OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Elementary (stirad skinwel)

Elementary a zo ur stirad stadunanat o tiskouez Sherlock Holmes, tudenn Sir Arthur Conan Doyle, azasaet evit ar bed a-vremañ. Krouet eo bet gant Robert Doherty. An aktourien bennañ eo Jonny Lee Miller a c'hoari Sherlock Holmes ha Lucy Liu a c'hoari Dr. Joan Watson.
Ar c'houlzad kentañ a voe skignet war CBS d'ar 27 a viz Gwengolo 2012 ; an eil e miz Gwengolo 2013 ; an trede e miz Here 2014 ; ar pevare e miz Du 2015. Tremen a ra an traoù peurliesañ e kêr New York.

## An istor

Heuliañ a reer Holmes a zo o klask pareañ eus bezañ bet e dalc'h an dramm. A-raok e oa alier evit Scotland Yard ha bremañ e skoazell polis New York, an New York Police Department, en o enklaskoù. Alies e sav jeu etrezañ hag ar c'habiten Thomas Gregson (Aidan Quinn) abalamour d'an nebeud a bled taolet gantañ ouzh reolennoù an enklaskoù polis. Doujañs o deus an eil evit egile koulskoude.
Gantañ e vez an Dr. Joan Watson a oa, da gentañ, e skoazellerez evit en em zizober diouzh an dramm. Evit se en doa gopred ar surjianez bet. Deuet eo bremañ da vezañ e zeskardez war ar vicher enklasker.
Kavout a reer evel-just tudenn e enebour padus ar c'helenner Moriarty, amañ ur vaouez (Jamie Moriarty) c'hoariet gant Natalie Dormer. Tudennoù all a gaver alies evel an enseller Marcus Bell (Jon Michael Hill) ha breur Holmes, Mycroft, c'hoariet gant Rhys Ifans, a glask lakaat anezhañ da zistreiñ da Vreizh-Veur.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* (en) Elementary war Internet Movie Database
* Elementary war Allociné
# Elektrotakiskop

An elektrotakiskop a voe unan eus an ardivinkoù kentañ bet ijinet a-benn diskouez skeudennoù fiñvus. Ijinet e voe e 1887 gant al luc'hskeudenner Alaman Ottomar Anschütz (1846-1907). Dreistpad al luc'hsae eo pennaenn an elektrotakiskop : lakaet e vez un heuliad skeudennoù o tibunañ buan evit reiñ kammzerc'h ar fiñv, alese an tresadennoù-bev hag ar sinema.
Eus ar ger latin skiantel electrum "goularz", hag ar gerioù henc'hresianek takhus "buan" + skopein "arselliñ" e teu anv an ardivink, a dalvezfe kement hag "arselliñ buan dre dredan" neuze.

## Arc'hwelerezh

Unan eus an ardivinkoù deveret eus ar zoetrop eo an elektrotakiskop.
Savet e oa diwar 24 luc'hskeudenn engravet war plakennoù 12 x 9 cm lakaet a-hed riz ur gantenn 1,5 metr he zreuzkiz staliet a-serzh dirak ur speurenn a dalveze da skramm. E laez ar gantenn e oa ur gorzenn Geissler a vanne gouloù war ar skeudennoù ; dre un dornikell e veze lakaet tro er gantenn gant un tizh a 30 skeudenn dre eilenn evit ma c'hallje un den pe ur strolladig tud gwelet ar skeudennoù o fiñval war ar skramm.
E 1887 e voe kinniget an elektrotakiskop e Maodierndi ar Sevenadur e Berlin. Etre 1891 ha 1893 e voe kenderc'het ha gwerzhet gant an embregerezh Siemens & Halske war-dro 140 skouerenn eus un elektrotakiskop nevez, anvet Elektrischer Schnellseher "Primseller dre dredan", a oa bihanoc'h ha kaset dre dredan ; daou zoare a oa : unan evit ar gêr hag unan evit ar salioù-dudi, a veze loc'het dre lakaat ur pezh-moneiz.
E 1891 e voe diskouezet an elektrotakiskop e Diskouezadeg Tredangalvezel Etrebroadel Frankfurt, e 1892 e London hag e 1893 e Foar ar Bed Chicago, dindan an anv Electrical Wonder Machine "mekanik-tredan marzhus".
D'ar 6 a viz Du 1894 e vreouas Ottomar Anschütz un elektrotakiskop a vanne skeudennoù war ur skramm bras ; div gantenn a oa en ardivink, a voe diskouezet e Berlin d'ar 25 a viz Du 1894 war ur skramm 6 x 8 metr e vent.
Adal an 22 a viz C'hwevrer betek dibenn miz Meurzh 1895 e voe abadennoù elektrotakiskop e ti kozh ar Reichstag e Berlin, ur sal a c'halle delc'her betek 300 den azezet.
En hevelep bloavezh e teuas filmoù kelluloid gweñv Eastman Kodak war ar marc'had europat, ha paouez a reas Ottomar Anschütz gant e vekanik-tredan marzhus.

