OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Thurisaz

Þurisaz ᚦ (pe Thurisaz) eo an trede run eus ar Futhark hag ar rann gentañ anvet Fehu / Fraujaz / Freyr. Diaraoget eo gant Ūruz hag heuliet gant Ansuz. Anvet eo Þorn (Thorn) en hensaozneg ha Þurs (Thurs) e norseg.
*Þurisaz eo ar stumm kentgermaneg, adsavet diwar an norseg, an henalamaneg izel thuris hag an henalamaneg uhel duris-es («ar ramz»).
Er wengelouriezh finlandat eo Tursas un euzhvil-mor, ha d'ar c'houlz-se e oa azaouezet bro Finland evel tir ar jötnar er wengelouriezh lec'hlennat. Dre-se e voe kendeuzet gant Thor / Donar, lazher ramzed, ha gant e vorzhol Mjöllnir. Ha rouesoc'h e veze ereet ouzh an doue gwidreüs Loki, a zo ramzed e hendadoù. Hogen ned eus ere gerdarzhel ebet etre Þōrr (Thor) ha þurs, ar ger a dermen ar ramzed. Ar ger kentañ a dalv Þunor (kurun).
En hensaozneg e raed Thorn (Þorn, Ðorn) eus ar run ᚦ, hag a vev hiziv dindan stumm al lizherenn islandek Þ. Thorn (draen) n'eo ket ereet ouzh Thurs, daoust ma oa tostaet an daou c'her dre ma voe graet ur c'henning eus an eil er varzhoniezh runek saoz.
Ar run-se a arouez ar son [θ]. Hennezh, boutin er yezhoù germanek, ne oa ket anezhañ el lizherenneg latin. Neuze e voe amprestet diwar ar futhark evel lizherenn latin ouzhpenn dindan anv thorn, da gentañ evit skrivañ an hensaozneg, hag an norseg diwezhatoc'h. Implijet e vez atav er skritur islandek.

## Barzhoniezh run

| Barzhonegoù run | Troidigezh |
| Hennorwegeg ||
| ᚦ Þurs vældr kvinna kvillu, kátr værðr fár af illu. | Thurs zo aon ar maouezed, an drouklamm ne ro ket kalz a laouenidigezh. |
| Norseg ||
| ᚦ Þurs er kvenna kvöl ok kletta búi ok varðrúnar verr. Saturnus þengill. | Thur zo jahin ar maouezed hag a annez an tornaodoù ha pried ur ramzez. Thegn eus Sadorn. |
| Hensaozneg ||
| ᚦ Ðorn byþ ðearle scearp; ðegna gehwylcum anfeng ys yfyl, ungemetum reþe manna gehwelcum, ðe him mid resteð. | An draen zo re vegek ; evet pep nobl, ha fall da dapout, re griz outañ, an hini hag a c'hourvez warni. |

## Notennoù

* ↑ (en) Fornjot and the Settlement of Norway
* ↑ (en) Poème runique anglo-saxon
* ↑ Ramz.
* ↑ Sadorn
# Thurn und Taxis

Tiegezh priñsel Thurn und Taxis (pe das Fürstenhaus Thurn und Taxis en alamaneg) zo un tiegezh priñsel alaman a voe a bouez e-barzh servij ar post en Europa er XVIvet kantved, hag a zo stag e anv ouzh istor ar post.
Brudet e oa an tiegezh ivez evel saverien kestell ha perc'henned breserezhioù. Gwerzhet e voe breserezh diwezhañ an tiegezh en 1996 d'ar breserezh Paulaner (München) met c'hoazh e vez graet bier anvet Thurn und Taxis.

