OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Irene

Irene zo un anv-badez saoznek, deuet diwar Eirene, anv doueez ar peoc'h en Hellaz kozh.

## E yezhoù all

* Irena, e poloneg
* Ireni, e gresianeg
* Irène, e galleg

## Tud

* Eirene, ul livourez en Henamzer
* Tzitzak, un impalaerez, a voe badezet Irene
* Irene, war-dro 752–803, pried an impalaer Leon IV, impalaerez Bizantion, a renas ivez eus 797 betek 802
* meur a sant anvet sant Irene
* Irene an Izelvroioù, priñsez izelvroat
* Irene Sáez, politikourez venezuelat, bet Miss Universe, he devoa klasket mont da brezidantez e 1998.

## Lennegezh

* Irene, ur pezh-c'hoari saoznek gant Samuel Johnson, embannet e 1749.
* Irene Adler en danevell "A Scandal in Bohemia" gant Arthur Conan Doyle, embannet e 1891. Ar vaouez heverkañ en istorioù Sherlock Holmes.

## Kanaouenn

* Goodnight, Irene

## Lec'hanvadurezh
### Arc'hantina

* Irene (Buenos Aires)

### Stadoù-Unanet

* Irene, South Dakota,
* Irene, Texas.
# Irenidae

Irenidae :
| Irena puella. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Irenidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1863 gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872), hag a vev en Azia ar Gevred.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù

* Irena - Horsfield, 1821 (3 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Irenidae: Fairy Bluebirds Jerdon, 1863.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Irenidae (lennet e-barzh d'an 22 a viz Ebrel 2022).
# Enez Batailleuse

Enez Batailleuse :
| Anv gallek | Île Batailleuse |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Liger |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 22′ 15″ N, 1° 00′ 07″ K |
| Gorread | 1,15 km² |
| Geologiezh | Enez stêr |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Naoned |
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Kumunioù | Ligeraosant (Gwared), Mauges-sur-Loire (Saint-Florent-le-Vieil) |
| Poblañs ||
| Poblañs | ? ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Batailleuse (Île Batailleuse e galleg) zo un enezenn e stêr al Liger, e kumunioù Ligeraosant (Gwared) ha Mauges-sur-Loire (Saint-Florent-le-Vieil), el Liger-Atlantel hag er Maine-et-Loire. Muzuliañ a ra 4 km a hirder ha 730 m a ledred, gant ur c'horread a 171 ha.
Stag eo ouzh ribloù ar stêr gant ur pont (D752) a dreuz penn kornôg an enez.

## Istor

En em staliet o deus ar Vikinged eno adalek 853 betek ma voent skarzhet er-maez gant Alan al Louarn etre 936 ha 937.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) "Enez Batailleuse", Études des Îles de Loire - Conservatoire régional des rives de la Loire et de ses affluents - 18/03/2005 (Studioù Inizi al Liger - Mirva rannvroel ribloù al Liger hag hec'h adstêrioù)
* ↑ (fr) Jean-Christophe Cassard, Les Bretons de Nominoë, Presses universitaires de Rennes, 2015
# Enez C'hlas (Briad)

Enez C'hlas :
| Enezeg Briad. ||
| Anv(ioù) all | Enez Glas |
| Anv gallek | Île Verte |
| Geografiezh ||
| Enezeg | Enezeg Briad |
| Lec'hiadur | Mor Breizh (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 51′ N, 3° 02′ K |
| Lein uhelañ | Pili Poutou (16 m) |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Sant-Brieg |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Kumunioù | Enez-Vriad |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+1 |
| kemmañ |
An Enez C'hlas, pe Enez Glas (lakaet Île verte e galleg war ar c'hartennoù), zo un enezenn eus Enezeg Briad en Aodoù-an-Arvor, nepell diouzh aber an Trev. 430 m a hed ha 200 m a led zo dezhi.

