OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Geotdebrer

Ur geotdebrer a zo ul loen (ur bronneg, un amprevan, ur pesk...) a zo struzh, ha n'eo ket kig, e voued boas.
Tud a zo ( debrerien struzh a reer anezho) hag a chom hep debriñ kig: koulskoude n'eo ket ur geotdebrer eo an Den. Met meur a c'heotdebrer a zebr vioù ouzhpenn.
E-touez ar geotdebrerien, ouzhpenn ar re ne zebront nemet geot pe hogos, e kaver ul lodenn anezho a zo frouezhdebrerien (ne zebront nemet frouezh) hag ul lodenn all a zo deildebrerien (ne zebront nemet delioù).
N'eo ket undoare nag unseurt magadurezh ar geotdebrerien, kemm a ra hervez ar mareoù eus ar bloaz, ha hervez ar struzh a c'hellont kavout.
E-touez ar bronneged e c'heller ober an diforc'h etre ar geotdebrerien unanstomog hag ar geotdebrerien liesstomog :
* Ar re unanstomog (marc'heged, krignerien, moc'h) a zo ganto ur stomog e stumm ur c'hodell nemetken e-lec'h ma vez graet ar c'hoazhadur. An darnvuiañ anezho a zo hollzebrerien nemet ar marc'heged a zo geotdebrerien.
* Ar re liesstomog pe an daskirierien, holl geotdebrerien (buoc'heged, karveged, gavreged ha kañvaleged) a zo ganto 4 godell evit ar c'hoazhadur, a-wechoù anvet an torioù : ar sac'h-bras, ar sac'hig, ar sac'h-levrioù, an torig-toaz. Roll houmañ a zo tost da hini stomog ar bronneged all. Ur stomog gant 3 godell hepken a zo gant ar c'hañvaleged.

## Sell ivez ouzh

* hollzebrer
* kigdebrer
* amprevanetaer
# Geoteg Eurazia

Geoteg Eurazia zo ur vras a dachenn c'heotek ag Eurazia. En em ledañ a ra a Hungaria da Vongolia, ha talvezet he deus da liammañ Europa, kreiz Azia, Sina, su Azia, hag ar Reter-Kreiz a-fed armerzh, politik ha sevenadur, dre hentoù kenwerzhel dre zouar.

## Douarouriezh

Div lodenn zo e Geoteg Eurazia :
* Ar bradeg berr he geot, pe stepenn, a 20 da 30 cm d'ar geot war he gorre. Feur goloerezh gorre an douar a vez en tu-mañ da 100 % atav, tro-dro da 50 % peurliesañ. Ha nebeut-tre a spesadoù a vez kavet eno.
* Ar bradeg hir he geot, eus 1 da 2 m d'ar geot enni. Ar feur goloerezh zo 100 %. Ha stank eo enni ar gramineged, al leguminegi hag ar plantoù-bulb. Evel-se emañ lodenn Geoteg Eurazia zo en Europa, Pradeg vras Europa.

## Daveenn

(fr) Les steppes et les prairies tempérées (Ar stepeier hag ar pradeier kerreizh)
# Geotrygon

Geotrygon :
| Geotrygon montana. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Columbiformes |
| Kerentiad : | Columbidae |
| Anv skiantel ||
| Geotrygon Gosse, 1847 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Geotrygon a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an naturour saoz Philip Henry Gosse (1810-1888).
E deroù ar bloavezhioù 2000 e oa bet dispartiet triwec'h spesad ar genad Geotrygon kozh etre hini a-vremañ, ar genadoù nevez Leptotrygon (ar spesad nemetañ Leptotrygon veraguensis ennañ) ha Zentrygon.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Nav spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* Geotrygon caniceps,
* Geotrygon chrysia,
* Geotrygon leucometopia,
* Geotrygon montana
** G. m. martinica ha G. m. montana,
* Geotrygon mystacea,
* Geotrygon purpurata,
* Geotrygon saphirina
** G. s. rothschildi ha G. s. saphirina,
* Geotrygon versicolor,
* Geotrygon violacea
** G. v. albiventer ha G. v. violacea.

