OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Oliver Cromwell

Oliver Cromwell, bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1599, marvet d'an 3 a viz Gwengolo 1658.
Milour, politikour ha penn-Stad saoz. Bez e oa un soudard saoz hag ur sturier politikel. Lord gwarezer ar C'hommonwealth Saoz, Skos hag Iwerzhon.
Ganet er vouc'hizelez krenn, daoust dezhañ disken eus c'hoar ar roue Henry VIII, ar ministr Thomas Cromwell, hogen kevrinus e chomas a-walc'h, 40 bloavez kentañ e vuhez.
Goude un herrad a enklask relijiel personel, e troas evit ar feiz Puritan dizalc'h e 1630, hag ec'h emdroas e soñj, e-ser asantiñ digemerout pep sekten Protestan, er vro. Krediñ a rae start edo doue o heñchañ e drec'hiou pa c'honeze un emgan. Dilenet e voe ezel ar Parlamant evit Huntingdon e 1628 hag evit Cambridge gant ar Parlamant „berbad“ hag „hir“ (1640-1649). Kroget eo ar brezel diabarz saoz hag edo deus tu ar "Roundheads" pe Parlamantarianed. Lezanvet "Old Ironsides", pignat trumm a reas a renk, eus levier ur strollad marc'hegerien da sturier an arme nevez, o kemer ur perzh a-bouez evit faezañ an nerzhiou royalist.
Dibabet e voe evit ren un argad saoz en iwerzhon e 1649-50. Armeou Cromwell a faezhas ar re gevreded hag ar Rouelourien en iwerzhon hag a ac'hubas ar vro, hag mougañ ar reveulziig: brezel an iwerzhoniz kevreded. E kerz ar maread-se, ur c'hementad Lezenou kastizañ a voe mouezhiet a-enep an dud romaned-katolik, ur bihan niver anezho o vezañ Saoz pe Skosad hogen ar brasañ niver o vezañ en Iwerzhon, eveljust. Ur c'hementad a bouez eus o douarou hag o bro a voe laeret diganto, piaouet int bet ganto koa... Cromwell en deus etretan kaset a-benn un argad enep arme Skosaad e 1650-51.
D'an 20 a viz Ebrel 1653 e voe skarzet gantañ izili ar Rump Parliament dre nerzh, evit seveniñ bodad lezanvet ar Barebone Parlamant, a-raok bezañ bet pedet gant e vignoned- sturierien evit bezañ anvet da ren: e gizh lord Protector evit bro Saoz, Kembre, Skos hag Iwerzhon. E giz rener e sevenas ur bolitikerez diavaez taer hag efedus evit difen interestou ar saozon. Pa varvas e 1658, e voe douaret en abati Westminster. Hogen pa voe distroet ar rouelourrien d'ar galoud e 1660 e tizouarjont e gorf, e stagjont anezhañ ouzh chadennou hag e tibenjont anezhañ, ar c'horf esker, ananat.
Cromwell a zo unan eus tudennou buruteletañ en istor an inizi Breizhveuriad, lakaet da diktatour regicid (rouelaz) gant istorourien evel David Sharp, un diktatour soudardel evit Churchill, met un aroz a frankiz evit John Milton, Thomas Carlyle ha Samuel Rawson, hag ivez ur reveulsiour evit ar renkadou evit Leon Trotsky. Kerz ur sontadeg e 2002 aozet gant ar BBC e voe dibabet Kromwell en top 10 brasañ Briton a holl viskoaz. Koulzkoude e oberereziou enep katoliked e Skos hag en Iwerzhon a zo bet merket e giz genosidour, hag en Iwerzhon dreist holl e vez burutelet taer en deiz a iziv c'hoazh.
# Oliver Hardy

Oliver Norvell "Babe" Hardy bet ganet Norvell Hardy d'an 18 a viz Genver 1892 hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Eost 1957 a oa un aktour fent stadunanat. brudet e voe evit bezañ en daouad Laurel and Hardy gant Stan Laurel. Kroget e oa bet gant Oliver Hardy da labourat eus e du evel e gamarad stan Laurel. Goude-se e labourjont asambles e-pad marevezha r filmoù-mut. Dont a rejont a-benn da genderc'hel gant o micher pa tremenas ar sinema d'ar sinema gant mouezhioù ar pezh a oa ral. An daouad a labouras e-pad 25 vloaz, etre 1927 ha 1951.
An tu a voe da welet Oliver Hardy gant Stan Laurel e 107 film berr, film hir. Ar c'hentañ film lec'h ma voe graet eus outañ a voe ar film, Outwitting Dad, embannet e 1914. Evit ul lod eus e rolloù kentañ e oa graet "Babe Hardy" anezhañ, oc'h implij e lesanv.

