OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fairbanks

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Fairbanks zo un anv-lec'h saoznek eus SUA, deuet da vout anv-tiegezh.

## Lec'hioù

* Fairbanks (Alaska)
* Fairbanks (Kalifornia)
* Fairbanks, Mendocino County, California
* Fairbanks (Indiana), unincorporated community
* Fairbanks (Minnesota), unincorporated community
* Fairbanks (Oregon), populated place in Wasco County
* Fairbanks (Wisconsin), town
* Fairbanks, Houston, Texas
* Fairbanks House, Massachusetts, savet e 1637, koshañ ti koad zo e SUA
* Fairbanks (Maine)

## Tud

* Marie Ble Fairbanks, mamm ar c'himiour Bernard Courtois
* Charles W. Fairbanks (1852-1918), politikour stadunanat, 26vet bes-prezidant ar vro
* Douglas Fairbanks (1883-1939), aktour stadunanat
* Douglas Fairbanks Jr. (1909-2000), aktour stadunanat
* Henry Fairbanks (1830-1918), ijinour stadunanat
* Thaddeus Fairbanks (1796-1886), ijinour stadunanat

## Pennad kar

* Fairbank
# Fail

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Fail zo ur ger a gaver e meur a yezh, met dreist-holl
* en anv iwerzhonek Fianna Fáil,
* en anv ar barzh breizhat Noël du Fail,
* er verb saoznek fail a dalv kement ha c'hwitout.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Fairbank

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Fairbank zo un anv-lec'h saoznek en Amerika, hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
### Kanada

* Fairbank (Toronto), karter e Toronto, en Ontario.

### Stadoù-Unanet

* Fairbank (Arizona), kêr dasmant en Arizona.
* Fairbank (Iowa), en Iowa.

## Asteroidenn

* (67235) Fairbank, un asteroidenn kavet e 2000 gant Stefano Sposetti.

## Tud

* John King Fairbank, ganet en 1907 ha marvet en 1991, sinologour stadunanat
* Rosalyn Fairbank, ganet en 1960, tenniserez suafrikan.

## Pennad kar

* Fairbanks
# Faicchio

Faicchio zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
# Faiakiaiz

E mitologiezh Henc'hres, ar Faiakiaiz (en henc'hresianeg οἱ Φαίακες hoi Phaíakes, eus an henc'hresianeg φαιός phaiós, « gris ») zo ur boblad moraerien, deskrivet gant Homeros e kanoù VI, VII, VIII ha XIII an Odysseia.
El lodenn vrudetañ eus an Odysseia diwar o fenn e tanevell Homeros penaos e kasont Odysseüs da Itaka. Lezel a reont anezhañ en e enezenn e-keit ha m'emañ o kousket ha pa zihun e kav profoù Faiakiaiz en e gichen. Poseidon a gastiz anezhe eus ar sikour o deus roet da Odysseüs ouzh o treiñ e maen war o hent d'ar gêr.

## Notennoù

* ↑ Appolodoros, Biblioteke, I, 9, 25 (lenn enlinenn) hag Epitome, VII, 25 lenn enlinenn)
* ↑ Liddell et Scott, A Greek-English Lexicon, s.o. φαιός.

## Levrlennadur

* Jean Cuisenier Le Périple d'Ulysse, Fayard, Pariz, 2003, 453 pajenn.
* Victor Bérard, Nausicaa et le retour d'Ulysse, Les navigations d'Ulysse, Armand Colin, Pariz, 1929.
# Failli (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen failli evit deskrivañ un doare lammadenn ma lamm an dañser(ez) en aer, o disteriñ war al leurenn war ar c'har dirak, savet diwar al leur ar c'har a-dreñv. Neuze e vez risklet war-raok an troad a-dreñv. Keit ha m'emañ o lammat en aer e vez troet un tammig ar c'horf en dedans, da lâret eo war-du an troad dirak, keit ha ma vez troet penn an dañserez d'an tu all, da lâret eo en dehors.
# Faimes