## Priñs Thurn und Taxis, abaoe 1695

* Anselm Franz ( 1681 – 1739) priñs : 1714-1739
* Alexander Ferdinand (1704 – 1773) priñs : 1739-1773
* Karl Anselm (1733 – 1805) priñs : 1773-1805
* Albert I Maria Joseph Maximilian Lamoral (1867 – 1952) Priñs : 1885-1952 ; dimezet en 1890 da Marguerite de Habsbourg-Lorraine, arc'hdugez Aostria
* Franz Josef Maximilian Maria (1893 – 1971) priñs : 1952-1971
* Karl August Joseph Maria Maximilian (1898 – 1982) priñs : 1971-1982
* Johannes Baptista de Jesus Maria ( 1926 – 1990) priñs : 1982-1990
* Albert II (1983) priñs: 1990 - hiziv
# Thury-Harcourt

Thury-Harcourt :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Caen |
| Kanton | Thury-Harcourt |
| Kod kumun | 14689 |
| Kod post | 14220 |
| Maer Amzer gefridi | Paul Chandelier 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Suisse normande |
| Lec'hienn web | http://www.thury-harcourt.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 599 ann. (2020) |
| Stankter | 734 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 18 m — brasañ 156 m |
| Gorread | 4,9 km² |
| kemmañ |
Thury-Harcourt a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h kanton Thury-Harcourt e oa betek Kerzu 2015.
Bodet e oa gant 4 c'humun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Le Hom.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Staget e voe kumun Saint-Bénin ouzh kumun Thury-Harcourt e 1858.

### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: bombezet e voe ar gumun d’an 30 a viz Even, 35 den nann soudard a voe lazhet, unan anezhe a oa bet ganet en Intel, distrujet e voe ar porzh-houarn hag an iliz katolik ; dieubet e voe Thury-Harcourt d’an 13 a viz Eost gant an ‘’59th British Infantry Division Staffordshire’’.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell, 1635, bet brasaet e 1714-1723.
* Iliz katolik Sant Salver e Thury-Harcourt, XII$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Saint Benin e Saint-Benin, XIII$^{vet}$-XIV$^{vet}$ kantved.
* Monumant Emgann Normandi.
* Monumant an 59th British Infantry Division Staffordshire.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| ? | ? | Prentout | | Mezeg |
| ? | 1954 | Robert Gautier | | Noter |
| 1954 | 1970 | Roger Bellair | | Apotiker |
| 1971 | 2001 | Jacques Gautier | | Noter |
| 2001 | 2015 | Paul Chandelier | Tu-dehou, distrollad | Kuzulier-departamant |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 23 Kerzu 2015
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* 1 2 3 Normandie 44 – la Mémoire
* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
# Thylamys

Thylamys :
| Thylamys elegans ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Usurzhad : | Marsupialia |
| Urzhad : | Didelphimorphia |
| Kerentiad : | Didelphidae |
| Genad : | Thylamys |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Thylamys zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 10 spesad oposomed.

## Spesadoù

* Thylamys cinderella
* Thylamys elegans
* Thylamys karimii
* Thylamys macrurus
* Thylamys pallidior
* Thylamys pusillus
* Thylamys sponsorius
* Thylamys tatei
* Thylamys velutinus
* Thylamys venustus
# Thylacomyidae

Thylacomyidae :
| Macrotis leucura ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Usurzhad : | Marsupialia |
| Urzhad : | Peramelemorphia |
| Kerentiad : | Thylacomyidae |
| Genad : | Macrotis |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Thylacomyidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek. Macrotis eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù

Daou spesad a oa betek ar bloavezhioù 1950. Ne chom nemet unan anezho hiziv an deiz :
* Macrotis lagotis
* Macrotis leucura, aet da get
# Thun-l'Évêque

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Thun-l'Évêque |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Thun-l'Évêque en Arondisamant Cambrai | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Cambrai |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Sensescaut |
| Kanton | Cambrai-Reter |
| Kod INSEE | 59593 |
| Kod-post | 59141 |
| Maer | Jacques Denoyelle |
| Amzer-gefridi | 2010-2014 |
| Gorread | 5,69 km² |
| Led | 50° 13' 38" Norzh |
| Hed | 03° 17' 20" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 36 m |
| Uhelder brasañ | 76 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 610 (2007) |
| Stankter | 107 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | Thun-l'Evêque |
Thun-l'Évêque a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Thun-l'Évêque Communal Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 2 |
| Hollad | 2 |
Er Manchester Regiment e oant o-daou. Marvet int d'an 10 a viz Here 1918 e-pad ar Brezel-bed kentañ.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Kléber Lerouge |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Jacques Denoyelle |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Dave ha notennoù

* ↑ Commonwealth War Graves Commission
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2022