## Marv

Laurel hag Hardy a oa butunerien sot. Ouzhpenn da-se Hardy en devoa kudennoù teuc'hegezh.
# Oliver Kahn

Oliver Rolf Kahn, bet ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1969 e Karlsruhe (Alamagn), a zo bet ur melldroader etrebroadel alaman.
Diwaller-pal e bost dezhañ n'en devoa c'hoariet nemet evit daou gleub a-hed e vicher : Karlsruher SC ha FC Bayern München.

## Kib vell-droad ar bed

Kemeret en devoa perzh e pevar dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1994 bet aozet e Stadoù-Unanet Amerika,
* Kib vell-droad ar bed 1998 bet aozet e Bro-C'hall,
* Kib vell-droad ar bed 2002 bet aozet e Japan hag e Republik Korea ma tapas ar Vell aour (gwellañ c'hoarier ar genstrivadeg) ha Priz Lev Yachin (gwellañ diwaller-pal ar genstrivadeg) war un dro,
* Kib vell-droad ar bed 2006 bet aozet en Alamagn.
# Oliver & Company

Oliver & Company (Oliver hag all) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant ar filmaozer George Scribner (1952-). Krouet e voe diwar ar romant Oliver Twist savet gant ar skrivagner saoz Charles Dickens (1812-1870) hag embannet e 1838.
Produet gant Walt Disney Feature Animation e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 13 a viz Du 1988 e New York (Stadoù-Unanet Amerika). Seizhvet film bevaat warn-ugent ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h The Great Mouse Detective (e miz Gouere 1986) hag a-raok The Little Mermaid (e miz Du 1989).

## Mouezhioù orin

* Joey Lawrence : Oliver,
* Billy Joel : Dodger,
* Cheech Marin : Ignacio Alonzo Julio Federico de Tito,
* Richard Mulligan : Einstein,
* Roscoe Lee Browne : Francis,
* Sheryl Lee Ralph : Rita,
* Dom DeLuise : Fagin,
* Taurean Blacque ha Carl Weintraub : Roscoe ha DeSoto,
* Robert Loggia : Sykes,
* Natalie Gregory : Jennifer "Jenny" Foxworth,
* William Glover : Winston,
* Bette Midler : Georgette,
* Frank Welker : Old Louie,
* Ruth Pointer : Rita (kan),
* Myhanh Tran : Jenny (kan).

## Liamm diavaez

* (en) Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pevarzek munutenn ha tri-ugent e bad.
* ↑ Bet ganet e Ciudad de Panamá (Panamá).
* ↑ (en) Oliver & Company war Internet Movie Database.
# Oliver Bearman

Oliver Bearman zo ur blenier kirri saoz ganet d'an 8 a viz Mae 2005 e Chelmsford. E 2023 en doa kemeret perzh e Kampionad Formulenn 2 FIA gant Prema Racing.

## Red-micher
### Karting

Bearman en doa kroget gant ar c’harting e 2013. Goude-se ez eas d'ar gevezadeg er c'hampionadoù broadel. Echuet en doa e respetad karting e 2019 ha gounezet en doa ar gourfenn etrebroadel IAME.

### Redek e Monoplace

| Bloavezh | Skipailh | Kastell-karr | Keflusker | Band.-rod | Niverenn ar PB | Plasoù pol | Trec'hioù | Podiomoù | Troioù gwellañ | Gwechoù er poentoù | Dilezeloù | Poentoù | Renkadur |
| 2023 | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù | Loman mirvaoù |
| 2024 | Scuderia Ferrari | Ferrari SF-24 | Ferrari V6 turbo daou-nerzh | P | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 6 | 14vet |
| 2025 | Hass | | Ferrari V6 turbo daou-nerzh | P | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| | | | | Hollad | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | |
* ↑ https://www.fiaformula2.com/Drivers/1228/Oliver-Bearman
* ↑ https://www.autohebdo.fr/actualites/f1/en-chiffres-oliver-bearman-un-premier-grand-prix-marquant-pour-la-f1-et-ferrari.html
# Oliveto Citra