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Faimes (walloneg : Faime) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.
* Lec'hiadur
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 28,53 km²
* Poblañs (2022) : 4 026 a dud
* Stankter : 141 den/km²
# Fair Rosamund

Fair Rosamund zo un daolenn gant al livour saoz Dante Gabriel Rossetti e 1861. Poltred ur vaouez eo, hag a vije hini Rosamund Clifford, ur vaouez brudet er Grennamzer, serc'h da Herri II, roue Bro-Saoz. Hini Fanny Cornforth an hini eo e gwirionez, serc'h d'an arzour.
Emañ an daolenn war ziskouez e Mirdi Broadel Kembre, e Kerdiz.

## Fanny

Fanny Cornforth a zo bet poltredet gant Rossetti alies, hag he gwelout a reer en un 60 livadur all, dre eoul pe dre zour, pastel pe greion. En o zouez:
* Bocca Baciata, (1859)
* Lucrezia Borgia, (1861)
* Fair Rosamund (1861)
* Fazio's Mistress (Aurelia) (1863–73)
* The Blue Bower (1865)
* Lady Lilith (1867). Lilith eo gwreg kentañ Adam er Bibl.
* Found (1869) diechu
* The Holy Grail (1874)
Tresadennoù gant Rossetti :
* Fanny Cornforth, grafit war baper (1859)
# Fai della Paganella

Fai della Paganella zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
# Changement de pieds (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen changement de pieds evit deskrivañ unan eus un doare lammadenn ma kemm emstumm an treid p'emañ an dañser(ez) en aer.
Da skouer, o kregiñ er pempvet emstumm gant an troad dehoù en avant ("dirak"), neuze plié ha lammat en ur lakaat an troad dehoù a-dreñv a-raok acuiñ war al leurenn adarre gant an troad kleiz er pempvet emstumm.
En Hentenn Vaganova ec'h implijer an termen petit changement de pieds evit komz eus ur c'hemm pa van an treid tost-kenañ ouzh al leur atav.
# Changüí

Ar changüí zo ur sonerezh eus enez Kuba. Unan eus an doareoù anezhañ eo an nengón. . Sonet e vez gant an tres (un doare gitar), ar marimbula, ar maracas, ar güiro. Ur pennkaner a vez hag ar sonerien o tiskanañ.
* Laz Changüí, eus Guantánamo (La Habana, 1962)
* Ar marímbula, benveg implijet er changüí

## Liammoù diavaez

* Kentel changüí
* Seniñ changüí
* Laz mod kozh
* Morena Son ha Kiki Valera o seniñ ur changüí
* Film diwar-benn istor ar changüí

## Notennoù

* ↑ Salsa blanca
# Channa pleurophthalma

Channa pleurophthalma :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Perciformes |
| Kerentiad : | Channidae |
| Genad : | Channa |
| Anv skiantel ||
| Channa pleurophthalma (Bleeker, 1851) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Channa pleurophthalma zo ur pesk dour-dous eus kerentiad Channidae o vevañ e geunioù ha doureier goustad gevred Azia.

## Daveoù

www.fishbase.org
# Changdjaieg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù gyaraongek eo ar changdjaieg (shangzhai) komzet e norzh-kreiz Sichuan e Sina.
Teir rannyezh a zo:
* Dayilieg (dayili)
* Zongkeueg (zongke)
* Poushieg (puxi)

## Gwelet ivez

* Yezhoù tangoutek-tchiangek
# Chanig ar Gall

Chanig ar Gall, bet ganet Jeanne-Marie Guillamet d'ar 5 a viz Mae 1922 e Sant-Kadoù, war dachenn parrez Sizun hag aet da Anaon e Brest d'an 9 a viz Ebrel 2012, a voe kentañ buhezourez e brezhoneg er skingomz hag er skinwel.
Pried Charlez ar Gall e oa hag e labouras gantañ e-pad bloavezhioù.
Desket brezhoneg ganti e kemeras perzh en abadennoù brezhonek Radio-Brest (1964) hag er magazin Breiz o veva war Télé-Bretagne er skinwel.
Ul lennegourez e oa ha c'hoariet he devoa e meur a bezh-c'hoari. Kemeret he deus perzh e "Teatr Penn ar Bed", adalek 1974 peurgetket.
Embannet he deus un antologiezh divyezhek eus oberennoù Pêr-Jakez Helias.
Resevet he deus Kolier an Erminig e 1990, a-gevret gant he fried.

