OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Amelia Dyer

Amelia Elizabeth Dyer (ganet Hobley), lesanvet the Ogress of Reading ("roñflez Reading"), ganet e 1838 ha marvet d'an 10 a viz Mezheven 1896, a oa ur vuntrerez hag a lazhas bugale a oa bet fiziet enni.
Adalek 1869, hag hi intañvez, e labouras Amelia Dyer evel magerez. Goude marv ar babigoù kentañ fiziet enni e voe kondaonet da c'hwec'h miz galeoù, abalamour d'an diouer a evezh he doa diskouezet. Goude-se e lazhas a-zevri degadoù a vugale all. Kontañ a reer he dije lazhet etre 200 ha 400 babig. Meur a wech e voe kaset d'un ospital psikiatrek. E miz Ebrel 1896 e voe harzet ha barnet. Kondaonet e voe d'ar marv ha krouget e voe d'an 10 a viz Mezheven 1896.
# Amelân

Amelân (e frizeg), pe Ameland (en izelvroeg), zo un enezenn en Izelvroioù, e Mor Wadden stag ouzh proviñs Friz.
# Amenhotep III

Amenhotep III (Lennet a-wechoù Amenofis III), hag a dalvez Amon zo plijet en henegipteg, a oa an navet faraon eus an XVIII$^{vet}$ tierniezh . Hervez meur a skrivagner e renas Henegipt eus miz Even 1391 kent J.-K., miz Kerzu 1353 pe miz Even 1388 kent J.-K. betek miz Kerzu 1351 pe 1350 kent J.-K goude marv e dad, Thoutmose IV. Amenhotep III a oa mab Thoutmose IV ha Mutemwia, ur wreg a eil renk eus tad Amenhotep.

## Buhez

Amenhotep III eo ar faraon en deus ar muiañ a zelwennoù zo chomet betek ennomp, gant ouzhpenn 250 zo bet dizoloet hag anavezet.
Unan eus perzhioù ispisial ren Amenhotep III eo an heuliad eus ouzhpenn 200 delwenn koun scarabs bras e maen dizoloet en un tolead bras hag a ya eus Siria (Ras Shamra) betek Soleb e Nubia. Displegañ a ra an testennoù kizellet war o gorre kurioù ar faraon. Da skouer, 123 anezhe a ra anv eus an niver bras a leoned (102 pe 110 hervez an doare da lenn) lazhet gant Amenhotep III "gant e saezhoù dezhañ e-unan" abaoe e gentañ bloavezh ren betek e zekvet hini. Pemp delwenn all a zisklêr e erruas ar briñsez estren a zeuas da vezañ e wreg, Gilukhepa, en Egipt gant ur c'hoskoriad 317 maouez. An hini gentañ eus kalz priñsezed all e oa a zimezfe gant ar faraon.
Unnnek c'hwil kaoc'h arall a zanevell kleuzadenn ul lenn nevez savet evit e wreg, ar rouanez Tiye, en e unnekvet bloavezh ren.

## Notennoù

* ↑ Beckerath, Jürgen von, Chronologie des Pharaonischen Ägypten. Philipp von Zabern, Mainz, (1997) p.190
* ↑ O'Connor, David & Cline, Eric. Amenhotep III: Perspectives on His Reign, University of Michigan Press, 1998, p.3
* ↑ O'Connor, David & Cline, Eric., op. cit., pp.11-12
* ↑ O'Connor, David & Cline, Eric., op. cit, p.13
* ↑ O'Connor, David & Cline, Eric., op. cit., p.13