Oliveto Citra zo ur gumun italian e proviñs Salerno e Campania.
# Olivenza

Olivenza zo ur gumun eus Spagn, en Extremadura, e proviñs Badajoz.
E Portugal e voe etre 1297 (Feur-emglev Alcañices) ha 1801, pa voe aloubet gant Spagnoled e-doug Brezel an Orañjez. Abaoe Feur-emglev Badajoz emañ e Spagn.
# Oliveri

Oliveri (Uliveri e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Jud, breur Jakez, eskob Jeruzalem

Jud a vefe bet ur breur da Jakez, eskob Jeruzalem. hervez digoradur Maodez Glanndour d'al Lizheroù Katolik ha gantañ e vefe bet skrivet Lizher Sant Jud.
Heñvel a lenner en digoradur d'al Lizheroù Katolik a gaver er "Bible de Jérusalem".
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour :
" Daoust hag an abostol Jud eo an hini a zo bet oberour al lizher-mañ ? Aes e oa en krediñ ha kredet eo bet. Met o sellout tostoc'h, e welomp n'eus e talbenn al lizher, ano ebet eus ur garg a abostol ; zoken er gwerzad 17, e seblant an oberour en em sellout evel er-maez eus strollad an ebestel. oc'h adlenn ivez gant evezh Tadoù kentañ an Iliz, e teuer da soñjal n'eo ket an abostol Jud en deus skrivet al lizher-mañ, met unan all a zo breur da sant Jakez, eskob kentañ Jeruzalem, hemañ ivez disheñvel diouzh Jakez, mab Alfae, ha diouzh Jakez, mab Zebedea. Jakez eskob Jeruzalem hag e vreur Jud, kendirvi d'ar C'hrist, eo ar re meneget gant Mazhev 13, 55 ha Mark 6, 3. O vezañ bet diskibion ar salver a-dal ar penn kentañ e komprener mat al levezon, hag ar c'hargoù a-bouez o deus bet en Iliz kentañ (sell. ouzh I Kor. 2, 5)."
Ne ouzer ket kalz muioc'h diwar e benn.
Lakaet eo bet war roll ar sent gant an iliz katolik.

#### Notennoù ha Daveennoù

* ↑ Troidigezh an Testamant Nevez, Al Liamm, 1971, p 536
* ↑ (fr) La Bible de Jérusalem, Cerf, embannadur 1998 98, p 2081
# Judah P. Benjamin

Judah Philip Benjamin, QC ganet d'an 11 a viz Eost 1811 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Mae 1884 a oa ur gwirour hag ur politikour. Senedour e voe e Louisiana ha ministr e gouarnamant Stadoù Kengevreet Amerika. Pa voe berzhet ar stadoù kengevreet e fin Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika e tec'has d'ar Rouantelezh Unanet, evit dont da vezañ un alvokad saoz (barrister). Judah P. Benjamin a oa bet ar c'hentañ yuzev dilennet e Sened ar Stadoù-Unanet met an hini kentañ e oa bet, en ur chom feal d'e relijion, o tizhout ur plas en ur gambr-kuzul e Norzhamerika.
# Judas Cyriacus

Judas Cyriacus, pe Cyriacus Jeruzalem, pe Cyriacus Ancona, pe Quiriacus, Quiricus, Kyriakos ( ha Quirico e spagnoleg, Ciriaco en italianeg, Quiriace evel anvet e galleg e Provins (Bro-C'hall)), marvet war-dro 360, zo ur rabin yuzev deuet da vout sant katolik. Lidet e vez war-dro ar 4 a viz Mae.
Ganet e oa Judas e Jeruzalem, mab e oa da Simeon hag Anna, mab-bihan da Zachée. Rabin ar sinagogenn amezek e oa. Er bloaz 326 e teuas an impalaerez Helena, mamm an impalaer Constantinus, da Jeruzalem, da glask penn eus Gwir Groaz.
# Jud (abostol)

