OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Club Atlético Huracán

Club Atlético Huracán (anavezetoc'h evel Huracán) zo ur c'hleub mell-droad arc'hantinat bet krouet d'ar 25 a viz Mae 1903 e Nueva Pompeya (unan eus karterioù Buenos Aires), Verde Esperanza y Nunca Pierde e anv kentañ. Ne voe nemet d'ar 1añ a viz Du 1908 ma voe degemeret da vat an anv a zoug c'hoazh hiziv an deiz. Hilario Germán Ramponi a voe e gentañ prezidant e 1905, heuliet gant Agustín Caimi e 1907 ha José Laguna adalek 1908.
Meur a lesanv a oa bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : El Globito, El Globo, Quemeros.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Tomás Adolfo Ducó, lec'hiet e karter Parque Patricios.
Aet e oa bet da gampion Campeonato Metropolitano 1973 e Primera División de Argentina evit ar wech kentañ hag an hini nemetañ ivez evit c'hoazh.

## C'hoarierien vrudet

* 1920-30 : Guillermo Stábile,
* 1946 : Alfredo Di Stéfano,
* 1969-74, 1979-82 : Carlos Babington,
* 1973-80 : René Houseman,
* 1975-77 : Osvaldo Ardiles,
* 1998-2002 : Lucho González,
* 2007-09 : Javier Pastore.
# Club Atlético Kimberley

Club Atlético Kimberley (pell anavezetoc'h evel Kimberley) zo ur c'hleub sportoù arc'hantinat bet krouet e 1906 e Villa Devoto (unan eus eizh garter ha daou-ugent Buenos Aires.
Adalek 2007 en devoa graet e vennozh ar c'hleub kemer perzh e kenstrivadegoù futsal broadel hag etrebroadel.
C'hoari a ra e grogadoù e Microestadio Malvinas Argentinas, lec'hiet e karter La Paternal.
# Enkhuizen

Enkhuizen zo ur gumun hag ur gêr e rannvro West-Friesland, e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 116,04 km² eo gorread Enkhuizen (douar : 12,40 km², dour : 103,64 km²) ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 18 196 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Enkhuizen : Enkhuizen, Oosterdijk, Westeinde.

## Istor

Enkhuizen a oa unan eus ar c'hêrioù implijet VOC, (evel Hoorn hag Amsterdam), ma loc'he ar bagoù da vont d'ober kenwerzh en Indez. Lakaet e voe da gêr e 1355. E bar he brud e voe Enkhuizen er XVII$^{vet}$ kantved, hag unan eus porzhioù brasañ an Izelvroioù e oa d'ar mare-se. Tamm-ha-tammne reas ket kement a verzh abalamour da veur a dra (lec'hidet e voe ar porzh)hag Amsterdam eo a gemeras he flas.

## Touristelezh

Derc'hel a ra bepred Enkhuizen d'he hengoun-mor hiziv an deiz memestra, hag ez eus enni ur marina e-touez re vrasañ an Izelvroioù. En Enkhuizen emañ ivez ar Zuiderzeemuseum, ur mirdi en diavaez ma c'haller dizoloiñ buhez an dud a tro-dro da Zuiderzee a-hed red an istor. Lod brasañ savadurioù ar mirdi a zeu eus kêrioù all evel Purmerend hag Amsterdam. Ur perzh bras he deus an douristelezh en Enkhuizen peogwir ez eus chomet enni kalz savadurioù kozh : div iliz eus ar XV$^{vet}$ kantved, an ti-kêr ha mogerioù-kêr eus ar XVII$^{vet}$ kantved.
* Zuiderzeemuseum
* Kloc'hdi Westerkerk Enkhuizen

## Transportoù

Un ti-gar z zo en Enkhuizen, ma c'haller tapout an tren da vont da Hoorn ha da Amsterdam (war-dro un eurvezh-hent). E-pad an hañv ez eus ivez listri-treizh evit an droadeien hag an dud war varc'h-houarn da vont da Stavoren, Medemblik hag Urk.