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2022 :
| Titouroù hollek ||
| Redadeg | 109. Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn |
| Kevezadeg | 2022 UCI World Tour 2.UWT |
| Tennadoù | 21 |
| Deiziadoù | 1 – 24 a viz Gouere 2022 |
| Hed | 3 349,8 km |
| Broioù | Frañs Danmark Belgia Suis |
| Lec'h loc'hañ | Kopenhagen |
| Lec'h degouezhout | Pariz |
| Skipailhoù | 22 |
| Aet war-raok | 176 |
| Re renket | 135 |
| Tizh keitat | 42,106 km/h |
| Disoc'hoù ||
| Trec'her | Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma) |
| Eil | Tadej Pogačar (UAE Team Emirates) |
| Trede | Geraint Thomas (Ineos Grenadiers) |
| Renkadur hervez ar poentoù | Wout van Aert (Jumbo-Visma) |
| Kraper gwellañ | Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma) |
| Hini yaouank gwellañ | Tadej Pogačar (UAE Team Emirates) |
| Stourmer bras | Wout van Aert (Jumbo-Visma) |
| Skipailh gwellañ | Ineos Grenadiers |
| ◀2021 | 2023 ▶ |
| | Teuliadur |
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn, e 2022, a oa loc'het eus Kopenhagen, e Danmark, d'ar 1añ a viz Gouere hag echuet war ar Champs-Élysées, e Pariz, d'ar 24 a viz Gouere. Gant an Danad Jonas Vingegaard (eus ar skipailh Jumbo–Visma) e oa aet ar maout.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù

* ↑ (fr) Wout van Aert élu super-combatif du Tour de France, lequipe.fr. Retrieved 23 a viz Gouere 2022.
# Tro Bro Wened

* Tro Bro Wened
Titouroù hollek :
Teuliadur :
Tro Bro Wened (anv ofisiel) a oa ur redadeg war varc'h-houarn "élite open" savet war skouer Tro Bro Leon.

## Loreadeg

| Bloaz | Trec'hour | Eil | Trede | lec'h |
| 2005 | Philippe Vaillant | Mickaël Malle | Guillaume Blot | an Alre |
| 2006 | Cédric Hervé | Freddy Ravaleu | Alexandre Bosquain | an Alre |
# Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2021

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2021 :
| Titouroù hollek ||
| Redadeg | 108. Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn |
| Kevezadeg | 2021 UCI World Tour 2.UWT |
| Tennadoù | 21 |
| Deiziadoù | 26 a viz Mezheven – 18 a viz Gouere 2021 |
| Hed | 3 414,4 km |
| Broioù | Frañs Andorra |
| Lec'h loc'hañ | Brest |
| Lec'h degouezhout | Pariz |
| Skipailhoù | 23 |
| Aet war-raok | 184 |
| Re renket | 141 |
| Tizh keitat | 41,165 km/h |
| Disoc'hoù ||
| Trec'her | Tadej Pogačar (UAE Team Emirates) |
| Eil | Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma) |
| Trede | Richard Carapaz (Ineos Grenadiers) |
| Renkadur hervez ar poentoù | Mark Cavendish (Deceuninck-Quick Step) |
| Kraper gwellañ | Tadej Pogačar (UAE Team Emirates) |
| Hini yaouank gwellañ | Tadej Pogačar (UAE Team Emirates) |
| Stourmer bras | Franck Bonnamour (B&B Hotels p/b KTM) |
| Skipailh gwellañ | Bahrain Victorious |
| ◀2020 | 2022▶ |
| | Teuliadur |
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn, e 2021, a loc'h eus Brest (Bro-Leon, Breizh) d'ar 26 a viz Even hag a zegouezh e Pariz (Bro-C'hall) d'an 18 a viz Gouere, e Bali ar Champs-Élysées. Breizh he deus kemeret plas Danmark evit al loc'hañ bras abalamour d'an diarbennoù yec'hedel en Europa. E Breizh e chom ar pevar zennad kentañ, ha goude e kendalc'h an Dro e Bro-C'hall, e Savoia (un tennad klok ha daou all) hag un tennad etre Andorra ha Katalonia an Norzh.
Ur gevezadenn d'an UCI World Tour eo, kevezadeg vrasañ ar bed evit ar marc'h-houarn war hent. 23 skipailh a gemer perzh, 19 WorldTeams ha 4 ProTeams.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) (en) (de) (es) Lec'hienn ofisiel
* ↑ (da) Skal på podiet: Franskmand får det røde rygnummer i Paris, feltet.dk. Retrieved 18 a viz Gouere 2021.
# Tro Bro Kemperle

