OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Énigmes de l'histoire

Énigmes de l'histoire (Luziadelloù an istor) a zo ur stirad skinwel gallek hag a voe skignet war RTF Télévision adalek miz Mae 1956 betek miz Eost 1957.
Savet e veze ar senarioioù gant an daou istorour gall André Castelot (1911-2004) hag Alain Decaux (1925-) a-raok o fiziañ e Stellio Lorenzi (1921-1990) da vezañ sevenet gantañ.
Un nebeud pennadoù, troet e gwenn ha du, a voe skignet eus an 22 a viz Mae 1956 d'ar 24 a viz Eost 1957 ; erlec'hiet e voe gant ur stirad all — La caméra explore le temps — adalek ar 14 a viz Gwengolo da-heul.

## Ar pennadoù

* 22 a viz Mae 1956 : Le Secret de Mayerling (Sekred Mayerling),
* 12 a viz Mezheven : L'Énigme du Temple (Luziadell tour an Templ),
* 10 a viz Gouere : Le Mystère de la Mary Céleste,
* 8 a viz Genver 1957 : L'homme au masque de fer (An den e vask houarn),
* 16 a viz Meurzh : La Double Mort du tsar Alexandre Ier,
* 16 a viz Ebrel : L'Énigme de Marie-Stella (Luziadell Marie-Stella),
* 11 a viz Mae : L'Inconnue de Berlin : Anastasie,
* 13 a viz Eost : Le Chevalier d'Éon (Ar marc'heg d'Eon),
* 24 a viz Eost : Un nommé Charles Naundorf (Un den anvet Charles Naundorf).

## An danvez

Kinnig a rae an aozerien d'ar bellarvesterien abadennoù ma veze adsavet luziadelloù liammet ouzh un dudenn istorel.

## Liamm diavaez

* An abadenn gentañ (Le secret de Mayerling) war ina.fr.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pe À chacun sa vérité.
* ↑ La télévision dans la République : les années 50 gant Marie-Françoise Lévy, Editions Complexe, 1999, pajenn 210.
* ↑ Ar vrigantinenn Mary Celeste evit ar pezh a sell ouzh ar pennad Le mystère de la Mary Céleste avat.
# Épaney

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Épaney |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Épaney e Kanton Morteaux-Coulibœuf hag en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Trois Rivières |
| Kanton | Morteaux-Coulibœuf |
| Kod INSEE | 14240 |
| Kod post | 14170 |
| Maer | Bruno Duguey (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 11,59 km² |
| Led | 48° 56' 55" Norzh |
| Hed | 00° 10' 02" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 110 m |
| Uhelder bihanañ | 72 m |
| Uhelder brasañ | 166 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 435 (2008) |
| Stankter | 38 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Épaney a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ur peulvan e Fontaine.
* Ur maner, XVI$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Saint Martin, XI$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| Gwengolo 2008 | → bremañ | Bruno Duguey | digostezenn |
| 1977 | Gouhere 2008 | Gilles Bennehard | tu-dehou, distrollad |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||
# Épernay

Épernay :
| Épernay gwelet eus Mont Bernon. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Marne |
| Arondisamant | Épernay (pennlec'h) |
| Kanton | Pennlec'h daou ganton : Épernay-1 ha Épernay-2 |
| Kod kumun | 51230 |
| Kod post | 51200 |
| Maer Amzer gefridi | Franck Leroy 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Épernay Pays de Champagne |
| Lec'hienn web | http://www.epernay.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 22 362 ann. (2020) |
| Stankter | 986 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 68 m — brasañ 251 m |
| Gorread | 22,69 km² |
| kemmañ |
Épernay zo ur gumun en departamant Marne hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Épernay eo.
Sparnaciens a raer eus an annezidi e galleg.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Distrujet e voe 2/3 ag ar gumun.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.

#### Eil brezel-bed

* D'ar 14 a viz Even 1940 ez erruas al lu alaman en Épernay.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1939-1945 d'ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An ti-kêr.
* An isprefeti.
* Fort Chabrol, ensavadur an enklaskoù gwiniel ha gwinoniel.
* Tour De Castellane.