## Levrlennadur

* Aldred, Cyril. Akhenaten: King of Egypt, Thames & Hudson, 1991
* Allen, James P. The Amarna Succession
* Beckerath, Jürgen von, Chronologie des Pharaonischen Ägypten. Philipp von Zabern, Mainz, (1997)
* Clayton, Peter. Chronicle of the Pharaohs, Thames & Hudson Ltd., 1994.
* O'Connor, David & Cline, Eric. Amenhotep III: Perspectives on His Reign, University of Michigan Press, 1998
* Dodson, Aidan & Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt, Thames & Hudson (2004)
* Grimal, Nicolas. A History of Ancient Egypt, Blackwell Books: 1992.
* Hayes, William. "Internal affairs from Thutmosis I to the death of Amenophis III," in CAH Pt 1, Vol 2, The Middle East and the Aegean Region, c.1800-1380 BC, 1973
* Kozloff, Arielle. & Bryan, Betsy, Royal and Divine Statuary in Egypt’s Dazzling Sun: Amenhotep III and his World, (Cleveland, 1992)
* Moran, William L., The Amarna Letters, Baltimore: Johns Hopkins University Press, (1992)
* Reeves, Nicholas. Akhenaten: Egypt's False Prophet, Thames & Hudson, 2000
* Troy, Lana, "Patterns of Queenship in Ancient Egyptian Myth and History", University of Uppsala, Uppsala Studies in Ancient Mediterranean and Near Eastern Civilizations 14, (1986)

## Liammoù diavaez

* Commemorative scarab of Amenhotep III
# Amelia ar Rouantelezh-Unanet

Amelia ar Rouantelezh-Unanet (1783–1810), a oa ur briñsez saoz, merc'h da George III, Roue ar Rouantelezh-Unanet, ha da Charlotte von Mecklenburg-Strelitz, ar yaouankañ eus o femzek bugel.
Da 15 vloaz e tapas an droug-skevent.
E 1803 ec'h orgedas Amelia ouzh Sir Charles FitzRoy, ur skoedour ugent vloaz koshoc'h, mab da Charles FitzRoy, baron Southampton. Pa glevas ar rouanez ne lavaras ger, rag-aon ne deuje ar roue da gaout ur barrad follentez, evel alies. N'halle ket Amelia dimeziñ gantañ n'eus forzh penaos abalamour d'al lezenn anvet Royal Marriages Act.
Mervel a reas da 27 vloaz, dizimez ha divugel.
# Amendüze-Unaso

Amendüze-Unaso (Amenduish-Oneis en okitaneg; Amendeuix-Oneix e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donapaleu, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek

* Gabadi ha Labetze-Bizkai en hanternoz
* Aiziritze-Gamue-Zohazti er sav-heol
* Garrüze ha Lüküze-Altzümarta er c'huzh-heol
* Bithiriña er mervent
* Donapaleu er c'hreisteiz

## Stêrioù

* Biduze

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ameno

Ameno zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.

## Istor

Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !
# Amelia Breizh-Veur

Amelia Breizh-Veur (1711–1786) a oa ur briñsez saoz eus Hannover, eil merc'h ar roue saoz George II.
Ganet e oa d'an 30 a viz Mae 1711 e kastell Herrenhausen. Merc'h e oa da George, dug Cambridge, a vo anvet da roue breizh-Veur e 1727, ha d'e bried Caroline von Brandenburg-Ansbach, merc'h da Johan-Friedrich, margrav Brandenburg-Ansbach.
Chom a reas dizimez. Lavaret ez eus bet e oa mamm d'ar sonaozour Samuel Arnold (1742–1802).
# Amendolara

Amendolara zo ur gumun eus proviñs Cosenza, e rannvro Calabria, en Italia.
# Amen

Amen /amɛn/ (hebraeg modern : אָמֵן amen ; tiberianeg : ʾāmēn ; gresianeg : ἀμήν amen ; arabeg : آمِينَ‎, ʾāmīna ; "Ra vezo evel-se ; e gwirionez") zo un disklêriadenn gadarnaat a gaver da gentañ en Tanac'h ha da c'houde en Testamant Nevez. Implijout a reer an dro-lavar-se er yuzevegezh, er gristeniezh hag en islam evit echuiñ pe respont d'ur bedenn. Gallout a ra bezañ implijet gant tud zo war ar pemdez evit diskouez emaint a-du krenn gant un dra bennak, pe dre fent.
# Anv divoutin

An anvioù divoutin a zo ur rummad anvioù disheñvel diouzh an darn vrasañ eus an anvioù all, da lâret eo an anvioù boutin, dre ma reont dave da draoù, da lec'hioù, da dud, a zo resis, ha n'eus nemet unan anezho, d.s. Paol, Plouared, Yaou (ar blanedenn pe an doue).