## Tud vrudet bet ganet en Enkhuizen

* Lucas Janszoon Waghenaer (1533), pennofiser ha kartennour
* Paulus Potter (1625), livour
* Gerrit Zalm (1952), bet ministr an argant
* Wijda Mazereeuw (1953), neuier

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Enkhuizen
* Lec'hienn ofisiel Zuiderzeemuseum
* Jazzfestival Enkhuizen
* Skeudennoù
* Dizoloiñ Enkhuizen
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Enna

Enna zo ur gêr hag ur gumun e-kreiz Sikilia, war un dorgenn uhel dreist ar maezioù tro-dro, e 931 metr uhelder. Kêr-benn Proviñs Enna eo. E 2016 e oa 27 989 a dud o chom enni.
En Henamzer e oa anvet Ἔννα gant ar C'hresianed, Henna gant ar Romaned. Diwezhatoc'h e voe anvet Castrogiovanni en italianeg pe Castrugiuvanni e sikilianeg. E 1926 e voe kemmet an anv ofisiel eus Castrogiovanni da Enna.
En Enna ez eus ur skol-veur, unan eus ar peder skol-veur a zo e Sikilia.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Kumun Enna
# Ennetières-en-Weppes

Kumunioù Frañs :
| Anv | Ennetières-en-Weppes |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Ennetières-en-Weppes e Kanton Lomme hag en Arondisamant Lille | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Lille |
| Etrekumuniezh | Lille Métropole Communauté urbaine |
| Kanton | Lomme |
| Kod INSEE | 59196 |
| Kod-post | 59320 |
| Maer | Michel Courouble |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 10,44 km² |
| Led | 50° 38' 07" Norzh |
| Hed | 02° 56' 32" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 18 m |
| Uhelder brasañ | 49 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 088 (2007) |
| Stankter | 104 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | Ennetières-en-Weppes |
Ennetières-en-Weppes a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Martin

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Ennevelin

Kumunioù Frañs :
| Anv | Ennevelin |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Ennevelin e Kanton Pont-à-Marcq hag en Arondisamant Lille | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Lille |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Pévèle |
| Kanton | Pont-à-Marcq |
| Kod INSEE | 59197 |
| Kod-post | 59710 |
| Maer | Alain Vallaeys |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 9,92 km² |
| Led | 50° 32' 32" Norzh |
| Hed | 03° 07' 49" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 26 m |
| Uhelder brasañ | 42 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 2 190 (2007) |
| Stankter | 220 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Ennevelin a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ti-feurm Aigremont
* Iliz katolik Saint-Quentin

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Enkelados mab Ouranos

Enkelados (henc'hresianeg Ἐγκέλαδος ) a oa unan eus ar Ramzed e gwengelouriezh Hellaz. Ganet e oa diwar Gaia (an Douar), hag Ouranos (an Oabl). Stourm a reas ouzh Athena e-kerzh Brezel ar Ramzed . Beziet e voe er Menez Etna, e Sikilia.

## Gwengel

Enkelados a oa unan eus ar Ramzed, ganet diwar gwad Ouranos pa gouezhas war an Douar en deiz ma voe spazhet an doue gant e vab Kronos. Ar Ramzed a vrezele a-enep Zeus ha Doueed an Olimpos ha graet e vez Gigantomac'hia ag an emgann-se, ar gad veur evit derc'hel ar c'hosmos. Ur Ramz anvet Enkelados, o stourm ouzh Athena, a c'haller gwelet war ur pod oberiet ha kinklet en Attika er VIvet kantved kent JK.
En Ion, e skriv Euripides e tremenas an emgann en Azeuldi Apollo Delfi, lec'h ma "voe savet skoed-gorgon Athena a-enep Enkelados".