## Liamm diavaez

* Chanig ar Gall o kinnig Breiz o Veva evit ar wech kentañ (d'ar 7 a viz Genver 1971)

## Mammennoù

Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles gant Lionel Henry, Yoran embanner, 2013.
# Channel Islands

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Channel Islands zo anv-lec'h saoznek meur a enezeg.
Savet eo an anv diwar ar gerioù saoznek channel (kanol) hag islands (inizi).
Gallout a ra bezañ:
* anv saoznek an Inizi angl-ha-norman, e Mor Breizh, er c'hornôg da Normandi;
* ur strollad inizi er-maez da aod Kalifornia, er Meurvor Habask, selllit ouzh Channel Islands (Kalifornia‎).
* ur strollad inizi en Enezeg Aleout, en Alaska, selllit ouzh Channel Islands (Alaska‎).
# Changsha

Changsha (长沙) zo ur gêr vras e Republik Pobl Sina e proviñs Hunan. Poblet eo gant 7 044 000 a dud (e 2010).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Changó

Ṣàngó e yoruba, Changó e spagnoleg, Xangô e portugaleg zo un Orixá, eleze un doue eus ar relijion yoruba. En santería Kuba ez eo bet hevelekaet ouzh sant Mark (San Marcos) ha santez Bárbara.
Hervez ur vojenn e oa Changó roue e keoded Oyo.
# Channel Islands (Alaska)

Ar Channel Islands zo ur strolladig inizi eus Alaska, e-touez an Inizi Adreanof, en Enezeg Aleout, tostik da Enez Adak hag Enez Green (Alaska).
# Malades et médecins

Malades et médecins zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884.

## Istor

Kentañ ma voe embannet a voe e Gil Blas an 11 a viz Mae 1884, ha sinet "Maufrigneuse". .
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Malagasieg

Ur yezh aostronezek eus skourr yezhoù malayek-polinezek ar c'hornôg eo ar malagasieg (malagasy) implijet gant tost da 20.000.000 den er C'homorez, er Reunion hag e Madagaskar dreist-holl m'emañ ar yezh ofisiel.
Tost-tre eo geriaoueg ar malagasieg da hini ar manyaneg (maanyan) (90% gerioù boutin) komzet e su Borneo. Levezonet eo bet ar c'heriaoueg ivez gant an arabeg hag ar yezhoù bantouek.
Ral a-walc'h eo e-touez yezhoù ar bed dre ma vez implijet ganti an urzh verb-renadenn-rener.
Skrivet e vez gant al lizherenneg latin.

## Skritur

An deiz a hiziv e vez skrivet ar Malagasieg gant al lizherenneg latin padal eo bet implijet gwechall ur skritur all disheñvel-tre anvet sorabe (pe sora-be : arabat droukveskañ gant ar sorabeg) o tont eus an arabeg. An implij-se a c'hell bezañ displeget gant an darempredoù kenwerzh gant pobloù o tont eus Arabia.
* Lizherenneg sorabe
* Lizherenneg sorabe kozh ar Malagaseg

## Gwelet ivez

* Yezhoù aostronezek
* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Geriadur malagasieg-saozneg
* PanAfrican L10n page on Malagasy
# Malagueña

