OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kazh an Andoù

Kazh an Andoù :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Felidae |
| Genad : | Leopardus |
| Anv skiantel ||
| Leopardus jacobita Cornalia, 1865 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kazh an Andoù (Leopardus jacobita pe Oreailurus jacobita), anvet ivez kazh ar menezioù, a zo ur c'hazh gouez bihan hag a vev en uheldirioù an Andoù.

## Doareoù pennañ

N'eo ket gwall anavezet kizhier an Andoù. A-vent gant ar c'hizhier doñv int met seblantout a reont brasoc'h en abeg d'o blevenn dev ha d'o lost hir. Muzuliañ a reont etre 57 ha 64 cm gant ur pouez 4-7 kg. Evit gwareziñ ouzh ar yenijenn o deus ur vlevenn c'hris stank gant roudennoù gell. Teñvaloc'h eo o c'hof hag o favioù. Tu a-dreñv o divskouarn a zo gris-du. Betek 4 cm e c'hell bezañ o blevennoù. Bez' ez eus nav gwalenn du en-dro d'o lost.

## Rummatadur

Renket eo bet kazh an Andoù er genad felis met en ur genad ispisial e voe lakaet abalamour da stumm e glopenn. Ne anavezer isspesad ebet.

## Annez

En uheldirioù an Andoù hepken e kaver ar c'hizhier-mañ. Bevañ a reont en un endro krin e norzh Chile, gwalarn Arc'hantina, su Perou ha mervent Bolivia. Lod anezhe a voe merzet etre 3 000 metr ha 5 100 m e kornioù-bro roc'hellek hag avelek ma ne gresk gwezenn ebet. En erc'hegi ez a, gwechoù zo, war a seblant.
Annez kazh an Andoù a zo lodennet e tachennoù bihan distag an eil diouzh eben gant traoñiennoù annezet gant an dud.

## Emzalc'h

Ne anavezer hogozik netra diwar-benn emzalc'h kizhier an Andoù. Krignerien bihan a hemolc'h war a seblant.

## Gwarez

N'anavezer ket pet kazh an Andoù ez eus met moarvat n'eo ket bras-kenañ o niver. Enk eo o annez ha ne bourvez ket kalz boued. Hervez an IUCN ned a ket o foblañs dreist da 2 500 penn. War stagadenn I an CITES eo bet lakaet.

## Liammoù diavaez

Kazh an Andoù
# Kip Thorne

Kip Stephen Thorne, bet ganet d'ar 1añ a viz Even 1940 e Logan (Utah, Stadoù-Unanet Amerika), zo ur fizikour damkaniour amerikan, anavezet evit e labour fonnus war dachenn ar gravitatur, ar fizik hag an astrofizik.
Emañ ar c'helenner Feynman eus fizik damkaniezhel a-vremañ e Caltech hag unan eus ar brasañ arbennigourien war an implijoù eus damkaniezh ar relativelezh hollek savet gant Einstein.
Badezet eo bet an toulloù du da-heul e labourioù diwar o fenn.

## Liammoù diavaez

* Pajenn Kip Thorne
# Kirchberg

Kirchberg zo un anv-lec'h alamanek.

## Aostria

* Kirchberg, e Tirol

## Alamagn

* Kirchberg (Saks), e Saks
* Kirchberg an der Jagst, e land Baden-Württemberg
* Kirchberg im Wald, en Bavaria,
* Kirchberg (Bavaria), en Bavaria
* Kirchberg (Rhein-Hunsrück), e Rheinland-Pfalz

## Elzas

* Kirchberg (Elzas), e Haut-Rhin

## Luksembourg

* Kirchberg (Luksembourg), karter e kêr Luksembourg

## Suis

* Kirchberg (Bern), e kanton Bern
* Kirchberg (Sankt-Gallen), e kanton Sankt-Gallen
# Kioweg

Ur yezh kiowek-tanoek eo ar c'hioweg (kiowa).

