OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hic sunt dracones

Hic sunt dracones, Amañ ez eus erevent, a zo ul lavar latin hag a veze implijet da gomz eus broioù dianav ha dañjerus. Un damveneg eo eus ur boaz krennamzerel a oa da lakaat naered-mor ramzel pe loened mojennel war kartennoù ar broioù dianav$^,$$^,$.
Koulskoude n'eus nemet ur gartenn anavezet ma vije kavet ar bomm-se, ha Boul-Douar Hunt-Lenox (1503–07) an hini eo. Kartennoù all zo bet a-raok, gant loened mojennell treset warne, met mapamundi Lenox eo an hini nemetañ ma kaver Hic sunt draconeses .
Ur vojenn eo deuet ar bomm-se da vezañ, ha troet e meur a yezh.

## Leoned

Ur frazenn all a veze kavet a-wechoù, Hic sunt leones.

## Levrlennadur

* Here Be Dragons, romant istorel gant Sharon Kay Penman, en 1985.
* Here, There Be Dragons, romant faltazi gant James A. Owen, en 2008.

## Pladennoù

* Aquí hay dragones, albom gant al laz spagnol Grupo Salvaje (2006)

## Notennoù

* ↑ Maphist.nl: Where Be "Here be Dragons"?
* ↑ Inhuman Geography: Here There Be Dragons, UC Santa Barbara, 2011
* ↑ http://www.diariovasco.com/v/20120229/opinion/articulos-opinion/sunt-dracones-20120229.html
* ↑ Here Be Dragons Book
* ↑ Here, There Be Dragons Website
* ↑ Muzicalia: Reseña de "Aquí hay dragones" de Grupo Salvaje

## Pennadoù kar

* Hic sunt leones
* Terra incognita
* Gog ha Magog
# Hichkaryaneg

Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an c'hreisteiz eo an hichkaryaneg (hixkaryana) komzet gant 500 den war lennoù ar Stêr e Brazil.
Ral e-touez yezhoù ar bed eo hichkaryaneg abalamour ma vez savet ar frazennoù ganti hervez an urzh renadenn-verb-rener.

## Liammoù diavaez

* Rosetta Project

## Gwelet ivez

* Yezhoù karibek
# Hicham Hamdouchi

Hicham Hamdouchi (en arabeg هشام الحمدوشی ) a zo bet ganet d'an 8 a viz Here 1972 e Tanjer (Maroko).
Meurc'hoarier echedoù marokan.
Mestr Meur eo.
2576 emañ e renk Elo.
Kampion hiniennel ar broioù arab e 1995 e Dubai.
Kampion Maroko e 2001.
Kampion Afrika e 2001 e Kaero.
Kampion Afrika e 2002 e Kazablanka.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
# Jordan Grand Prix

Jordan Grand Prix a zo ur skipailh redadegoù kirri iwerzhonat a rede e Formulenn 1 etre 1991 ha 2005. O chom e oa e Silverstone e Bro-Saoz ha krouet a oa bet gant Eddie Jordan. Redet en deus 250 Priz Bras o c'hounit 4 gwech, 19 podium, 2 blas pol ha 2 dro wellañ. Goude ur bloavezh 1999 mat-tre o echuiñ 3 ar gevezadeg e teu an traoù da vezañ diaesoc'h-diaes evit ar skipailh, a oa bet adprenet e 2005 gant Alex Schnaider evit sevel Midland F1 Racing e 2006, a zo deuet da vezañ Force India war lec'h.

## Da welout

a vo kavet e Wikimedia Commons.

