OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lobatse

Lobatse zo ur gêr eus Botswana, 70 km diouzh Gaborone, en distrig South-East. War-dro 30 000 den zo o chom eno.
Da vare dizalc'hiezh Botswana e 1966 e oa hent teret nemetañ ar vro (5 km) e Lobatse. Savet e oa bet a-ratozh evit gweladenn ar roue saoz, George VI e 1947.
# Lobaye

Lobaye zo ur prefeti eus Republik Kreizafrika. Harzoù en deus gant Republik Demokratel Kongo ha Republik Kongo.
g • ka • ke Prefetioù ar Republik Kreizafrikan :
| Prefetioù ekonomikel | Nana-Grébizi · Sangha-Mbaéré |
| Prefetioù | Bamingui-Bangoran · Basse-Kotto · Haute-Kotto · Haut-Mbomou · Kémo · Lobaye · Mambéré-Kadéï · Mbomou · Nana-Mambéré · Ombella-M'Poko · Ouaka · Ouham · Ouham-Pendé · Vakaga |
# Loazzolo

Loazzolo zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
# Loaven

Loaven :
| Enez Loaven. ||
| Anv(ioù) all | Enez Loaven |
| Anv gallek | Île Loaven |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Mor Breizh (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 51′ 07″ N, 3° 12′ 11″ K |
| Gorread | 0,07 km² |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Dreger |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Kumunioù | Plougouskant |
| Poblañs ||
| Poblañs | ? ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Loaven, pe Loaven nemetken, zo un enezenn brevez war aod reter kumun Plougouskant, e Bro-Dreger hag en Aodoù-an-Arvor.
Ur chapelig zo warni, gouestlet da santez Elibouban, mamm sant Koneri. Ur chapel vihan eo, kouezhet en he foull e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved hag adsavet diwezhatoc'h. Pardon santez Elibouban a vez ur wech ar bloaz, e fin miz Gouere. Mont a ra ar birc'hirined eus chapel sant Koneri e bourk Plougouskant betek chapel ar santez en enez Loaven.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ "Enez Loaven" pe "Loaven" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
# Mortegliano

Mortegliano zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
# Mortepez

Mortepezenn :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Maxillopoda |
| Urzhad : | Pedunculata |
| Kerentiad : | Pollicipedidae |
| Genad : | Pollicipes |
| Anv skiantel ||
| Pollicipes pollicipes Gmelin, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar vortepezenn, pe troad-moc'h, pe poch-pez, (Pollicipes pollicipes pe Pollicipes cornucopia), a zo ur c'hresteneg mor mat da zebriñ hag a vev stag ouzh ar reier. Droukvesket e vez a-wechoù gant ar garili.

## Doareoù pennañ

War-dro 5 cm eo he hirder. Un troad du skantek a ya d'ober lodenn izelañ he c'horf pa eo tric'hornek ha goloet a blakennoù arwenn (un dek plakenn vihan toget gant 5 plakenn vrasoc'h) he lodenn uhelañ. Etre ar plakennoù-se e vez gwelet ar gwiennoù du.
Neudennoùigoù a zispak diouzh un toull e penn ar plakennoù brasañ ha ganto e vez tapet krog er boued : ar plankton.

## Annez

Bevañ a ra ar vortepezenn stag ouzh ar reier goloet gant an uhelvor war aodoù mor Breizh ha re ar meurvor Atlantel, eus Bro-Saoz betek Senegal. Priziet-kaer eo el ledenez iberek hag aet eo da get e rannvedoù 'zo en abeg d'ur pesketaerezh drastus.

## An anv

Implijet e vez ar ger mortepez e Bro-Leon en un doare hengounel hervez Alan-Gwenog Berr (Ichtyonymie Bretonne, II § 141). Troad-moc'h a vez lavaret dre holl e Bro-Gwened ha poch-pez pe Pas-pez e Kerne.
# Mortara

Mortara zo ur gumun eus Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
# Morten Thrane Brünnich

Morten Thrane Brünnich, ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1737 e Kopenhagen, ha marvet d'an 19 a viz Gwengolo 1827 er memes kêr, a zo ul loenoniour hag ur maenoniour danat.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mortal Engines (film)

Mortal Engines a zo ur film amerikan bet sevenet gant Christian Rivers ha deuet er-maez e 2018. Diazezet eo war ar romant Mortal Engines gant Philip Reeve.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Junkie XL Scoring 'Mortal Engines' Movie Adaptation. Film Music Reporter. Kavet : 18 June 2018.
# Mortal Engines Quartet

Mortal Engines Quartet$^,$ zo un oberenn faltazi skrivet gant Philip Reeve rannet e teir lodenn : Mortal Engines, deuet er-maez e 2001, Predator's Gold, deuet er-maez e 2003, Infernal Devices, deuet er-maez e 2005 hag A Darkling Plain deuet er-maez e 2006.