## Levrlennadur

* Richard C. Banks, Jason D. Weckstein, J.V. Remsen, Jr & Kevin P. Johnson, Classification of a clade of New World doves (Columbidae: Zenaidini), Zootaxa 3669 (2): 184–188.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Columbidae/Geotrygon (lennet e-barzh d'an 3 a viz Genver 2016).
# Geot gallek

Geot gallek :
| Dactylis glomerata ||
| Rummatadur Cronquist ||
| Riezad : | Plantae |
| Skourrad : | Magnoliophyta |
| Kevrennad : | Liliopsida |
| Urzhad : | Poales |
| Kerentiad : | Poaceae |
| Genad : | Dactylis |
| Anv skiantel ||
| D. glomerata ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar geot gallek (Dactylis glomerata L.), a zo geot hir, eus kerentiad ar poaceae, boutin tre e pradennoù Europa ha Afrika an Norzh met ivez Amerika an Norzh, Aostralia ha Zeland Nevez ma oa bet emporzhiet.
Mat eo da reiñ da zebriñ d'ar chatal. D'an dud, n'eus ket en tu all dezhe da ober ur c'housk goude kreisteiz warne, dindan un dervenn pe ur wezenn bodennek bennak.
# Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all

Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all zo titl ul levr bet embannet gant Al Liamm e 1957, ennañ daouzek danevell savet gant Jakez Riou (1899-1937) hag a oa bet embannet e Gwalarn etre 1928 ha 1941.

## An danevelloù

* Geotenn ar Werc'hez, Gwalarn, niverenn 13, 1928 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Ur barr-avel, Gwalarn, niverenn 14, 1928 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Prometheus Ereet, Gwalarn, niverenn 15, 1928 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Yun, Gwalarn, niverenn 17, 1929 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Mona, Gwalarn, niverenn 18, 1929 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Gouel ar Sakramant, Gwalarn, niverenn 20, 1929 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Ar Run-Heol, Gwalarn, niverenn 70, 1934 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Anna Tregidi, Gwalarn, niverenn 70, 1934 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Ar goulenn, Gwalarn, niverenn 70, 1934 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Lan, embanner al ludu, Gwalarn, niverenn 110-111, 1938 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Tan war c'horre Kemenez, Gwalarn, niverenn 132, 1941 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957
* Pec'hed Marvel Gregor Kogan, Gwalarn, niverenn 132, 1941 ; Al Liamm, niverenn 60, Genver-C'hwevrer 1957.
Savet e oa bet ar c'hentskrid anezhañ gant Roparz Hemon.
# Gao

Gao a zo ur gêr eus Mali, lakaet da vezañ kêr-benn Stad Dizalc'h Azawad pa oa bet disklêriet dizalc'hiezh ar vro-se e miz Ebrel 2012. Emañ kêr war lez ar stêr Niger ha 86 633 a dud a oa o chom enni e 2009.
# Gaoter

Gaoter zo un anv-badez brezhonek, nebeut anavet bremañ, deuet eus ar frankeg. Dont a ra eus "wald," a dalv "reol" ha "heri" a dalv "arme."

## E yezhoù all

| alamaneg : Walther, Walter esperanteg : Valtero hungareg : Valter galleg: Gautier pe Gauthier, pe Gaultier gouezeleg Iwerzhon : Ualtar | gouezeleg Skos : Bhaltair islandeg : Valtýr italianeg : Gualtiero kastilhaneg : Gutierre, Gualterio kembraeg : Gwallter | latin : Gualterius nederlandeg : Wouter poateveg : Gautàe portugaleg : Gualtério saozneg: Walter ha Walt spagnoleg: Gutierre walloneg : Wåtî |

## Anv-badez

* Gaoter Pontoise, sant gall eus an XI$^{vet}$ kantved
* Gaoter Portugal, sant portugalat, deuet eus Italia

## Anv-lec'h

* Pleuveur-Gaoter, e Treger
# Gaoth Dobhair

Gaoth Dobhair (saozneg: Gweedore) a zo ur barrez e gwalarn Iwerzhon, e kontelezh Donegal, war an aod. Gaoth Dobhair eo ar barrez pobletañ e Gaeltacht Iwerzhon (4 065 a dud). Eno emañ burevioù Raidió na Gaeltachta evit Dún na nGall. Meur a geriadenn zo : Croithlí, Dún Lúiche, An Bun Beag, Doirí Beaga ha Cnoc Fola.