### Liammoù diabarzh

* Midland F1 Racing
* Spyker F1 Team
* Force India
# Jordan von Sachsen

Jordan von Sachsen (anvet ivez Iordanus de Saxonia, Jordanus Saxo, Gordanus, Girodanus, Jordanus de Alamania pe Jordanus Teutonicus) oa un dominikan alaman. Ganet e oa war-dro 1190 e Burgsberg e-kichen Dassel (Saks-Izel). Aet eo da Anaon goude peñse ar vag edo warni war aodoù Siria d'an 12 a viz C'hwevrer 1237. Mestr Urzh ar Brezegerien eo bet etre 1222 hag e varv.
Bet eo bet graet den gwenvidik e 1825 gant ar Pab Leon XII. Lidet e vez e ouel d'an 13 a viz C'hwevrer.
Ganet eo bet war-dro 1190 e Burgsberg e Saks e familh konted Eberstein. Stusiañ a reas an deologiezh e Skol-veur Pariz. Eno e kejas gant Domingo de Guzmán e 1219.
Eil diagon ha bachelour war an deologiezh e voe e 1219. Levezonet gant Réginald d'Orléans e wisk abid an dominikaned e kouent Sant-Jakez deiz Merc'her al Ludu e 1220. Mont a reas gant tri breur all da gentañ chabistr meur an urzh bodet e Bologna daou viz goude. Ur wech distro e kelennas ar Skritur Sakr e Pariz betek ma voe anvet priol Proviñs Lombardia gant Sant Dominig.
Un nebeud mizioù war-lerc'h e voe dilennet mestr an urzh goude marv Sant Dominig. E-pad e amzeriad e voe krouet pevar Proviñs nevez ha 240 kouent evit breudeur pe leanezed. Labourat a reas kalz war reolennoù an urzh ivez.
Skrivet en deus al Libellus de principiis Ordinis Praedicatorum, un danevell eus buhez Domingo de Guzmán hag eus deroù an urzh.
Bras e voe e levezon speredel, bras e levezon bolitikel ivez ( krediñ a reas gourdrouz an impalaer Frederik II. Mignon e oa gant Diana degli Andaló hag eskemm a rejont kalz lizhiri.
E 1236 e yeas da weladenniñ tiez an urzh en Douar Santel. War hent a distro e reas peñse ar vag a zegase anezhañ d'an 13 a viz C'hwevrer 1237 er-maez da aodoù Siria. Adkavet e voe e gorf ha Beziet e voe e kouent Akr (bremañ Akko war dachenn stad Israel).
| En e raok Domingo de Guzmán | Mistri Urzh ar Brezegerien | War e lerc'h Raymond de Peñafort |
# Jordana Brewster

Jordana Brewster, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1980, zo un top model hag aktourez stadunanat. C'hoariet he doa en ul lodenn eus ar stirad skinwel All My Children e 1995 ha goude-se e c'hoarias ar roll alies a Nikki Munson er stirad skinwel As the World Turns. Lakaet e voe he anv war ar renk evit an Outstanding Teen Performer e-pad ar Soap Opera Digest Award e 1997. Ar c'hentañ roll c'hoariet ganti en ur film a voe er film spont skiant-faltazi gant Robert Rodriguez anvet The Faculty hag embannet e 1998.
Brudet e voe da vat pa grogas da c'hoari roll Mia Toretto er film The Fast and the Furious (2001). Adkemeret he deus ar roll er filmoù da heul en heuliad, Fast & Furious (2009), Fast Five (2011), Fast & Furious 6 (2013), ha Furious 7 (2015). E-touez he filmoù all emañ an drama The Invisible Circus (2001), ar film fent D.E.B.S. (2004) hag ar film spont The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning (2006).
Brewster a zo bet gwelet er stirad skinwel Dallas etre 2012 ha 2014. C'hoariet he deus ivez e pemp lodenn ar stirad skinwel American Crime Story (2016). C'hoariet he deus an doktor Maureen Cahill er stirad skinwel Lethal Weapon (2016–2018) war ar chadenn Fox.