### Savadurioù relijiel
#### Ilizoù ha chapelioù katolik (seizh en holl)

* Iliz Sant Pêr-Sant Paol.
* Iliz Sant Pêr-Sant Paol.
* Iliz Intron-Varia.
* Iliz Sant Bernon.

#### Relijionoù all

* Ur sinagogenn.
* Ur voskeenn.
* Un templ protestant.

## Armerzh

* Brudet eo ar gêr gant tiez gwin Champagn diazezet eno : Moët & Chandon, Perrier, Mercier, De Castellane…

## Kêrioù gevellet

* Ettlingen (Alamagn) abaoe 1953
* Middelkerke (Belgia)
* Fada N'Gourma (Burkina Faso) abaoe 1979
* Clevedon (Rouantelezh Unanet) abaoe 1990
* Montespertoli (Italia) abaoe 2004

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Clochers de France
* ↑ Clochers de France
* ↑ Clochers de France
* ↑ Clochers de France

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar gumun
# Émilie Quinquis

Émilie Quinquis zo un ganerez-sonaozerez sonerezh elektronek breizhat ganet e Brest. Goude bezañ savet daou albom dindan an anv-arzourez "Tiny Feet" adalek 2011, kemeret he deus hec'h anv-familh Quinquis evel anv-arzourez evit he zrede albom Seim e 2022. En Enez Eusa emañ o chom gant he gwaz, ar pianoour ha sonaozour Yann Tiersen. Aet e oa ar priz "Brezhoneger ar bloaz" ganto e 2017.
Gant he gwaz he deus prenet toull-noz an "Eskal" en enez Eusa evit ober ur studio hag ur sal sonerezh. E 2022 he doa savet un albom nevez gant al label Mute eus Londrez, gant ar produer hollvrudet Gareth Jones. "Adkrog" eo anv un ton anezhañ, hag un adkrog eo evit gwir, ul lusk hag un tu nevez eviti, un doare da adkregiñ gant he resped arzourez ha gant he buhez ivez. Ennañ e kaver sonerezh post rock, electronica, ambient hag indie rock, hag an holl donioù zo e brezhoneg gant un nebeud re e kembraeg ha faeroeg.

## Albomoù

* albom embroduet
* "As an end to death", produet gant "Les Disques Nornal"
* "Seim", produet gant Mute Records e 2022
# Villanova Tulo

Villanova Tulo (Biddanoa 'e Tulu en sardeg) zo ur gumun italian e Sardigna, e proviñs Proviñs Sud Sardegna, en isrannvro Sarcidano. 1 039 a dud zo enni o chom.
# Villanova del Battista

Villanova del Battista a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Avellino, e rannvro Campania.
# Villanova d'Asti

Villanova d'Asti a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti, hag e rannvro Piemonte.
# Villanova del Ghebbo

Villanova del Ghebbo zo ur gumun italian e Proviñs Rovigo e Veneto.
# Villanova del Sillaro

Villanova del Sillaro zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
# Villanova Truschedu

Villanova Truschedu zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
# Villanova d'Albenga

Villanova d'Albenga zo ur gumun eus Italia, e proviñs Savona, e rannvro Liguria.
# Villanova d'Ardenghi

Villanova d'Ardenghi zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
# Villanova di Camposampiero

Villanova di Camposampiero a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
# Villanova sull'Arda

Villanova sull'Arda zo ur gumun eus Italia, e proviñs Piacenza, e rannvro Emilia-Romagna.
# Tristan

Kemm a ranker ober etre :
* Tristan, haroz mojenn Tristan hag Izold,
* Tristan, an anv-badez brudet gant an haroz,
* ar skridoù lennegel hag oberennoù arzel anvet Tristan :
** Tristan, ur varzhoneg c'hallek eus an XII$^{vet}$ kantved gant Thomas of Britain
** Tristan, ur varzhoneg c'hallek all eus an XII$^{vet}$ kantved gant Béroul
** Tristrant, ur varzhoneg alamanek eus an XIII$^{vet}$ kantved gant Eilhart von Oberge
** Tristan, ur varzhoneg alamanek eus an XIII$^{vet}$ kantved gant Gottfried von Strassburg
** Tristan, ur romantig gant Thomas Mann
** Tristan und Isolde, ur c'hoarigan gant Richard Wagner, savet diwar ar vojenn
** The Unusual Life Of Tristan Smith, ur romant gant Peter Carey
* Anv meur a enezenn :
** Tristan, un enezennig e Bae Douarnenez,
** Tristan, un enezenn vihan all e Meurvor Antarktika,
** an enezeg Tristan da Cunha e Meurvor Atlantel ar Su.