## Gwerz

Ur werz zo bet savet da Menec'h an Enez C'hlas (pe Enez Glas, an daou stumm a gaver)$^,$

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ "Enez Glas" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
* ↑ https://web.archive.org/web/20171107015951/https://to.kan.bzh/chant-01426.html
* ↑ Gwerz gant René Kerambrun:
# Enez Bastimentos

Enez Bastimentos ( Isla Bastimentos e spagnoleg) zo un enezenn eus Enezeg Bocas del Toro, er Mor Karib, e gwalarn Panamá, e distrig Bocas del Toro. Un 52 km² zo dindani, ha gant se eo unan eus re vrasañ ar vro.
En hanternoz dezhi emañ isla Colón, er c'hornôg emañ Isla Solarte hag Isla San Cristóbal, er c'hreisteiz emaén Isla Popa, Cayo Agua ha Cayos Zapatilla, en el mar Caribe.
Ar Parque nacional Isla Bastimentos en em astenn war an darn vrasañ eus Enez Bastimentos, ha Cayos Zapatilla.
# Enez Briand

Enez Briand :
| Anv gallek | Île Briand |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Liger |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 22′ N, 1° 06′ O |
| Gorread | 0,15 km² |
| Geologiezh | Enez stêr |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Naoned |
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Kumunioù | Gwer-Liger (Arned) |
| Statud | Enez prevez |
| Poblañs ||
| Poblañs | ? ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Briand (Île Briand e galleg) zo un enezenn tost ouzh ribl kleiz al Liger, e kumun Gwer-Liger (e kumun gozh Arned), el Liger-Atlantel hag e Bro-Naoned, e gevred Breizh. Muzuliañ a ra 1,2 km a hirder ha 190 m a ledred, gant ur c'horread a 15 ha.
N'eus pont ebet a stag an enez ouzh ribloù ar stêr met moaien zo da vont di dre ur roudouz.
Un enezenn brevez eo ha gwarezet gant ar rouedad Natura 2000.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) "Île Briand", Études des Îles de Loire - Conservatoire régional des rives de la Loire et de ses affluents - 18/03/2005 (Studioù Inizi al Liger - Mirva rannvroel ribloù al Liger hag hec'h adstêrioù)
# Enez Bernardeau-Boire-Rousse

Enez Bernardeau-Boire-Rousse :
| Anv gallek | Île Bernardeau-Boire-Rousse |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Liger |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 22′ 19″ N, 1° 07′ 37″ K |
| Gorread | 0,61 km² |
| Geologiezh | Enez stêr |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Naoned |
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Kumunioù | Ankiniz-Sant-Gerent (Ankiniz), Gwer-Liger (Arned) |
| Poblañs ||
| Poblañs | ? ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Bernardeau-Boire-Rousse (Île Bernardeau-Boire-Rousse e galleg) zo un enezenn e stêr al Liger, e kumunioù Ankiniz-Sant-Gerent (Ankiniz) ha Gwer-Liger (Arned), el Liger-Atlantel hag e Bro-Naoned. Muzuliañ a ra 2,3 km a hirder ha 400 m a ledred, gant ur c'horread a 61 ha.
N'eus pont ebet a stag an enez ouzh ribloù ar stêr met moaien zo da vont di e-pad an hañv dre ur roudouz pa vez izeloc'h an dour.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) "Île Bernardeau-Boire-Rousse", Études des Îles de Loire - Conservatoire régional des rives de la Loire et de ses affluents - 18/03/2005 (Studioù Inizi al Liger - Mirva rannvroel ribloù al Liger hag hec'h adstêrioù)
# Enez Beler

