OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mercadier

Mercadier (marvet e 1200) a oa ur goprsoudard okitanat eus an XII$^{vet}$ kantved. Penn ur strollad goprsoudarded e oa suj da Richarzh Iañ roue Bro-Saoz.

## Buhez

E 1183 e oa e penn ur vandennad goprsoudarded eus Brabant e su Bro-C'hall. Goude-se e oa deuet da vezañ soudard evit Richarzh Iañ e 1184, o tagañ hag o peurzistrujañ douaroù Ademar V Lemojez. E 1188 e oa o ren 17 kastell bet preizhet da Gont Tolosa. Goude-se e oa bet o heuliañ Richarzh en Trede Kroaziadeg met adkaset e voe da Vro-C'hall pa oa distroet Fulup II an Aogust d'e zouaroù. Ur wech erruet eno e oa bet gant e goprsoudarded o tifenn douaroù Richarzh Iañ a oa chomet er groaziadeg.
Ur wech distroet roue Bro-Saoz eus an Douar Santel, Mercadier a heulias anezhañ e-pep lec'h evel pennbrezel. Beajiñ a rae ha difenn anezhañ e-pad an emgannoù. Richarzh a oa sot gant an den, bamet e oa gant kalonegezh Mercadier en emgann. E lizhiri ar roue ne oa skrivet nemet gerioù mat pa veze kaoz eus ar gorpsoudard. Ar roue en devoa enoret anezhañ gant douaroù Ademar Bainac e Bro-Lemojez, pa oa marvet hep kaout hêr ebet e-tro 1190. E-pad al lies brezelioù etre Richarzh ha roue Bro-C'hall, Mercadier a oa bet trec'h e Berry, Normandi, Flandrez ha Breizh. Pa voe gloazet Richarzh d'ar marv e-pad Sez Châlus e miz Meurzh 1199, medisin Mercadier eo a glaskas pareañ ar roue. Mercadier a zistaolas e varv dre kemer ar c'hastell, hag en desped da c'hoantoù ar roue aet da Anaon e lakas d'ar groug an holl difennerien ha Bertrand de Gourdon, an tenner arbalastr en devoa lazhet ar roue a voe digroc'henet en bev.
Mercadier a servijas Eleanora Akitania, o tismantrañ Gwaskogn ha kêr Angers. D'al lun 10 a viz Ebrel 1200, e voe lazhet pa oa e Bourdel o tont da reiñ e sujidigezh da Eleanora, a oa o tegas Blanca Kastilha eus Bro-Spagn. C'hwec'h den armet a oa bet implijet gant Brandin, ur goprsoudard enebet da Mercadier a servije Yann Iañ (dug Normandi).
Unan eus pontoù Chateau-Gaillard a zo anvet Mercadier.

## Tro-spered

Nebeut a ouzer eus munudoù buhez personel Mercadier met hervez ar mammennoù erruet betek ennomp e teu war-wel un den kalonek en emgann, ur goprsoudard leal d'e vistri. Eus un tu all e teu war-wel un den fallakr, chivous ha didruez gant e enebourien pe ar re lakaet da pal gant e vistri.

## Levrlennadur

* Hercule Géraud, « Mercadier. Les routiers au treizième siècle », Bibliothèque de l'école des chartes, levrenn 3, 1842, pajennoù 417-447
* (en) The Art of Warfare in Western Europe during the Middle Ages from the Eighth Century (Warfare in History) gant J.F. Verbruggen, pajennoù 116-117

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Mercadier - Les routiers au treizième siècle. Bibliothèque de l'école des chartes - Année 1842 - Volume 3 - Numéro 1 - pp. 417-447 Lire en ligne sur Persee.fr.
# Mercatello sul Metauro

Mercatello sul Metauro zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche, war lez ar stêr Metauro.
# Napoleone della Torre

Napoleone della Torre, lesanvet Napo Torriani, marvet e 1278 e Como, a oa ur priñs en Italia an XIIIvet kantved. Mab e oa da Pagano Iañ della Torre, breur da Raimondo, Francesco ha Paganino, ha tad da Corrado lesanvet "Mosca" .