## Gwelet ivez

* Yezhoù kiowek-tanoek
# Kippah

Ur c'hippah, a c'hell bezañ skrivet ivez kipa ((he) כִּיפָּה, liester : כִּיפּוֹת kippot; (yi) קאפל‎ koppel) pe yarmulke (/ˈjɑːrməlkə/, /ˈjɑːməkə/, (yi) יאַרמולקע‎) zo un tog ront graet gant danvez a vez gwisket gant ar Yuzevien (dreist-holl ar baotred) evit doujañ d'an urzh da c'holoiñ o fenn. Ar reizhkredennourien a wisk anezhañ bepred tra ma vez gwisket gant ar Yuzevien all evit pediñ, lavaret ur bennozh, lidoù ha servijoù er sinagogenn, e-lec'h ma c'hell bezañ prestet pe roet d'an dud n'eus hini ebet ganto.
# Kira Prusia

Kira Prusia, en alamaneg Kira von Preußen (Kira Auguste Viktoria Friederike) (1943–2004) a oa ur briñsez eus Prusia. Pevare bugel hag eil merc'h Louis Ferdinand Prusia ha Kira Kirillovna Rusia e oa .
Ganet e oa e 1943, e Cadienen, e Prusia ar Reter neuze, a zo Kadyny hiziv, e Pologn.
Dimezet e oa e Gwengolo 1973 da Thomas Frank Liepsner. Ur verc'h o doe, Kira-Marina Liepsner (ganet e Genver 1977). Torret e voe o dimeziñ e 1984.
Mervel a reas e Berlin e 2004.
# Kiprenez

Kiprenez (gresianeg Κύπρος ; turkeg Kıbrıs) a zo un enezenn e reter ar Mor Kreizdouar, 75 km er-maez da aod su Turkia. He gorread a zo 9 251 km². Mar seller hepken ouzh an douaroniezh emañ Kiprenez en Azia, met degemeret eo ar vro evel ur vro eus Europa evit abegoù istorel, sevenadurel ha politikel.
E 1571 e voe staget an enez ouzh an impalaeriezh Otoman hag e chomas turk betek 1878, pa voe lakaet dindan dalc'h Breizh-Veur. Adalek 1931 e savas Kiprianed a-enep Breizh-Veur ha goulenn an Enosis, da lâret eo ar stagañ ouzh Gres. E 1960 e voe disklêriet ar Republik, gant an arc'heskob Makarios en he fenn. Met e 1964 e voe ret d'an ABU kas un nerzh e karg a zerc'hel ar peoc'h abalamour d'an dizemglev etre Gresianed (war-dro 82% eus poblañs an enez) ha Turked (18%). E miz Gouere 1974 e voe distroadet prezidant Kiprenez en un taol-Stad aozet gant renad koronaled Bro-C'hres, soñj gante kas an Enosis da benn. Un nebeud devezhioù goude ec'h aloubas Turkia norzh an enez ha derc'hel 36% eus gorread Kiprenez. Kalz a dud a voe rediet neuze da zilojañ, ar C'hresianed o vont da lodenn su an enez hag an Durked d'al lodenn norzh. E 1983 e tisklêrias al lodenn norzh he dizalc'hiezh (gant an anv Republik Turk Kiprenez an Norzh) met ne voe anzavet nemet gant Turkia.
Hervez ar gwir etrebroadel emañ an enezenn e dalc'h Republik Kiprenez, met e gwirionez n'eus nemet al lodenn su hag a zo e dalc'h ar republik-se. Ouzhpenn d'an div lodenn norzh ha su ez eus daou dakad soudardel dalc'het gant Breizh-Veur.
# Kipsigiseg

Ur rannyezh kalendjinek eus skourr yezhoù nilotek eo ar c'hipsigiseg (kipsigis) e Kenya.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
* Yezhoù kalendjinek
# Kipunji

Kipunji :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Rungwecebus |
| Anv skiantel ||
| Rungwecebus kipunji Ehardt, Butynski, Jones & Davenport, 2005 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hipunji (Rungwecebus kipunji) a zo ur marmouz hag a vev e Tanzania. Ar spesad nemetañ eo er genad Rungwecebus.
# Kirchberg (Elzas)

Kirchberg zo ur gumun eus Kanton Masevaux, en Elzas, en arondisamant Thann-Gebweiler, en departamant gall Haut-Rhin.
# Berengaria Portugal

Berengaria Portugal (1190-1221), pe Berengária e portugaleg, a oa un infantez portugalat hag a zeuas da vout Rouanez Danmark goude dimeziñ da Roue Danmark.
Merc'h e oa da Sancho Iañ Portugal ha d'e bried Dulce Berenguer (pe Dulce Barcelona).
Dimeziñ a reas da Valdemar Iañ. Mervel a reas gant ar vosenn.

