OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emgann Missionary Ridge

Emgann Missionary Ridge (saozneg: Battle of Missionary Ridge) a oa bet stourmet d'ar 25 a viz Du 1863, evel lodenn eus Kampagn Chattanooga e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Goude trec'h an Unaniezh en Emgann Lookout Mountain d'ar 24 a viz Du, nerzhioù lu an Unaniezh eus Rann vilourel ar Mississippi renet gant ar Maj. Jen. Ulysses S. Grant o devoe taget ha trec'het nerzhioù ar C'hengevread eus an Army of Tennessee renet gant ar Jeneral Braxton Bragg ; rediet e oant bet da gilañ betek Georgia.

## Disoc'h

E-kerzh an nozvezh, Bragg en doa roet urzh d'an nerzhioù kevredet da gilañ betek arsav Chickamauga eus ar Western and Atlantic Railroad. En deiz war-lerc'h e voe kendalc'het ar giladenn war-zu Dalton, e Georgia, rannet e div golonenn, pep hini o heuliañ un hent disheñvel. An argadenn urzhiet gant Grant a voe daleet dre nerzh- kalon Patrick Cleburne hag e soudarded e-pad Emgann Ringgold Gap.
Kolloù an Union Army en emgannoù evit Chattanooga (Orchard Knob, Lookout Mountain, ha Missionary Ridge) a voe e-tro 5 824 a dud (753 lazhet, 4722 gloazet ha 349 steuziet) diwar un hollad a 56 000 den implijet war an dachenn. Evit Lu ar C'hengevread e voe kollet 6 667 a dud (361 lazhet, 2 160 gloazet, ha 4146 steuziet, darn anezho prizoniet) diwar un hollad 44 000 den. Marteze e vefe bet uheloc'h kolloù ar Su ; Grant a embannas en doa graet 6 142 a brizonidi. Ouzhpenn-se, an Union Army a embannas en doa tapet 40 kanol. Pa voe goulennet gant un aluzenner d'ar Jeneral Thomas hag-eñ e oa gwelloc'h beziañ ar re varv hervez o Stad orin er vered vilourel nevez-savet, Thomas en devoa respontet « Mix 'em up. I'm tired of states' rights », da lavarout eo « Kemmeskit 'ne'o. Skuizh on aet gant gwirioù ar Stadoù ».
# Emgann Mons Graupius

Emgann Mons Graupius a c'hoarvezas e 83, pe 84, en hanternoz da Galedonia (Bro-Skos a-vremañ), etre lu Henroma, renet gant Gnaeus Julius Agricola, hag ar Bikted, pe Galedonii, renet gant Kalgakos.
Daoust ma voe trec'h ar Romaned ne voe ket kaset pelloc'h o ergerzhadenn ganto e bro ar Bikted.
# Emgann Mosoul

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Emgann Mosoul a c'hell bezañ anv meur a emgann istorel a zo bet pe nepell diouzh kêr Moṣoul pe e-barzh ar gêr-se en Irak.

## Krennamzer

* Emgann Mosoul (1107), pa voe aloubet kêr gant ar sultan Seldjouki Kilij Arslan Iañ

## Aloubadeg Irak 2003

* Emgann Mosoul (2004), emgann e-pad Brezel Irak
* Argadenn Mosoul (2008), lodenn eus Kampagn Ninive

## Brezel sivil Irak

E-pad brezel diabarzh Irak a-enep ar Stad Islamek
* Kouezhadenn Mosoul, emgann e miz Even 2014 pa voe aloubet ar gêr gant ar Stad Islamek
* Argadenn Mosoul (2015), argadennn evit adkemer ar gêr digant ar Stad Islamek e 2015
* Argadenn Mosoul (2016), argadenn evit adkemer ar gêr digant ar Stad Islamek e 2016
* Emgann Mosoul (2016), tagadenn veur war Mosoul evit adkemer ar gêr kroget d'ar 16 a viz Here 2016
* Evit an emgannoù koshoc'h gwellit Emgann Nineve.
# Emgann Montenotte

E Cairo Montenotte, e-kichen Savona, en Italia, e voe faezhet soudarded aostrian ar jeneral Jean-Pierre de Beaulieu gant re Napoléon Bonaparte en emgann Montenotte d'an 12 a viz Ebrel 1796.
# Gave d'Oloron

Ar gave d'Oloron (pe Lo Gave d'Auloron pe Gave de Sauvatèrra pe Lo Gaver ) zo ur stêr eus Bearn ha Gwaskogn hag a ziskenn eus ar Pireneoù, en departamantoù Pyrénées-Atlantiques ha Landes.