## Levrlennadur

* Deac Rossell (1997), Ottomar Anschütz and his Electrical Wonder, Projection Box, ISBN 978-0-9523941-8-1 (en)

## Liammoù diavaez

* Skeudennoù eus an elektrotakiskop war YouTube
* An Elekrischer Schnellseher (en)
* The History of the Discovery of Cinematography (en)
* Victorian Cinema (en)

## Pennadoù kar

* Tomatrop (1824)
* Zoetrop(1834)
* Fenakistoskop (1841)
* Folioskop (1868)
* Praksinoskop (1877)
* Zoopraksiskop (1879)
* Mutoskop (1894)

## Notennoù

* ↑ Deac Rossell, op. cit.
# Elektryon

Elektryon a oa roue Mykenai, a oa ur mab da b-Perseüs ha da Andromeda. Pried e oa pe da Anakso, merc'h e vreur Alkaios ha c'hoar Amfitryon, pe Eurydike merc'h Pelops. Tad e oa da Alkmene, mamm Herakles ha kalz mibien en doe. Ur mab all, Likymnios, en doe gant Mideia, ur vaouez a Frygia.

## Mojenn

C'hwec'h mab Pterelaos, diskennad Mestor, breur Elektryon, a zeuas da v-Mykenai da c'houlenn o lod eus ar rouantelezh. Pa voent kaset da sutal gant Elektryon e kasjont e saout gante. En em ganañ outo a reas mibien Elektryon, met an holl a voe lazhet, war-bouez Likymnios, mab Elektryon, hag Eueres mab Pterelaos.
# Elektronika

An elektronika (saozneg : electronica) a zo unan eus rummadoù ar sonerezh elektronek.

## Perzhioù

Ar ger elektronika a zo bet implijet evit ar wech kentañ e-barzh titl un dastumad arzourien sonerezh tekno eus Detroit. Hiziv an deiz ez eo aet war ledanaat e implij. Elektronika a dalvez evit kement oberenn sonerezh elektronek diazezet war an arnodiñ. Lakaat da zañsal n’eo ket pal kentañ ar sonerezh-se.
Damheñvel ouzh an IDM (intelligent dance music) eo. Lusk an elektronika a zo gorrekoc’h evit hini an tekno. Koulskoude ez eo diazezet al lusk war ar beat, ar pezh a ziforc’h an elektronika diouzh an ambient. Keñveriet gant ar sonerezh tekno bihanañ (minimal techno) ez eo an elektronika ur seurt sonerezh arnodiñ da vat. Sellet da skouer ouzh an diforc’h etre tonioù Autechre (elektronika) ha re Richie Hawtin (tekno bihanañ). Alies e vez implijet ar ger evit rummata stummoù sonerezh elektronek ne c’haller ket rummata mod all.

