OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Graeme Allwright

Graeme Allwright, ganet d'ar 7 a viz Du 1926 e Wellington (Zeland-Nevez) ha marvet d'ar 16 a viz C'hwevrer 2020 e Couilly-Pont-aux-Dames (Seine-et-Marne, Bro-C'hall), a zo ur c'haner gall ha zelandneveziat.
En em staliañ a ra e Bro-C'hall adalek 1948 hag ober a ra kalz micherioù bihan, en o zouez re liammet gant ar c'hoariva. Mont a ra da ganañ e Pariz adalek ar bloavezhioù 1960. E daou albom kentañ a ra berzh bras e 1966 ha 1968.
Unan eus ar ganerien geñtañ o tegas ar folksong stadunanat da Vro-C'hall eo, p'en deus lakaet e galleg kanaouennoù saoznek bet savet gant Pete Seeger, Bob Dylan, Leonard Cohen ha tud all.
# Graffignana

Graffignana zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
# Gradoli

Gradoli zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
# Graer (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen graer (galleg acteur, saozneg agent) evit komz eus an hini a zo kiriek d'ur stad pe d'un ober bennak, da lâret eo hemañ unan eus perzhioù tematek ur stad pe un ober.
Peurliesañ e vez graet dave d'ar stad pe d'an ober gant ur frazenn, ma talvez ar verb da elfenn bennañ evit resisaat perzhioù semantikel ar stad pe an ober-se, ha gant ur rannfrazenn anv evit sklaeraat gant piv pe gant petra e oa bet kaset da benn pe krouet ar stad pe an ober-se, da lâret eo ar graer.
Da skouer, er frazenn-mañ eo "Jakez" ar graer yezhadurel er frazenn:
    "Jakez a evas an dour"
Gant yezhoù 'zo, e vez merket graer yezhadurel ur frazenn, da skouer e japaneg gant al lostger pe rannig が ("ga") hag a dalvez da verk an tema.

## An diforc'h etre ar graer hag ar rener

Daoust ha c'hellont klotaat an eil gant egile, ec'h eo disheñvel-krenn graer yezhadurel ur frazenn diouzh rener ur frazenn dre m'emañ liammet ar graer ouzh ar verb keit ha m'emañ liammet ar rener ouzh red an titour er frazenn, urzh ar gerioù hag pegen a-bouez eo er frazenn.

## Ar graer hag an tu-gouzañv

Daoust ha ma c'hell klotaat rener ar frazenn gant graer ar frazenn en tu-gra e teu da vezañ sklaer ez eo disheñvel an eil diouzh egile pa saver frazennoù en tu-gouzañv. Da skouer
    Tu-gra
       "Jakez a evas an dour"
       ("Jakez" = graer ha rener ar frazenn war un dro)
    Tu-gouzañv
       "Evet e oa bet an dour gant Jakez"
       ("an daol" = rener ar frazenn; "Jakez" = graer ar frazenn)

## Gwelit ivez:

* Tema
* Gouzañver
* Tu-gouzañv
* Gour mann
# Grafour

* Ul lodenn eus ur raktres kaset da benn gant Lise Diwan Karaez eo ar pennad-mañ.
* Krouet eo bet ar bajenn-mañ gant ul lisead·ez. Evit gouzout hiroc'h, kit da welet amañ. Gallout a rit reizhañ ar pennad, met evit mad ar raktres e vefemp plijet mar rofec'h hoc'h ali diwar al labour (hag a vo priziet) bet graet gant al lisead·ez ; grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
* Pa vo bet bet kaset ar raktres da bennvat ha goude ma vo bet reizhet ar pennad e vo mat tennañ kuit ar patrom-mañ.
Ur grafour a zo unan hag a labour war dachenn an darempredoù. Sevel a ra doareoù a bep seurt evit lakaat an darempredoù da dremen dre al lagad.
E c'houiziegezh a deu eus al lizherennañ (arz bodañ arouezioù fiñv evit sevel gerioù pe frazennoù), ar jestroù ha skeudennoù, arz ar pajennaozadur.
Gellout a reomp kavout meur a zoare labour : an embannadur, web, liesvedia, skeudennidigezh, design.