## Tud brudet

* Clannad, strollad
* Enya, kanerez
* Moya Brennan, kanerez
* Mairéad Ní Mhaonaigh, kanerez (Altan)
# Gao Jixing

Gao Jixing (907-928) a voe diazezer rouantelezh Jingnan, anvet ivez Nanping, unan eus an Dek Rouantelezh a zalc'he Sina e-pad Marevezh ar Pemp Tiernelezh hag an Dek Rouantelezh. Da Jiedushi (gouarner milourel) eus Jiangling gant renerien Tiernelezh al Liang Diwezhat. Goude o diskar en em embannas da roue Jingnan

## Daveoù

Mote, F.W. (1999). Imperial China (900-1800). Harvard University Press, 11, 16. ISBN 0-674-01212-7.
| En e raok: Dianav | Jiedushi Jiangling Roue Jingnan 南平) | War e lerc'h: Gao Conghui (高從誨) |
# Gao Xingjian

Gao Xingjian (sinaeg: 高行健; pinyin: Gāo Xíngjiàn) zo ur skrivagner ganet e Ganzhou, Sina, d'ar 4 a viz Genver 1940.
Skrivet en deus danevelloù, pezhioù-c'hoari ha romantoù (Menez an Ene, troet diwar 灵山, língshān, lakaet e brezhoneg gant Yann-Varc'h Thorel).
Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 2000.
Gao Xingjian zo o chom e Bro-C'hall abaoe 1988.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gaouted

Ar C'haouted (norseg: gautar [ˈɡɑu̯tɑr]; svedeg: götar [ˈjø̂ːtar]) a oa ur meuriad german ledan a anneze ar Götaland ("lann ar c'haouted") e su Sveden a-vremañ adalek an Henamzer betek ar Grennamzer.
Unan eus an teir c'henel svedat vras eo ar C'haouted gant ar Sveded (meuriad), hag ar C'huted. Gallout a c'haller gwelout anv ar meuriad e anvioù div eus proviñsoù istorel Sveden, Västergötland hag Östergötland, kornôg ha reter bro ar C'haouted, hag e-barzh meur a lec'hanv all.
Ur rannyezh dibar a vez klevet el lec'hioù-se, Götamål a vez graet anezhi.
# Gaovan (anv-tud)

Gaovan zo un anv brezhon a zeu eus mojenn Arzhur ; unan eus marc'heien ar roue eo (gwelet Gaovan). Abalamour d'ar vojenn hollvrudet eo deuet da devzañ un anv-badez hag un anv-tiegezh er Grennamzer, er broioù keltiek, e Normandi, e Bro-C'hall, e Bro-Saoz hag en Italia dreist-holl.

## Yezhoù all

* Gwalchmei pe Gwalchmai e kembraeg (gwalch a dalv falc'hun)
* Gauvain e galleg
* Gawain ha Gavan e saozneg
* Galvano en italianeg
* Gawan e nederlandeg

## Tud
### Anv-badez

* Galvano Lancia (araok 1220 - 1268), condottiero italian
* Gauvain Quiéret (1433-1470), skrivagner pikard
* Gawain pe Gavin Douglas (1474-1522), barzh ha troer skotek
* Gauvain Sers (g. e 1989), kaner gall
* Gawain Jones, c'hoarier echedoù saoz

### Anv-tiegezh

* Julienne Gauvain (1806 Felger - 1883 Pariz), anv gwir Juliette Drouet, gwreg kleiz Victor Hugo
* Henry Gauvain (1878-1945), surjian norman (ganet en enezenn Aldernez)
* Raphaël Gauvain (g. e 1973), kannad gall
* Shakti Gawain (1948-2018), skrivagnerez stadunanat