## Eus an anv boutin d'an anv divoutin

Petra bennak ma c'hell un anv divoutin dont eus un anv boutin, ne servijo nemet da ober dave d'un dra pe d'un den resis. Da skouer
* an Aotroù 'Kemener' n'eo ket ur c'hemener,
* an Itron Pennsivi n'eo ket ur penn-sivi,
* hag Alan al Louarn n'eo ket ul louarn.
E meur a yezh, hag ar brezhoneg en o zouez, e vez implijet pennlizherennoù e deroù an anvioù divoutin, da skouer:
    an anv boutin: ar gov
    an anv divoutin: ar Gov
Anvioù divoutin eo an anvioù tud ha lec'hioù, evel : Korsika, Napoleone.
Anvioù divoutin ivez eo :
* an anvioù loened evel Babar, Jolly Jumper.
* an anvioù boutin kemeret evel anvioù tud, pe lec'hioù:
** un ti gwenn, met an Ti-Gwenn,
** ur chapel nevez, met ar Chapel Nevez,
** un dimezell met an Dimezell,
** stadoù unanet, met ar Stadoù-Unanet,
** ur mor du, met ar Mor Du
* anvioù boutin implijet evel pa vijent tud, pe doueed, pe traoù sakr, pe traoù divoaz (divoutin eta):
** an Iliz, an Aoter, ar Stad, an Arme, ar Galloud, al Levr (ar Bibl), ar Ouenn, an Urzh, ar Bed, Deiz ar Varn
** anvioù levrioù ha filmoù: An Ti a Drizek Siminal.
** anvioù darvoudoù: Gouel ar Brezhoneg, Tro Bro-C'hall, Ar Redadeg.

## Eus an eil yezh d'eben

Disheñvel e c'hell bezañ emzalc'h yezhadurel an anvioù divoutin diouzh hini ar re voutin e yezhoù zo, da skouer e brezhoneg ne vez ket implijet ar ger-mell strizh gant an anvioù divoutin peurliesañ. Kemmañ a ra seurt emzalc'hioù a yezh da yezh, kv.:
    brezhoneg: e Breizh (hep ger-mell)
    spagnoleg: en Bretaña hep ger-mell)
    saozneg: in Brittany (hep ger-mell)
    portugaleg: na Bretaña (gant ar ger-mell strizh; em + a > na)

## Gwelet ivez:

* Anv-kadarn
* Kevreadurezh
* Niver (yezhoniezh)
# Anvadurezh

An anvadurezh zo ur skiant hag a bled gant studiañ gerdarzh an anvioù-tud. Koulskoude eo ledanoc'h e dachenn pa ya al lec'hanvadurezh gantañ ivez.
E-keñver lod sevenadurioù ez eo an anvadurezh ur skiant eus ar re gempleshañ. War dachenn an egiptouriezh ez eo an anvadurezh ur skiant ret pa servij da gompren el liamm a zo etre an traoù pe ar savadurioù hag ar pennoù [[henegipt]at]] rak meur a ditl a oa d'un den : ar faraoned, da skouer, a veze roet pemp titl da goulz o c'hurunidigezh.

## Gerioueg an anvadurezh

| Anv-sant Anvioù roman Deveradur Gerbihanaat | Gerdarzh Kemmadur kensonnennoù Korrlec'hanv Kec'hanv-sant | Ledanvadur Lesanv Mammanv Metaforenn | Metatezenn Moranv Rannig (anvadurezh) Sentvuhezoniezh | Staonekadur Stêranv Tadanv |