## Istor

Ganet eo micher grafour er XX$^{vet}$ kantved. A-raok e veze implijet an dresourion bruderezh evit ober bruderezh. Disheñvel e oa pep tra : int, a rae arz dre al lagad, al lizherennourion a rae pajennaozadur ha war-dro an testennoù. Hiziv en deus ar grafour, kemeret plas an dresourion bruderezh er c'hevredigezhioù, labourat a reont evit ar vruderezh en un sevel kinnigadenn ar c'hazetennoù. Betek fin an XIX$^{vet}$ kantved e oa moullet arz ar grafour e gwenn ha du ha war paper. Bremañ e vez livioù, mentoù a bep seurt. Memes ma vez gant ar c'hazetennoù, magazinoù, levrioù, kaieroù pe skritelloù a bep seurt, implijet un dañvez fizik e chom ar paper an dañvez implijetañ.

## Labour ur grafour

Hiziv an deiz e tremen ar grafour e devezh dirak un urzhiataer. Implijet e vez getañ an EMbann Ameilet dre Urzhiataer (EMAU). EMAU a servij da grouiñ dielloù d'ar voulidigezh dre an urzhiataer. Gantañ e vez implijet poelladoù evel Photofiltre, Photoshop evit an tresañ pe c'hoazh InDesign, OpenOffice evit ar pajennadur. Kalz reoù all e vez c'hoazh, ha pep hini e vez gant Macintosh pe Windows.
# Grado (Friuli-Venezia Giulia)

Grado a zo ur gumun eus Italia e proviñs Gorizia e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia hag a oa e proviñs Gorizia betek 2018, pa voe diskaret ar broviñs.
# Graeme Le Saux

Graeme Pierre Le Saux zo ur c'hoarier mell-droad bet ganet d'ar 17 a viz Here 1968 e Saint Hélyi, e Jerzenez. Etre 1987 ha 2022 e c'hoarias 403 match evel difenner kleiz er Premier League, ar c'hampionad a vicher uhelañ e Bro-Saoz, gant skipailhoù Chelsea, Blackburn ha Southampton. Hep mar na marteze eo bet ar melldroader barrekañ a Jerzenez, an hini dibabet ar muiañ e skipailh Bro-Saoz (36 gwech), hag an hini puilhañ e loreadeg (ar Premier League e 1995, Kib Europa Trec'hourien ar C'hiboù e 1998, Supergib Europa e 1998, Kib Bro-Saoz e 2000). Gant ar skipailh saoz ne c'hallas ket c'hoari Kampionad Europa nag e 1996 nag e 2000, abalamour ma oa bet gloazet a-raok bep taol ; hogen e 1998 e c'hoarias pevar c'hrogad e-pad Kib ar bed, betek an eizhvedenn gourfennoù.
E familh a-berzh tad a oa breton hec'h orin, eus Plouared, Plougonveur ha Pempoull. Un tiegezh goved e oa, a rumm da rumm. Unan anezho, François Marie Le Saux, a yeas da labourat war e vicher da Jerzenez, e fin an XIXvet kantved, asambles gant e wreg Elisa Marie Le Brun. Tud un tad-kuñv da Graeme Le Saux int. Rak se en dije gallet c'hoari evit skipailh Bro-C'hall ivez. Pe hini Breizh.
# Graf

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Graf, pe Graff, pe Graaf, zo un anv-tiegezh alamanek, diwar ar ger "graf", a zo kont e brezhoneg.