## An anv

Ar ger gave a dalv kement ha froud.

## Dopuaroniezh

C'hoarvezout a ra ar stêr en Oloron-Sainte-Marie e Pyrénées-Atlantiques, eus kember ar gave d'Aspe, gave de Pau, hag ar gave d'Ossau (Gave d'Aussau).
A-raok erruout e Peyrehorade e kember ivez ar gave de Pau en departamant Landes ma reont ar gaves réunis (froudoù kemmesk) a-raok en em deurel en Adour. 149 km hed zo dezhi.

## Departamantoù ha kêrioù treuzet
### Pyrénées-Atlantiques

| Abitain Andrein Araujuzon Araux Aren Athos-Aspis Audaux Auterrive Autevielle-Saint-Martin-Bideren Barraute-Camu Bastanès Bugnein | Carresse-Cassaber Castagnède Castetbon Castetnau-Camblong Dognen Escos Estos Géronce Guinarthe-Parenties Gurs Jasses Laàs | Ledeuix Léren Méritein Montfort Moumour Narp Navarrenx Oloron-Sainte-Marie Oraàs Orin Ossenx Poey-d'Oloron | Préchacq-Josbaig Préchacq-Navarrenx Saint-Dos Saint-Gladie-Arrive-Munein Saint-Pé-de-Léren Saucède Sauveterre-de-Béarn Sus Susmiou Verdets Viellenave-de-Navarrenx |

### Landes

* Peyrehorade
* Sorde-l'Abbaye
# Gautegiz-Arteaga

Gautegiz-Arteaga (Gautéguiz de Arteaga e spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
# Gavaudan

Ar Gavaudan pe Gevaudan (okitaneg; Gabalitanus pagus e latin; Gévaudan e galleg) a zo ur vroig istorel hag a oa ur gontelezh e Lengadok, en Okitania. Mende e oa ar gêr-benn, ha kêr an eskob.
Gant an Dispac'h gall e 1790 e oa aet d'ober ar pezh a zo bremañ departamant al Lozère, war-bouez un darnig, kanton Saugues, a oa bet staget ouzh an Haute-Loire.
Brudet e voe en XVIIIvet kantved gant istor Loen Gavaudan.
# Gaur

Gaur :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Bovinae |
| Genad : | Bos (genad) |
| Anv skiantel ||
| Bos gaurus Smith, 1827 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gaur (Bos gaurus) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e su ha gevred Azia. Stumm doñvaet ar gaur a vez graet gayal anezhañ.
# Gauteng

Gauteng a zo unan eus proviñsoù Suafrika. Pretoria eo ar gêr-benn. Stummet eo diwar ul lodenn eus Transvaal.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar gouarnamant lec'hel
* Touristerezh Gauteng
# Gautier

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Gautier zo stumm gallek anv-badez Gaoter. A-orin frankek eo. Roet e veze alies er Grennamzer, bremañ e vez kavet evel anv-tiegezh dreist-holl. Stank eo an anv e Breizh-Uhel.
Gauthier ha Gaultier zo stummoù all.

## Er Grennamzer

* Gautier Sans-Avoir (marvet e 1096), unan eus pennoù kroaziadeg ar bobl
* Gauthier de Coinci (1177-1236), trouver pikardat
* Philippe Gautier de Châtillon (1135-1201), barzh eus Reims

## Anv-tiegezh
### Breizh

* Jean Gautier (1678-1743), mezeg
* Nicolas Hyacinthe Gautier (1774-1809), jeneral
* Émile Gautier (1853-1937), kazetenner
* Gustave Gautier, muiañ anavezet dindan e anv aktour Gustave Gallet (1875-1955)
* Élie Gautier (1903-1987), beleg
* Gisèle Gautier (1938), politikourez, maerez Kerc'hfaou, senedourez, kuzulierez rannvro
* Jean-Yves Gautier (1938-2000), bevoniour
* Jean-Yves Gautier (1942), aktour
* Charles Gautier (1945-2014), maer Sant-Ervlan
* Loïc Gautier (1954), melldroader
* Alain Gautier (1962), bageer dre-lien
* Cyril Gautier (1987), marc'hhouarner

