# Kallisto (loarenn)

Kallisto :
| Europa ||
| Europa skeudennet gant Galileo ||
| Dizoloadenn ||
| Dizoloet gant | Galileo Galilei |
| Dizoloet d'ar | 7 Genver, 1610 |
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| radius krenn | 1,882,700 km |
| Kelc'htro | 11,829,000 km |
| Ezkreizennegezh | 0.0074 |
| Periapsis | 1,869,000 km |
| Apoapsis | 1,897,000 km |
| Prantad reveulziañ | 16.6890184 d |
| Tizh orbitel krenn | mui.: 8.265 km/s krenn: 8.204 km/s nebeut.: 8.143 km/s |
| Stouadur | 0.21° (diwar keheder Yaou) /2.02 (diwar an ekliptik) |
| Loarenn eus | Yaou |
| Doareennoù fizikel ||
| Treuzkiz krenn | 4820.6 km |
| Platadur | |
| Gorread | 7.3×10$^7$ km² |
| Volum | 5.9×10$^{10}$ km$^3$ |
| Mas | 1.0759×10$^{23}$ kg(0.018 Douar) |
| Stankter | 1.834 g/cm³ |
| Gravitadur gorre | 1.235m/s² (0.126 g) |
| Tizh achap | 2.440 km/s |
| Devezh | sinkron |
| Stouadur | 0° |
| Albedo | 0.17 |
| Sked dre wel | 5.7 |
| temp. gorre | ~120 K |
| Gwask atmosferel | dister-kenañ |
| Dioksid Karbon |
Kallisto (gresianeg Καλλιστώ) a zo unan eus loarennoù Yaou. Gant Galileo Galilei e oa dizoloet e 1610 hag an trede loarenn vrasañ eo e koskoriad an Heol. An hevelep ment ha Merc'her he-deus.

## Orin an anv

Callisto a zeu hec'h anv eus hini Kallisto, unan eus merc'hed Zeus.
Tra ma oa bet aliet anv "Kallisto" gant Simon Marius er XIV$^{vet}$ kantved ne implijod ket anezhañ kent an XXI$^{vet}$ kantved. Er skridoù steredoniezh abretoc'h e raed Yaou IV anezhi.

## Perzhioù fizikel
### Frammadur diabarzh

Kler Kallisto a c'holo ur gwiskad skorn a 150 km. Dindanañ e kaver ur meurvor dour holennet, dezhañ 10 km donder. Dizoloet e voe hemañ a-drugarez d'ur studi eus maez magnetik al loarenn. Kemm a ra hervez hini Yaou, ar pezh a zamveneg ez eus ur gwiskad materi-kas dindan ar c'hler. Diabarzh Kallisto dindan ar meurvor n'eo ket ken disheñvelaet hag hini al loarennoù galilean. Eus ur meskaj a skorn hag a reier eo kenaozet, war a seblant, gant ur c'henfeur reier seul vrasoc'h ma tostaer ouzh ar greizenn.
Eus 40% a skorn eo kenaozet hag he stankder a zo bihanoc'h eget hini an holl loarennoù galilean arall.

### Torosadennadurioù

Kallisto eo al loarenn ma'z eus ar muiañ a grateroù e Koskoriad an Heol. kement krater nevez a c'holofe unan kozh pe un darn anezhañ. Ar re-mañ a zo an torosadennadurioù nemeto war he gorre ha ne weler tamm menez ebet. Hemañ zo efed rimierezh dibaouez ar skorn war gorre al loarenn, abaoe kantadoù milionoù a vloavezhioù (ar garreg a gaver war gorre al loarenn zo 4 miliard bloavezh moarvat, da lâret eo tost ken kozh ha Koskoriad an Heol), he deus plaenet ar menezioù hag ar c'hraterioù koshañ.
Daou grater bras-kenañ a gaver war C'hallisto : Valhalla, a dizh e wallennoù 3.000 km treuz hag Asgard zo 1.600 km treuz dezhañ. Un torosadennadur dedennus arall a zo Gipul Catena, ul linenn hir a grateroù a voe krouet, war a seblant, gant ur blanedennig digenstaget dindan efed gravitadur Yaou.
Er c'hontrol da C'hanymede ez eus nebeut a roudoù oberiantiz tektonik war c'horre Kallisto. Zoken ma'z eo heñvel a-walc'h he c'henaozadur e seblant hec'h istor douaroniel bezañ kalz eeunoc'h. Abeg an disheñvelder-mañ ne gomprener ket mat c'hoazh.

### Atmosferenn

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Kallisto he deus un atmosferenn dister-kenañ a ya dioksid karbon d'he ober.. Dizoloet e oa gant Near Infrared Mapping Spectrometer (NIMS) Galileo a-drugarez d'e feur absorption feature tost d'an hirder gwagenn 4.2 mikrometr. Soñjal a reer e tizh ar gwask war e gorre 7.5 p bar hag ar fetisted – 4×10$^8$ cm$^{−3}$. Abalamour ma vefe kollet un aergelc'h ken tanv e korf ~4 devezh e soñj ar skiantourien e vez adnevezet dibaouez, marteze dre aezhennadur goustad ar skorn dioksid karbon a gaver e gwiskad skorn al loarenn.

## Notennoù

* 1 2 Carlson, R. W., et al. (1999). "A Tenuous Carbon Dioxide Atmosphere on Jupiter's Moon Callisto". Science 283: 820-821. DOI:10.1126/science.283.5403.820

## Liammoù diavaez

Kallisto
* Loarennoù Yaou
* Adrastrea | Aitne | Amalthea | Ananke | Aoede | Arche | Autonoe | Callisto | Callirrhoe | Carme | Chaldene | Cyllene | Elara | Erinome | Euanthe | Eukelade | Euporie | Europa | Eurydome | Ganymede | Harpalyke | Hegemone | Helike | Hermippe | Himalia | Io | Iocaste | Isonoe | Kale | Kallichore | Kalyke | Karpo | Kore | Leda | Lysithea | Megaclite | Metis | Mneme | Orthosie | Pasiphae | Pasithee | Praxidike | Sinope | Sponde | Taygete | Thebe | Thelxinoe | Themisto | Thyone
* S/2000 J 11 | S/2003 J 2 | S/2003 J 3 | S/2003 J 4 | S/2003 J 5 | S/2003 J 9 | S/2003 J 10 | S/2003 J 12 | S/2003 J 15 | S/2003 J 16 | S/2003 J 17 | S/2003 J 18 | S/2003 J 19 | S/2003 J 23
* Yaou | Koskoriad an Heol