## He bugale

* Erik IV (1216-50), Roue Danmark 1241-50
* Sofie (1217-47), dimezet da markgrav Brandenburg, Johann Iañ Brandenburg (1213-66)
* Abel (1218-52), roue 1250-52
* Christoffer (1219-59), roue 1252-59
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Berenguela Iañ Kastilha

Berenguela Kastilha, pe Berangaria (1179 pe 1180 – 8 a viz Du 1246), a voe rouanez kenseurt León (etre 1197 ha 1204), ha rouanez Kastilha e 1217.
Ganet e oa, e 1179 pe 1180, e Burgos. Merc'h e oa da Alfonso VIII Kastilha (1156-1214) ha d'e bried saoz Leonor Plantagenet. Div vatezh a reas war-dro an infantez a voe roet madoù dezho: Estefanía, a voe roet douar dezhi gant ar rouaned, pan eas war he leve, e Mae 1181, hag Elvira he devoe kemend-all e 1189 war c'houlenn Berengaria.
Evel merc'h henañ, ha pennhêrez kurunenn Kastilha, e oa klask warni. Ouzhpenn-se e oa marvet breudeur yaouankoc'h dezhi. Da gentañ e voe prometet, e 1187, da eizh vloaz, da Gonrad, Dug Rothenburg ha pempvet mab an Impalaer santel Friedrich Iañ Barbarossa. Bloaz goude e voe anvet konrad da varc'heg gant danvez e dad-kaer. Ne voe eured ebet etrezo. E 1191 e nac'has eurediñ dezhañ, marteze peogwir he devoa klevet kaoz eus brud fall ar marc'heg, a voe muntret e Durlach en 1196, hervez a voe kontet, gant un ozhac'h, pa oa an dug o wallañ e wreg.
E 1198, d'he c'henderv Alfonso IX León, evit skoulmañ ar peoc'h etre he zad hag eñ. Pemp bugel o doe, met torret e voe an eured gant ar pab Inosant III. Pa varvas he zad-hi e voe lakaet da rejantez Kastilha evit he breur yaouank Enrique Iañ Kastilha. Mervel a reas Enrique en 1217, ha setu hi rouanez. Ha hi neuze da reiñ he rouantelezh d'he mab Fernando III, dre ma kave dezhi ne c'hallje ket ur vaouez ren Kastilha gant nerzh a-walc'h. Daoust da se e chomas da guzulierez en e gichen.

## He bugale

Pemp bugel he doe:
* Leonor de León (m. 1202), marvet en bugelig;
* Constanza (m. 1242),leanez e Manati Santa María la Real de Las Huelgas en Burgos;
* Fernando (1201-1252), a voe roue Kastilha ha roue León evel Fernando III;
* Alfonso (1202-1272), aotrou Molina ha Mesa dre e eured kentañ da Mafalda González de Lara. Addimeziñ a reas da Teresa González de Lara, ha goude da Mayor Alfonso de Meneses, a c'hanas María de Molina, a voe pried da Sancho IV Kastilha;
* Berenguela (m. 1235), dimezet da Juan de Brienne, roue-rejant Jeruzalem.
# Berenguela Kastilha

Berenguela Kastilha, pe Berenguela de Castilla e spagnoleg, zo anv meur a rouanez pe infantez:
* Berenguela Iañ Kastilha (1179 pe 1180 - 1246), rouanez Kastilha
* Berenguela (1253 - 1300), infantez Kastilha, merc'h da Alfonso X.
* Berenguela (1228 - 1279), infantez Kastilha, merc'h da Fernando III.

