OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Yezh minorelaet

Yezh minorelaet (saoz. minorised language) e vez graet eus kement yezh a vez komzet war un dachenn resis kichen-ha-kichen gant ur yezh all hag e lec'h e vez roet gwirioù disheñvel d'an div yezh - aliesik a-walc'h n'eus gwir ofisiel ebet evit ar yezh izel hag a vez anezhi peuliesañ yezh c'henidik an dachenn-se. Minorelaet pe bihanaet e vez ar yezh-se dre ret gant ar yezh all.
Neuze, pa reer gant an termen-mañ e vez keñveriet statud kevredel an eil yezh gant hini eben evel hini ar brezhoneg hag hini ar galleg.
Un nevezc'her savet diwar ar saozneg eo hemañ evit ober an diforc'h etre yezhoù a seurt-se ha daou dermen all yezh bihanniver pe yezh nebeut implijet:
Yezh bihanniver
Tennañ a ra an termen-mañ (saoz. 'minority language') d'an niver a dud a vez komzet ar yezh-se gante. N'eo ket kevatal atav na dre ret ur yezh yezh vinorelaet evel ar c'hatalaneg hag a vez komzet gant kalz muioc'h a dud evel gant yezhoù ofisiel Unaniezh Europa evel ar malteg da skouer ha n'int ket yezhoù minorelaet.
Yezh nebeut implijet
Setu an termen a vez implijet gant Burev Europa evit ar Yezhoù Nebeut implijet. Ha koulskoude n'eo kevatal atav gant ur yezh vinorelaet evel ar galizeg hag a c'hell bezañ implijet kalz gant ur bern tud bemdez.
# Yezh en arvar

Lâret e vez emañ en arvar ur yezh pa van nebeut-tre a tud barrek warni ha pa ne vez ket desket ken gant ar vugale evel yezh kentañ.
Evit goût hag-eñ emañ en arvar ur yezh bennaket da vont da get e telc'her kont eus sifroù evel ar re-mañ:
* An niver a gomzerion (tud a ra ganti ha tud barrek warni);
* Oad an darn-vrasañ eus ar gomzerion;
* An dregantad a dud yaouank a vez desket hag implijet ar yezh-se gante.
Da skouer, en arvar emañ an ainoueg dre ma ne van nemet tro-dro da 300 den barrek warni evel yezh kentañ hag en o zouez n'eus nemet 15 bennaket a ra gantañ evel yezh-boas.
D'an tu all avat ez eus yezhoù evel re Indonezia a vez komzet gant meur a degad a viloù a dud met en arvar emaint evelatao abalamour ma ne ra ket ar re yaouank gante ken, met kentoc'h gant ar yezh vroadel, an indonezeg.
Ha koulskoude ez eus yezhoù gant nebeutoc'h a 100 den a ra gante hag a zo bev-buhezik c'hoazh rak yezh kentañ an dud ez int ha kelennet e vezont gant an darn vrasañ eus ar vugale.

## Un nebeud skouerioù

* Kouroneg (kourcheg)
* Ainoueg
* Livoneg
* Samieg
* Sorbeg
* Oudmourteg
* An darn vrasañ eus ar yezhoù e Norzhamerika a rae gante ar pobloù-orin (estreget an tslagieg pe an navac'hoeg).

## Gwelet ivez

* Politikerezh yezh
* Yezh varv

## Liammoù diavaez

* Terralingua
* Rosetta Project
* SIL
* Lec'hienn diwar-benn ar yezhoù en arvar
* Lec'hienn etrebroadel evit ar yezhoù en arvar
* Yezhoù pobloù-orin Amerika
* Lec'hienn ar Savadur evit ar Yezhoù en Arvar
# Yezh liessintezel

Gant ar yezhoniour stadunanatEdward Sapir (1884-1939 e voe impljet an termenoù sintezel ha liessintezel (saozneg : polysynthetic) evit ar wech kentañ er bloavezhioù 1920 evit deskrivañ yezhoù enne niver uhel a vorfemoù e pep ger. Kalz uheloc'h eo an niver a vorfemoù er yezhoù liessintezel evit er re sintezel.
Er yezhoù liessintezel e vez implijet alies ur ger hir-spontus hepken evit ober diouzh ur frazenn a-bezh er yezhoù n'int ket ken sintezel all, evel ar yezhoù dezrannel.