## Abeg an dispuilh tanveneziek hag ar c'hrenoù-douar

Ag Enkelados (evel euzhviled a zo bet beziet dindan menezioù-tan) e lavared e oa abeg an dispuilh tanveneziek hag ar c'hrenoù-douar. Dispuilhoù Menez Etna a veze graet c'hwezh Enkelados anezho, hag ar c'hrenoù-douar a darzhe pa oa korf Enkelados o eilpennañ. Da skwer e Virgil:
   Enkelados, e gorf rufanet gant luc'hed, toullbac'het, gourvezet, a vane bev: e anal a rae ar c'hwezhoù tan
   eus skalfoù Aitna ; ha ma tivize eilpennañ hag e lakaat en tu arall, Inizi Trinakria a grene, hag ar moged a c'holoe an oabl.
Barzhoneg Aetna ag ar c'hantved 1añ (Marteze skrivet gant Lucilius ar Yaouank):
   E doureier Trinakria e varvas Enkelados, hag a voe beziet dindan an Aitna. Ar menez a-us e benn, e teuc'he dizehan, gant c'hwezadennoù tan gwastus ag e gorzailhenn.

## Daveoù

* ↑ Virgil, Aeneis 3.570–587.
# Enkadenn etre India ha Pakistan 2019

An enkadenn etre India ha Pakistan 2019 zo un enkadenn vilourel e Kachmir. D'ar 14 a viz C'hwevrer, ur sponter eus Jammu ha Kachmir en doa lazhet 40 archer indian. Sammet e oa bet an dagadenn a oa bet gant ar strollad djihadourien bakistanat Jaish-e-Mohammed. Pakistan en doa kondaonet an dagadenn ha dikslêriet ne oa ket kiriek d'an torfed.
D'ar 26 a viz C'hwevrer, Aerlu India (Indian Air Force) en devoa bombezet kampoù gouroniñ sponterien war al linenn surentez e Kachmir, ar c'hentañ gwech abaoe Brezel India-Pakistan 1971. India he deus disklêriet e oa bet lazhet 350 sponter, ar pezh zo bet nac'het gant tud ar vro.
# Charlez VII (Bro-C'hall)

Charlez VII a Vro-C'hall a voe roue Bro-C'hall eus 1422 da 1461 war-lerc'h e dad Charlez VI, aet da foll. Ganet e oa bet e Pariz e 1403 ha marvet e oa e Mehun-sur-Yèvre e 1461. Evel daofin dilezet hag evel roue en deus stourmet enep ar Saozon o doa kemeret ar galloud war lodenn vrasañ e rouantelezh ken e teuas da-benn skarzañ anezho kuit e 1453 ha dre-se en deus lakaet un termen da Vrezel Kant Vloaz. Lesanvet e oa bet "roue bihan Bourges" gant e eneberien.

## Buhez

E 1417 e resevas dugelezh ar Berri, met e tleas e 1418 mont kuit eus Pariz dindan gwask e eontr, Yann Dispount, dug Bourgogn, hemañ o klask tapout ar rouantelezh. Dre feur-emglev Troyes (1420) e anavezas ar Rouanez Izabel Bavaria m'en doa ar roue saoz Herri V ar beli war ar rouantelezh gall hag e oa dishêret an daofin Charlez (mab chomet nemetañ Izabel ha Charles VI) war zigarez e vije ur bastard anezhañ. Nac'hañ a reas Charlez ar feur-emlev hag e stalias e lez e kêr-benn e dugelezh,Bourges, e kreiz ar rouantelezh, evit ren ar brezel enep ar Saozon. Eno e embannas e 1418 bezañ lezroue pa oa e dad klañv-fall e benn. E 1419 e asantas kaout un emglev gant Yann Dispont war ur pont e Montereau. An traoù a yeas ken trenk etre aotrounez an div gostezenn ma oe savetaet Charlez diouzh ar marv gant Tangi ar C'hastell hag e oe kontellet d'ar marv e eontr Yann, dug Bourgogn.
Kaset e voe eus Bourges da Reims gant Janed Ark da vezañ kurunennet eno. War e lerc'h ez eas e vab Loeiz XI da roue.