## Arzourien

* Aphex Twin
* Autechre
* Chris Clark
* Gravenhurst
* Luke Vibert
* Mouse on Mars
* Pan Sonic
* Prefuse73
* Squarepusher
* Terranova
* Two Lone Swordsmen
# Elektron

An elektron a zo anezhañ ur bartikulenn elfennel dezhi ur garg elfennel negativel kevatal da -1,6 × 10$^{-19}$ coulomb. War-dro 9,11 × 10$^{-31}$ kg eo mas an elektron, ar pezh a glot gant war-dro 1/1 800 eus mas ur proton. Lodenn eo an elektron eus familh ar leptonoù (fermion), ha dre se e vez kontet da bartikulenn ziazez (da lavaret eo, n'hell ket bezañ freuzet e partikulennoù bihanoc'h).
Bihan-kenañ eo ar volum ac'hubet gant ar bartikulenn-se. Petra bennak a vefe he stumm, ma c'heller komz eus stumm evit un hevelep tra, ez eo mod-pe-vod bihanoc'h he ledander eget 10$^{-18}$ metr, pe c'hoazh ur vilionvedenn eus ur vilionvedenn eus ur vilionvedenn metr.
Kenaozet eo an atomoù gant un nukleüs (hemañ e-unan kenaozet gant nukleonoù: ar protonoù hag an neutronoù) kelc'hiet gant ur koumoulennad elektronoù .
Ur fermion eo an elektron: setu en deus ur spin 1/2 hag e heuilh statistik Fermi-Dirac.
Ar pozitron (pe poziton) eo an antipartikulenn stag ouzh an elektron.

## Istor

Dizoloet e voe an elektron e 1897 gant J. J. Thomson e labourva Cavendish skol-veur Cambridge p'edo o studiañ ar skinoù katodek. Da neuze e oa bet savet ar ger elektron diwar ar ger saoznek electric a zo e orin dezhañ er ger gresianek 'ηλεκτρον a sinifi goularz.
Gwelet ivez : Istor patromoù an atom

## Traoù ouzhpenn

War dachenn mekanikerezh ar c'hwanta, pe kentoc'h an elektrodinamik kwantek, e vez deskrivet an elektron gant kevatalenn Dirac.
E patrom standart fizik ar partikulennoù e furm un doublad SU(2) gant an neutrino elektronek a interakt gantañ dre berzh an interaktadur gwan. Daou geveler, dezho ar memes karg met brasoc'h o mas, en deus an elektron: ar muon hag an tauon.

## Gwelet ivez

* Electron Auger
* Efed fotoelektrek, fotoelektron
* Elektron iset
* Partikulenn beta
# Elektronek

An elektronik eo rr skourr eus ar fizik hag a studi an anadennoù elektronek, da lavaret eo red an elektron hag ar rannigoù all karget gant an tredan en ardivinkoù. Ur skiant rik eo hag ur c'helenn teknikel evit ijinañ ha fardañ ardivinkoù elektronek.
Dre m'eo techet an tredan da heuliañ ur roudad e ranker ijinañ meur a seurt roudadoù evit sevel ardivinkoù elektronek, ar pezh eo al lodenn vras eus an ijinerezh elektronek.
An implij liesañ eus ar roudadoù elektronek zo kontrolliñ, keweriañ ha dasparzhañ roadennoù en o stumm elektronikel hag ivez daskemm ar c'halloudezh tredanel. Ne c'heller ket ober an daou dra hep dinoiñ pe grouiñ maezadoù ha redoù tredanel. Dre vras e ra an darn vuiañ eus ar reizhiadoù elektronek pe gant kontrolliñ pe gant treuzkemenn.
Goude an implij eeun a veze graet eus an tredan gant ar pelleiler hag ar pellgomz eo bet mare ar roudadoù elektronek : goude hini ar skingomz e deroù an XX$^{vet}$ kantved, kendalc'het ez eus bet gant ijinañ ar skinwel a-raok d'an ardivinkoù elektronek aloubiñ pep tachenn er vuhez en hogosik ar bed a-bezh. Kement a reizhiadoù a-bouez a vez kontrollet ganto ma'z eus savet aon e c'hellfe e-leizh anezho chom a-sav diwar degouezhioù dreistordinal (oberiantiz an Heol, bombezenn atomek, melloù mein-kurun...) ha lakaat buhez an dud en arvar.
# Elektryone