* Skritell.
* Karr-boutin TBK dirak porzh-houarn Kempele.
Tro Bro Kemperle a zo ur rouedad dezougen beajourion e Bro Kemperle gant kirri-boutin ha kengirri. Krouet e voe e 2011.
# Yezhoù zenatiek

Un is-skourr eus yezhoù berberek an norzh eo ar yezhoù berberek ar reter, ennañ 12 yezh komzet e Libia, Tunizia, Maroko hag Aljeria.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
* Yezhoù zenatiek ar reter
* Yezhoù gomaraek
* Yezhoù mzabek-warglaek
* Yezhoù rifek
* Yezhoù chawiyek
* Yezhoù tidikeltek

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
* Yezhoù berberek
# Yge Visser

Yge Visser a zo bet ganet d'an 29 a viz Gouere 1963 e Snits, e Friz (Izelvroioù).
Mestrc'hoarier echedoù izelvroat eo.
Mestr Meur (FIDE) eo.
2477 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chess Games (e saozneg)
* Titour (en izelvroeg)
# Yezhoù zapotekek

Ur skourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar yezhoù zapotekek, ennañ div yezh:
* an tchatineg
* ar zapotekeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù otek-mangeek
# Yezhoù zenatiek ar reter

Un isskourr eus yezhoù zenatiek eo yezhoù zenatiek ar reter, ennañ teir yezh komzet e Libia ha Tunizia:
* ar gadameseg
* an nafouseg
* ar senedeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
* Yezhoù berberek
# Yezhoù zaominek

Ur is-skourr eus ar yezhoù mienek eo ar yezhoù zaominek (saozneg: Zaomin) komzet e su Sina, ennañ 1 yezh:

## Gwelit ivez

* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Yezhoù zemek

Un is-skourr eus ar yezhoù nagaek eo ar yezhoù zemek (zeme) komzet en India, ennañ 8 yezh:
* Rongmeieg
* Liangmaieg
* Koirengeg
* Kabweeg
* Koiraoeg
* Marameg
* Mziemeg
* Zemeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
# Yezhoù zenagaek

Un is-skourr eus ar yezhoù berberek eo ar yezhoù zenagaek, ennañ ur yezh komzet e Maouritania:

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
* Yezhoù berberek
# Yggdrasil

Yggdrasil pe Yggdrasill eo anv ar wezenn a zoug ar bed a-bezh e Gwengelouriezh lec'hlennat. Hec'h anv a dalvez « Marc'h an hini doujet ». Odin eo an hini doujet-se (Ygg).
Dougen a ra nav rouantelezh disheñvel ar bed :
* Midgard pe Mannheim, Rouantelezh ar c'hreiz, rouantelezh an dud ;
* Asgard pe Godheim, Rouantelezh an Aesed, en oabl, etre an Heol hag al Loar, staget ouzh bed an dud gant ar ganevedenn Bifrost,
* Nibelheim pe Helheim, Rouantelezh ar re varv ;
* Niflheim, Rouantelezh ar skorn, ma chom ar re zo marvet diwar gozhni pe diwar ur c'hleñved
* Muspellheim, Rouantelezh an tan ;
* Jötunheim, Rouantelezh ar ramzed ;
* Álfheim, Rouantelezh an elfed sklêrijenn ;
* Svartalfheim, Rouantelezh an elfed teñval (dökkalfars)
* Vanaheim, Rouantelezh ar Vaned.
# Wilhelmshaven