### Bro-C'hall

* Théophile Gautier (1811-1872), skrivagner
* Judith Gautier (1845-1917), skrivagnerez, merc'h d'an hini kent
* Émile-Félix Gautier (1864-1940), tudour ha douaroniour an Impalaeriezh trevadennel gall
* Jean-Jacques Gautier (1908-1986), kazetenner ha romantour
* Denis Gautier-Sauvagnac (1943), kargiad uhel
* Louis Gautier (1956), kargiad uhel

### Italia

* Valentina Gautier (1961), kanerez

### Suis

* Émile Gautier (1822-1891), steredoniour ha milour
* Lucien Gautier (1850-1924), teologour protestant

## Anv-lec'h

* Gautier, kêr er Stadoù-Unanet
* Pleumeur-Gautier, anv gallek kumun Pleuveur-Gaoter e Bro-Dreger
* Gautier, krater war ar blanedenn Gwener, en enor da Judith Gautier

## A bep seurt

* Gautier, un embregerezh arrebeuri eus Vañde
* Cognac Gautier, un embregerezh kognak

## Gwelet ivez

* Vautier
* Walter
# Gavardo

Gavardo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Gavareg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.7 eo ar gavareg (gavar, gawar, rtchi pe kortchi) komzet gant tro-dro da 5.000 den e norzh Kameroun (1992).
Tost a-walc'h eo d'ar bouwaleg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Gaume

Gaume zo ur rann eus Loren Belgia, e kreisteiz Proviñs Luksembourg, e Belgia. Virton eo ar gêr vrasañ. Ur rannyezh lec'hel zo, anvet gaumais.
# Difenner ar gwirioù

Savet e oa bet karg an Difenner ar Gwirioù e 2008 er Stad c'hall. Ar sistem-se en deus ar gwir da venegiñ e ali met ket da varnañ an diforc'hidigezh bet graet. Ouzhpenn-se e c'hall lakaat e plas oberennoù a-benn lakaat da cheñch pleustroù an oberennoù sokial.
An difenner a zo anvet gant prezidant ar republik e plas e-pad 6 vloaz. N'hall ket bezañ anvet en-dro ha n'haller ket terriñ anezhañ diwar e garg.
Kinnig a ra Difenner ar Gwirioù : ul lezenn dre gaer, erbedoù, goulennadegoù eus kastizioù, evezhierezh dirak ar barner.
Hervez un enklask bet kaset gant ar sistem-se, diskouezet e oa bet, e 2017, o doa bet 54% eus an dud goulennaet kudennoù da ziskoulmañ ur gudenn gant ur velestradurezh pe ur servij publik.
E Genver 2018 e oa bet ur c'hresk eus ar c'hlemmoù eus 7%. Diskouez a ra neuze e vez sikouret an dud gant diaezamantoù en un doare aesoc'h gant Difenner ar Gwirioù.
# Difrenestriñ Praha
## Kentañ difrenestriñ Praha

Kentañ difrenestriñ Praha a c’hoarvezas da vare ar brezel a-enep d’an husited. Daoust ma oa bet devet Jan Hus d’ar 6 a viz Gouere 1415 (lakaet e oa bet da zisivouder gant sened-iliz Konstans), e chome c’hoazh kalz tud a save a-du gant e vennozhioù, ha en o fenn e oa ar prezegenner Jan Želivský.
D’an 30 a viz Gouere 1419 e voe taolet ur maen eus ti-kêr Kêr Nevez Praha pa dremene ul lidkerzh kaset gant Jan Želivský. Diouzhtu e krogas ar re a-du gantañ da argadiñ an ti-kêr. Teurela rejont seizh chevin katolik dre ar prinistri. Kouezhañ a rejont war goafioù an dud bodet tro-dro, ha peurlazhet e voent ganto. Goude-se e voe devet ilizoù hag manatiez katolik.
D’ar 16 a viz Eost 1419 e varvas a roue Venceslas Iañ an Impalaeriezh Santel. Kemeret e voe e blas gant e vreur, Sigismon Iañ an Impalaeriezh santel roue Hungaria-Croatia abaoe 1387 hag impalaer Alamagn abaoe 1411. Ehmañ a fellas dezhañ lakaat un termen d’an emsavadeg. Padout a reas ar c’hroaziadegoù a-enep an husited betek 1436.

