OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Réaumur (Vande)

Réaumur :
| Kastell La Haute Cour. ||
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Pays de la Loire |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | La Roche-sur-Yon |
| Kanton | Les Herbiers |
| Kod kumun | 85187 |
| Kod post | 85700 |
| Maer Amzer gefridi | Céline Reveau 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Pays-de-Pouzauges |
| Lec'hienn web | http://www.reaumur.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 862 ann. (2020) |
| Stankter | 39 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 144 m bihanañ 98 m — brasañ 187 m |
| Gorread | 22,24 km² |
| kemmañ |
Réaumur a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### Krennamzer
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh : savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Pouzauges hag e Bann La Châtaigneraie. Lakaet e voe kumun Réaumur en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 38 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,28% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas c’hwec’h gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Pêr.
* Chapel Santez Vari.
* Kastell La Maison Neuve.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù$^,$.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
# Régina (Gwiana c'hall)

Régina zo ur gêriadenn hag ur gumun bras-ec'hon e Gwiana c'hall. War lez ar stêr Approuague emañ ar gêriadenn.
Eil brasañ kumun Gwiana (ha Bro-C'hall!) eo war-lerc'h Maripasoula.
Brudet eo ar rom graet enni.
# Tom Conti

Thomas Antonio Conti, bet ganet d'an 22 a viz Du 1941 e Pàislig (Siorrachd Rinn Friù, Bro-Skos), a zo un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) hag ur romantour skos.

## E filmoù

* 1983 : Merry Christmas, Mr. Lawrence sevenet gant Nagisa Ōshima,
# Tom Clancy's The Division

Tom Clancy's The Division zo ur c'hoari video rpg sevenet gant Massive Entertainment hag embannet gant Ubisoft, harpet gant Red Storm Entertainment, Ubisoft Reflections hag Ubisoft Annecy, war Microsoft Windows, PlayStation 4 hag Xbox One. Kelaouet e oa bet eus savidigezh ar c'hoari e-pad an E3 2013, hag embannet da vat dre ar bed d'an 8 a viz Meurzh 2016. Tremen a ra ar c'hoari video un un dazont nepell diouzh hiziv en New York City. Ur gwalldaol a zo bet oc'h implij kleñved ar brec'h. Darn an dud a zo marvet pe klañv bras. Ar c'hoarier, un ajant ispisial eus ar Strategic Homeland Division, berraet en "Division", a zo kefridiet gant sikour an oberiadurioù e Manhattan, kavout petra a zo erruet ha talañ ouzh an dorfedourien. The Division a zo bet savet gant lodennoù ar c'hoarioù video doare rpg, ha gant reoù liesc'hoarier.
Degemeret mat eo bet ar c'hoari hervez ar vurutelladennoù, gwerzhet eo bet mat ivez, gant Ubisoft o embann e oa bet ar rekord evito a-fed gwerzhadennoù en devezh kentañ embann. Ouzhpenn-se, ur sizhun war-lerc'h an embannadur, Ubisoft a embanne e oa bet The Division ar c'hoari ar muiañ gwerzhet en istor an embregerezh breton, ar gwellañ kentañ sizhun embann en istor an embann c'hoarioù video evit ur frañchiz nevez. En holl ez eus bet gounezet $330 milion dollar. Un heuliad anvet Tom Clancy's The Division 2, a vo embannet e miz Meurzh 2019.
# Tom Jobim

Tom Jobim pe Antônio Carlos Brasileiro de Almeida Jobim, bet ganet d'ar 25 a viz Genver 1927 e Rio de Janeiro hag aet da Anaon da New York d'an 8 a viz Kerzu 1994, a oa ur sonaozer ha kaner brazilian, unan eus krouerien ar bossa nova.
# Tom Jones (kaner)

Sir Thomas John Woodward, ganet d'ar 7 a viz Even 1940, brudet evel Tom Jones, zo ur c'haner kembreat. Kanañ a ra gant berzh abaoe kreiz ar bloavezhioù 1960 gant kanaouennoù brudet, troiadoù abadennoù en Las Vegas (1967–2011) ; kelenner eo evit The Voice UK abaoe 2012 (nemet e 2016). Jones en deus ur vouezh kreñv a reer "full-throated, robust baritone" anezhi. Kanañ a ra meur a zoare sonerezh evel pop, R&B, show tune, country, dance, soul ha sonerezh gospel. Anvet eo bet da varc'heg en Order of the British Empire.

