OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ervrezhell

Ervrezhell :
| An ti-kêr. ||
| Bro istorel | Bro Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Arondisamant Felger-Gwitreg |
| Kanton | Gwerc'h-Breizh |
| Kod kumun | 35005 |
| Kod post | 35130 |
| Maer Amzer gefridi | Thomas Bardy 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Bro Maen ar Boudiged |
| Lec'hienn Web | http://www.arbrissel.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 299 ann. (2020) |
| Stankter | 65 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 55′ 39″ Norzh 1° 18′ 11″ Kornôg / 47.9275, -1.3031 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 75 m bihanañ 52 m — brasañ 82 m |
| Gorread | 4,62 km² |
| Ervrezhell ||
| kemmañ |
Ervrezhell pe Ervezel (Arbrissel e galleg, Arbeczèu e gallaoueg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

* Marc'helleg-Roperzh,
* Gwisec'h,
* Radenez,
* Rester,
* Moc'heg.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 15 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,76% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Lazhet e voe ur serjant eus ar gumun e Marcoing (departamant Norzh, Bro-C'hall) d’an 10 a viz Even 1940.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Intron-Varia, XI$^{vet}$ ha XII$^{vet}$ kantvedoù.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

279 annezad e 2010.

### Emdroadur 1962-2010

Niver a annezidi

## Tud

* Robert d'Arbrissel, pe Roparzh Ervezel, manac'h

## Skridoù brezhonek

* Notennoù da dresañ danevell-buhez Roparzh Ervezel savour abati Fontevraod, gant Théophile Jeusset, Al Liamm (niverennoù 102).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Kentañ meneg eus Ervezel e Notennoù da dresañ danevell-buhez Roparzh Ervezel savour abati Fontevraod, gant Théophile Jeusset, Al Liamm (niverennoù 102), 1964. Adkemeret e Goueler kelt, deiziadur ar sent, Tad Turiaw, Preder, 1970, ha Dictionnaire breton-français Roparz Hemon 1978, ha 1993. Deuet da vezañ Ervrezhell, en adembannadur ar Goueler kelt, deiziadur ar sent e 1990, hag adkemeret e Kartenn Breizh e brezhoneg, embannet gant Ofis ar Brezhoneg e 2003, ha Geriadur Hemon-Huon 2005.
* ↑ (fr) Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Ervoan a Gerarvor

Ervoan a Gerarvor oa un troour brezhonek.

## Troidigezhioù
### Embannet war Le Courrier du Finistère

* 1889 : Er Vrumenn, diwar Dans le brouillard gant Armand Dayot.
* 1890 : Kastiz Kougourdan enn eur vag-nij, diwar Le supplice du ballon gant Eugène Mouton.
* 1891 : Ar c'henta pense, diwar Péri en mer ! gant Gustave Toudouze (1890).

## Notennoù

* ↑ Adalek an niverenn 586, 18 a viz Gouhere.
# Ervored

Ervored :
| An ti-kêr. ||
| Anv gallaouek | Aèrbrey |
| Anv gallek (ofisiel) | Erbrée |
| Bro istorel | Bro-Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Felger-Gwitreg |
| Kanton | Gwitreg |
| Kod kumun | 35105 |
| Kod post | 35500 |
| Maer Amzer gefridi | Michel Errard 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Gwitreg Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Gwitreg |
| Lec'hienn Web | https://www.erbree.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 734 ann. (2020) |
| Stankter | 49 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 05′ 59″ Norzh 1° 07′ 24″ Kornôg / 48.0997222222, -1.12333333333 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 123 m bihanañ 70 m — brasañ 163 m |
| Gorread | 35,52 km² |
| Ervored ||
| kemmañ |
Ervored (Erbrée e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.