## Skouerioù

Meur a yezh liessintezel zo e Norzhamerika hag e Siberia : an inuktitut, ar mohawkeg, an ainoueg, ar yupikeg, ar tsalagi ('"tcherokeeg"), ar soraeg, al luoravetlan ("tchuktchieg") hag an kalaallisut ("groenlandeg") zo un nebeud anezho.

### Luoravetlan

* Ur familh yezhoù a zo komzet e Ledenez Kamtchatka eo.
Pemp morfem zo er ger-mañ :
          Təmeyŋəlevtəpəγtərkən
          tə-meyŋə-levtə-pəγt-ərkən
          1.SG.SUBJ-"meur-poan-benn"-IMP
Ur frazenn eo r brezhoneg: « Poan-benn spontus am eus » (Skorik 1961: 102)

### Kalaallisuteg

* Greunlandeg ar C'hornôg eo.
Daouzek morfem zo er ger-mañ :
          Aliikusersuillammassuaanerartassagaluarpaalli
          aliiku-sersu-i-llammas-sua-a-nerar-ta-ssa-galuar-paal-li
          dudi-reiñ-SEMITRANS-unan.mat.e-COP-lavaret.ma-REP-FUT-sur.met-3plSUBJ/3sgOBJ-met
Ar frazenn vrezhonek : « Koulskoude e lavarer ez eo un artist mat, met... »

## Kudennoù

Ret eo lavaret ne vez ket aezet atav lavaret hag-eñ ez eo ur yezh bennaket ur yezh liessintezel pe get kentoc'h evit ur yezh sintezel hepmuiken, rak diouzh un tu e c'hell bezañ diaes a-wechoù gouzout e pelec'h emañ ar bevennoù etre pep morfem, ha diouzh an tu all e c'hell ur yezh bezañ liessintezel war un dachenn yezhadurel resis, met nann sintetezel war un dachenn yezhadurel all. Disheñvel eo, da skouer, live sintezelezh ar verboù hag an anvioù er yezhoù Su Atabaskeg.

## Pennadoù kar

* Renkadur hervez ar vorfologiezh
* Yezh dezrannel
* Yezh sintezel
* Yezh daspegel
# Yarawareg

Ur yezh arawanek eus isskourr ar yezhoù yamamadiek eo ar yarawareg (jaruára, jarawara, yarawara) komzet gant 155 a dud e 7 kêriadenn en Amazonas e Brazil (2000).
Gwezhall e veze renket evel ur rannyezh yamamadiek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Yarovam Iañ

