OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alfonso VII el Emperador

Alfonso VII (1105-1157), lesanvet el Emperador (an Impalaer) a oa roue León ha roue Kastilha.
Ganet e oa e Caldas de Reis, e proviñs Pontevedra, d'ar 1añ a viz Meurzh 1105. Mab e oa d'ar rouanez Urraca Iañ León ha d'ar c'hont Raimundo de Borgoña. Eñ an hini a voe kentañ roue Leon eus Tiegezh Borgoña (a echuas gant marv Pedro Iañ Kastilha.
Adkemer a reas mennad kozh Alfonso III hag Alfonso VI, ma voe kurunennet d'ar 26 a viz Mae 1135 Imperator totius Hispaniae (Impalaer Spagn) en iliz-veur León.

## Dimezioù ha bugale

E 1128, e kastell Saldaña, gant Berenguela Barcelona, merc'h da Ramón Berenguer III, kont Barcelona, ha bugale o doe
* Sancho III Kastilha (1134–1158), roue Kastilha war-lerc'h e dad;
* Ramón Kastilha (ganet war-dro 1136). N'ouzer ket pegoulz e varvas.
* Sancha Kastilha (1137–1179), dimezet da Sancho VI, roue Navarra.
* Fernando II León (1137–1188). Roue León war-lerc'h e dad.
* Constanza (1136–1160). Dimezet en 1154 da Loeiz VII, roue Bro-C'hall.
* García Kastilha (1142–1146).
* Alfonso García Kastilha (1144/1146–c. 1149]). Beziet e manati San Clemente Toledo.
E 1151 ec'h addimezas da Riquilda Pologn merc'h d'an dug Ladislao II an Dizouar. Daou vugel o doe:
* Fernando Kastilha (1153–1155).
* Sancha Kastilha (1155–1208). Dimezet en Zaragoza en 1174 da Alfonso II Aragon.
Gant e serc'h Gontrodo Pérez en doe ur verc'h :
* Urraca la Asturiana (1133–1189). Dimezet en 1144 d'ar roue García Ramírez de Pamplona.
Gant e bried-kleiz Urraca Fernández de Castro, merc'h da Fernando García de Hita ha da Estefanía Ermengol, intañvez ar c'hont Rodrigo Martínez, en doe ur verc'h:
* Estefanía Alfonso la Desdichada, ganet entre 1139 ha 1148 ha marvet en 1180. Dimezet da Fernando Rodríguez de Castro el Castellano, a lazhas anezhi en 1180, darvoud a awenas Félix Lope de Vega y Carpio da skrivañ La desdichada Estefanía, en 1604.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alfonso V Aragon

Alfonso V (1396 – 1458) a oa roue Aragon, Valencia (evel Alfonso III), Majorca, Sardinia ha Corsica (evel Alfonso II), roue Sikilia (evel Alfonso Iañ) ha kont Barcelona (evel Alfonso IV) adal 1416, ha Roue Naplez (evel Alfonso Iañ) adal 1442 betek e varv.
Mab e oa da Fernando Iañ Aragon. Kemer a reas ar gurunenn pa varvas e dad e 1416.
E vab Ferdinando Iañ Naplez (1423 à 1494), mab d'e serc'h Lucrezia d'Alagno, a voe Roue Naplez war e lerc'h.

## Eured ha bugale

En 1408 e timezas Alfonso d'e geniterv María de Castilla (1401-1458), a oa merc'h da Enrique III Kastilha,lesanvet el Doliente. En iliz-veur Valencia e voe graet an eured d'an 12 a viz Mezheven 1415. Bugel ebet n'en doe gant e bried Maria : diwar 43 bloaz a briedelezh e tremenas Alfonso 30 anezho en Italia, pell diouzh e wreg.
Div serc'h da vihanañ en doe :
* Margherita Fernández de Hijar, aragonadez
* Gueraldona Carlino$^,$ Tri bugel en doe ganti :
** Ferdinando (1423-1494), roue Naplez war-lerc'h e dad;
** Maria (?-1449), dimezet da Leonello d'Este, markiz d'Este ha dug Ferrara;
** Eleonora d'Aragona (?-?), a zimezas e 1444 da Marino Marzano, priñs Rossano.