## Pennad kar

* Berenguela
# Berengaria

Berengaria zo un anv-badez euskarek, Berengária e portugaleg.

## Tud

* Berengaria Navarra (1163-1230), merc'h da Sancho VI, roue Navarra, dimezet da Richarzh Iañ Kalon-Leon, Roue Bro-Saoz.
* Berengaria Portugal (1190-1221), infantez portugalat, Rouanez Danmark goude dimeziñ da Valdemar Iañ, Roue Danmark.
# Berenguela

Berenguela zo un anv-badez spagnolek

## Yezhoù all

* Bérengère, e galleg
* Berenguera , en katalaneg
* Berengaria , en italianeg ha portugaleg.

## Tud

* Berenguela Kastilha, anv meur a infantez
* Berenguela Navarra, infantez navarrat, rouanez Bro-Saoz dre hec'h eured da Richarzh Iañ, roue Bro-Saoz,
* Berenguela Barcelona (1116 - 1149), merc'h da Ramon Berenguer III, kont Barcelona, ha d'e bried Dulce Provañs; c'hoar da Ramon Berenguer IV, kont Barcelona war-lerc'h o zad; rouanez León, dre he dimeziñ da Alfonso VII el Emperador, roue León, impalaerez Spagn; mamm da Fernando II León ha da Sancho III Kastilha, roue Kastilha.
# Berenike

Berenike zo un anv-plac'h gresianek, deuet da vout Berenice pe Berenis e meur a yezh.

## Gerdarzh

Diwar Βερενίκη / Berenike, doare makedoniek an anv Pherenike, dougerezh an trec'h, diwar pherein, "dougen", ha nike, "trec'h").

## Yezhoù all

* Berenice, e portugaleg ha saozneg
* Bérénice, e galleg
* Bernice, e saozneg ivez
* Veronika, e latin

## Tud
### Henamzer

* Berenike Iañ Egipt (war-dro -340 – etre -279 ha -268), mamm da Magas Kirene, ha pried Ptolemaios Iañ Egipt
* Berenike II Egipt (-267 pe -266 – -221), merc'h da Magas Kirene, pried Ptolemaios III Egipt, hi an hini zo kiriek da anv ar steredeg anvet Coma Berenices
* Berenike III Egipt (-120– -80), merc'h da Ptolemaios IX Egipt; dimezet div wech
** da Ptolemaios X Egipt da gentañ,
** da Ptolemaios XI Egipt
* Berenike IV Egipt (77–55 BC), merc'h da Ptolemy XII Egipt, c'hoar henañ Kleopatra VII
* Berenike (rouanez Seleucid) (marvet e -246), merc'h da Ptolemaios II Egipt, pried da Seleucid monarch Antiochus II Theos
* Berenike (merc'h da Ptolemy II Telmessos) (3rd to 2nd century BC), great-granddaughter of Ptolemaios Iañ Epigone

### Priñsezed Judea

* Berenike (merc'h Salome) (Iañ kantved kent JK), merc'h da Salome Iañ, c'hoar da Herodez Veur;
* Berenike (merc'h Herodez Agrippa) (28-?), ur verc'h all da Herodez Agrippa Iañ, karet gant Titus;
* Berenike (merc'h Mariamne) (goude 50-?), ur verc'h all da Herodez Agrippa Iañ.

### Sentezed

* Berenike, anavezet ivez evel Santez Veronica, santez er Iañ kantved, e Jerusalem
* Domnina, Berenice, ha Prosdoce, merzherien eus ar IVvet kantved.