## E vuhez

E 1260 e oa mestr (podestà) war gêr Piacenza. Pemp ploaz goude, e 1265 en doa kemeret ar galloud e Milano, war-lerc'h e genderv Filippo, evel Anziano del Popolo ("Hini henañ ar Bobl") ha war un dro podestà kêrioù Como, Novara, Bergamo ha Lodi. Evel e genderv e kendalc'has da reiñ harp da Charlez Anjev ha d'ar Gelfed a-enep o enebourien Gibelined ha Rouantelezh Sikilia.
Gant trec'h an Anjeviz e Benevento, e C'hwevrer 1266, e voe kadarnaet galloud ar c'h-Gelfed en hanterenn hanternoz Italia. E 1267 en em vodas pennoù bras ar gostezenn e Milano da nevesaat o C'hevre a-enep penn-rener nevez ar C'hibellined, an Alaman Conradin. Napoleone a voe lakaet e penn ar C'hevre, war un dro gant e vreur Raimondo ha William VII Montferrat.
Napo avat ned eas ket da argadiñ Conradin, a oa e Pavia, marteze abalamour da ziasterioù personel gant ar pab. Mervel a reas Conradin en emgann Tagliacozzo (1268) , ha gallout a reas Charlez aloubiñ kreisteiz Italia. Neuze e klaskas bezañ mestr war al ledenez en he fezh : Napo neuze a nac'has harpañ anezhañ, ma strivas Charlez da lakaat e soudarded d'en em sevel.
E 1269 e voe bac'het e vreur Raimondo, eskob Como, gant Conrad Venosta von Matsch
Mervel a eure er vac'h en ur gaoued houarn e Castel Baradello, e Como, d'ar 16 a viz Eost 1278. Beziet eo en iliz S. Nicolao al Baradello.
Otton a zegouezhas neuze e kêr Milano.
# Napoleone Orsini

Napoleone Orsini (war-dro 1420 - 1480) a oa ur c'h-condottiero italian, eus an Tiegezh Orsini. Mab e oa da Orso Orsini eus Bracciano. Brezeliñ a reas evit ar pab Ujan IV a-enep Francesco Sforza e 1443. Er bloavezhioù 1450 e roas e skoazell d'ar roue Ferdinando Iañ Naplez er brezel etre Rouantelezh Naplez ha Dugelezh Milano. Brezeliñ a reas ivez a-enep an Tiegezhioù Colonna hag Anguillara e Lazio.
E 1461 edo e penn armeoù ar pab en amzer Pi II ha faezhañ a reas Sigismondo Malatesta, a oa o klask aloubiñ Rouantelezh Naplez dre Mondolfo, en Abruzzo. Bloaz goude, bepred gant arme ar pab, e reas brezel da Roberto Malatesta, aotrou Rimini, ha gloazet e voe.
Goude-se ne gemeras perzh ebet e troioù-brezel a-bouez.

## Levrlennadur

* Litta, Pietro (1834). Famiglie celebri italiane. Milano.
* Sansovino, F. (1565). Historia di Casa Orsini. Venezia.

## Liamm diavaez

* (it) Page at condottieridiventura.it
# Napoléon-Jérôme Bonaparte

Napoléon Bonaparte, pe Napoléon-Jérôme Bonaparte, pe Jérôme Napoléon, a oa ur priñs gall, priñs Napoléon, priñs Montfort, kont Meudon ha Moncalieri, kenderv d'an impalaer gall Napoleon III, ganet e Trieste d'an 9 a viz Gwengolo 1822 ha marvet e Roma d'ar 17 a viz Meurzh 1891.
Ganet e oa e Trieste. Mab yaouankañ Girolamo Buonaparte e oa. Roue Westfalen e oa bet e dad, dimezet da Katharina von Württemberg. Breur e oa d'ar briñsez Mathilde Bonaparte.
Pa varvas e vamm en 1835 e voe degemeret gant e vereb Hortense en Arenenberg, hag eno e vignonias gant e genderv Louis-Napoléon. Etre 1837 ha 1840 e reas studioù milourel e Ludwigsburg ma teuas da vout ofiser e rejimant gwarded roue Württemberg.
En Gouhere 1842 e veajas gant Alexandre Dumas e Livorno hag en inizi Toskana, ma weladennjont enez Montecristo, a voe lakaet gant Dumas e-kreiz e romant brudet.
# Napothera

Napothera :
| Napothera brevicaudata. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pellorneidae |
| Anv skiantel ||
| Napothera G.R.Gray, 1842 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Napothera a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Napothera atrigularis,
* Napothera brevicaudata
** N. b. brevicaudata, griseigularis, leucosticta, proxima, rufiventer, stevensi ha striata,
* Napothera crassa,
* Napothera crispifrons
** N. c. annamensis, calcicola ha crispifrons,
* Napothera epilepidota,
** N. e. amyae, bakeri, clara, davisoni, delacouri, diluta, epilepidota, exsul, granti, guttaticollis, hainana, laotiana ha roberti,
* Napothera macrodactyla
** N. m. beauforti, lepidopleura ha macrodactyla,
* Napothera marmorata
** N. m. grandior ha marmorata,
* Napothera rufipectus.
Eizh isspesad warn-ugent (28) en holl.

