OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# John C. Vaughn

John Crawford Vaughn ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1824 hag aet da anaon d'an 10 a viz Gwengolo 1875 a oa un ofisour marc'hegiezh eus lu Stadoù Kengevreet Amerika a orin eus Reter an Tennessee.
Servijet en deus e-pad ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet, klasket en deus aour e-pad ar ruradeg d'an aour pe Gold Rush e Kalifornia.
Anavezet ez eo dreist-holl evit bezañ bet kemeret perzh e Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika en emgannoù Kentañ emgann Bull Run (emgann Manassas), emgann Vicksburg, Piedmont, ha Saltville.

## Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika

Dilennet eo bet da goronal gant e soudarded eus ar 3rd Tennessee Infantry Regiment, trement eo eus Kabiten da goronal d'an 29 a viz Mae 1861.
E-penn an 3rd Tennessee Infantry Regiment e oa gant :
* Kabiten J J Reese, pignet da letanant-koronal d'an 29 a viz Mae 1861.
* Major G w Morgan lakaet da vajor d'an 29 a viz Mae 1861

## D'an emgann

19 a viz Even 1861 e voe kentañ emgann ar rejimant gant ar c'horonel John C. Vaughn e penn, un trec'h e vezo o welet distruj ur pont-tren war linenn-tren Baltimore hag Ohio e New Creek, Virginia. Tapet e voe ivez daou pezh kanol gant ar rejimant.
D'an 21 a viz Gouhere 1861 e adkaver ar rejimant e-pad emgann Manassas.
Gloazet e oa bet alies war an dachenn emgann.
Tost-tre e oa John C. Vaughn eus ar prezidant Jefferson Davis, bet e oa bet e-karg da ambrougañ ar prezidant e-pad miz diwezhañ ar brezel.

## Ambrougadeg Jefferson Davis

Goude kodianidigezh ar jeneral Lee e Appomatox e Ebrel 1865, fiñval a raio ar rejimant dre urzh e Norzh Carolina, betek Charlotte. Eno e voe roet dezho ar c'hefridi da ambrougañ prezidant Stadoù kengevreet Amerika Jefferson Davis.
Kodianañ a raio e Washington, Georgia, d'an 9 a viz Mae 1865, unan eus ar jeneraled kengevret ziwezhañ da godianiañ e voe.

## Tro-dro John C. Vaughn

* Bet e oa bet ar jeneral kengevret nemetañ o kaout e familh lakaet da ostaj gant lu an Norzh.

## Levrlennadur

* Larry Gordon, The Last Confederate General: John C. Vaughn and His East Tennessee Cavalry, embanner Zenith Press (272 pajenn), 15 a viz Meurzh 2009 (ISBN 978-0760335178) (en)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ "The First Regiment of East Tennessee Volunteers left this place at 10 o'clock, A. M., on yesterday. The superior officers are Colonel John C. Vaughn, Lieutenant Colonel John J. Reese, and Major George W. Morgan" – The Richmond Daily Dispatch, Knoxville, Tennessee, 3 a viz Even 1861.
# John Cabot

John Cabot (Giovanni Caboto en italianeg) (1440-1498), a oa ur moraer hag un ergerzher eus Venezia e servij Bro-Saoz.

## An den

Dianav a-walc’h eo lec’h ganedigezh Cabot : evit tud zo e vije bet genidik eus Genova hag evit tud all e vije bet ganet e-kichen Naplez. Mont a reas da vevañ da Venezia da-heul e dud pa oa yaouank c’hoazh ha dont a reas da vezañ unan eus keodedourien ar gêr-se. Dimeziñ a reas gant ur plac’h alese ha tri mab o devoe.