## Filmoù
### Sinema

| Bloavezh | Titl | Roll | Notennoù |
| 1998 | The Faculty | Delilah Profitt | |
| 2001 | The Invisible Circus | Phoebe | |
| 2001 | The Fast and the Furious | Mia Toretto | |
| 2004 | D.E.B.S. | Lucy Diamond | |
| 2005 | Nearing Grace | Grace Chance | |
| 2006 | Annapolis | Ali Halloway | |
| 2006 | The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning | Chrissie | |
| 2009 | Fast & Furious | Mia Toretto | |
| 2011 | Fast Five | Mia Toretto | |
| 2013 | Fast & Furious 6 | Mia Toretto | |
| 2014 | American Heist | Emily | VOD hag embann bihan niver |
| 2015 | Home Sweet Hell | Dusty | VOD hag embann bihan niver |
| 2015 | Furious 7 | Mia Toretto | |
| Da vezañ embannet | Random Acts of Violence | Kathy | Filmañ |

### Skinwel

| Bloavezh | Titl | Roll | Notennoù |
| 1995 | All My Children | Anita Santos | 1 lodenn |
| 1995–2001 | As the World Turns | Nikki Munson | Roll alies, 104 lodenn |
| 1999 | The '60s | Sarah Weinstock | Ministirad |
| 2007 | Mr. and Mrs. Smith | Jane Smith | Lodenn pilot diembann |
| 2008–2009 | Chuck | Jill Roberts | 4 lodenn |
| 2010 | Dark Blue | Maria | 3 lodenn |
| 2010 | Gigantic | Celebrity | 2 lodenn |
| 2012–2014 | Dallas | Elena Ramos | Roll penn |
| 2016 | American Crime Story | Denise Brown | Roll alies, 5 lodenn |
| 2016 | Secrets and Lies | Kate Warner | Roll penn (koulzad 2) |
| 2016– | Lethal Weapon | Dr. Maureen Cahill | Roll penn |
| 2018 | Diana | Jane Fellowes, Baroness Fellowes | Film skinwel |
# Jordi

Jordi zo un anv katalanek roet d'ar baotred, par da Jorj. Sant paeron Katalonia eo Sant Jordi, ha deiz broadel ar vro eo Diada de Sant Jordi.

## Tud

* Jordi Canals, kelenner war an armerzh hag ar management
* Jordi Pujol politikour katalan, bet prezidant Kumuniezh Emren Katalonia
* Jordi Savall, soner ha sonaozour
* Jordi Sànchez, prezidant an Assemblea Nacional Catalana eo abaoe 2015
* Jordi Cuixart, prezidant ar gevredigezh Òmnium Cultural
* Jordi Turull, politikour
* Jordi Alba, melldroader

## Lec'hioù

* Palau Sant Jordi, un aveadur sport e Barselona

## Pennadoù kar

* Jord
* George
* Georges
# Jordi Savall

Jordi Savall i Bernadet (ganet en Igualada d'ar 1añ a viz Eost 1941) zo ur soner ha sonaozour katalan.

## Liamm diavaez

* Pennad en Nouvel Observateur, 04/10/2017
# Jordi Cuixart

Jordi Cuixart i Navarro, bet ganet d'an 22 a viz Ebrel 1975 e Santa Perpètua de Mogoda e Katalonia, a zo ur penn-embregerezh ha stourmer katalan. Difenn a ra dizalc'hidigezh Katalonia. Abaoe 2015 eo Prezidant ar gevredigezh Òmnium Cultural a vroud deskiñ hag implij ar c'hatalaneg.
Kemeret en deus perzh en aozadur ar referendom war an dizalc'hidigezh e miz Here 2017 hag abalamour da se eo bet lakaet en toull-bac'h gant gouarnamant Spagn. Gant ul lodenn vras eus kevredigezh Katalonia ha tud all eus ar bed eo gwelet evel ur prizoniad politikel. Amnesty International en deus goulennet ma vije dieubet.