## Pennadoù kar

* Tristana
* Tristram
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Tristan Bernard

Tristan Bernard (Paul Bernard e wir anv) a zo bet ganet d'ar 7 a viz Gwenholon 1866 e Besançon (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 7 a viz Kerzu 1947 e Pariz (Bro-C'hall).

## Anv

Kemm e anv a reas Paul Bernard goude ur glaoustre war ur marc'h anvet Tristan a c'hounezas un tamm brav a arc'hant dezhañ.

## Kamp-bac'h

Harzet e voe gant ar polis gall ha kaset da gamp-bac'h Drancy. A drugarez da Sacha Guitry hag Arletty e voe dieubet. Ne voe ket ken chañsus e vab-bihan François, kaset da v-Mauthausen, hag a varvas eno.

## Dezrevelloù ha kronikennoù

* Vous m'en direz tant ! (1894, a-gevret gant Pierre Veber)
* Contes de Pantruche et d'ailleurs (1897)
* Sous toutes réserves (1898)
* Mémoires d'un jeune homme rangé (1899)
* Amants et voleurs (1905)
* L'affaire Larcier (1907)
* Aux abois (kempennet evit ar sinema e 2005)

## C'hoariva

* Les Pieds Nickelés (1895)
* L'anglais tel qu'on le parle (1899)
* Triplepatte (1905)
* Le petit café (1911)
# Tristan Egolf

Tristan Egolf a oa ur skrivagner amerikan ganet d'an 19 a viz Kerzu 1971 e Spagn.
Brud a dapas gant e romant kentañ Lord of the barnyard (Aotrou ar c'hraou-moc'h) embannet e 1998.
Stourm a reas a-enep brezel Irak ha toull-bac'h Abu Ghraib.
En em lazhañ a reas d'ar 7 a viz Mae 2005.

## Levrioù

* Lord of the barnyard
* Skirt and the Fiddle
* Kornwolf
# Trissino

Trissino zo ur gumun en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Trisopterus

Trisopterus :
| Trisopterus luscus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Gadiformes |
| Kerentiad : | Gadidae |
| Genad : | Trisopterus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Trisopterus a zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù

* Trisopterus esmarkii
* moulleg, Trisopterus luscus
* Trisopterus minutus
# Triss Merigold

Triss Merigold lesanvet Pevarzekvet ar menez a zo un dudenn ijinet e bed ar romantoù ha c'hoarioù video The Witcher. Krouet gant Andrzej Sapkowski evit danevelloù, deuet eo da vezañ un dudenn pouezus d'an heuliad romantoù The Witcher ha goude-se re an adsevel doare c'hoarioù video.
Ur sorserez eo he kamaladez gant sorserien ar strollad Wiedźmin. He karantez eo gant Geralt a Rivii, kevezerezh a zo etrezi ha Yennefer z Vengerbergu ur sorserez all.

## C'hoarioù video

Unan eus tudennoù pennañ an heuliad c'hoarioù video The Witcher eo Triss Merigold, adkavet e vezo anezhi en holl titloù an heuliad.
| Titl orin | Titl e Brezhoneg | 1añ embannadur |
| The Witcher 1 (Wiedźmin) | Ar Sorser | 2007 |
| The Witcher 2: Assassins of Kings (Wiedźmin 2: Zabójcy królów) | Ar Sorser 2 : Muntrerien ar Roueed | 2011 |
| The Witcher 3: Wild Hunt (Wiedźmin 3: Dziki Gon) | Ar Sorser 3 : Ar chase Gouez | 2015 |

## Tro-dro d'an dudenn

* Ur fazi a oa bet graet en embannadur Tchekian d'ar romantoù, an anv Triss Merigold a zo deuet da vezañ Triss Ranuncul ha jaskier a zo deuet da vezañ Marigold
# Tristan (anv-badez)

Trestan, pe Tristan, zo un anv-badez brezhonek a gaver e meur a yezh all.