## Ergerzhadennoù

Evel ergerzherien all en amzer-hont (Kristol Goulm da skouer) en em lakaas Giovanni Caboto e servij ur vro all. E 1496 e voe kefridiet gant roue Bro-Saoz, Herri VII, da vont da glask un hent betek Azia en ur vont war-zu ar c’hornaoueg. Cabot en doa klevet komz eus an douaroù a oa bet kavet gant Kristol Goulm un nebeud bloavezhioù abretoc’h, e 1492, ha kavout a rae dezhañ e c’hellje kavout un hent da vont eus kornaoueg Europa da reter Azia. E veaj kentañ, gant ul lestr hepken, a voe ur c’hwitadenn : ne c’hellas ket mont pelloc’h eget Island ha rankout a reas distreiñ war e c’hiz abalamour da dabutoù gant e voraerien.
Er bloavezh war-lerc’h ez eas kuit eus Bristol d’an 2 a viz Mae 1497, war bourzh al lestr Matthew, gant 18 den. Tizhout a reas an douar d’ar 24 a viz Mezheven 1497 hag ergerzhet an aod e-pad ur pennad amzer, a-raok mont war e c’hiz da Europa. War e hent distro e kavas dezhañ e oa o vont re war-zu an norzh ha lakaat a reas da ouel suoc’h. Kement-se a lakaas anezhañ da erruout e Breizh, da gentañ, ha distreiñ da Vro-Saoz d’ar 6 a viz Eost.
Er bloavezh war-lerc’h, e miz Mae 1498, e loc’has adarre diouzh porzh Bristol, e Bro-Saoz, war-zu ar c’hornaoueg adarre, gant pemp lestr. Morse ne zistroas eus e veaj avat.
Ne ouzer ket mat pelec’h e oa bet o touarañ e miz Mezheven 1497. Kalz istorourien a soñj e oa en Douar-Nevez, met marteze e oa en ul lec’h all, war aodoù Labrador, Nova Scotia pe Maine. Dre ma n’eus prouenn ebet e vije bet Cabot oc’h ergerzhet an aodoù-se e lavarer peurvuiañ e voe kavet an Douar-Nevez hag aodoù reter Kanada gant daou voraer eus Portugal, Miguel ha Gaspar Corte-Real, e 1501. Hogen kazi sur eo e veze pesketourien eus Bro-Saoz (ha broioù all eus Europa marteze evel Breizh pe Euskadi), o verdeiñ war ar morioù-se abaoe meur a vloaz. Pa roe John Cabot kred d’o c’homzoù ez eas war-zu ar gwalarn, da glask an "douar nevez". Hiziv an deiz e seller ouzh John Cabot, e Kanada hag e Bro-Saoz, evel ouzh an Europad kentañ a zilestras war aod Norzh Amerika, goude mare ar Vikinged. Kristol Goulm ne erruas war douar-bras Amerika nemet e 1498 ha Jakez Karter, a gomzer kement diwar e benn e Breizh, ne vageas a-hed aodoù reter Kanada nemet kalz diwezhatoc’h, e 1534.
E koun John Cabot ez eus un tour war e anv e Saint John’s, kêr-benn an Douar-Nevez, hag unan all ivez e Bristol. Ur skeudenn eus e vag, ar Matthew, a zo e porzh Bristol ivez.
# John Cassin

John Cassin, bet ganet d'ar 6 a viz Gwengolo 1813 e-kichen Providence (Rhode Island, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Genver 1869 e Philadelphia (Pennsylvania, SUA), a oa un evnoniour stadunanat.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* A : Agelaioides, Alethe,
* D : Dives,
* E : Euphagus,
* I : Idiopsar,
* M : Macroagelaius,
* P : Parmoptila, Pittasoma.

### Spesadoù

* A
    Aegolius harrisii, Agelastes niger (klujar-Spagn zu), Alethe castanea, Anser rossii (gwaz Ross), Anthoscopus flavifrons (remiz ar c'hoadeier),
* B : Buccanodon duchaillui,
* C
    Cathartes burrovianus (urubu penn melen), Cecropis badia, Charadrius nivosus, Chondrohierax wilsonii (barged Kuba), Columba unicincta, Cyanograucalus azureus,
* D : Dendropicos elliotii,
* E : Euphonia anneae,
* G : Gymnocichla nudiceps,
* H : Horizocerus albocristatus (kalao kabell gwenn),
* I
    Idiopsar brachyurus, Indicator conirostris, exilis,
* L : Leuconotopicus albolarvatus,
* M : Merops muelleri (gwespetaer penn glas),
* N
    Neochelidon tibialis, Notharchus ordii, Notiochelidon murina,
* P
    Pittasoma michleri, Prioniturus flavicans, Prodotiscus insignis, Psalidoprocne nitens, Pteronetta hartlaubii (houad Hartlaub),
* S
    Sphyrapicus thyroideus (speg Williamson), Strix virgata,
* U : Uropsalis segmentata,
* V
    Vireo flavoviridis, huttoni, philadelphicus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Cassin e metoù al loenoniezh.
* ↑ Walter Edmond Clyde Todd, un evnoniour stadunanat all, a voe ganet d'ur 6 a viz Gwengolo ivez, e 1874 avat...
# John Byng

