OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Galop (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen galop evit deskrivañ ur pas e div amzer kaset da-benn en ur vont en avant ("war-raok"), en arrière ("a-dreñv") pe à la seconde ("a-gostez") tro-dro d'ur sal.
Da skouer, en oberenn varrez "Cendrillon" ("Luduenn") gant Louis Duport: "Acte III, Premier galop, presto".
# Gris

Al liv gris (distagadur IPA: ['gri:s]) zo ur c'hemmesk gwenn ha du. Hervez ar c'hementad eus an eil hag egile, e vez sklaer pe sklaeroc'h al liv gris. Pa vesker daou liv enebet (glas hag orañjez, pe melen ha limestra) e kaver liv gris ivez.
Skrivañ a reer gris evit an anv-gwan ha griz evit an anv-kadarn, ar griz.

## Anvioù all

Lavarout a reer ivez "louet" evit al liv-se (ur ger keltiek eo "louet" tra m'eo bet amprestet "gris" digant ar galleg), ur ger hag a gaver ivez evel anv-tiegezh.
E brezhoneg e vez graet ivez gant ar ger "glas" (dreist-holl evit ar blev, koulz tud ha loened: «blev glas un den kozh, ur gazeg c'hlas»).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Livioù | Roll al livioù :
| Gwenn #ffffff | Arc'hant #c0c0c0 | Gris #808080 | Du #000000 |
| Ruz #ff0000 | Orañjez #ffa500 | Melen #ffff00 | Gwer #00ff00 | Cyan #00ffff | Glas #0000ff | Indigo #4b0082 | Mouk #7f00ff |
| Magenta #ff00ff | Olivez #808000 | Gell #954535 | Turkez #008080 | Roz #ffc0cb |
# Grisaleña

Grisaleña zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 59 (2023).
# Grisbok Sharpe

Grisbok Sharpe :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Antilopinae |
| Genad : | Raphicerus |
| Anv skiantel ||
| Raphicerus sharpei Thomas, 1897 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Grisbok Sharpe (Raphicerus sharpei) a zo un antilopenn vihan hag a vev e su ha reter Afrika.
# Grisbok ar C'hab

Grisbok ar C'hab :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Antilopinae |
| Genad : | Raphicerus |
| Anv skiantel ||
| Raphicerus melanotis Thunberg, 1811 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Grisbok ar C'hab (Raphicerus melanotis) a zo un antilopenn vihan hag a vev e Suafrika.
# Grived

Grived :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Chlorocebus |
| Anv skiantel ||
| Chlorocebus aethiops Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar grived (Chlorocebus aethiops) a zo ur marmouz hag a vev e reter Afrika (Soudan, Etiopia, Eritrea ha Djibouti).

## Annez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gripi (kelaouenn)

Gripi a oa ur gelaouenn vrezhonek "moliac'h ha faltazi", krouet e 2002 gant Stefan Carpentier, Milio Latimier ha David Païs, hag a badas betek 2005.
Enni e veze kavet danevelloù, teuliadoù ha burutelladennoù (levrioù, pladennoù, BT...). Savet e oa bet evit pleustriñ gant un doare lennegezh dibaot e brezhoneg: lennegezhioù ar faltazi (gouron-faltazi, skiant-faltazi, moliac'h...). Treserien o deus kemeret perzh er gelaouenn ivez, evel Pads (a dresas evit ar gelaouenn Meuriad ivez) ha Maenloar da skouer. Paouezet e voe gant ar gelaouenn Gripi e 2005 abalamour ma ne oa ket trawalc'h a dud oc'h ober war he zro.