Malagueña zo ur ger spagnolek, an anv roet d'ur plac'h eus Málaga, ur porzh e kreisteiz Spagn, ha da veur a dra all da-heul hag a denn d'ar sonerezh peurvuiañ.
* Malagueña (flamenco), un doare flamenco, a vije a orin eus Málaga,
** Malagueña (kanaouenn), ur ganaouenn, anezhi 6vet luskad ar Suite Andalucia gant ar sonaozour kuban Ernesto Lecuona
** Malagueña, eil luskad 14vet sumfonienn Dmitri Shostakovich
** Malagueña, eil luskad Rhapsodie espagnole Maurice Ravel, sonaozour gall;
** Malagueña, ur pezh gant Isaac Albéniz e-barzh España, Opus 165
* Malagueña Salerosa, ur ganaouenn eus Mec'hiko, lakaet war-gont Elpidio Ramírez, Roque Ramírez ha Pedro Galindo;
* Malagueña (doare-seniñ), un doare-seniñ eus Venezuela
* un dañs eus Kanariez : Malagueña (dañs).

## Livadur

* La malagueña, taolenn gant al livour Julio Romero de Torres (1917).

## Film

* Ur film spagnolek gant Ricardo Nuñez e 1956: Malagueña (film).
# Malakeleg

Ar malakeleg a zo ur yezh direnk komzet gant 2 800 a dud er mervent da gKaboul en Afganistan. Marteze a-walc'h eo an hevelep yezh hag an ormurueg.
# Malagnino

Malagnino a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
# Malagueña (kanaouenn)

* Ur pennad Malagueña zo ivez.
* Ur pennad diwar ar ganaouenn La Malagueña zo ivez.
Malagueña zo ur ganaouenn spagnolek, e doare ar flamenco, anezhi 6vet luskad ar Suite Andalucia gant Ernesto Lecuona, a skrivas ar gerioù ivez. Kanet eo bet gant tud ha lazoù e-leizh, kempennet da vezañ sonet e kement doare zo, pop, jazz ha re all, ha savet komzoù e meur a yezh, nemet e brezhoneg evit c'hoazh.
Un doare alamanek kanet gant Caterina Valente, ma kane gant laz-seniñ Werner Müller, a voe brudet-bras e SUA er bloavezhioù 1950. Gant Marion Banks e voe skrivet an doare saoznek.

## Liammoù diavaez

* Malagueña Ernesto Lecuona sonet gant al laz rus Skaz:
* Video gant Stan Kenton kempenn Bill Holman (en saozneg)
* Listenn an enrolladurioù (en saozneg)
* Ar ganaouenn e spagnoleg hag e saozneg
* Ar ganaouenn en alamaneg
# Malagueña Salerosa

* Arabat droukveskañ ar ganaouenn a zo kaoz anezhi amañ gant ar ganaouenn anvet Malagueña (kanaouenn), a zo 6vet luskad ar Suite Andalucia gant Ernesto Lecuona.
* Ur pennad Malagueña zo ivez.
Malagueña Salerosa, anavezet ivez evel La Malagueña, zo ur son huasteco pe huapango eus Mec'hiko hag a vije bet savet gant Elpidio Ramírez ha Pedro Galindo. Gant kalz a dud ez eo bet kanet hag enrollet. Embannet e oa bet gant Peer International en 1947 ; gwirioù zo warni, goude ma lavar lod n'eus ket dre ma'z eo ur ganaouenn folklorel gozh.

## An oberourien

Hervez ar sonaozour Nicandro Castillo ez eo dizanv ha hengounel un toullad mat a ganaouennoù lakaet war-gont Elpidio Ramírez, Roque Ramírez ha Pedro Galindo, evel Cielito lindo ha La Malagueña , pa oant anavezet, evel La Guasanga pe El Sacamandú, pell a-raok o enrolladenn hag a dleje bezañ er foran.

## Ar ganaouenn

Kaoz zo eus ur gwaz o komz gant ur plac'h eus Málaga (e Spagn) hag o lavarout dezhi koantat eo-hi, e plijfe dezhañ dimeziñ dezhi nemet hervezañ e ra-hi fae warnañ peogwir eo rebaour.