Enez Beler :
| Anv gallek | Île de Belair |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Mor bras (Pleg-mor Gwaskogn) |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 27′ 53″ N, 2° 30′ 14″ K |
| Gorread | 0,014 km² |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Naoned |
| Departamant | Mor-Bihan |
| Kumunioù | Pennestin |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Beler zo un enezennig er Mor Bras, stag ouzh kumun Pennestin, e departamant ar Mor-Bihan hag e Bro-Naoned, e Breizh.
Difennet eo dilestrañ warni etre ar 15 a viz Ebrel hag an 31 a viz Eost, evit gwareziñ an evned pa vezont o neizhiañ.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ "Enez Beler" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
# Enez Boa Viagem

Enez Boa Viagem pe Enez ar Veaj Vat (Ilha da Boa Viagem e portugaleg) zo un enezenn e bae Guanabara, e kêr Niterói, e stad Rio de Janeiro, e Brazil.
Abaoe ar bloavezhioù 1970 eo stag ouzh an douar-bras gant ur pont.
# Enez Bouvet

Enez Bouvet (pe Enez-Vouvet), Bouvetøya e norvegeg, a zo un enezenn e Meurvor Atlantel ar Su, perc'hennet gant Norvegia. 49 km² eo gorread an enez ha goloet eo 93% anezhi gant ur skorneg. Didud eo.

## Istor

Kavet e oa bet d'ar 1añ a viz Genver 1739 gant ar merdead breton Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier eus Pleudehen. War e lerc'h eo bet anvet an enez.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Enez Bushrod

An Enez Bushrod (Bushrod Island e saozneg ) zo un enezenn e-kichen kêr Monrovia, kêr-benn Liberia, gronnet gant ar Meurvor Atlantel hag ar stêr Saint Paul
# Enez C'hlas

Enez C'hlas pe Enez Glas zo anv meur a enezenn e Breizh:
* Enez C'hlas (Briad), en Enezeg Briad
* Enez C'hlas pe Enez Glas, e Rosko
* Enez C'hlas, e Gwitalmeze

## Gwelet ivez

* Green Island
* Île Verte
# Janed Naplez

Janed Naplez (Giovanna di Napoli en italianeg) zo anv meur a vaouez.

## Rouanezed

Teir rouanez zo anvet evel-se:
* Giovanna Iañ di Napoli, pe Janed Iañ Naplez (Napoli 1326-1382 Muro Lucano ) rouanez Naplez, rouanez Jeruzalem ha Sikilia (1343-1381), Priñsez Acaia (1373/75-1381), kontez Provañs ha Forcalquier. Muntret e voe.
* Giovanna II di Napoli, pe Janed II Naplez (Zara 1373-1435 Napoli), rouanez Naplez, rouanez Jeruzalem, Sikilia ha Hungaria.
* Giovanna d'Aragona, pe Janed Naplez (1478-1518), rouanez, dimezet da Ferdinant II Naplez.

## Pennadoù kar

* Janed Aragon
* Janed
# Janed Portugal

Janed Portugal zo anv meur a briñsez
* Janed Portugal (1439-1475) (1439–1475), dimezet da Herri IV Kastilha
* Janed, Priñsez Portugal (1452–1490), leanez ha gwenvidigez
* Janed, Priñsez Beira (1635–1653), merc'h da João IV

## Pennadoù kar

* Janed
* Portugal
# Janed Kent

Janed Plantagenêt pe Janed Kent (pe Joan of Kent e saozneg, lesanvet the Fair Lady of Kent), ganet en 1328, marvet e 1385 e kastell Wallingford, a oa kontez Kent.

## He buhez

Merc'h e oa da Edmont Woodstock (Edmund of Woodstock) (1301-1329), kentañ kont Kent, ha da Margaret Wake, trede baronez Wake of Liddell, ha merc'h-vihan d'ar roue Edouarzh Iañ .
He zad Edmund a oa ur breur yaouank da Edouarzh II. Skoazell d'e vreur roue a reas Edmund, ma voe bec'h etrezañ hag ar rouanez, Isabella of France, hag he serc'heg Roger Mortimer, Kentaén Kont March.
Dimezet e oa bet da Thomas Holland († 1360), met hennezh a oa aet kuit ha soñjal a rae an dud eoa marv. Neuze e timezas e 1348 da Guillaume de Montaigu, kont Salisbury. Ur pennadig goude e tegouezhas Thomas Holland hag ec'h embannas e oa bet euredet da Janed, ma voe ret terriñ eil eured Janed en 1349 hag e vevjont a-gevret.