## Tud

* Laurent de Graff, morlaer izelvroat er XVII$^{vet}$ kantved
* Christian Ernst Graf, pe Graaf (1723 -1804), sonaozour alaman
* Anton Graff (1736 - 1813), livour suis
* F. W. Up. de Graff (1873 - 1927), skrivagner gallek, oberour "Les chasseurs de têtes de l'Amazone", kar d'ar morlaer Laurent de Graff
* Sonja Graf (1908 - 1965), mestrc'hoarierez echedoù alaman ha stadunanat
* Willi Graf (1918-1943), stourmer enepnazi (Ar Rozenn Wenn)
* Rolf Graf (1932-), marc'hhouarner suis
* Aleksander Graf (1962-), mestrechedour alaman
* Steffi Graf (1969-), tenniserez alaman
* Agnieszka Graff (1970 -), skrivagnerez bolonat

## Traoù all

* Graf Zeppelin

## Pennadoù kar

* De Graef e nederlandeg
* Lecomte e galleg
# Graffignano

Graffignano zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
# Emgann ar Panaro

Emgann Panaro (pe Modena, pe Castelfranco) a c'hoarvezas en XIX$^{vet}$ kantved e-pad brezel Naplez (1815) war lez ar stêr Panaro, nepell diouzh kêr Modena.
Joachim Murat, Roue Naplez, a zisklêrias ar brezel da Aostria. Bagadoù soudarded aostrian a oa oc'h en em dolpañ e Lombardia. Un armead vihan a 6600 soudard dindan ar jeneral Bianchi e dugelezh Modena a glaskas herzel arme Murat, a oa e penn 40,000 den, hag o kerzhout war-zu an hanternoz, goude staliet e benngarter en Ancona.
D'an 3 a viz Ebrel 1815, e voe trec'h arme roue Naplez, war arme Aostria, dindan Federico Bianchi, a rankas klask repu en hanternoz d'ar Po. Hag aloubet e voe kêrioù brasañ dugelezh Modena (Modena, Reggio nell'Emilia, ha Carpi) gant soudarded Naplez.
# Emgann an Trois-Rivières

Emgann an Trois-Rivières (saozneg: Battle of Trois-Rivières) oa bet stourmet d'an 8 a viz Even 1776, e-pad Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. Arme Breizh-Veur renet gant Gouarnour Kebek Guy Carleton en devoa trec'het da vat unvezioù ar C'hontinental Army renet gant ar jeneral brigadenn William Thompson a oa o klask talañ ouzh an unvezioù saoz o vont war-zu traoñienn ar Stêr Sant-Laorañs.
An emgann a oa bet ul lodenn eus aloubadenn Kebek gant trevadennerien stadunanat, a oa kroget e miz Gwengolo 1775 evit tenniñ ar broviñs diouzh krabanoù ar Rouantelezh-Unanet.
2000 soudard a oa e tu Stadoù-Unanet Amerika harpet gant ar 1st Canadian Regiment, kollet e oa bet etre 30 hag 50 den lazhet, 20 gloazet ha 236 prizoniad. E tu ar Saozon e oa 1000 soudard, kollet e oa bet 8 soudard ha gloazet 9.
# Emgann ar Roc'h-Derrien

Emgann ar Roc'h-Derrien a c'hoarvezas d'an 20 a viz Mezheven 1347, er Roc'h-Derrien, etre harperien Jean de Monfort, breur d'an dug Yann III (dug Breizh), skoazellet gant ar Saozon, ha re Charlez Bleiz, skoazellet gant ar Frañsizien, a voe roet lamm dezhañ, ha prizoniet gant e enebourien.
* Fin emgann Ar Roc'h. Munud ar werenn-livet.
* Fin emgann Ar Roc'h. Pilet ha gloazet, Charlez Bleiz a ro e gleze da Roperzh ar C'hastell, ur marc'heg eus an tu enep.
# Emgann ar Berezina