John Byng (1704-1757) a oa un amiral saoz hag a voe fuzuilhet.
# John Cassell

John Cassell (Manchester, 23 a viz Genver 1817 – Londrez, 2 a viz Ebrel 1865) a oa ur skrivagner, embanner ha mouller a orin saoz.
Saver an embregerezh Cassell & Co e voe, un ti-moullañ brudet evit e levrioù deskadurezh hag e embannadurioù romantoù a lodennoù. Bez' e voe unan eus an embregerezhioù kentañ oc'h embann istorioù a-lodennoù. Ouzhpenn da se e oa brudet Cassel evit bezañ ur marc'hadour te ha kafe hag ur poster arc'hant e bed an aferioù. Kristen kredour done oa, stourmet en deus e vuhez-pad a-enep an alkoolegezh en temperance movement e Bro-Saoz. Stourmet en devoa ivez evit digreskiñ an tailhoù war an embann, hag evit degas deskadurezh d'an dud vunut. Soñjal a rae dezhañ e oa ret deskiñ renkad al labourererien evit gwellaat e stad truezus. Embann a rae levrioù ha kazetennoù evit degas deskadurezh ha sevenadur d'ar brasañ niver.
# Emgann Gergovia

Emgann Gergovia a oa c'hoarvezet er bloaz 52 kent JK etre an armeoù roman renet gant ar prokoñsul Jul Kezar hag ar C'halianed renet gant Verkingetorix, e-kerzh Brezel Galia. Mont a reas an trec'h gant ar C'halianed. Krediñ a reer dre vras e oa c'hoarvezet an emgann e Merdogne (ur gêriadenn adanvet "Gergovie" gant Napoleon III), lec'hiet war un uhelenn blaen e kumun La Roche-Blanche, nepell diouzh Clarmont-Ferrand, e Bro-Arvern.

## Pennad kar

* Brezel Galia
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Emgann Guayabo

Arabat droukveskañ gant Emgann Gayabos.
Emgann Paso El Guayabo, pe emgann Tonila, zo un emgann a c'hoarvezas e Tonila, e Stad Jalisco e Mec'hiko, d'an 10 a viz Du 1865 etre lu an Eil Impalaeriezh c'hall, renet gant ar c'horonal Alfred Berthelin, ha hini Republikaned Mec'hiko.
Erruout e Colima a reas ar c'horonal gall Alfredo Berthelin eus Guadalajara en sell da echuiñ gant guerrilla ar c'horonal Julio García. Pa glevas García pe tra e oa mennad ar Gall, e rannas e soudarded e div golonennad, hag ar c'horonal Ignacio Zepeda a voe lakaet e penn an hini niverusañ.
Tostaat a reas Zepeda ouzh bagadoù Berthelin, tennoù a voe a bep tu, ha Zepeda a reas van da dec'hel. Hag ar C'hallaoued war e lerc'h. Gortozet e oant pelloc'h gant Julio García. A-benn un toullad eurvezhioù a emgann e voe trec'h arme Mec'hiko, lazhet 70 soudarn gall, en o zouez Berthelin, a voe dibennet.
# Emgann Gayabos

Emgann Guayabos pe emgann Arerunguá (Banda Oriental, d'an 10 a viz Genver 1815) zo un emgann entre arme kevreadel ar Provincia Oriental, kaset gant José Artigas, ha re ar Provincias Unidas del Río de la Plata, dindan Manuel Dorrego. Trec'h e voe an arme gevreadel.

## Istor

Abaoe 1811 e oa ar Banda Oriental (Uruguay hiriv) o stourm evit bout dizalc'h.
E deroù 1814 e kuitaas arme Artigas kêr Montevideo (dalc'het gant armeoù Spagn, o welout pegen vil e veze graet gant gouarnamant spagnolgar Buenos Aires d'ar proviñsoù.
Pa gouezhas kêr Montevideo etre daouarn an Directorio ne fellas ket d'ar jeneral Carlos María de Alvear o reiñ d'an "orientales".