## Gerdarzh

Keltiek e vije, diwar un anv predenek Drust pe Drustanus, diwar ur ger drest, drystan a dalvezfe trouz, dispac'h. Hervez lod e vije diwar ur stumm piktek Drostan. Levezonet e vije bet gant ar ger latin tristus, a gaver e bar koulz e brezhoneg evel e kembraeg pe e galleg.

## Stummoù all

* Tristram, Tristen, Tristian, Tristin, Triston, Tristyn , Trestan, Trystan.
* Tristano, en italianeg
* Tristão e portugaleg
* Tristane, ha Tristana, anvioù merc'hed
* Dunstan, Duncan.

## Gouel

* 19 a viz Mae : sant Dunstan.
* 12 a viz Du : sant Tristan.

## Orin ha brud an anv

Anavezet eo an anv evel hini ar marc'heg karet gant Izold, e mojenn Tristan hag Izold, brudet adal ar Grennamzer el lennegezh c'hallek hag alamanek.
En XIX$^{vet}$ kantved eo bet brudet adarre gant c'hoarigan Richard Wagner, Tristan und Isolde.
En em ledet eo bet an anv dre brud mojennoù An Daol Grenn, un tamm evel ma vez brudet un anv amerikan gant ur film pe ar skinwel hiziv ; meur a film zo bet diwar ar vojenn.
Emañ Tristan e-touez ar 1 000 anv roet ar muiañ d'ar baotredigoù abaoe 1971 er Stadoù-Unanet.

## Tud

* Sant Drostan, manac'h hag abad war-dro ar bloaz 610 ; diskibl da sant Kolomba ; abad Deer (Dier), e kontelezh Aberdeen ; avieler hanternoz Bro-Skos. Lidet d'an 11 a viz Gouhere pe d'ar 15 a viz Kerzu,
* Tristano di Chiaromonte (Tristan de Clairmont), kont gall a vevas e Naplez e deroù ar XV$^{vet}$ kantved,
* Tristão da Cunha (war-dro 1460 - war-dro 1540), moraer portugalat,
* Tristán de Luna y Arellano, konkistador spagnol,
* Tristano di Chiaromonte, kont italian,
* Tristan Corbière, barzh breizhat gallek,
* Tristan Bernard, skrivagner gallek,
* Tristan Tzara, ur barzh dada.

## Anv-tiegezh

* Luis Tristán (1585-1624) livour spagnol,
* Flora Tristan (1803-1844), skrivagnerez c'hallek.

## Lec'hioù

* Enez Tristan, anv div enezenn :
** Enez Tristan, e Douarnenez, e Breizh
** Enez Tristan en Antarktika
* Tristan da Cunha, un enezeg e Meurvor Atlantel ar Su

## Pennadoù kar

* Tristan, pajenn disheñvelout
* Tristana, romant Benito Pérez Galdós, deuet da vezañ ur film gant Luis Buñuel.

## Notennoù

* ↑ E Geriadur Hemon-Huon, 1993, p. 808
* ↑ Evel e titl ar romant brezhonek Tristan hag Izold, gant Langleiz.
* ↑ Think Baby Names: Origin & Meaning of Tristan (English) (HTML). Kavet : 2007-03-02.
# Tristan (haroz)

Tristan (Trystan e kembraeg, Tristram e Le Morte Darthur, Drustanus e latin) eo an haroz a weler e mojenn Tristan hag Izold, unan eus ar mojennoù a ya d'ober Danvez Breizh ha mojenn ar Roue Arzhur. Ur marc'heg eus Kernev-Veur eo, niz d'ar roue Marc'h, daoust ma kreder e c'hallfe bezañ un anv eus an Hanternoz kozh. Unan eus Marc'heien an Daol Grenn eo Tristan. Krediñ a reer e c'hall an anv tristan dont eus Drustanus, latinekadur an anv pikt Drest pe Drust. Rouantelezh Tristan, Lyonesse, a c'hallfe bezañ Lothian.
En em gannañ a ra gant ar Morholt, ur ramz kevrinus. Goude ez a da Iwerzhon da c'houlenn dorn merc'h roue Iwerzhon, Izold, evit e eontr Marc'h. Dre walleur e tichañs dezhañ evañ ur c'hwistantin hag a ra dezhañ orgediñ ouzh Izold, danvez pried yaouank ar roue kozh. Mervel a ra gant ar glac'har o krediñ eo bet dilezet gant e vuiañ-karet.