## Rummatadur

Renket e veze an holl spesadoù er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Pellorneidae/Napothera (lennet e-barzh d'ar 17 a viz C'hwevrer 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Napoleone Bonaparte come Marte pacificatore

Napoleone Bonaparte come Marte pacificatore zo un delwenn gant ar c'hizeller italian Antonio Canova, graet e 1802-1806. War ziskouez e oa gwechall e Mirdi al Louvre e Pariz ; goude e voe prenet gant gouarnamant Breizh-Veur ha profet da zug Wellington, bet trec'h war Napoleon e Waterloo. Emañ bremañ en Apsley House, e Londrez.
# Napolitaneg

An napolitaneg (diwar ar ger italianek napolitano), pe naplezeg (diwar anv kêr Naplez), nnapulitano e napolitaneg, eo anv ar yezh latin komzet e Naplez ha tro-war-dro, e rannvroioù Campania, Basilicata, Calabria ar c'hreisteiz, Abruzzo, Molise, Puglia ha kreisteiz Lazio stok ouzh Campania..
Anavezet eo ar yezh gant ar rannvro Campania abaoe 2008.

## Liammoù

* Brudet eo ar ganaouenn 'O sole mio.
* Kanaouenn 'O surdato 'nnammurato
# Napoléon en triomphateur

Napoléon en triomphateur zo un delwenn d'an impalaer Napoleon Iañ e Pariz Gant François-Frédéric Lemot (1771-1827) e voe kizellet e 1808. E porzh Puget Mirdi al Louvre emañ.
# Napoléon Louis Bonaparte

Napoléon Louis Bonaparte ( Napoleon Lodewijk II Bonapartee nederlandeg) a oa ganet e Pariz, d'an 11 a viz Here 1804 , hag a varvas e Forlì, en Italia, d'ar 17 a viz Meurzh 1831.
Mab e oa da Louis Bonaparte, roue Holland ha breur an impalaer Napoleon, ha da Hortense de Beauharnais, a oa merc'h da Joséphine de Beauharnais.

## Breudeur

Daou vreur en doa:
* Napoleon Charles, e vreur henañ, a varvas e 1807, d'e 4 bloaz. Gant se eo eñ a oa da vezañ roue da varv e dad.
* Louis Napoléon a oa da vezañ Napoleon III

## Roue

Roue Holland e voe e-pad un nebeud devezhioù en e vugaleaj, e 1810, war-lerc'h e dad, evel Lodewijk II.
E 1815, goude emgann Waterloo e rankas mont d'an harlu.

## Dimeziñ

Dimeziñ a reas d'e geniterv Charlotte Bonaparte, merc'h da Giuseppe Buonaparte, breur henañ Napoleone Buonaparte, a voe impalaer ar C'hallaoued.
Carbonaro e oa, ha gant e vreur Louis Napoléon e reas un irienn e Roma e 1830. Kuit e voent kaset. E 1831 e kemeras perzh en emsavadeg an dugelezhioù e-kreiz Italia. Mervel a reas en emgann Forlì a-enep an Aostrianed.
Beziet eo e Saint-Leu-La-Foret, en Île-de-France.
# Martin Schulz

Martin Schulz (ganet e 1955 e Hehlrath, hiziv en Eschweiler, Nordrhein-Westfalen) zo ur politikour alaman hag a zo bet levrdier. Abaoe 1994 eo dilennet e Parlamant Europa, dindan anv ar Sozialdemokratische Partei Deutschlands (Strollad Sokial-Demokrat Alamagn), unan eus kostezennoù ar Strollad Sokialour Europat. Abaoe 2012 ez eo prezidant Parlamant Europa.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Martin Schulz o kanañ brezhoneg, war YouTube (adalek 3'00)
# Martin Truchseß von Wetzhausen

Martin Truchseß von Wetzhausen (war-dro 1435 - 3 a viz Genver 1489 e Königsberg) a oa 34vet Mestr Meur an Urzh Teutonek (magister generalis) e Prusia ar Reter eus 1477 da 1489.