## Listenn ar pennadoù

* Tom Natsworthy
* Hester Shaw
* Anna Fang

## Notennoù

* Hahn, Daniel (1 June 2015). The Oxford Companion to Children's Literature. Oxford University Press. 2 p. ISBN 978-0199695140.
* Keazor, Henry (2010). "'Mortal Engines' und 'Infernal Devices': Architektur- und Technologie-Nostalgie bei Philip Reeve", Techniknostalgie und Retrotechnologie. 129 - 147 p.
* ↑ The Mortal Engines Quartet…. Diellet er skrid orin d’an 1 June 2014. Kavet : 17 July 2014.
* ↑ Reeve, Philip (27 May 2012). Mortal Engines: New Look, New Series Title.. The Curious World of Philip Reeve. Kavet : 9 August 2012.

## Liammoù

* Predator Cities
* Philip Reeve
# Mortsel

Mortsel zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Morterone

Morterone (Murterun e lombardeg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
# Martha Higareda

Martha Elba Higareda Cervantes, ganet e Villahermosa d'ar 24 a viz Eost 1983, zo un aktourez, produerez ha skrivagnerez senario mec'hikan. Brudet mat e voe dre he roll archerez Kristin Ortega, er stirad skinwel Altered Carbon.

## Buhez personel

Enebet eo ouzh Donald Trump, ha dreist-holl ouzh ar mennozh da sevel ur voger etre Mec'hiko ha Stadoù-Unanet Amerika. .

## Filmoù

| Bloavezh | Titl | Roll | Notennoù |
| 2002 | Amarte Duele | Renata | |
| 2003 | El Sueño de Elias | Maria, age 18 | |
| 2003 | Casa de los Babys | Celia | |
| 2003 | Mujer Dormida | Mariana | Film berr |
| 2004 | Al Otro Lado | Erendira | |
| 2004 | Volver, Volver | Monica | Film berr |
| 2005 | 7 Días | Gloria | |
| 2006 | Sexo, Amor y Otras Perversiones | María | |
| 2006 | Fuera del Cielo | Elisa | |
| 2006 | Así del precipicio | Cristina | |
| 2007 | Borderland | Valeria | |
| 2007 | Niñas Mal | Adela León | |
| 2007 | La leyenda de la Nahuala | Xochitl (voice) | Film bevaat Mec'hikan |
| 2007 | Hasta el viento tiene miedo | Claudia | |
| 2008 | Skip Tracer | Jennifer Orellana | Film Skinwel |
| 2008 | All Inclusive | Camila | |
| 2008 | Street Kings | Grace Garcia | |
| 2010 | Smokin' Aces 2: Assassins' Ball | Ariella Martinez | |
| 2010 | Los Dos Perez | | Film berr |
| 2010 | Sin Memoria | Monica | |
| 2010 | Lluvia de Ideas | | |
| 2010 | Lies in Plain Sight | Sofia Delgado | Film skinwel |
| 2010 | Te Presento a Laura | Laura | |
| 2010 | Carlos | Amparo | Ministirad c'hall |
| 2011 | Stiff | Luisa Romero | CSI: Miami |
| 2011 | Mariachi Gringo | Lilia | |
| 2011 | Malaventura | Mitzy | |
| 2012 | Hello Herman | Isa Luz | |
| 2014 | Casese quien pueda | Ana Paula | |
| 2014 | Royal Pains | Viviana | Stirad skinwel |
| 2014 | El Mariachi | Celeste | Stirad skinwel |
| 2015 | McFarland, USA | Lupe | |
| 2016 | No manches Frida | Lucy | Film |
| 2017 | 3 Idiotas | Mariana | Adsevel ar film sinema indian 3 Idiots |
| 2017 | Steven Universe | Topaz (mouezh) | 1 lodenn: Stuck Together |
| 2018 | Altered Carbon | Kristin Ortega | Stirad skinwel |
| 2018 | Queen Of The South | Sobrinha de Don Reynoldo, Castel | Stirad skinwel |
| 2018 | Marcianos vs. Mexicanos | Zafiro (mouezh) | resadenn-bev mec'hikan |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://web.archive.org/web/20180317110246/http://www.syfy.com/syfywire/the-altered-carbon-cast-would-like-to-take-over-donald-trumps-body
* ↑ "Ni los marcianos pueden con los mexicanos", El Universal (Mexico City), El Universal (16 a viz Genver 2016). Retrieved on 1 a viz C'hwevrer 2018.
# Martha Jac a Sianco