## Eured ha bugale

Dimezet a reas e 1422 da Mari Anjev (1404-1463), ha bugale o doe.
Brudet eo e vestrez Agnès Sorel, met nebeutoc'h an hini a gemeras he lec'h e gwele ar roue, Antoinette de la Maignelais, a rankas mont da repuiñ da Vreizh war-lerc'h marv ar roue.

### Bugale

Digant Mari Anjev en doe:
* Loeiz (1423-1483), roue Bro-C'hall war-lerc'h e dad.
* Jean, marv-ganet d'an 19 a viz Gwengolo 1425.
* Radegonde, ganet e Chinon e 1428, marvet e Teurgn e 1445, prometet en 1430 da Sigismund Aostria.
* Catherine, ganet war-dro 1431 pe 1432 ha marvet en 1446, pried da Charlez an Her, neuze kont Charolais
* Jacques (1432-1437)
* Yolande (1434-1478) dimezet da Amedeo a voe dug Savoia en 1452. Pa varvas he fried e voe rejantez Savoia.
* Jeanne (1435-1482), dimezet en 1452 da Jean II de Bourbon.
* Philippe (1436-1436)
* Marguerite (1437-1438)
* Jeanne (1438-1446) ;
* Marie ((1438-1439)
* Marie (1441-1441) ;
* Madalen (1443-1495), en 1462,
** dimezet da Gaston Foix, priñs Viana ; rejantez Navarra adal 1479 betek 1494 .
* Charlez Bro-C'hall (1446-1472).
| En e raok: Charlez VI | Rouaned Bro-C'hall 1422 – 1461 | War e lerc'h: Loeiz XI |

## Pennadoù kar

* Karl VII
# Charlez X

Charlez X zo anv meur a roue:
* Charlez X (Charlez Iañ Bourbon, kardinal-arc'heskob Rouen) (1523-1590), anvet da roue Bro-C'hall gant ar Re Unanet en 1589, a-raok ma voe anavezet reizhded Herri IV (Bro-C'hall).
* Karl X (1622-1660), Roue Sveden etre 1654 ha 1660.
* Charlez X (Bro-C'hall) (1757-1836), Roue Bro-C'hall etre 1824 ha 1830.
# Charlez ar Brizh

Charlez ar Brizh, ganet e Lanhouarne, etre 1660 ha 1665, ha marvet e Kemper a-raok 1737, a oa beleg ha skrivagner brezhonek e Bro-Leon e dibenn ar XVII$^{vet}$ kantved ha deroù an XVIII$^{vet}$ kantved. Kure e voe e Gwikar, hag aluzener e Brest ha Kemper.

## Oberennoù

* Canticou spirituel var an oll exerciçou eus a ur guir gristen, 1698.
* Heuryou brezonec ha latin composet quen e pros quen e guers, e faver ar bopl simp, 1712.
* Instruction var an excellanç, ar froez, an indulgeançou bras hac an deveryou a vreuriez ar Rosera... dresset... gant an autrou Bris,..., 1768 (?)
* Reflexionou profitabl var ar finvezou diveza eus an den evit instruction ar bopl... - Preparationou dar maro, composet e gallec gant an tad Crasset,... ha troet e brezonec... gant dom Charles Ar Bris – 1722.
** An Anjelus, kantik adembannet e Kanit 'ta tudoù.

## Troidigezhioù

* Sant Frañsez a Sal, Introduction dar Vuez Devot, 1709.
* Jean Crasset, Preparacionou d'ar maro, Le Sieur, 1722.
* Collocou ar C'halvar, 1737.

## Liamm diavaez

Lanhouarneau d'autrefois - Charles Le Bris (1664-1736) -Lec'hienn ar gumun.

## Pennad kar

* Introduction à la vie dévote
# Charlez VI

Charlez VI zo anv un nebeud rouaned ha priñsed.
* Charlez VI (Bro-C'hall), roue Bro-C'hall
* Charles VI Bretagne Marie de La Trémoille (1764-1839), dug gall.