## Pennadoù kar

* Emgann San Jose
* Emgann Las Piedras

## Levrlennadur

* Carranza, Adolfo: Manuel Dorrego, Buenos Aires.
* Lacasa, Pedro: Vida del general Juan Lavalle.
* Rodríguez, G. F.: Historia de Alvear.
* Sosa de Newton, Lily: Dorrego. Buenos Aires: Plus Ultra, 1967.
# Emgann Glein

An hini kentañ eus daouzek emgann Arzhur meneget gant Nennius en e Historia Brittonum eo Emgann Glein.
N'ouzer na pegoulz na pelec'h e c'hoarvezas. Hervez Nennius en em gannas Arzhur e-kichen genoù ar stêr Glein. Div stêr heñvelanvet zo en Enez-Vreizh : unan el Lincolnshire hag unan e Northumberland. Ne dalvez ket an dra-se ne oa ket muioc'h anezho en amzer Arzhur avat. Un anv boutin e oa glein (glann) moarvat.
Mar c'hoarvezas an emgann e Northumberland e c'haller soñjal edo Arzhur o stourm ouzh Angled rouantelezh Bernicia ; mar c'hoarvezas e Lincolnshire ez eo gwirheñveloc'h e oant Angled eus East-Anglia.

## Notennoù

* ↑ Thomas Malory, Le Morte d'Arthur, levrenn XXI, pennad V.
* Emgannoù Arzhur
* Agned | Badon | Bassas | Breguoin | Camlann | Castell Guinnion | Coit Celidon | Dubglas | Glein | Tribruit | Urbs Legionis
# Emgann Guadalete

Emgann Guadalete zo un emgann hag a c'hoarvezas e Ledenez Iberia etre an 19 hag ar 26 a viz Gouhere 711 tost d'ar stêr Guadalete, en Hispania Baetica. Anavezet eo an darvoud dre gronikoù arabek eus an X$^{vet}$ kantved hag XI$^{vet}$ kantved.
En emgann-se e voe faezhet ha lazhet ar roue vizigot Roderico gant arme ar c'halif Omeyad renet gant Táriq ibn Ziyad. Ken bras e voe trec'h arme ar c'halif ma voe diskaret gantañ ar Stad vizigot.

## Istor

D'ar 27 a viz Ebrel 711 e tilestras Táriq ibn Ziyad, letanant da c'houarnour Tanger, Musa ibn Nusair, gant un armead 9 000 den. Tri miz goude, d'an 19 a viz Gouhere, e voent trec'h war ar Vizigoted, hag o roue Roderico a varvas en Emgann Guadalete.
Trevadennet buan e voe kreisteiz al ledenez gant tud deuet eus Norzhafrika.

## Pennadoù kar

* Al-Ándalus
* Kalifiezh Omeya
* Kont Juluan
* Aloubadeg Hispania gant ar vuzulmaned
* Roderico
# Emgann Hanoi

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Emgann Hanoi a c'hall bezañ evit:
* Emgann Hanoi (1882)
* Emgann Hanoi (1946) e-pad Kentañ brezel Indez-Sina
# Giulio di Alessandro de' Medici

Giulio di Alessandro de' Medici (Prato, 1527 pe 1532 – Pisa, 1598) , mab bastard Alessandro de' Medici ha Taddea Malaspina, a oa kannad hag amiral italian.
Pevar bloaz ne oa ken pa voe muntret e dad. Ne voe ket galvet da ren avat hag anvet e voe Cosimo Iañ de' Medici, eus ur skourr yaouañ an tiegezh. Hennezh a voe anvet da zug-meur Toskana , hag ober a reas war-dro tri bugel Alessandro, Giulio ha Giulia ha Porzia. An daou vugel henañ a voe savet el lez, tra ma chomas Porzia er gouent.
En 1562 e voe anvet da Marc'heg kentañ Urzh Sant Steven, un urzh savet da vrezeliñ ouzh an Durked, hag ar breizherien er Mor Kreizdouar.
Evel Admiral an Urzh, eus 1563 da 1566, e voe kaset da sikour Marc'hegerien an Ospital e-kerzh seziz Malta en 1565.
Kaset e voe da gannad ivez meur a wech, da v-Mantova en 1565; da Roma en 1571 ha 1573.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas Giulio da Angelica Malaspina, keniterv dezhañ marteze.
Ur verc'h o doe, Caterina, a eas da leanez, hag a varvas e 1634.
Daou vastard en doe ivez, Cosimo, a voe marc'heg eus urzh sant stefan eveltañ, ha Giuliano.