## Anv

* Erwan Vallerie ː Arbraio, 1049; Erbreacensis, 1104; Arbreia, 1197; Erbreia, 1210

## Ardamezioù

En sabel e zaou leon kudennek penn ouzh penn en argant, o zougen ouzh kondon ur skoedig en argant karget gant teir rodig-kentr en argant

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 73 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,31% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 8 a viz Even 1944 e voe taolet un nijerez Focke-Wulf 190 A eus an aerlu alaman (Luftwaffe) d'an diaz e "Lorière" en Ervored gant kirri-nij chaseal-bombezañ Mustang eus an United States Army Air Forces.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Daou soudard a varvas.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Varzhin.
* Ar c'hastell.
* Kastell Les Nétumières.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Karg |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | René Blandeau | |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Jacques Lévêque | Kontaouer |
| Meurzh 2014 | Mae 2020 | Pierre Billot | Retredad |
| Mae 2020 | → bremañ | Michel Errard | Retredad |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

| d'Argentré, aotrounez du Taillis | en argant e groaz pavek en glazur |
| d'Erbrée, aotrounez ar barrez se | En argant e deir rodig-kentr en sabel |

## Levrlennadur

* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Geriadur Hemon-Huon, 2005.
* 1 2 (fr) Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Pertes Luftwaffe
* ↑ (fr) Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)« Municipales à Erbrée. Pierre Billot élu maire », Ouest-France, 3 avril 2014.
# Erw y Ddafad-ddu

Erw y Ddafad-ddu (Erv an Dañvad du e brezhoneg) zo ur gern e menezieg Aran Fawddwy e hanternoz Kembre.
# Erwan-Vari Gwazdoue

Erwan-Vari Gwazdoue :
| Anv ofisiel | Yves-Marie Goasdoué |
| Obererezh | Barzh |
| Ganedigezh | d'ar 15 a viz Genver 1871 e Rospezh, Treger |
| Marv | d'an 19 a viz Meurzh 1938 e Plistin, Treger |
| Yezh skrivañ | Brezhoneg |
| Oberennoù pennañ ||
| Kanaouenno en yez Treger ||
| kemmañ |
Erwan-Vari Gwazdoue, ganet d'ar 15 a viz Genver 1871 e Rospezh, e-kichen Lannuon, e Treger, ha marvet d'an 19 a viz Meurzh 1938 e Plistin, oa ur beleg hag ur barzh.
Person e voe, e Koadoud, Logivi-Plougraz ha Plistin.

## Oberennoù
### Barzhoneg

* D'ar Bleuniou, moullet e-barzh Feiz ha Breiz, Mae 1938, p. 135

## Levrioù

* Kanaouenno en yez Treger, Moulerez Sant-Gwilherm, 1909
* Gwerz an den evuruz Charlez Blez, Moulerez Sant-Gwilherm, 1913

## Notennoù

* ↑ Kanaouenno en yez Treger
* ↑ Gwerz an den evuruz Charlez Blez
* Sellet er Wikimammenn : Erwan-Vari Gwazdoue.
# Erwan

Erwan zo un anv-badez brezhonek. Dont a rafe eus Eudon, un anv kozh, ha kar eo d'an anv-badez gallek Yves, hervez Frañsez Falc'hun da skouer. Penn meur Erwan Helouri, deuet da vezañ sant Erwan ha sant paeron Breizh er XIV$^{vet}$ kantved, Ivo e anv-badez e latin hag Yves e galleg, en deus lakaet an daou anv da dostaat an eil ouzh egile bepred.
Kalz stummoù brezhonek all anezhañ a zo. Roet e vez kalz d'ar baotred abaoe eil lodenn an XX$^{vet}$ kantved e Breizh hag er broioù gallek dreist-holl.
Lidet e vez d'an 19 a viz Mae. Un deiz gouel eo e Breizh pe e-touez Bretoned Pariz abaoe deroù an XX$^{vet}$ kantved. Gwelet e vez an deiziad-se gant lod evel Gouel broadel Breizh, diwar skouer Gouel Sant Padrig en Iwerzhon, Gouel Dewi e Bro-Gembre pe c'hoazh Deiz Sant Jordi e Katalonia. Diwar Gouel Sant Erwan eo bet savet Gouel Breizh gant rannvro Breizh, aozet ganti bep miz Mae.

## Stummoù e-leizh

Setu stummoù all eus an anv Erwan :
* Érwan, Erwann, Érwann, Erwane, Eroan, Ervoan, Ervan, Earwinn, Herwan, Herwann, Aerwan, Urvoan
* Even, Ewen, Ewan, Evan, Eon, Eozen, Euzen, Usen, Izoenn
* Ivon, If, Ivi, Yvi, Von, Bon, Iwan (ur stumm kembraek eo kentoc'h), Ivenn, Nounn
* Iouenn, Ieun, Ioen, Yeun, Yoen, Youen, Youenn, Youwain, Youn, Cheun hag all
Berranvioù zo ivez : Bonik, Nounik, Vonig, Youennig, Ifig...