## Gwelet ivez

* Hieroglifoù Egipt
# Anvelouriezh

E prederouriezh e talvez an anvelouriezh kement hag ur gelennadurezh eus ar grennamzer, krouet gant Roscelin, hag anavezet gant Gwilherm eus Ockham.
Ne vez ket ar gerioù hag ar sinoù nemet boudoù ispisial ha n'int ket boudoù boutin. Ne sinifi ster ebet dre vras. Ha bez ar ger den da skouer, e sinifi un den, ha n'eo ket mab-den dre vras.
# Anv domani

Merket e vez c'homlec'hioù IP al lec'hiennoù gant un heuliadenn lizherennoù pe sifroù evit aesaat ar c'hlask titouroù d'an dud.
N'eo ket aes delc'her soñj eus : 5.196.8.54
Aes eo kinnig un anv divoutin : brezhoneg.com

## Astennoù

Bodañ a raer ar chomlec'hioù e dastumadegoù krouet hervez ar broioù (.bzh evit Breizh) pe hervez an tdemoù (.com evit ar c'henwerzh, .org, ar c'hevredigezhioù).
Evit kelaouiñ an douristed e servij lec'hiennoù kinniget gant anv ur stad peget ouzh astenn ar Stad, da skwer, france.fr pe italia.it.
Skwerioù e-touez an anvioù domani :
* .bzh
* .fr
* .gr
* .tr

## Pennadoù kar

* Degouezhioù en holloueziadur
# Anvadur orin kontrollet

Anvadur orin kontrollet, berraet en AOK (galleg: appellation d'origine contrôlée, AOC), a zo ul label gall (hag ivez suis ha marokan) evit gwareziñ un orin douaroniezhel ha doareoù ober evit boued graet «e-giz ar vro». Talvezout a ra, da gentañ-penn, evit gwin, fourmaj-laezh, frouezh ha legumaj... Klotañ a ra gant an Anvadur orin gwarezet (AOG) e lezennoù Unaniezh Europa.
# Breuriezh Sant Ildud

Breuriezh Sant Ildud a oa ur gevredigezh hervez lezenn 1901, krouet gant izili bennañ Kristenion Breizh evit prenañ un domani da reiñ bod da Diegezh Santez Anna, e 1992. Renet e oa gant Marsel Blanchard, person Kistinid. Goude un dizemglev e voe gwerzhet an domani ha divodet ar gevredigezh. Ober a rae dave hec'h anv da Emgleo Sant Ildud Yann-Vari Perrot, a oa un ti-embann dreist-holl.
# Breuriezh (relijion)

Breuriezh eo anv ar c'hevredad a c'hell bezañ kavet e pep lec'h ma 'z eus ur framm relijiel war live ar c'harterioù kêr pe d'ar c'hêriadennoù tolpet tro-dro d'un azeulva. Implij e c'heller kenvreuriezh evit an aozadurioù war liveoù pe dakadoù uhelañ en diavez da Vreizh hag ar re lik tuet d'ar genskoazell hag ar c'hengred.

## Palioù ha mont en-dro

E lodenn gornôg ar bed ez eus bet savet a-gozh strolloù kristenien dezho ar pal broudañ ar genskoazell gant spered ar vreudelezh peurvuiañ ha reiñ lañs da oberoù hengounel d'an aliesañ. Gwriziennet eo ar c'hevredadoù relijiel eus ar seurt-se er re a voe en Henamzer dija ha diorroet e voe kalz er broioù kristen er Grennamzer. Hevelep strolladoù krederien a vez kavet e metoù ar relijionoù, ar brotestantiezh, an islam hag all.

## Iliz katolik

* Kenvreuriezh ar Mammoù kristen
* Kenvreuriezh ar Sakramant santel

## Iliz katolik Breizh

* Breuriezh (Plougastell)

## Ilizoù ortodoks

E dibenn ar Grennamzer ha derou an Disivoud-meur, pa oa ur c'hevread anvet Rouantelezh Polonia ha Dugelezh Meur Lituania e teuas war wel meur a genvreuriezh reizhkredennek el lodenn Reter evit herzel ar gatoligiezh pe ar brotestantiezh a gemmañ an hengoun ortodoks en Ukraina.