Wilhelmshaven zo ur gêr dizalc'h (kreisfreie Stadt) eus Saks-Izel en Alamagn. E 2010 e oa annezet gant 81 000 a dud.
Gwechall e oa ar c'hornad-se e Stad Oldenburg. Etre 1853 ha 1937 e oa e Prusia (Rouantelezh Prusia ha Stad dieub Prusia goude). E-kreiz an XIX$^{vet}$ kantved e felle da vorlu Prusia sevel ur porzh brezel war aod Mor an Hanternoz : prenañ a reas douaroù, digant Oldenburg, war ribl ar bae anvet Jadebusen, e 1853, hag e 1869 e voe echuet al labourioù da sevel ar porzh nevez. Anvet e voe diwar ar roue prusian Gwilherm Iañ.
Er chanterioù sevel-listri e voe graet e-leizh a listri brezel. E-pad an Eil Brezel-bed e oa Wilhelmshaven unan eus porzhioù al listri-spluj alaman. E dibenn ar brezel e oa bet distrujet 60% eus kêr.
Hiziv ez eo Wilhelmshaven unan eus porzhioù pouezus Alamagn, rak lec'hiet-mat eo, war ribl ur bae don an dour ennañ hag a c'hall reiñ bod da listri bras. Ur porzh brezel eo c'hoazh, hag ur porzh kenwerzh ivez, dreist-holl evit enporzhiañ tireoul ha gaz.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Wilhelmine Luise Baden

Wilhelmine Baden, en alamaneg Wilhelmine von Baden (21 a viz Gwengolo 1788 – 27 a viz Genver 1836) a oa dugez-veur Hessen ha bei Rhein.

## He ziegezh
### He zud

Merc'h yaouankañ an dug-meur Karl Ludwig von Baden hag Amalie von Hessen-Darmstadt e oa .

### He c'hoarezed

C'hoar e oa
* da Luise von Baden, a zimezas en 1793 d'an tsarevitch Alesant Pavlovitch a voe anvet da impalaer evel Alesant Iañ Rusia.
* da Friederike Dorothea von Baden, a zimezas da Gustav IV Adolf, roue Sveden,
* da Karoline Friederike Wilhelmine von Baden, a vo rouanez Bavaria.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas e 1804 da Louis II, dug-meur Hessen, ur c'henderv a-berzh-mamm, unnek vloaz koshoc'h egeti (1777–1848), a voe anvet da zug-veur e 1830. Seizh bugel he doe Wilhelmine, ha pevar anezho ne varvjont ket en yaouank.
* Louis III (1806-1877), a vo dug-meur Hessen
* Karl Wilhelm Ludwig von Hessen (1809-1877),
* ur verc'h dianv ganet ha marvet e 1820
* Amalia Elisabeth Luise Karoline Friederike Wilhelmine Hessen-Darmstadt (1821-1826), marvet da 5 bloaz
* Alesant von Hessen (1823-1888)
* Marie von Hessen-Darmstadt (1824-1880), pe Maria Alexandrovna , hag a vo impalaerez Rusia evel he moereb Luise von Baden,.
He fevar bugel diwezhañ, hag Alesant ha Marie en o zouez, he devoa bet, a greder, gant he fried-kleiz August von Senarclens de Grancy.
# Wilhelmine Prusia (1751–1820)

Friederike Sophie Wilhelmine Prusia, pe Friederike Sophie Wilhelmine von Preußen hervez he gwir anv, ganet e 1751 en Berlin hag aet da anaon e 1820 e kastell Het Loo, en Apeldoorn en Izelvroioù, a oa ur briñsez alaman, eus Rouantelezh Prusia, deuet da vout Erbstatthalterin an Izelvroioù dre zimeziñ. Ur vaouez a benn hag a galon e oa.