Emgann ar Berezina a oa bet stourmet etre ar 26 hag an 29 a viz Du 1812, etre nerzhioù lu Napoleon, a oa o kilañ goude aloubadeg Rusia hag a oa o klask treuziñ ar stêr Berezina (nepell diouzh Borisov, e Belarus), hag armeoù rusian renet gant Mikhail Kutuzov, Peter Wittgenstein hag an amiral Pavel Chichagov. Ne voe trec'her anat ebet e fin an emgann. Ar C'hallaoued o devoa kollet kalz soudarded ha dafar met a oa deuet a-benn da dreuziñ ar stêr memes tra hep bezañ stanket. An droienn "Bérézina" a vez implijet abaoe e galleg evit ober meneg eus un taol fall.
# Emgann ar Medway

Emgann ar Medway zo un emgann a c'hoarvezas en Enez Vreizh er bloaz 43, war lez ar stêr Medway, entre arme roman ar jeneral Aulus Plaucius hag ar Vrezhoned kaset gant an tierned Cunobelinos hag e vibien Caratacos ha Togodumnos.
Dilestret e oa arme ar Romaned e gevred Enez Vreizh, anezhi peder lejion, da lavarout eo 20 000 soudard, hag ouzhpenn 20 000 soudard-skoazell, Galianed dreist-holl, ha 5 000 marc'heg a gerzhas war-zu ar stêr Medway, ma kavas dirazi arme ar vrezhoned, anezhi soudarded war droad dirak ha war varc'h a-drek.
Aulus a c'houc'hemennas ouzh ar C'halianed treuziñ ar stêr ha mont da skeiñ gant kostez an arme vrezhon, pezh a voe graet en un doare efedus. Goude-se e kasas al Legio IX Hispana d'ober heñvel er c'hostez all. Neuze en em dennas ar Vrezhoned. Gallout a reas ar Romaned treuziñ an Tavoez, ha kenderc'hel gant ar brezel.
# Emgann ar Mincio

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Daou emgann zo anvet Emgann ar Mincio en hanternoz Italia, war lez ar stêr Mincio, etre an arme c'hall hag an arme aostrian o-daou, ha Heinrich Graf von Bellegarde e penn an arme aostrian bep tro.
* Emgann ar Mincio (1800), pe emgann Pozzolo
* Emgann ar Mincio (1814)
# Emgann ar C'haokaz

Emgann ar C'haokaz a vez graet eus un heuliad oberiadurioù brezel gant an nerzhioù alaman ha re ar Soviediz er C'haokaz war Talbenn Reter an Eil Brezel-bed. D'ar 25 a viz Gouhere 1942, unvezioù alaman o devoa aloubet Rostov-an-Don e Rusia, digor e oa rannvro ar C'haokaz ha Su an URSS. Tostik-tost e oa ar Wehrmacht eus an aour-du hag a oa a-dreñv Maikop, Grozny, ha Baku. Daou zevezh war-lerc'h, Adolf Hitler a roe urzh da gregiñ gant un oberiadur brezel er C'haokaz, anvet Oberiadur brezel Edelweiß. An holl nerzhioù lu alaman a oa aet kuit eus al lec'h e-pad ar goañv ha skarzhet gant an Oberiadur brezel Saturn (Операция «Сатурн»).
# Emgann ar Mincio (1814)

Emgann ar Mincio a c'hoarvezas d'an 8 a viz C'hwevrer 1814 etre un arme gall hag italian renet gant Eugène de Beauharnais, besroue Italia, hag un arme aostrian dindan urzhioù ar feld-marichal Heinrich Johann de Bellegarde, war lezioù ar stêr Mincio. Trec'h e voe an arme c'hall.
* Eugène de Beauharnais, e penn an arme c'hall en Italia en 1814.
* Heinrich Johann de Bellegarde, pennkomandant an arme aostrian en Italia en 1814.
# Emgann ar Piave

Emgann ar Piave a c'hoarvezas d'ar 7 hag 8 a viz Mae 1809, e-kerzh brezel ar Pempvet Kenunaniezh, etre un armead gall-hag-italian kaset gant ar priñs Eugène de Beauharnais, besroue Rouantelezh Italia, hag arme Impalaeriezh Aostria, renet gant ar jeneral Giovanni d'Asburgo-Lorena.