## Stummoù gwregel

* Erwana hag Erwanez, diouzh Erwan
* Youna ha Youena, diouzh Youen
* berranv : Vonig

## E yezhoù all

* Ivo e latin ha yezhoù all Europa
* Yves e galleg
* Ives e saozneg
* Evo

## Tud brudet
### Breizh

* Erwan ar Menga, anv-pluenn ar skrivagner Joseph Auffret
* Erwan ar Moal, skrivagner
* Erwan Berthou, skrivagner ha barzh
* Erwan Bouroullec, dezigner
* Erwan Hamon, talabarder
* Erwan Evenou, skrivagner ha yezhour
* Erwan Hupel, skrivagner ha troour
* Erwan Keravec, soner
* Erwan Jozef a Gergelenn a Drevareg, moraer
* Erwann Kermorvant, sonaozer filmoù
* Erwan Kervella, skrivagner
* Erwan Le Breton, senarioour bannoù-treset
* Erwan Le Saëc, treser bannoù-treset
* Erwan Manac'h, melldroader
* Erwan Quintin, anv daou zen :
** Erwan Quintin (melldroader)
** Erwan Quintin (soner)
* Erwan Roparz, soanzer ha soner binioù skos
* Erwann Surcouf, treser bannoù-treset
* Erwan Tabarly, merdeer ha skiper
* Erwan Tymen, liorzhour
* Erwan Vallerie , skrivagner

#### Anvioù-badez kevrennek

* Erwan-Vari Gwazdoue, barzh
* Jakez-Erwan Mouton, skrivagner
* Yann-Erwan Broudig, bredelfennour

### Bro-C'hall

* Erwan Bergot, milour, skrivagner ha kazetenner
* Erwan Bérot, c'hoarier rugbi XV
* Erwan Pain, c'hoarier hoke sar skorn
* Erwann Le Péchoux, iskrimer
* Erwan Le Morhedec, alvokad ha bloger
* Erwan Castex, lesanvet Rone, sonaozer elektronek
* Erwan Dianteill, denoniour ha sokiologour

### Suis

* Erwan Käser, skier

## Sevenadur

* Erwan et compagnie, film suis (2004), hag e heuliad Erwan et plus si affinités (2012) sevenet gant Marc Décosterd e 2012
* Sant-Erwan, ur bier
* Gouel Erwan pe Gouel Breizh, gouel broadel ar vro deuet da vezañ un hollad abadennoù ha festoù bep miz Mae meret gant Rannvro Breizh
# Ervillers

Kumunioù Frañs :
| Anv | Ervillers |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Sud Arrageois |
| Kanton | Croisilles |
| Kod INSEE | 62306 |
| Kod post | 62121 |
| Maer | |
| Amzer-gefridi | |
| Gorread | 7,13 km² |
| Led | 50° 09' 42" Norzh |
| Hed | 02° 49' 28" Reter |
| Uhelder kreiz | 98 m |
| Uhelder bihanañ | 77 m |
| Uhelder brasañ | 115 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 388 (2007) |
| Stankter | 53 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Ervillers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia:
** preizhet e voe ar gêriadenn gant ar Brusianed e miz Du 1870.
** Ervillers a zo bet unan eus tachennoù Emgann Bapaume e 1871 e-pad ar Brezel etre Bro-C'hall ha Prusia (1870-1871), d'an 2 ha d'an 3 a viz Genver 1871.

### XX$^{vet}$ kantved

* Brezel-bed kentañ: distrujet e voe iliz katolik Sant Varzhin, bet savet en XVI$^{vet}$ kantved, e 1917; roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Erwan Evenou

