rusia.

#### Breizh
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1613

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1613
# 1614

Diwar-benn bloavezh 1614 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1614

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1614
# 1612

Diwar-benn bloavezh 1612 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* 19 a viz Meurzh: loc'het eo tri lestr ar merdeer gall Daniel de la Touche, Aotroù ar Ravardière, diouzh Kankaven war-du Brazil. Diazeziñ a raio kêr Sao Luis er Maranhão.

#### Frañs
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1612

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1612
# 1617

Diwar-benn bloavezh 1617 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1617

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1617
# 1611

Diwar-benn bloavezh 1611 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1611

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1611
# 5 Du

← Du → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1499 : kentañ mouladur ar c'hCatholicon en Landreger gant Jehan Calvez.
* 1854 : Emgann Inkerman.
* 1912 : dilennet eo Thomas Woodrow Wilson da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika.
* 1940 : dilennet eo Franklin Delano Roosevelt da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika evit an trede gwech.
* 1951 : tapet Priz Nobel ar Peoc'h gant Léon Jouhaux.
* 1956 : dilestradeg lu Frañs hag hini ar Rouantelezh-Unanet en Ejipt.
* 2006 : kondaonet eo Saddam Husain d'ar marv.
* 2017 : 26 den zo bet lazhet en un iliz vadezour e Texas e Stadoù Unanet Amerika.

## Ganedigezhioù

* 1271 : Mahmud Ghazan Khan, roue mongol.
* 1549 : Philippe Duplessis-Mornay, skrivagner ha den-stad gall.
* 1787 : John Richardson, ergerzher, naturour ha mezeg-mor skosat.
* 1854 : Paul Sabatier, kimiour gall, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1912.
* 1870 : Chittaranjan Das, brogarour eus India.
* 1905 : Carlos Riolfo, melldroader etrebroadel uruguayat.
* 1917 : Jacqueline Auriol, nijerez c'hall.
* 1917 : Madeleine Robinson, aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall a orin tchek.
* 1936 : Uwe Seeler, melldroader alaman.
* 1938 : Joe Dassin, kaner gallek ha kaner-sonaozer gall-stadunanat).
* 1963 : Jean-Pierre Papin, melldroader etrebroadel ha gourdoner gall.

## Marvioù

* 1370 : Kazimir III (Polonia), roue Polonia eus 1333 betek e varv.
* 1879 : James Clerk Maxwell, fizikour skos.
* 1923 : Alberto Batori, mestrc'hoarier, kudennour ha kazetennour echedoù italian
* 1955 : Maurice Utrillo, livour gall.
* 1956 : Art Tatum, pianoour jazz stadunanat.
* 1977 : René Goscinny, ijiner bandennoù treset Lucky Luke hag Asteriks.
* 1977 : Guillaume Radot, filmaozer, produour ha saver senario gall.
* 1983 : Jean-Marc Reiser (Reiser diouzh e anv-pluenn), saver bandennoù treset.
* 1991 : Ian Robert Maxwell, den a vediaoù saoz.
* 1992 : Árpád Élő, skiantour ha meurc'hoarier echedoù eus SUA.
* 2005 : John Fowles, skrivagner saoz.
* 2008 : Michel Phlipponneau, douaroniour ha politikour breizhat.
* 2012 : Leonardo Favio, sonaozour, kaner, aktour ha filmaozer arc'hantinat.
* 2021 : Marília Mendonça, ganerez-sonaozerez vrazilian.
* 2023 : Malo Louarn, treser bannoù-treset.

## Lidoù

Sant an deiz : Sant Fili.
# 5 Eost

← Eost → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1944 : dieubet eo Ankiniz, Lannuon ha Plouha gant ar Gevredidi.
* 1966 : embannadur Revolver e Breizh-Veur, seizhvet albom gant ar strollad The Beatles.

## Sportoù

* 1928 : Ahmed Boughéra El Ouafi a ya da gampion olimpek ar maraton en Amsterdam.
* 1992 : Marie-José Pérec, atleterez c'hall, a ya da gampionez olimpek ar pevar c'hant metrad e Barcelona.
* 2012 : evit ar wech kentañ ez eo ar boks merc'hed diskiblezh olimpek ofisiel e Londrez.