Jud a oa unan eus daouzek abostol Jezuz, hervez an Testamant Nevez.
Setu ar pezh a lenner diwar e benn e Troidigezh an Testamant Nevez dindan renerezh Maodez Glanndour :
   "Kavout a reomp ano Jud$^,$ pe kentoc'h Youda e-touez an Daouzek Abostol : anvet e vez c'hoazh Thadde$^,$ (= va dudi) e Mazhev 10,3 ha Mark 3, 18, evit e ziforc'hañ diouzh Youda Iskariot a reomp Judas anezhañ (sel. ouzh Yann 14,22). En em ziskouez a ra evel breur (kenderv ?) Jakez, mab Alfe."
Dizemglev zo etre an hengounioù kristen a-zivout e bivelezh. Breur pe mab Jakez ? Petore Jakez ? Jakez an abostol pe Jakez eskob Jeruzalem, kar da Jezuz ?
Hervez an hengoun, goude bezañ prezeget e Palestina ez eas d'ar "broioù Arab" (e bro an Nabateiz moarvat), e Siria, e Mezopotamia hag e rouantelezh Armenia.
En ilizoù reterel zo e vez anvet Addai. Liammet e vez a-wechoù gant Simon ar Gredek a vije en em gavet gantañ e Mezopotamia goude bezañ bet o prezeg en ul lodenn eus Etiopia.
Gwelet e vez gant hengoun Armenia evel unan eus diazezourien an iliz armeniat gant Bartolome ken abred a 43.
Dizemglev zo ivez a-zivout lec'h e verzherinti. Evit lod e vefe bet merzheriet e Beirout e proviñs roman Siria, evit re all e norzh Mezopotamia, e Persia. Resisoc'h eo ar mammennoù armeniat ma lavarer e vefe bet merzheriet Tade e Maku a oa e rouantelezh Armenia ar mare (norzh Iran bremañ), nemet e vefe bet eus un Tade all ?

## Notennoù

* ↑ Kavout a reer ar stumm "Jud, breur Jakez" e Lukaz 6, 16 nemetken
* ↑ Anvet eo "Judas, breur Jakes" e troidigezh ar Bibl gant Gwilh ar C'hoad, 1897, p 889
* ↑ Kavout a reer ar stumm "Youda mab Jakez" en Oberoù 1,13, p. 282 troidigezh an Testamant nevez dindan renereezh Maodez Glanndour, Al Liamm 1971
* ↑ Skrivet Tade, p. 27, troidigezh ar Pevar Aviel, Al Liamm, 1969 ha Tadde, p. 91
* ↑ Anvet eo "Lebbe, lezhanvet Tadde" e troidigezh Gwilh ar C'hoad, 1897, p. 840
# Judaz Iskariot

Judaz Iskariot (henc'hresianeg : Ιούδας Ioudas, diwar an anv hebreek יְהוּדָה Yehudah "tregont (diner)"), a oa un abostol da Jezuz hervez Aviel Mazhev. Trubardiñ Jezuz en devije graet en eskemm ouzh 30 diner kent mont d'en em grougañ. Lod devarnourien a lavar e vije bet gopret gant Jezuz evit en ober, ha dre vorc'hed e vije bet an emlazh.
# Judas Priest

Ur strollad heavy metal eus Bro-Saoz eo Judas Priest. E 1970 e oa bet savet gant ar gitarour K.K. Downing hag ar gitarour-boud Ian Hill. Eus ar ganaouenn « The ballad of Frankie Lee and Judas Priest » savet gant Bob Dylan eo tennet anv ar strollad.
E 1991 e oa aet kuit o c'haner Rob Halford (lesanvet « The Metal God ») evit sevel e strollad dezhañ. Tim Owens en doa tapet e blas war ar bladenn Jugulator. E miz Gouere 2003 e oa distroet Halford er strollad.

## Roll pladennoù

* Rocka Rolla (1974)
* Sad Wings of Destiny (1976)
* Sin After Sin (1977)
* Stained Class (1978)
* Killing Machine (UK) / Hell Bent for Leather (US) (1978)
* British Steel (1980)
* Point of Entry (1981)
* Screaming for Vengeance (1982)
* Defenders of the Faith (1984)
* Turbo (1986)
* Ram It Down (1988)
* Painkiller (1990)
* Jugulator (1997)
* Demolition (2001)
* Angel of Retribution (2005)
* Nostradamus (2008)
* Redeemer of Souls (2014)
* Firepower (2018)
* Invincible Shield (2024)
# Jublains

Jublains :
| An ti-kêr. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant | Mayenne |
| Arondisamant | Mayenne |
| Kanton | Bais |
| Kod kumun | 53122 |
| Kod post | 53160 |
| Maer Amzer gefridi | Pierrick Tranchevent (MoDem) 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Mayenne |
| Lec'hienn web | http://www.jublains.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 758 ann. (2020) |
| Stankter | 21 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 104 m — brasañ 190 m |
| Gorread | 36,01 km² |
| kemmañ |
Jublains, kumun c'hall eus departamant ar Mayenne, zo ur gêr vihan nepell diouzh kêr Mayenne. 682 a dud a oa o chom enni e 2010.