### Tud all

* Berenike C'hios (marvet e -72/-71), trede pried Mithridates VI Pontus

## Stered

* Blev Berenis (steredeg)‎

## Pennadoù kar

* Bernice
# Berenguera Barcelona

Berenguera Barcelona (1116 - 15 Genver 1149) a oa ur briñsez katalan deuet da vout rouanez kenseurt León hag impalaerez Spagn dre he dimeziñ da Alfonso VII el Emperador, roue León. Mamm e voe da zaou roue : Fernando II León ha Sancho III Kastilha, roue Kastilha.
Merc'h e oa da Ramon Berenguer III, kont Barcelona, ha d'e bried Dolça Provañs. C'hoar e oa da Ramon Berenguer IV, kont Barcelona war-lerc'h o zad.
Dimezet e voe e 1125 da Alfonso VII ha bugale o doe :
* Sancho III Kastilha (1134-1158), roue Kastilha ;
* Ramón Kastilha (1136- 1151) ;
* Sancha Kastilha (1137-1179), dimezet e 1157 da Sancho VI Navarra ;
* Fernando II León (1137-1188), roue León ;
* Constanza Kastilha (1141-1160), dimezet e 1154 da Loeiz VI Bro-C'hall ;
* Garcia Kastilha (~1142-1146) ;
* Alfonso Kastilha (1145-1149).
# Dục Đức

Dục Đức (育德 distaget [zùk͡p̚ ʔɗúk͡p̚] zup-duck), anvet Nguyễn Phúc Ưng Ái pa voe ganet a zo bet impalaer Vietnam e-pad tri devezh (20-23 a viz Gouere 1883).
Ganet eo bet e 1852. Aet eo da Anaon d'ar 6 a viz Here 1883. Ar pempvet impalaer eus an tierniezh Nguyễn e oa. E vab Thành Thái a voe impalaer etre 1889 ha 1907.
Nguyễn Phúc Ưng Ái a voe anv Dục Đức pa voe ganet. Da 17 vloaz e kemeras da anv Nguyễn Phúc Ưng Chân (阮福膺禛). Mab oa da Kien Thoai Vuong, pevare breur an impalaer Tự Đức. Advabet e voe gant an impalaer a oa chomet divugel asambles gant daou kenderv dezhañ Chanh Mong (a voe goude an impalaer Đồng Khánh) ha Duong Thien (Kiến Phúc). Ar re-mañ a oa mibien da 26 vet breur Tự Đức ,Thien Thai Vuong.
Goude marv Tự Đức, an tri lezroue, Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết ha Tran Tien Thanh, a zisklêrias e vefe Dục Đức, 31 bloaz, e hêr. N'eo ket sklaer an doare ma voe dibabet goude itrikoù el lez hag enep youl Tự Đức hervez istorourien zo.
Ne renas Dục Đức nemet ti devezh a-raok bezañ diskaret ha kondaonet d'ar marv gant ar re o devoa laket anezhañ war an tron. Ne ouzer ket mat petra a voe tamallet dezhañ met buan e voe barnet d'ar marv ha lakaet en toull-bac'h. Marteze e voe abegoù politikel : aon o defe bet al lezroueed e lamfe diganto ar galloud bras o doa dindan ren Tự Đức.[4]
Anvet e voe neuze e eontr Hiệp Hòa (34 bloaz) da impalaer. E-pad e renadur berr e klaskas Hiệp Hòa mestroniañ levezon al lezroueed hep dont a-benn. Buan e voe digarget ha kondaonet d'ar marv d'e dro.
An istorourien vietnamat a-vremañ a sell ouzh an impalaerien eus Dục Đức da Vảo Ðại evel margodennoù ar C'hallaoued.
Goude un toullad bloavezhioù a reuz e voe anvet mab Dục Đức, Thành Thái, da impalaer e 1889. Lakaat a reas sevel un ti-kañv evit e dad e Huế (anavezet evel Bez Dục Đức, e vietnameg 安陵, Lăng Dục Đức) a zeuas da vezañ ti-kañv izili all eus tiegezh Nguyễn.
| En e raok Impalaer Tự Đức | Tierniezh Nguyễn | War e lerc'h Impalaer Hiệp Hòa |
# Dúnedain