## Roll ar berrdanevelloù embannet

Evit un dornad grunge ouzhpenn, gant Tata-gozh Youle, niv. 1 (2002) Ur c'hwitelladenn en noz, gant Liza, niv. 1 (2002) Tinameo 3, gant Stefan Roue en niverennoù 2, 6 ha 7 (2003-2004) Treiñ a ra rod an amzer, gant Tata-gozh Youle, niv. 2 (2002) Ar salver - an daspren, gant Frank Roger tr. gant Stefan Carpentier, niv. 3 (2003) Distro Doue, gant David Païs tr. gant Stefan Carpentier, niv. 3 (2003) Keoded villiget Kerun, gant Oscar Camarero, azasaet diwar ar c'hastilhaneg gant Anne Gragnic ha Stefan Carpentier, niv. 4 (2003) Omegalfa, gant Frank Roger tr. gant Stefan Carpentier, niv. 4 (2003) Douar ludu, gant Stefan Carpentier, niv. 4 (2003) Mab Gutenberg, gant Paol ar Meur, niv. 5 (2004) Taol kentañ, gant Jean-Pierre Laigle tr. gant Stefan Carpentier, niv. 4 (2004)
# Griseotyrannus aurantioatrocristatus

Griseotyrannus aurantioatrocristatus :
| Griseotyrannus aurantioatrocristatus, luc'hskeudennet en Arc'hantina. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Genad : | Griseotyrannus |
| Anv skiantel ||
| Griseotyrannus Lanyon, 1984 ||
| Anv skiantel ||
| Griseotyrannus aurantioatrocristatus (Orbigny & Lafresnaye, 1837) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Griseotyrannus aurantioatrocristatus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Anvet e voe T[yrannus]. aurantio-atro cristatus [sic] (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an daou skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857) ha Frédéric de Lafresnaye (1783-1861). Ar spesad nemetañ er genad Griseotyrannus an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned ha kemer frouezh ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* Griseotyrannus aurantioatrocristatus aurantioatrocristatus, eus Bolivia da bParaguay, hanternoz Arc'hantina, Uruguay ha kreisteiz Brazil,
* G. a. pallidiventris, e reter Brazil.

## Liammoù diavaez

* (en) Griseotyrannus aurantioatrocristatus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Griseotyrannus aurantioatrocristatus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Griseotyrannus aurantioatrocristatus el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Griseotyrannus aurantioatrocristatus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Grisignano di Zocco

Grisignano di Zocco zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Grisolia

Grisolia a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Gripi (mojenn)

Ar gripi, pe ar grifon, a zo ul loen mojennel, dezhañ penn, divaskell ha krabanoù un erer, korf, lost ha pavioù a-dreñv ul leon, ha divskouarn evel reoù ur marc'h.
* Gripi er Rochester Bestiary, XIII$^{vet}$ kantved
* Engravadur gant Martin Schongauer, war-dro 1475-85
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Guntur

Guntur (గుంటూరు) a zo ur gêr vras e stad Andhra Pradesh en India. Poblet eo gant 1 026 000 a dud (e 2001).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Guo Moruo