## Notennoù

* ↑ I signori di Napoli.
* ↑ (de) Alfonso V d'Aragona genealogie mittelalter
# Alfonso V

Alfonso V zo anv tri den:
* Alfonso V (944? - 1028), roue León ha Galiza etre 999 ha 1028 ;
* Alfonso V (1396 - 1458), roue Aragon, roue Valencia, Mallorca, Sicilia, Cerdeña ha Naplez, ha kont Barcelona etre 1415 ha 1458 ;
* Alfonso V (1432 - 1481), roue Portugal etre 1438 ha 1481.
* Alfonso V Ribagorza (c. 1358 - 1422), dug Gandía, kont Denia, ha kont Ribagorza.

## Pennadoù kar

* Alfonso IV
* Alfonso VI
* Alfonso
# Alfonso VI León

Alfonso VI León (1047- Toledo, 1109), lesanvet el Bravo (an hini gouez), a renas e León war-lerc'h e vreur, Sancho II Kastilha ha León (1037-1072), hag e Galiza ha Kastilha.
Kemer a reas kêr Toledo, en 1085. Faezhet e voe en emgannoù Uclés, ma varvas e bennhêr, an infant Sancho Alfónsez, ha Sagrajas .

## Dimezioù ha bugale

Meur a wech e timezas.
* En 1067 da Agata Normandi, merc'h da Gwilherm Iañ, roue Bro-Saoz, ha da Matilda Flandrez, nemet mervel a reas-hi a-raok an eured.
* En 1069 da Inés Akitania, merc'h d'an dug Guido Guillermo VIII Akitania ha d'e bried Matilde de la Marche. Inés avat ne oa nemet dek vloaz, ha ret e voe gortoz ken na voe en oad da eurediñ, da bevarzek vloaz eta, a-raok an eured e 1073 pe deroù 1074. Mervel a reas e Mezheven 1078, da 19 vloaz.
* Ne chomas ket intañv pell amzer, rak en 1079 ec'h addimezas da Constanza de Borgoña, ur briñsez c'hall, intañvez ar c'hont Hugo III de Châlon, hogen divugel. Honnezh a oa merc'h da Roperzh II Bourgogn, dug Bourgogn, ha merc'h-vihan Roperzh II Bro-C'hall, roue Bro-C'hall ha mab da Huon Capet. ur verc'h o doe:
** Urraca Iañ León (1081–1126), a renas war-lerc'h he zad Alfonso. Div wech e timezas:
*** d'ar priñs gall Raimundo de Borgoña
*** ha da Alfonso Iañ Aragon (el Batallador), roue Aragon. Bec'h a savas etreze, ha brezel da-heul.
War he lerc'h e renas he mab (ha mab da Raimundo de Borgoña), Alfonso VII León el Emperador.
* E miz Du 1093 ec'h addimezas adarre da Berta, ha n'ouzer ket piv e oa he zud, hag a varvas divugel e dibenn 1099.
N'ouzer ket mat pe e timezas gant Zaida pe ne reas ket. Hervez ar c'hronik De rebus Hispaniae, savet gant Rodrigo Jiménez de Rada, arc'heskob Toledo, eo meneget evel pried da Alfonso VI. Hervez ar c'h- Crónica najerense hag ar Chronicon mundi avat e oa serc'h ha n'eo ket pried da Alfonso VI. N'ouzer ket ivez ha krog e oa Alfonso ha Zaida d'en em zaremprediñ a-raok pe goude marv ar rouanez Constanza. Hervez Gonzalo Martínez Díez, e voent euredet goude ar bloaz 1100, divastardet o mab, a deuas neuze da vezañ priñs pennhêr ar rouantelezh kristen León. Tri bugel o doe:
* Sancho Alfónsez (1093–1108), e vab nemetañ ha pennhêr ar rouantelezh. Lazhet e voe en emgann Uclés, ur glac'har bras d'e dad.
* Elvira Alfónsez (1100–1135), dimezet en 1117 da Ruggero II, roue Sikilia, ha bugale dezho.
* Sancha Alfónsez (1101–c. 1125), dimezet da Rodrigo González de Lara, kont Liébana, ha dezho bugale:
** Elvira Rodríguez de Lara, dimezet d'ar c'hont Ermengol VI de Urgel. Addimeziñ a reas Rodrigo da Estefanía Ermengol war-dro 1135.</ref>
Eus e zarempred gant Jimena Muñoz en doe div verc'h:
* Teresa Alfónsez (1083/1085–1130). Kontez Portugal pa zimezas da Henrique de Borgonha. O mab Alfonso Enríquez, a voe kentañ roue Portugal.
* Elvira Alfónsez (c. 1079–d. abril 1157), a zimezas da Remont IV Toloza, kont kont Toloza, ha goude intañveziñ, da 'r c'hont Fernando Fernández de Carrión.
Addimeziñ a reas c'hoazh, en 1108, da Beatriz de Este, merc'h d'an dug d'Este. Hogen mervel a reas ar roue dindan bloaz. Neuze e tistroas ar rouanez d'he bro hag addimeziñ a reas eno. Beziet e voe en iliz-veur Pavia.
# Alfonso VI