### Sevenadur

* Galgano Guidotti, ur marc'heg e skridoù an Trecento italian
* Gaovan hag an Den Gwer (1949), romant gant Roparz Hemon
* Gawain (1991), ur c'hoarigan awenet gant ar romant marc'hegiezh saoz kozh « An Aotroù Gaovan hag ar Marc'heg Gwer »

### A bep seurt

* (2054) Gawain, un asteroidenn

## Gwelet ivez

* kumun Goven
* Gauvin
* Gavin
# Gaol

Gaol an den eo al lec'h etre e zivhar. Graet e vez an anv-se ivez eus al lodenn eus ar c'horf, e traoñ ar c'hof, a zo etre an divhar, hag enni reizh an den, goloet a vlev peurvuiañ, war-lerc'h ar gaezouregezh.

## Pennadoù kar dre o ster

* Kaezour
* Moudenn
* Blev-gaol
# Gaoter Portugal

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Gaoter, Gaoter Portugal, sant Gaoter (São Guálter e portugaleg) a voe ur manac'h kaset da Bortugal gant Francesco de Assisi, e penn-kentañ an XIII$^{vet}$ kantved da sevel ul leandi fransiskan.
Ne ouzer ket pegoulz e voe ganet ; er bloaz 1258 e varvas e Guimarães, e Distrig Braga.
# Gaou

Kontañ gaou, livañ gevier, zo kontañ traoù dre gomz pe dre skrid evit touellañ an dud peurvuiañ, pa ouzer n'eo ket ar wirionez. Gaouiaded pe gaouierien eo an dud a gont gevier.

## Furien Sina

Ar prederour sinaat Konfusius a sav a-enep ar gaou, met kavout a ra dezhañ eo ret gouzañv re ar varc'hadourien rak panevet da se n'hallint ket gounit o bara.
Lao Zi en deus kelennet ne dle ket an den yaouank vertuzius kilañ rak disklêriañ pep gaou, ha pa vije bet graet gant e dad, met ne sav ket Konfusius a-du gantañ : arabat eo d'ur mab diskuilh e dad, Muiañ a c'hall ober eo chom hep mont da heul an dud a skouer fall.

## Abegoù da livañ gevier

Meur a dra a c'hall bezañ kaoz d'un den da gontañ gevier : an emgarantez, an aon, an dismegañs, al lorc'h, ar warizi, ar gasoni, ar garantez en o zouez.

## Gwir

Ober gaou da unan bennak er gwir a dalv ober un dra bennak fall dezhañ hag a-youl vat.

## Levrlennadur

* Eosten Hippo : De Mendacio ("A-zivout livañ gevier").
* Cansoun dei mensònegai (Son ar gevier), kanaouenn okitanek.

## Pennadoù kar

* gaouad
# Ferdinand II an Impalaeriezh Santel

Ferdinand II an Impalaeriezh Santel (1578 - 1637) a oa arc'hdug Aostria, roue Bohemia (1617-1619, 1620-1627), roue Hungaria (1618-1626) hag Impalaer Santel (1619-1637). E-kerzh e ren e c'hoarvezas Brezel Tregont Vloaz, un tan c'hwezhet gantañ.

## Dimezioù ha bugale

Div wech e timezas:
* da Maria Anna Bavaria (1574-1616), ha dezho bugale
* da Eleonora Gonzaga (1598–1655), ha bugel ebet n'o doe