## Istor
### Henamzer

* E Jublains, skrivet Jubleins gwechall, edo Noeodunum (pe Noiodunum pe Noviodunum), kêr-benn ar bobl Diablintes, kemeret gant ar Romaned hag anvet Civitas Diablintum. Noeodunum (Νοιόδουνον en dihelloù gresianek), a oa kêr-benn pe an Diablintes, pe hini an Aulircii Diaulitae, evel ma lenner e skridoù Ptolemaios (ii. 8. § 7).

## Monumantoù ha traoù heverk

* Chapel

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) Lec'hienn ofisiel kêr

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ EBSSA
# Jubrique

Jubrique zo ur gumun e proviñs Málaga, en Andalouzia, e Spagn. Er Valle del Genal emañ, ma red ar stêr Genal.
# Juche

Juche :
| Anv koreanek ||
| Hangeul: | 주체 |
| Hanja: | 主體 |
| Treuz. McCune-Reischauer: | Chu-ch'e |
| Treuzkrivadur arnevez: | Ju-che |
Ideologiezh ofisiel Republik Poblel ha Demokratel Korea (RDPK) eo ar Juche Sasang. E koreaneg, an termen juche a dalvez kement hag emvasterezh, da lâret eo an doare ma c'hell ur stad evel RDPK (pe Korea an Norzh) talvezout drezi hag eviti hec'h-unan. Hervez ideologiezh ar juche neuze e rank ur vro gallout tizhout an dispac'h a-drugarez da labourerion ar vro hec'h-unan kentoc'h evit dre ’n em harpañ ouzh ur vro all. Kaset e vez da benn an ideologiezh emvastañ da benn e pep keñver: armerzh, gounezerezh, surentez milourel, h.a.
Diazezet eo an ideologiezh juche war tezennoù Kim Il-sung. Ingal e vez kredet ez eo an ideologiezh juche kevatal d'ar stalinouriezh, met e gwirionez ez eo disheñvel-bras an eil diouzh eben e meur a geñver.
Skignet eo bet an ideologiezh juche gant gouarnamant RDPK dre ar skolioù abaoe ma oa bet implijet an termenn-se evit ar wech kentañ en un diviz graet gant Kim Il-sung e 1955. Er penn kentañ e oa an ideologiezh diazezet war daou boent pennañ:
* perc'henn war dispac'h ar proletariad eo an dud; ha
* mab-den a hini eo a zo mestr war an dispac'h
Evit ar pezh a denn d'an armerzh e kelenn an ideologiezh juche ez eo ret gallout emvastañ e-keñver ezhommoù armerzhel ha servijoù an dud en ur virout da gas war-raok dellezegezh hag emrenerezh ar vro he he fezh. Strivoù bras zo bet graet gant gouarnamant ha tud ar vro evit tizhout ha kenderc'hel gant ar pal-se abaoe ar bloavezhioù 1960. Bountet eo bet war an ijinerezh pounner dreist-holl met klasket eo bet diorroiñ ivez surentez vilourel arr vro hag al labourerezh-douar war un dro.
Dre m'he doa lakaet e pleustr ur politikerezh armerzhel diazezet war an ideologiezh juche anvet Chollima (da c'houde Taean) er bloavezhioù 1960 e teuas a-benn ar vro da vezañ emren dre aiorroiñ an armerzh en un doare buan-tre.
E 1977 e voe kemeret plas ar varksouriezh-leninouriezh gant an ideologiezh juche er vonreizh, lakaet neuze eta da ideologiezh ofisiel RDPK.
Tud 'zo o deus lâret ez eo an ideologiezh juche un doare filozofiezh relijiel, met nac'het e vez kement-se gant gouarnamant Republik Demokratel Poblek Korea.
Daoust ma voe savet an ideologiezh juche a-ratozh-kaer evit servij ezhommoù Korea e vez studiet gant meur a hini en Europa ha dre ar bed a-bezh evit gwelet penaos tennañ gounit diouti evit he lakaat e pleustr en ur vro all.