## Pennad kar

* Eil emgann ar Piave
# Jean-François-Ignace d’Erm

Jean-François-Ignace d’Erm (1745-1808), a oa ur marc'hadour breizhat.

## E vuhez

Ganet e oe e Montroulez e 1745, ha mab e oa da Jean-Denis D’Erm ha da Anne-Marie-Thérèse Le Jeune.
Eizh vloaz e oa, e 1753, pa voe anvet e dad da resevour ar roue e stal vras ar butun e Landivizio. En 1775, pa varvas an tad, edo Jean-François en Izelvroioù, en Amsterdam, ma timezas da Jacqueline de Vries, ur brotestantez.
Distro da Landivizio, e kemeras lec'h e dad. En 1789 e savas a-du gant mennozhioù an Dispac'h gall, ha goude 1793 e oa e penn kelc'hiadoù dispac'hel. Kuitaat a reas Landi e dibenn 1798, da vont da Gemper evel « fabricant de tabac » hervez a oa skrivet war mortuaj ur verc'h dezhañ e 1800.
Mervel a eure e 1808, hag en e vortuaj ne oa nemet marc'hadour ken.

## Kanaouennoù

Skrivet en defe un toullad kanaouennoù brezhonek.
* Rouantelez Naplez conkeuret gant ar Fransigien, e pemzec dez amser, ha laquet da Republic gant-o. Canaouen nevez ( https://fv.kan.bzh/chant-01099.html) .

## Levrlennadur

* C. Le Mercier d’Erm, Un barde jacobin. — Jean-François D’Erm (1745-1808). (Le Consortium breton, juin 1927- juin 1928).
* Ollivier, La chanson populaire bretonne sur Feuilles Volantes, p. 277-278.
# Jean-François Kieffer

Ganet e 1957 e Vro-Elzas, Jean-François Kieffer a zo ur saver bannoù-treset gallek, anavezet evit bezañ oberour Ar C'heloù Mad diskouezet d'ar vugale ha Troioù-kaer Loupio.
Diagon ha skeudennaouiñ a ra levrioù evit ar re yaouank abaoe bloavezhioù. Ar "Priz Yaouankiz 2002", a vez roet gant al levrioù relijiel, a zo bet gounezet gantañ, evit levrenn gentañ Troioù-kaer Loupio, anvet An Emgav, ha danevelloù all. "Priz Etrevroadel ar Vandenn Dreset Kristen 2006" a zo bet gounezet gantañ e Angoulême, a-drugarez d'ar pemp levrenn gentañ Troioù-kaer Loupio.
Bet 'z eus bet lakaet tri levr e brezhoneg :
* An emgav ha danevelloù all (La rencontre et autres récits, bet embannet e 2003), embannet e 2007 gant ti-embann Minihi Levenez.
* Ar Chaseourien ha danevelloù all (Les chasseurs et autres récits, bet embannet e 2002), embannet e 2007 gant Minihi Levenez.
* Ar C'heloù Mad diskouezet d'ar vugale (L'Évangile pour les enfants en bandes dessinées, skrivet gant Christine Ponsard, bet embannet e 2002), embannet e 2010 gant Minihi Levenez.
# Jean-François Jolly

Jean-François Jolly a zo bet ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1986.
Mestrc'hoarier echedoù breizhat.
Ezel eo ag ar c'hlub a Gemper, "L'Échiquier Quimpérois" .
Mestr FIDE eo.
2318 eo e renk Elo (FIDE).