## O bugale

   * Thomas (1350-1397), kont Kent
   * Janed Holland (1350-1384), dimezet da Yann IV (dug Breizh)
   * John (1352-1400), duged Exeter
   * Maud († 1392), dimezet en 1363 da Hugues de Courtenay († 1373), ha goude da Waléran III Luxembourg (1357-1415), kont Ligny ha kont Saint-Pol.

## Intañvez

Pa intañvezas ec'h addimezas en 1361 da Edouarzh Plantagenêt, priñs Kembre ha dug Akitania, lesanvet ar Priñs Du , ha daou vugel o doe :
   * Edouarzh (1365-1372)
   * Richarzh II Bro-Saoz (1367-1400).
e

## Pennadoù kar

* Janed
* Joan
# Janed Naplez (1478-1518)

* Ur bajenn disheñvelout Janed Aragon zo ivez.
* Ur bajenn disheñvelout Janed Naplez zo ivez.
Janed Naplez, pe Giovanna d'Aragona (1478-1518), a oa rouanez Naplez, dimezet da Ferdinant II Naplez.

## Istor

Ganet e oa Janed e Naplez e 1478, ha merc'h e oa da Ferdinando Iañ Naplez ha d'e eil pried Janed Aragon (1454-1517). Merc'h-vihan e oa da Yann II Aragon ha d'e eil pried Juana Enríquez. Hanterc'hoar e oa da Alfonso II Naplez ha Frederico IV Naplez.
En 1496, d'he 17 vloaz, e voe dimezet Janed d'he niz Ferdinando II Naplez. Hennezh a oa mab d'he hantervreur Alfonso II Naplez. Ar voereb plac'h nevez a oa 17 vloaz, hag an niz paotr nevez 27 bloaz. Ha mervel a reas Ferdinando II d'ar 7 a viz Gwengolo er bloaz-se en-eeun. Bugel ebet ne oa bet.
Fedrico IV Naplez, eontr Ferdinando, ha hantervreur Janed, an hini a voe anvet da roue. Janed a vevas daou vloaz warn-ugent c'hoazh, addimeziñ avat ne reas ket.

## Ar roue saoz Herri VII o klask gwreg

E miz C'hwevrer 1503 e kollas Herri VII, roue Bro-Saoz, e bried kentañ, Elizabeth of York. 46 bloaz e oa, ha c'hoant dezhañ addimeziñ. Ar rouanez Izabel Kastilha a gomzas dezhañ eus Janed Naplez, a oa 25 bloaz d'ar poent-se, marteze dre ma felle dezhi distreiñ selloù ar Saoz diouzh he merc'h Katelin Aragon. Ha Herri da gas kannaded da Naplez en 1505, da welout ha koant a-walc'h e vije an danvez-pried. Goulennoù Herri ha respontoù ar gannaded a voe meneget e buhezskrid Henry Bacon e 1622, The Historie of the Raigne of King Henry The Seventh, hag embannet e Londrez 250 vloaz goude evel Instructions given by King Henry the Seventh, to his embassadors, When he intended to marry the young Queen of Naples: together with the answers of the embassadors (published in London: 1761, by T. Becket and P.A. De Hondt).
# Janed Iañ Naplez

Janed Iañ Naplez, Giovanna di Napoli en italianeg (Naplez, war-dro 1326 – Muro Lucano, 1382), lesqnvetl "ar rouanez Janed", a voe rouanez Naplez, rouanez Jeruzalem ha Sikilia (1343-1381), priñsez Acaia (1373/75-1381), kontez Provañs ha Forcauquier. Muntret e voe war urzh he c'henderv Charles de Duras.