Alfonso VI zo bet anv meur a roue.
* Alfonso VI León ha Kastilha (c. 1047-1109).
* Afonso VI (1643-1683), roue Portugal

## Pennadoù kar

* Alfonso V
* Alfonso VII
* Alfonso
# Alfonso V León

Alfonso V León (c. 994 - 7 Eost 1028) a voe roue León adalek 999 betek e varv.
# Alfonso Maria de' Liguori

Alfonso Maria de' Liguori (27 a viz Gwengolo 1696 e Naplez – 1 a viz Eost 1787 e Nocera dei Pagani) a oa un eskob katolik ha sonaozour italian. Sevel a reas an aozadur Kenvreuriezh an dasorc'her santel-kenañ ha skrivañ levrioù relijiel ha kanennoù. E 1816 e voe anvet da wenvidig hag e 1839 da sant.
Unan eus e oberennoù zo bet lakaet e brezhoneg gant Guillaume Le Lez : Faeçon da garet Jesus-Christ, dre ar gomportamant pe an oeuvrou, embannet e 1842. Gant Gab Milin e oA bet troet ivez : Penaos karet Jezus-Krist, embannet e 1900.
# Alfonso XII

Alfonso XII zo anv daou roue:

## Pennadoù kar

* Alfonso XI
* Alfonso XIII
* Alfonso
# Aineias

Aineias (henc'hresianeg : Αἰνείας), latinekaet en Aeneas, a oa un haroz gresian hag a dec'has e dibenn brezel Troia, hag a erruas e Kartada ar rouanez Didon hervez an Aeneis, oberenn ar barzh latin Virgilius.
Dimeziñ a reas da Lavinia, merc'h ar roue Latinus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ainhize-Monjolose

Ainhize-Monjolose (Ainhice-Mongelos e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Aine Bru

Aine Bru (Hans Brün) a oa ul livour katalan a orin alaman e deroù ar XVI$^{vet}$ kantved. Labourat a reas e Girona e tre 1500 ha 1501, ha goude e Barcelona etre 1502 ha 1507.
# Ainhoa

Ainhoa :
| Straed ar skol. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Ainhoa |
| Bro | Lapurdi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Departamant | Pireneoù-Atlantel |
| Arondisamant | Baiona |
| Kanton | Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak |
| Kod kumun | 64014 |
| Kod post | 64250 |
| Maer Amzer gefridi | Michel Ibarlucia 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh tolpad-kêrioù Bro-Euskadi |
| Lec'hienn web | http://www.ainhoa.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 668 ann. (2020) |
| Stankter | 41 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 52 m — brasañ 649 m |
| Gorread | 16,19 km² |
| kemmañ |
Ainhoa (Ainhoa e galleg ivez hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, e kanton Ezpeleta, en Euskal Herria, harp ouzh ar Pireneoù ha stok ouzh an harzoù etre Iparralde ha Hegoalde.