### Bugale

Seizh bugel o doe Ferdinand ha Maria Anna Bavaria:
* Christine (*/† 1601), Arc'hdugez Aostria
* Karl (*/† 1603), Arc'hdug Aostria
* Johann Karl (1605–1619), Arc'hdug Aostria
* Ferdinant III (1608–1657), Impalaer Santel, a zimezas teir gwech:
** e 1631 da María Ana Spagn (1606-1646), merc'h da Felipe III, roue Spagn.
** e 1648 da Maria Leopoldine von Österreich-Tirol
** e 1651 da Eleonora Maddalena Gonzaga-Nevers
* Maria Anna (1610–1665), Priñsez-Dilennerez Bavaria
** dimezet e 1635 da Vasimilian Iañ
* Cäcilia Renata (1611–1644), rouanez Polonia
** dimezet e 1637 d'ar roue Władysław IV Wasa
* Leopold Wilhelm (1614–1662), gouarnour an Izelvroioù spagnol
| En e raok: Matthias Iañ an Impalaeriezh Santel | Impalaeriezh Santel Roman Ferdinand II an Impalaeriezh Santel 1619 – 1637 | War e lerc'h: Ferdinand III an Impalaeriezh Santel |

## Pennad kar

* Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel
# Ferdinand Karl

Ferdinand Karl zo un anv-badez alamanek, savet diwar an anvioù-badez Ferdinand ha Karl. Anv meur a zen eo ivez.
Ferdinand Karl von Habsburg:
* Ferdinand Karl (Aostria-Tirol) (1628-1662), Arc'hdug Aostria-Tirol
* Ferdinand Karl Aostria-Este (1754-1806), pe Ferdinand Karl Anton von Este, Generalgouverneur der Lombardei, Begründer des Hauses Österreich-Este
* Ferdinand Karl Aostria-Este (1781-1850), pe Ferdinand Karl Joseph von Este, Feldmarschall und Generalgouverneur von Galizien und Siebenbürgen
* Ferdinand Karl Aostria-Este (1821-1849), pe Ferdinand Karl Victor von Este, Feldmarschall-Leutnant, mab da Herzogs Franz IV. von Modena
* Ferdinand Karl Aostria (1868-1915), später Ferdinand Burg, vormals Arc'hdug Aostria
Ferdinand Karl , aus anderen Häusern:

## Pennad kar

* Franz Ferdinand
# Ferdinand Le Drogo

Ferdinand Le Drogo a oa ur marc'hhouarnour breizhat, kroget gant ar vicher-se e 1926, bet ganet d'an 10 a viz Here 1903 e Pondivi, er bloaz ma oa bet krouet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn. Ezel e oa bet eus ar skipailh Dilecta-Wolber betek 1936.
Aet e oa da Anaon d'an 23 a viz Ebrel 1976 e Lokentaz.

## Loreadeg

* 1926
** Tro Broioù Kernev
** 3$^{de}$ Priz Meur Wolber
* 1927
** Kampion Bro-C'hall marc'h-houarn war hent
** 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall 1927
** 2$^l$ ha 6vet tennad-hent Tro Katalonia
** 7vet Bourdel-Pariz
* 1928
** Kampion Bro-C'hall marc'h-houarn war hent
** 8vet Kampionad ar bed marc'h-houarn war hent
* 1929
** 7vet Kampionad ar bed marc'h-houarn war hent
* 1930
** 3$^{de}$ Kampionad Bro-C'hall marc'h-houarn war hent
* 1931
** Roazhon-Pariz-Roazhon
** Circuit de l'Aulne
** 2$^l$ Kampionad ar bed marc'h-houarn war hent
** 2$^l$ Pariz-Caen
** 2$^l$ Pariz-Roazhon
* 1932
** Circuit de l'Aulne
** 2$^l$ Priz Meur Ploue
** 7vet Bourdel-Pariz
# Ferdinand IV an Impalaeriezh Santel

Ferdinand IV (Vienna, 8 Gwengolo 1633- 9 Gouere 1654) a oa mab henañ an impalaer Ferdinand III an Impalaeriezh Santel hag e wreg kentañ an infantez María Ana Spagn, merc'h da Felipe III, roue Spagn, .
Mervel a reas e vamm en 1646, pa oa-eñ 13 vloaz. Roue Bohemia e voe adalaek 1646 ha roue Hungaria adalek 1647. D'an 31 a viz Mae 1653 e vo dilennet da roue ar Romaned ha kurunennet e voe e Regensburg d'an 18 a viz Mezheven er bloavezh-se. Dezhañ e oa dleet kurunenn an Impalaeriezh Santel eta. Mervel a reas gant ar vrec'h avat e 1654, en e 20 vloaz, hag eñ dizimez.
Pa varvas e dad, e 1658, e voe anvet e vreur Leopold da Impalaer.
| En e raok: Ferdinand III an Impalaeriezh Santel | Roue ar Romaned Ferdinand IV ... – ... | War e lerc'h: Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel |
# Ferdinand Iañ Bulgaria