## Pennadoù kar

* Carlos VI
* Karl VI
# Charlez VIII (Bro-C'hall)

Charlez Eizh (1470 – 1498), roue Bro-C'hall, a oa mab mab d'ar roue Loeiz Unnek ha da Charlotte de Savoie (war-dro 1439-1483).

## E vuhez

Ganet e 1470 e kastell Amboise ha marvet dre wallzarvoud er memes lec'h e 1498. Ren a reas goude marv e dad e 1483, hogen, pa ne oa nemet 13 vloaz, dindan e c'hoar Anne de Beaujeu betek e vajoriezh e 1491, ha ganti e voe lakaet da zimeziñ da Anna Vreizh.

## Bugaleaj

Klask a reas priñsed ar rouantelezh c'hall lakaat al lezrouanez da blegañ ouzh o bolontezioù hag a renas ar Brezel foll outi eus 1485 da 1488. Loeiz, dug Orleañs, ha Frañsez II, dug Breizh, a vodas aotrounez all evit stourm ouzh armeoù ar Roue.

## Brezel gant Breizh ha dimeziñ

Trec'h e voe Charlez war arme dug Breizh Frañsez II en emgann Sant-Albin-an-Hiliber e 1488. Rediet e voe Frañsez II da sinañ ur feur-emglev e Sablé ma asantas drezañ goulenn aotre ar Roue a-raok eurediñ e verc'hed. Mervel a reas goude dindan miz. E 1491 ez eas an arme roueel da lakaat seziz war gêr Roazhon, pa oa an dugez Anna Vreizh, 14 vloaz dezhi, a-drek ar mogerioù. Dont a reas Anne de Beaujeu a-benn da rediañ anezhi da zimeziñ gant ar roue yaouank, kaset e voe kuit eus Breizh, ha lidet e voe an eured e kastell Langeais, e Touren.

## Brezel en Italia

Pa oa dimezet e dad gant Mari Anjev e klaskas Charlez VIII adpiaouiñ gwirioù a oa bet da familh Anjev war rouantelezh Naplez. E 1495 e aloubas dugelezh Milano, met rediet e voe da zont en-dro da Vro-C'hall pa savas war un dro enep dezhañ ar Pab, Alesant VI, an impalaer aostrian, Maksimilian Iañ, Fernan, roue Aragon, ha Republik Venezia.

## E varv

Mervel a reas goude ur gwallzarvoud, skoet gantañ e benn ouzh gourin un nor izel e kastell Amboise e 1498.

## Martezeadennoù

* Goude ma n'eus prouenn ebet ez eus bet kontet kreñv ivez e oa bet kontammet, hervez ur c'hiz a vije bet degaset gant ar c'halloued eus Italia.
* Lod a lavar ivez (Science et Vie, 1992) e oa marvet diwar an naplez, tapet gantañ ar c'hleñved o c'hastaouiñ en Italia. Ha klasket e vije bet kuzhat ar wirionez ouzh e wreg. Nemet ne glot ket, hervez ar vedisined, danevell e varv gant azonoù ar c'hleñved.

## Dimezioù

* Marc'harid Aostria (1480-1530)
* Anna Breizh
| En e raok: Loeiz XI | Roue Bro-C'hall 1483 – 1498 | War e lerc'h: Loeiz XII |
# Charlez VI (Bro-C'hall)