## Kumunioù amezek

* Zuraide, en hanteront
* Senpere er c'huzh-heol
* Ezpeleta hag Itsasu er sav-heol
* Urdazubi, en Hegoalde, er c'hreisteiz
Gant kumunioù Sara, en Iparralde, ha Zugarramurdi hag Urdazubi, en Hegoalde, ez a Ainhoa d'ober ar vroig anvet Xareta.

## Karterioù

* Karter Danxaria, war an harzoù, a zo stok ouzh Dantxarinea en Urdazubi, e-lec'h ma'z eus savet stalioù anavezet evel "bentak", pe ventas, e spagnoleg.

## Hent Sant-Jakez

Dre Ainhoa e tremen Hent Sant Jakez a gas eus Baiona da Iruñea.

## Anv-badez

* Un anv-badez eo Ainhoa ivez.
* Ainhoa Cantalapiedra, kanerez euskarat spagnolek.

## Skeudennoù

* Straed-kreiz
* Ti-kêr
* Kanndi

## Mein-bez

* An iliz hag ar vered
* Ar vered
* Maen-bez gant ul lauburu
* Maen-bez

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Ainharbe

Ainharbe (Ainharp e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Maule-Lextarre.
# Ainoueg (turkek)

Ur yezh altaek eus is-skourr yezhoù turkek ar reter eo an ainoueg (ainu, aini pe abdal) komzet gant tro-dro da 6.570 a dud e mervent Xinjiang e Sina (2000).
Tost-tre eo yezhadur ar yezh-mañ ouzh hini an ouigoureg met levezonet-don eo bet he geriaoueg gant ar perseg. Evit lod e vez renket evel ur rannyezh ouigourek ha kontet e vez an dud evel Ouigoured gant Gouarnamant Sina.

## Gwelet ivez:

* Yezhoù turkek
# Aintzila

Aintzila (Aincille e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù. Bez' e oa e kanton Baigorri betek 2014 ; stag eo bremañ ouzh kanton "Montagne basque" (departamant Pireneoù Atlantel, rannvro Nouvelle-Aquitaine). 116 annezer e 2015.

## Kumunioù amezek

* Donazaharre en norzh
* Zaro er gwalarn
* Ahatsa-Altzieta-Bazkazane er reter
* Ezterenzubi ha Eiheralarre er su
# 1205

Diwar-benn bloavezh 1205 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1205

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1205
# 121

874 Ab Urbe Condita = 0121 goude ganedigezh J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Hadrian (Publius Aelius Hadrianus) (10.08.117 / 10.07.138)
* Koñsuled : Marcus Annius Verus II & Cneus Arrius Augur
* Germania : aozet eo al Limes gant Hadrian war ar stêr Roen.

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Pab : Sant Sixtius (116-125)

## Ganedigezhioù 121

* 26 Ebrel, e Roma, war menez Caelius : Catilius Severus, impalaer da zont Marcus Aelius Aurelius Verus
# 1210

Diwar-benn bloavezh 1210 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1210

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1210
# 1211

Diwar-benn bloavezh 1211 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1211

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1211
# 1212

Diwar-benn bloavezh 1212 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Emgann Las Navas de Tolosa etre rouaned kristen Spagn hag an Almohaded.

#### Frañs
### Azia
#### Reter-pellañ
### Afrika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1212

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1212
# 1206

Diwar-benn bloavezh 1206 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1206

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1206
# 1207

Diwar-benn bloavezh 1207 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1207

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1207
# 1209

Diwar-benn bloavezh 1209 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1209

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1209
# 1208

Diwar-benn bloavezh 1208 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1208

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1208
# 1213

Diwar-benn bloavezh 1213 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 12 a viz Gwengolo : Emgann Murèth, e-kichen Toloza, etre armeoù katalan hag okitan Pêr II Aragon ha kroazidi Bro-C'hall renet gant Simon de Montfort.