## Trec'hadennoù

* 14-05-2006, 14vet tournamant "Open" Baden
* 22-05-2006, 16vet tournamant "Open" Baod
* 23-06-2006, Kampionad Breizh (partiennoù fonnapl)
* 3-07-2006, tournamant "Open" Lezardrev
* 29-12-2006, kentañ, a-gevred gant Damien Le Goff ha Mickael Jeanne, e 9vet tournamant "Open" Nedeleg Gouenoù

## Liamm diavaez

* E fichenn FIDE
# Jean-François Piège

Ur c'heginer gall eo Jean-François Piège (25 a viz Gwengolo 1970 e Valença). Labouret en deus gant mistri-keginerien veur (Bruno Cirino, Christian Constant...) e-pad bloavezhioù niverus.
E miz C'hwevrer 2011 e oa bet deroet div steredenn d'e breti gant al levr-heñchañ Michelin.

## Loreoù e keginerezh

* 2001 : teir steredenn e levr-heñchañ Michelin evit ar restaorant Plaza Athénée
* 2005 : div steredenn e levr-heñchañ Michelin evit restaorant Les Ambassadeurs
* 2005 : « Mestr-keginer ar bloavezh » e levr-heñchañ Pudlo evit restaorant Les Ambassadeurs
* 2006 : diplomet gant kleub ar c'hant
* 2007 : « Mestr-keginer ar bloavezh » e levr-heñchañ Gault & Millau evit restaorant Les Ambassadeurs
* 2011 : « Mestr-keginer ar bloavezh » e levr-heñchañ Michelin evit restaorant Jean-François Piège

## Levrioù keginañ

* 2007 : Côté Crillon côté maison (Flammarion)
* 2008 : Jean-François Piège dans votre cuisine (Flammarion)

## Skinwel

* 2008 : Un dîner presque parfait (M6), koulzad 2
* 2010 : On en mangerait chez vous (LCI) • Un dîner presque parfait (M6), koulzad 3
* 2010 : Top Chef (M6), koulzad 1
* 2011 : Un dîner presque parfait, koulzad 4
* 2011 – 2019 : Top Chef (M6), koulzadoù 2-10
* 2019 : Chef contre Chef (M6) • Le Meilleur Pâtissier, koulzad 4
# Jean-Démosthène Dugourc

Jean-Démosthène Dugourc a oa un treser ha kinkler gall.

## Levrlennadur

* Belhaouari, L. (1992): Jean Démosthène Dugourc et le dessin d’histoire dans la seconde moitié du XVIII$^e$ siècle, Histoire de l’art 20.
* Montaiglon, Anatole de (1877): Autobiographie de Dugourc, Nouvelles archives de l’art français. Recueil de documents inédits publiés par la Société de l’Histoire de l’Art Français.
# Jean-François

Jean-François zo un anv-badez gallek kevrennek savet diwar Jean ha François, roet d'ar baotred. Yann-Fañch eo ar stumm brezhonek.

## Paotred vrudet
### Breizh

* Jean-François-Ignace d’Erm, marc'hadour ha kaner
* Jean-François Prigent, melldroader
* Jean-François-Marie Éliès, anv ofisiel Abeozen, skrivagner brezhonek
* Jean-François Quémeneur, anv ofisiel Yann-Fañch Kemener, kaner brezhonek
* Jef Aérosol (g. e 1957), graffour

### Bro-C'hall

* Jean-François Paul de Gondi (1613-1679), skrivagner ha politikour
* Jean-François Papillon, kevezer Toussaint Louverture († 1822), unan eus aktourien Dispac'h Haiti
* Jean-François de La Pérouse, ergerzhour
* Jean-François Champollion (1790–1832), ejiptour
* Jean-François Millet (1814–1875), livour
* Jean-François Copé, politikour
* Jean-François Piège (1970), keginer