## He buhez

Merc'h e oa da Garlo, dug Calabria, ha da Marie de Valois (1311-1341). He zad a oa mab henañ ar roue Roberto d'Angiò; he mamm a oa merc'h da Charles de Valois ha Mahaut de Châtillon-St-Pol, ha hanterc'hoar d'ar roue gall Fulup VI (Bro-C'hall). Ur c'hoar he doa Janed : Maria Calabria.
Ren a reas Janed hervez he gwir dezhi.
Ne oa ket daou vloaz c'hoazh pa varvas he zad e miz Du 1328. He zad-kozh, ar roue Roberto, en devoa kollet e eil mab Luigi dija e 1310. Diaes an traoù evit kaout ur pennhêr. Prest e oa an nized da lammat war ar rouantelezh. Neuze e tibabas Roberto e verc'h-vihan da ren war e lerc'h. Mervel a reas he mamm, Marie de Valois, e miz Here 1331, pa oa o pirc'hirinañ. Fellout a reas da Roberto dimeziñ Janed vihan, ha hi 8 vloaz, d'ur c'henderv a-bell, Andrev Hungaria. Lidet e voe an eured e Naplez d'ar 26 a viz Gwengolo 1333 : ken kozh hag e bried e oa Andrev.
Mervel a reas ar roue Roberto d'an 20 a viz Genver 1343

## Euredoù

Peder gwech e timezas.
* en 1333 da Andrev Hungaria,
* en 1346 da Luigi di Tarenta (1320 † 1362),
* en 1363 da Jaume IV Mayorca (1336 † 1375),
* en 1376 da Othon de Braunschweig (1320 † 1399).

## War he lerc'h

Goude he marv e renas Loeiz Iañ Anjev, breur d'ar roue gall Charlez V, a oa bet advabet ganti.

## Lennegezh

Ur pennad diwar he fenn zo el levr De mulieribus claris gant Boccaccio.

## Pennadoù kar

* Janed
* Giovanna
# Janed Pentevr

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Janed Pentevr, lesanvet Janed ar Gammez (war-dro 1324 – 10 a viz Gwengolo 1384) e Gwengamp) a voe dugez Breizh suo jure war un dro gant Charlez Bleaz (iure uxoris) adalek an 30 a viz Ebrel 1341 betek a 12 a viz Ebrel 1365, e-pad bloavezhioù Brezel Hêrezh Breizh pa voe graet klemm war he zitl gant tiegezh Moñforzh. Ouzhpenn-se e oa kontez Pentevr. He ren a voe merket gant ar brezel diabarzh a oa deuet da vezañ un dachenn emgann evit rouantelezhioù Bro-C'hall ha Bro-Saoz en o brezel Kant Vloaz. Gant roue Bro-C'hall e voe harpet tra ma voe harpet Yann Moñforzh gant roue Bro-Saoz. Goude ar brezel e chomas gant titl dugez Breizh, hep ar galloud avat.