#### Frañs
### Azia
#### Reter-pellañ
### Afrika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1213

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1213
# Abelameg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù ndouek eo an abelameg (abelam, ambulas) komzet gant tro-dro da 44 000 den (1991) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek ar c'hreiz
# Abele

Abele en izelvroeg, Abêle e flandrezeg kornôgel, L'Abeele e galleg, zo ur gêriadenn e ranngumun Watou e kumun Poperinge e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. A-ramm war an harzoù etre Bro-C’hall ha Belgia emañ.

## Monumantoù ha traoù heverk

* E Bro-C’hall emañ an iliz katolik, met stag eo ar barrez ouzh Eskopti Brugge e Flandrez Belgia.

### Bered ar C'hommonwealth: Abeele Aerodrome Military Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 104 |
| Hollad | 104 |
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret eo bet e miz Ebrel 1918 gant Lu Bro-C’hall. Douaret e voe soudarded eus SUA hag ar Rouantelezh-Unanet enni adalek miz Gouere betek miz Gwengolo 1918. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe tennet ar bezioù gall ha stadunanat. 25 bez a voe degaset eus bered Boeschepe e Bro-C’hall$^,$.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ WW1 Cemeteries
* ↑ Commonwealth War Graves Commission
# Abegondo

Abegondo zo ur gumun eus gwalarn Galiza, e proviñs A Coruña. 19 parrez a zo er gumun. E 2009 e oa 5 798 annezad enni.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:

## Levrlennadur

* Rocha Carro, Juan José. Abegondo, un curruncho das Mariñas, ISBN 84-921836-0-8

## Pennad kar

* Roll kumunioù proviñs A Coruña
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Abelardo Barroso

Abelardo Barroso Dargeles (La Habana, 21 Gwengolo 1905 - idem, 27 Gwengolo 1972) a oa ur soner ha kaner kuban brudet er bloavezhioù 1950. E 1925 e kanas gant ar Sexteto Habanero, hag e 1926 ec'h enrollas gant Sexteto Boloña Alfredo Boloña. En 1927 e voe kaner gant Septeto Nacional Ignacio Piñeiro. Meur a wech e reas enrolladurioù e New York.
En 1929–1930 ez eas gant al laz Salmerón d'ober un dro vras da Spagn. Pa zistroas da Guba en 1931, ez eas gant al laz Orquesta Ernesto Muñoz. En 1933 e savas ar charanga López–Barroso gant Orestes López.

## Pladennoù

* Joyas de siempre: Abelardo Barroso con la Orquesta Sensación - EGREM LP PRD-078
* Tiene sabor: Abelardo Barroso y la Orquesta Sensación - EGREM CD https://www.allmusic.com/album/abelardo-barroso-y-la-sensacion-mw0000109900
* Cha Cha Cha (2014)

## Levrlennadur

* Giro, Radamés 2007: Diccionario enciclopédico de la música en Cuba vol. 1, p. 96, Letras Cubanas, La Habana (ISBN 978-959-10-1343-9)
* Depestre Catony, Leonardo 1989: Homenaje a la música popular cubana, Oriente, Santiago de Cuba.
# Abejar

Abejar (ruskenn) zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria , e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Abel Omnes

Abel Omnes (1904-1991) a oa pastor protestant e Plougouskant, e Treger, hag e penn ar gevredigezh Skingomz ha Skinwel. Meur a bennad zo bet gantañ e-barzh Al Liamm er bloavezhioù 1950-60.

## Kenlabour

* Alain Le Berre, Abel Omnes, "Toponymie nautique de la côte nord de la Bretagne entre le plateau de la Méloine et les Héaux-de-Bréhat", 1973.
# Abell 1656

Abell 1656 a zo ur gronnad galaksioù lec'hiet 333 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg Blev Berenis.
# Abejuela

Abejuela zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel, en Aragon.
# Abel

Abel zo un anv-badez a orin hebreek, hag a gaver ivez e meur a yezh, er broioù protestant dreist-holl.