## He buhez

Merc'h e oa da August Wilhelm von Preußen, breur da Frederig II Prusia, ha d'e bried Luise von Braunschweig-Wolfenbüttel. Nizez eta e oa d'ar roue Frederig II.
Dimeziñ a reas e 1767 e Berlin d'ar penn-stad Willem V Oranje-Nassau, diwezhañ stathouder Republik an Izelvroioù. Hi an hini a oa e penn an emsav enepdispac'hel er vro.
Pa oa krog an Dispac'h en Izelvroioù e kasas Willem e lez eus Den Haag, ar gêr-benn, da broviñs Gelderland. Hi avat a glaskas distreiñ, ha harzet e voe e dibenn Mezheven e Goejanverwellesluis, ha kaset e voe d'he fried en-dro da Nijmegen . Abaoe bloaz edo he breur o ren e Prusia, ha fellout a reas dezhañ kastizañ an dichekadenn graet d'e c'hoar. Aloubiñ a reas ar Proviñsoù-Unanet e miz Gwengolo 1787. Kalz eus an emsavidi a rankas tec'hel da Vro-C'hall, Willem a adkemeras ar galloud, hogen en em zerc'hel a rae evel ur priñsig dindan veli Prusia.
En 1790, setu Wilhelmine ha Willem V o timeziñ o merc'h Frédérique da briñs pennhêr Braunschweig, ur skoazeller feal da rouaned Prusia ha Bro-Saoz, pa oa bet e dad pennskriver Manifesto Braunschweig. En 1791 e voe dimezet o mab henañ d'ur geniterv prusian, anvet evel he mamm-gaer : Wilhelmine von Preußen (1774–1837) .
En 1795 avat e teuas ar batrioted en-dro gant skoazell Bro-C'hall, ma rankas Willem mont da glask repu da Vro-Saoz da di e genderv George III. Bevañ a reas an daou bried e Kew, met mont a raent ivez da ober chomadennoù da Nassau pe Braunschweig, hag eno e varvas Willem.
He mab a yeas en harlu da-heul e dud, met e 1813 e tistroas d'an Izelvroioù, ma voe anvet da roue evel Willem Iañ an Izelvroioù.
# Wilhelmine Prusia (1774–1837)

Friederike Luise Wilhelmine Prusia, pe Friederike Luise Wilhelmine von Preußen (en alamaneg) (ganet e 1774 en Potsdam; † 1837 en Den Haag) a oa ur briñsez prusian ha dre zimeziñ da Willem Iañ an Izelvroioù e teuas da vout rouanez an Izelvroioù.

## Bugale

* Willem II an Izelvroioù (1792–1849), roue an Izelvroioù. Dug-meur Luksemburg;
    dimezet e 1816da Anna Pavlovna Rusia (1795–1865)
* Frederik (1797–1881) ;
    dimezet e 1825 da Luise von Preußen (1808-1870)
* Charlotte Pauline (1800–1806 )
* Marianne (1810–1883);
    dimezet e 1830 (torret an eured e 1849) da Albrecht von Preußen (1809–1872)
# Wilhelmine von Grävenitz

Wilhelmine von Grävenitz (1684-1744) a oa un itron alaman a wad uhel ha serc'h da Eberhard Ludwig, Dug Württemberg (1676−1733) etre 1706 ha 1731.
E 1707 e voe an dimeziñ morganatek, goude ma oa da Eberhard un ober a zivwregiezh rak dimezet e oa ar paotr "nevez" gant Johanna Elisabeth von Baden-Durlach abaoe 1697. Adal 1710 e vevas ar c'houblad nevez e Ludwigsburg, pa oa ar wreg all o chom e Stuttgart.
Wilhelmine von Grävenitz a emellas er politikerezh hag adal 1717 betek 1731 e kemeras perzh e kuzulva kuzh ar gouarnamant a rene dugelezh Württemberg.
E 1731 e fellas da Eberhard terriñ o darempred. Bloaz goude e roas dezhi ul leve ha kuit ez eas-hi eus Württemberg. Daou vloaz goude, e 1733, e varvas an dug.

## Notennoù

* ↑ Paul Sauer, Musen, Machtspiel und Mätressen — Eberhard Ludwig, württembergischer Herzog und Gründer Ludwigsburgs, Silberburg-Verlag, Tübingen, 2008, 279 fajenn, ISBN 978-3-87407-798-9 (de)
# Wilhelmine von Lichtenau

Wilhelmine von Lichtenau, pe Wilhelmine Enke (pe Encke), ganet e Potsdam e 1753, marvet e Berlin e 1820, a oa ur gontez alaman, serc'h d'ar roue Friedrich Wilhelm II Prusia.