## Liammoù diavaez

* (en) Istor Tristan e Le Morte Darthur

## Notennoù

* ↑ Anv ar roue Drest mac d’Erip a gaver en Cronica de origine antiquorum Pictorum.
# Tristan Corbière

Tristan Corbière :
| Anv ofisiel | Édouard-Joachim Corbière |
| Anv pluenn | Tristan Corbière |
| Obererezh | Barzh |
| Ganedigezh | D'an 18 a viz Gouere 1845, ba Montroulez |
| Marv | D'an 1añ a viz Meurzh 1875, ba Montroulez |
| Yezh skrivañ | Galleg |
| kemmañ |
Ur barzh breizhat gallek e oa Édouard-Joachim Corbière (Tristan Corbière e anv-pluenn), bet ganet e-kichen Montroulez (e maner Koad Kongar) d'an 18 a viz Gouere 1845 hag aet d'an Anaon d'an 1 a viz Meurzh 1875 e Montroulez ivez. Brein e oa-eñ gant ar remm. Lesanvet e oa "an Ankoù" gant Roskoiz, abalamour ma oa treut gant e gleñved.

## Monumantoù

* E anv zo bet roet d'ul lise e kêr Vontroulez.

## Oberennoù

* Les Amours jaunes 1873

## Levrlennadur

* Roscoff (skridoù ha tresadennoù diembann), Benoît Houzé, André Cariou, Jean-Luc Steinmetz ha Pierre Tilman, ti-embann Françoise Livinec, 2013

## Traoù all
### Sonerezh

* Monique Morelli chante Tristan Corbière, CD, EPM/ADES, 1990

### Timbrawouriezh

* Un timbr a zo bet lakaet e gwerzh en enor dezhañ gant La Poste e 2011.

## Notennoù

* ↑ Les Amours jaunes, Préface gant Christian Angelet
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Yezhoù ramouek rik

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù ramouek rik.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ e pemp bloc'had evel-henn:
* Yezhoù grasek
* Yezhoù arafoundiek
* Yezhoù annabergek
* Yezhoù rouboniek
* Yezhoù goamek

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
# Yezhoù reter Senegal ha Ginea

Ur skourr eus ar yezhoù atlantel eo yezhoù reter Senegal ha Ginea
Setu penaos e vez isrummataet ar yezhoù hag ar rannyezhoù er skourr-mañ:
** Yezhoù banyounek (banyun)
*** Gounyounyeg (bainouk-gunyuño)
*** Samikeg (bainouk-samik)
*** Gounyamoleg (bainouk-gunyaamolo)
** Yezhoù tendek (tenda)
*** Biafadeg (biafada)
*** Basareg (basari)
*** Wameyeg (wamei)
*** Badjareg (badjara)
*** Boudikeg (budik)
** Yezhoù nounek (nun)
*** Kasangeg (kasanga)
*** Kobianeg (kobiana)
* Yezhoù mbouloungek-nalouek (mbulungish-nalu)
** Baga mboteneg (baga mboteni)
** Mbouloungeg (mbulungish)
** Naloueg (nalu)

## Gwelet ivez

* Yezhoù atlantel
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù rifek

Un is-skourr eus yezhoù zenatiek eo ar yezhoù rifek (riff), ennañ div yezh komzet e Maroko:
* an tarifiteg
* ar senhadjeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
* Yezhoù berberek
# Yezhoù rendilek-boniek

Un isskourr eus yezhoù kouchitek ar reter eo ar yezhoù rendilek-boniek, ennañ 2 yezh komzet e Kenya:
* Bonieg
* Rendileg