## Islam

Kenvreuriezhoù islamek o deus daou duadur hollek, karantez kevrinek Doue (Allah) hag azeulerezh ar sent.
* Kenvreuriezh bektachek
* Kenvreuriezh chadhilek
* Kenvreuriezh ar derviched
* Kenvreuriezh soufiek
* Kenvreuriezh zaouia

## Levrlennadur

* Martine Ségalen, "Des confréries dans la France d'aujourd'hui". E-barzh L'Histoire, n° 5, octobre 1978.
# Breuriezh Sant Erwan

Breuriezh sant Erwan zo ur gevredigezh kristen hag a dolp kristenion vrezhoneger 'zo eus Bro-Dreger evit aozañ devezhioù-studi diwar-benn testennoù eus an Iliz.
Krouet e voe e 1962 gant Per Bourdellez, Armañs ar C'halvez ha Yann Talbot. Eil anv ar gevredigezh-se zo Beleion Breizh. Aozañ a ra devezhioù studi ha pedenn e presbital Brelevenez e Lannuon, div pe deir gwezh ar bloaz. E 2012 hag e 2013 e oa bet graet studioù diwar-benn testennoù Sened Meur Vatikan II E 2014 ez eus bet aozet un devezh-studi a-zivout pedenn ar Pater noster..

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pedadenn evit an devezh-se gant load Emglev An Tiegezhioù : 50vet deiz-ha-bloaz Vatikan II
* ↑ Pedadenn evit an devezh-se gant load Emglev An Tiegezhioù : Studiañ ar bater
# Breuriez ar Brezoneg

Breuriez ar Brezoneg, a voe un aozadur evit strollañ ar vugale gristen vrezhonek savet e 1912 diwar atiz Frañsez Vallée hag Erwan ar Moal. N'eo ket da vezañ mesket gant Breuriez Veur ar Brezoneg savet e 1907 evit lakaat e pleustr Emglev ar skrivagnerien, na kennebeut gant Breuriez ar Brezoneg er Skoliou savet e 1932 gant Yeun ar Gow, Raymond Delaporte ha Frañsez Kervella.

## Prantad kentañ (1907-1914)

El lizhiri kaset gant Frañsez Vallée da vMeven Mordiern hag a zo bet embannet e 2022 ne gaver nemet teir veneg : dindan lizhiri Vallée deiziadet C'hwevrer 1909 hag e Gouere 1014 displegañ a ra dre un notenn Meven Mordiern eo bet fiziet da Erwan ar Moal ar c'harg da lakaat "ar Vreuriezh" da vont en-dro. E Gwengolo 1914 e skrivas Vallée : "Even ha Moal a zo chomet hag a raio o seiz gwella da virout Breuriez ar Brezoneg".

## Levrlennadur

* Yann Cocaign, Breuriez ar Brezoneg en Kerne, Leon ha Treger, Brest, s. e., Moullerezh ar C'hastell, 1925, 31 p.

## Notennoù

* ↑ Ar bloavezh-se a voe meneget e levr Breuriez ar Brezoneg en Kerne, Leon ha Treger gant Yann Cocaign (1925).
# Breur (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Breur un den zo un den all, gourel e reizh, ganet eus ar memes mamm hag ar memes tad peurvuiañ.
Ur breur a c'hall bezañ ivez
# Charles-Henri Sanson

Charles-Henri Sanson, graet Sanson anezhañ an aliesañ, ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1739 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Gouhere 1806, a oa ur bourev gall. An titl ofisiel evit e labour a oa "exécuteur des hautes œuvres de Paris". Labouret en devoa e-pad ren Loeiz XV, Loeiz XVI, hag e-pad ar C'hentañ Republik C'hall. Dreistbrudet eo bet evit bezañ bet bourev ar roue Loeiz XVI ha pennoù bras ar Reveulzi c'hall evel Danton, Camille Desmoulins ha Robespierre. Eus ur familh bourevien e oa, ha lakaet en doa tud d'ar marv e-pad 40 vloaz. Istimañ a reer en dije lazhet un 3000 den bennak.