## Ganedigezhioù

| Guy de Maupassant | Neil Alden Armstrong | Angry Anderson |
* 1813 : Ivar Aasen, yezhour ha barzh eus Norvegia († 23 a viz Gwengolo 1896 e Christiania (Oslo a-vremañ)).
* 1850 : Guy de Maupassant, skrivagner gall († 6 a viz Gouere 1893 e Pariz).
* 1901 : Claude Autant-Lara, filmaozer gall († 5 a viz C'hwevrer 2000 en Antibes).
* 1906 : John Huston (John Marcel e anv gwir), aktour ha filmaozer amerikan († 28 a viz Eost 1987 e Middletown (Rhode Island) (Stadoù Unanet)).
* 1930 : Neil Alden Armstrong, kentañ astraer amerikan en devoa kerzhet war al loar († 25 a viz Eost 2012 e Columbus (Ohio) (Stadoù Unanet)).
* 1947 : Angry Anderson

## Marvioù

* Friedrich Engels
* 1891 : Lan Inizan, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 1895 : Friedrich Engels, politikour ha prederour komunour alaman (° 28 a viz Du 1820 e Barmen (Kengevread alaman d'ar mare-se)).
* 1962 : Marilyn Monroe, aktourez amerikan (° 1añ a viz Mezheven 1926 e Los Angeles).
* 1984 : Richard Burton, aktour kembreat (° 10 a viz Du 1925 e Pontrhydyfen (Kembre)).
* 2012 : Chavela Vargas (María Isabel Anita Carmen de Jesús Vargas Lizano hec'h anv gwir), kanerez vec'hikan (° 17 a viz Ebrel 1919 e San Joaquín de Flores (Costa Rica)).

## Lidoù

Sant an deiz : Santez Sidwell
# 595

Diwar-benn ar bloavezh 595 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 595

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 595
# 5 C'hwevrer

← C'hwevrer → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | | | | | | |

## Darvoudoù

* 1852 : digoret eo Mirdi ar Peniti e Sant-Petersbourg, e Rusia.
* 1859 : unanet eo Valakia ha Moldavia dindan ren Alexandru Ioan Cuza da vont d'ober Roumania.
* 1994 : kroget an tan e Breujoù Breizh e Roazhon.

## Ganedigezhioù

| Markizez Sévigné | Joris-Karl Huysmans |
* 1345 : Yann Iañ (Châtillon), Kont Pentevr ha Beskont Lemojez.
* 1626 : Markizez Sévigné (Marie de Rabutin-Chantal), skrivagnerez c'hall.
* 1848 : Joris-Karl Huysmans, skrivagner c'hall.
* 1860 : Jackson Showalter, mestrc'hoarier echedoù eus SUA.
* 1869 : Marie-Louise Le Manac’h, anavezet evel Mari Manac'h, pe Lady Mond, breizhadez paour aet da binvidik.
* 1878 : André Citroën, savour kirri c'hall.
* 1878 : Jean Becquerel, fizikour gall.
* 1947 : Edu, melldroader ha gourdoner brazilian.
* 1951 : Joël Tanter, melldroader a-vicher breizhat.
* 1985 : Cristiano Ronaldo, melldroader portugalat.

## Marvioù

* 1807 : Pasquale Paoli, brogarour, dispac'her ha den-Stad eus Korsika.
* 1860 : Jackson Showalter, mestrc'hoarier echedoù eus SUA.
* 1911 : Adolf Bernhard Meyer, antropologour ha naturour alaman.
* 1937 : Lou Andreas-Salome, lennegez a orin eus Bro-Rusia troet war al lennegezh, ar brederouriezh ha ar bredelfennerezh.
* 1943 : Joseph Turmel, beleg breizhat, istorour an Dogmoù.
* 1967 : Violeta Parra, kanerez chileat.
* 2000 : George Koltanowski, meurc'hoarier echedoù belgiat-amerikan.
* 2000 : Claude Autant-Lara, filmaozer gall.
* 2020 : Kirk Douglas, aktor ha filmaozour stadunanat.
* 2021 : Christopher Plummer.
* 2023 : Pervez Musharraf, jeneral ha prezidant Pakistan.

## Lidoù

* Katoligiezh
** Sent an deiz:
*** sant Melin (VII$^{vet}$ kantved);
*** santez Agata (III$^e$ kantved).
# 596

Diwar-benn ar bloavezh 596 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 596

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 596
# 597

Diwar-benn ar bloavezh 597 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 597

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 597
# 5 Ebrel

← Ebrel → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1722 : erruout a ra ar moraer izelvroat Jakob Roggeveen en Enez Pask (Rapa Nui).
* 1879 : diskleriadur brezel Chile a-enep Perou ha deroù Brezel ar Mor Habask (1879-1883).
* 1896 : en Aten eo digoret ent ofisiel ar c’hentañ C'hoarioù Olimpek hañv eus an amzer vremañ, gant roue Gres.
* 1951 : er Stadoù Unanet eo kondaonet d’ar marv Ethel ha Julius Rosenberg, a damalled dezho bezañ spierien evit an Unaniezh Soviedel.