## Gwelet ivez

* Yezhoù kouchitek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù reter Bae Geelvink

Un isskourr eus ar Yezhoù papouek eo yezhoù reter Geelvink Bay, ennañ dek yezh komzet e Papoua ar C'hornaoueg, e proviñs indonezian Papoua :
* Touroungareg
* Barapasieg
* Baozieg
* Anasieg
* Bourateg
* Demiseg
* Kofeieg
* Niseg
* Tefaroeg
* Worieg

## Levrlennadur

* Ross, Malcom, "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages" in Pawley, Andrew, Robert Attenborough, Robin Hide et Jack Golson (éds.), Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples, Canberra, Pacific Linguistics (2005)

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù bae Geelvink

## Liamm diavaez

ethnologue.com Geelvink Bay
# Yezhoù roubek

Ur skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù roubek (anvet ivez yezhoù kouliakek) komzet gant un nebeud-tre a dud er menezioù e biz Ouganda.
Levezonet-don eo bet ar yezhoù er skourr-mañ gant ar yezhoù kouchitek dreist-holl hag ivez gant ar yezhoù nilotek.
Teir yezh pennañ ez eus renket er skourr-mañ:
* Ikeg
* Yezhoù roubek ar c'hornôg
** Soueg
** Nyangieg

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
# Yezhoù rouboniek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù rouboniek, isrannet d'e dro e daou vloc'had:
* Yezhoù otielek
* Yezhoù misegiek

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
# Yezhoù ramouek

Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù ramouek.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
* Yezhoù ramouek rik;
* Yezhoù youatek-langamek.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
# Yezhoù retoromanek

Ar yezhoù retoromanek zo ur skourr eus ar yezhoù romanek. Komzet e vezont e hanterno Italia hag e reter Suis. Dont a ra anv ar familh yezhoù-se eus hini ar broviñs roman Raetia en em astenne en Alpoù, el lodenn-se eus Europa mui pe vui.
Studiet e voent gant ar yezhoniour italian Graziadio Isaia Ascoli hag a lakaas o c'herentiezh war wel e 1873. Diskouez a reas e oa anezho ur strollad yezhoù disheñvel-mat diouzh ar yezhoù romanek all. Ar pezh a laka kemm etre ar yezhoù retoromanek hag an italianeg pe ar yezhoù romanek all eo hirder ar vogalennoù (vogalennoù hir pouezmouezhiet), ar vogalennoù kreiz ront. Urzh ar gerioù er fazennoù eo an urzh SVO (rener - verb - renadenn).
Teir yezh zo er familh yezhoù-se :
* ar romañcheg, komzet e kanton Grischun e Suis (war-dro 60 000 yezher)
* al ladineg, komzet e hanternoz Italia, war harzoù Su Tirol, Trentino ha Veneto (war-dro 30 000 yezher)
* hag ar friouleg, komzete Frioul e biz Italia (war-dro 600 000 yezher
Anavezet eo ar yezhoù-se ent-ofisiel gant gouarnamantoù Italia ha Suis met en arvar emaint holl, pe e vefent skoazellet hag anavezet a-gozh evel e Suis, pe nevesoc'h zo evel en Italia (abaoe 1999 hepken).
# Yezhoù romanek

Romanek :
| Douaroniezh: | Galleg   Spagnoleg   Portugaleg   Italianeg   Rooumaneg |
| Renkadur genel: | Yezhoù indezeuropek Yezhoù italek Romanek |
| Disrannadurioù: | Yezhoù romanek ar c'hornôg Yezhoù romaneg ar reter Yezhoù romanek ar su |
Ar yezhoù romanek a zo unan eus skourroù pennañ ar familh yezh indezeuropek. Ennañ e renker an holl yezhoù diskennet eus al Latin. Komzet e vezont gant en tu-hont da 600 milion a dud, dreist-holl en Amerika, Afrika hag Europa.
An holl yezhoù romanek a ziskenn eus al latin pobl, yezh ar soudarded, an drevadennerien hag ar sklaved. Disheñvel a-walc'h e oa hemañ diouzh al latin klasel implijet gant ar skrivagnerien roman. Etre 200 kt J-K ha 100 gd J-K ez eas al Latin da yezh voutin kornôg an impalaeriezh, eus al Ledenez iberek betek aodoù ar Mor Du. Estreget er Pireneoù, en Enez Vreizh, en Illiria, hag ivez moarvat er braz eus Galia, e kemeras lec'h ar yezhoù lec'hel. Goude diskar an impalaeriezh e krogas da gemm en un doare dizalc'h e pep bro, ha genel a reas degadoù a yezhoù distag.
# Yezhoù tchinoukek