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ferdinand Iañ Bulgaria (Фердинанд I e bulgareg ; 26 C'hwevrer 1861 – 10 Gwengolo 1948) a oa roue Bulgaria. Da gentañ evel priñs (knyaz) eus 1887 da 1908, ha goude evel roue (tsar) eus 1908 betek 1918. Dindan e ren, Bulgaria a gemeras perzh er Brezel-bed kentañ a-du gant ar Galloudoù Kreiz (Alamagn, Aostria-Hungaria, Turkia) adalek 1915.

## Buhez

Ganet e voe Ferdinand d’ar 26 a viz C’hwevrer 1861 e Vienna, e tiegezh Sachsen-Coburg-Gotha-Koháry. Mab e oa d’ar priñs August von Sachsen-Coburg-Gotha (1818–1881) ha d’e wreg Clémentine Orleañs (1817–1907), merc’h da Loeiz-Fulup Iañ, roue Bro-C’hall. Desavet e voe e-mesk noblañsoù uhel Aostria-Hungaria, hag e domanioù ar familh en Hungaria hag en Alamagn. Ferdinand, hag a oa ofiser en arme Aostria-Hungaria, a voe dilennet da briñs e penn Bulgaria gant bodadenn vras ar vro-se, d’ar 7 a viz Gouere 1887.
D’an 20 a viz Ebrel 1893 e timezas gant Maria Luisa di Borbone-Parma, ur briñsez italian, merc’h da Roberto Iañ Parma. Pevar bugel o devoe :
* Boris (1894–1943)
* Kyril (1895–1945)
* Evdokia (1898–1985)
* Nadejda (1899–1958)
Mervel a reas Maria Luisa e 1899. Un eil gwreg en devoe Ferdinand goude : d’an 28 a viz C'hwevrer 1908 e timezas gant Eleonore Reuß zu Köstritz (1860-1917). Pa’z eas Bulgaria eus ur stad emren d’ur stad dizalc’h da vat, e 1908, e teuas Ferdinand da vezañ « tsar », d’ar 5 a viz Gwengolo 1908. E zilez a roas dek vloaz war-lerc’h, d’an 3 a viz Here 1918.
Ferdinand Iañ a lakaas Bulgaria da gemer perzh er Brezel-bed kentañ, a-du gant Alamagn, evit gallout kreskiñ e zomani er Balkanoù hag en em zizober eus levezon Rusia. Met e zilez a roas e 1918 , goude drouziwezh ar Galloudoù Kreiz, kuit da nerzhioù estren lakaat o c’hrabanoù war ar vro. Sevel a reas e vab henañ Boris war an tron en e lec’h.
Mervel a reas e 1948, e Coburg, e Bavaria.

## Levrlennadur

* (de)Böttcher, Hans-Joachim: Ferdinand von Sachsen-Coburg und Gotha 1861 - 1948 - Ein Kosmopolit auf dem bulgarischen Thron. Berlin 2019 (ISBN 978-3-89998-296-1)
* (en)Finestone, Jeffrey (1981). The Last Courts of Europe. London : J.M. Dent & Sons Ltd. ISBN 0460045199.
* (en)Constant, Stephen (1986). Foxy Ferdinand, 1861–1948, Tsar of Bulgaria. London : Sidgwick and Jackson. ISBN 0-283-98515-1.
# Ferdinand Karl (Aostria-Tirol)

Ferdinand Karl (en alamaneg : Erzherzog Ferdinand Karl von Österreich),(1628–1662 Kaltern), a oa Arc'hdug Aostria ha Kont Tirol adalek 1646.
Mab e oa d'an arc'hdug Leopold V Aostria ha d'e bried Claudia de' Medici. Dimeziñ a reas d'e geniterv Anna de' Medici (1616-1676)‎
# Ferdinand III an Impalaeriezh Santel

Ferdinand III (1608 in Graz - 1657 e Vienna) a oa impalaer santel.