## Liammoù diavaez

* Pajenn enlinenn a-zivout Alessandro de Medici PBS, e dud hag e vugale, nemet n'eo ket difazi.
# Giulio Andreotti

Giuglio Andreotti (Roma, 14 a viz Genver 1919 - Roma, 6 a viz Mae 2013) a oa ur politiker italian eus ar gostezenn Democrazia Cristiana, hag a voe Kentañ Ministr Italia eus 1972 da 1973, eus 1976 da 1979 hag eus 1989 da 1992. Bez' e voe ivez ministr an Diabarzh (1954 ha 1978), ministr an Difenn (1959-1966 ha 1974) ha ministr an Aferioù Diavaez (1983-1989), hag ivez senedour e Sened Italia eus 1991 betek e varv. Kazetenner ha skrivagner e oa bet ivez, ha ren a reas ar gelaouenn gatolik 30 Giorni.
Graet e veze anezhañ Divo Giulio ("Jul an doue", diwar an droienn latin Divus Iulius a oa unan eus lesanvioù Julius Caesar), abalamour d’e lec’h bras e buhez politikel Italia en eil hanterenn an XX$^{vet}$ kantved. Er politikerezh diabarzh e oa deuet-mat d’an dud a afer ha d’an Iliz katolik. War dachenn ar politikerezh estren e oa troet gant Unaniezh Europa, ha gantañ e voe gwellaet an darempred etre Italia hag ar broioù arab. Evit ar re a blije e bolitikerezh dezhañ ez eo un den a reas eus Italia ur vro diorroet hec’h ekonomiezh. Ar re a oa a-enep dezhañ avat a lavar ne reas netra a-enep breinadurezh ar gevredigezh. Ha tamallet e voe dezhañ zoken bezañ graet emglev gant torfedourien Cosa Nostra. Didamallet e voe gant ar varnerien avat.
# Giulio Polerio

Giulio Cesare Polerio a zo bet ganet e 1548 e Lanciano (Italia) ha marvet e 1612 e Roma (Italia).
Mestrc’hoarier ha skrivagner echedoù italian.
E 1575, Giovanni Leonardo di Bona a voe ambrouget betek Madrid gant e vignon Giulio Cesare Polerio (l'Abruzzese). En hevelep skipailh o doa c’hoariet a-enep da Ruy Lopez ha d’ar mestrc’hoarier spagnol arall, Alfonso Ceron. Diwezhatoc’h e teuas ivez un Italian arall, Paolo Boi, anavezet dindan an anv Il Siracusano ivez.
Goude match 1575, Polerio a zivizas chom e Madrid . Sevel a reas dornskridoù adalek 1580 betek 1600: abalamour da oberennoù Polerio e c’heller anavezout echedoù Spagn hag Italia ag ar prantad-se.
Distreiñ a reas Polerio da Roma. Dont a reas da vout mestrc’hoarier echedoù ar Priñs a Vuoncompagno. E 1606 e voe trec’het gant Geronimo Cascio e Roma.

## Gwelout ivez

* Zugzwang
# Giulio Strozzi

Giulio Strozzi (1583-1652) a oa ur barzh italianek.
Advabet en devoa Barbara Strozzi.
# Giungano

Giungano zo ur gumun italian e proviñs Salerno e Campania.
# Giulio

Giulio zo un anv-badez italianek roet d'ar baotred.

## Adstummoù

* Giuliano, evit ar baotred
* Giulia, Giuliana, evit ar merc'hed.

## Yezhoù all

* Julius, e latin hag en alamaneg
* Jules, e galleg
* Julio, e spagnoleg

## Tud

* Giulio de' Medici, anv meur a zen

### XVIvet kantved

* Giulio d'Este (1478-1561), irienner e Ferrara
* Giulio Campi, livour ha ti-saver
* Giulio Polerio (1548-1612), echedour

### XVIIvet kantved

* Giulio Rospigliosi (1600-1669), pab, anavezet ivez evel Klemañs IX
* Giulio Mazzarino (1602-1661), kardinal italian, brudet evel politikour gall.