Ur skourr eo ar yezhoù tchinoukek (saozneg: Chinookan), ennañ 2 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
* Tchinoukeg
* Waskoeg-wichrameg
# Yezhoù tchokoek

Tchokoek - :
| Douaroniezh: | Kolombia ha Panama |
| Renkadur genel: | Urfamilh yezh vihan Amerika |
| Disrannadurioù: | Yezhoù emberek Yezhoù digenvez |
Ur familh-yezhoù vihan eo ar yezhoù tchokoek (Chocó) komzet gant pobloù-orin e Kolombia ha Panamá.
Isrannet e vez ar yezhoù er familh-mañ evel-henn :
* Yezhoù emberek, ur skourr ennañ c'hwec'h yezh tost-tre an eil d'eben komzet gant tro-dro da 60.000 den, e Kolombia dreist-holl
* Wouneg (woun meu), komzet gant tro-dro da 6.000 war ar vevenn etre Panamá ha Kolombia
* Ansermeg (yezh varv)
* Rouneg (runa) (yezh varv)
* Armeg (yezh varv)
* Kenoueg (cenu) (yezh varv)
* Kaokeg (cauca) (yezh varv)
* Karamanteg (caramanta)(yezh varv)
Liammoù-familh a vefe marteze etre ar yezhoù tchokoek, ar yezhoù nasaek hag ar yezhoù barbakoek.

## Liammoù diavaez

* SIL e Kolombia

## Daveoù

* Campbell, Lyle. (1997). American Indian languages: The historical linguistics of Native America. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Constenla Umaña, Adolfo; & Margery Peña, Enrique. (1991). Elementos de fonología comparada Chocó. Filología y lingüística, 17, 137-191.
* Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). Ethnologue: Languages of the world (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Greenberg, Joseph H. (1987). Language in the Americas. Stanford: Stanford University Press.
* Gunn, Robert D. (Ed.). (1980). Claificación de los idiomas indígenas de Panamá, con un vocabulario comparativo de los mismos. Lenguas de Panamá (No. 7). Panama: Instituto Nacional de Cultura, Instituto Lingüístico de Verano.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages (pp. 13-67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), Atlas of the world's languages (pp. 46-76). London: Routledge.
* Loewen, Jacob. (1963). Choco I & Choco II. International Journal of American Linguistics, 29.
* Licht, Daniel Aguirre. (1999). Embera. Languages of the world/materials 208. LINCOM.
* Mortensen, Charles A. (1999). A reference grammar of the Northern Embera languages. Studies in the languages of Colombia (No.7); SIL publications in linguistics (No. 134). SIL.
* Rivet, Paul; & Loukotka, Cestmír. (1950). Langues d'Amêrique du sud et des Antilles. In A. Meillet & M. Cohen (Eds.), Les langues du monde (Vol. 2). Paris: Champion.
* Suárez, Jorge. (1974). South American Indian languages. The new Encyclopaedia Britannica (15th ed.). Chicago: Encyclopædia Britannica.
* Swadesh, Morris. (1959). Mapas de clasificación lingüística de México y las Américas. México: Universidad Nacional Autónoma de México.
* Tovar, Antonio; & Larrucea de Tovar, Consuelo. (1984). Catálogo de las lenguas de América del Sur (nueva ed.). Madrid: Editorial Gedos. ISBN 84-249-0957-7.
# Yezhoù tchanglaek

Un is-skourr eus ar yezhoù bodek eo ar yezhoù tchanglaek, ennañ ur yezh:

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù bodek