Erwan Evenou :
| Anv ofisiel | Yvon Évenou |
| Obererezh | Yezhour, skrivagner |
| Ganedigezh | d'ar 14 a viz C'hwevrer 1940 en Aljer, Aljeria |
| Marv | d'ar 25 a viz Ebrel 2020 |
| Yezh skrivañ | Brezhoneg, galleg |
| Enorioù | Palmes académiques, Priz Langleiz e 1992 |
| kemmañ |
Erwan Evenou (ez-ofisiel:Yvon Évenou), ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1940 en Aljer, marvet d'ar 25 a viz Ebrel 2020, zo yezhour, skrivagner brezhonek ha skrivagner gallek. Bet eo ivez kelenner saozneg ha brezhoneg, hag emsaver sindikadel, yezhel ha politikel. Bevet en deus en Aljeria e-pad darn e yaouankiz, evel ma kont en e romant diazezet war e vuhez. Skoliad eo bet e SADED. Kelenn a reas saozneg e skolaj ar Faoued a-raok mont da Aljeria da gelenn ha dont da gelenner brezhoneg pa voe tapet gantañ ar c’h-CAPES brezhoneg. Goude-se e voe anvet da enseller brezhoneg evit an eil derez war-lerc’h Pierre Bernard.
Div wech e voe medalennet gant an Ordre des Palmes académiques.
Unan hepken eus e dud-kozh a oa breton.

## Labour emsavel

War un dro gant e labour er sindikad SNI-PEGC e voe unan eus emsaverien bennañ Unvaniezh Demokratel Breizh. Bet eo sekretour Galv (e galleg: « comité d'action progressiste pour la langue bretonne ») er bloavezhioù 1970. Gant e skipailh voe aozet ar gerzhadeg a voe e 1971 etre Ploue hag an An Oriant. En noz kent e voe lojet an dud er Faoued.
E-pad pell en doa graet war-dro skol gouren ar Faoued, bet krouet gantañ pell zo, er barrez m'edo o chom.

## E skridoù

Evel ezel eus Unvaniezh Demokratel Breizh e savas meur a bennad evit kelaouennoù ar strollad, ken e galleg evit Le Peuple breton, ken e brezhoneg evit Pobl Vreizh hag ivez evit Al Liamm, dreist-holl ur pennad "kleiz ha Breizh", a zo a dalvoudegezh vras.
Embannet en deus ivez ul levr barzhonegoù, tri romant e brezhoneg, ur romant e galleg hag ur studiadenn e galleg a-zivout ar brezhoneg en deskadurezh hag er vuhez foran.

## Levrioù

* 1972 : 'Benn Gouloù Deiz, barzhonegoù, embannet gant UDB, Brest.
* 1987 : Studi fonologel brezhoneg Lanijen, tezenn a-zivout brezhoneg Lannejenn.
* 1991 : Nikolazig ar broioù tomm, romant, Mouladurioù Hor Yezh (Priz Langleiz).
* 2000 : La langue bretonne en quête de légitimité dans l'éducation et la vie publique, Keltia.
* 2007 : Pardon sant Fiag, romant, embannet gantañ e-unan.
* 2013 : Le coq, l'hermine et le croissant, romant e galleg, embannet gantañ e-unan.
* 2018 : Bugale milliget ar baradoz kollet, romant, Al Liamm.

## Pennadoù

* 1967 : Kudennoù an isdiorreadur en Aljeria, Areizh 01, Preder
* 1985 : Oppositions de longueur vocalique et formes canoniques dans le breton de Lanvenegen (canton du Faouët), La Bretagne Linguistique niv. 1, Brest
* 1988 : La proposition dite relative dans le breton de Lanvénégen, La Bretagne Linguistique niv. 4, Brest, pp. 121-129
* 1989 : Description phonologique du breton de Lanvénégen, Klask 1, Roazhon, PUR, pp. 17-55
* 1991 : Breton et culture bretonne dans l’éducation nationale, La Bretagne Linguistique niv. 8, Brest