## Buhez

Merc'h e oa da Guy Pentevr, breur da Yann III, dug Breizh, ha Janed Avaugour e oa. Bugel nemeti he zad e oa. Ouzhpenn-se, dre ma oa divugel an dug e oa pennhêrez nemeti kurunenn an Duged ouzhpenn d'he gwirioù war kontelezh Pentevr.
E 1335 e voe marc'hataet dimeziñ Janed gant John Eltham, earl Kernev-Veur ha breur roue Bro-Saoz, Edouarzh III met ne'z eas ket gwall bell hag e 1337 e timezas da Charlez Bleaz en Pariz.
E 1341, da varv Yann III, e voe fiziet an dugelezh enno, gant skoazell an noblañsed ha gant asant roue Bro-C'hall, Fulup VI a aotreas Charlez Bleaz d'ober enor evit an dugelezh. Nemet e voe klemmet an titl gant Yann Moñforzh, mab da Yolanda Moñforzh, eil pried an dug Arzhur II. Yann III en doa klasket pellaat bugale Yolanda diouzh an hêrezh, betek klask lakaat eil dimeziñ e dad da vezañ nullet, en aner. Yann Moñforzh a voe heuliet gant ul lodenn eus an noblañs izel ha kendalc'het e voe ar stourm goude e varv zoken, gant e wreg Janed Flandrez evit o mab Yann IV. Prizoniad e voe Charlez Bleaz e-pad ul lodenn eus ar brezel a-raok mervel en emgann an Alre a voe trec'h ar re Moñforzh.
Gant feur-emglev Gwenrann e voe aotreet Janed da implijout titl dugez Breizh, met da Yann IV e voe roet ar galloud. He diskennidi o dije bet droed da gaout an dugelezh avat ma varvje ar re Voñforzh dihêr. E 1379 e savas a-du gant Yann IV pa glaskas roue Bro-C'hall stagañ Breizh ouzh e vro.

## Dimeziñ ha bugale

Janed ha Charlez o doa bet ar vugale da heul :
* Marc'harid, dimezet e 1351 gant Charlez de la Cerda.
* Mari (wd 1340-1404), intron Guise, dimezet e 1360 gant Loeiz Iañ Anjev
* Yann Iañ, kont Pentevr (1345-1404)
* Guyon (m. 1385)
* Herri (m. 1400)
* Charlez (m. a-raok 1364)

## Kuzulierien Janed Pentevr

| 1348 | Geoffroy de Kermenguy |

## Notennoù

* ↑ Jeanne de Penthièvre, Jeanne la Boiteuse e galleg.
* ↑ "Dre he gwir dezhi".
* ↑ "Dre wir ar pried".
* ↑ Pol Potier de Courcy. Nobiliaire et Armorial de Bretagne, levrenn II. Naoned & Pariz, 1862, p. 37 (traoñ).
# Janed Navarra (dugez Breizh)

Janed Evreux, pe Janed Navarra (1370-1437), a oa dugez Breizh (1386-1399), hag a deuas da vout rouanez Bro-Saoz (1403-1413) goude dimeziñ da Herri IV (Bro-Saoz).

## He buhez

Merc'h e oa da Charlez, kont Evreux, anavezet ivez evel Carlos II Navarra dre ma teuas da vezañ roue Navarra, ha da Janed Bro-C'hall.

### Dugez Breizh

Dimeziñ a reas e 1386 da Yann IV, dug Breizh. Nav bugel o doe :
* Janed Breizh (1387-1388)
* ur verc'h (1388-1388)
* Yann V (1389-1399-1442), dug Breizh
* Mari Breizh (1391-1446),
* Arzhur III (1393-1457-1458), dug Breizh
* Jili Breizh (1394-1412) aotrou Chantocé
* Marc'harid Breizh (1392-1428), dimezet da Alan IX Rohan
* Richard d'Étampes (1395-1438), kont Vertus, Etampes ha Mantes, tad da Frañsez II, dug Breizh
* Blanche Breizh (1397-goude 1419), dimezet da Jean IV d'Armagnac