## Eil difrenestriñ Praha

D’an 23 a viz Mae 1618 ez eas un dileuriadur protestanted Bohemia, kaset gant kont Thurn, da welout ar roue Mathias 1añ an Impalaeriezh Santel en e lojeiz e kastell Praha; a-benn klemm peogwir e oa bet serret daou dempl protestant e Broumov hag e Hrob. Gant breur a roue (Rodolf II an Impalaeriezh Santel, a familh Habsburg) e oa bet embannet (e 1609) e vefe doujet ouzh gwir ar brotestanted da vevañ diouzh o c’hredenn. Mathias n’en doa hêr ebet, neuze e tibabas e genderv, Ferdinand II an Impalaeriezh Santel, hag arc’hdug Styria, da vezañ roue war e lerc’h. Met ur c’hatolik taer a oa anezhañ, ha stourm a rae a-enep d’ar brotestanted. E-kerzh an emvod e savas reuz etre dileuridi ar roue hag an dileuriadur protestant. Daou c’houarnour eus tu Habsburg, Wilhelm Slavata ha Jaroslav Martinic, hag unan eus o mevelien anvet Fabricius, a voe taolet dre prinistri ar palez. N’o doe ket kalz a zroug dre ma kouezhjont war ur bern teil. An difrenestriñ-se a voe penn-kentañ Brezel Tregont Vloaz.

## Trede difrenestriñ Praha

Un trede difrenestriñ a c’hoarvezas e Praha d’an 10 a viz Meurzh 1948, ur miz goude ma vefe bet savet ar gouarnamant komunour. Adkavet e voe korf Jan Masaryk, ministr aferioù diavaez Tchekoslovakia (hag ar ministr nemetañ ne oa na komunour na sokialour) dindan prinistri sal-dour e vinistrerezh. E penn-kentañ 2004 ec'h embannas ar polis e oa bet taolet dre ar prenestr, padal e oa bet lavaret betek-henn e oa en em zistrujet.
# Difriadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen difriadur (saoz.: denasalisation) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ar fed ma vez vet kollet friadur ur sonenn bennak, peurliesañ ur gensonenn.
Degouezhout a ra an difriadur a-wezhoù dre ma'c'h ur yezh o tiorrenn a-hed ar wezh, evel da skouer ar fed m'eo deuet da vezañ damdifriet ar silabennoù oc'h achuiñ ez-istorel gant ur gensonenn dre fri, d.s. pain ("bara"). E gresianeg a-vremañ e vez difriet meur a heuliadoù kensonennoù enne ur gensonenn dre serriñ mui ur kensonenn dre fri, d.s. κομπολόι ("komboloi") distaget [kombo'loj] pe [kobo'loj].
Alies e vez difriet kensonennoù ivez pa vez tapet ur sifern gant unan bennak hag unan eus perzhioù doare-komz ar babigoù an hini eo peurliesañ.
Bez' e c'hell an difriadur bezañ produet ivez gant tud siek o distagadur.
Merket e vez an difriadur hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel ledanet dre skrivañ ar sin diaktritek < ͊> a-us d'un arouezenn bennañ, da skouer [m͊].

## Gwelit ivez:

* Kensonenn dre fri
* Friadur
# Digain

Ur sant brezhon e oa Digain, war-dro deroù ar Vvet kantved, en hanternoz Kembre.
Hervez a gonter e oa mab da Gustennin Gorneu,roue brezhon Dumnonia. Mar deo gwir e c'hallfe bezañ breur da Erbin ha eontr da Geraint fab Erbin, unan eus harozed Y Tair Rhamant.
Ouzh anv Digain n'eus stag nemet un iliz, hini Llangernyw, e kontelezh Conwy bremañ. Ur feunteun zo, anvet Ffynnon Ddigain, e Coed Digain, tost d'ar gêriadenn.