Hervez an Tanac'h e oa Yarovam((hebraeg: יָרָבְעָם Yārāḇə‘ām; gresianeg: Ἱεροβοάμ Hieroboam) mab Nevat, un Efratiad eus Sereda, ha Seroua. Ofisour oa e lez Salaun, roue Israel.
Treuzkaset e voe dezhañ gant Ahiya, profed eus Shilo komz Doue : « Ez an da zifregañ ar rouantelezh eus dorn, ha da reiñ dit dek meuriad. Ur meuriad en devo; abalamour d'am servijer David, hag abalamour da Jeruzalem, kêr bet dibabet ganin a-douez holl veuriadoù Israel.»
Rak, kounnaret oa Doue ouzh Salaun, « rak diheñchet oa bet e galondiouzh an Aotroù, Doue Israel », hervez 1R 11, 9.
Klask a reas Salaun lakaat Yarovam d'ar marv met tec'hout a reas hemañ da Egipt.
Pa varvas Salaun e vodas Rehovam, e vab ar bobl e Shec'hem . Dont a reas Yarovam davetañ evit kinnig un emglev. Nac'het e voe gant Rehovam.
« Ha setu, pa glevas holl Israel e oa distroet Yarovam, e kasjont d'e gervel d'an emvod, hag e rejont anezhañ roue war holl Israel ; ne voe o heuilh tiegezh David nemet meuriad Yehouda, e-unan. »
Ren a reas e Tirsa etre 931 KJK ha 910 KJK hervez Kentañ Levr ar Rouaned.
Bodañ a reas Rahovam « holl diegezh Yehouda ha meuriad Binyamin evit ober brezel da Yarovam met e voe dizaliet gant Shemaya, den Doue. (1R 11, 21-24).
Gant aon e tistrofe ar bobl da diegezh David ma kendalc'hjent da ober aberzhioù da Zoue Israel e Jeruzalemm e savas Yerovam idolennoù e Bet-El hag e Dan hag e lavaras d'ar bobl oc'h azeuliñ.(1R 11, 26-33).
« […] ne zistoas ket Yarovam diwar an hent fall, hag ez adkrogas dao ber, gant hiniennoù eus ar bobl, beleion an uhellec'hioù : an hini en deveze c'hoant, e veze karget e zorn, hag e veze beleg an uhellec'hioù. An dra-se a oa pec'hed tiegezh Yarovam, hag evit se e voe rasket, distrujet diwar c'horre an douar. »
Nadav, e vab, a renas war e lerc'h.
Hervez Kentañ Levr ar Rouaned e voe diskaret Nadav gant Baasha, mab Ahiya, en doa iriennet en e enep. Lazhet e voe Nadav gantañ ha diskaret holl diegezh Yarovam « hervez komz an Aotroù lavaret gant e servijer Ahiya, ar Shiloniad, en abeg da bec'hedoù Yarovam, en devoa graet en ur lakaat Israel da bec'hiñ hag hegasiñ an Aotroù, Doue Israel.»

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ "Jeroboam" e troidigezh Gwilh ar C'hoad, p 308
* ↑ {br}1R 11, 31-32, Troidigezh An Tour-Tan, eil levrenn, p 148
* ↑ {br}1R 12,20, Troidigezh An Tour-Tan, eil levrenn, p 150
* ↑ {br} 1R 13, 33, Troidigezh An Tour-Tan, eil levrenn, p 151
* ↑ 1R 15, 29-30, Troidigezh An Tour-tan, eil levrenn, p 154
# Yare

Ar Yare zo ur stêr eus Bro-Saoz, e Norfolk.
Eieniñ a ra er c'hreisteiz da Dereham e Norfolk. Redek a ra war-zu ar reter, tremen er c'hreisteiz da gêr Norwich, ma kej gant ar stêr Tiffey, ha redek pelloc'h war-zu Mor an Hanternoz. Pelloc'h e resev dourioù ar stêrioù Wensum, Chet, Bure ha Waveney. En em deurel a ra e Mor an Hanternoz e Gorleston-on-Sea e-kichen Great Yarmouth.
Bigi bihan a c'hall mont war ar Yare, eus ar mor betek Norwich. Gwechall e veze implijet kalz an hent-dour-se da gas marc'hadourezh eus Mor an Hanternoz betek Norwich.

## Anv

En amzer ar Romaned e oa anvet *Gariennus, hervez a lenner e Ptol II,3,4 : GARIENNO FLUVII OSTIA

## Notennoù

* ↑ A.L.F Rivet & Colin Smith : The Place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979. Embannadur 1982. pp. 366-367
# Yarl

Ur yarl , pe jarl, zo ur c'hont er yezhoù skandinavek.

## Yezhoù all

* earl e saozneg,

## Gerdarzh

Amprestet e voe ar ger gant Yeun ar Gov diwar ar ger jarl er yezhoù skandinavek, ha skrivet hervez an distagadur.