### XXvet kantved

* Giulio Andreotti, politikour
# Giulio de' Medici

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Giulio de' Medici
* Giulio di Giuliano de' Medici, deut da vout pab Klemañs VII (1478-1534)
* Giulio di Alessandro de' Medici (war-dro 1533 - 1600), mab bastard da Alessandro de' Medici (dug Firenze).
# Giulio Mazzarino

Giulio Raimondo Mazarino (Pescina, Rouantelezh Napoli, 14 Gouere 1602 – Vincennes, 16 Kerzu 1661), anavezet evel Mazzarino ivez ha Jules Raymond Mazarin e galleg, a oa ur c'hardinal ha diplomat italian. Brudet eo evel ministr ar rouanez Anna Aostria, a oa e serc'h, hag evel enebour an noblañsed uhel e-pad ar brezel diabarzh anvet La Fronde (1648-1653), hag e ribitailh nizezed a zimezas dre Europa a-bezh.
Mab e oa da Bietro Mazzarino.
# Erv

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Erv a c'hall bezañ meur a dra :
* Erv (douar) pe ervenn ; pa gomzer eus labour-douar ez eo an ervun tamm douar plaen hag uhelik a-hed ul linenn, enebet ouzh an ant (pe nant).
** Dre astenn-ster ez eo ivez ur pengenn, ar vandenn douar plaen ma vez plantet, en ul liorzh
* Erv (douaroniezh) ; e douaroniezh ez eo an ervun hollad bili pe draezh a valir diouzh an aod hag a zisparti loc’hoù diouzh ar mor pe a stag un enezenn ouzh an douar-bras pa vez izel ar mor
* erv (gorread) ; un unanenn c’horread kozh.

## Anvioù divoutin

Ar ger erv a gaver en anvioù divoutin ivez :
* war an aod, evel Erv an Talberzh
* Erv Breizh, un aradennad uhelennoù e gevred Breizh, e Bro-Gwened hag e Bro-Naoned
* Erv Breizh (savadur), ur mell savadur e Sant-Ervlan
* An Erv, ul luskad politikel katolik, savet gant Marc Sangnier
# Erv (gorread)

An erv zo un unanenn c'horread a veze implijet gwechall e kalz broioù hag a vez implijet c’hoazh e broioù zo (Rouantelezh Unanet, Stadoù Unanet Amerika). Talvezout a ra etre 40 ha 60 kantar (etre 4000 ha 6000 metr karrez), hervez ar broioù.
# Ervigio

Erwig, pe Ervigio, a oa roue ar Vizigoted e Spagn er VII$^{vet}$ kantved war-lerc'h ar roue Wamba.
# Ertzaintza

An Ertzaintza eo polis Kumuniezh Emren Euskadi, en Euskal Herria.
# Erula

Erula zo ur gumun e proviñs Sassari en enez Sardigna.
# Erv Breizh

Erv Breizh a zo ul linenn gribenn e gevred Breizh, e Bro-Naoned, durc'haet gwalarn-gevred. Un astenn eo d'ar Menez Du ha da Lannegi Lanvaoz. N'eo ket gwall uhel (ur 100 m a-boan), met krenadennoù douar skañv a vez ingal.

## Pennad kar

* Torosad Arvorig
# Erv an Talberzh

Erv an Talberzh :
| An erv d'ar gourlen. ||
| Anv gallek | Sillon de Talbert |
| Geografiezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Dreger |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 52′ 40″ N, 3° 04′ 44″ K |
| Kêrioù pennañ | Pleuvihan |
| Gorread | 18,73 ha |
| Melestradurezh ||
| Seurt | Mirva natur rannvroel, erv |
| Krouidigezh | 22 a viz Kerzu 2006 |
| WDPA | 555514329, 391992 |
| Melestradurezh | kumun Pleuvihan |
| kemmañ |
Erv an Talberzh a zo un erv bili ha traezh e kumun Pleuvihan, e norzh Breizh hag Aodoù-an-Arvor, a ya er mor war 3,2 km. Al lec'h norshañ e Breizh eo stag ouzh ar c'hevandir. Ur Mirva naturel rannvro eo, rummet e 2006, ha meret gant Rannvro Breizh ha kumun Pleuvihan.