## Pennadoù kar

* Familh Sanson
# Charles Allston Collins

Charles Allston Collins (25 a viz Genver 1828 – 9 a viz Ebrel 1873) a oa ul livour hag ur skrivagner breizhveuriat rakrafaelour.

## Buhez

Ganet e oa e Hampstead (Londrez). E dad William Collins a oa ul livour brudet. E vreur henañ Wilkie Collins a oa skrivagner. Skoliet e voe e Stonyhurst College e Lancashire. Collins a gejas gant John Everett Millais ha levezonet e voe neuze gant pennaennoù al luskad rakrafaelour, evel ma weler en e livadur anvet Berengaria's Alarm (1850) a ziskouez gwreg Richarzh Kalon Leon o verzout ur marc'hadour-red o werzhañ gouriz he gwaz. Perzhioù al livadur a denn da re an oberennoù rakrafaelour. Millais a ginnigas ma vefe degemeret Collins er Vreuriezh, met Thomas Woolner ha William Michael Rossetti a nac'has, neuze ne voe ket degemeret Collins.
Collins a voe e karantez gant Maria Rossetti, met ne blije ket dezhi, neuze e teuas da vezañ un den emsell ha penedour, hag an emzalc'h-se a levezonas e labour, evel ma weler en e oberenn vrudetañ, Convent Thoughts he zitl, a ziskouez ur seurez e liorzh ur gouent.
E dibenn ar [[bloavezhioù 1850}} e tilezas al livañ hag e stagas gant ar skrivañ. An dastumad anvet The Eye Witness (1860) eo e skrid brudetañ.
Dimeziñ a reas gant Kate Perugini, c'hoar yaouankañ Charles Dickens, e 1860. Diwezhatoc'h e savas golo The Mystery of Edwin Drood ur romant gant Dickens chomet diechu.
Mervel a reas e 1873 ha douaret e voe e bered Brompton e Londrez.

## Liamm diavaez

* Bez Charles Collins
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Charles-Guy Le Borgne de Kermorvan

Charles-Guy Le Borgne de Kermorvan (Pleiben, 12 Genver 1695 – Landreger, 30 Gwengolo 1761) a zo bet eskob Treger eus 1746 da 1761. Trede mab e oa da Jakez ar Borgn, aotrou Kermorvan ha da Catherine ar Borgn, merc'h Gui ar Borgn, aotrou Treuscoët, ha Soazig Legendre.
Mont e reas da vezañ vikel-vras eskopti Leon evit ar vrezhonegerien, o vezañ brezhoneger e-unan. Degouezhout e reas goude da vezañ vikel-vras evit eskopti Treger. E deroù 1746 e voe anvet da eskob Treger goude François-Hyacinthe de la Fruglaie de Kerver. Sakret e voe gant arc'heskob Pariz, Jacques Bonne-Gigault de Bellefonds, d'an 11 Gouere 1746. Derc'hel e reas gant e garg eskob, daoust ma oa bet tapet gant seizi. An hini diwezhañ eus eskibien Treger eo bet da vervel en iliz-veur Landreger ha da vezañ sebeliet eno.
Joseph Dominique de Cheylus a zo deut war e lerc'h.

## Levrlennadur

* Pierre Barbier : Le Trégor historique et monumental. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
# Charles Albert Tindley

Charles Albert Tindley (1851 – 1933) a oa ur pastor metodist stadunanat, hag un aozer sonioù gospel.
# Charles André van Loo

Carlo Andrea Vanloo hervez e anv-badeziant, gallekaet e Charles André van Loo, pe Carle van Loo evel ma sine e oberennoù, ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1705 e Nisa (kontelezh Nisa, Stadoù Savoia, ma oa an italianeg ar yezh ofisiel), ha marvet d'ar 15 a viz Gouhere 1765 e Pariz, a oa ul livour gall a orin izelvroat. An hini brudetañ eus an tiegezh van Loo eo.

