OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Theodor

Theodor zo un anv-badez alamanek.

## Adstumm

* Dorothea, evit ar merc'hed, en alamaneg, izelvroeg, latin.

## Yezhoù all

* Theodore en saozneg
* Teodor, en hungareg, norvegeg, poloneg, slovakeg, svedeg, tchekeg,
* Teodoro, en esperanteg, italianeg,
* Theodoros, e finneg
* Theodorus, en izelvroeg, latin
* Fiodor, Фёдор, e ruseg.
* Fedir, Федір, en ukraineg.

## Tud

* Theodor de Bry (1528-1598), treser hag engraver alaman
* Theodor Kittelsen (1857–1914), livour norvegian
* Theodor Herzl (1860–1904), tad ar sionouriezh
* Theodor Mommsen (1817-1903), skrivagner hag istorour alaman
* Theodor Storm (1817–1888), skrivagner alaman
* Theodor Fontane (1819–1898), danevellour ha barzh alaman
# X (sifr roman)

X zo ur sifr roman hag arouez an niver 10.
* Al lizherennoù XX zo 20, ha XXX zo 30.
* Al lizherenn I (1) lakaet en tu kleiz da X zo evit dilemel 1 : IX zo 9.
* Al lizherennoù lakaet en tu dehoù zo evit an niveroù ouzhpennet, da skouer : XI (11), XII (12), XIII (13), XV (15), XX (20), XXII (22), XXX (30), XXXV (35).
# Xabier

Xabier (distaget [ʃaβiˈer] en euskareg) zo un anv-lec'h hag un anv-badez euskarek.

## Gerdarzh

Eus an euskareg etxeberri, "ti nevez", en deus roet an anvioù Jaberri, Xabi ha Xabier.

## Lec'hioù

* Xabier (Nafarroa), kumun c'henidik ar sant brudet Frañsez Zavier, alese an anv-badez.
* ar straed (calle) Bajada de Javier, e Pamplona.

## Anv-badez
### Yezhoù all

Stummoù all zo d'an anv e meur a yezh:
* Javier, e spagnoleg
* Xaver, en alamaneg
* Xavier, e galleg
* Zavier, e brezhoneg

### Tud

* Xabier Lete (1944-2010), kaner euskarek
* Xabier Galdeano (1934-1985), kazetenner
* Xabier Amuriza (1941), barzh
* Xabier de Lizardi (1896 - 1933), barzh ha skrivagner euskarek
# Xabier de Lizardi

José María Aguirre Egaña (1896 - 1933), anavezet evel Xabier de Lizardi, zo ur barzh ha skrivagner euskarek.
Gant Lauaxeta eo ar brasañ skrivagner euskarek eus ar mare a-raok ar brezel. Keñveriet e vez a-wechoù gant ar skrivagner spagnolek Juan Ramón Jiménez.
Kemeret en doa an anv Xabier de Lizardi met sinañ a rae ivez Zarauztar Sabin ha Samaiko Zulo.
N'eus deuet nemet daou levr a zindan e bluenn:
* Biotz-begietan (Er galon hag en daoulagad) skrivet en 1932
* un antologiezh Umezurtz-olerkiak (Barzhonegoù an emzivad) embannet en 1934, goude e varv

## E oberenn
### Barzhonegoù

* XX. mendeko poesia kaierak (cuadernos de poesía del siglo XX), 2000, Susa: Edición de Koldo Izagirre.
* Biotz-begietan (En el corazón y en los ojos), 1932, Verdes-Atxirika.
* Olerkiak (poemas) 1983, Erein: edición de Juan Mari Lekuona, Ángel Lertxundi y Xabier Lete.
* Umezurtz olerkiak (Poemas de huérfano) 1934, Euskaltzaleak)
* Lizardi (frenedo), 1975, Valverde.

### C'hoariva

* Bi aizpak (Dos hermanas), 1932, Antzerti.
* Laño ta izar (Niebla y estrella), 1932, Antzerti
* Ezkondu ezin ziteken mutilla (El chico que no se podía casar), 1953, Revista Egan

### Pennadoù

* Itz lauz, (En palabras llanas) 1934, Euskaltzaleak.
* Kazetari lanak (trabajos de periodista),1986, Erein - Asociación de editores vascos)

## Menegoù

* XX. mendeko poesia kaierak (Cuadernos de poesía del siglo XX), Koldo Izagirre
* Euskal literatura alfabetatzeko (Para alfabetizar la Literatura vasca), Enrike Zabala.
* Euskal literaturaren historia (Historia de la literatura vasca), Ibon Sarasola.
* Euskal literaturaren antologia (Antología de la literatura vasca), Xabier Mendiguren y Koldo Izagirre.
* Historia de la literatura vasca, Koldo Mitxelena
* Euskal literatura (Literatura vasca), Santiago Onaindia
* Euskal Idazleen Lorategia (Jardín de los escritores vascos), Karmelo Etxenagusia
* Lur hiztegi entziklopedikoa (Diccionario Enciclopédico Lur).
* Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa (Diccionario Enciclopédico Harluxet)

## Liammoù diavaez

* Barzhonegoù Xabier de Lizardi
* Xabier Lizardi en Argia
# Xadrez-Ciência

Xadrez-Ciência a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet en Paraná e Brazil adalek 1989 betek 1991. Ar mestrc'hoariour Rubens Filguth a oa he fenngazetennour.

## Dave

* Rubens Filguth, Xadrez de A a Z: dicionário ilustrado, Porto Alegre : Artmed, 2005, 240 pajenn.
# Xabier Galdeano

Xabier Galdeano Arana, bet ganet d'ar 15 a viz Even 1934 e Bilbo (Bizkaia, Euskal Herria), ha marvet d'an 30 a viz Meurzh 1985 e Donibane Lohizune (Lapurdi, Euskal Herria), a oa ur c'hazetenner, ul luc'hskeudennaouer hag ur brogarour euskarat. Kenlabourat a rae gant ar pemdezieg Egin.
Drouklazhet e voe gant ar Grupos Antiterroristas de Liberación en Iparralde. Ne voe ket kavet e vuntrerion gant ar polis gall.
# Xacobeo - Galicia

Xacobeo - Galicia zo ur skipailh marc'hhouarnerezh sichennet e Vigo (Proviñs Pontevedra). Gant ar gouarnamant galizat eo bet krouet e 2007 gant an anv "Karpin - Galicia". En eil rummad e red ar skipailh e 2010.

## Skipailh 2010

* Marc'h-houarnerien
* Carlos Castaño
* Gustavo César Veloso
* José Antonio de Segovia
* Gustavo Domínguez
* Alberto Fernández
* Delio Fernández
* David García
* Marcos García
* Rodrigo García
* Vladimir Isaichev
* Serafín Martínez
* Ezequiel Mosquera
* Nélson Oliveira
* Francisco José Pacheco
* Gonzalo Rabuñal
* Gustavo Rodríguez
# X (Ed Sheeran)

× (distaget "Multiply" a dalvez "liesaat") zo ur bladenn gant ar c'haner-sonaozer saoz Ed Sheeran deuet er-maez e kreiz ar bloavezh 2014.

## Kanaouennoù

* One
* I'm A Mess
* Sing
* Don't
* Nina
* Photograph
* Bloodstream
* Tenerife Sea
* Runaway
* The Man
* Thinking Out Loud
* Afire Love

## Testeniekadurioù

| Bro | Testeniekadur | Gwerzhioù |
| Bro-C'hall | Pladenn 2xplatin | 200 000 |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (es) Ed Sheeran x album el lec'hienn coveralia
* ↑ (fr) Les certifications notre base de données el lec'hienn snep
* ↑ (fr) Les certifications el lec'hienn snep
# Xabier Amuriza

Xabier Cruz Amuriza Zarraonaindia, anavezetoc'h evel Xabier Amuriza, zo ur bertsolari, da lavarout eo ur barzh euskarek, ouzhpenn bezañ skrivagner, troer, soner ha politiker euskarat.
Ganet e voe d'an 3 a viz Mae 1941 e kêr Etxano, e Bizkaia. Mont a reas d'ar c'hloerdi ha da veleg goude, e 1965. E 1976 avat e tilezas ar velegiezh hag e timezas.
Div wech e c'hounezas kampionad ar bersolari-ed, e 1980 hag e 1982. An hini kentañ e voe, er vro, o sevel barzhonegoù en euskara batua, er yezh unvan, pa ne veze graet nemet er rannyezhoù a-raok. Embannet en deus dastumadoù eus e varzhonegoù (bertso) ha meur a skrid diwar-benn ar sevel gwerzennoù, ur geriadur klotennoù, ha meur a romant. Troet en deus Brave New World gant Aldous Huxley ivez. Hag embannet en deus e-leizh a bennadoù e kazetennoù evel Egin, Gara, Euskaldunon Egunkaria ha Berria, koulz hag er gelaouenn Argia.
Ouzhpenn bezañ bertsolari ha skrivagner ez eo stourmer politikel ivez. Pa oa beleg c'hoazh e oa bet toullbac'het abalamour ma kemere perzh en ul luskad beleien enebet ouzh diktatouriezh Francisco Franco. Diwezhatoc'h e voe oberiant el luskad Herri Batasuna ha dilennet e voe da guzulier-kêr en anv ar strollad-se e 1979 ha da gannad e parlamant Bizkaia. Pa zeuas Juan Carlos Iañ da C'hernika e 1981 e voe unan eus ar re a droc'has prezegenn ar roue spagnol dre ganañ Eusko Gudariak, kan-bale ETA. Neuze e voe bac'het adarre.
Dilennet e voe c'hoazh e Parlamant Euskadi e 1986, ma chomas betek 1990.
# Troazhadouriezh

An droazhadouriezh eo ar rann eus ar vezekniezh a bled gant organoù an troazhañ (lounezhi, c'hwezhigell) hag ivez gant an andrologiezh (organoù engehentiñ ar baotred : raksavenn, divgell ha kalc'h). Ur gelaouenn vezegel c'hall a bled gant an droazhadouriezh, Progrès en Urologie hec'h anv. A-hend-all, ar vezeion a lenn ingal ar gelaouenn europat European Urology, ar gelaouenn vreizhveurat British Journal of Urology, pe an hini amerikan Journal of Urology.

## Orin

Ar ger urologiezh hag a vez implijet e darn eus ar yezhoù. Dont a ra eus ar ger henc'hresianek οὖρον ouron "troazh" ha -λογία -logia "studiadenn eus". Ar skiant mezegel-se a zo kroget er bed gresian-roman eus an Henamzer.
# Troc'hadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen troc'hadur saoz: clipping) evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez argaset pe "troc'het" un elfenn fonetikel, peurliesañ ur vogalenn wan distaget berroc'h ha buanoc'h evit boaz, da skouer:
    "gant an aoto" distaget "ga'n aoto"
uhzpenn ur perzh eus ar yezh komzet e c'hell dont da vezañ furm troc'het ur ger an hini degemeret er yezh unvan dre skrid, da skouer:
    latin *lectorile > letril > latril > spagnoleg atril ("letrin")

## Gwelit ivez:

* Metaplasmenn
* Koazhadur
* Apokoptenn
* Sinkopenn
* Sinairezenn
* Strizhadur
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge
# Trochalopteron chrysopterum

Trochalopteron chrysopterum :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Leiothrichidae |
| Genad : | Trochalopteron |
| Anv skiantel ||
| Trochalopteron chrysopterum (Gould, 1835) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Trochalopteron chrysopterum (Garrulax chrysopterus kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.
Anvet e voe Ianthocincla chrysoptera (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* Trochalopteron chrysopterum ailaoshanense, e kreiz Yunnan (kreisteiz Sina),
* T. c. chrysopterum, e stad Meghalaya (biz India),
* T. c. erythrolaemum, Hume, 1881, e gevred stad Manipur, e stad Mizoram (biz India) ha kornôg Myanmar,
* T. c. godwini, e kreisteiz stad Asam, e stad Nagaland ha hanternoz hini Manipur (biz India),
* T. c. woodi, e hanternoz Myanmar ha kornôg Yunnan (mervent Sina).

## Rummatadur

Sellet e veze outañ evel un isspesad da dTrochalopteron erythrocephalum kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Garrulax chrysopterus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Garrulax chrysopterus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochalopteron chrysopterum.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Trochalopteron variegatum

Trochalopteron variegatum :
| T. variegatum, luc'hskeudennet e stad Himachal Pradesh (India). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Leiothrichidae |
| Genad : | Trochalopteron |
| Anv skiantel ||
| Trochalopteron variegatum (Vigors, 1831) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Trochalopteron variegatum (Garrulax variegatus kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.
Anvet e voe Cinclosoma variegatum (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a zo brosezat an tri isspesad anezhañ e takadoù hanternoz Iskevandir India :
* Trochalopteron variegatum nuristani, e biz Afghanistan ha gwalarn Pakistan,
* T. v. simile, Hume, 1871, eus hanternoz Pakistan da hanternoz India,
* T. v. variegatum, e kornôg ha kreiz menezioù Himalaya.

## Liammoù diavaez

* (en) Garrulax variegatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Garrulax variegatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochalopteron variegatum.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Trobarzhell

Un drobarzhell, pe c'hoazh un adstramm pe ur beriferell eo anv kement ardivink a c'hell bezañ kevreet ouzh un urzhiataer ha sturiet gantañ a-benn kreskiñ e varregezhioù. Peurvuiañ e ranker kaout ur stur trobarzhell, eleze ur meziant arbennik staliet war an urzhiataer hag a c'hall mont en-dro gant ar reizhiad korvoiñ azas, da sturiañ pep trobarzhell.

## Ar seurtoù trobarzhelloù
### Hervez an doare d'o staliañ

Trobarzhelloù diavaez ha diabarzh a zo. An trobarzhelloù diavaez zo ardivinkoù a vez luget ouzh an urzhiataerioù, dre ur porzh USB peurliesañ. An trobarzelloù diabarzh avat zo staliet e diabarzh an urzhiataerioù. E-mesk an trobarzhelloù diavaez emañ da skouer : ar voullerez, ar skanner, al logodenn, ar c'hlaouier, ar savenn liesarc'hwel bureveg, an unvez gwereañ, ar c'hamera, ar mikro, ha kement 'zo... E-touez an trobarzhelloù diabarzh emañ : ar gartenn rouedad, ar gartenn kevregañ, ar porzh USB, ha kement 'zo...

### Hervez o implij
#### Trobarzhelloù enkerzh

A-drugarez dezhe e c'haller bouetañ an urzhiataerioù gant ditouroù ha reiñ urzhioù dezhe.
* Klaouier
* Dornell (Joypad)
* Joystick

##### Trobarzhelloù bukañ

* Logodenn
* Trackball
* Tablezenn c'hrafek

##### Roadennoù niverel

* Skanner
* Kameskop niverel
* luc'hskeudennerez niverel
* Webcam

##### Roadennoù son

* Uhelgomzerioù

#### Trobarzhelloù ezkerzh

A-drugarez dezhe e c'heller gwelout ha klevout restroù.
* Diskweler
* Moullerez
* uhelgomzerioù
* lugell skinwel

#### Trobarzhelloù mont-dont

* Lenner kasedigoù
* Lenner disketennoù
* Lenner DVD-ROM pe CDrom
* Lenner ZIP
* Modem
* skramm stekiñ
* kartenn rouedad

#### Trobarzhelloù sanailhañ

* Lenner ZIP
* alc'hwez USB (memor flash lem-laka)

## Emdroadur ster ar ger trobarzhell

Kent donedigezh an urzhiataerioù hiniennel, forzh peseurt ardivink luget ouzhpenn an teir elfenn diazez — ar gartenn vamm, ar c'hewerier hag ar memor labour (RAM, ROM, ha kement zo) — a veze sellet outañ evel un drobarzhell. Implij ledanoc'h-ledanañ an urzhiaterioù hiniennel en deus cheñchet termenadur an ardivinkoù diazez a ranker da gaout ha bremañ ne vez ket sellet ken ouzh ar c'hlaouieroù, an diskwelerioù, hag ouzh al logodennoù evel trobarzhelloù peurliesañ.

## Notennoù

* ↑ Preder, 'Geriadur an Armerzh, périphérique (informatique) trobarzhell b.
* ↑ Kreizenn ar geriaouiñ, Dictionnaire breton des sciences et des techniques
# Trochalopteron

Trochalopteron :
| Trochalopteron erythrocephalum, luc'hskeudennet e stad Uttarakhand (India). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Leiothrichidae |
| Anv skiantel ||
| Trochalopteron Blyth, 1843 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Trochalopteron a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Trochalopteron affine
** T. a. affine, bethelae, blythii, muliense, oustaleti ha saturatum,
* Trochalopteron austeni
** T. a. austeni ha victoriae,
* Trochalopteron chrysopterum
** T. c. ailaoshanense, chrysopterum, erythrolaemum, godwini ha woodi,
* Trochalopteron elliotii,
* Trochalopteron erythrocephalum
** T. e. erythrocephalum, kali ha nigrimentum,
* Trochalopteron formosum
** T. f. formosum ha greenwayi,
* Trochalopteron henrici,
* Trochalopteron imbricatum,
* Trochalopteron lineatum
** T. l. bilkevitchi, gilgit, lineatum, schachdarense ha setafer
* Trochalopteron melanostigma
** T. m. connectans, melanostigma, ramsayi, schistaceum ha subconnectens,
* Trochalopteron milnei
** T. m. milnei, sharpei, sinianum ha vitryi,
* Trochalopteron morrisonianum,
* Trochalopteron ngoclinhense,
* Trochalopteron peninsulae,
* Trochalopteron squamatum,
* Trochalopteron subunicolor
** T. s. fooksi, griseatum ha subunicolor,
* Trochalopteron variegatum
** T. v. nuristani, simile ha variegatum,
* Trochalopteron virgatum,
* Trochalopteron yersini.
Eizh isspesad ha tregont (38) en holl.

## Rummatadur

Dilec'hiet e oa bet ar pevar isspesad eus Trochalopteron cachinnans (T. c. cachinnans ha jerdoni) ha Trochalopteron fairbanki (T. f. fairbanki ha meridionale) d'ober ar genad nevez Montecicla.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Leiothrichidae/Trochalopteron (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Meurzh 2022).
* ↑ Robin VV, CK Vishnudas, P Gupta, FE Rheindt, DM Hooper, U Ramakrishnan & S Reddy. 2017. Two new genera of songbirds represent endemic radiations from the shola sky islands of the Western Ghats, India. BMC Evolutionary Biology 17: 31. DOI 10.1186/s12862-017-0882-6.
# Trochilus

Trochilus :
| Ur par Trochilus polytmus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Anv skiantel ||
| Trochilus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Trochilus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned-kelien, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù

Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* Trochilus polytmus
* Trochilus scitulus.
Brosezat eo ar genad e Jamaika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochilidae/Trochilus (lennet e-barzh d'ar 27 a viz Gwengolo 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Troazhañ

Troazhañ (pe staotat) a vez laret eus skarzhañ troazh (pe staot) eus ar c'horf, dre c'houllonderiñ ar c'hwezigell. Gant an dud vras e vez mestroniet an troazhañ, met gant ar vugale vihanañ ne vez ket, ha gallout a reont troazhañ hep gouzout dezho. Deskiñ dezho mestroniañ o c'horf a rank o zud ober eta.

## Pegement

Pegement a vez troazhet a zo hervez pegement a vez evet. Dre vras e vez troazhet etre 1 000 ha 1 500 mililitrad bep 24 eur, en ur ober div pe deir gwech. Muioc'h a droazh a vez aozet gant ar c'horf war-dro 6 eur diouzh ar beure,

## Lec'hioù da droazhañ

Mar bez troazhet pe staotet e staotlec'hioù bremañ n'eo ket bet evel-se a viskoazh. Ar pod-kambr zo bet ur benveg talvoudus a roe tro da staotat en tier e kêr pa c'halle an dud war ar maez ober evel a gerent: a-drek ur c'hleuz evit ar merc'hed, ouzh ar c'hleuz pe war ar bern teil evit ar baotred, pe c'hoazh er c'hrevier.
Pa ne vez ket skarzhet an troazh eus ar c'horf, pe pa vez nebeutoc'h eget 100 ml en un ober 24 eur, e komzer eus anuriezh.

## Parafiliezh

Tud zo a gav o flijadur reizhel o vezañ staotet warne: ur barafiliezh eo kement-se.

## Arz

Ral eo an oberennoù gant tud o troazhañ. Evit ar baotred eo Manneken-pis Brussel eo an hini vrudetañ.
Rembrandt en doa engravet ur vaouez o staotat e 1631. Pablo Picasso a reas unan all en un daolenn graet d'ar 16 a viz Ebrel 1965, La Pisseuse.
* En Hellaz kozh: un hetaira o troazhañ en ur skifos
* Ar Manneken Pis e Brusel (1619)
* Ar vaouez o staotat, gant Rembrandt van Rijn (1631)
* Indecency (1799)
* (XIXvet kantved)

## Loened

E-touez al loened, ar chas da skouer, e vez implijet an troazhañ da verkañ pe mestroniezh en un dachenn pe sujerezh. Sevel o fav pe kluchañ a ra ar chas da staotat.

## Staotat dre aon

Gant an dud ivez e vez troazhet dre aon, anavezet eo ar c'hoant-staotat a-raok un amprouenn. La meada del miedo (staotadenn an aon) a lavar ar matador.

## Troioù-lavar

Un toullad troioù-lavar a zo diwar-benn an troazhañ, pe implijet e-lec'h ar verb troazhañ.
* Cheñch dour d'ar pesked
* Dourañ pato
* Skuilhañ ur banne
* Teurel dour

## Pennadoù kar

* Pod-kambr
* Staotlec'h

## Dave ha notennoù

* ↑ Musée national d'art moderne, Centre George Pompidou
# Yezh diemren

Ur yezh diemren a zo ur yezh, peurliesañ nann-unvanaet, liammet ouzh ur yezh emren hag a dalvez da yezh unvan evit, dre skrid dreist-holl.
Peurliesañ n'he devez ur yezh emren yezhadurioù, geriadurioù nag ul lennegezh dre skrid ha ne vezont implijet nemeur evit kelenn er skolioù.
N'en deus ar fed ma vez renket ur yezh evel ur yezh emren netra da welet gant an diforc'hioù yezhadurel etrezi ha yezhoù all, met diazezet e vez ar renkadur-mañ kentoc'h war fedoù sokial ha politikel. Bez' e c'hell un hevelep yezh bezañ renket evel ur yezh emren d'ur mare resis met war-lerc'h dont da vezañ renket evel ur yezh diemren.
Setu un nebeud skouerioù hag a denn da yezhoù bet renket evel yezhoù emren gwechall met deuet da vezañ renket hiziv dre vras evel yezh diemren:
* ar skoteg, renket alies e-touez ar rannyezhoù saoznek;
* ar sakseg izel, renket gant lod e-touez ar rannyezhoù alamanek
Diouzh an tu all, avat, e kaver yezhoù bet renket gwechall evel yezhoù diemren deuet da vezañ renket hiziv evel yezhoù emren, da skouer:
* ar serbeg, ar c'hroateg hag ar bosnieg, renket gwechall evel doareoù ar serbeg-ha-kroateg;
* an afrikaneg, bet renket gwechall evel ur rannyezh izelvroek.

## Gwelit ivez

* Yezh emren
* Yezh Abstand
* Yezh Ausbau
* Yezh-to
# Yezh ar Sinoù Portugalek

Yezh ar Sinoù Portugalek (Portugaleg: Língua Gestual Portuguesa, LGP) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant Kumuniezh ar re vouzar e Portugal (84.000) hag e meur a stad all.

## Notennoù

* ↑ Língua Gestual Portuguesa
* ↑ Deaf Population Portugal
# Yezh ar veajourien skosat

Ur yezh direnk gant ur bagad a gantreerien o vevañ e bro-Skos. Heñvel a-walc'h ouzh hini ar Romed eo o doare-vevañ met n'o-deus ket an hevelep orin. Ur meskaj eus romanieg hag eus luc'haj saoznek eo o yezh.

## Gwelet ivez

Veajourien skosat
Yezhoù Breizh-Veur
Yezhoù direnk
# Yezh bihanniver

Tennañ a ra an termen yezh bihanniver (saoz. minority language) d'an niver a dud a vez komzet ar yezh-se gante. N'eo ket kevatal atav na dre ret ur yezh minorelaet evel ar c'hatalaneg hag a vez komzet gant kalz muioc'h a dud evel gant yezhoù ofisiel Unaniezh Europa evel ar malteg da skouer ha n'int ket yezhoù minorelaet.

## Gwelet ivez

* Yezh vinorelaet
* Yezh nebeut implijet
# Yezh daspegel

Gant ar yezhoù daspegel (saozneg : agglutinative languages) e vez savet gerioù dre sammañ morfemoù an eil war-lerc'h eben. Gant ar yezhoniour prusian Wilhelm von Humboldt (1767-1835) e voe goveliet an termen agglutinierenden Sprachen (diwar al latin agglutinare) evit dont a-benn da renkañ holl yezhoù ar bed hervez o morfologiezh.
Renket e-touez ar yezhoù sintezel e vez ar yezhoù daspegel. Enne, pep morfem stag zo ur c'henger hag en devez ur ster resis nemetañ (evel gourel, amzer dremenet, liester, hag all). Seurt yezhoù ne implijont ket kemmoù diabarzh evit sevel gerioù nevez, evel korn → kerniel met kengerioù stag nemetken. Dreist-holl, pep morfem a c'hell bezañ disrannet diouzh ar re all ha morfem ebet ne verk meur a perzh. Da skouer, e turkeg :
   göz ("lagad") > gözlük ("lunedoù") → gözlükçü ("un den a werzh lunedoù") → gözlükçülük ("gwerzhañ lunedoù") → gözlükçülükte ("gwerzherezh lunedoù")
Setu un nebeud yezhoù daspegel : ar yezhoù ouralek, ar yezhoù altaek, ar japaneg, ar c'horeaneg, ar yezhoù dravidek, an inuktitut, ar swahilieg, ar malayeg hag un nebeud yezhoù mesoamerikanek evel an nahuatl, an huastekeg hag an totonakeg. Gwechall e veze komzet yezhoù a seurt-se ivez dre ar Reter-Nesañ hag en Iran, evel ar sumerieg, an elamiteg, an hurrieg, an urartieg, an hatieg, ar gutieg, al lullubieg hag ar c'hasiteg.
Yezhoù gante an hevelep doare morfologiezh n'int ket dre ret en un hevelep familh yezh, da skouer : yezhoù par eo ar finneg hag ar hungareg diouzh un tu met n'o deus netra da welet gant ar japaneg diouzh an tu all daoust dezhe bezañ holl yezhoù daspegel.
Meur a vorfem en devez pep ger dre vras er yezhoù dapsegel, ha peurliesañ e vezont yezhoù reizh-tre. E turkeg, da skouer, n'eus nemet ur verb amreizh.

## Gwelet ivez

* Renkadur hervez ar vorfologiezh
* Yezh dezrannel
* Yezh sintezel
* Yezh liessintezel
* Yezh enteuzel

## Notennoù

* ↑ Gwelout Renkadur hervez ar vorfologiezh.
* ↑ Keñveriañ gant yezhoù enteuzel.
# Yezh ar Sinoù Zelandnevezek

Yezh ar Sinoù Zelandnevezek (Saozneg: New Zealand Sign Language, NZSL) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant Kumuniezh ar re vouzar e Zeland-Nevez (9 000) hag e meur a stad all.

## Notennoù

* ↑ New Zealand Sign Language
* ↑ Deaf Population New Zealand