## Notennoù

* ↑ https://www.amnesty.org/en/documents/eur41/7308/2017/en/
# Jehan Brito

Ganet e oa Jehan Brulelou, lesanvet Jehan Brito (Yann ar Breton), e 1415 e Presperieg, e korn-bro Redon. Heuliañ a reas ur stummadur skol-veur en un lec'h dianav.
Mont a reas da Flandrez da chom. Kaerskriver ha skrivagner foran e voe e Tournai er bloavezhioù 1446-1448. Dont a reas da vezañ unan eus mistri-moullerien Europa e kêr Brugge e-lec'h ma'z eus ul leti bras en e anv.
E genvreudeur e Brugge e voe Colart Mansion ha William Caxton, an hini a zegaso ar moullerezh da Vro-Saoz. Meur a vouladur e latin, galleg, flamanteg zo deuet betek ennomp, en o zouez ar flemmskrid a-enep Loeiz XI a Vro-C'hall, skrivet gantañ, hag anvet Deffense de monseigneur le duc et de madame la duchesse d'Autriche et de Bourgogne, à l'encontre de la guerre que le roi a suscitée.
Mervel a reas war-dro ar bloavezhioù ma voe staliet ar gwaskoù moullañ kentañ e Breizh, gant Flamanked moarvat. N'eus roud ebet anezhañ war-lerc'h 1484.

## Brud

Diwar e anv eo bet anvet :
* al leti Jan Brito e Brugge
* al lise Jan Brito e Baen-Veur,
ha meur a straed e Presperieg, Redon, Roazhon...

## Levrlennadur

* ANNALES de la SOCIÉTÉ D'ÉMULATION pour l'étude DE 'HISTOIRE & DES ANTIQUITÉS DE LA FLANDRE, 5e Série, tome X, XLIVe volume de la collection, Livraison Supplémentaire, année 1897 - JEAN BRITO, PROTOTYPOGRAPHE BRUGEOIS, conférence donnée à la société d'archéologie de Bruges, par M. le chanoine H. Rommel, le 5 avril 1898
* Gautier (Jean-François), Jean Brito de Bretagne en Flandre ; Pipriac, association Kistinenn, 1985, 32 pp, ill.
* Gilliodts van Severen (L), L'œuvre de Jean Brito, prototypographe brugeois (en flamand) ; Bruges, Annales de la Société d'émulation de la Flandre, 1897.
* Guérin-Guillonnet (Madeleine), Jan Brito premier Breton imprimeur ; Pipriac, association Jan Brito, 2001, 36pp, ill. (tiré à part, enrichi de reprod. en coul., d'un art. paru dans le Bulletin de la Soc. archéol. & historique d'Ille-et-Vilaine, tome CIV, 2001).
* Simonin (michel), "Les leçons de Bréhan", in L'Écrit, instrument de communication ; Rennes, Société d'histoire et d'archéologie de Bretagne, tome LXII des Mémoires, 1985 (numéro spécial "pour le quatrième centenaire de l'introduction de l'imprimerie en Bretagne"). Michel Simonin précisait : "Les pages qui suivent sont tirées d'un ouvrage en cours d'achèvement sur Le Livre en Bretagne, XVe-XVIIIe siècle", jamais paru.

## Liammoù diabarzh

Gwelet ivez :
* Johannes Gutenberg
* Colart Mansion
* William Caxton
* Istor ar moullerezh e Breizh

## Liammoù diavaez

* Mirdi Jan Brito e Presperieg
# Jeffrey Tarrant

Jeffrey Glynn Tarrant, ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1956 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Eost 2019 diwar krign-bev an empenn., a oa un den a aferioù stadunanat. Bez' e oa krouer ha rener MOV37 ha Protégé Partners, embregerezhioù postañ arc'hant. Bez' e oa ivez unan eus krouerien an embregerezh produiñ filmoù Candescent Films

## Liammoù diavaez

* Jeffrey Tarrant war IMDb

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Bloomberg
# Jeffreyston

Jeffreyston zo ur gumuniezh e kontelezh Sir Benfro, Kembre, 227,6 km eus Kerdiz E 2011 e oa poblet gant 560 a dud, ha 69 anezho (12,3%) a oa kembraegerien..