## Levrlennadur

* T. D. Breverton, The Book of Welsh Saints (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2000)
* Rachel Bromwich (gol.), Trioedd Ynys Prydein (Caerdydd, 1978; argraffiad newydd 1991)
# Digaroeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tanek eo an digaroeg (digaro, taaon, taron pe taying) komzet gant tro-tro da 33.000 den en Assam en India.
Tost-tre eo d'an idoueg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù norzh asamek
# Difenn ha surentez

E meur a vro e vez dispartiet an nerzhioù milourel a zo o fal difenn ar vro ouzh an tagadennoù o tont eus an diavaez hag an nerzhioù polis troet war-zu kendalc'h an urzh ha difenn ouzh gwalloberioù a c'hell bezañ graet gant annezerien 'zo. Ober a ra an nerzhioù milourel hag an nerzhioù-polis war-dro ar surentez ivez, met bez' ez eus servijoù surentez all evel ar bomperien hag ar saveteerien.

## Luioù

A-wechoù armeoù
* Lu gall
* Lu saoz

## Polisoù

* Archeriezh
* Polis gall

## Surentez keodedel

* Pomperien
* Saveteerien
# Difraosterien Rochdale

Ar Rochdale Society of Equitable Pioneers (Kevarzhe Difraosterien Reizh Rochdale), krouet e 1844, a vez sellet outi peurvuiañ evel ar c'hentañ embregerezh kevelourel deuet da benn, hag a bourvezas an diazez evit al luskad kevelourel a-vremañ. Daoust ma 'z eus tabut war ar fet ma oa da vat o c'hevarzhe ar strollad kentañ a c'haller ober ur gevelouri anezhañ, Difraosterien Rochdale o deus tapet brud evit bezañ savelet Pennaennoù Rochdale, un teskad mennadoù a geveliñ a dalvez da ziazez ar pennaennoù ma vez korvoet kevelourioù dre ar bed hiziv an deiz. Ar patrom lakaet e pleustr gant Difraosterien Rochdale a vez sudiet e korf an Armerzh kevelourel.

## Istor

Kevarzhe Difraosterien Reizh Rochdale a oa ur strollad a 28 gwiader hag artizaned all e Rochdale, Bro-Saoz, a zo bet stummet e 1844. Dre troe muioc'h-mui a labourerien berzhek da baour gant mekanikadur an Dispac'h Greantel, ar vicherourien-se a zivizas en em strollañ evit digeriñ o stal dezho a werzhfe reizhoù boued na oant ket mui evit prenañ paneveti. Tennet ganto kentel eus an taolioù-arnod kent a gevelerezh bet c'hwitet, sevel a rejont Pennaennoù Rochdale bremañ hollvrudet, hag en ur ober pevar miz e strivjont a-benn da zaspugn a-gevret ul lur saoz dre zen a rae un hollad a 28 lur a gevala. D'an 21 a viz Du 1844 e voe digoret ganto o stal gant un dibab treut a amann, sukr, bleud, yod-kerc'h hag un nebeud gouloù-koar. Tri miz diwezhatoc'h e voe ledanaet o dibab dre lakaat ennañ te ha butun, ha dizale e voent brudet evit pourchas madoù naturel uhel o ferzhded.
Stal orin an Difraosterien e bali Toad a zo bet graet ur mirdi koun anezhi.

## Liammoù diavaez

* Abadenn ar BBC : Difraosterien Rochdale
* Mirdi Difraosterien Rochdale
* Holloueziadur Columbia : Kevarzhe Difraosterien Reizh Rochdale
* Ar Skolaj Kevelourel : Difraosterien Rochdale
# Digefridieladur (relijion, Rouantelezh-Unanaet)

E saozneg Disestablishment, digefredieladur an Iliz anglikan, a empleg an disrann diouzh arc'hskopti Canterbury, a voe goulennet ha tizhet e Iwerzhon e 1869 hag e Kembre etre 1914 ha 1920. Hiziv an deiz e stourm al luskad Fry an Spyrys evit digefredielaat an Iliz anglikan e Kernev-Veur
# Decius

Un impalaer roman e oa Gaius Messius Quintus Traianus Decius (ganet e 201, marvet en emgann e 251). E-pad daou vloaz e renas, adal 249 betek 251. E 251 e kenrenas gant e vab Herennius Etruscus. O-daou e voent lazhet en Emgann Abrittus.