## Filmoù

| Bloavezh | Titl | Roll | Notennoù |
| 1965 | What's New Pussycat? | Kaner ar ganaouenn penn | |
| 1965 | Promise Her Anything | Kaner ar ganaouenn penn | |
| 1965 | Thunderball | Kaner ar ganaouenn penn | |
| 1972 | The Special London Bridge Special | | Lodenn a fantasy story about London Bridge being brought to America |
| 1974 | On Happiness Island | | BBC special |
| 1979 | Pleasure Cove | Raymond Gordon | Film skinwel stadunanat |
| 1984 | Fantasy Island | Dick Turpin | (Stirad ABC; koulzad 7, lodenn 19) |
| 1991 | The Ghosts of Oxford Street | Gordon Selfridge | Film skinwel nedeleg evit lidañ 200vet deiz-ha-bloaz al London Oxford Street |
| 1992 | The Simpsons | eñ e-unan | "Marge Gets a Job" |
| 1993 | Fresh Prince of Bel-Air | eñ e-unan | Koulzad 3 lodenn 18 : The Patrom:Sic |
| 1994 | Silk n' Sabotage | Poltrijer | |
| 1995 | The Jerky Boys: The Movie | Roll e unan | |
| 1996 | Mars Attacks! | Roll e unan | |
| 1999 | Agnes Browne | Roll e unan | |
| 2000 | The Emperor's New Groove | Kaner ar ganaouenn penn | (Film bevaat) |
| 2004 | Duck Dodgers | eñ e-unan | "Talent Show A Go-Go" |
| 2012–15, 2017– | The Voice UK | eñ e-unan | Coach pe "barner" ha kuzulier an arzourien, Koulzad 1 betek 4 hag aboae ar 6vet |
| 2012 | Playhouse Presents | Ron | Lodenn: "King of the Teds" |
| 2014 | Under Milk Wood | Captain Cat | Film skinwel |
| 2014 | Superheroes Unite for BBC Children in Need | Roll e unan | Film skinwel |
* ↑ Patrom:Webarchive
# Tom-Tom ha Nana

Tom-Tom ha Nana zo bannoù-treset evit ar vugale troet e brezhoneg diwar ar galleg gant Sten Charbonneau, hag embannet gant Bannoù-Heol e Kemper.
* Tom-Tom ha Nana - Dispaaar !!!, Bannoù-Heol, 2009 (ISBN 978-2-913652-37-8)
* Tom-Tom ha Nana - Biskoazh kement-all !', Bannoù-Heol, 2009 (ISBN 978-2-913652-38-5)
# Tom Clancy's Ghost Recon Wildlands

Tom Clancy's Ghost Recon Wildlands zo ur c'hoari video doare First-person shooter en ur bed digor sevenet gant Ubisoft Paris. An dekvet c'hoari pe ouzhpennadur DLC eo e bed Tom Clancy's Ghost Recon. Ar c'hentañ c'hoari video eo d'an heuliad Ghost Recon o kaout ur bed digor.
Ar c'hoari a ro lamm d'ar bedoù dazontourien diazez d'an heuliad abaoe Tom Clancy's Ghost Recon Advanced Warfighter e-plas e vez adkavet Tom Clancy's Ghost Recon. Ubisoft en deus diskrivet ar c'hoari evel unan o kaout ur bed digor ramzel, an hini brashañ e-touez ar re embannet gant ar studio breton. Ar bed digor a zo unan bev-buhezek gant gweledvaoù lies evel menezioù, koadeier, dezerzhioù ha kompezennoù-holen.
Ar c'hoari a zo bet embannet d'ar 7 a viz Meurzh 2017 war Microsoft Windows, PlayStation 4 hag Xbox One.