## Tud

* Abel, mab da Adam hag Eva, e Levr ar C'heneliezh.
* Abel Iañ Danmark (1218-1252), roue Danmark (1250-1252).
* Abel Omnes, pastor protestant e Plougouskant, e penn ar gevredigezh Skingomz ha Skinwel.
* Abel Tasman, moraer hag ergerzher izelvroat.

### Anv-tiegezh

Un anv tiegezh sonerien alaman e oa
* Clamor Heinrich Abel (1634-1696), biolinour;
* Christian Ferdinand Abel (1682-1761), biolinour;
* Leopold August Abel (1718-1794), biolinour;
* Karl Friedrich Abel (1723-1787), biolinour;
Hag ivez
* Niels Henrik Abel (1802-1829), matematikour norgeat.
# Abel Tasman

Abel Janszoon Tasman (ganet e 1603 ha marvet d’an 10 a viz Here 1659), a oa ur moraer hag un ergerzher genidik eus an Izelvroioù.
Ganet e oa bet e 1603 e Lutjegast, ur gêriadenn eus proviñs Groningen. Anavezet eo dreist-holl evit div veaj en doa graet e 1642 hag e 1644, e servij ar VOC (Kompagnunezh Izelvroat Indez ar Reter). Eñ eo an Europad kentañ a dizhas inizi Tasmania (anvet en amzer-hont Douar Van Diemen) ha Zeland-Nevez hag an hini kentañ ivez o welout an inizi Fiji, e 1643. Sevel a reas kartennoù eus meur a gorn eus Aostralia.
E bal a oa anavezout gwelloc’h ar vro anvet da neuze Holland Nevez (hag anvet bremañ Aostralia) a oa bet nevez-dizoloet an aodoù anezhi gant tud eus an Izelvroioù, ha kavout daoust hag ul lodenn e oa an douar-se eus an Terra Australis a vije bet e penn traoñ ar voul-douar. Spi he doa ar gompagnunezh VOC e vije bet kavet gantañ ur c’hevandir nevez he dije gellet ober kenwerzh gantañ.
Evit e veaj kentañ (e 1642 ha 1643) e lakaas Tasman da ouel eus Jakarta (a oa anvet Batavia en amzer-se), gant daou lestr bihan, an Heemskerck hag ar Zeehaen, treiñ penn da enez Maoris, un enezenn anavezet gant Izelvroiz, hag alese mont war-zu ar reter, war morioù dianav dezho. C’hwitañ a reas douar-bras Aostralia, ha tremen er su dezhañ, met dizoleiñ a reas evel-se un enezenn vras d’ar 24 a viz Du 1642. Anvet e voe an douar-se gantañ Anthoonij van Diemenslandt (Douar Van Diemen, diwar anv unan eus renerien ar VOC). Diwezhatoc’h e voe advadezet Tasmania gant Breizhveuriz, diwar anv Abel Tasman. Goude bezañ ergerzhet an enezenn ez eas pelloc’h c’hoazh war-zu ar reter hag en em gavout a reas e Zeland-Nevez, a voe badezet gantañ Staten Landt, gant ar soñj e oa stag ouzh un enezenn gant an hevelep anv e penn pellañ Suamerika (Isla de los Estados, enez ar Stadoù). Heuliañ a reas an douar-se, a-hed aod ar c’hornaoueg war-zu an norzh. Teurel a reas eor e norzh enez ar Su (en ur bae anvet Golden Bay hiziv) hag eno e voe lazhet pevar eus e vartoloded gant Maoried. Derc’hel a reas da vont pelloc’h war vor hag en em gavout e Strizh-mor Cook met soñjal a reas e oa en em gavet en ur vorlenn. Mont a reas war-zu porzh Batavia goude-se, o soñjal en doa kavet un douar, ar Staten Landt, a oa un tamm eus an Terra Australis. War e hent distro e kavas enezeg Tonga, d’an 21 a viz Genver 1643.
E-pad e eil beaj, e 1644, e vageas a-hed aod su Ginea Nevez, war-zu ar reter. C’hwitañ a reas Strizh-mor Torres etre Ginea Nevez hag Aostralia, ha kenderc’hel gant e veaj a-hed aod norzh Aostralia. Sevel a reas kartennoù eus an aod-se.
Mervel a reas Tasman e 1659 e Batavia.
Dipitet e voe ar gompagnunezh VOC gant beajoù Tasman : ne oa ket bet kavet gantañ broioù d’ober kenwerzh ganto na hentoù nevez kennebeut. E-pad ouzhpenn ur c’hantved c’hoazh (betek beajoù James Cook), ne voe den ebet eus Europa o vont da Dasmania pe da Zeland-Nevez ha ne voe hini ebet kennebeut oc’h ergerzhet Aostralia da vat.
Anv Abel Tasman a zo bet roet da veur a lec’h, en o zouez :
* enez Tasmania
* Mor Tasman