## E vuhez

Mab e oa d'al livour Louis-Abraham van Loo (1653-1712), ha breur d'al livour Jean-Baptiste van Loo (1684-1745).
Koll e dad a reas Charles André van Loo en 1717 ha savet e voe gant e vreur, Jean-Baptiste. Gantañ ez eas da Dorino, ha goude da Roma e-kerzh div veaj da Italia (1712-1715 et 1716-1718).
Premier peintre du roi e voe adalek 1762 betek 1765, dindan ren Loeiz XV Bro-C'hall.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Buhezskrid enlinenn Antonia Christina Somis
# Charles Aznavour

Charles Aznavour (armenieg : Շառլ Ազնաւուր), ganet Shahnourh Varinag Aznavourian (armenieg : Շահնուր Վաղինակ Ազնաւուրեան) d'an 22 a viz Mae 1924 e Pariz hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Here 2018 e Mouriès (Bouches-du-Rhône), zo un aozer-sonaozer-kaner, aktour ha skrivagner gall-hag-armenian.
Kroget e oa da ganañ e 1946, en holl en deus bet enrollet 1 200 kanaouenn e meur a yezh : e galleg, saozneg, italianeg, spagnoleg, alamaneg, armenieg (Yes kou rimet'n tchim kidi), napolitaneg (Napule amica mia), rusianeg ha kabileg. Skrivet pe genskrivet en devoa e-tro 1 000 kanaouenn, evitañ pe evit arzourien all.
Unan eus ar C'halloued brudetañ eo dre ar bed. Graet eus outañ « Doue ar pop gall » gant ar buruteller sonerezh Stephen Holden, Charles Aznavour a oa bet sakret « kaner "variété" pouezusañ an xxvet kantved » gant CNN hag an Time dirak Bob Dylan, Frank Sinatra ha memes Elvis Presley.
Hep sevel a-enep e sevenadur gall, bez' e voe kannad Armenia e meur a aozadur etrebroadel diplomatel adalek 1995. Roet e oa bet dezhañ ar vroadelezh armenian e 2008. Kannadour Armenia e oa e Suis, ma oa o chom abaoe ar bloavezhioù 1970. E 1995 e oa kannadour ha dilennad Armenia evit an UNESCO.
# Charles-François Lebrun

Charles-François Lebrun Duc de Plaisance, ganet e La Bouchelière, ur gêriadennig vihan nepell diouzh Saint-Sauveur-Lendelin en eskopti Coutances (Manche), d'an 19 a viz Meurzh 1739 hag aet da Anaon Sainte-Mesme (Yvelines), d'ar 14 a viz Even 1824, beziet e bered Père-Lachaise (5vet divizion), zo bet trede koñsul ha priñz arc'hteñzorer ar C'hentañ impalaeriezh gall.

## Lebrun hervez tud e vare

Un istorig gant Talleyrand a zo deuet betek ennomp, o welet an tri c'hoñsul o tremen Bonaparte, Cambacérès ha Lebrun, en defe anvet anezho hic, haec, hoc (e latin : hemañ, hounnezh, se), o lakaat war-raok heñvelreizhded Cambacérès ha pouez dister Lebrun.

## Tro-dro

* Aet e oa da Anaon er memes bloavezh hag an eil koñsul Jean-Jacques-Régis de Cambacérès.
# Burg-Reuland

Burg-Reuland :
| Burg-Reuland (alamaneg) Burg-Reuland (galleg) ||
| Skoed-Ardamez |
| Banniel | |
| Lec’hiadur Burg-Reuland en Arondisamant Verviers hag e Proviñs Liège | |
| Riez | Belgia |
| Rannvro | Wallonia |
| Kumuniezh | Kumuniezh alamanek |
| Proviñs | Liège |
| Arondisamant | Verviers |
| Kumunioù-Kod post | 4790 4791 |
| Kumunioù strollet | Burg-Reuland Thommen |
| Kod pellgomz | 087 |
| Maer | Marion Dhur |
| Gorread | 108.96 km² |
| Hed | 06° 08' .." Reter |
| Led | 50° 11' .." Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs | 3 903 (01.01.2006) |
| Stankter | 36 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | (de) Lec'hienn Kumun Burg-Reuland |
Burg-Reuland a zo ur gumun eus reter Belgia, er rannvro alamanek, e rannvro Wallonia, e Proviñs Liège, sko ouzh an harzoù gant Alamagn ha Luksembourg. Er gumun emañ kêriadennoù Maldingen (Maldange), Oueren, Maspelt, Oberhausen. Ur gumun alamanek gant aesamantoù yezhel e galleg eo.