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics. Kavet : 2014-04-09.
# Jeko-gargoul

Jeko gargoul :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Gekkonidae |
| Genad : | Rhacodactylus |
| Anv skiantel ||
| Rhacodactylus auriculatus Bavay, 1869 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar jeko gargoul (Rhacodactylus auriculatus) a zo ur stlejvil a-orin eus Kaledonia Nevez.
# Jegou

Jegou zo un anv-tiegezh brezhonek, stumm berraet d'an anv Jezegou. Jégou eo doare-skrivañ a gaver an aliesañ e marilh ar boblañs, Jégoux zo un doare all ral a-walc'h.

## Tud
### Kanada

* Patrice Jégou, kanerez jazz

### Breizh

* Alain Jégou (1948-2013), barzh gallek
* Charles Auguste Jégou d'Herbeline (1807-1880), an ijinour en deus savet Karrbont Klison
* Dodik Jegou (g. e 1934), arzourez livourez, priourez ha barzhez
* François Jégou (1825-1890), barner a beoc'h hag istorour
* Glenn Jegou (g. e 1973), luskour skingomz ha politikour
* Gwen Jegou (g. e 1931), kizeller
* Jeanne Jégou-Cadart, arzourez livourez
* Lilian Jégou (g. e 1976), marc'hhouarner
* Olivier Jegou de Kervilio (1643-1731), prelad

### Bro-C'hall

* Jean-Jacques Jégou (g. e 1945), politikour

### Iwerzhon

* Liam Jegou (g. e 1996), kaiaker breizhat hag iwerzhonat

## Douaroniezh

* Enez Jegou, un enezenn er stêr Delaware anvet diwar Peter Jegou, e Burlington, e Jerzenez Nevez e SUA.

## Pennadoù kar

* Jego
* Jezekel
# Jeko

Jekoed :
| Gekko gecko ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Gekkonidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar jekoed eo ar stlejviled a ya d'ober ar c'herentiad Gekkonidae. War-dro 2 000 spesad eus ar glazarded-se a zo bet rummataet evit poent.

## Spesadoù

E-touez ar spesadoù jekoed emañ:
* ar jeko toke (Gekko gecko)
* jeko Japan (Gekko japonicus)
* jeko Bibron (Pachydactylus bibronii)
* jeko Namibia (Pachydactylus rangei)
* ar jeko-gargoul (Rhacodactylus auriculatus)
* ar jeko kribennek (Rhacodactylus ciliatus)
* jeko meur Kaledonia Nevez (Rhacodactylus leachianus)
* ar jeko-loupard (Eublepharis macularius)
* ar jeko-nij (Ptychozoon kuhli)
# Jeko-loupard

Jeko loupard :
| Parez ur jeko loupard ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Gekkonidae |
| Genad : | Eublepharis |
| Anv skiantel ||
| Eublepharis macularius Blyth, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar jeko loupard (Eublepharis macularius) a zo ur stlejvil a-orin eus Azia ar Su.
# Jegig-broen

Jegig-broen :
| Ur jegig-broen. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Cisticolidae |
| Genad : | Cisticola |
| Anv skiantel ||
| Cisticola juncidis (Rafinesque, 1810) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar jegig-broen a zo un golvan amprevanetaer bihan, Cisticola juncidis (pe Sylvia Juncidis) an anv skiantel anezhañ.

## Liammoù diavaez

* Cisticola juncidis war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jehan Lagadeuc