## Liamm diavaez

* (fr) Erwan Evenou (1940-2020).Pied-noir, Algérien et Breton

## Notenn

* ↑ Erwan Evenou (1940-2020): Pied noir, Algérien, Breton par choix
# Goteg

Ur yezh varv eo ar goteg (*gutisko razda), ur yezh c’hermanek a veze komzet gant ar C’hoted. Bleuniañ a reas er VIvet kantved, goude diskar an Impalaeriezh roman, pa veze ar Wizigoted o ren war Iberia, Septimania (kreisteiz Galia) hag Italia. Aet eo da get, met dedennus-bras eo e studi evit ar yezhourien. Kar a-bell eo d’ar yezhoù germanek zo bremañ, evel ar saozneg pe an alamaneg.
N’eus nemet un dek bennak a skridoù e goteg, met testenioù a bouez int rak bez int ar skridoù koshañ zo en ur yezh c’hermanek bennak. An hini brudetañ eus ar skridoù-se eo al Levr Arc’hant (Codex Argenteus) , zo ennañ un tamm bras eus ar pevar aviel.
Gounezet e voe ar C’hoted d’ar feiz kristen gant Wulfila, ur misioner deuet eus Kergustentin. Ar skridoù kentañ e goteg a rae gant ul lizherenneg a veze implijet gant ar pobloù germanek ar runoù. A-raok d’ar C’hoted treiñ da gristenien, e raent gant runoù. Al lizherenneg c’hotek-se n’he deus netra da welet gant ar font Fraktur, anvet a-wechoù goteg, a veze implijet evit skrivañ an alamaneg etre ar XVIvet hag an XX$^{vet}$ kantved.
Anavezet eo ar goteg dre ar pezh a chom eus un droidigezh eus ar Bibl, er IVe kantved. Ar yezh nemeti eo a anavezomp e-touez yezhoù germanek ar reter. Ar re all, evel ar burgondeg pe ar vandaleg n’anavezomp diouto nemet un nebeud anvioù divoutin.
Ur yezh c’hermanek eo ar goteg, da lavaret eo unan eus ar yezhoù indezeuropek. Bezañ ez eo ar yezh c’hermanek koshañ testeniekaet. Met n’eus diskennad ebet anezhañ. Eus ar IVe kantved eo ar skrid gotek koshañ. Kregiñ a reas ar yezh-se da vont war ziskar e-kreiz ar VIvet kantved, goude drouziwezh ar Wizigoted gant ar Franked, ha goude ma teujont da vezañ katoliked ha d’ober gant al latin. Derc’hel a reas ar Wizigoted d’ober ganti el ledenez iberek betek an VIIIvet kantved. Ha lenn a reer, dindan bluenn ur Frank, Walafrid Strabo, e veze kaozeet c’hoazh e genoù ar stêr Danav hag e Krimea, betek an an IX$^{vet}$ kantved. Ur yezh anvet goteg Krimea a voe kavet e Krimea gant ur c’hannad eus Flandrez, Ogier de Busbecq, er XVII$^{vet}$ kantved. Merzout a reas ar c’hannad e oa heñvelderioù etre ar yezh-se hag an nederlandeg. Met n’eo ket sur e vije goteg Krimea un diskennad d’ar goteg kozh.

## Gwelet ivez

Burgondeg Goteg Krimea Goted Yezhoù germanek
# Goted

Unan eus pobloù german ar reter e oa ar C’hoted. En e levr Getica (tro 551), an istorour Jordanes a embanne e oa ar c'hoted a orin eus su Skandinaviamet n'eo ket prouet anat c'hoazh. Moarvat ez eo o anv a adkaver en anvioù-lec’h Göteborg, Götaland ha Gotland, e Sveden.
Ur bobl anvet ar Gutones – marteze ar c'hoted kentañ – a ouier gant prouennoù arkeologel e oant o vevañ e traoñ ar stêr Vistula er 1añ kantved. En Eil kantved ar sevenadur Wielbark a emled war-zu ar su hag ar Mor Zu ar pezh a vefe bet un divroañ c'hotek. Ar C’hoted e voe ar re gentañ, e-touez ar C’hermaned, oc’h argadiñ an Impalaeriezh roman e 267. Met kannet e voent a-benn ar fin, rankout a rejont kilañ hag adtreuziñ ar stêr Danav e 271. Lod anezho, re ar c’hornôg (ar Wizigoted), a savas ur rouantelezh eno, e Dakia, tra m’en em ziazezas Goted ar reter (an Ostrogoted) pelloc’h, war aod norzh ar Mor Du.
Kaozeal a raent goteg, ur yezh c'hermanek zo marv pell zo, met zo anavezet mat a-walc'h dre ma voe lakaet dre skrid ha dre ma voe troet ar Bibl enni.
Adunanet e voe ar C'hoted e-pad ur pennadig er VIvet kantved, dindan roue an Ostrogoted Teodorig Veur, a voe lezroue ar Wizigoted ivez e-doug un ugent vloaz bennak.