Guo Moruo (Sinaeg: 郭沫若; Pinyin: Guō Mòruò; Wade-Giles: Kuo Mo-jo; diouzh e anv a-enor: 鼎堂 Dǐng Táng) (bet ganet d'ar 16 a viz Du 1892 - aet da anaon d'an 12 a viz Mezheven 1978) a oa anezhañ ur skrivagner, barzh, istorour, hendraour hag ofisel ar gouarnamant eus Sichuan e Sina.
Ur wezh achu gantañ e studioù hervez ar sistem hengounel sinaek e kuitaas Sina e 1914 ha gant e wreg bet dimezet ganti diwar un eured rakaozet e loc'has betek Japan evit studial medisinerezh e Skol-Veur Impalaerel Kyushu. Eno en em gavas gant ur japanadez ha sevel a reas ar garantez kentreze, ken ma teuas da vezañ e eil-gwreg damofisiel.
D'ar mare-se e pledas gant studioù war ar yezhoù hag al lennegezh a estrenvro, dreist-holl oberennoù Spinoza, Goethe, Walt Whitman ha Tagore.
Ouzhpenn meur a droidigezh e embannas e dastumadenn barzhonegoù kentañ An Doueezed (女神) (1921) ha kemer a reas perzh e krouidigezh Kevredigezh ar C'hrouiñ e Shanghai, ganti da bal reiñ lusk d'al lennegezh vodern ha skrivet er yezh voutin kentoc'h evit er yezh klasel.
Emezelañ a reas ouzh Strollad Komunour Sina e 1927 ha goude c'hwitadenn Emsavadeg Nanchang ma kemeras perzh enni e rankas tec'hel kuit o klask harlu e Japan. Menel a reas du-hont e-pad 10 bloaz o studial istor kozh Sina. Distreiñ a reas da Sina e 1937 evit stourm a-enep da aloubadeg ar vro gant Japaniz.
Ouzhpenn ar c'hargoù uhel en doa bet e gouarnamant Republik Poblel Sina e oa bet anezhañ ur skrivagner hag ur barzh bet embannet gantañ meur a oberennoù koulz lennegel (troidigezhioù, pezhioù-c'hoari, barzhoniezh...) ha skiantel (istor, hendraouriezh, prederouriezh...).
Kentañ Prezidant Akadenmiezh Skiantoù Sokial Sina Chinese Academy of Social Sciences]] e oa bet ha menel a reas er c'harg-se adal kroudigiezh an Akademiezh e 1949 betek deiz e varv e 1978.
E 1966 e oa bet e-touez ar re gentañ da vezañ tamallet dindan ren an Dispac'h Proleter Sevenedurel Meur pa anzavas ne oa ket betkomprenet mat gantañ deskadurezh Mao Zedong ha sevel a reas a-du gant ma vefe devet e oberennoù. Ne oa ket bet skarzhet diouzh e holl bostoù ofisiel avat, hag er bloavezhioù 1970 e oa bet restaolet dezhañ meur a c'halloud bet kollet gantañ d'ar mare-se.
Roet e oa bet dezhañ Priz Lenin ar Peoc'h e 1951.
# Gup (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ur gup a zo ur bultur er yezh voutin ha heñvelster eo an daou dermen neuze.
Gallout a ra gup aroueziñ ivez :
* ur gup : ur bultur eus ar Bed Kozh (e bed an evnoniezh) ;
* ar c'horeaneg geup, treuzlizerennet ivez gup ha kup, hag a glot gant ar japaneg kyū, ar sinaeg ji hag ar vietnameg cấp : rezioù, derezioù pe liveoù a varregezh pe a skiant-prenañ ;
* ur gup : ur penn gewog (bagad kêriadennoù e Bhoutan) ;
* gup : boneg ISO 639-3 ur yezh noupeek eus Nigeria.
# Gunilla Lundgren

Gunilla Lundgren :
| Ganedigezh | 1942 e Bergslagen, Sveden |
| Yezh skrivañ | svedeg |
| Lec'hienn ofisiel | www.interbib.se/default.asp?id=25230 |
| kemmañ |
Gunilla Lundgren (1942 e Bergslagen, Sveden) a zo ur skrivagnerez svedat, hag ur stourmerez evit ar peoc'h hag an endro. Kenurzhierez Unvaniezh etrebroadel skrivagnerien Sveden eo ivez. Ouzhpenn 30 levr evit ar vugale a zo bet skrivet ganti (meur a briz he deus bet), bet troet e meur a yezh, ha bet embannet ivez e stumm divyezhek da vezañ lennet gant bugale enbroidi. Labouret he deus ivez war ur raktres ma kemer perzh bugale envroidi a zo o chom e Rinkeby, ur bannlev eus Stockholm, gant bugale eus Langa, e-kichen Cape Town.

## Hec'h oberenn

* Maritza en zigenarflicka, 1972
* Aljosha, 1998
* Nelson Mandela: the shepherd boy who became president, gant Kerstin Gidfors, 2000
* Utan Hus utan grav, 2002
* Black Roses- Kale Ruze, 2003
* Sofia Z-4515, 2006
* Cirkusliv- ett år med Brazil Jack, luc'hskeudennoù : Malcolm Jacobson, 2009