### Kanada

* Jean-François Dagenais (1975), produour sonerezh

## A bep seurt

* Jean-François de Nantes, ur ganaouenn vartoloded
# Jean-Denis Lanjuinais

Jean-Denis Lanjuinais a oa bet ganet e Roazhon d'an 12 a viz Meurzh 1753.
Aet da zoktor war ar gwir d'e 18 vloaz en devoa kenstrivet, gant berzh, evit kaout ar gador-gelenn war ar gwir-iliz e Roazhon e 1775. Alvokad kuzuliañ Breujoù Breizh e oa bet anvet da gannad an Trede-urzh gant e gengêriz eus senesaliezh Roazhon, a-benn breujoù 1789 : dibabet e oa bet evit ma vije skrivet kaieroù ar c'hlemmvanoù gantañ. D'an ampoent e tiskoueze bezañ en erbed ur vonarkiezh sklaerwel o soursial ouzh ar werin e-lec'h an noblañs. Gant ur Roazhonad all, Isaac Le Chapelier (bet krouet ar C'hleub breton gantañ), e oa ezel eus Kevredigezh mignoned ar vonreizh a oa liammet ouzh Kevredigezh Jakobined Pariz. Kemeret en devoa perzh bras e diazezadur al Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien ha boulc'het laikadur aktaoù marilh ar boblañs gantañ.
Dilennet er Goñvañsion a-gevret gant 4 c'hannad all eus Il-ha-Gwilen en devoa sezet en tu-dehoù, o treiñ a-du gant ar Jirondined ouzh ar Venezidi. Da geñver prosez Loeiz XVI (Bro-C'hall) e oa aet a-du gant an toull-bac'h betek ar peoc'h ha, pa oa bet votet marv ar roue, en devoa goulennet ma vije forbanet. Diwar neuze e talas muioc'h-mui ouzh politikerezh-spont Marat ha kentañ Kumun Pariz. Da-heul un nebeud tabutoù er Goñvañsion e oa bet lakaet harz warnañ. Deuet e oa a-benn da vont kuit digant an archer edo ouzh e ziwall. Dre rebourserezh e oa bet lakaet harz war e 2 vreur (unan a oa mezeg hag egile beleg), unan eus e c'hoarezed hag e vamm. D'an 28 a viz Gouere e oa bet lakaet da dreitour ouzh ar vammvro gant ar Goñvañsion. D'an 23 a viz Gwengolo en devoa Carrier lakaet holl vadoù Lanjuinais er vac'h. Kuzhat a reas e-barzh ur c'hrignol e Roazhon beket miz Kerzu 1794 a-raok adkavout e sez er Goñvañsion e-lec'h ma voe difenner ur politikerezh hanterouriñ.
Dilennet e oa bet e Kuzul ar re Gozh o tileuriañ departamant Il-ha-Gwilen. Ne oa ket bet dilennet en-dro e 1797 ha setu ma oa distroet da Roazhon e-lec'h m'en devoa kelennet e kador-gelenn war al lezennadurezh ar Skol Greiz. E miz Mae 1800 e oa aet da senedour. Embann a reas e oa a-du gant Taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn (9 a viz Du 1799) met ne votas ket evit Ren ar C'hoñsul e vuhez-pad e 1802 nag evit an Impalaeriezh e 1804. Ar pezh na viras ket outañ a vezañ anvet da gont an Impalaeriezh e 1808... Par Bro-C'hall e oa bet e-kerzh Kentañ Restaorasion. E-pad ar C'hant-Devezh e oa bet kannad ar Seine e kambr an dileuridi ma oa bet dilennet da brezidant anezhi.
Da vare an Eil Restaorasion en devoa adkavet e sez e Kambr ar Birien. Diwar neuze, en em ouestlañ a reas e kentelioù war ar gwir roman en Akademiezh al Lezennadurezh a oa bet unan eus an tadoù diazezourien. Kenderc'hel a reas da zifenn e vennozhioù liberal betek-penn.
Aet e oa bet da Anaon e Pariz d'an 13 a viz Genver 1827.
# Jean-François Millet

Jean-François Millet (1814-1875) zo ul livour gall.