### Rouanez Bro-Saoz

Mervel a reas Yann IV, pried Janed d'an 1 a viz Du 1399. Intañvez e chomas e-pad pevar bloaz, ha rejantez e voe evit he mab Yann V a-hed ar bloavezhioù-se.
Hervez an Encyclopedia Britannica e krogas an darempred etre Janed ha Herri Bolingbroke (a deuas da vezañ Herri IV (Bro-Saoz)) pa oa o chom e lez Breizh, harluet eus Bro-Saoz. En 1403 ec'h addimezas Janed da Herri IV. Bugel ebet n'o doe, met un darempred mat he doe gant bugale pried kentañ ar roue. Alies e save a-du gant he lezvab, priñs Kembre, a-enep ar roue.
Koulskoude e voe tamallet dezhi, pa oa intañvez, en amzer ren he lezvab Herri V, da vezañ sorserez ha da glask lazhañ ar roue. Kondaonet e voe en 1419 ha bac'het pevar bloaz e kastell Pevensey e Sussex.
Goude-se e vevas sioul dindan Herri V koulz ha dindan e vab Herri VI.
Beziet e voe en Iliz-veur Canterbury e-kichen he fried ar roue Herri IV.
# Janed Iañ Navarra

Janed Champagn, pe Janed Iañ Navarra (1271-1305), a oa kontez Champagn ha Brie, rouanez Navarra (1274-1305), ha rouanez Bro-C'hall (1285-1305) goude dimeziñ da Fulup IV .

## He buhez

Merc'h e oa d'ar roue Herri Iañ Navarra ha da Blanche d'Artois , eus an Tiegezh Capet.
E miz Eost 1284, da 11 vloaz, e timezas da bennhêr kurunenn Bro-C'hall, Fulup, a zeuas da vout roue Navarra evel Fulup Iañ (1284-1305) ha roue Bro-C'hall evel Fulup IV (Bro-C'hall) (1285-1314).
En desped d'he dimeziñ ne baouezas ket da ren en he douaroù. Elle est à l'origine de la création du Collège de Navarre et de l'Hôtel-Dieu de Château-Thierry.

## He bugale

C'hwec'h bugel he doe. He merc'h a voe rouanez Bro-Saoz ha tri mab dezhi a voe rouaned Bro-C'hall .
* Loeiz X « le hutin » (1289-1316), roue Bro-C'hall, ha Roue Navarra evel Loeiz Iañ (1314-1316).
* Izabel Bro-C'hall « la louve de France » (1292-1358), dimezet da Edouarzh II, roue Bro-Saoz .
* Fulup V (Bro-C'hall) « le long » (1293-1322), roue Bro-C'hall , ha Roue Navarra evel Fulup II Navarra (1316-1322).
* Charlez IV (1294-1328), roue Bro-C'hall , ha Roue Navarra evel Carlos Iañ Navarra (1322-1328).

## Notennoù

* ↑ Christian Bouyer, Dictionnaire des Reines de France, Librairie Académique Perrin, 1992 ISBN 2-262-00789-6
# Janed Navarra

Janed Navarra ( Joana Nafarroakoa en euskareg) zo bet anv meur a rouanez ha priñsez er Grennamzer:

## Rouanezed Navarra

* Janed Iañ Navarra (1271-1305), Rouanez Navarra (1274-1305), rouanez Bro-C'hall (1285-1305) goude dimeziñ da Fulup IV ;
* Janed II Navarra pe Jeanne de France (1311-1349), merc'h d'ar roue gall Loeiz X (Bro-C'hall), Rouanez Navarra (1328-1349) ;
* Janed Bro-C'hall (1343-1373), merc'h da Yann II (Bro-C'hall) dimezet da Carlos II Navarra
* Janed III Navarra pe Janed Albret (1528-1572), rouanez Navarra (1555-1572), mamm ar roue gall Herri IV (Bro-C'hall) .

## Tud all

* Janed Navarra (1370-1437), dugez Breizh (1386-1399), a deuas da vout rouanez Bro-Saoz (1403-1413) goude dimeziñ da Herri IV (Bro-Saoz).

## Pennadoù kar

* Janed
* Navarra
# Keoded

Ur geoded a oa ur gêr dizalc'h pe emren en henamzer, dezhi un tiriad bihan a-walc'h peurliesañ. Lod anezho avat a zeuas a-benn da aloubiñ kement a geodedoù all, pe a vroioù, e teujont da vezañ impalaeriezhoù, evel Aten, Kartada pe Roma.