Charles VI, lesanvet Charlez ar muiañ-karet, ha Charlez ar Foll diwezhatoc’h, (ganet e Pariz, d’an 3 a viz Kerzu 1368 – marvet e Pariz, d’an 21 a viz Here 1422) a oa roue Bro-C’hall etre 1380 ha 1422. Mab e oa da Charlez V ha Janed Bourbon.
E 1392, emañ o ren e arme evit mont da Yann IV, dug Breizh, en deus roet repu da Bêr Craon, an den en doa klasket drouklazhañ ar C’honestabl Olier V Klison ; met, d’ar 5 a viz eost 1392, e koad ar Mans, e krog ur barrad follentez ennañ : oc’h huchal emeur o klask e drubardiñ, e tag e soudarded dezhañ e-unan. Lazhañ a ra pevar den a-raok bezañ mestroniet. Goude un nebeud eurvezhioù e teu e skiant dezhañ en-dro, e c’houlenn bezañ pardonet hag e kemer an hent en-dro. Bloaz diwezhatoc’h, dizeur bal ar re a zeve, ma wel pemp eus e vignoned o teviñ ez vev, a laka anezhañ da vont foll da vat.

### Liammoù diavaez

* Emglev an 10 a viz Eost 1413 etre Charlez VI hag uhelidi ar rouantelezh da-heul emvod Pontoise. Testenn.
* Douaridigezh Charlez VI
* Diwar-benn gouarnamant rouantelezh Bro-C’hall en 1417
* (fr) Bro-C’hall da vare Charlez VI danevellet en un doare eeun.
| En e raok: Charlez V | Rouaned Bro-C'hall 1380 – 1422 | War e lerc'h: Charlez VII |
# Charlez V (Bro-C'hall)

Charlez V, lesanvet Charlez ar Fur, a zo bet ganet e Vincennes (Bro-C'hall) d’an 21 a viz Genver 1338, ha marvet e Beauté-sur-Marne (Bro-C'hall), d’ar 16 a viz Gwenholon 1380.
Roue Bro-C'hall e voe adalek 1364 betek 1380. Echuiñ a reas lodenn gentañ ar Brezel Kant Vloaz gant e ren ha dont a reas a-benn da gemer en-dro an holl zouaroù kollet gant e ziagentidi.
Bet eo ar c’hentañ priñs gall a zo bet anvet Daofin, titl roet da hêr an tron abaoe ma oa bet prenet an Dauphiné gant e dad-kozh Fulub VI. D’an 8 a viz Ebrel 1350 e timezas gant Janed Bourbon a roas eizh bugel dezhañ.
| En e raok: Yann II | Roue Bro-C'hall 1364 – 1380 | War e lerc'h: Charlez VI |
# Charlez X (Bro-C'hall)

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Charlez X, ganet d'an 9 a viz Here 1757 e kastell Versailhez (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 6 a viz Du 1836 e Gorizia (Impalaeriezh Aostria), a oa roue Bro-C'hall ha Navarra etre 1824 betek 1830 goude marv e vreur Loeiz XVIII.
War e lerc'h e voe lakaet Louis-Philippe Iañ da roue.

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e oa en 1773 da Marie-Thérèse de Savoie, ha daou vab ha div verc'h o doe.
* Louis-Antoine d’Artois (1775-1844), dug Angoulême ;
** dimezet en 1799 d'e geniterv Marie-Thérèse de France, merc'h da Loeiz XVI ha Marie-Antoinette Bro-C'hall.
* Sophie d’Artois (1776-1783), « Mademoiselle d’Angoulême ».
* Charles-Ferdinand d’Artois (1778-1820), dug Berry ;
** dimezet da Carolina Naplez ha Sikilia
* Marie-Thérèse d’Artois (1783).
# Charlez an Her

Charlez Valois, pe Charlez an Her (1433-1477) a oa Dug Bourgogn.
Mab e oa da Fulup III Bourgogn ha da Izabel Portugal (1397 – 1471),
Pried e oa da Izabel Bourbon (1437-1465)
Ur verc'h o doe, anvet Mari Bourgogn

## Istor

* Preizhadeg Dinant (1466)
* Preizhadeg Liège
# Eil Levr ar Rouaned

Eil Levr ar Rouaned a zo unan eus levrioù istorel ar Bibl katolik. Er Bibl hebraek n'eus nemet ul levr eus Kentañ Levr ar Rouaned hag an eil.
Teir lodenn a zo el levrioù-se : ren Salomon (1 R 1-11) ; istor rouantelezhioù Yehouda hag Israel adalek marv Salomon betek dalc'herezh Israel (1R 12 betek 2R 17) fin rouantelezh Yehouda ha danevell gwallreuz 587 kent JK evit echuiñ (2R 18-25). Un doare relijiel da welout an istor a gaver el levrioù-mañ: difealded hollek ar bobl daoust d'un nebeud roueed deol ha Profeded (Eli, Elize) a gas da zisrann ar rouantelezh, steuziadur Israel ha diskar Youda hag an harlu.

## Notennoù

* ↑ Dictionnaire culturel de la Bible, cerf/Nathan, 1990, pp220-221
# Eil Levr ar Vakabeed

Hervez troerien An Tour-Tan e vefe Eil Levr ar Vakabeed (da lakaat kentoc'h da gentañ, rak skrivet eo bet war-dro 120 KJK. Evel M1 ez eo unan eus al Levrioù eilkanonel. M) N'eus ket da glask ennañ un heuliad da Gentañ Levr ar Vakabeed (1M), met un danevell all eus an hevelep darvoudoù, pe damdost. Un berradur e vefe, hervez ar skrivagner, eus un oberenn e pemp levrenn bet skrivet gant Yason, ur C'hurenead yuzev (2M 2, 23), war-dro 160 KJK.
"E penn e labour en deus laket daou lizher gant Yuzevien Yerousalem d'o breudeur a zo en Ejipt, o pediñ anezho da lidañ a-unan ganto gouel glanedigezh pe dedi an Templ. Klask a ra ar skrivagner tennañ kentel eus an darvoudoù danevellet gantañ : an heskinadeg o deus bet ar Yuzevion da ziwaskañ ne deo nemet un dra reizh en abeg d'o fec'hedoù, met tremenet eo ar brasañ eus ar reuzioù, rak truezet en deus an Aotroù, ha daskoret eo bet al Lec'h santel d'al lidoù ha d'ar gouelioù. Dav eo eta d'o breudeur arallvro kenlidañ ganto ar frankiz adkavet. Evit reiñ tu d'e genvroiz da gompren an darvoudoù c'hoarvezet en deus fellet d'an aozer ober un diverradur anezho.".
Displegañ a ra 2M muioc'h eget 1M orin a heskinadeg he deus degaset emsavadeg Youdas Makabai. Ne veneg na Matathias na breudeur Youdas. Kavout areer e 2M darvoudoù evel istor Eliodor, merzheriadenn Eleazar hag ar seizh breur, a traoù all c'hoazh n'int ket meneget e 1M. Kavout a reer el levr arroudennoù e-keñver ar re varv, dasorc'hidigezh a re just evit ar vuhez peurbadel.

#### Daveoù

* ↑ Gouel an Dedi, pe ar Gouelier, Hanouka en hebraeg
* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, Levrenn 5, p 101
* ↑ Troidigeh An Tour-Tan, Levrenn 5, 1986, p101
# Eil Republik Polonia

Eil Republik Polonia, anvet Republik Polonia en amzer-se, a oa ur Stad e Kreizeuropa ha Reter Europa hag a oa bet anezhi eus ar 7 a viz Here 1918 betek ar 6 a viz Here 1939.
E dibenn ar Brezel-bed kentañ e oa bet savet ar Stad-se, a yeas da get e 1939 goude bezañ bet aloubet gant an Trede Reich, an Unvaniezh Soviedel ha Republik Slovakia. An darvoud-se a voe mammenn an Eil Brezel-bed war dalbenn ar C'hornôg.
Ar gouarnamant polonat a oa tec'het d'an estrenvro, da Bariz da gentañ, ha da Londrez goude aloubadenn Bro-C'hall e 1940.
# Eil Triumvirelezh

Goude drouklazh Caesar da Idoù Meurzh (a oa d'ar 15 a viz Meurzh 44 kent JK) ec'h adkrogas ar brezel diabarzh e Roma. An eil triumvirelezh (gwelout ar pennad Triumvirelezh kentañ) a zo un emglev politikel etre Marcus Antonius (Mark Anton), konsul er bloavezh -44, ha letanant kozh da g-Caesar, Lepidus (Lepid), mestr kozh war varc'hegiezh Caesar, hag Octavius (Oktav), a vo an impalaer Augustus, niz hag advab da g-Caius Julius Caesar.