## Liammoù diavaez

* The Tasman page at Project Gutenberg of Australia
* Abel Tasman (e nederlandeg)
# Ar Vro (Karaez)

Ar Vro oa ur gelaouenn viziek vrezhonek, an hini gentañ e brezhoneg a voe er-maezh eus an Iliz katolik, krouet ha renet gant Frañsez Jaffrennou (Taldir e anv-drouiz hag e anv-pluenn). Embannet e voe e Montroulez da gentañ hag e Karaez war-lerc'h, etre 1904 da 1914. Bodet e voe tro-dro da Daldir ur bochad skrivagnerien vrezhonek, koulz ha tud pennañ an Emsav kentañ.

## Krouidigezh

Pa zistroas Frañsez Jaffrennoù eus e studioù war ar Gwir e Roazhon e oa pemp bloaz warn'ugent hag e oa o klask ur stad a blijfe dezhañ, ha ne voe ket micherioù ar Gwir d'an nebeutañ, daoust ma a voe e dad noter e Karnoed. Pa oa studier e-doug 1898-99 en doa gallet kenlabourat gant ar gelaouenn sizhuniek "La Résistance" e Montroulez en ur ginnig da embann ur bajenn vrezhonek pep sizhun. Perc'hennet e oa moullerezh ar Résistance gant an intañvez Gwaziou, dezhi ur mab yaouank a glaske sevel ur stal moullañ evitañ e-unan. Kevrediñ a reas gant Jaffrennou evit krouiñ ur stal (burevioù ha gwaskerelloù), straed ar Garmez, e Karaez. Aleksandr ar Gwaziou a rae war-dro an traou teknikel pa veze meret an embannadurioù gant an drouiz. Pep hini a bostas 10 000 lur gall e-barzh "Imprimerie Le Goaziou et Jaffrennou". Moullet e voe paperioù a bep seurt evit ezhommoù an dud, levrioù ha div gelaouenn, Ar Vro hag Ar Bobl. Kroget e voe gant embannadur an hini kentañ d'an 1añ a viz Meurzh 1904.

## Neuz hag endalc'h

Daouzek pajenn a vent vras a veze embannet evit dibunañ nevezintioù ha bruderezhioù dastumet er Poc'hêr, met ivez skridoù brezhonek a bep seurt, skañv ha lennegel tro-ha-tro. Desachañ a reas Jaffrennou ur skipailh skridaozerien feal : Leon ar Berr, Loeiz Gourlet, Loeiz ar Menn ha Yann-Vari Solu hag ouzhpenn skridaozerien a-youl-vat evel Yann-Bêr Kalloc'h, Loeiz Herrieu, Hollsent ar Garreg, Charlez Picquenard, Charlez Gwennou, Pier Laorañs, Erwan Berthou, Aogust Bôcher, Glaoda ar Prad, Kristof Jezegou hag Erwan-Vari ar Gall.

## Levrlennadur

* Lukian Raoul, Ar Vro - Ar Bobl, tennet eus Al Lanv, nn 78, Eost 1978, p. p. 31-35.

## Pennadoù kar

* Ar Bobl

## Liamm diavaez

* Dastumad niverelaet

## Notennoù

* ↑ Archives-Finistere.fr