## Yaouankiz ha donedigezh d'ar galloud

Ganet e oa Decius e Budalia (e-kichen Sirmium, e Panonnia). An hini kentañ eus an Impalaerien Ilirianek e voe. N'ouzer ket gwall dro eus e e yaouankiz. Konsul a oa e 232 ha rener Moesia ha Germania Inferior er bloaz goude. Etre 235 ha 238 e oa o ren en Hispania Tarraconensis. Urbanus Praefectus Roma e voe e-pad darn gentañ ren Fulup an Arab.
War-dro 245 e voe anvet gant Fulup da jeneral ul lu vras staliet war-dro lez an Danav. E 248 pe 249 e voe kaset da vrezeliñ e Panonia ha Mesia, da voustrañ emsavidigezh Tiberius Claudius Pacatianus. Fulor enno abalamour d'ar peoc'h en doa sinet Fulup gant Sasanided e redias e soudarded d'en em embannañ impalaer.
Decius a voe trec'h war Fulup e-kichen Verona hag anavezet e voe gant ar sened evel an impalaer reizh.

## Renadur

Ur merour barrek hag ur soudard peurvat a oa Decius. Strivañ a reas d'adaozan galloud ar stad dre stourm ouzh an enebourien diavaez ha dre nevesaat ar relijion ofisiel.

## Heskinerezh ar gristenien

Pouezus eo "Heskinerezh Decius" en istor an Iliz Gatolik met ne vez ket komzet kalz diwar-e-benn e testennoù ofisiel. E 250 e kemeras Decius ur gourc'hemen a-enep ar gristenien a gave-eñv arvarus evit unander an impalaerezh. Goulenn a reas ma raje an eskibien un aberzh d'an impalaer, ar pezh a nac'hjont ober.
D'an ampoent-se e voe gwastet an impalaerezh gant Bosenn Antonin ha seblout a ra o doa dianzavet o feiz un niver bras a gristenien, digalonekaet gant ar c'hleñvded.
Gant Galienus hepken, e 260-1, e voe dilamet gourc'hemenn Decius.

## Ar brezel a-enep ar C'hoted

E-pad ren Decius e teuas ar C'hoted war wel evit ar wech kentañ e istor an impalaeriezh. Bleniet gant rou Cniva e raent redadegoù e Moesia ha Trakia. Kouezhañ warno a reas Decius e 251, tra m'edont o sezizañ kêr Nikopolis, hag o rediañ da dec'hel. Ne zeuas ket Decius a-benn d'o feurdrec'hiñ avat, ha ret e voe dezhañ mont d'o zrec'hiñ en-dro pa argadas Cniva ar c'hamp roman.
Kemer Philipopolis a reas ar C'hoted neuze, en em embannas he c'hommandant, Gaius Julius Priscus impalaer gant skoazell Cniva. Skuizhet e voe ar C'hoted gant seziz Philipopolis ha klask a rejont marc'hata.
Decius, a oa deuet a-benn d'o enkelc'hiañ, ha nac'has hag argadiñ anezho a reas. En ur c'heun en Dobrujda e c'hoarvezas an emgann diwezhañ. Ur gwallreuz spontus e voe Emgann Abrittus d'ar Romaned.
Hervez Jordanes e voe lazhet gant ur saezh mab Decius, Herennius Etruscus e deroù an emgann, tra ma varvas Decius pa oa peurzistrujet e lu. Decius a oa bet ar c'hentañ impalaer roman o vervel e-kerzh un emgann a-enep enebourien estren.

## Gwelet ivez

* Herennius Etruscus
* Trebonianus Gallus
An Impalaerien roman :
| Anarkiezh vilourel |||
| En e raok : Fulup an Arab | Decius gant Herennius Etruscus (249 - 251) | War e lerc'h : Hostilianus |
| Heuliad Henroma |||
# Deconychura

Deconychura :
| D. longicauda, luc'hskeudennet e Presidente Figueiredo (Amazonas (Brazil)). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Furnariidae |
| Anv skiantel ||
| Deconychura Cherrie, 1891 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Deconychura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1891 gant an ergerzher ha naturour stadunanat George Kruck Cherrie (1865-1948).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Deconychura longicauda
** D. l. connectens, darienensis, longicauda, minor, pallida, typica ha zimmeri,
* Deconychura stictolaema
** D. s. clarior, secunda ha stictolaema.
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, dek (10) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Furnariidae/Deconychura (lennet e-barzh d'an 30 a viz Mezheven 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dedza (distrig)

Dedza zo un distrig eus Malawi.