E bed Douar-ar-C'hreiz savet gant J. R. R. Tolkien eo an Dúnedain (/ˈduːnɛdaɪn/; ag an unander Dúnadan, "Den ar C'hornôg") a oa ur ouenn denel, anavezet ivez evel an Númenóreaned. Ar re a chomas bev goude beuzadenn o enez a zeuas d'en em staliañ en Arnor ha Gondor renet gant Elendil hag e vibien, Isildur hag Anárion.
Goude diskar Númenor e voe roet an anv Dúnedain d'an Númenóreaned a oa kar d'an elfed, hag ar re a oa a-enep a veze anvet an Númenóreaned Du.
Ar c'hederion e oa Dúnedain an Norzh (Arnor) hag ar Su (Ithilien, er Gondor) en Trede Oadvezh. Evel o hendadoù o devoa perzhioù mat heñvel ouzh an Elfed, en o zouez ar varregezh da veizañ yezhoù an evned hag al loened. Poursuerion ha brezelerion e oant, ha gwardet e veze ganto al lec'hioù a-enep an nerzhioù teñval.

## Daveoù

* ↑ Chance, Jane (2001). Lord of the Rings: The Mythology of Power. University Press of Kentucky. 39 p.
# Dž

Un divc'hrafenn latin eo 'Dž, dž, implijet gant ar c'hroateg hag ar serbeg evit skrivañ ar son kensonennel [/ʤ/], kevetal d'al lizherenn girillek Џ).
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Düzce (proviñs)

Proviñs Düzce zo ur proviñs e gwalarn Turkia, o skeiñ war ar mor Du.

## Douaroniezh

War-dro 320.000 annezad a oa e Düzce e 2007.
1.000 km² eo e c'horread.
g • ka • keProviñsoù Turkia :
| Rannvro Marmara | Balıkesir · Bilecik · Bursa · Çanakkale · Edirne · İstanbul · Kırklareli · Kocaeli · Sakarya · Tekirdağ · Yalova |
| Rannvro Egea | Afyon · Aydın · Denizli · İzmir · Kütahya · Manisa · Muğla · Uşak |
| Rannvro ar Mor Du | Amasya · Artvin · Bartın · Bayburt · Bolu · Çorum · Düzce · Giresun · Gümüşhane · Karabük · Kastamonu · Ordu · Rize · Samsun · Sinop · Tokat · Trabzon · Zonguldak |
| Rannvro Kreiz Anatolia | Aksaray · Ankara · Çankırı · Eskişehir · Karaman · Kayseri · Kırıkkale · Kırşehir · Konya · Nevşehir · Niğde · Sivas · Yozgat |
| Rannvro Kreizdouarel | Adana · Antalya · Burdur · Hatay · Isparta · Kahramanmaraş · Mersin · Osmaniye |
| Rannvro Reter Anatolia | Ağrı · Ardahan · Bingöl · Bitlis · Elazığ · Erzincan · Erzurum · Hakkari · Iğdır · Kars · Malatya · Muş · Tunceli · Van |
| Rannvro Gevred Anatolia | Adıyaman · Batman · Diyarbakır · Gaziantep · Kilis · Mardin · Şanlıurfa · Siirt · Şırnak |
# E-tal ar poull

E-tal ar poull zo ur pezh-c'hoari brezhonek farsus, en un arvest, skrivet gant Yann-Vari Perrot, hag embannet e Brest e 1928.
Un droidigezh hag un azazadur eo testenn al levrig, savet diouzh ar pezh-c'hoari, La Farce du Cuvier, a voe unan eus ar pezhioù gallek farsus kentañ, savet er Grennamzer. Meneget eo anv ar mouller brestat (Moulerezh ar C'hastell, a oa e chomlec'h 4 straed ar C'hastell, met ne weler anv embanner ebet. Koulskoude, stumm, ment hag endalc'h an embannadenn a c'hell bezañ tostaet ouzh al levrigoù embannet etre 1922 ha 1928 gant Emgleo Sant Iltud, un ti-embann brezhonek, krouet diwar atiz Yann-Vari Perrot, renet gant e vignoned ha moullet en ti-moullañ-se.
C'hoariet eo bet meur a wech gant Strollad ar Vro Bagan (gant un titl nevez hag un destenn adwelet) ha gant strolladoù-c'hoariva brezhonek all.