## Gwelet ivez:

   * Komunouriezh
   * Marksouriezh-leninouriezh
   * Stalinouriezh

## Liammoù diavaez:

* Savadur etrebroadel an juche
* Strollad studi an juche (Breizh-Veur)
# Juda

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Juda eo an doare boas da skrivañ an anv hebreek Yehudah (יְהוּדָה), roet da veur a zen.

## Tud

* Yehouda, pevare mab Jakob ha Leah ; hendad Meuriad Yehouda ;
* Juda Makab, unan eus pennoù emsavadeg ar Vakabeed;
* Juda Hanassi, dastumer skridoù ar Mishna en IIvet kanved;
* Leon Juda : Jezuz, hervez Lukaz, diskennad eus meuriad Yehouda, al leon o vezañ arouez Yehouda.

## Lec'h

* Juda (Wisconsin), e SUA
# Méditerranée

Ar Méditerranée a oa anv un departamant gall en Italia da vare an impalaer gall Napoleone Buonaparte. Livorno e oa ar pennlec'h.

## An anv

Dont a ra an anv eus anv gallek ar Mor Kreizdouarel. N'eus forzh pehini eus an dek departamant gall all a-hed aod ar mor-se a c'hallje bezañ bet anvet evel-se.

## Istor

Krouet e voe d'ar 24 a viz Mae 1808, pa voe staget Rouantelezh Etruria, savet 6 vloaz a-raok, ouzh Bro-C'hall. Enez Elba a voe staget outañ en 1811, a yae d'ober arondisamant Portoferraio.

## Arondisamantoù

E 1812 e oant:
* Livorno.
* Enez Elba .
* Pisa.
* Volterra.
Pa voe trec'het Napoleone Buonaparte e 1814 e voe rannet an douaroù etre proviñsoù Livorno, Pisa, Firenze ha Siena, war-bouez Elba ma rene c'hoazh Napoleon, hervez Feur-emglev Fontainebleau.
# Méharicourt

Méharicourt :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Somme |
| Arondisamant | Péronne |
| Kanton | Moreuil |
| Kod kumun | 80524 |
| Kod post | 80170 |
| Maer Amzer gefridi | Françoise Deflandre 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Terre de Picardie |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 576 ann. (2020) |
| Stankter | 82 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 78 m — brasañ 94 m |
| Gorread | 7,01 km² |
| kemmañ |
Méharicourt a zo ur gumun eus departamant Somme (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat eno gant al lu gall d'an 3 a viz Gwengolo 1916.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin.

## Tud
### Tud marvet eno

* Pierre Marie Guégan ganet e Tremargad (Breizh)), d'an 22 a viz Ebrel 1886, soudard en 2vet rujumant war-droad, fuzuilhet d'an 3 a viz Gwengolo 1916 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ.

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Mémoire des hommes
# Mélanie Guyomard

Mélanie Guyomard a zo prezidantez ar gevredigezh Kanol an Unaniezh evit lakaat war wel glad Breizh hag unaniezh ar vro en-dro da Ganol Naoned-Brest.
* Miss Breizh eo bet er bloaz 2000. Dre m’he doa kemeret perzh, gant he seizenn “miss”, e manifestadeg an 30 a viz Mezheven 2001 Naoned evit adunaniñ Breizh e oa savet bec’h etrezi hag ar c'h-Comité Miss France.
* “Bretonez ar bloaz” e voe e 2001.

## Liammoù diavaez

Lec’hienn Kanol an Unaniezh
# Médecins Sans Frontières

Médecins Sans Frontières, zo un aozadur nann-stadel etrevroadel dengar krouet e Bro-C'hall. Pal an aozadur eo mont da vroioù pe zonennoù brezel pe lec'hioù soubet gant kleñvedoù-red. E 2015 e oa e-tro 30 000 ezel medisin pe klañvdiour en aozadur, dreist-holl reoù lec'hel. Ouzhpenn an izili medisined pe klañvdiourien ez eus ivez labourerien dafariñ, arbennigourien war an dour ha ar yec'hed. En holl e vez sikouret 70 bro. 90% eus ar roadennoù zo reoù prevez, ar peurrest zo roet gant embregerezhioù. Budjed bloaz an MSF zo 1,63 miliard a zollaroù US.

## Liammoù diavez

* Lec'hienn ofisiel
# Médée

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a oberenn c'hallek zo anvet Médée, diwar anv Medea, sorserez eus mojennoù Hellaz kozh, ha dreist-holl eus hini ar Maoutken aour .