## An emglev

Siellet eo an emglev-mañ evit 5 bloaz e Bologna e miz Du 43 kent JK diwar lusk Antonius ha Lepidus. An emglev a ziskouez unaniezh diskennidi bolitikel Caesar a-dal d'ar Sened roman ha d'ar republikaned, dalc'hidi muntrerien an diktatour.
E-kerzh diviz Bologna e voe rannet gouarnamant ar proviñsoù hag al lejionoù etrezo. Afrika, Sikilia ha Sardigna mui 20 lejion a rastell Octavius. Galia vlevek, Galia Cisalpina hag 20 lejion a resevo Antonius. Lepidus a gemero Galia Narbonensis, proviñsoù Iberia ha 3 lejion. Chom a ra Italia dirann.
Embannet e vez ivez gant an driumvirelourien roll o ennebourien, a zo o madoù lamet diouto, hag a c'hell bout lakaet d'ar marv hep bout barnet. Hervez skouer Sylla e reont heskinerezhioù spontus a zo Cicero o gouzañver brudetañ. Embannet e voe ur roll kentañ hag un eil da c'houde gant 300 aberzhed en holl, da lavaret eo 150 marc'heg ha 150 senadourien. Gwenn pennañ an driumvirelourien a oa ar Sened.
Kontrol d'an driumvirelezh kentañ, a oa un emglev kuzh, eo bet embannet en un doare ofisiel gant ul lezenn : lezenn Titia mouezhiet gant ar c'hComitia d'an 13 a viz Du -43. Roet e vez galloudoù dreistordinal d'an driumvirelourien (ar gwir da envel ar vagistrated, da ren al lejionoù...).
Trec'h eo an driumvirelourien war ar republikaned e-kerzh emgann Philippoi e -42. Roet e vez da vMarcus Antonius proviñsoù ar Reter. E 41 ha 40 kent JK eo ken tenn an traoù etre Octavius ha breur Marcus Antonius ma tegasont brezel Perugia a lak Octavius da gemer Galia a-bezh. Neoazh e chom an driumvirelourien kevredidi peogwir n'eo ket bet trec'het Sextus Pompeius, hag a zo e Sikilia, c'hoazh.

## Dibenn an emglev

E 37 kent JK e voe kendalc'het gant an driumvirelezh evit pemp bloaz all.
War-lerc'h ma oa bet dilammet Sextus Pompeius ha lakaet Lepidus a-gostez e -36 eo echu gant an emglev e -32 ha den ebet ne fell dezhañ adneveziñ anezhañ.
Edo Antonius o chom en Egipt a oa he rouanez, Kleopatra, lakaet war an tron gant Caesar e-unan, dimezet gantañ. Hounnezh a felle dezhi disteraat Roma ha lakaat Aleksandria Egipt da gêr-benn ar bed kreizdouarel.
En un doare ampart-tre e lavare Octavius e oa difennour Roma a-enep da youl-sevel Kleopatra. Strakal a reas ar brezel etre an daou gevezer e -32. Trec'h e voe Octavius e-kerzh emgann Actium. En em zistrujañ a reas Antonius ha Kleopatra ha staget e voe Egipt ouzh an impalaerezh roman. Pa zistroas Octavius da Roma e voe roet dezhañ an titl a Augustus miret d'an doueed betek-henn ha sakramantet e voe e -27. Evit diskouez e oa echu gant ar brezel e lakaas da brennañ dorioù templ Janus. Aroueziañ a ra ren Augustus (27 kent JK – 14 goude JK) dibenn ar Republik ha deroù an Impalaeriezh.