## Embannadennoù

* E-tal ar poull, Farwellerez koz, pemp kant vloaz en eun arvest kempennet diouz doare an amzer vreman gant Y.V.Perrot, rener Feiz ha Breiz, Moullerezh ar C'hastell, Brest, 1928.
* C'hoariva brezhonek : Pemp pezh-c'hoari berr (Langleiz, An div zremm; Yann-Vari Perrot, E-tal ar poull ; Jarl Priel, An dakenn dour ; Roparz Hemon, Fostus an Doktor Daonet ; Henri Ghéon), Torfed ar frer Juniper), Skridoù Breizh, Brest, 1944.
* Pezhioù-c'hoari farsus (En-dro d'ar poull, An div glujar, Ar pallenn etre daou ha tri fennad eus Romant al Louarn), troet hag adwelet gant Goulc'han Kervella, adkempennet hag eeunaet ar yezh, Mouladurioù Hor Yezh, 2010, 114 p. ISBN978-2-86863-159-6.

## Oberenn enlinenn

* Oberenn a vezañ pellgarget diwar Levraoueg niverel an Institut de documentation bretonne et européenne

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ An hini kentañ, evit gwir.
* ↑ Roudoù an abadennoù a zo da gavout war C'hoariva teatr brezhonek
* ↑ Wikimammenn
# Düsseldorf

Düsseldorf (distaget [ˈdʏsəldɔɐf] en alamaneg) eo kêr-benn Nordrhein-Westfalen, hag unan eus kêrioù bras Alamagn. Enni ez eus war-dro 585.000 a dud o chom (Mezheven 2008), war-hed 217 km².
Treuzet eo kêr gant ar stêr Roen, ha tro-dro dezhi ez eus torgennoù goloet gant koadoù ha gwiniegi.
Diorren a reas ar sevenadur e Düsseldorf a-drugarez da dud evel Heinrich Heine, Robert Schumann...

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel kêr Düsseldorf
# Düzce

Kêrioù Turkia :
| Düzce ||
| Proviñs | Düzce |
| Rannvro | Mor Du |
| Kod post | |
| Maer | İsmail Bayram (2009) |
| Vali (prefed) | Bülent Kılınç (2008) |
| Perzhioù douaroniel ||
| Gorread | ha = km² |
| Hed | 40°50' Norzh |
| Led | 31°09' Reter |
| Uhelder | keitat : |
| Poblañs | |
| Stankter | |
| Lec'hienn internet ar gêr | Ti-kêr Düzce |
Düzce zo ur gêr e gwalarn Turkia, kêrbenn proviñs Düzce, war-dro 130.000 annezad enni e 2009.
# Kosmas

Kosmas a oa ur sant eus Kilikia, medisin evel e vreur Damianos, ha merzherien o-daou.
Ganet e vije en Arabia. Louzaouiñ an dud a raent en Aigéai (Ayash hiriv), hep kemer arc'hant digante. Se zo kaoz e larer anezhe « ἀνάργυροι / anárgyroi». Ganto e voe sachet kalz a dud d'ar feiz kristen.
Harzet e voent ha merzheriet, dindan Diocletianus, e 303 pe 310, war urzh ar prefed Lysias. Hervez ar vojenn e e rankent dinac'h o feiz, ne raent ket, ma voent boureviet euzhus, ha ne raent van ebet. A-benn ar fin e voent dibennet, evel o breudeur yaouankoc'h, Antime, Léonce hag Euprepius, a veze bepred d'o heul evit-doare.
Lakaet eo bet da sant paeron ar surjianed hag e vreur da hini an apotikerien, lidet e vezont d'ar 26 a viz Gwengolo er C'hornôg, d'ar 1añ a viz Du er Reter.

## Arz

Unan eus o zaolioù brudet e oa bezañ imboudet ur c'har zu ouzh korf ur c'hlaénvour gwenn, ha kement-se zo bet danvez meur a livadur, evel hini Fra Angelico e Firenze.