## Yarled

Anavezet eo yarled Lade, e Norvegia, yarled Orc'h, en Inizi Orc'h, ha yarled Manav.

## Pennadoù kar

* Birger Jarl
* Jon Jarl
# Yaroslavl

Yaroslavl (Ярослáвль e rusianeg) zo ur gêr eus Rusia, pennlec'h melestradurel Oblast Yaroslavl. Emañ 250 km er biz da Voskov.
Lakaet eo bet kalonenn istorel ar gêr war roll lec'hiennoù Glad ar bed gant UNESCO. Emañ Yaroslavl war lez ar Volga hag ar stêr Kotorosl. E 2016 e oa 606 703 a dud o chom enni.
# Yaracuy

Yaracuy zo unan eus stadoù Venezuela. San Felipe de Yaracuy eo ar gêr-benn.
# Yarled Møre

Yarled Møre (Mørejarl) a oa un dierniezh yarled c'halloudek er Grennamzer e Norvegia, da vare unvanidigezh ar vro. Rognvald Eysteinsson (Ragnvald Øysteinsson Mørejarl), a oa mignon ha skoazell d'ar roue Harald Iañ Norvegia, a oa unan eus kentañ yarled Møre. En amzer ar Vikinged e oa rouantelezhioù bihan e Norvegia. Un toullad anezho a voe unvanet gant ar roue Harald Iañ Norvegia goude Emgann Hafrsfjord e 872. Goude e e voe adrannet e rouantelezh gantañ ha roet douaroù d'e vibien ha yarled all.

## Notennoù

* ↑ Ragnvald Øysteinsson Mørejarl – utdypning (Store norske leksikon)

## Levrlennadur

* Koht, Halvdan Harald Hårfagre og rikssamlinga (1955)

## Pennad kar

* yarl
# Yardımlı

Yardımlı zo ur rayon eus Azerbaidjan, e gevred ar vro.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Azerbaidjan :
| Rayonoù | Abşeron · Ağcabədi · Ağdam · Ağdaş · Ağstafa · Ağsu · Astara · Babək · Balakən · Bərdə · Beyləqan · Biləsuvar · Cəbrayıl · Cəlilabad · Culfa · Daşkəsən · Füzuli · Gədəbəy · Goranboy · Göyçay · Göygöl · Hacıqabul · İmişli · İsmayıllı · Kəlbəcər · Kəngərli · Kürdəmir · Laçın · Lənkəran · Lerik · Masallı · Neftçala · Oğuz · Ordubad · Qax · Qazax · Qəbələ · Qobustan · Quba · Qubadlı · Qusar · Saatlı · Sabirabad · Salyan · Samux · Sədərək · Siyəzən · Şabran · Şahbuz · Şamaxı · Şəki · Şəmkir · Şərur · Şuşa · Tərtər · Tovuz · Ucar · Xaçmaz · Xızı · Xocalı · Xocavənd · Yardımlı · Yevlax · Zaqatala · Zəngilan · Zərdab |
| Kêrioù | Bakı · Gəncə · Lənkəran · Mingəçevir · Naftalan · Naxçıvan · Sumqayıt · Şəki · Şirvan · Şuşa · Xankəndi · Yevlax |
# Yarovam II

Hervez ar Bibl (2R 14,23-29) e voe Yarovam II (Jeroboam e troidigezh Gwilh ar C'hoad) roue Israel (Rouantelezh an norzh) etre 783 ha 743 kent JK.

## Daveoù

* ↑ (fr)Bible de Jerusalem, cerf, embannadur 1998, p 520
# Teseo

Teseo zo un anv-badez italianek, diwar anv an haroz gresian Theseüs.