Elektryone (henc'hresianeg : Ἠλεκτρυώνη) e oa doueez an Heol e mojennoù koshañ Hellaz kozh. Pa zegouezhas mojennoù klasel an Henamzer da ren e teuas da vout merc'h Helios. E Rodos dreist-holl e veze enoret, evel Helios. Marteze e oa muioc'h doueez ar beure, pe hini skiant an den o tihuniñ, rak dont a ra an doare dorek eus an anv, Alektrona eus tro-c'henel Αλεκτορ, alektor, a dalv kement ha kilhog, un anv hag a zerefe a-walc'h ouzh un doueez-heol. Marteze ivez peogwir e kreded eo hi an hini a roe d'ar baotred o nerzh-beure. An doare klasel "Elektryone" a zo kar da "Elektra", a dalvez goularz, liv an deiz da sav-heol.
# Gevred

Ar Gevred a zo unan eus an eizh avel, rag-enep d'ar Gwalarn emañ hag a-skouer d'ar Mervent en un tu, ha d'ar Biz en un tu all. War rod an avelioù e weler ar roud-avel-se etre ar Su hag ar Reter.
Kavet e vez e pep douar un takad a zo er Gevred dezhañ hag e meur a vro ez eur kustum d'ober gant ar ger Gevred hep resisaat muioc'h:
* E Gevred Breizh emañ Bro-Naoned hiziv.
* E Gevred Bro-C'hall emañ ar rannbarzh a zo e Su Lyon.
* E Gevred Breizh-Veur ha Bro-Saoz emañ ar rannvro m'emañ Londrez enni.
* E Gevred Azia, pe Gevredazia, e kaver ar broioù a zo e Su Bro-Sina war aodoù ar Meurvor Habask ha darn eus Meurvor Indez.
# Gex

Gex :
| Gex gwelet eus ar Jura. ||
| Anv arpitanek | Gèx |
| Anv gallek (ofisiel) | Gex |
| Bro | Arpitania |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Auvergne-Rhône-Alpes |
| Departamant | Ain (isprefeti) |
| Arondisamant | Gex (pennlec'h) |
| Kanton | Gex (pennlec'h) |
| Kod kumun | 01173 |
| Kod post | 01170 |
| Maer Amzer gefridi | Patrice Dunand 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Gex |
| Lec'hienn web | gex.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 13 177 ann. (2020) |
| Stankter | 412 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 532 m — brasañ 1614 m |
| Gorread | 32,02 km² |
| kemmañ |
Gex zo ur gumun eus an departamant Ain e reter Bro-C'hall. Unan eus isprefetioù an departamant eo. E tolead kêr Geneva emañ.

## Notennoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Gevr

Ar Gevr a zo ur stêr eus Breizh, hag a zo adstêr d'an Erzh etre Chapel-Erzh ha Naoned.

## Kumunioù douret

* Gwinieg-Breizh (andon),
* Trelier,
* Chapel-Erzh,
* Orvez,
* Naoned.

## Pennadoù kar

* Roll stêrioù pennañ Breizh
* Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
# Gevred Bro-Saoz