## Liamm diavaez

* Författarförmedlingen - Gunilla Lundgren
# Gunthamund

Gunthamund(c. 450-496), roue ar Vandaled hag an Alaned, a oa trede roue rouantelezh ar Vandaled e Norzhafrika. Goude marve e eontr Huneric, a oa brudet fall tre, e renas hag evit an abeg-se en-doa ur ren eürus.
Eil mab Gento, mab Geiseric, diazezer ar rouantelezh. Evel ma oa bet marvet yaouank darn vrasañ kerent Geiseric e oa Gunthamund an ezel koshañ eus ar familh roueel pa varvas Huneric e 484. Hervez al lezennoù embannet gant e dad-kozh e voe lakaet da roue.
E-pad ren Gunthamund edo o vrezeliñ enebourien pouezusañ ar Vandaled, ar Vizigoted, an Ostrogoted hag Impalaeriezh Bizantion. Abalamour d'an dra-se e voe barrek ar Vandaled da chom e peoc'h daoust ma oa o galloud war ziskar. Paouez a ra ivez Gunthamund da heskinañ ar relijion gatolik, ar pezh a roas tro dezhañ da stabilaat ar rouantelezh ha da lakaat an armerzh da greskiñ adarre.
Yaouank e varvas Gunthamund, avat, ha war e lerc'h e teuas e vreur Thrasamund na voe ket ken efedus.
Titloù rieg :
| En e raok Huneric | Roue ar Vandaled 484–496 | War e lerc'h Thrasamund |
# Gup

Gup :
| Daou c'hup gell ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar pennad-mañ a denn d'an evnoniezh. Evit ar sterioù all, sellit : Gup (disheñvelout).
Ar guped a zo bultured eus ar Bed Kozh. Debriñ a reont gagnoù (korfoù marv) dreist-holl. Er yezh voutin en deus ar ger « gup » ur ster hollekoc'h ivez, pan eo heñvelster d'ar ger « bultur ».

## Spesadoù

Rummet e vez ar guped er genadoù:
* Gypohierax (1 spesad hepken)
** Gup palmez
* Gypaetus (1 spesad hepken)
** Guperer (Gypaetus barbatus)
* Neophron (1 spesad hepken)
** Gup gwenn (Neophron percnopterus)
* Necrosyrtes (1 spesad hepken)
** Gup kabellek
* Gyps
** Gup kein gwenn (Gyps africanus)
** Gup Bengal (Gyps bengalensis)
** Gup India (Gyps indicus)
** Gup beg moan (Gyps tenuirostris)
** Gup Rüppell (Gyps rueppellii)
** Gup Himalaya (Gyps himalayensis)
** Gup gell (Gyps fulvus)
** Gup ar C'hab (Gyps coprotheres)
* Sarcogyps (1 spesad hepken)
** Gup penn ruz (Sarcogyps calvus)
* Trigonoceps (1 spesad hepken)
** Gup penn gwenn (Trigonoceps occipitalis])
* Aegypius (1 spesad hepken)
** Gup du (Aegypius monachus)
* Torgos (1 spesad hepken)
** Gup skouarnek (Torgos tracheliotos)

## Gwelet ivez

* Bultured
* Kondored
# Guntiern

Sant Guntiern zo ur manac'h ha sant brezhon deuet eus Kembre betek Groe er VI$^{vet}$ kantved.
Douaroù a vije bet roet dezhañ en Anawrot ha parrez Bei gant Gradlon, roue Kerne. Eno e savas abati Anawrot, kavell kêr Gemperle, a-raok mont kuit en-dro betek de Lokouiarn en Henbont.
War-dro 1050 e teuas an abati-se da vout Abati Kroaz Santel Kemperle.
* Gwerenn livet Sant Guntiern e penniliz an Henbont.
* Delwenn-led en iliz ar Groaz Santel e Kemperle.

## Levrlennadur

* Henri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé (pajenn 24), e ti an aozer, 1939.
# Gunter Deleyn

Gunter Deleyn a zo bet ganet d'ar 12 a viz Genver 1955.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Echedoù Belgia e voe en Oostende e 1976 hag e Gent e 1979.
E miz Gouere 2008 edo 2296 e renk Elo.

## Liamm diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
* Stadegoù
# Gup-palmez

Gup-palmez :
| Ur gup-palmez. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Gypohierax |
| Anv skiantel ||
| Gypohierax angolensis (Gmelin, 1788) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gup-palmez a zo un evn-preizh, Gypohierax angolensis an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous er c'hoadegi palmez eus Afrika trovanel.