Ur romant kembraek gant Caryl Lewis eo Martha Jac a Sianco, embannet evit ar wech kentañ e miz Du 2004, gant Y Lolfa ha gounezet gantañ ar priz Llyfr y Flwyddyn (Levr ar Bloaz) e 2005.
Tremen a ra an istor e mervent Kembre, istor daou vreur hag o c'hoar, o labour kalet en atant o zud, hag a vo toullbac'het .
Embannet eo bet an oberenn dre gomz gant ar gompagnunezh pladennoù kembraek Sain war ur CD e miz Kerzu 2005.
Adembannet eo bet al levr e 2007.

## Embannadurioù

* Martha Jac a Sianco, Y Lolfa, miz Du 2004, ISBN 0862437539
* Troet hag embannet eo bet e saozneg dindan an titl Martha, Jack & Shanco (gant ur virgulenn en titl saoznek).

## Liammoù diavaez

* Diwar-benn al levr (lec'hienn BBC Cymru) ( e kembraeg)
* Pennad e galleg gant Diarmuid Johnson: https://web.archive.org/web/20080405071309/http://www.transcript-review.org/sub.cfm?lan=fr&id=3811.
# Marthe

Marthe zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all

* Marta, e brezhoneg ha spagnoleg,
* Márta, e hungareg,
* Martha, e kembraeg ha saozneg.

## Tud

* Mart'nália, anv-micher ar ganerez vrazilian Martinália Mendonça Ferreira, ganet e 1965,
* Marthe Niel (1878-1928), nijerez vreizhat, ganet Marie Ange Denieul,
* Marthe Vassalo, ganet e 1974, kanerez vreizhat.

## Levrlennadur

* Marthe et Marie, Jean-Louis Chrétien, Guy Lafon, Étienne Jolet, Paris, Desclée de Brouwer, 2002 (ISBN 2-220-05060-2)
# Marthe Marie Tesson

Marthe Marie Tesson, ganet d'an 22 a viz Genver 1892 en Havr-Nevez hag aet d'an anaon d'an 23 a viz Du 1971 en 20vet arondisamant Pariz, a oa ur vicherourez hag ur rezistantez c'hall. Dilennet e voe e kuzul-kêr Bobigny e 1925.

## Buhezskrid

Kinnig a reas ar Strollad komunour gall un nebeud maouezed war e listennoù da-geñver dilennadegoù-kêr 1925, ha dilennet e voe Marthe Tesson da eil eilmaerez e kuzul-kêr Bobigny pa ne c'halle ket ar maouezed na mouezhiañ na bezañ dilennet e Frañs a-raok 1944. Chom a reas eilmaerez betek miz Du 1925 daoust ma oa bet arsavet he c'hargoù gant ar prefeti e-pad miz adalek ar 15 a viz Even 1925 hag e-pad tri miz adalek an 11 a viz Gouere 1925. Marthe Tesson ha Marie Chaix, dilennet e kuzul-kêr Saint-Denis, o devoa goulennet ur rekour d'ar c'huzul-Stad gall met nac'het e voe d'an 29 a viz Genver 1926, ha dilezel he c'harg a eure Marthe Tesson.
Stourm a reas e Front national ar Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed.

## Koun

Hec'h anv zo bet roet d'ur skol e Bobigny.