## He bugale

* Alexander von der Mark

## Pennadoù kar

* Sophie von Dönhoff
* Julie von Voß

## Levrlennadur

* August Wilhelm Baranius, Versuch einer Biographie der Frau Gräfin von Lichtenau, einer berühmten Dame des vorigen Jahrhunderts, Zürich und Lindau 1800
* Patrom:ADB
* Sonja Schnitzler (Hrsg.), Die Mätresse Wilhelmine: Spottschriften wider die schöne Gräfin Lichtenau, Berlin 1989
* Edelgard Abenstein, Die Mätresse des Königs. Gräfin Lichtenau alias Wilhelmine Encke, Berlin 2006, ISBN 3-89479-187-X
* Alfred Hagemann, Wilhelmine von Lichtenau (1753–1820). Von der Mätresse zur Mäzenin, Köln 2007, ISBN 978-3-412-24006-6
# Wilhelmine Prusia (1709–1758)

Wilhelmine Prusia, pe Wilhelmine von Preußen (1709–1758) a oa ur briñsez alaman eus Prusia, c'hoar da Frederig II Prusia (1712–1786), ha markgravez Brandenburg-Bayreuth dre zimeziñ.

## He buhez

Ganet e oa e Berlin. Merc'h henañ he zad Friedrich Wilhelm Iañ, roue Prusia, hag e bried Sophie Dorothea von Hannover, e oa. Evel he breur e c'houzañvas kalz abalamour da grizded o zad, rak bazhataet e vezent gantañ.
Alies e kleve kaoz a zimeziñ. He mamm, merc'h da George Iañ, roue Bro-Saoz, a soñje en he niz, Frederick, Priñs Kembre. Met ar roue saoz ne oa ket troet da gemer anezhi hep ober un eskemm a feson, ha ne oa ket roue Prusia evit degemer an divizoù saoz, ouzhpenn-se e kave gwell ober marc'had gant Habsbourged Vienna.
He breur a renas adalek 1740.
# Wilhelmine von Hessen-Kassel

Wilhelmine von Hessen-Kassel (Kassel 1726 - 1808 Berlin ) a oa ur briñsez alaman, eus landgraviezh Hessen-Kassel, deuet da vout priñsez a Brusia dre zimeziñ.

## He buhez

He zad e oa ar priñs Maximilian von Hessen-Kassel, ur breur da Wilhelm VIII von Hessen-Kassel, Landgrav Hessen-Kassel, ha da Friedrich von Hessen-Kassel, deuet da vout Fredrik Iañ Sveden, roue Sveden .
He mamm e oa Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt (1698–1777), merc'h da Ernst Ludwig von Hessen-Darmstadt, Landgrav Hessen-Darmstadt.
Brud he doa da vezañ ur vaouez kenedus ha plijus he doare.

## Dimeziñ

E 1751 e teuas ar priñs Heinrich von Preußen (1726-1802), ur breur da Frederig Veur, roue Prusia, da weladenniñ Kassel .
Dimeziñ a rejont e Mezheven 1752 e kastell Charlottenburg. Ar roue Frederig a roas dezho kastell Rheinsberg, petra bennak ma veze tabut alies etre an daou vreur ha brudet o dizemglev. Ur palez o doa ivez e Berlin, en Unter den Linden.
‎Dispartiañ a reas an daou bried e 1766 ha bugel ebet n'o doa. Kaoz a voe eus un darempred avoultr a-berzh ar briñsez, dilezet alies gant he gwaz a gave gwell kompagnunezh ar soudarded evit hini e wreg.
Hi a chomas en he falez en Unter den Linden, savet etre 1748 ha 1766 (a zo hiziv Skol-veur Humboldt Berlin). Ar priñs a veze e-keit-se oc'h ober war-dro an aferioù-brezel, digarez da vezañ gant soudarded ha da dabutal gant e vreur roue. Mervel ar reas e 1802.
Pa erruas Napoleon Iañ e Berlin e 1806 e oa pevar-ugent vloaz ar briñsez, hag an hini nemeti, pe dost, eus an tiegezh roueel a oa chomet er gêr-benn.

## Levrlennadur

* Albert Moll, Die konträre Sexualempfindung, Fischer's Medicin Buchhandlung, 1899, p. 128.
* Frank Bauer, Napoleon in Berlin, Berlin Story Verlag, 2006, p. 78.