## Dimezioù ha bugale

Teir gwech e timezas:
* e 1631 e Vienna da María Ana Spagn (1606-1646), merc'h da Felipe III, roue Spagn, ha bugale o doe:
** Ferdinand IV Franz (1633–1654), Roue ar Romaned, Roue Bohemia ha Hungaria,
** Maria Anna; dimezet e 1649 da Felipe IV (1605–1665), Roue Spagn
* *Philipp August (1637–1639)
** Maximilian Thomas (1638–1639)
** Leopold Ignatius Joseph Balthasar Felician (1640–1705), Impalaer Santel; dimezet meur a wech
*** e 1666 d'e geniterv Margarita Theresa Spagn (1651–1673)
*** e 1673 da Claudia Felizitas von Österreich-Tirol (1653–1676)
*** e 1676 da Eleonore Magdalene von der Pfalz (1655–1720)
* Maria (*/† 1646)
* e 1648 e Linz da Maria Leopoldine von Österreich-Tirol, hag ur mab o doe:
* Karl Joseph (1649–1664), Hochmeister des Deutschen Ordens und Bischof von Olmütz, Passau und Breslau
* e 1651 e Vienna da Eleonora Maddalena Gonzaga-Nevers(1630–1686), ha pevar bugel o doe:
* Therese Maria Josepha (1652–1653)
* Eleonore Maria Josepha (1653–1697)
* ∞ 1670 Mikael Iañ Wiśniowiecki (1640–1673), roue Polonia
* ∞ 1678 Karl V (1643–1690), dug Loren
* Maria Anna Josepha (1654–1689) ∞ 1678 Johann Wilhelm (1658–1716), priñs Pfalz, dug Pfalz-Neuburg
* Ferdinand Joseph Alois (1657–1658)
| En e raok: Ferdinand II an Impalaeriezh Santel | Impalaeriezh Santel Roman Ferdinand III an Impalaeriezh Santel 1637 – 1657 | War e lerc'h: Ferdinand IV an Impalaeriezh Santel |
# Ferdinand Karl Aostria-Este (1754-1806)

Ferdinand Karl Aostria-Este (Kastell Schönnbrunn, 1añ a viz Mezheven 1754 – Vienna, 24 a viz Kerzu 1806), anavezet evel Ferdinando Carlo Antonio Giuseppe Giovanni Stanislao d'Asburgo-Lorena en italianeg, a oa arc'hdug Aostria ha gouarnour Milano en Italia (1771-1796).
Mab e oa da Frañsez Iañ an Impalaeriezh Santel ha d'e bried an impalaerez Maria Tereza Aostria, hag o fevarzekvet bugel e oa.
Arc'hdug Aostria ha dug Breisgau hag Ortenau e voe, ha gouarnour Milano adal ar 15 a viz Here 1771 betek an 21 a viz Mae 1796. Diwar gourc'hemenn e vamm e lakaas sevel ar Villa Reale e Monza.

## Eured war wel

Yaouankik e oa Ferdinand c'hoazh pa glaskas e dud e zimeziñ. E 1763 e voe sinet un emglev etre Ercole, pennhêr Dugelezh Modena ha Reggio (ha dug goude evel Ercole III, ha marvet e 1803), hag hervez an emglev-se sinet gant an impalaerez Maria Tereza e ranke Ferdinand vihan (nav bloaz d'an ampoent) dimeziñ da verc'h Ercole, Maria Beatrice. Evel-se e taole Aostria he dorn war holl vadoù an tiegezh d'Este, keit ha ma chome Ercole dishêr.
Un emglev heñvel a oa bet sinet e 1753 evit breur bras Ferdinand, Leopold II, met hennezh a oa bet anvet e 1761 pennhêr Dugelezh-veur Toskana (hêrezh o zad Frañsez Iañ Habsbourg-Loren), ha setu perak en devoa ranket dilezel unan eus an div gurunenn.
# Françoise Lermen