## Pennadoù kar

* Augustine Variot
* Joséphine Pencalet
* Marguerite Chapon
* Marie Chaix
# Marthe Vassallo

Kanerez eo Marthe Vassallo. Ganet eo bet e 1974 e ..., ha savet eo bet e Tregastell, Bro-Dreger e-lec'h m'emañ he zud o chom.
Skoliataet eo bet e Lise Feliz an Danteg Lannuon. Adalek 1994 he deus graet studioù skol-veur war ar brezhoneg e Skol-Veur Roazhon II. Eno he doa desket tammoù iwerzhoneg ha bet eo goude se en Iwerzhon evit peurzeskiñ ar yezh-se. Eno eo ivez e reas anaoudegezh gant Françoise Morvan. Kemeret he deus perzh e skrivadur, troidigezh hag embannadur karnedoù dastum Fañch an Uhel asamblez gant Françoise Morvan e ti-embann ar PUR pe ar Presses Universitaires de Rennes.
Eus 1991 da 1996 he deus labouret e F3 o kinnig an abadennoù brezhoneg eno gant Annie Ebrel, a-raok kregiñ gant he micher kanerez.
C'hoari-pezh a ra abaoe 1991. Desket he deus kanañ opera pe g-kaniri lourennek ivez.
E-kerzh ar bloavezhioù '90 e oa kroget da ganañ er festoù-noz hag en nozvezhioù pe er beilhadegoù. Daou sell he deus war ar c'hanañ e brezhoneg, unan a zo heuilh ha doujañ ouzh doare kanañ kanerien pe ganerezed an hengoun, ha diouzh an tu all, klask doareoù nevez da ginnig anezho ha sevel danvez nevez.
Abaoe 1997 ne ra ken nemet kanañ : kanoù lourennek, er festoù-noz da lakaat an dud da zañsal, pe oc'h arnodiñ doareoù nevez da ganañ. Kanañ a capella a ra gant Nolùen Le Buhé hag ivez gant Annie Ebrel, pe c'hoazh o-zeir asambles. Ezel eo ivez eus ar strollad Loened Fall hag ivez eus Bugel Koar e-lec'h ma kan eilet gant Fulup Olier ouzh an akordeoñs . E 2023 he deus savet an arvest "Les fantômes sont des choses qui arrivent" gant ar gevarzhe Fur ha foll.

## Pladennoù

* 1993 : Gwerzioù et chants de haute-voix, F3 Ouest.
* 1998 : Loened Fall, An deizioù zo berr, AN NAER Productions
* 2000 : Bugel Koar, Ar Solier, AN NAER.
* 2001 : Skaliero, Beg ar Viñs, Keltia.
* 2001 : Bagad Kemper, Azeliz Iza, Keltia
* 2002 : Gilles Le Bigot, Empreintes, Keltia.
* 2003 : Loened Fall, Gouez ! (A l’état sauvage), AN NAER.
* 2004 : Bugel Koar, Nebaon !, AN NAER.
* 2014 : Loened Fall, 'vel ba'r ger, AN NAER Produksion

#### Pladennoù kemeret perzh enno

* Gwerz 'Peñse ar Jentilez', 7'07'. 'Musiques vivantes dans les bars : Kenstroll'
* 'Révoltes, résistances et Révolution en Bretagne'. 'An International', 7'05

## Levrlennadur

* Bernez Rouz, Mouezhioù Breizh (grandes voix de Bretagne) : Marthe Vassallo aux septs vents des cultures du monde. E-barzh Ouest-France Dimanche, 6 Eost 2023 (Trésor du breton écrit).

## Liammoù diavaez

* He lec'hienn ofisiel
* Un doare eus Kan an Dispac'h kanet ganti: http://www.deljehier.levillage.org/textes/chansons_revolutionnaires/inter_vml.htm#Breton_
* http://www.drom-kba.eu/Intervention-de-Marthe-Vassallo.html
# Martha Graham

Martha Graham (1894 – 1991) zo ur gorollerez stadunanat, mamm ar c'horolliñ modern. Tostaet e vez he levezon en hec'h arz ouzh hini Stravinsky war ar sonerezh, Pablo Picasso war al liverezh, pe Frank Lloyd Wright war an disavouriezh.
# Martha Grünenwaldt

Martha Grünenwaldt (1910 e Hamme-Mille e Brabant Wallonia; marvet e 2008) a zo un arzourez velgiat. Hec'h oberennoù a vez renket en arz garv.
Soner-red e oa he zad, ha gantañ e teskas seniñ violoñs. Mont a rae he zad da senién da-geñver gouelioù er c'hêriadennoù tro-war-dro, hag hi a yae d'e heul. Neuze ne zeas ket alies d'ar skol kentañ derez.
D'an oad a 23 bloaz e timezas gant ur soner. Er memes mare e labouras en ul labouradeg, betek ma vefe ganet he merc'h, Josine hec'h anv. Dispartiañ a reas diouzh he gwaz e 1937 hag azalek ar mare-se e teuas da vezañ kantreerez : asamble sgant he merc'h ez ae da seniñ violoñs dirak an tavarnioù. E dibenn 1940 e voe adtapet he merc'h gant he gwaz. Dont a reas-hi da vezañ matezh en ur c'hastell, hag e no e voe difennet outi seniñ violoñs. E 1968 e voe degemeret e ti he merc'h, e Mouscron.
E 1981 e stagas gant an tresañ. 71 vloaz e oa. Tresañ a rae war tu-gin skritelloù pe paper-moger dastumet ganti. Implijout a rae gouach, boulbluennoù ha kreionoù-liv. Maouezed a denn da vleunioù, da laboused pe da loened a vez treset ganti.