Jehan Lagadeuc, pe Yann Lagadeg e brezhoneg a-vremañ, a oa ur beleg eus Bro-Dreger, hag oberour ar c'hCatholicon brezhonek.
Ganet e oa bet e Plougonven (skrivet Ploegonven da neuze), e Treger, e maner Mezedern (Maez-Edern) e penn kentañ ar XV$^{vet}$ kantved.
E levr zo anezhañ ur geriadur teiryezhek (brezhoneg, latin ha galleg), skrivet e 1464, ha war un dro ar c'hentañ geriadur brezhonek hag ar c'hentañ geriadur gallek. E 1499 e oa bet embannet e Landreger : ar c'hentañ levr moulet e brezhoneg e oa. Ul levr-kavell eo eta evel an holl levrioù bet embannet a-raok ar bloaz 1500.
* Le Menn : Le Catholicon de Jehan Lagadeuc. Dictionnaire breton, français et latin publié d'après l'édition de M[ess]ire Auffret de Quoatqueveran imprimée à Tréguier par Jehan Calvez en MCCCCXCIX ; Lorient, Corfmat, (1867). Er skrid-mañ e vefe ar c'hentañ roud eus un tamall graet da gKervarker diwar-benn Barzaz Breiz. Da vezañ gwelet war lec'hienn levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* Pierre Trepos : Le Catholicon de Jean Lagadeuc. (Pour son cinquième centenaire) ; Brest, Emgleo Breiz. 1965 [tiré à part des Annales de Bretagne, LXXI/4, 1964]. Adembannadur, Brest, Brud Nevez. 1990.

## Liammoù diabarzh

* Catholicon
# Geryon

Geryon (Γηρυών Gêryốn pe Γηρυόνης Gêryónês e henc'hresianeg) a oa ur gigant e mojennoù Hellaz kozh, mab da C'hrysaor ha d'an Okeanidenn Kalliroe.
Ur pezh ramz e oa, tri fenn dezhañ, tri bruched, c'hwec'h brec'h ha c'hwec'h dorn. O chom e oa du-hont er c'hornôg pellañ en un enez anvet Erytheia, ("an hini ruz"), unan eus inizi an Hesperidezed, e penn kornôkañ ar Mor Kreizdouar, en tu all da golonennoù Herakles.
Eno e peure e dropellad oc'hen, biskoazh kaeroc'h, gant skoazell e vesaer Eurytion hag e gi Orthos, ul loen daoubennek anezhañ.
Lazhet e voe gant Herakles ha laeret e vagad oc'hen.

## Mojenn gatalan

Hervez ur vojenn gatalan, meneget en Atlàntida Jacint Verdaguer, edo ar ramz Gerion o klask bezañ roue Spagn hag e rede war-lerc'h ar rouanez Pyrene d'he lazhañ. Un tantad bras a reas. Herakles a welas moged a bell hag a deuas da welout. Kavout a reas Pyrene o vougañ. Klask a reas he saveteiñ, en aner. Gant ar gonnar ez eas da glask kann ouzh Gerion, d'e lazhañ. Graet e stal dezhañ, hag an haroz neuze da sevel ur bern mein en enor d'ar plac'h, ha setu penaos e voe savet ar Pireneoù.
Kontet e vez ivez e voe savet kêr Girona, un anv damheñvelson, gant Geryon.
# Gesalatz

Gesalatz (stumm euskarek ofisiel; Guesálaz hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e kornôg Nafarroa en Euskal Herria.
# Gesico

Gesico zo ur gumun italian, e proviñs Sud Sardegna ha rannvro emren Sardigna.
# Gesoriacum

Gesoriacum e oa anv ur gêr gozh el lec'h m'emañ Boulogne-sur-Mer bremañ.
Ur porzh-mor bras e oa e bro ar Vorini, war ribl an Oceanus Britannicus, da lavaret eo Mor Breizh.
Alese e oa aet Jul Kaezar da dagañ Enez Vreizh e 55 ha 54 kent J.-K.
Gesoriacum a oa staliet war un beg-douar (= *geso-) etre genoù ar stêr Liane hag ar mor.
Meven Mordiern, p 371 : "e Galia, tour-tan Kaligula, e Gaisoriakon, a oa ivez uhel meurbet" (meneg)
Distrujet ha lonket eo bet gant ar mor, er bloavez 297, nepell goude ma oa bet adkemeret gant Constantius Chlorus diwar-goust Allectus.
Goude se e oa bet krouet Bononia (Boulogne) war an uhel war an douar bras.