## Rummatadur

Ar spesad nemetañ eo er genad Gypohierax. Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gup-palmez en urzhiad Accipitriformes, Ciconiiformes pe Falconiformes.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Gypohierax angolensis war al lec'hienn Avibase.
# Hermann Burmeister

Carl Hermann Conrad Burmeister, bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1807 e Stralsund (en Impalaeriezh C'hall Kentañ d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 2 a viz Mae 1892 e Buenos Aires (Arc'hantina) a oa un naturour arc'hantinat a orin prusian, barrek war an evnoniezh peurgetket.
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Chunga burmeisteri, Microstilbon burmeisteri, Phyllomyias burmeisteri — da zougen bri dezhañ.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* S : Saltatricula.

### Spesadoù

* L : Lophospingus pusillus,
* M
    Muscisaxicola capistratus, frontalis,
* S
    Saltatricula multicolor, Suiriri affinis,
* T : Tyrannus albogularis,
* X
    Xenopsaris albinucha, Xolmis rubetra.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Burmeister e metoù al loenoniezh.
# Hermann Maier

Hermann Maier, ganet d'ar 7 a viz Kerzu 1972 en Altenmarkt im Pongau (Aostria), a zo bet ur c'hampion ski-diskenn aostrian ha div vedalenn aour en devoa bet er C'hoarioù Olimpek goañv 1998 e Nagano (Japan).
An hini a veze graet Herminator anezhañ en devoa paouezet gant ar c'henstrivadegoù e miz Here 2009.
# Hermanitas Núñez

Las Hermanitas Núñez a oa div ganerez eus Mec'hiko, Miriam ha Nelly Núñez, eus Tizimín, e Yucatán. Berzh a rejont ha mont da ganañ da SUA ha Suamerika. O zad, troc'her-blev, a voe muntret e kêr Mec'hiko.
Nelly a zimezas d'ur Stadunanad hag ac'h eas da chom da Indianapolis. Miriam a zalc'h da ganañ.

## Liammoù diavaez

* Reconciliacion
* Pennad kaoz (es)

## Pennad kar

* Hermanas Huerta
* Hermanas Águila
# Hermann Göring

Hermann Wilhelm Göring, ganet d'an 12 a viz Genver 1893 ha tremenet d'ar 15 a viz Here 1946, a oa ur politikour, ur rener milourel, un ezel-sturier eus an NSDAP, eil penn an Trede Reich goude Adolf Hitler ha rener al Luftwaffe. Göring en doa gounezet brud e pad ar brezel bed kentañ e lec'h m'en doa diskouezet kalonegezh.
Tamallet e oa bet e-pad Prosez Nürnberg evit torfedoù a-enep an denelezh e-doug ar brezel, e 1945 ha 1946, ha kondaonet e oa da vezañ krouget. En em lazhañ a reas avat oc'h ober gant un ampoezon a-raok ma vefe disklêriet e gastiz.
# Hermann Moritz Saks

Hermann Moritz von Sachsen, anavezet e galleg evel Maurice de Saxe, pe le maréchal de Saxe, ganet e Goslar (Sachsen) e 1696 ha marvet e 1750, a oa ur jeneral gall a orin alaman, kont Sachsen ha marichal Bro-C'hall, en amzer ar roue gall Loeiz XV. Mab e oa da Aogust II ar C'hreñv, Dilenner Sachsen ha roue Pologn, ha d'e serc'h Aurora von Königsmarck.
Brudet eo evel trec'hour emgann Fontenoy.
# Hermann Schlegel

Hermann Schlegel, ganet d'an 10 a viz Mezheven 1804 en Altenburg (Thüringen) ha marvet d'ar 17 a viz Genver 1884 e Leiden (Izelvroioù), a zo un evnoniour ha stlejviloniour alaman.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* N : Newtonia,
* P : Psittacella,
* R : Rallicula.