Unan eus 9 Rannvro Bro-Saoz eo Gevred Bro-Saoz (South East England e saozneg). Ur Pastell Dilennel Europat eo ivez war un dro, hag a zilenn 10 kannad europat da Barlamant Europa.
| Kontelezh lidel | Kontelezh velestradurel/Aotrouniezh unvan | Distrigoù |
| Berkshire | Kornôg Berkshire A.U. | Kornôg Berkshire A.U. |
| Reading A.U. ||
| Wokingham A.U. ||
| Bracknell Forest A.U. ||
| Windsor ha Maidenhead A.U. ||
| Slough A.U. ||
| Buckinghamshire | Buckinghamshire | a.) Su Bucks, b.) Chiltern, c.) Wycombe, d.) Aylesbury Vale |
| Milton Keynes A.U. ||
| Reter Sussex | Reter Sussex | a.) Hastings, b.) Rother, c.) Wealden, d.) Eastbourne, e.) Lewes |
| Brighton & Hove A.U. ||
| Hampshire | Hampshire | a.) Gosport, b.) Fareham, c.) Winchester, d.) Havant, e.) Reter Hampshire, f.) Hart, g.) Rushmoor, h.) Basingstoke ha Deane, i.) Test Valley, j.) Eastleigh, k.) New Forest |
| Southampton A.U. ||
| Portsmouth A.U. ||
| Enez Wight |||
| Kent | Kent | a.) Dartford, b.) Gravesham, c.) Sevenoaks, d.) Tonbridge ha Malling, e.) Tunbridge Wells, f.) Maidstone, g.) Swale, h.) Ashford, i.) Shepway, j.) Canterbury, k.) Dover, l.) Thanet |
| Medway A.U. ||
| Oxfordshire | Oxfordshire | a.) Oxford, b.) Cherwell, c.) Su Oxfordshire, d.) Vale of White Horse, e.) Kornôg Oxfordshire |
| Surrey | Surrey | a.) Spelthorne, b.) Runnymede, c.) Surrey Heath, d.) Woking, e.) Elmbridge, f.) Guildford, g.) Waverley, h.) Mole Valley, i.) Epsom ha Ewell, j.) Reigate ha Banstead, k.) Tandridge |
| Kornôg Sussex | Kornôg Sussex | a.) Worthing, b.) Arun, c.) Chichester, d.) Horsham, e.) Crawley, f.) Kreiz Sussex, g.) Adur |
# Gewissae

Ar Gewissae a oa ur strollad meuriadoù saoz eus rannvro an Tavoez uhel. Diazezañ a rejont rouantelezh Wessex. O anv a dalvez "Ar re a c'heller kaout fiziañs enno".
# Gewog

Ur gewog (boutaneg tolpad) a zo ur bagad a gêriadennoù e Bhoutan a furm un disrannadur melestradurel etre ar gêriadenn hag an dzongkhag.
Adalek penn ar bloavezhioù 1980 e oa krog roue Bhoutan Jigme Singye Wangchuck da zigreizennañ e velestradur. E 1991 ez eas ar gewog da zisrannadurioù melestradurel ofisiel, ur gup en o fenn. D'an amzer-se e voe aozet an dilennadegoù kentañ e Bhoutan, ma votas penn pep tiegezh da zibab ar gup.
# Divwerzenn

Un divwerzenn zo ur barzhoneg, pe un darn eus ur barzhoneg, enni div werzenn klok o ster hep gwerzennoù all.
Krennlavaroù zo a zo divwerzennoù anezho :
    Re gravat a boazh,
    Re brezeg a noaz.
Er c'hatekiz e veze klasket deskiñ gourc'hemennoù Doue e stumm divwerzennoù :
    Un doue hepken a adori
    Ha dreist pep tra a gari.
Un doare da aesaat an deskiñ eo an divwerzennoù, evel an teirgwerzennoù hag ar pedergwerzennoù ivez.

## Barzhoniezh vrezhonek

Un doare eeun da werzaouiñ eo an divwerzenn. An doare-se a gaver er sonioù kozh, hag er sonioù da zañsal e brezhoneg.

### Gant gwerzennoù eizhsilabennek

Kalzik a sonioù kozh a grog evel-hen :
    Selaouit holl 'ta, selaouet
    Ur son a zo nevez savet.
Ar re-se neuze a zalc'h da vont gant divwerzennoù.
Gwerz Ker Is zo savet evel-se :
    Petra 'zo nevez e Kęr Is
    Ma'z eo ken drant ar yaouankiz,
    Ma klevan-me ar binioů,
    Ar vombard hag an telennoù ?