## Implij

Implijet e vez ar ger-se evit Istor pobloù ar Mor Kreizdouar dreist-holl, patrom boutin ar c'heodedoù o vezañ hini ar c'heodedoù gresian. N'eo ket difennet implijout ar ger evit kement kêr he doa pe he deus ur galloud politikel kreñv a-walc'h, pe evit un tiriad bihan a-walc'h heñvel e emsavadurioù politikel ouzh hini ar c'heodedoù, ha pa ne vefe ket ur gêr a bouez en e greiz.

## Perzhioù ha diforc'hioù

Perzhioù ar stadoù o doa ar c'heodedoù en henamzer : ur gouarnamant, breujoù, ur budjed, ur stadud (pe meur a hini) evit o annezidi, armeoù peurliesañ, dileuridi er stadoù all, servijoù foran. Alies-mat o doa o doueed dezho ivez.
Lod anezho a oa demokratel, da lavaret eo e veze dilennet o fennoù-bras gant ar geodedourien ha tabutet er bodadegoù war an darvoudoù a bouez. An holl annezidi ne oant ket keodedourien avat : nag ar maouezed, nag ar sklaved, nag an estrañjourien. Diforc'hioù statud a c'halle bezañ ivez etre ar geodedourien hervez o madoù, o familh, o meuriad (pa veze rannet ur geoded etre meuriadoù). Pa veze un nebeud tud nemetken hag a oa keodedourien da vat, e veze graet "oligarkiezh" eus stumm gouarnamant ar geoded er bed gresian, da lavaret eo "renet gant un nebeud tud". A bouez e voe an enebiezh etre an demokratourien hag an oligarkourien en emgannoù diabarzh ar c'heodedoù gresian kenkoulz hag er brezelioù diavaez adalek ar V$^{vet}$ kantved kent JK.

## Frammoù politikel ur bed aet da get

Ar braz eus keodedoù ar Mor Kreizdouar, ar re c'hresian kenkoulz hag ar re all, a zeuas da vezañ suj da impalaeriezh Roma e dibenn an henamzer. Tamm-ha-tamm e kolljont o emsavadurioù hag o galloud politikel, dreist-holl pa voe diskaret an impalaeriezh roman ha savet Stadoù nevez en Europa hag e Norzhafrika gant pobloù ha ne oant ket frammet o spered gant patrom politikel ar c'heodedoù. Padal e kendalc'has hengoun ar c'heodedoù er grennamzer e lec'hioù zo, en Italia da skouer.
En Europa e voe savet eskoptiez war tiriadoù ar c'heodedoù alies-mat ha, dre-se, ne voe ket kollet penn-da-benn o framm.
# Kerala

Kerala (e Malayalam: കേരളം — Kēraḷaṁ) zo ur stad eus India, e mervent ar vro, en arvor. Thiruvananthapuram eo ar gêr-benn, ha Kochi ar gêr vrasañ. War-dro 33 milion a dud zo o chom e Kerala.
Malayam eo ar yezh a vez kaozeet gant an darn vrasañ eus an dud er stad. Tamil a vez kaozeet ivez gant tud zo ha meur a yezh all c’hoazh.
Krouet e oa bet stad Kerala e 1956.
# Keraeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.3 eo ar c'hereaeg (kera) komzet gant tro-dro da 51.000 den en holl e mervent Tchad (44.523 den e 1993) hag e Kameroun (6.000 den).

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek ar c'hornôg
* Yezhoù afrez-aziatek
# Keoded Doue

Anv un oberenn bet skrivet gant Eosten Hippo e penn kentañ ar V$^{vet}$ kantved eo Keoded Doue. E latin eo Dē cīvitāte Deī contrā pāgānōs, berraet e De Civitate Dei.
Gant an hevelep oberour eo bet skrivet ivez al levr : Gourbannoù.

## Notennoù

* ↑ (la) Bibliotheca Augustana