## Skeudennoù

* E Sant-Vig, e Breizh : chapel d'ar sent Kosmas ha Damian
* E Brageac, en Aovergn : klopennoù ar sent Kosmas ha Damian, paeroned parrez Brageac .
* Plakenn e Budapest

## Pennad kar

* Côme
# Korçë (rannvro)

Korçë zo ur rann velestradurel eus Albania, e gevred ar vro, sko ouzh Makedonia an Norzh ha Gres.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Albania :
* Berat · Dibër · Durrës · Elbasan · Fier · Gjirokastër · Korçë · Kukës · Lezhë · Shkodër · Tirana · Vlorë
# Korčula

Korčula (distaget [ˈkɔːrtʃula] e kroateg, Curzola en italianeg, Κόρκυρα Μέλαινα e gresianeg, Corcyra Nigra e latin, Krkar e slaveg kozh) zo un enezenn hag ur gumun war aod Kroatia, e kreisteiz Dalmatia. En em ledañ a ra an enezenn war 279 km² ha poblet eo gant 16 182 a dud (2001), ar pezh a ra anezhi an eil enezenn bobletañ e Mor Adria, goude Krk.
Hervez lod e vije bet ganet Marco Polo e Korčula.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel Korčula (e kroateg)
* Lec'hienn touristerezh (e saozneg)
# Korzenn (savouriezh)

Ur gorzenn, e savouriezh, zo lodenn uhelañ un tour, kavet dreist-holl war an tourioù-iliz.
# Korzailhenn

Ar gorzailhenn, pe ar c'hourlañchenn, eo an anvioù a vez graet eus lodenn diabarzh ar gouzoug, ma tremen drezañ ar c'horzennoù ma ya an aer hag ar boued e korf an den .
# Korzenn Geissler

Ur gorzenn Geissler zo ur gorzenn wer enni un aezhenn rouez a ro gouloù pa vez arloet un disvec'hiadenn dredan outi.
Ijinet e voe e 1857 gant ar fizikour ha c'hwezher gwer prusian Heinrich Geissler (1814-1879) a-benn diskouez anadenn an divec'hiadennoù treluc'hus.

## Arc'hwelerezh

Ur gorzenn wer zo damc'houllonderet eus an aer a zo enni ha leuniet gant un aezhenn all pe gant burezh bevargant, pa c'hoazh gant natriom kent bout siellet. Un elektrod zo lakaet e pep penn eus ar gorzenn ; pa vez lakaet un tredanvarr uhel ouzh an elekrodoù e red an tredan dre ar gorzenn.
Gant an tredan e vez tennet elektronoù eus atomoù an aezhenn, da ionennoù e tro an atomoù neuze ; pa zistro an elektronoù dezho e kendreluc'h an aezhenn. Hervez an elfenn gimiek a zo er gorzenn eo liv ar gouloù.
Lies eo ar stummoù a c'haller reiñ d'ar c'horzennoù, ha lies livioù ar gouloù hervez an aezhenn :
* Argon
* Heliom
* Kripton
* Neon
* Ksenon
Evit an dudi koulz evit diskouez galloudoù an tredan e oa ar c'horzennoù Geissler, pa oa ret mestroniañ teknologiezh ar goullo ha hini an tredanvarroù uhel kent o fardañ. Adal dibenn an XIX$^{vet}$ kantved e voent lakaet e gwerzh, evit an dudi pergen : rikamanet betek re e oa stumm lod korzennoù.
Diwezhatoc'h e voe deveret diouto ar goulaouiñ dre neon, a vez arveret c'hoazh hiziv, hag ar c'horzennoù katodek a veze er skrammoù elektronek kentañ.
Hiziv c'hoazh e vez arveret korzennoù Geissler er skolioù-meur evit studiañ perzhioù skalfad luc'hel an aezhennoù.

## Levrlennadur

* (fr) Augustin Privat-Deschanel (1869), Traité élémentaire de physique, Hachette, Paris, p. 569 Google Books

## Liammoù diavaez

* (en) Korzennoù Geissler (en)
* (en) Sparkmuseum

## Notennoù

* ↑ Doare livet eus ur skeudenn a zo e levr Augustin Privat-Deschanel, op. cit.
* ↑ Kenyon College (Ohio) (en)