### Gant gwerzennoù trizeksilabennek

Er ganaouenn Metig :
    Tud yaouank a Vreizh-Izel, didostait da glevet
    An istor eus ma daeloù ha ma foanioù kalet.

## E yezhoù all

* E saozneg ez eo doare Canterbury Tales Geoffrey Chaucer er Grennamzer, hini John Dryden er XVII$^{vet}$ kantved ha hini Alexander Pope en XVIII$^{vet}$ kantved.
* E galleg e kaver an doare-se da ober e gwerzennoù al lennegezh klasel hag ar c'hoariva klasel, gant Corneille ha Racine, pe gant tud evel Nicolas Boileau :
    Ce que l'on conçoit bien s'énonce clairement,
    Et les mots pour le dire arrivent aisément. (Boileau, Art poétique, Kan I)

## Pennadoù kar

* Teirgwerzenn
* Pedergwerzenn

## Notennoù

* ↑ Wikisource
# Diwaller

Un diwaller zo un den hag a ziwall pe a evesha:
* un diwaller-ti zo ur gward pe evezhier
* un diwaller-bugale, a ziwall bugale,
* un diwaller-saout, zo ur mesaer, pe ur paotr-saout, cow-boy e broioù zo;
* un diwaller (sport), a ziwall kaoued e skipailh e meur a sport.
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Diwaller-pal (sport)

Un diwaller-pal (anvioù all: diwaller-palioù, gward-pal, mirer-pal) pe, ent-berr, un diwaller, zo ur c'hoarier, e meur a sport, hag a ziwall kaoued e skipailh.

## Pennad kar

* Diwaller-pal (mell-droad)

## Skeudennoù

* Diwaller er c'hoari mell-dorn.
* Diwaller er c'hoari lacrosse.
* Diwaller kanopolo o klask difenn toull e gaoued gant e roeñv.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ E-barzh Geriaoueg ar vell-droad, TermBret, Ofis ar Brezhoneg, 2002.
* ↑ Geriadur brezhoneg, An Here, 2001.
* ↑ E-barzh Geriaoueg ar vell-droad, TermBret, Ofis ar Brezhoneg, 2002.
* ↑ E. Ollivro, Pikoù mab e dad, Mouladurioù Hor Yezh, 1983 (troidigezh gant Jakez Konan).
* ↑ E-barzh Geriaoueg ar vell-droad, TermBret, Ofis ar Brezhoneg, 2002.
# Divuhez

Un divuhez zo ul livadur ma ne weler netra vev, netra nemet traoù divuhez. Peurvuiañ e vez livet bleunioù pe frouezh, pe boued en un asied, evned lazhed, pesked.

## Istor

Er XVIvet kantved e veze anv eus « cose naturali » (traoù naturel) gant al livour Giorgio Vasari evit ober meneg eus an traoù a veze livet gant Giovanni da Udine. En Flandrez, war-dro 1650, e veze laret stilleven evit ober anv eus frouezh, bleunioù, pesked pe meuzioù servijet, implijet gant an Alamaned (« Stilleben ») hag ar Saozon (« still-life »), a vefe « buhez difiñv » e brezhoneg.
An droienn c'hallek « nature morte » zo bet krouet en Gall en XVIII vet kantved.
Darn eus ar c'hoshañ skouerioù a zivuhezioù a oa taolennoù gant bleunioù en amzer an Azginivelezh e Flandrez. Brudet eo divuhezioù Paul Cézanne ha Vincent van Gogh.
# Divwregiezh

Al divwregiezh eo stad a vuhez ur gwaz en deus div wreg. Ma en devez muioc'h eget div e komzer eus lieswregiezh.
Difennet eo divwregiezh ha lieswregiezh gant lezennoù an darn vrasañ eus ar stadoù, nemet er broioù muzulman, ha kaset e vez tud d'ar vac'h en abeg da se e broioù zo.
# Diwan (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Diwan zo ur ger a gaver dre ar bed, hag er broioù muzulman dreist pep tra. Gallout a ra ober dave da veur a dra.