## Daveoù ha notennoù

* 1 2 (fr) "Sillon de Talbert (FR9300002)" war lec'hienn an Inventaire national du Patrimoine naturel.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Erv (douaroniezh)

Un erv zo ur bern traezh pe vein hag en em astenn er mor, war an aodoù. Stummet e vez gant traezh pe vili degaset gant ar mor hag a ya da zastum en ur riblennad, gant ur penn anezhi stag ouzh an aod hag ar penn all o valirañ en dour.
A-wechoù e vez an irvi-se a-stur gant an aod, mui pe vui, gant ul ledennad dour anvet loc'h pe morlenn a-dreñv dezho. Gallout a ra an erv en em astenn eus ur beg bennak tre betek ur beg all ha sparlet e vez dour al loc'h, dispartiet penn-da-benn diouzh ar mor. Lod eus an irvi avat ned eont ket tre eus an eil beg-douar d’egile ha neuze e vez un toull, ar gouzoug, etre an erv hag ar beg-douar, ma c'hall an dour tremen drezañ pa vez tre ha lanv.
A-wechoù e c'hall an irvi stagañ un enezenn ouzh an douar-bras. Kement-se a weler e Breizh, e meur a ledenez pe a c'hourenez, bet inizi gwechall : Seniz e Mor Bihan Gwened, Gourenez Kiberen...

## Un nebeud irvi e Breizh

* an Erv Vili, war aod ar Vro Vigoudenn, etre Penc'horz ha Beg an Dorchenn
* an Erv Saoz, pe Erv ar Saozon, e Morlenn Brest, war aod kumun Landevenneg
* Erv an Talberzh, e Pleuvihan
* Beg Terenez, e Plouganoù
* Erv al Leti, etre Beg Mousterlin, e Fouenant, ha Beg ar Ruzed, e Benoded

## E broioù all

* Erv Arabat pe Bir Arabat, e Krimea : an hini hirañ er bed (112 km)
* Farewell Spit, e Zeland-Nevez, e beg norzh Enez ar Su
* Chesil Beach, a stag enez Portland ouzh an douar-bras, e Dorset, e Bro-Saoz
* Erv Kourland, war harzoù Lituania ha Rusia (Oblast Kaliningrad)
* Lido di Venezia, etre Loc’h Venezia ha Mor Adria
* Dungeness Spit, e stad Washington, e Stadoù Unanet Amerika
* Sandy Hook, e New Jersey
* Ocean City, e Maryland
* La Manga del Mar Menor, war aod Murcia, e Spagn

## Levrlennadur

* A. Guilcher, P. Vallantin, J.-P. Angrand, P. Galloy, Les cordons litoraux de la rade de Brest, Bulletin du Comité Central d’Océanographie et d’Etudes des Côtes, 9, Genver 1957, pp. 21-54.
* Per Flatres, Douaroniez Breiz, Emgleo Breiz, 1995, pp. 28-29, 46-47

## Liammoù diavaez

* Les sillons de la rade de Brest
* Les « queues de comète » de galets et de blocs derrière les roches isolées sur les Côtes Nord-Ouest et Ouest de la Bretagne er gelaouenn Norois (1959)
# Erve

Erve zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
# Houplin-Ancoisne

Kumunioù Frañs :
| Anv ofisiel | Houplin-Ancoisne |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Houplin-Ancoisne e Kanton Seclin-Norzh hag en Arondisamant Lille | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Lille |
| Etrekumuniezh | Lille Métropole Communauté urbaine |
| Kanton | Seclin-Norzh |
| Kod INSEE | 59316 |
| Kod-post | 59263 |
| Maer | Bruno Foucart |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,48 km² |
| Led | 50° 33' 50" Norzh |
| Hed | 03° 00' 09" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 17 m |
| Uhelder brasañ | 33 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 3 501 (2007) |
| Stankter | 540 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Houplin-Ancoisne a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Houperig

Houperig :
| Un houperig. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Bucerotiformes |
| Kerentiad : | Upupidae |
| Genad : | Upupa |
| Anv skiantel ||
| Upupa epops Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An houperig, pe kogenan, pe kogenan houper$^,$$^,$, pe toupenn, a zo un evn liesliv gant ur gribenn bluñv war e benn. Upupa epops eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

Heverk eo dre e bluñv ha dreist-holl e doupenn war gern e benn. Ken heverk all eo e gan : oupoupoup.

## Liammoù diavaez

* (en) Evit klevet kan an evn
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hor Yezh niv. 203-204, p. 48, Gwengolo-Kerzu 1995.
* ↑ Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, Éditions Palantines, 2012, pajenn 692b.
* ↑ Kogenan-houper hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.