Françoise Lermen zo ur skrivagnerez vrezhonek, bet ganet d'ar 5 a viz a Kerzu 1944 ha marvet d'an 20 Mae 2018. Troet he deus barzhonegoù ha danevelloù diwar an alamaneg (Johann Wolfgang von Goethe, Heinrich Heine, Rainer-Maria Rilke), Franz Kafka, an italianeg (Grazia Deledda, Giovanni Verga), ar ruseg (Aleksandr Pouchkin) hag ar saozneg (Edgar Allan Poe).
Gwelloc'h e kave o embann en he lec'hienn eget daremprediñ an embannerien vrezhonek.
Gerioù-kroaz brezhonek he devoa savet ivez, a voe embannet gant Al Lanv dindan ur golo bet treset ganti.

## Troidigezhioù
### Levrioù

* Pêrig e Bro ar Stered, gant Gerdt von Bassewitz
* Troioù-kaer Pinocchio, gant Carlo Collodi
* Ur Ganenn Nedeleg, gant Charles John Huffam Dickens
* Ar prosez, gant Franz Kafka

### Danevelloù

* Ar C'hi, gant Grazia Deledda
* Itron an erc'h, gant Jakob & Wilhelm Grimm
* Ar chaseour Gracchus, gant Franz Kafka
* Marc'heger ar sailh-glaou, gant Franz Kafka
* Un hunvre, gant Franz Kafka
* Klaskerez-vara Locarno, gant Heinrich von Kleist
* Ar Charlezenn, gant Anatole Le Braz
* Galv Cthulhu, gant Howard Phillips Lovecraft
* Ti an dremenvan, gant Luigi Pirandello
* Diskar Ti Usher, gant Edgar Allan Poe
* Hop frog, gant Edgar Allan Poe
* Sioulder - ur fablenn, gant Edgar Allan Poe
* Ar bluenn hag ar c'hleze, gant Rainer Maria Rilke
* Ar mab, gant Arthur Schnitzler
* Ar priñs zo en ti, gant Arthur Schnitzler
* C'hoant-kousket, gant Anton Tchec'hov
* Doan, gant Anton Tchec'hov
* Kozhni, gant Anton Tchec'hov
* Tri marv, gant Lev Tolstoi
* Bec'h d'ar bleiz, gant Giovanni Verga

### Barzhonegoù

* Noz kala-mae, gant Willibald Alexis
* O gwezenn-sapr, gant Ernst Gebhard Salomon Anschütz
* An Arvar, gant Auguste Brizeux
* Ar Rozennig trist, gant Wilhelm Busch
* Ar rannoù, gant Wilhelm Busch
* Ar C'harroñs hag ar Gelienenn, gant Jean de la Fontaine
* An deskard sorser, gant Johann Wolfgang von Goethe
* Roue ar Gwern, gant Johann Wolfgang von Goethe
* Rozenn al lannegi, gant Johann Wolfgang von Goethe
* Al Lorelei, gant Heinrich Heine
* Ar c'horf hag an ene, gant Heinrich Heine
* Disleberded, gant Heinrich Heine
* Garmadennoù, gant Heinrich Heine
* 26 a viz Mae 1828, gant Aleksandr Pouchkin
* Karr ar vuhez, gant Aleksandr Pouchkin
* Koabrenn, gant Aleksandr Pouchkin
* Devezh diskar-amzer, gant Rainer Maria Rilke
* O! chom feal d'ar re varv, gant Theodor Storm
* Aleksi, gant Publius Vergilius Maro
* Gwerz ar re grouget, gant François Villon
* Skrivet e miz Meurzh, gant William Wordsworth

## Liammoù diavaez

* Troidigezhioù Françoise Lermen

## Notennoù

* ↑ LERMEN, Françoise : Gerioù-kroaz ar Vretoned, Embannadurioù Al Lanv, 1999 (ISBN 978-2-9511721-2-8)