## Levrlennadur

* Meven Mordiern : Notennou diwar-benn ar Gelted Koz. O istor hag o sevenadur. Skridoù Breizh. 1944
# Gesso

Ar Gesso zo ur stêr 42 km dezhi, hag a red e Piemonte en Italia. Adstêr eo d'ar Stura di Demonte, a zo adstêr eo d'an Tanaro, a zo adstêr d'ar Po.
# Gesche Gottfried

Gesche Margarethe Gottfried, ganet Gesche Margarethe Timm (6 a viz Meurzh 1785 e Bremen - 21 a viz Ebrel 1831 e Bremen), a oa ul lazherez a steudad a lazhas 15 den e Bremen hag e Hannover etre 1813 ha 1827. Kontammiñ a rae an dud gant arsenik. Hi eo an den diwezhañ a voe lazhet war-wel an holl e Bremen. Lazhet he deus tud tost outi : gwazed, kerent, bugale. A-raok ma vefe tamallet outi bezañ muntrerez o doe truez an dud outi peogwir en em gave klañv izili he familh hag e varvent. E-keit ha ma oant klañv e rae war o zro, ha lesanvet e voe "ael Bremen".

## Muntridi

* 1añ a viz Here 1813 : Johann Miltenberg (pried kentañ)
* 2 a viz Mae 1815 : Gesche Margarethe Timm (mamm)
* 10 a viz Mae 1815 : Johanna Gottfried (merc'h)
* 18 a viz Mae 1815 : Adelheid Gottfried (merc'h)
* 28 a viz Even 1815 : Johann Timm (tad)
* 22 a viz Gwengolo 1815 : Heinrich Gottfried (mab)
* 1añ a viz Even 1816 : Johann Timm (breur)
* 5 a viz Gouere 1817 : Michael Christoph Gottfried (eil pried)
* 1añ a viz Even 1823 : Paul Thomas Zimmermann (danvez-pried)
* 21 a viz Meurzh 1825 : Anna Lucia Meyerholz (kelenner sonerezh ha mignon)
* 5 a viz Kerzu 1825 : Johann Mosees (amezeg ha mignon)
* 22 a viz Kerzu 1826 : Wilhelmine Rumpff (perc'henn)
* 13 a viz Mae 1827 : Elise Schmidt (merc'h Beta Schmidt)
* 15 a viz Mae 1827 : Beta Schmidt (mignonez ha matezh)
* 24 a viz Gouere 1827 : Friedrich Kleine (mignon ha kredour, lazhet e Hannover)

## Liammoù diavaez

* Gesche Gottfried e lec'hienn Deutsche National Bibliothek
* Gesche Gottfried
* Maskl marv Gesche Gottfried
* Pennad alamanek diwar-benn he lazhadenn
* Willibald Alexis / Julius Eduard Hitzig: Kriminalfälle des neuen Pitaval - Gesche Margaretha Gottfried
# Gessate

Gessate a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gesaleg

Gesalec a voe roue ar Vizigoted adal 507 betek 511. Ur mab bastard d'ar roue Alarig II e oa.
Pa voe lazhet ar roue Alarig en Emgann Vouillé, e 507, gant ar Franked, ne oa e vab Amalarig nemet ur bugelig c'hoazh. Gesalec neuze an hini a voe dilennet da roue. Kenderc'hel a reas gant ar brezel a-enep ar Franked, hogen faezhet e voe, hag aloubet e voe e gêr-benn Toloza.
Goude ma oa bet aloubet Narbona gant ar Vurgonded e repuas ar Vizigoted en Iberia ha d'o sikour ez eas Teodorig Veur, roue an Ostrogoted (Goted ar reter), diazezet en Italia.
E 511 e voe kaset kuit gant Ibbas ha tec'hel a reas da Afrika ma esaeas kevrediñ gant ar Vandaled. Ne zeuas ket a-benn, avat. Goude-se ec'h aloubas Iberia eus Akitania met faezhet ha lazhet e voe gant arme Ibbas e 513.
| En e raok : Alarig II | Roue ar Vizigoted (507-511) | War e lerc'h : Amalarig |