## Doare c'hoari

Tom Clancy's Ghost Recon Wildlands zo ur c'hoari fps kadoniezhel en ur bed digor oc'h implij an trede sell gant ul lodenn kentañ sell pa vez ar c'hoarier o bizañ gant e arm. Ar c'hoarierien a vez ezel eus ur strollad Ghosts (tasmantoù), un unvez stourm "ijinet" begenn d'an United States Army o stourm a-enep an narcotraficantes eus Bolivia.
# Tom Cruise

Thomas Cruise Mapother IV ganet d'an 3 a viz Gouhere 1962, Tom Cruise e anv micher, zo un aktour ha produour filmoù stadunanat. Enoret eo bet gant tri Academy Awards ha gounezet en deus bet tri Golden Globe Award.
Kroget eo gant bezañ un aktour a-vicher pa oa 19 vloaz er film Endless Love (1981). Goude-se e voe rolloù a-eil er filmoù evel Taps (1981) pe The Outsiders (1983), e c'hentañ kentañ roll a voe er gomedienn karantez Risky Business, embannet e miz Eost 1983. Cruise a zeuas da vezañ un aktour diazez eus Hollywood goude e roll a Pete "Maverick" Mitchell er film drama niñvek Top Gun (1986). Dre ar film-se e voe brudet dre ar bed holl. Goude-se e voe roet dezhañ rolloù penn e filmoù a reas berzh bras eus ar bloavezhioù 1980, evel ar re drama The Color of Money (1986), Cocktail (1988), Rain Man (1988), ha Born on the Fourth of July (1989).
C'hoariet en deus ivez en heuliad filmoù Mission: Impossible, e Eyes Wide Shut (1999), Vanilla Sky (2001), Minority Report (2002), The Last Samurai (2003), Collateral (2004), War of the Worlds (2005), Oblivion (2013), Edge of Tomorrow (2014),
Dimezet en deus da Mimi Rogers, Nicole Kidman ha Katie Holmes. A-du eo gant Iliz ar Skiantologiezh.
# Túpac Amaru II

José Gabriel Túpac Amaru II ( Tinta, Besrouantelezh Perou,19 a viz Meurzh 1742 – Cuzco, 18 a viz Mae 1781), pe José Gabriel Condorcanqui Noguera, a gemeras penn un emsavadeg e 1780 gant Indianed k'ana ha qanchi a-enep an drevadennerien spagnol e Perou. Brasañ emsavadeg Amerika en XVIIIvet kantved e voe.
Tapet e voe, war un dro gant e vugale hag e bried, ha jahinet ha lazhet e 1781: e Cuzco.
Hiziv an deiz eo un arouez eus stourm an Indianed e Kreisteizamerika ha bepred ur skouer d'an emsaverien .

## E vuhez

Ganet e oa José Gabriel Condorcanqui Noguera (19 a viz Meurzh 1742 e Tinta, e proviñs Cusco, ha skoliet e voe e skol San Francisco de Borja dalc'het gant ar jezuited, en ur zerc'hel d'e sevenadur indian.
En 1760, e timezas da Micaela Bastidas Puyucahua. Perc'henn pinvidik e oa ha curaca (penn tiegezh indian), ha lavarout a rae diskenn dre e dadoù eus an Inka diwezhañ, Túpac Amaru, lakaet d'ar marv gant ar Spagnoled er XVIvet kantved. Túpac Amaru II a veze graet anezhañ. Túpac Amaru a zo « naer skedus » en ketchwaeg. Hogen ober a rae gant e zaou anv.
D'ar 4 a viz Du 1780 e kemeras penn un tabut bras a-enep corregidor Tinta, Antonio de Arriaga, ha lakaat a reas krougañ anezhañ.. Bodañ a reas c'hwec'h mil Indian hag aloubiñ ganto meur a broviñs: Quispicanchi, Cotabambas, Calca ha Chumbivilcas. Goude bloavezhiadoù a waskerezh setu an Indianed o preizhata e tier ar Spagnoled hag o lazhañ ar berc'henned. Kement-se a voe anvet ar «Gran rebelión» ( an Emsavadeg vras) a c'hoarvezas e Besrouantelezh Río de la Plata ha Besrouantelezh Perou. Kerzhout a reas war-du Cuzco, ha d'an 18 a viz Du e voe trec'h Amaru e Sangarara war ur bagad 1800 soudard (Spagnoled hag Indianed feal dezho) kaset en o arbenn.

## Notennoù

* 1 2 Enciclopedia Temática del Perú. Tomo II: Conquista y Virreinato. José Antonio del Busto Duthurburu. Lima, Orbis Ventures, 2004.