## Livadurioù

* Portrait de la veuve Roumy (1842)
* L'Homme à la pipe pe Portrait d'Armand Ono (e-tro 1843)
* Portrait de Pauline Ono en déshabillé (1843-44)
* Femme nue couchée (1844-45)
* A l'abri de l'orage (e-tro 1846)
* La Baigneuse (e-tro 1846-1848)
* Le Rocher du Castel Vendon (1848)
* La Fournée (1854)
* Bergère assise sur un rocher (1856)
* Femme avec un râteau (e-tro 1856-57)
* L'Angélus (e-tro 1857-1859)
* La Charité (1859)
* La Becquée (e-tro 1860)
* L'Homme à la houe (e-tro 1860-1862)
* Les Planteurs de pommes de terre (e-tro 1861)
* Bergère avec son troupeau (1863 pe 1864)
* Le Semeur (1865)
* Le Printemps (1868-1873
* L'appel des vaches (e-tro 1872)
* Meules - Automne (e-tro 1872)
# Jean-François Paul de Gondi

Jean-François Paul de Gondi, Kardinal Raez, bet ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1613 e Montmirail hag aet d'an Anaon d'ar 24 a viz Eost 1679 e Pariz, a oa ur politikour hag ur skrivagner gall.

## Gwelout ivez

* Ar Fronde
* Ar Gerveur
# Hai

Ar stêr Hai (Sinalun hengounel: 海河; Sinalun eeunaet: 海河; Pinyin: Hǎi Hé), anvet gwechall (Sinalun hengounel: 白河; Sinalun eeunaet: 白河; Pinyin: Bái Hé) pe Pei Ho (北河) e testennoù ar c'hornôg, a zo ur stêr eus Sina hag a red a-dreuz Beijing ha Tianjin hag en em daol e pleg-mor Bohai er Mor Melen. Muzuliañ a ra 1 329 km hag he diaz a c'holo ur gorread a 319 000 km². An hanter eus hini ar Stêr Velen eo he red hag un drederenn eus hini ar Yangtze. E Tianjin eo kenasket ganto dre ganol vras Sina. Evel ar Stêr Velen eo fankek-tre an Hai.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Haida Gwaii

Haida Gwaii, anvet betek 2010 Queen Charlotte Islands e saozneg hag îles de la Reine Charlotte e galleg (Inizi ar Rouanez Charlotte), a zo un enezeg e proviñs Kolombia Breizh-Veur e Kanada. Div enezenn vras a zo, dispartiet gant an Dixon Entrance, Enez Graham en norzh, hag Enez Moresby er su. 150 enezennig a zo da heul, en holl dindan 10 180 km². Er su d'an enezeg emañ Enez Vancouver, hag er reter emañ an douar-bras. An anv "Haida" a ra dave d'ar bobl Haida, pobl orin ar vro, ha "Haida Gwaii" a dalvez "hor bro".

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hagai

Hagai pe Haggai pe Agge(en hebraeg: חַגַּי‎, e gresianeg: Ἀγγαῖος; e latin: Aggaeus), a oa ur profed yuzev eus mare savidigezh Eil Templ Jeruzalem. Talvezout a rafe e anv kement ha "ma devezh santel".
Unan eus daouzek profed bihan an Tanac'h e oa (Levr Hagai). An hini kentañ eus an tri frofed goude harlu pobl Yehouda da Vabilon e voe, gant Zec'haria, kempred gantañ, ha Malac'hi a vevas ur c'hantved bennak war e lerc'h.
Prezegenniñ a reas war-dro ar bloavezh 520 kent JK dindan Zeroubavel, gouarnour Rouantelezh Yehouda, dindan roue Persia, Darius Iañ, evit broudañ e genvroiz da sevel buanoc'h an Templ. Kavout a reer meneg eus Hagai ha Zec'haria e Levr Ezra (5, 1).

#### Daveoù

* ↑ Troidigezh an Tour-Tan,levrenn 3, 1983, p 248
* ↑ Troidigezh Gwilh ar C'hoad, 1987, p815