## Yezhoù all

* Thésée, e galleg
# Terzhienn-ruz

An derzhienn-ruz zo ur c'hleñved a gouezh war ar vugale dreist-holl, etre 5 ha 10 vloaz, degaset gant ur vakterienn, streptokok ar strollad A, a ro pikoù ruz dezho, hag o laosk dinerzh.
# Terzo

Terzo zo un anv-badez italianek.

## Orin

Eus an anv latin Tertius, roet d'an trede mab. Heñvel eo orin an anvioù all Primo, Secondo, Quarto, Quinto, Sesto, Settimo, Ottavio, Nono ha Decimo.

## Tud

* Terzo Lori, partizan.

## Lec'hioù

* Terzo (Piemonte), kêr e Piemonte,
* Terzo d'Aquileia, ker e Friuli-Venezia Giulia.
# Terzolas

Terzolas zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
# Terzigno

Terzigno zo ur gumun eus Italia, e Meurgêr Napoli, e Campania.
# Terzo (Italia)

Terzo zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
# Terzo d'Aquileia

Terzo d'Aquileia (Tierç di Aquilee e friouleg, Ters e veneteg) zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia.
# Terzorio

Terzorio zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
# Tesco

Ur strollad gourmarc'hadoù breizhveurat eo Tesco.
Krouet e voe e 1919. E 13 riez disheñvel en em led rouedad Tesco hiziv an deiz, ouzhpenn er Rouantelezh-Unanet.
Load kefridiel Tesco
# Terzhienn-domm

An derzhienn-domm, terzhienn-alter a reer eus ur c'hleñved degaset gant bakteri ar Salmonella enterica serovar typhi a daper pa lonker boued pe evajoù, dour peurgetket, saotret gant kaoc'h.

## Anv

Meur a anv zo e brezhoneg d'ar c'hleñved-se : kleñved tomm ; terzhienn-alter ; terzhienn-alter & terzhienn-domm ; tifoid & terzhienn difoid ; tifoid & terzhienn difoidel.

## Levrlennadur

* (en) Longe, Jacqueline L. : Gale's Encyclopedia of Medicine. Farmington Hills (Michigan) : Gale Group, 2001 (ISBN 978-0-7876-5494-8)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) What you need to know about typhoid. Kavet : 05 Mae 24.

## Notennoù

* ↑ Feiz ha Breiz, 1907, p. 240.
* ↑ Geriadur Le Gléau, 1984, p. 3891-a
* ↑ Geriadur Al Liamm, 2014, p. 1486-a ; terzhienn-domm p. 792-a ne veneg ket typhoïde, ha n'emañ ket terzhienn-alter er bajenn-se.
* ↑ Geriadur Ménard, 2020, p. 1351-a.
* ↑ Geriadur ar Vezhekniezh. Ploveilh : Preder, 2024, p. 262.. Kavet : 05 Mae 24.
# Yezhoù dourouek

Un is-skourr eus ar yezhoù lekoek-nimbarek komzet e Nigeria, Kameroun, Tchad, su Soudan ha Republik Kreiz Afrika eo ar dourouek (duru).

## Gwelet ivez

* Yezhoù adamawek
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù elgonek

Un is-skourr eus ar yezhoù nilotek eo ar yezhoù elgonek.
Div yezh ez eus en is-skourr-mañ:
* Koupsabinyeg
* Sabaoteg

## Gwelet ivez

* Yezhoù kalendjinek
* Yezhoù nilez-saharek
# Yezhoù eselenek-youmanek

Ur skourr eus ar yezhoù hokanek eo ar yezhoù eselenek-youmanek (Esselen-Yuman) ennañ 10 yezh komzet e Mec'hiko hag er Stadoù Unanet.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
* Yezhoù eselenek
* Yezhoù youmanek

## Gwelet ivez

* Yezhoù hokanek
# Yezhoù edoek

Ur skourr eus ar Yezhoù benouek-kongoek, renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù edoek (edoid), ennañ 27 yezh, en o zouez an edoeg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù egiptek

Ur skourr eus ar yezhoù afrez-aziatek eo ar yezhoù egiptek, ennañ yezhoù komzet gwechall en Egipt :
* Kopteg
* Egipteg

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù eselenek

Ur skourr eus ar yezhoù hokanek eo ar yezhoù eselenek (Esselen) ennañ 1 yezh bet komzet gwechall e kreiz Kalifornia er Stadoù Unanet.