## Oberennoù
### C'hoariva

Meur a bezh c'hoari gallek zo en anv-se:
* Médée, gant Jean Bastier de La Péruse e 1555) ;
* Médée, gant Pierre Corneille e 1635) ;
* Médée, gant Hilaire de Longepierre e 1694 ;
* Médée, gant Jean-Marie-Bernard Clément e 1779) ;
* Médée, gant Ernest Legouvé (1856) ;
* Médée, gant Catulle Mendès (1898) ;
* Médée, gant Hans Henny Jahnn (1926) ;
* Médée, gant Jean Anouilh (1946) ;
* Médée, gant Marcel Dubé (1968).

### C'hoariganoù

* Médée, gant Charpentier (1693-1694) ;
* Médée, gant Cherubini (1797) ;
* Médée, gant Darius Milhaud sur un livret de Madeleine Milhaud (1939).
* Médée de Thessalonique, gant Christophe Looten sur un livret de Frédéric Lenormand (2001).

## Lennegezh

* Médée, romant gant Léon Daudet (1935).

## Liverezh

* Médée, Anselm Feuerbach (1870).
* Médée furieuse, Eugène Delacroix (1862).
# Médée (Cherubini)

Médée zo ur c'hoarigan fentus gant Luigi Cherubini war ur skrid gallek gant François-Benoît Hoffman, krouet e 1797 gant Luigi Cherubini er c'hoariva Feydeau e Paris.
E 1909 e voe krouet ar c'hoarigan en italianeg, troet diwar ar galleg gant Carlo Zangarini, e Scala Milano, hag anvet Medea.
A-raok Cherubini e oa bet pep a oberenn anvet "Médée" gant Charpentier, Salomon, Benda ha Naumann.
# Médoc

Médoc (hervez ar galleg), pe Medoc (hervez an okitaneg), zo ur vro eus Akitania, etre ar Meurvor Atlantel er c'hornôg, ha lez kleiz aber ar stêr Garona er biz. Dre vras e klot gant arondisamant Lesparre-Médoc, er gwalarn da gêr Bourdel.

## Kumunioù

* Arcins
* Arsac
* Avensan
* Bégadan
* Blaignan
* Blanquefort
* Brach
* Cantenac
* Carcans
* Castelnau-de-Médoc
* Cissac-Médoc
* Civrac-en-Médoc
* Couquèques
* Cussac-Fort-Médoc
* Eysines
* Gaillan-en-Médoc
* Grayan-et-l'Hôpital
* Hourtin
* Jau-Dignac-et-Loirac
* Labarde
* Lacanau
* Lamarque
* Le Haillan
* Le Pian-Médoc
* Le Porge
* Le Taillan-Médoc
* Le Temple
* Le Verdon-sur-Mer
* Lesparre-Médoc
* Listrac-Médoc
* Ludon-Médoc
* Macau
* Margaux
* Moulis-en-Médoc
* Naujac-sur-Mer
* Ordonnac
* Parempuyre
* Pauillac
* Prignac-en-Médoc
* Queyrac
* Saint-Aubin-de-Médoc
* Saint-Christoly-Médoc
* Saint-Estèphe
* Saint-Germain-d'Esteuil
* Sainte-Hélène
* Saint-Julien-Beychevelle
* Saint-Médard-en-Jalles
* Saint-Sauveur
* Saint-Seurin-de-Cadourne
* Saint-Laurent-Médoc
* Saint-Vivien-de-Médoc
* Saint-Yzans-de-Médoc
* Salaunes
* Saumos
* Soulac-sur-Mer
* Soussans
* Talais
* Valeyrac
* Vendays-Montalivet
* Vensac
* Vertheuil

## Tier

* Ti ha skiber en Avensan.
* Skiber
* Skiber en koad e Saumos.
* Tier e Saint-Médard-en-Jalles.
* Kenkizoù e Soulac.
# Médée furieuse

Médée pe Médée furieuse zo un eoullivadur bras (260 cm x 165 cm) graet adalek 1836 betek 1838 gant Eugène Delacroix. War ziskouez emañ er Palais des beaux-arts e Lille abaoe 1839.
Setu amañ emdroadur an taolenn a-feur ma laboure al livour : :
| Brastres (1836) | Doare etre | Doare diwezhañ (1838) |