## Levrlennadur

* Marie-Danielle Demélas, « Tupac Amaru II ou le mythe de la rébellion des Andes », in L'Histoire , n°322, Gouhere 2007.

## Liammoù diavaez

* Túpac Amaru: el gran rebelde del programa de TV "Sucedió en el Perú"
* Orders for execution of Túpac Amaru II, 1781, by magistrate José Antonio de Areche
* «Un mundo aparte», escrito por Antonio Núñez Jiménez.
* «El álbum de Ayacucho», escrito por José Hipólito Herrera.
* «Los comuneros», escrito por Germán Arciniegas.
* (en) E vuhez e fortunecity.com
* (es) E vuhez e adonde.com
# Tübingen

Tübingen zo ur ger eus Alamagn, e Land Baden-Württemberg, e Landkreis Tübingen. War lez ar stêr Neckar emañ, war-hed 40 km er c'hreisteiz da Stuttgart. Brudet eo skol-veur Tübingen, an Eberhard Karls Universität, savet e 1477, unan eus ar re goshañ en Alamagn. Poblet eo gant 87 788 a dud (2009).

## Tud brudet

* Leonhart Fuchs
* Johann Friedrich Gmelin
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel
* Friedrich Hölderlin
* Johannes Kepler
* Eduard Mörike
* Ludwig Uhland

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel Tübingen
* Tüpedia - Wiki Tübingen
# Tórshavn

Tórshavn eo kêr-benn an inizi Faero, ha gant 18 420 annezad ez eo ivez kêr vrasañ an enezeg. Emañ war enez Streymoy.
Parlamant ar vro, al Løgting, zo e karter Tinganes.
Anv ar gêr a dalvez Porzh Thor e faeroeg, diwar anv doue kozh ar Vikinged, Thor.

## Liammoù diavaez

* torshavn.fo – Lec’hienn an ti-kêr (e faeroeg hag e saozneg)
* visittorshavn.fo (e faeroeg, daneg ha saozneg)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tórtoles

Tórtoles zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Tùr Chliamainn

Tùr Chliamainn (Tour Klemañs), pe Eaglais Roghadal (Iliz Rodel) zo un iliz en Enez Na Hearadh e Bro-Skos.
# Tórtola de Henares

Tórtola de Henares zo ur gumun e proviñs Guadalajara, e Kastilha-La Mancha.
# Tórtoles de Esgueva

Tórtoles de Esgueva zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Týr

Er wengelouriezh lec'hlennat ez eo Týr (un anv boutin evit doue e norseg) doue an oabl, ar reizhded, an trec'h hag ar gadoniezh.
Týr a veze keñveriet ouzh an doue henroman Meurzh hervez un enskrivadur latin eus an III$^e$ kantved ouzh Moger Hadrian ; da skouer, Mars Thingsus a c'hall bout meizet evel Mars eus an Thing ("an emvod", anv an ti-kêr er broioù german). An nested etre Mars ha Tyr a c'hall bout gwelet en anv an deizioù : Tuesday, Meurzh e saozneg, a zeu eus Týr evel kendalvoud Mars.
Hervez an andonioù norsek ez eo Týr mab ar ramz (jötunn) Hymir, pe mab Odin er Skáldskaparmál.

## Levrlennadur

* (fr) Boyer, Régis. Les Vikings. Hachette, 2003(ISBN 2-01-235690-7)
* (en) Simek, Rudolf & Hall, Angela. A Dictionary of Northern Mythology. Boye6, 2008 (ISBN 0-85991-513-1)

## Daveoù

* ↑ Boyer 2003, p. 216.
* ↑ Simek & Hall 2007, p. 337.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tüfelsbrugg

An Tüfelsbrugg pe Teufelsbrücke (Pont an Diaoul) zo ur pont toet dreist ar stêr Sihl, en Egg bei Einsiedeln e Suis.