## Pennad kar

* Rouaned ar Vizigoted
# Gessopalena

Gessopalena zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
# Kalifiezh Córdoba

Kalifiezh Córdoba (en arabeg: خلافة قرطبة , Khilāfat Qurṭuba), pe kalifiezh ar c'hornôg, a oa ur rouantelezh vuzulman savet e kreisteiz ha reter ledenez Iberia, savet gant Abd-al-Rahman III en 929. Kêr Córdoba e oa ar gêr-benn. Ganti e voe lakaet fin d'an emiriezh dizalc'h savet gant Abd-al-Rahman Iañ en 756. Padout a reas Kalifiezh Córdoba betek 1031, pa voe diskaret ha pa'z eas e tammoù, pe e rouantelezhioù, anvet taifaoù.
Kalifiezh ar c'hornôg a vez lavaret eus Kalifiezh Córdoba, e dalc'h an Omeyaded, pe Omeyaded Córdoba, hag a zalc'he ouzhpenn 80 % eus ledenez Iberia. E-keit se e oa kalifiezh ar reter, pe kalifiezh Bagdad, e dalc'h an Abbassided, en amzer-hont ma oa ar sevenadur islamek en e varr uhelañ.

## Pennad kar

* Taifa Córdoba
# Kalifiezh

Ur galifiezh (en arabeg: الخِلافة) zo ur vro pe ur stad vuzulman, renet gant ur c'halif (en arabeg: خليفة).
Meur a galifiezh zo bet en istor. E-touez ar re bouezusañ e c'haller menegiñ :
* kalifiezh an Omeyaded e Damask
* kalifiezh an Abbasided e Baghdad
* kalifiezh ar Fatimided e Kaero
* kalifiezh an Omeyaded e Córdoba
# Kalibr 16

Ar c'hartouchennoù kalibr 16 zo munisonoù-chase evit ar fuzuilhoù-chase flour o c'hanolioù. Gellet a reont bezañ karget gant drajez plom pe boledoù. Hirder an douilhez a c'hall bezañ 65 mm, 67 mm, 70 mm pe 76 mm. Karget e vezont peurliesañ gant ur pouez bannadelloù etre 26 ha 32 gram.

## Implij

Poblek-tre e oa ar c'halibr-mañ e Frañs eus deroù an XXvet kantved betek ar bloavezhioù 1950-1970, e-lec'h ma veze implijet evit chaseal lapoused pe jiboez bihan dreist-holl. Ar c'halibr 12 zo komañset da gemer e blas tamm-ha-tamm goude an Eil Brezel-bed. Loened brasoc'h evel ar yourc'hed pe ar moc'h-gouez a c'haller chaseal gant munisionoù kalibr 16 karget gant boledoù. Kalz a fuzuilhoù er c'halibr 16 a chom e dafar chaseourien e Frañs, ha kartouchennoù a gaver aes er vro-se, kambret e 16/67 dreist-holl.

## Gwelet ivez

* Kalibr 12
* Kalibr 20
* Kalibr 28
* Kalibr .410

## Daveennoù

* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP
# Kalif

En arabeg e sinifi ar ger kalif, susitour ar profed hag e voe graet gant an titl kalif evit levierien ar feiz muzulman, an Abbasided en o zouez. E dachenn a anver ur c'halifad.
Amīr al-Mu'minīn (أمير المؤمنين), levier ar Vuzulmaned a raed anezho alies ivez. Berraet en anv "emir" abaoe, ha roet da anv bihan a-wezhioù e broioù zo.
Kollet e voe an titl a noblañs (wikeriadur) pa voe torret gant Republik Turkia e 1924.
* Ar c'halifad (622-750). ██ Aloubadenn en amzer Mohammed, 622-632 ██ Aloubadeg e-pad amzer ar galifed rashidun, 632-661 ██ Astenn e-pad ar c'halifad omayyat, 661-750
* Ar c'halifad fatimit.
* Kalifad an Abbasided en e vrasañ.
* Ar c'halifad ottoman e 1683.