## Liammoù diavaez

* Martha Grünenwaldt en Dastumad ABCD
* Un nebeud tresadennoù
* Martha Grünenwaldt e Création Franche
# Martha M. Place

Martha M. Place (Readington Township, New Jersey, 18 a viz Gwengolo 1849 – Prizon Sing Sing, Ossining, New York, 20 a viz Meurzh 1899) a oa ur vuntrerez stadunanat hag ar c'hentañ hini o vezañ lakaet d'ar marv dre gador-dredan. Lazhet e voe abalamour da vuntr he merc'h-kaer Ida Place.

## Kenarroud

Ganet e voe Martha "Mattie" Garretson d'an 18 a viz Gwengolo 1849 e Readington Township, New Jersey, merc'h da Ellen (ganet Wyckoff) hag Isaac V. N. Garretson. Skoet e voe en he fenn gant ur stlejell pa oa-hi 23 bloaz. Hervez he breur e oa chomet distabil he spered abaoe ar gwallzarvoud. Martha a voe dimezet d'an intañv William Place e 1893. Place en devoa ur verc'h anvet Ida eus un dimeziñ kent. William a oa dimezet gant Martha evit kavout sikour da zesevel Ida. Kaozioù zo savet evit embann e oa jalous Martha eus Ida. William en doa pellgomzet d'an archerien ur wech d'an nebeutañ goude ma vefe bet embannet gant Martha e lazhfe Ida.

## Lazhadenn

Gouarnour Stad New York, Theodore Roosevelt, a nac'has ar goulennoù ma vefe kemmet ar boan a varv evel kastiz evit Martha Place.
# Martha My Dear

Martha My Dear a zo ur ganaouenn saoznek gant ar strollad sonerien saoz The Beatles.
Daoust d'an emglev boas a rene an darempredoù arzel etre Lennon ha McCartney e oa bet savet Martha My Dear e 1968 gant Paul McCartney (1942-) e-unan-penn, ton ha son.
Petra bennak m'en devoa ar sonaozer saoz ur bobtail d'an ampoent n'eo ket ar giez "Martha" a oa kaoz anezhi er sonenn tamm ebet. A-ratozh-kaer e oa bet krouet o soñjal en aktourez Jane Asher (1946-) en devoa darempredet e-pad pell amzer betek dimeziñ e miz Kerzu 1967. Ne oant ket tonket da chom asambles dre ma'z eas Asher diouzh McCartney e miz Gouere 1968 hep na vije gwall sklaer abegoù an dispartiañ. E buhezskrid Lennon skrivet gant Philip Norman (1943-), embannet e 2008, e tispleg an aozer he dije Jane Asher tapet Paul McCartney a-gevret gant ar saverez senario stadunanat Francie Schwartz (1944-)...
Enrollet e voe d'ar 4 a viz Here 1968, McCartney o seniñ un toullad mat a vinvioù (gitar-boud, piano ha taboulinoù en o zouez) hag eñ eilet gant sonerien binvioù kouevr ha dre gerdin. 2:28 he fad e voe kanet gant McCartney ivez hag embannet d'an 22 a viz Du 1968 evel an navet kanaouenn eus kentañ pladenn an albom The Beatles.
Savet en devoa McCartney un nebeud kanaouennoù all kent — I'm Looking Through You, We Can Work It Out (1965), For No One, Here, There and Everywhere (1966) — an holl anezhe awenet gant Jane Asher. Un istor garantez a oa ouzh e c'hortoz koulskoude : d'an 12 a viz Meurzh 1969 ec'h euredas da Linda Eastman, ul luc'hskeudennerez stadunanat en devoa graet anaouedegezh ganti d'ar... 15 a viz Mae 1967 e Londrez.