## Sonerien ha kanerien

Kalz tud o deus kanet ha sonenrollet ar ganaouenn, diaes bras da ganañ, lazoù huasteco, nouspet mariachi, triadoù sonerien bolero. Ar ganadenn vrudetañ e vije hini Miguel Aceves Mejía gant ur mariachi.
* Antonio Aguilar,
* Mariachi Vargas,
* David Záizar
Gant triadoù bolero ec'h enever:
* Los Panchos ,
* Los Tres Ases.
* Trio Chicontepec,
* Trio resplandor huasteco
Ouzhpenn sonerien eus Mec'hiko o deus kanet anezhi, evel:
* José Feliciano
* Rafael Mendez en albom Mendez And Almeida Together
* Lydia Mendoza
* Pablito Ruiz
* Nana Mouskouri ,
* Tish Hinojosa, kanerez eus Texas, en hec'h albom Aquella Noche
* Placido Domingo.
* Chingón, ul laz rock tex-mex, er bladenn soundtrack of Kill Bill Vol. 2, sonet nerzhus ha trouzus.
* Bud & Travis e 1959 en albom Bud and Travis.
* The Limeliters e 1960 en albom The Limeliters.
* Ray Boguslav e 1961 en albom Curfew shall not ring tonight ,
* Paco de Lucía e 1967 en e albom Dos guitarras flamencas en America Latina
* Al laz The Tubes, eus San Francisco, e 1975 en o albom The Tubes (albom).
* Eddie Palmieri, en e albom El Rumbero del Piano e 1998
* Helmut Lotti e 2000 en albom Latino Classics.
* Olivia Ruiz e 2005 en hec'h albom La femme chocolat, gant Didier Blanc ( "La Molinera" a lavar-hi eus ar ganaouenn)
* Gaby Moreno en hec'h albom "Ilusiones" e 2016.

## Notennoù

* ↑ http://www.youtube.com/watch?v=EDDRP6dLDhk
* ↑ Kanet gant Gaby Moreno.

## Liammoù diavaez

* Komzoù
* Komzoù
* Kanet gant ar Mariachi Vargas : Kanet gant ar Mariachi Vargas .
* Kanet gant ur mariachi all:
* Kanet gant Javier Solis:
* Kanet gant Gaby Moreno: https://www.youtube.com/watch?v=XLBlns8wOBA
* Kanet gant Nana Mouskouri (lenn ar c'homzoù a c'haller) :
# Malakit

Ar pennad-mañ a zo diwar-benn ar vein.
Evit ar valafenn sellit ouzh Malakit (Balafenn).
Ar malakit a zo eur mein hanter-prizius.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Malaka

Malaka (Jawi: ملاك; malayeg: Melaka), lesanvet The Historical State (Malayeg: Negeri Bersejarah) pe ar Stad Hang Tuah (Malayeg : Negeri Hang Tuah), eo an trede stad vihanañ eus Malaysia, goude Perlis ha Penang. Emañ e su ledenez Malaysia, war aodoù Strizh-mor Malaka. En e gichen emañ Negeri Sembilan en norzh ha stad Johor er reter. Bandaraya Melaka (Malacca City) eo ar gêr-benn.
Daoust da Valaka da vezañ bet unan eus ar sultanelezhioù koshañ eus Malaysia, n'eus sultan ebet ken e penn ar stad-mañ hiziv an deiz. Penn ar stad eo ar Yang di-Pertua Negeri pe gouarnour.
# Maria II Portugal

Maria II Portugal (1819-1853), pe Maria da Glória (Maria da Glória Joana Carlota Leopoldina da Cruz Francisca Xavier de Paula Isidora Micaela Gabriela Rafaela Gonzaga), a voe rouanez Portugal dre ziv wech, etre 1826 ha 1828 hag adal 1834 betek he marv e 1853, er gwentloù.

## He buhez

Ganet e oa e Rio de Janeiro e Brazil. Merc'h henañ ar roue Pedro IV Portugal hag e bried kentañ Maria Leopoldine Aostria e oa. He mamm a oa merc'h da Franz II an Impalaeriezh Santel. Aet e oa he zud en harlu da Vrazil pa voe aloubet Portugal gant armeoù an impalaer gall Napoleone Buonaparte. Eno e voe anvet he zad da impalaer Brazil, evel Pedro Iañ, hag he breur evel Pedro II.