## Gwelet ivez

* Wizigoted hag Ostrogoted
* Goteg
* Goteg Krimea
# Gotha

Gotha a zo ur gumun e Stad dieub Thüringen (Alamagn).
# Gotland

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Gotland zo un enezenn eus ar Mor Baltel, er reter da aod Sveden. An enezenn vrasañ eus ar Mor Baltel eo, dezhi ur gorread a 2 967,77 km². Ur gontelezh hag ur broviñs istorel eus Sveden eo ivez.
Visby eo ar gêr vrasañ war an enezenn, ur gêr gozh anezhi, savet en Xvet kantved, da vare Kevre an Hansa. Lakaet eo bet war roll glad ar bed gant an Unesco.
Gant un nebeud enezennoù bihan (Fårö, Stora Karlsö, Lilla Karlsö ha Gotska Sandön) ez a d’ober kontelezh Gotland. Distank a-walc’h eo an annezidi (60 124 a dud e 2020, stankter ar boblañs 20,26). Bevañ a reont diwar sevel loened, pesketa ha gounit koadoù, ha pouezus eo an touristerezh ivez.
Evel inizi all er Mor Baltel (Öland e Sveden, Saaremaa ha Hiiumaa en Estonia) ez eo Gotland ur bladenn uhelik a-us ar mor ha tevennoù serzh zo a-hed an aod.
En enez Gotland e veze kaozeet gwechall henc'hutneg, ur yezh skandinavek aet da get bremañ.

## Pennad kar

* Proviñsoù Sveden
# Gott mit uns

Gott mit uns (Doue ganimp) zo ur frazenn voutin en Alamagn. A-wechoù e vez liammet ouzh an arme alaman adalek an Impalaeriezh alaman betek dibenn an Trede Reich. Koulskoude eo kalz koshoc'h an orin anezhi peogwir eo ster an anv hebraek Immanuel a zo er Bibl. Goude an eil brezel-bed e veze skrivet alies war an dismantroù.

## Orin

Nobiscum deus (Doue ganimp) a oa ur youc'h-brezel e dibenn an Impalaeriezh roman hag Impalaeriezh Bizantion.
Er XVII$^{vet}$ kantved e voe implijet evel ger-tremen, en arme Gustav Adolf, en emgannoù Breitenfeld (1631), Lützen (1632) ha Wittstock (1636) er Brezel Tregont Vloaz.
E 1701, pa voe kemmet e ardamezioù gant roue Prusia, Frederig I$^{añ}$ Prusia, e voe skrivet Gott mit uns warne.

## Liamm diavaez

* Gott Mit Uns hervez an Time Magazine
# Goteg Krimea

Goteg Krimea a oa ur yezh c’hermanek a veze komzet e kreisteiz Krimea, moarvat war-dro Mangup, betek an XVIII$^{vet}$ kantved.
Anavezet eo dre ul lizher gant Ogier de Busbeq, ur c'hannad eus Flandrez a weladennas ar rannvro e-pad ar XVI$^{vet}$ kantved. Ennañ e kaver pevar-ugent ger hag un nebeud frazennoù berr.
Gresian e oa kelaouer Busbeq ha n'eur ket sur penaos e veze distaget ar gerioù a ro deomp, met un darn anezho a seblant bezañ gotek. Da skouer e ada (vi) ar [jj] germanek a oa bet kreñvaet e [d], ur fiñvadenn na vez kavet nemet e yezhoù germanek ar reter.

## Liammoù diavaez (e saozneg)

* Gothic vocabulary
* Gothic grammar
* lizher Busbeq, e Latin

## Gwelet ivez

Burgondeg Goted Yezhoù germanek
# Gotham (stirad skinwel)

Gotham zo ur stirad skinwel drama hag igounier stadunanat sevenet gant Bruno Heller, produet gant Warner Bros. Television ha diazezet war tudennoù embannet gant DC Comics hag a zeu eus ar frañchiz Batman. Enno e vez adkavet dreist-holl an igounier James Gordon ha Bruce Wayne. Ar stirad skinwel a oa bet skignet evit ar wech kentañ d'an 22 a viz Gwengolo 2014, hag echuet e voe d'ar 25 a viz Ebrel 2019. Aktourien ar stirad skinwel eo Ben McKenzie evel Jim Gordon ha David Mazouz evel Bruce Wayne. Ar stirad skinwel a oa bet soñjet evel un displegadenn eus yaouankiz Gordon er Gotham City Police Department. A-benn ar fin e oa bet ouzhpennet tudenn Bruce Wayne hag orinoù istor darn eus tud vil bed Batman, evel ar Penguin, Riddler, Catwoman, Poison Ivy, Scarecrow, Mr. Freeze, Hugo Strange, Solomon Grundy, Ra's al Ghul, Nyssa al Ghul, Bane hag ar Joker.
# Gotse Deltchev