## Arzourien all

N'eo ket bet adkanet gant kement-se a arzourien all : gallout a reer menegiñ doare dic'hortoz ar strollad Ambrose Slade e 1969 (a-raok dont da vezañ Slade).

## Ar gerioù...

* ...war al lec'hienn LYRICSFREAK.

## Liamm diavaez

* Ul lodenn eus Martha My Dear.
* Martha My Dear kanet gant Ambrose Slade.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Kejet o devoa an eil gant egile e miz Ebrel 1963.
* ↑ Philip Norman, John Lennon: The Life, HarperCollins Publishers, 2008, pajenn 606.
* ↑ Ted Barker, Leon Calvert, Ronnie Hughes, Alf Reece, Stanley Reynolds ha Tony Tunstall.
* ↑ Frederick Alexander, Leo Birnbaum, Peter Halling, Reginald Kilbey, Dennis McConnell, Les Maddox, Bernard Miller, Henry Myerscough ha Lou Sofier.
* ↑ Graet e vez "Albom gwenn" anezhañ ivez.
# Marthe Niel

Marthe Niel, bet ganet Marie-Ange Denieul d'an 29 a viz Kerzu 1878 e Pempont hag aet da Anaon d'an 18 a viz Du 1928 e Roazhon, a oa un nijerez vreizhat. Bez' e voe an eil maouez o tapout he breved levierez e Frañs, e 1910, nebeud goude Raymonde de Laroche, hag an hini gentañ war un nijerez unplaenek.
Ganet e voe e kêriadenn Le Cannée e Pempont, merc'h d'ar c'houer Joachim Denieul ha d'e wreg Marie-Joseph Saget. D'an 9 a viz Mae 1900, pa oa-hi keginerez e Pariz, e timezas gant ar marc'hadour gwin Pierre-Firmin Fontalbat. Pevar bloaz goude e voe torret an dimez.
E miz Ebrel 1910 e krogas da gemer kentelioù leviañ e skol ar saver nijerezioù elzasat Paul Koechlin (1881–1916) e Mourmelon-le-Grand en arondisamant Châlons-en-Champagne (Marne) D'an 29 a viz Eost e tapas ar breved niverenn 226 digant an Aéroclub de France war un ardivink unplanek Koechlin 35 marc'h-nerzh galloud e geflusker. Adal neuze e tibabas Marthe Niel da anv e metoù an nijerezh.
Diouzhtu e kemeras perzh e nijadegoù. A-raok bezañ brevedet zoken e voe gant daou garr-nij en "Eil sizhun veur an nijerezh e Champagn" e Reims, d'ar 6 a viz Gouere 1910. ; ne oa ket ar vaouez nemeti, pa nijas Raymonde de Laroche hag al levierez velgiat Hélène Dutrieu (1877–1961) ivez. En hini gentañ goude he breved, e Dijon (22–25 a viz Gwengolo 1910), e voe Marthe Niel ar vaouez nemeti a-douez 7 den ; gant Marcel Hanriot (1894–1961), 16 vloaz, ez eas an darn vuiañ eus ar prizioù, petra bennak ma oa anezhañ yaouankañ nijer Europa; ur priz dibar a voe deroet da Varthe Niel. Goude-se e nijas e Stockel e-kichen Brusel (Here 1910), Periguers (Ebrel 1911), Galhac (Mae 1911), Tula (Gouere 1911) hag Ussèl (Eost 1911).
D'an 18 a viz Du 1915 e timezas gant Paul Koechlin, a voe lazhet d'ar 17 a viz Eost 1916 en Emgann ar Somme. Goude ar Brezel-bed kentañ, d'ar 5 a viz Eost 1919, e timezas gant Raymond Clerc e Sant-Maloù-Benion.
E Roazhon e varvas Marthe Niel, oadet a 49 bloaz, d'an 18 a viz Du 1928 a-c'houde un oberatadenn.

## Levrlennadur

* LEBOW, Eileen F. : Before Amelia – Women Pilots in the Early Days of Aviation, Potomac Books, 2003 (ISBN 978-1-61234-225-2)
* ROBINEAU, Lucien : Les Français du ciel – Dictionnaire historique, Le Cherche Midi, 2005 (ISBN 978-2-7491-0415-7)
* MARCK, Bernard : Elles ont conquis le ciel – 100 femmes qui ont fait l'histoire de l'aviation et de l'histoire, Arthaud, 2009 (ISBN 978-2-7003-0121-2)
* BUSCH, Philippe : Une passion jusqu'au ciel – Marthe Niel et Paul Koechlin, Éditions de l'Officine, 2016 (ISBN 978-2-35551-245-2)

## Liammoù diavaez

* (fr) 'Encyclopédie de Brocéliande'. Kavet : 24 Mezheven 2019.
* (fr) 'Meetings aériens historiques'. Kavet : 24 Mezheven 2019.