## Rouanez

E 1826 e tilezas he zad ar gurunenn eviti. E 1828 avat e voe diskaret gant hec'h eontr, an infant Miguel, a oa bet he danvez-pried e-pad ur pennad en 1826 (torret e oa bet ar promesaoù prestik goude), hag a gemeras an anv Miguel Iañ .
En 1831 e tilezas he zad e gurunenn a impalaer, evit distreiñ da Bortugal gant e verc'h Maria, da adkemer ar gurunenn a roue. Goude stourm e-pad tri bloaz a-enep e vreur e kemeras ar galloud e Lisboa en-dro, d'e reiñ d'e verc'h. Harluet e voe Miguel. Prestik goude e varvas Pedro, ha bloaz goude e voe anvet Maria da rouanez.

## Dimezioù

Div wech e timezas.
* En 1835 e voe dimezet da Auguste de Beauharnais, 2vet dug Leuchtenberg (1810-1835), mab da Eugène de Beauharnais ha da Auguste von Bayern. Jubennerez an dimeziñ-se ne oa nemet impalaerez trederannerez Brazil, eil pried he zad hag intañvez, Amélie von Leuchtenberg, c'hoar da Auguste. Gant se e oa deuet Maria da vezañ c'hoar-gaer d'he lezvamm. Mervel a reas he fried gant an difteriezh daou viz goude an eured, da 24 bloaz.
* Bloaz goude, e 1836, ec'h addimezas Marie da Ferdinand von Sachsen-Coburg-Gotha. Hennezh a oa mab d'ar priñs Ferdinand Georg August von Sachsen-Coburg-Saalfeld-Koháry (1781-1851) ha d'ar briñsez Antonia Kohary (1792-1862), niz da Leopold Iañ, Roue Belgia, ha kenderv kompez d'an hini a deuio da vezañ ar rouanez Victoria. Roue Portugal e teuas Ferdinand da vezañ, de jure uxoris, evel Fernando II Portugal. Bugale o doe.

### He bugale

Unnek bugel he devoe:
* Pedro (1837-1861).
* Luis, dug Oporto ha Viseu (1838-1889).
* María, ganet marv e 1840.
* Juan, dug Beja (1842-1861).
* Maria Ana, (1843-1884), dimezet da Georg Iañ von Sachsen.
* Antonia María, (1845-1913), dimezet da Leopold von Hohenzollern-Sigmaringen.
* Fernando, (1846-1861)
* Augusto, dug Coimbra (1847-1889)
* Leopoldo, ganet marv e 1849.
* María de Gloria, ganet marv e 1851.
* Eugenio, ganet marv e 1853. mervel a reas e vamm er gwentloù.
# Maria Holl (gwrac'h)

   * Ur bajenn disheñvelout Maria Holl zo ivez.
Maria Holl (1549 en Altenstadt, e-tal Geislingen an der Steige en Alamagn - 1634) a oa un ostizez en Nördlingen. Tamallet e voe dezhi bout gwrac'h. Jahinet e voe 62 wech met ne anzavas netra. Laosket e voe da vont.

## He buhez

Maria Holl a oa merc'h prefed Altenstadt, Jerg Löhlin e anv. D'an 20 a viz Mae 1586 e timezas gant Michael Holl e Ulmer Münster. Asambles ez ejont da Nördlingen, ma voe-hi degemeret da geodedourez ar gêr-se d'an 30 a viz Mae 1587. Goude-se e tigoras ar c'houblad un davarn hec'h anv „Die goldene Krone“ e Weinmarkt.
Abalamour ma rae berzh he zavarn e voe lakaet da sorserez e Nördlingen. En holl e voe jahinet 62 wech. Lavarout a reas e oa eus tud an aotrou Doue, ha n'he doa tamm emglev ebet gant an diaoul. Stank e voe keodedourien Nördlingen a savas a-du ganti. D'an 11 a viz Here 1594 e voe didamallet.
Hec'h afer a voe unan eus prosezoù sorserezed diwezhañ Nördlingen. Dont a reas a-benn Maria Holl da dreuzvevañ an heskinañ, ha teir gwech e voe dimezet. D'an 21 a viz Gwengolo 1634 e voe douaret, da-heul Emgann Nördlingen.