## Skeudennoù

* An Teufelsbrücke e-tal Egg.
* Ar Menez Etzel en adreñv.
* An Etzelpass gant an Teufelsbrücke .
* An Etzelpass gant an Teufelsbrücke .
* Taolenn ma lenner istor an Teufelsbrücke
# Türkmenabat

Türkmenabat, a oa anvet gwechall Чәрҗев - Çärjew e turkmeneg ha Чарджоу - Tchardjou e rusianeg, ha pelloc'h zo Amul, eo an eil kêr vrasañ e Turkmenistan. Kêr-benn proviñs Lebap eo. E 2009 e oa annezet gant war-dro 254 000 a dud.
# Zierbena

Zierbena zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
# Zifeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar zifeg (zyphe pe zophei) komzet gant tro-dro da 20 000 den en holl (1994) e Chin e Myanmar hag en India.
Div rannyezh zo :
* ar zifeg uhel
* ar zifeg izel

## Gwelet ivez

* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
# Zifiideged

Zifiideged :
| Ziphius cavirostris ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Isurzhad : | Odontoceti |
| Kerentiad : | Ziphiidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar zifiideged eo ar morviled a ya d'ober ar c'herentiad Ziphiidae e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù

6 genad zifiideged a zo:
* Berardius
* Hyperoodon
* Indopacetus
* Mesoplodon
* Tasmacetus
* Ziphius
# Zijpe

Zijpe (distagañ : ) a zo ur gumun (nederlandeg : gemeente) e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 11 538 annezad a oa enni d'an 31 a viz Mae 2009, ha 113, 35 km² eo gorread Zijpe (douar : 95,04 km², dour : 18,31 km²). Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Zijpe : Burgerbrug, Burgervlotbrug, Callantsoog, Groote Keeten, Oudesluis, Petten, Schagerbrug, Sint Maartensbrug, Sint Maartensvlotbrug, 't Zand.

## Kuzul-kêr

E kuzul-kêr Zijpe ez eus 15 dileuriad :
* BKV - 5 dileuriad
* CDA - 5 dileuriad
* PvdA - 3 dileuriad
* VVD - 2 zileuriad

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Zijpe
* Nieuws over Zijpe (keleier)
* Alles over Schagen FM, de lokale omroep voor Schagen, Zijpe, Niedorp en Harenkarspel
# Ziburu

Ziburu :
| Ar borzh. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Ciboure |
| Bro | Lapurdi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Departamant | Pireneoù-Atlantel |
| Arondisamant | Baiona |
| Kanton | Donibane Lohizune |
| Kod kumun | 64189 |
| Kod post | 64500 |
| Maer Amzer gefridi | Guy Poulou 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh tolpad-kêrioù Bro-Euskadi |
| Lec'hienn web | www.mairie-ciboure.com |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 6 109 ann. (2020) |
| Stankter | 821 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 83 m |
| Gorread | 7,44 km² |
| kemmañ |
Ziburu (Ciboure e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Donibane Lohizune, war aod ar Meurvor Atlantel.

## Skeudennoù

* Tour-tan Sokoa
* Kreñvlec'h Sokoa, savet gant Vauban
* Ti Maurice Ravel

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Zignago

Zignago zo ur gumun eus Italia, e Proviñs La Spezia, e rannvro Liguria.
# Ziklon B

Ziklon B eo anv ur c'hontamm oberiet gant ar gompagnunezh alaman Degesch (Deutsche Gesellschaft für Schädlingsbekämpfung mbH, ur skourr eus Degussa), graet da lazhañ amprevaned, ennañ trenkenn kianhidrik dreist-holl.
Aozet e oa bet gant ar c'himiour alaman Fritz Haber a-benn lazhañ razhed ha laou, da stourm ouzh ar vrec'h-du, war vourzh al listri dreist-holl.

## Perzhioù

Ar c'hontamm loenlazh-se a zo mougus. Pa vez graet gantañ e sav kianur hidrogen diwarnañ, ur gaz kontammus ha lazhus.