### Spesadoù

* A
    Accipiter gularis, henstii ha rhodogaster, Alopecoenas hoedtii, Amaurornis isabellina, Aplonis magna,
* B
    Buteo hemilasius, japonicus ha plagiatus,
* C
    Campochaera sloetii, Circaetus spectabilis, Columba pollenii, Cyclopsitta gulielmitertii,
* D
    Daphoenositta papuensis, Ducula neglecta,
* E : Erythropitta celebensis,
* G : Gymnocrex rosenbergii,
* H
    Haliaeetus humilis, Hydrornis baudii,
* L
    Loriculus aurantiifrons, catamene hag exilis,
* M
    Machaerirhynchus nigripectus, Melanorectes nigrescens, Micropsitta geelvinkiana,
* N
    Neopsittacus musschenbroekii, Nisaetus lanceolatus,
* P
    Pachycephala schlegelii, Parus minor, Philepitta schlegeli, Pitta maxima, megarhyncha ha nympha, Platalea minor (spanell dremm zu), Psittacella brehmii ha modesta, Ptilinopus bernsteinii, insolitus hag ornatus,
* R : Rallicula rubra,
* S
    Sittiparus varius, Streptocitta albertinae,
* T
    Treron teysmannii, Trichoglossus rosenbergii,
* X
    Xenopirostris damii ha polleni.

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 3 4 5 6 7 A-gevret gant Coenraad Jacob Temminck.
* 1 2 3 4 5 A-gevret gant Salomon Müller.
# Hermann

Hermann zo un anv-badez alamanek.

## Yezhoù all

* Armand, e galleg
* Armando, en italianeg, portugaleg, spagnoleg;

## Tud
### Iañ kantved

* Hermann der Cherusker, anavezet evel Arminius, pe Armen (16 a-raok JK - 21 goude JK), haroz german.

### XVIIIvet kantved

* Hermann Moritz Saks (1696-1750), brezelour alaman e servij Bro-C'hall
* Johann Hermann (1738-1800), mezeg ha naturour alaman

### XIXvet kantved

* Hermann Schlegel (1804-1884), evnoniour ha stlejviloniour alaman
* Hermann Burmeister (1807-1892), naturour arc'hantinat
* Hermann von Fehling (1812-1885), kimiour

### XXvet kantved

* Hermann Hesse (1877-1962), romantour alaman
* Hermann Göring (1893-1946), rener milourel ha politikour nazi
* Hermann Maier (g. e 1972), kampion ski-diskenn aostrian

## Lec'hioù

* Hermanville-sur-Mer‎
# Hermann Frieb

Hermann Frieb (11 a viz Kerzu 1909, Mauerkirchen - 12 a viz Eost 1943, München) a oa ur politikour sokial-demokrat alaman hag ur stourmer enepnazi. Ezel eus ar rouedad Neu Beginnen e oa.

## Gwelout ivez

* Listenn ar stourmerien alaman enepnazi
# Hermann-Bernhard Ramcke

Hermann-Bernhard « Gerhard » Ramcke, bet ganet d'ar 24 a viz Genver 1889 hag aet da anaon d'ar 4 a viz Gouere 1968, a oa ur jeneral alaman. Bet en deus ar Groaz marc'heg eus eus ar groaz houarn gant delioù derv, kleze ha diamantoù, ar vedalenn uhelañ e Bro-Alamagn e-doug an Eil Brezel-bed.

## Brezel

E 1944 e oa e penn difenn Brest hag ur wezh dieubet ar gêr gant ar Gevredidi e repuas e Ledenez Kraozon ma kendalc'has d'en em gannañ, oc'h harpañ e soudarded war ar Menez C'homm, ha goude e ledenez Roskañvel.

## Goude ar brezel

Ramcke a oa kaset d'ar Stadoù-Unanet evel prizoner brezel ha goude da Vro-Saoz ha da Vro-C'hall. E 1951 eoa tamallet torfedoù brezel ouzh Ramcke e Bro-C'hall, met dont a reas a-benn da chom hep bezañ prizoniet en Alamagn. µDistreiñ a reas eno drezañ e-unan ha kondaonet e oa e miz Meurzh 1951 gant ul lez-varn gall. Dieubet e oa d'ar 24 a viz Even 1951. Goude bezañ dieubet eo distroet Ramcke da Vro-Alamagn hag en deus labouret en industriezh ar betoñs. Hermann-Bernhard Ramcke zo aet da anaon e Kappeln e 1968.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hunegan gris

Hunegan gris :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Glis |
| Anv skiantel ||
| Glis glis Linnaeus, 1766 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An hunegan gris (Glis glis) a zo ur c'hrigner bihan eus koadoù Europa, tost ouzh al lir hag al liran. Ar spesad nemetañ eo er genad Glis.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hungareg