### Ar puñs

Da-geñver Stabenfest 1966 e voe savet ar puñs. An danvez koulz hag ar stumm anezhañ a laka da soñjal en ur geuneudeg. E 2010 e voe kempennet ar puñs.

## Levrlennadur
### Nann-faltazi

* Wolfgang Behringer: Hexenverfolgung in Bayern. Volksmagie, Glaubenseifer und Staatsräson in der Frühen Neuzeit. München: Oldenbourg, [1987] 3. verbesserte Auflage 1997. ISBN 3-486-53903-5. (Online) (mit ausführlicher Übersicht zu Quellen und Literatur)
* Gloria Eschbaumer: Bescheidenliche Tortur. Der ehrbare Rat der Stadt Nördlingen im Hexenprozess 1593/94 gegen die Kronenwirtin Maria Holl. Nördlingen: Greno, 1983.
* Gloria Rüdel-Eschbaumer: Der Hexenprozeß Maria Holl. Mit Originalprotokollen aus dem Stadtarchiv Nördlingen vom Jahre 1593/94. Nördlingen: Steinmeier, 1998. ISBN 3-927496-53-7.
* Sonja Kinzler: Von der Prozessakte zur Heimatheldin. Wie die ‚Hexe’ Maria Holl zu ihrem Ruhm kam, in: Rieser Kulturtage (2004). Dokumentation. Nördlingen: Verlag Riesener Kulturtage, 2005 (Eine Landschaft stellt sich vor, Bd. 15), S. 205–211. ISBN 3-923373-59-7.
* Sonja Kinzler: Zwischen Fortschrittsglaube und Fatalismus. Die Rezeption der Nördlinger Hexenprozesse im 19. und 20. Jahrhundert. Nördlingen: Steinmeier, 2005. ISBN 3-936363-27-7.
* Dietmar-H. Voges: Nördlinger Hexenprozesse – Gesichtspunkte ihrer historischen Bewertung, in: Ders.: Nördlingen seit der Reformation. Aus dem Leben einer Stadt. München: Beck, 1997, S. 46–88 und 408–415. ISBN 978-3-406-43360-3.

### Skridoù faltazi

* Frank Grupe: Maria Holl – Hexenjagd in Nördlingen (Stück). Nördlingen, 1998.
* Lore Krempel-Sporhan: Die Hexe von Nördlingen: Das Schicksal der Maria Holl. Roman. Stuttgart: Kullmann, 1949.

## Liamm diavaez

* Sonja Kinzler: Hexenprozesse in Nördlingen (Sonja Kinzler : prosezoù sorserezed e Nördlingen) e Historicum.net
# Maria Hungaria (1505-1558)

Maria Hungaria pe Maria Aostria (1505-1558), infantez Kastilha, a oa c'hoar d'an impalaer Karl V an Impalaeriezh Santel, ha gouarnerez an Izelvroioù evit he breur.
Merc'h e oa da Fulup Iañ Kastilha ha Janed Kastilha. Dimezet e oa da Loeiz II Hungaria ha dre-se e voe rouanez Bohemia ha Hungaria etre 1522 ha 1526 ; gouarnerez an Izelvroioù spagnol e voe etre 1531 ha 1555.
# Maria Isabel de Bragança

Maria Isabel de Bragança pe Maria Isabel de Portugal zo anv meur a infantez eus tiegezh roueel Portugal:
* Maria Isabel de Bragança (1766-1777), merc'h da Maria Iañ Portugal, marvet da 11 vloaz.
* Maria Isabel de Bragança (1797-1818), merc'h da João VI Portugal, rouanez Spagn, eil pried Fernando VII, hec'h eontr, marvet er gwentloù da 21 bloaz.

## Pennadoù kar

* Isabel de Portugal
* Maria de Portugal
* Isabel Maria de Bragança