## Implij ar Zyklon B gant an nazied

P'edont o klask an tu da lazhañ tud a vil vernioù e voe ampouet ar Ziklon B e miz Kerzu 1941 gant an nazied war brizonidi rus en Auschwitz. Gant Rudolf Höss, komandant Auschwitz, e voe kavet aesoc'h ober gant Ziklon B eget gant monoksid karbon evit lazhañ an dud a veze kaset dezhañ.
Kambreier-gaz a voe savet gant an nazied er c'hampoù-diouennañ ha bac'hañ evit lazhañ meur a gant den war un dro gant Ziklon B. Betek 1945 e voe implijet ar c'hambreier-gaz.
Gant ar gengompagnunezh kimiek IG Farben dreist-holl e veze aozet ar gaz. E Bro-C'hall e veze graet ivez gant ur skourr gall-alaman e labouradeg Villers-Saint-Sépulcre, en Oise.
* Diazezoù
* Enepyuzevegezh • Gouennelouriezh • Naziegezh • Lezennoù Nürnberg • Eutanaziezh T-4 • Kamp-bac'h nazi • Roll kampoù-bac’h an nazied • Tric'horn (kampoù bac'h) • Gouennlazh
* Yuzevien
* Shoah
* Pogromoù : Nozvezh ar strink
* Ghettoioù an nazied : Ghetto Varsovia • Ghetto Łódź • Ghetto Krakovia • Theresienstadt
* Einsatzgruppen : Babi Yar • Rumbula • Lazhadeg Ponary • Lazhadeg Odessa
* Diskoulm diwezhañ : Kendiviz Wannsee • Aktion Reinhard • Ziklon B
* Kampoù-diouennañ : Auschwitz-Birkenau • Bełżec • Bergen-Belsen • Buchenwald • Chełmno • Dachau • Kreñvlec'h Breendonk • Oranienburg • Sachsenhausen • Sobibór • Treblinka
* Rezistañs : Emsav Ghetto Varsovia
* Romed
* Porajmos
* Slaved
* Generalplan Ost
* Heñvelrevaded ha Lesbianed
* Istor an dud heñvelrevel dindan ren an nazied
* Torfedourien bennañ
* Trede Reich : Adolf Hitler • Reinhard Heydrich • Adolf Eichmann • Heinrich Himmler • Rudolf Höss • SS • Gestapo
* Prosez Nürnberg
# Zifio Cuvier

Zifio Cuvier :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Ziphiidae |
| Genad : | Ziphius |
| Anv skiantel ||
| Ziphius cavirostris Cuvier, 1823 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Zifio Cuvier (Ziphius cavirostris) a zo ur morvil dantek. Ar spesad nemetañ eo er genad Ziphius.
# Zighoud Youcef (kêr)

Zighoud Youcef a zo ur gêr ag Aljeria. Roet eo bet anv ar stourmer brogarour Zighoud Youcef d'ar gêr anavezet a-raok gant an anv Smendou (pe, c'hoazh, Condé-Smendou, en amzer beli Bro-C'hall war Aljeria) dre ma oa hennezh ginidik ag ar gêr-se.
# Zigoitia

Zigoitia (Cigoitia e kastilhaneg ha diofisiel) zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.
# Toullañ stagell ar muzelloù bihan

Un doare toullgorferezh eo toullañ stagell ar muzelloù bihan, anvet "toullgorfadur fourchette" anezhañ ivez a-wezhoù.
Toullet e vez ar c'hroc'hen war riblenn penn-adreñv ar c'hourzh, da lâret eo tro-dro d'ar frenulum labiorum pudendi, evit gallout staliañ ur bravig ennañ, peurliesañ ur varrennig amañ, daoust ha ma c'heller gwiskañ ur walennig ivez.
# Toullañ goloenn an ellig

Un doare toullgorferezh eo toullañ goloenn an ellig. Toullet e vez goloenn an ellig (pe "pod an ellig"), evit gallout staliañ ur bravig ennañ, a c'hell bezañ ur walennig pe ur varrennig gromm en degouezh-mañ.
Toullet e c'hell bezañ kroc'hen goloenn an ellig a-led pe a-serzh, en ur chom hep toullañ mezenn an ellig hec'h-unan. Pa vez toullet a-serzh e van ar bravig a-blaen war mezenn an ellig ha neuze e c'hell kreskin kresk ar blijadur reizhel.
Pareañ a ra buanig a-walc'h (etre 4 ha 6 sizhunvezh peurvuiañ), met re eo diwall rak kleñvedoù-red keit ha m'emañ ar c'hloaz o pareañ.