## Gwelet ivez

* Yezhoù hokanek
# Yezhoù etiopek

Un is-skourr eus ar yezhoù semitek ar su eo ar yezhoù etiopek, ennañ 12 yezh komzet en Etiopia.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
* Yezhoù etiopek an norzh
* Yezhoù etiopek ar su

## Gwelet ivez

* Yezhoù semitek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù dravidek

Ar yezhoù dravidek a zo anezhe ur familh-yezhoù enni ur 26 yezh bennaket komzet gant tro-dro da 200 milion a dud e kreisteiz India ha Sri Lanka dreist-holl. Kavet e vez un nebeud re ivez e lec'hioù zo eus Pakistan (brahweg), Nepal ha reter ha kreiz India. N'eus war a seblant liamm ebet etre ar yezhoù dravidek ha n'eus forzh peseurt familh-yezhoù all.
N'eo ket sklaer nag eus pelec'h e teu ar yezhoù dravidek na penaos int deuet da vezañ komzet el lec'hioù ma vezont kavet hiziv. Perzhioù boutin a vez kavet etreze hag ar yezhoù ouralek hag ar yezhoù altaek a c'hellfe dont diwar darempredoù etre ar yezhoù-se met n'eo ket ken sklaer e vefe ul liamm familh kenetreze.
Ul levezon bras en deus bet ar sañskriteg war ar c'hannadeg, ar malayalameg hag an telougoueg dreist-holl. Tostoc'h eo an tamileg eus ar yezh dravidek orin (kent-dravideg) dre ma'z eo bet levezonet nebeutoc'h gant ar sañskriteg.

## Listenn ar yezhoù dravidek

(e druz emañ ar yezhoù anavezet evel yezhoù broadel India):

### Yezhoù ar c'hreisteiz

* Tamileg
* Kannadeg
* Malayalameg
* Touloueg
* Todeg
* Koteg
* Korageg
* Badageg
* Kouroumbeg
* Ourajeg
* Kodaveg

### Yezhoù ar su-kreiz

* Telougoueg
* Gondeg
* Kondeg
* Mandeg
* Pengeg
* Kwieg
* Kouveg

### Yezhoù ar c'hreiz

* Kolameg
* Naikeg
* Pardjeg
* Gadabeg

### Yezhoù an hanternoz

* Brahweg (brahui)
* Kouroukeg (kurukh)

## Liammou diavaez:

* Geriadur dravidek etimologel.
* Ethnologue
# Yezhoù emberek

Emberek - :
| Douaroniezh: | Kolombia ha Panama |
| Renkadur genel: | Yezhoù tchokoek Emberek |
| Disrannadurioù: | — |
Ur skourr eus ar yezhoù tchokoek eo ar yezhoù emberek. Mont a ra d'e ober c'hwec'h yezh eus Kolombia ha Panamá. An harzoù etre ar yezhoù-se a zo diresis ha, hervez lod e tlefer komz kentoc'h eus ur c'hontinuom rannyezhel kentoc'h eget eus ur strollad yezhoù.