## Politikerezh ha melestradurezh

En arabeg e talv diwan kement ha lec'h ar galloud, da lavaret eo ur c'habined, un ofis, ur c'huzul. Ur c'horf melestradurel eo e kalz broioù muzulman eta. Divan zo ur ger a orin persek gant ar memes ster. Tremenet eo ar ger e kalz yezhoù evit ober dave d'ur gourvezvank, peogwir e oa ar pezh arrebeuri a veze kavet er Reter-kreiz e sal kuzul ar gouarnamant.
E-touez ar skouerioù niverus a gorfoù melestradurel ha politikel anvet Diwan e c'haller mennegiñ :
* an Diwan impalaerel pe ar C'huzul impalaerel, gouarnamant de facto an Impalaeriezh otoman,
* Diwan al Lez e sultaniezh Oman,
* Diwan al madhalim (dīwān al-maẓālim ديـوان المظالم), burev ar c'hlemmvanoù ouzh melestradurezh Maroko.

## Relijion

* ar sonerezh diwan eo sonerezh ar Gnawaed en Aljeria ha Tunizia, implijet ganto en o lidoù relijiel,
* er sikhegezh eo war un dro anv sal brasañ an temploù hag anv al lid a vez graet enno.

## Titloù

Diwan, a-wechoù skrivet dewan ha divan, zo un titl e kalz yezhoù eus ar broioù muzulman, roet da envel uhelkargidi, tud a noblañs pe izili kabined ar gouarnamant.

## Deskadurezh

E brezhoneg eo un diwan rizhell ur blantenn. Dibabet eo bet ar ger-se evit envel skolioù brezhonek dre soubidigezh : ar skolioù Diwan. Alese e teu :
* Diwanet, kevredigezh an dud bet skoliataet e Diwan,
* Diwanit bugale, ur ganaouenn savet gant Gweltaz ar Fur ha Dan ar Braz.

## Sevenadur

* er bed arab eo ul lec'h evit selaou ha kaozeal eus sonerezh, barzhoniezh ha lennegezh,
* diwan zo un dastumad barzhonegoù en arabeg, perseg, otomaneg pe ourdoueg,
* Dîwan (1998) ha Dîwan 2 (2005) zo albomoù sonerezh gant Rachid Taha,
* Audrey Diwan (g. e 1980), senarioourez ha filmaozerez c'hall.

## Anv-lec'h

Diwan zo ur gêriadenn e stad Queensland en Aostralia.

## A bep seurt

Anv ur gompagnunezh kirri-nij en Oriant e oa, aet da get hiziv.
# Elesbed Iañ (Bro-Saoz)

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Elesbed Iañ, ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1533 ha marvet d'ar 24 a viz Meurzh 1603, a voe rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon adalek ar 17 a viz Du 1558 betek deiz he marv, hag an hini diwezhañ eus an dierniezh Tudor.
Lesanvet e oa The Virgin Queen ("ar Rouanez Werc'h"), Gloriana, pe c'hoazh Good Queen Bess ("Rouanez 'Lesbed Vat").

## He buhez

Merc'h e oa da Herri VIII hag Anne Boleyn, e eil pried.
Daou vloaz hanter e oa Elesbed pa voe dibennet he mamm. Disklêriet e voe e oa Elesbed ur vastardez.
He lezvreur Edward VI a legadas ar gurunenn da Jane Grey, diwar-goust gwirioù e ziv lezc'hoar, Elizabeth ha Mary, en desped d'al lezenn. Ne voe ket dalc'het kont eus e youl, Mary a voe anvet da rouanez, ha Jane Grey a voe dibennet. E 1558 e teuas Elesbed da vezañ rouanez war-lerc'h he lezc'hoar, goude bezañ bet karc'haret tostik da vloaz, abalamour ma vije bet harperez ar brotestantiezh.
Rouanez Bro-C'hall e voe ivez (an titl hepken) ha rouanez Iwerzhon, adalek ar 17 a viz Du 1558 betek he marv.
Un tamm barzhez a oa anezhi, met brudetoc'h eo abalamour m'he doa lakaet dibennañ he c'heniterv Mari Stuart, rouanez Bro-Skos.
| En he raok : Mari Iañ | Rouanez Bro-Saoz Rouanez Iwerzhon 1558 – 1603 | War he lerc'h : Jakez Iañ |
# Elesbed Iañ (Rusia)