Gotse Deltchev (bulgareg: Гоце Делчев, Goce Delčev) a oa un emsaver bulgar, bet ganet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1872 e Kilkís ha marvet d'ar 4 a viz Mae 1903 e Banitsa. E penn kentañ an XX$^{vet}$ kantved e oa e-touez izili veur an Aozadur Diabarzh Dispac'h Makedonia, ur strollad a oa e bal tennañ Makedonia ha rannvro Adrianople diouzh beli an Impalaeriezh otoman.
Ganet eo bet Gotse Deltchev e Kilkís, ur gêr a Vakedonia ma veze komzet bulgareg. E Thessaloniki e kendalc'has gant e studioù en ur skol vugarek. E 1891 ez eas da Skol-vrezel Sofia e-lec'h ma reas anaoudegezh gant kalzik a stourmerien, broadelourien ha sokialourien anezho. Abalamour d'e vennozhioù dispac'hus e voe skarzhet kuit Deltchev eus ar Skol-vrezel e 1894, ur mizvezh a-raok bezañ achu gant e studioù.
Dibab a reas neuze distreiñ da Vakedonia ha mont da skolaer. O kelenn e skol Chtip en em gavas gant Damian Grouev a drec'has warnañ da gemer perzh en Aozadur Diabarzh Dispac'h Makedonia (ADDM). Goude bezañ bac'het ur mizvezh e 1896 ez eas d'ober e annez e Sofia, kêr-benn Priñselezh Bulgaria. Eno e chomas c'hwec'h vloavezh gant Gyortche Petrov, o klask aozañ an ADDM ha kaout skoazell digant ar gouarnamant bulgar. Anat e oa pal an aozadur: dont a-benn da aozañ un emsavadeg. Evit en ober e krouas Gotse Deltchev tchetaoù, da lavarout eo strolladoù armet aozet dre rannvro.
Estreget an ADDM a oa o stourm war tachenn Makedonia ha Trakia. Diaes e voe d'an holl anezho en em glevout pa voe anv eus an emsavadeg; hogen e 1903 e voe dibabet kregiñ ganti evit an hañv. E seizh gwellañ a reas Gotse Deltchev a-benn hec'h aozañ, o vont a gêr da gêr gant emsaverien all evel Grouev. Goulenn a reas ober chouanerezh, evit ober berzh koulz hag evit gwareziñ ar boblañs.
E deroù miz Mae 1903 e kemeras penn an hent war-du menez Slavyanka, war an tiriad otoman, a-benn emvodañ gant pennoù bras rannvro Serres. Hogen gouezet e vo gant an Otomaned a aozas spioù-brezel dezhañ: d'ar 4 a viz Mae 1903 e voe lazhet Gotse Deltchev ganto.
Daou vreur dezhañ a varvas da-geñver an emsavadeg a voe mouget dindan dek devezh e penn kentañ miz Eost. Gotse Deltchev zo un haroz bulgar anezhañ peogwir e oa stag e stourm ouzh an hini evit adunvaniñ Bulgaria (e 1878 e oa bet rannet tiriad Bulgaria e tri: Priñselezh Bulgaria, Roumelia ar Reter ha Makedonia). Un haroz makedoniat eo deuet da vezañ ivez goude an Eil Brezel-Bed, pa glaskas Yougoslavia brudañ identelezh Makedonia, ur republik emren nevez dezhi. Abaoe ez eus savet reuz alies etre Bulgaria ha Republik Makedonia en abeg d'e hêrezh, bulgar pe makedoniat anezhi.
# Gottasecca

Gottasecca (Botasëcca e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
En-dro dezhi emañ Cairo Montenotte, Camerana, Castelletto Uzzone, Dego, Monesiglio, Prunetto ,Saliceto.