## Disrannadur ar yezhoù emberek

* Yezhoù emberek an norzh
** Embereg-Catio
** Embereg an norzh
* Yezhoù emberek ar su
** Embereg-Baoudo
** Embereg-Chami
** Epeneg
** Embereg-Tado
# Yezhoù eskimoek-aleutek

Eskimoek-aleutek - :
| Douaroniezh: | Biz Azia hag Amerika an norzh |
| Renkadur genel: | Ur fmilh vihan e norzh Eurazia |
| Disrannadurioù: | yezhoù aleutek Yezhoù Eskimoeg |
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù eskimoek-aleutek komzet e Kalaallit Nunaat(Greenland), Kanada, Alaska hag e lec'hioù zo eus Siberia. Er familh-se emañ diouzh an tu ar yezhoù eskimoek a reer inuktitut anezhe e norzh Alaska, Kanada ha Kalaallit Nunaat ha diouzh an tu all ar yupikeg e kornôg Alaska hag yuiteg hag an aleuteg e Siberia.
Setu penaos e vez renket ar yezhoù eskimoek-aleutek:
Yezhoù eskimoek-aleutek
    Yezhoù aleutek
       Aleuteg
          Rannyezhoù ar C'hreiz-Kornôg: Atkaneg, Attuaneg, Unanganeg, Beringeg (60-80 a gomzerion)
          Rannyezhoù ar Reter: Unalaskaneg, Pribilofeg (400 a gomzerion)
    Eskimoeg
       Yupikeg (10,000 a gomzerion)
       Alutiiq (pe Yupikeg Pleg-mor Habask) (400 a gomzerion)
       Yuiteg (pe Yupik Kreiz-siberek) (Inizi Chaplinon ha St Lawrence, 1400 a gomzerion)
       Naukaneg (70 a gomzerion)
       Sirenikeg (1 c'homzer)
       Inupik (pe inuiteg) (75,000 a gomzerion)
          Iñupiaq (northern Alaska, 3500 a gomzerion)
          Inuvialuktun (pe inuktuneg) (kornôg Kanada)
          Inuktitut (reter Kanada; gant inuktuneg, 24.000 a gomzerion)
          Kalaallisut (Kalaallit Nunaat, 47.000 a gomzerion)

## Daveoù

* Bernet, John W. An Anthology of Aleut, Eskimo, and Indian Literature of Alaska in English Translation. Fairbanks, Alaska: [s.n.], 1974.
* Conference on Eskimo Linguistics, and Eric P. Hamp. Papers on Eskimo and Aleut Linguistics. Chicago: Chicago Linguistic Society, 1976.
* Dumond, Don E. On Eskaleutian Linguistics, Archaeology, and Prehistory. [S.l: s.n, 1965.
* Fortescue, Michael D. Some Problems Concerning the Correlation and Reconstruction of Eskimo and Aleut Mood Markers. København: Institut for Eskimologi, Københavns Universitet, 1984. ISBN 87-87874-10-5
* Fortescue, Michael D., Steven A. Jacobson, and Lawrence D. Kaplan. Comparative Eskimo Dictionary: With Aleut Cognates. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks, 1994. ISBN 1-55500-051-7
* Marsh, Gordon H. The Linguistic Divisions of the Eskimo-Aleut Stock. 1956.
* Swift, Mary D. Time in Child Inuktitut: A Developmental Study of an Eskimo-Aleut Language. Studies on language acquisition, 24. Berlin: M. de Gruyter, 2004. ISBN 3-11-018120-7
# Timeo Danaos et dona ferentes

« Timeo Danaos et dona ferentes » zo ul lavar latin lakaet gant ar barzh latin Vergilius, en e veurgan Aeneis (II, 49) e genoù Laokoon, lavar hag a dalv kement hag « Aon am eus rak ar C'hresianed, ha pa vezont o reiñ profoù. » Dave a ra da vojenn Marc'h Troia, ha brudet e oa en amzer ma veze skignet ar sevenadur klasel er skolioù.
Implijet e vez hiriv dreist-holl d'ober anv eus promesaoù ar bolitikerien.

## Lennegezh

* E 2018, anv ar romant Greeks Bearing Gifts (Gresianed o tougen profoù) gant Philip Kerr, unan eus re diwezhañ ar rummad Bernie Gunther.