## Daveenn

* ↑ Ofis Broadel stadegoù Malawi
g • ka • keDistrigoù Malawi :
| Rannvro an Norzh | Chitipa · Karonga · Likoma · Mzimba · Nkhata Bay · Rumphi |
| Rannvro ar C'hreiz | Dedza · Dowa · Kasungu · Lilongwe · Mchinji · Nkhotakota · Ntcheu · Ntchisi · Salima |
| Rannvro ar Su | Balaka · Blantyre · Chikwawa · Chiradzulu · Machinga · Mangochi · Mulanje · Mwanza · Neno · Nsanje · Phalombe · Thyolo · Zomba |
# Decollatura

Decollatura zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
# Dee Caffari

Denise Caffari pe Dee Caffari, bet ganet d'an 23 a viz Genver 1973 e Watford (Hertfordshire, Bro-Saoz), a zo ur vageerez-dre-lien vreizhveuriat.
D'an 18 a viz Mae 2006, goude 178 devezh war vor, eo kentañ bageerez oc'h ober tro ar bed hec'h-unan hep skoazell a reter da gornôg.
E 2008 emañ da 8vet er redadeg STAR (Single-handed Trans-Atlantic Race) e-bourzh Aviva.
Er redadeg Vendée Globe 2008-2009 emañ da 6vet, ha setu hi an hini gentañ oc'h ober tro ar bed hec'h-unan a reter da gornôg hag a gornôg da reter.
# Dedi

Un dedi zo ul lizher, pa vez hir, pe ur skridig div pe deir linenn, savet gant oberour ul levr, pe un oberenn all, d'e ginnig d'un den all.
# Deelgemeente

Deelgemeente (da lavaret eo: damgumun) eo an anv a vez roet da isrannoù ar c'humunioù e Belgia hag en Izelvroioù.

## Belgia

Kement kumun a oa anezhi evel framm distag d'ar 1añ a viz Genver 1961, ha ne oa mui anezhi d'ar 1añ a viz Genver 1977 a zo bet lakaet da deelgemeente e lod brasañ ar c'humunioù.
Peurliesañ ne dalvez ket an deelgemeenten da frammoù melestradurel. Nemet en Antwerpen : eno e vezont gwelet evel al live melestradur izelañ, hag e vez graet distrigoù anezho.
Sellet ivez ouzh Kêrioù Belgia hag ouzh ar Rummad "Kumunioù Belgia".

## Izelvroioù

Deelgemeenten a gaver e Rotterdam hag en Amsterdam. 14 eus ar 15 deelgemeenten a gaver en Amsterdam a vez graet stadsdeel anezho.
E pep deelgemeente e kaver ur maer (deelgemeentevoorziter), chevined (deelgemeentewethouders) hag ur vodadeg dilennet (deelgemeenteraad).
# Decimoputzu

Decimoputzu zo ur gumun italian, e proviñs Sud Sardegna ha rannvro emren Sardigna.
# Ded Moroz

Ded Moroz (Дед Мороз e ruseg, Дзед Мароз e belaruseg, Дід Мороз en ukraineg), pe Dedushka Moroz (Дедушка Мороз e ruseg) eo paotr kozh ar skorn, e broioù slavek zo (Rusia, Belarus, ...). Tennañ a ra e boltred da Tad-kozh an Nedeleg er broioù kornôk bremañ, met n'eo ket ar memes den ha ne vez ket lidet Nedeleg ahont er memes koulz. Kontet e vez e tegas profoù d'ar vugale met roet e vezont da zeiz kentañ ar bloaz.
Ded Moroz en deus ur verc'h-vihan, Snegourotchka, ur plac'h yaouank hag a zeu gantañ da reiñ profoù d'ar vugale ha da skoazellañ anezhañ. E Veliki Oustug emañ o chom, en un ti bras. Hag e verc'h-vihan he deus he zi e Kostroma.

## Pennad kar

* Morozko
# Dedemsvaart (kanol)

Dedemsvaart a zo ur ganol e proviñs Overijssel en Izelvroioù.
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù