OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Timbroù Formoza (Taiwan)

E 1886 e voe aozet gant ar Gouarnour Liu Mingchuan servijoù ar post war Enez Taiwan, deuet a-nevez da dapout statud ur proviñs en impalaeriezh Sina. Timbroù a voe embannet er bloaz-se.
Roet e voe an enezenn dre heg da Japan goude sinadur feur-emglev Shimonoseki d’ar 17 a viz Ebrel 1895, a lakaas un termen d’ar brezel etre Sina ha Bro ar Sav-Heol. Annezidi an enezenn a embannas Republik Formoza d’an 23 a viz Mae 1895, ur Stad dizalc’h berrbad a echuas 151 deiz goude (d’an 21 a viz Here), pa zilestras soudarded Japan. Trawalc’h e voe ar prantad-amzer evit embann un toullad timbroù avat gant an alc’hwez e sinaeg hepken.
E-pad an hanter-kant vloaz da heul e voe implijet timbroù Japan evit kas lizhiri e Taiwan, anv all an enezenn. E miz Eost 1945 e rankas Bro-Japan kodianañ dirak trec’hourien an Eil Brezel-Bed, met ar servijoù-post a gendalc’has da vont en-dro betek ar 21añ a viz Here 1945. Daou dimbr a voe embannet evit un implij war an enezenn : unan a dalvoud-gwerzh 3 sen, egile 5 sen, o kinnig ur sifr bras e-kichen skeudenn bleunienn an Hollsent, arouez bras Japan. Roet e voe Taiwan da Sina d’ar 25 a viz Here, met daoust da se un timbr diwezhañ (10 sen) gant an hevelep tresadenn a voe lakaet e gwerzh. Pemp timbr gant talvoudegezhioù all a chomas diembann avat.
Dreistmoullet e voe an holl dimbroù-se, ar re embannet koulz hag ar re diembann, gant melestradurezh postoù Republik Sina gant ar gerioù « Republik Sina » ha « Proviñs Taiwan », ha lakaet e gwerzh d’ar 4 a viz Du 1945. Daou dimbr japanat embannet e 1937 (5 ha 10 yen anezho) a voe dreistmoullet ivez.
A-hed ar bloaz 1946 e voe dreistmoullet an timbroù sinaat gant talvoudoù-gwerzh e sen hag ar meneg « Da vezañ implijet e Taiwan nemetken ».
Tra ma voe embannet Republik Pobl Sina e Beijing gant Mao Zedong) d’ar 1añ a viz Here 1949 e chomas enezenn Taiwan e-maez beli ar Stad, renet m’eo gant ar Guomindang, broadelourien a-enep komunour. An troc’h etre an enezenn ha Sina ar C’hevandir a gas ar melestradurezhioù da embann, pep hini diouzh he zu, timbroù evit pep tiriad.
Liesseurt eo danvez an timbroù embannet e Taiwan : gizioù Sina, loened ar vro, savadurioù an enezenn… Tchang Kai-chek ha Sun Yat-sen a vez enoret alies gant un timbr ispisial da vare o deiz-ha-bloaz

## Pennad kar

* Timbroù Sina
# Τσ (lizherenn)

Τσ, τσ a zo un divc'hrafenn savet war an div lizherenn c'hresianek Τ, τ (tau) ha Σ, σ (sigma) implijet gant ar gresianeg a-vremañ evit skrivañ ar son [tʃ] pe [ts] epenn-kentañ ur ger, da skouer τσέπη («chakod»).
* Porched ar yezhoù hag ar skriturioùAdkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.
* Patrom:Lizherenneg c'hresianek
# Τσ̌ (lizherenn)

Ul lizherenn c’hresianek ispisial eo Τσ̌, τσ̌implijet a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [tʃ] e rannyezh Kiprenez, da skouer:
τσ̌αί [tʃe] = gresianeg unvan: καί [ce] ("ha")
Implijet e vez ivez τζ(ι) pe κ̌ evit treuzskrivañ ar son-mañ a-wezhoù, da skouer: τζιαί pe κ̌αί.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
# Ё

Seizhvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Ë, ë (yo) hervez urzh al lizherenneg rusek.
Distaget e vez e ruseg.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ђ

Ul lizherenn girillek ispisial eo Ђ, ђ, distaget [ʥ] implijet evit skrivañ ar serbeg ha kevatal d'al lizherenn latin đ hervez reolennoù reizhskrivañ ar c'hroateg.

## Gwelet ivez

* Ћ
* Ѓ
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Є

Eizhvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Є, є hervez urzh al lizherenneg ukrainek.
Distaget e vez [je] en ukraineg. E ruseg e vez skrivet Э evit ober diouzh ar son e hag en ukraineg e vez implijet al lizherenn ispisial E evit skrivañ ar son [e].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek epsilon (E).
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ѕ

Naontekvet lizherenn al lizherenneg latin eo S, s, distaget [s].
Implijet e vez ivez S, s (dze) evel ul lizherenn ispisial gant al lizherenn girillek evit skrivañ ar makedoneg ispisial, distaget [dz].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek sigma (ς).

## Gwelet ivez

* Ŝ
* Ș
* Ş
* Ś
* Š
* Ṣ
* S hir
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ї

Trizekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Ï, ï hervez urzh al lizherenneg ukrainek.
Distaget e vez [ji] en ukraineg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek iota (I).
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Χ̌ (lizherenn)

Ul lizherenn c’hresianek ispisial eo Χ̌, χ̌implijet a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [ʃ] e rannyezh Kiprenez, da skouer:
χ̌έρι ['ʃeri] = gresianeg unvan: χέρι ['çeri] ("dorn")
Implijet e vez ivez σ' pe σ̌ evit treuzskrivañ ar son-mañ a-wezhoù, da skouer: σιέρι pe σ̌έρι.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
* Sigma
# Ѓ

Ul lizherenn girillek ispisial eo Ѓ, ѓ (gye) implijet evit skrivañ ar makedonieg.
Distaget e vez [d'].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Г.

## Gwelet ivez

* Ќ
* S
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Љ

Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Љ, љ hervez urzh al lizherenneg serbiek. Distaget e vez [λ] (pe lh hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg) ha kevatal da lj hervez al lizherenneg latin implijet evit skrivañ ar c'hroateg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Л skrivet stag ouzh al lizherenn Ъ. E8!c
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Tricoire

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Tricoire zo un anv-tiegezh gallek.

## Tud brudet

* Jean Tricoire (1921 - 1994), ur mezeg savet gantañ kelc'h keltiek Kastellbriant,
* Jean-Luc Tricoire (1953 - 2010), un tenner gall,
* Jean-Pascal Tricoire (1963—), ur penn embregerezh gall,
* Renée Tricoire, kelennerez war al lizhiri, gwreg Louis Guilloux.
# Triei

Triei zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
# Tricio

Tricio zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Trieste

Trieste (latin : Tergeste, Tergestum, Tercestum ; sloveneg : Trst ; alamaneg ha friouleg : Triest), lec'hiet e reter pellañ ar vro, stok ouzh ar vevenn gant Slovenia, zo ur gêr en Italia. Eus 1382 betek 1919 e oa porzh pennañ Aostria-Hungaria, ha betek an deiz a hiziv ez eo bet miret o yezhoù gant ar minorelezhioù slovenek hag alamanek a zo o chom eno.

## Tud dibar

* Barbara Pernici, mestrc'hoarierez echedoù Italian bet ganet e Trieste
* Boris Pahor, skrivagner slovenek bet ganet e Trieste
* Enrico Paoli, mestrc'hoarier echedoù italian bet ganet e Trieste
* Vincenc Hrubý, mestrc'hoarier echedoù tchek a gelennas e Trieste

## Pennadoù kar

* Ente Radio Trieste

## Kenrouedad

* Trieste war Wikivoyage
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Trieux

Trieux zo anv gallek meur a dra.

## Stêrioù

* Anv gallek an Treñv, a dremen dre Gwengamp ha Lezardrev;
* Anv ur stêr, an Trieux e mervent Bro-C'hall, adstêr d'an Tardoire.

## Lec'hioù
### Bro-C'hall

* Trieux, kumun c'hall e Meurthe-et-Moselle.
* Trieux, kumun c'hall gwechall en Isère, hiriv e kumun Saint-Chef.

### Belgia

* Les Trieux, ul lec'h e Couvin en Belgia.
# Trichothraupis melanops

Trichothraupis melanops :
| Ur barez T. melanops, luc'hskeudennet e Park stad Albert Loefgren (stad São Paulo, Brazil). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thraupidae |
| Genad : | Trichothraupis |
| Anv skiantel ||
| Trichothraupis Cabanis, 1850 ||
| Anv skiantel ||
| Trichothraupis melanops (Vieillot, 1818) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Trichothraupis melanops a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Anvet e voe Muscicapa melanops (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831). Ar spesad nemetañ er genad Trichothraupis an hini eo.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e naoueier reter an Andoù, eus hanternoz Perou da hanternoz Arc'hantina, e reter Paraguay, kreisteiz Brazil ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez

* (en) Trichothraupis melanops war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Trichothraupis melanops war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trichothraupis melanops.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tridant

An tridant zo un arm eus Hellaz kozh, anezhañ ur forc'h tribizek, arouez an doue Poseidon, pe Neptunus.

## Skeudennoù

* Shiva ha Pârvatî, British Museum
* War skoed Ukraina
* War banniel Barbados

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Vittuone

Vittuone a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Vittorito

Vittorito zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Vitulano

Vitulano zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
# Vitulazio

Vitulazio zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
# Vitus Bering

Vitus Jonassen Bering (pe Behring) a oa bet ganet e 1681 e Horsens e Danmark ha mervel a reas d’an 19 a viz Kerzu 1741 war enez Bering. Ur moraer hag un ergerzher danat e oa, e servij Rusia.
Kabiten e oa Bering e morlu an impalaer rusian Pêr ar Bras. Kemer a reas perzh e brezelioù Rusia a-enep Sveden hag a-enep Turkia. E 1725 e voe karget gant Pêr ar Bras da ergerzhet aodoù reter Siberia. Loc’hañ a reas diouzh Okhotsk, evit mont betek ledenez Kamchatka ha sevel ul lestr eno, ar Sviatoi Gavriil (Sant Gabriel). E 1728 e verdeas war-zu an norzh, da gartennaouiñ aodoù Siberia, ha kavout a reas an Inizi Diomida, e-kreiz ar strizh-mor a zisparti Azia diouzh Norzhamerika. E 1735 e voe karget da ergerzhet an tolead-se adarre. Lakaat a reas sevel daou lestr en Okhotsk, ar Sviatoi Piotr (Sant-Pêr) hag ar Sviatoi Pavel (Sant-Paol). D’ar 4 a viz Mezheven 1741 e reas hent war-zu an hanternoz, evit kartennaouiñ aodoù Siberia ha re Norzhamerika ar wech-mañ. Dispartiet e voe an daou lestr gant ar gwallamzer, met en em gavout a reas pep hini war aodoù inizi en Alaska. Gant Bering e voe hedet aod gwalarn Amerika betek 69° ledred hanternoz. Prouiñ a reas evel-se ne oa ket stag Amerika ha Siberia. War e hent distro e voe kavet gantañ Inizi an Aleouted. Skuizh ha klañv e rankas chom a-sav war un enezenn didud, unan eus Inizi ar C'homandour (Komandorskiye Ostrova). Eno e varvas gant kleñved ar skorbut d’an 19 a viz Kerzu 1741. Dont a reas a-benn lod eus e dud da zistreiñ, daoust ma voe graet peñse gant al lestr, ar Sviatoi Piotr.
Talvoudegezh e ergerzhadegoù n’int ket bet komprenet diouzhtu. Met addiskouez a reas James Cook un nebeud bloavezhioù diwezhatoc’h e oa ar wirionez gant Vitus Bering. En enor dezhañ eo bet anvet Strizh-mor Bering, Mor Bering hag Enez Bering (Ostrov Behringa), an enezenn ma varvas.
# Vittorio Pozzo

Vittorio Pozzo, bet ganet e Torino (Piemonte, Rouantelezh Italia d'an ampoent) d'an 2 a viz Meurzh 1886 hag aet da Anaon e Ponderano (Piemonte, Italia) d'an 21 a viz Kerzu 1968, a oa ur melldroader italian aet da c'hourdoner kleuboù ha da zibaber an Azzurri war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Chomet eo brudet-meurbet e metoù ar sportoù en Italia dre ma voe Pozzo kentañ dibaber broadel italian a gasas e skipailh betek an trec'h e Kib vell-droad ar bed, div wech diouzh renk (1934 ha 1938) 'zo kaeroc'h.

## Red e vicher

Berr a-walc'h e voe ar prantad amzer ma voe c'hoarier e gwirionez :
* 1905-1906 : Grasshopper Club Zurich (Suis),
* 1906-1911 : Foot Ball Club Torino a gemeras perzh e krouidigezh ar c'hleub italian-mañ kent mont da c'hourdoner anezhañ adalek 1912 etek 1922.
E 1912 eo ivez e voe fiziet skipailh broadel Rouantelezh Italia ennañ evit ar wech kentañ, da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1912 bet aozet e Stockholm (Finland). Skubet e voent er-maez (3-2 gant ar skipailh broadel lec'hel) kerkent hag ar c'hrogad kentañ.
Adalek 1924 betek 1926 e voe e penn AC Milan a-raok distreiñ da vat d'ober war-dro ar Squadra azzurra e 1929. Gant skipailh Rouantelezh Italia e c'hounezas Kib vell-droad ar bed 1934 (aozet en e vro) ha Kib vell-droad ar bed 1938 (aozet e Bro-C'hall). Medalenn aour C'hoarioù Olimpek hañv 1936, bet aozet e Berlin (Trede Reich d'ar mare-se), ac'h eas gante ivez. Kent e oa bet tapet dre ziv wech Kib etrebroadel Europa ar C'hreiz (1927-1930 ha 1933-1935) gante.
Kendelc'her a reas Vittorio Pozzo betek C'hoarioù Olimpek hañv 1948 e Londrez (Bro-Saoz) : d'ar 5 a viz Eost 1948 e renas an Azzurri evit ar wech diwezhañ o vezañ ma roas e zilez da-heul ar c'holl 3-5 ouzh skipailh broadel Danmark da-geñver kardgourfenn diwezhañ ar genstrivadeg.
Kazetenner e oa e La Stampa pa varvas er goañv 1968.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Unan eus al lesanvioù a zo bet roet da skipailh mell-droad Italia.
* ↑ Unan eus al lesanvioù a zo bet roet da skipailh mell-droad Italia.
* ↑ Bet krouet evel Europapokal der Fußball-Nationalmannschaften e 1927.
# Vittorio Torre

Vittorio Torre (Torino, Italia, XIX$^{vet}$ kantved – idem, 16 a viz Genver 1921) a oa ur mestrc'hoarier echedoù piemontat.
E 1895 e voe trec'h e Tournamant Broadel Italia e Torino, dirak Beniamino Vergani Ar roue Umberto a brofas dezhañ un orolaj ofiser graet gant argant fetis kizellet ha kaeraet gant garskeudennoù ouzh porselen. E 1895 ivez e c'hoarias enep gwellañ c'hoarierion Genova.
E 1900 e c'hoarias daou grogad dre lizher enep Francesco Abbadessa eus Palermo : trec'h e voe gant 2 - 0. E miz Du 1909 e voe trec'h war Oldřich Duras e Trieste, met Duras a c'hoarie 20 krogad war un dro. E Trieste adarre e reas pat enep Carl Schlechter : enep 19 den e c'hoarie hennezh.
Barrek war ar c'hudennoù echedoù e oa Vittorio Torre ivez.

## Ur c'hrogad bet kollet gantañ

Ral a wech e kolle V. Torre, met e tournamant Torino 1895, a-raok ma'z aje ar maout gantañ, e voe faezhet en doare a zo diskouezet amañ dindan ; ur galedenn a zen e oa an eneber, Giovanni Tonetti (1843-1917), kadoriad an Accademia Scacchistica Romana ha kendiazezer an Unione Scacchistica Italiana.

### ◆ Tournamant broadel Torino – 1895

| V. Torre - G. Tonetti e4 e5 Mf3 Mc6 Fc4 Fc5 b4 Fxb4 c3 Fa5 0–0 d6 d4 exd4 cxd4 Fb6 d5 Ma5 Fb2 Mf6 Mc3 0–0 Fd3 Fd7 Me2 Fg4 Rh1 Te8 Mg3 c6 Dc2 Fxf3 gxf3 Tc8 dxc6 Txc6 Dd1 Md7 Fe2 Mc4 Fc3 Me3 fxe3 Txc3 Mf5 Te6 De1 Dc7 Md4 Fxd4 exd4 Tc2 Td1 Txa2 Tc1 Dd8 Fc4 Txh2 + Rxh2 Th6 + Rg2 Dg5 + Dg3 Dd2 + Df2 Df4 Th1 Dg5 + Dg3 Dd2 + Roet e zilez gant V. Torre → 0–1 Mammenn : (it) 'Società Scacchistica Torinese'. Kavet : 8 Genver 2022. | abcdefgh8877665544332211abcdefghGoude 35. – Dd2 + |

## Gwelout ivez

* Roll c'hoarierion echedoù

## Notennoù

* ↑ (it) 'UnoScacchista'. Kavet : 8 Genver 2022.
* ↑ (it) 'UnoScacchista'. Kavet : 8 Genver 2022.
* ↑ (it) 'UnoScacchista'. Kavet : 8 Genver 2022.
# Vitória

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Vitoria zo un anv spagnolek, Vitória e portugaleg.

## Yezhoù all

* Victoria, e saozneg
* Vittoria, en italianeg

## Anv-tud

* Victoria eo an anv er yezhoù all peurvuiañ.
* Duque de la Victoria (Dug an Trec'h), titl noblañs roet d'ar jeneral spagnol Leopoldo O'Donnell, a oa ivez Dug Tetouan, en XIXvet kantved.

## Lec'hanvadurezh
### Spagn

* Vitoria-Gasteiz - kêr-benn kumuniezh emren Euskadi.

### Portugal

* Vitória (Porto) - parrez e kuzul Porto

### Brazil

* Vitória (Espírito Santo) - kêr-benn stad Espírito Santo,
* Vitória - distrig e kêr Salvador
* Vitória da Conquista - kumun e stad ar Bahia.
* Vitória de Santo Antão‎ - e Pernambuco.

## Kleuboù mell-droad

Meur a gleub mell-droad zo anvet Vitória er broioù portugalek:

### e Portugal

* Vitória Futebol Clube - e Setúbal,
* Vitória Sport Clube - e Guimarães,

### e Brazil

* Esporte Clube Vitória - e Salvador,
* Vitória Futebol Clube (ES) - e Vitória.

## Telenovelas eus Brazil

* Vitória - e 1964.
* Vitória Bonelli - gant Geraldo Vietri.

## Pennadoù kar

* Victoria
* La Victoria
* Vittoria
* Victoire
# Vittorio Veneto

Vittorio Veneto zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
# 1012

Diwar-benn bloavezh 1012 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1012

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1012
# 1013

Diwar-benn bloavezh 1013 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1013

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1013
# 1014

Diwar-benn bloavezh 1014 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1014

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1014
# 1015

Diwar-benn bloavezh 1015 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Miz Eost : Bro-Saoz aloubet gant Knut Veur, roue Danmark
* Berzet eo ar verkeserien e Norge
* Olav Haraldsson roue Norge
* Sviatopolk priñs Kiev.

#### Breizh

* An Dug Alan III (war-dro 997 - 1añ a viz Here 1040) o ren abaoe 1008.

#### Bro-C'hall
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

* Kasimir I (Polonia) (m.. 1058)
* Harald III, roue Norvegia (m. 1066)
* Mikael V, Impalaer Bizantion (m. 1042)
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1015
* Vladimir, prins Kiev

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1015
# 1017

Diwar-benn bloavezh 1017 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1017

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1017
# 1009

Diwar-benn bloavezh 1009 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1009

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1009