Hungareg :
| Komzet e vez e: | Hungaria, Roumania, Slovakia, Serbia, Aostria, Ukraina, Slovenia, Israel |
| Niver a yezherien: | 14.5 milion |
| Renk: | 52 |
| Gwezenn renkañ: | Ouraleg  Finnek-Ougreg  Ougreg  Hungareg |
| Statud ofisiel ||
| Yezh ofisiel : | Hungaria, Slovenia, Serbia, Aostria, Unaniezh Europa |
| Akademiezh: | Magyar Tudományos Akadémia Nyelvtudományi Intézete |
| Kodoù ar Yezh ||
| ISO 639-1: | hu |
| ISO 639-2: | hun |
| ISO/DIS 639-3(T): | hun |
| SIL: | HNG |
Ur yezh finnek-ougrek eus skourr ar yezhoù ougrek eo an hungareg pe magyareg (hungarek: magyar) komzet gant tro-dro da 14.5 milion a dud, an darn vrasañ anezhe en Hungaria.
Kumuniezhioù hungaregerion bras pe vrasoc'h zo er broioù-mañ da heul dreist-holl :
| Bro | Niver a hungaregerion |
| Hungaria | 9.546.374 (2001) |
| Roumania (dreist-holl e Treuzsilvania) | 1.443.970 (2002) |
| Slovakia | 520.528 (2001) |
| Serbia (dreist-holl e Voivodina) | 293.299 (2002]) |
| Ukraina (dreist-holl e Zakarpattia) | 149.400 (2001) |
| Israel | 70.000 |
| Aostria | 22.000 |
| Kroatia | 16.500 |
| Slovenia | 9.240 |
    Sifroù hervez Ethnologue
Kavet e vez tro-dro d'ur milion a hungaregerion all dre ar bed a-bezh e Arc'hantina, Aostralia, Belgia, Brazil, Kanada, ar Republik Tchek, Finland, Frañs, Alamagn, an Izelvroioù, Italia, Suis, er Rouantelezh Unanet, er Stadoù-Unanet, hag all.
Yezh ofisiel Hungaria eo an hungareg, hag ivez unan eus yezhoù ofisiel Voivodina (Serbia) ha yezh kenofisiel gant ar sloveneg e teir c'hêr e Slovenia (Hodos, Dobranak ha Lendva). Ouzhpenn-se, ez eo bet anavezet an hungareg evel ur yezh bihan-niver en Aostria, Kroatia ha Slovakia
Setu ar rannyezhoù pennañ, tost-tre an eil d'eben:
    * Rannyezh Alföld
    * Rannyezh kornôg an Danav
    * Rannyezh Danav-Tisza
    * Rannyezh Arroud ar Roue
    * Rannyezh ar biz
    * Rannyezh ar gwalarn
    * Rannyezh Székely
    * Rannyezh ar c'hornôg
Ur yezh a implij troadoù evit merkañ perzh ar gerioù en ur frazenn eo an hungareg evel an holl yezhoù finnek-ougrek.
Ul liamm zo ivez etre ar vorfologiezh hag ar fonologiezh anvet kensonelezh vogalennek.
Ar c'heriaoueg hungarek diazez a zo enni 1000-1200 ger a orin ouralek hag a dalvez da 80-90% eus an holl c’herioù implijet en un destenn dre vras. A-hend-all ez eo bet levezonet geriaoueg an hungareg gant meur a yezh all.
Setu dielfennadur ar c'heriaoueg hungareg hervez ar yezhoù orin:
Finnek-ougrek 21 %, Yezhoù slavek 20 %, Alamaneg 11 %, Turkeg 9.5 %, Latin Gresianeg 6 %, Yezhoù romanek 2.5 %, Yezhoù all 31%.
Skrivet e vez an hungareg gant al lizherenneg latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn, d.s. ő (LFE /ø:/) ű (LFE /y:/).

## Gwelet ivez

* Yezhoù finnek-ougrek
* Yezhoù ougrek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Titour diazez diwar-benn an hungareg
* Kentelioù yezh
* Kentelioù, geriaouegoù, frazennoù, lennegezh...