Ielizaveta Petrovna (Елизавета Петровна e ruseg), ganet d'an 29 a viz Kerzu 1709 ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1762 (hervez an deiziadur gregorian) ; 18 a viz Kerzu 1709-25 a viz Kerzu 1761 (deiziadur juluan)), lesanvet Elesbed an Habask, a voe impalaerez Rusia eus 1741 betek 1762, gant an anv Elesbed Iañ.

## Buhez a-raok an tron

Eil merc'h Pêr Iañ ha Katelin Iañ e oa ha ganet e Kolomenskoye, e-kichen Moskov. Dre guzh e oa euredet he zud e miz Du 1707 ha n'eo nemet e miz C'hwevrer 1712 ma voent dimezet ent-ofisiel.
Klask a reas Pêr Iañ ur pried a zeree ouzh Elesbed : soñjet e voe er roue Loeiz XV, roue Bro-C'hall, hag er priñs Karl Augustus a Holstein-Gottorp. Met familh an hini kentañ a nac'has hag an eil a varvas un nebeud deizioù goude an emglev-eured.
Brudet e oa Elesbed en abeg d'he c'hoantiz ha d'he barregezh war meur a yezh (italianeg, alamaneg, galleg), war an dañs ha war ar marc'hegezh.
Goude marv he zad e 1725 e voe renet Rusia gant he mamm ha gant Menshikov. E miz Mae 1727 e varvas Katelin Iañ ha kaset e voe Menshikov d'an harlu.
Goude ren berr Pêr II ne voe ket kinniget emglevioù-eured dezhi gant lezioù Europa gant aon da zisplijout d'an impalaerez Anna.

## Taol-stad 1741

Gant sikour rejimantoù gwarded Rusia e lakaas herzel ar bugel Ivan VI hag e familh e Palez ar Goañv e-korf noz ar 25 a viz Du 1741. Boled ebet ne voe tennet e-pad an taol-stad-se : le a oa bet touet gant Elesbed ne vefe ket sinet an disterañ kastiz d'ar marv e-pad he ren.
Gant aon rak distro Ivan VI, bac'het e kreñvlec'h Schlusselburg, e voe distrujet an holl deulioù a rae meneg anezhañ.
Divizet e voe ivez skarzhañ an Alamaned, brud fall warno, diouzh ar gouarnamant.
Kurunennet e voe Elesbed d'ar 25 a viz Ebrel 1742.

## Hêr Elesbed

Dre ma oa Elesbed dizimez ha divugel e oa ret dezhi kavout un diskoulm evit ma chomfe tron Rusia gant ar familh Romanov.
Dibab a reas he niz, Pêr Holstein-Gottorp. Dimeziñ a reas anezhañ d'ar briñsez Sophie von Anhalt-Zerbst hag a voe anvet Katelin, e koun mamm Elesbed. Bugel ar c'houblad, Paol Iañ, a voe ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1754.
| En he raok Ivan VI | Impalaerez Rusia 1741 – 1762 | War he lerc'h Pêr III |
# Elestr

An elestr a zo plant gouez ha bividik, Iris pseudacorus, delioù hir dezho, bleuñv melen, a gaver en douar gleb pe en dour dous.
El liorzhoù eo ar ouenn Gladiolus a vez gounezet.

## Anvioù

* elestr-dour, elestr-dourek, elestr-palud, a zo elestr gouez;
* elestr-liorzh, a vez gounezet gant an dud.
a vo kavet e Wikimedia Commons.