## Dave ha notennoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Burganes de Valverde

Burganes de Valverde zo ur gumun e proviñs Zamora.
# Burell

Burell zo un danvez gros deuet diwar gloan. En danvez-se e veze graet saeoù ar venec'h, du pe gell o liv peuvuiañ. Gell e oa hini ar gapusined.
Diwar ar ger-se e teu an anv gallek bureau (a zo burev e brezhoneg), anv ur pezh arrebeuri hag anv-tiegezh.

## Krennlavar

* Arabat lakaat peñsel burell ouzh limestra. Arabat lakaat livioù kichen-ha-kichen pa ne zereont ket an eil ouzh egile, na tud ha n'en em veskont ket. Burell eo danvez sae ar manac'h, limestra hini ar c'hardinal.
# Burgenland

Burgenland  (alamaneg) Gradišće   (kroateg Burgenland) Felsőőrvidék  (hungareg) :
| (Banniel Burgenland) (Skoed-ardamez Burgenland) ||
| Yezhoù ofisiel | Alamaneg, kroateg Burgenland, hungareg |
| Kêr-benn | Eisenstadt |
| Pennrener ar stad kevredet (Landeshauptmann) | Hans Peter Doskozil (STÖ sokialour) |
| Gorread | 3 966 km² |
| Poblañs -Stankter | 277 569 (2001) 70/km² |
Burgenland ("Bro ar C'hastelloù"; hungareg Felsőőrvidék pe Őrvidék, kroateg Gradišće) zo ur stad kevredet a Aostria. Betek 1921 e oa perzh eus Hungaria, met diwar emglev Trianon e voe lakaet ar vro e dalc'h Aostria. Eisenstadt (hungareg Kismárton, kroateg Željezno) eo e gêr-benn.
Teir yezh ofisiel a zo e Burgenland: an alamaneg, an hungareg ha kroateg Burgenland (hag a zo ur standard dezhañ e-unan). Ar Romeg n' eo ket kenofisiel, met anavezet eo gant ar stad Aostrian, ha moullet e vez levrioù-skol er yezh-mañ ivez.

## Kêrioù pennañ Burgenland

Dre ur referendom e chomas Sopron (alamaneg Ödenburg), kêr-benn ar rannvro, stag ouzh Hungaria e 1921. N'eus ket kalz kêrioù a-bouez er peurrest eus ar vro e gwirionez,
| | Kêr | annezad (2005) |
| 1 | Eisenstadt/ hu: Kismárton/ kr: Željezno, kêr-benn Burgenland | 13 664 |
| 2 | Oberwart/ hu: Felsőőr/ kr: Gornja Borta | 6 696 |
| 3 | Mattersburg/ hu: Nagymárton / kr: Materštof | 6 256 |

## Tud vrudet a vBurgenland

* Joseph Haydn, sonaozour
* Franz (Ferenc) Liszt, sonaozour

## Gwinieg

Gwinieg Burgenland eo hini pennañ Aostria. Gwinoù ruz sec'h evel Blaufränkischer ha Zweigelt a vez produet dreist-holl, met Strohwein, gwin gwenn dous kar da Sauternes, zo ivez.
* Gwiniegoù Aostria

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel stad kevredet Burgenland
# Burev

Ur burev zo un daol da skrivañ ha da lenn.

## Gerdarzh

Dont a ra ar ger eus ar ger gallek bureau, deuet eus burell.

## Istor

Er Grennamzer e veze skrivet ouzh ur skritol.
# Burgelu

Burgelu pe Bugu (en euskareg ofisiel), pe Elburgo (e spagnoleg, kenofisiel), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.