## Notennoù

* ↑ (la) The Latin Library
# Timin

An timin zo un nukleobazenn implijet e sintezenn ar proteinoù p'eo un elfenn eus an TDN.
Stumm an timin a genglot ouzh hini an adenin en TDN.
# Timișoara

Timișoara (roumaneg; Temesvár en hungareg, Temeswar en alamaneg; Темишвар/Temišvar e serbeg) a zo ur gêr vras e kornaoueg Roumania. 319 279 a dud a oa o vevañ enni e 2011, da lavaret eo an trede brasañ kêr eus ar vro. E-pad pell e oa ur gêr meur a bobl o vevañ enni, hag en XIX$^{vet}$ kantved da skouer eo an Alamaned a oa an niverusañ (54,57% e 1880), ha bremañ eo kalz disteroc'h o niver (1,37% hepken). Disteraet a-galz eo ivez an niver a Yuzevien (7% e 1930, 0,11% bremañ). An niver a Hungared a save da 5,12% e 2011. Er bloaz 1880 ne save an niver a Roumaned nemet da 13% eus an hollad, pa dapont 87% bremañ.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (ro) (en) (de) Lec'hienn ofisiel
# Timok

An Timok (serbeg ha bulgareg: Тимок; roumaneg: Timoc), anvet ivez Timok Bras (Велики Тимок pe Veliki Timok e serbeg, Timocul Mare e roumaneg), zo ur stêr e reter Serbia hag un adstêr d'an Danav war e lez dehoù. Dibenn red ar stêr a dalvez da vevenn etre Serbia ha Bulgaria.
E gwirionez ez eus un hollad meur a stêr anvet Timok doareet gant un anv-gwan. Adalek eien ar Svrljiški Timok betek kember ar Veliki Timok gant an Danav e tap 203 km a hed. Traoñienn an Timok zo anavezet evel Timočka Krajina, ur rannvro eus reter Serbia ma kaver ur bihanniver a roumanegerien.
An Timok Bras, pe Veliki Timok, a ya d'e ober ar stêrioù Beli Timok ("Timok Gwenn") ha Crni Timok ("Timok Du") a gember e Zaječar. Ar Beli Timok e-unan zo krouet gant ar stêrioù Svrljiški Timok ("Timor Svrljig") ha Trgoviški Timok ("Timok Trgovište") a gember e Knjaževac.
Ur 15 km bennak a-raok kemberañ gant an Danav ez a an Timok da verkañ ar vevenn etre Bulgaria ha Serbia. Kember an div stêr eo al lec'h norshañ eus Bulgaria ha pa n'emañ nemet en 28 m a uhelder a-us live ar mor (Mor Du) ez eo al lec'h izelañ e Serbia.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Timor

Timor zo unan eus inizi enezeg Indonezia, er reter.
Rannet eo enez Timor e div lodenn : stad dizalc'h Timor ar Reter ha Timor ar C'hornôg, zo un tamm eus proviñs indoneziat Nusa Tenggara Timur. En holl en em astenn an enezenn war 30 777 km $^2$. Dont a ra an anv Timor eus ar ger indonezek timur, a dalvez kement ha « reter », rak e reter un aridennad inizi emañ.
Er c’hreisteiz hag er gevred emañ Aostralia, en tu all da Vor Timor. Er gwalarn emañ enez Sulawesi, en tu all da Vor Banda. Hag er c’hornôg emañ inizi Sumba ha Flores, en tu all da Vor Savu.
Kupang el lodenn gornôg ha Dili el lodenn reter eo ar c’hêrioù brasañ. Goloet e oa enez Timor gant koadegi trovanel gwechall met kalz a wez zo bet diskaret.
Yezhoù malayek-polinezek a gomzer en enezenn. E Timor ar Reter eo ofisiel an tetoumeg hag ar portugaleg hag e Timor ar C’hornôg eo ofisiel an indonezeg.
a vo kavet e Wikimedia Commons.