## Ganedigezhioù

* 1588 : Thomas Hobbes, prederour saoz.
* 1732 : Jean-Honoré Fragonard, livour gall.
* 1832 : Jules Ferry, politikour gall.
* 1908 : Herbert von Karajan, rener laz-seniñ eus Aostria.
* 1916 : Gregory Peck, aktour amerikan.
* 1925 : Léon Fleuriot keltiegour breizhat.
* 1929 : Hugo Claus, skrivagner flandrezat eus Belgia.
* 1934 : Roman Herzog, Prezidant Alamagn.
* 1937 : Colin Powell, jeneral ha politiker stadunanat.
* 1947 : Gloria Macapagal-Arroyo, Prezidantez Filipinez.
* 1955 : Christian Gourcuff, melldroader ha gourdoner breizhat.
* 1985 :
** Erwin L'Ami, mestrc'hoarier echedoù izelvroat.
** Jan Smeets, mestrc'hoarier echedoù izelvroat.

## Marvioù

* 1419 : Sant Vicent Ferrer, misioner katalan.
* 1484 : Guillaume Chauvin, kañseller Breizh (marv en toull-bac'h)
* 1697 : Karl XI, roue Sveden.
* 1794 : Georges Danton, dispac’hour gall.
* 1871 : Paolo Savi, douarour hag evnoniour italian.
* 1891 : Johann Bauer, mestrc'hoarier echedoù aostrian.
* 1964 : Douglas MacArthur, jeneral stadunanat.
* 1975 : Chiang Kai-shek, politikour broadelour sinaat.
* 1988 : Pierre Prévert, aktour sinema ha filmaozer gall.
* 1994 : Kurt Cobain, kaner ha soner stadunanat.
* 1997 : Allen Ginsberg, barzh stadunanat.
* 2002 : Layne Staley, kaner ar strollad grunge Alice in Chains.
* 2005 : Saul Bellow, skrivagner genidik eus Kanada, tapet gantañ Priz Nobel al Lennegezh.
* 2008 : Charlton Heston, aktour ha filmaozer amerikan.
* 2012 : Bingu wa Mutharika, prezidant Malawi.

## Lidoù

* Deiziadur henroman : Nonis Aprilibus / Megalensia Ludi II = 5 Ebrel / Eil devezh gouelioù Magna Mater (Mamm Meur)
* Iliz katolik : Sant Visant Ferrer
# 598

Diwar-benn ar bloavezh 598 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 598

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 598
# 599

Diwar-benn ar bloavezh 599 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 599

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 599
# 1775

Diwar-benn bloavezh 1775 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Amerikaoù
#### Norzhamerika

* Deroù Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. Echuiñ a raio e 1783.
* 10 a viz Du: krouidigezh Bagad Marines pe USMC Stadoù Unanet.
* 31 a viz Kerzu: Emgann Kebeg (kêr).

#### Suamerika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

* 24 Here : Bahadur Shah II, impalaer mogol diwezhañ India.
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1775

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1775

## Gwelet ivez

* Roll ar Pennoù Stad e 1775
# 1777

Diwar-benn bloavezh 1777 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Frañs

* 1añ a viz Genver: embannet eo Journal de Paris, kentañ gazetenn bemdeziek.

### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn ar sulfur gant ar c'himiour gall Antoine-Laurent de Lavoisier.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1777

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1777

## Gwelet ivez

* Roll ar Pennoù Stad e 1777
# 1772

Diwar-benn bloavezh 1772 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Rannet eo Polonia.

#### Sveden

* dizoloet eo an oksijen gant ar c'himiour Carl Wilhelm Scheele en Uppsala.

### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn ar c'harbon gant ar c'himiour gall Antoine-Laurent de Lavoisier.
* Dizoloadenn an nitrogen gant ar fizikour skosat Daniel Rutherford.
* Dizoloadenn an oksigen gant an apotiker svedat Carl Wilhelm Scheele.
* 12 a viz C'hwevrer: dizoloet gant Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec an inizi a vo roet e anv dezhe diwezhatoc'h.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1772

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1772

## Gwelet ivez

* Roll ar Pennoù Stad e 1772
# 1773

Diwar-benn bloavezh 1773 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Amerikaoù
#### Norzhamerika

* 16 a viz Kerzu: Boston Tea Party.

#### Suamerika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

* Kerzu : Roparzh Surcouf e Binig († 1827).
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1773

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1773

## Gwelet ivez

* Roll ar Pennoù Stad e 1773
# 1780

Diwar-benn bloavezh 1780 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

* embannadur Avanturio ar citoian Jan Conan a Voengamp, skrivet gant Yann Gonan.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

* Jean-Marie de Lamennais, beleg katolik breizhat.
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1780

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1780