## Liammoù diavaez

* Female Genital Piercing
# Toullañ muzelloù ar c'hourzh

Toullañ muzelloù ar c'hourzh zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez muzelloù ar c'hourzh evit gallout plantañ ur bravig ennañ. Toullet e c'hell bezañ ar muzelloù bras pe ar muzelloù bihan pe c'hoazh an daou war un dro, hag alies e vez staliet bravigoù a bep kenskeudennek an eil re e-keñver ar re all.
E-touez an holl zoareoù da doullañ ardivink-genel ar maouezed eo hemañ an hini a gaver an aliesañ, dreist-holl peogwir eo an hini aesañ da gas da benn.
Peurliesañ e pad hiroc'h ar maread pareañ pa douller ar muzelloù bras evit ar muzelloù bihañ, ha poaniusoc'h e vez ivez.
Staliañ a c'heller meur a zoare bravig er muzelloù bet toullet, met gwalennoùigoù e vezont peurliesañ.
Astennet e c'hell bezañ an toullañ, koulz er muzelloù bras hag er re vihan, evit staliañ enne bravigoù brasoc'h.
Un doare toullkorfadur a-vremañ eo hemañ, savet diwar bed ar sadomasocherezh er penn-kentañ ha deuet da vezañ boutinoc'h gant giz an toullkorfadur dre vras en Europa hag e Norzhamerika dreist-holl.
# Toullañ frenom ar c'halc'h

Un doare toullgorfañ eo ha gantañ e vez toullet ar stagell dindan ar c'halc'h.
Peurliesañ e vez staliet a-sonn war ar c'halc'h, met ral a wezh e vezont staliet war penn ar c'halc'h pe a-gostez dezhañ.
Padout a ra ar maread-pareañ etre 2 ha 5 sizhunvezh. Un toullgorfadur war-c'horre e c'hell bezañ. Met a-drugarez d'ar fed ma paree ar c'halc'h buan a-walc'h hag ivez d'ar fed m'emañ ar c'hroc'hen hepleg e vez distaolet seurt toullgorfadurioù gant ar c'horf kalz nebeutoc'h evit gant toullgorfadurioù war-c'horre boutinoc'h all .
Erbet e vez alies astenn an toull d'an nebeutañ ur miz goude m'eo pareet da vat..
Bez' e c'heller ivez kas da benn ur skalier war dre staliañ meur a doullgorfadur renk-ouzh-renk war ar frenom, klakaet a-wezhoù gant ul lorum, un hafada pe ur guiche.

## Istor

Hervez ul levr gantañ da ditl Die künstlichen Verunstaltungen des Körpers bei den Batta. Zeitschrift für Ethnologie (16:217-225) embannet e 1884 e veze toullet stagell ar c'halc'h gant ar bobl Timor en Indonezia evit gwellaat o buhez reizhel.
Evel meur a doullgorferezh all e veze graet gant paotred heñvelrevel da gentañ ha tud a blij dezhe ar sadomazoc'hegezh, met deuet eo da vezañ boutinoc'h abaoe m'eo deuet an toullgorferezh da vezañ ur c'hiz e sevenadur ar C'hornôg adal diwezh ar bloavezhioù 1980 ha deroù ar bloavezhioù 1990.
# Toullañ korn al lagad

Toullañ korn al lagad zo un doare toullgorferezh, anvet ivez toulladur enep-abrant (e saozneg: anti-eyebrow). Toullet e vez an izeloc'h evit an abrant e lodenn uhelañ ar akorn ar jod evit gallout plantañ ur bravig ennañ. Ar bravig a c'hell bezañ plantet a-serzh pe a-led.
Peurliesañ e implijer ur varrennig met gallout a reer implijout ur walennig ivez.
Etre 6 hag 8 sizhunvezh e pad ar maread pareañ dre vras.
Un doare toullgorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an doareoù toullgorfañ war-c'horre all.

## Pennadoù kar:

* Toullañ an abrant
# Toullañ pod ar vezenn

Un doare toullgorferezh eo toullañ ar pod-mezenn. Aes eo da gas da benn ha pareañ a ra buan-ha-buan.
Ret eo avat d'ur paotr a fell dezhañ toullañ pod e vezenn bezañ chomet didrodroc'h pe c'hoazh trodroc'het gant un tammig kroc'hen a-walc'h chomet war-lerc'h.
Par eo d'an toullgorferezh pa vez toullet goloenn ellig ar merc'hed.

## Gwelit ivez:

* Toullañ goloenn an ellig