## Notennoù

* ↑ (fr) 'Les Vieilles Tiges'. Kavet : 24 Mezheven 2019.
* ↑ (fr) 'La deuxième grande semaine d'aviation de la Champagne, juillet 1910, p. 14. Kavet : 24 Mezheven 2019.
* ↑ (fr) 'Marcel Hanriot, p. 7. Kavet : 24 Mezheven 2019.
* ↑ (en) 'Early Aviators'. Kavet : 24 Mezheven 2019.
# Neil Armstrong

Neil Alden Armstrong (ganet d'ar 5 a viz Eost 1930 e Wapakoneta, Ohio; marvet d’ar 25 a viz Eost 2012 e Columbus, Ohio) a oa un nijour ha levier arnodiñ en aervorlu amerikan a-raok mont da astraer e 1962. An den kentañ da gerzhet war al Loar eo, d'an 21 a viz Gouhere 1969 e-kerzh ar gefridi Apollo 11 eus ar programm Apollo. Gant Buzz Aldrin e tremenas div eurvezh hanter oc'h ergerzhet gorread an adplanedenn tra m'edo Michael Collins o kelc'htreiñ tro-dro dezhi.

## Kefridioù all en egor

* Gemini 8 (16 a viz Meurzh 1966 – 17 a viz Meurzh 1966)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Pajenn ofisiel war lec'hienn an NASA
# Neirone

Neirone zo ur gumun eus Italia, e meurgêr Genova, e rannvro Liguria.
# Neithon (disheñvelout)

Neithon a reer eus daou roue brezhon:
* Neithon ap Senyllt, roue Manav;
* Neithon Alt Clut, roue Alt Clut.
Lakaet e vez Neithon da vezañ kevatal da Nechtan:
# Neil Diamond

Neil Diamond, bet ganet Neil Leslie Diamond d'ar 24 a viz Genver 1941 e Brooklyn (e Kêr New York, Stadoù-Unanet Amerika), a zo ur c'haner-sonaozer stadunanat hag en deus kroget gant e vicher e 1962.
Anavezet eo evit bezañ savet sonerezh Jonathan Livingston Seagull, ar film sevenet gant Hall Bartlett a deuas e-maez e miz Here 1973.
# Neisse

Ar stêr Neiße pe Neisse (anv alamanek leun : Lausitzer Neiße ; Nysa Łużycka e poloneg ; Lužická Nisa e tchekeg ; Łužiska Nysa e sorabeg) zo ur stêr eus kreiz Europa. Eieniñ a ra er menezioù Jizera e hanternoz ar Republik Tchek ha redek war-du an norzh. E Zittau, 54 km pelloc’h, en em gav en tric’horn stummet gant harzoù Tchekia, Polonia hag Alamagn. Pelloc’h ez a d’ober ar vevenn etre Polonia hag Alamagn. Goude 252 km en em daol er stêr Oder e-kichen Neißemünde-Ratzdorf.
Anvet eo Lausitzer Neiße da lakaat kemm gant stêrioù all eus Polonia anvet Neiße en alamaneg : ar Glatzer Neiße zo un adstêr all d’an Oder, anvet Nysa Kłodzka e poloneg, hag ar Wütende Neiße zo un adstêr d’ar stêr Kaczawa, anvet Nysa Szalona e poloneg. Liberec, er Republik Tchek, ha Görlitz, en Alamagn, eo ar c’hêrioù brasañ a gaver war lez an Neiße.
E dibenn an Eil Brezel-bed, e 1945, e voe divizet gant ar Gevredidi, en Emglev Potsdam, e vefe lakaet an harzoù etre Polonia hag Alamagn da glotañ gant ar stêrioù Oder ha Neiße, ha komzet e voe hiviziken eus al "linenn Oder-Neiße" evit ober anv eus ar vevenn-se.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Neila

Neila zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 124 (2023).
# Neila de San Miguel

Neila de San Miguel zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Marentino

Marentino zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.