## Marv

E-pad an hañv 1488, Martin Truchseß von Wetzhausen a gouezas klañv, ha marvet eo e penn kentañ ar bloavezh 1489 e Königsberg. Beziet e voe en iliz-veur Königsberg.
# Martin du Bellay

Martin du Bellay (1495–1559), Priñs Yvetot dre e eured, a oa un istorour gall a skrivas diwar-benn Brezelioù Italia en e amzer. Trede mab Louis du Bellay ha Marguerite de La Tour-Landry e oa, hag evel e zaou vreur all, Jean ha Guillaume du Bellay, e voe un diplomat ampart.
E 1525 e voe kaset gant dugez Alençon, c'hoar d'ar roue, davet Frañsez Iañ a oa prizoniet e Madrid, da-heul emgann Pavia (1525) .

## Eured ha bugale

Dimeziñ a reas da Élisabeth Chenu (1518-1589), ha div verc'h o doe :
* Marie du Bellay († 1611), Priñsez Yvetot, itron Langey ha Glatigny, a zimezas e 1558 da René II du Bellay († 1606)
* Catherine du Bellay, dimezet da Charles de Beaumanoir-Lavardin (1522 – lazhet e-kerzh ar St-Barthélemy e 1572)

## Oberennoù

* Les mémoires de messire Martin Du Bellay, seigneur de Langey. Contenans le discours de plusieurs choses advenues au Royaume de France, depuis l'an M.D.XIII. jusques au trespas du Roy François premier, auxquels l'Autheur a inséré trois livres, & quelques fragmens des Ogdoades de Messire Guillaume du Bellay, Seigneur de Langey, son frère. Paris, Abel l'Angelier, 1585.

## Notennoù

* ↑ Embannadur 1571
# Martin McGuinness

James Martin Pacelli McGuinness (iwerzhoneg: Máirtín Mag Aonghusa), ganet e Doire d'an 23 a viz Mae 1950 ha marvet d'an 21 a viz Meurzh 2017, a zo ur politikour iwerzhonat ezel eus ar Sinn Féin. Ezel e oa bet eus an IRA. Dilennet eo bet da ezel eus Parlamant ar Rouantelezh-Unanet, met evel holl zilennidi e strollad ne gemer ket perzh er vodadeg-se. Ezel eo ivez eus Bodadeg Norzhiwerzhon. Da-heul emglevioù Gwener-ar-Groaz eo deuet da vezañ eil kentañ ministr Norzhiwerzhon. Bet eo war ar renk ivez evit dont da vezañ prezidant Republik Iwerzhon e 2011 m’eo erruet da drede.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Martin Schongauer

Martin Schongauer (war-dro 1450 e Colmar – 1491 e Breisach am Rhein) a oa ul livour hag un engraver elzasat eus dibenn ar Grennamzer. Engraver (war goad ha war gouevr) brudetañ e amzer e oa, ha brudet e oa en Italia hag en Izelvroioù. Albrecht Dürer a felle dezhañ dont da vezañ e skoliad, met mervel a reas Schongauer re abred.

## E vuhez

Mab e oa da Gaspard Schongauer, un orfebour lakaet da vourc'hiz e 1445 . Mont a reas da studiañ da skol-veur Leipzig war-dro 1465 ha goude-se e heulias ur stummadur bale, met ne ouezer ket kalz a dra diwarnañ. Chañsoù zo e vije bet e Beaune, e dugelezh Bourgogn hag en dije kopiet eno Ar Varnadenn ziwezhañ gant Rogier van der Weyden e 1469. Nepell goude-se e tistroas da Colmar hag eno e savas Gwerc'hez gant ur bod roz (1473) hag e prenas un ti anvet ti an alarc'h e 1477. Soñjal a reer e teskas digant ul livour elzasat, marteze Gaspard Isenmann eus Colmar. Dre veajiñ e teskas Martin Schongauer kalz traoù diwar-benn arz flamank ar XV$^{vet}$ kantved, hag en e oberennoù e kaver ur meskaj eus an arz gotek etrevroadel hag eus arz Azginivelezh Norzheuropa. E 1489 e voe lakaet da vourc'hiz e kêr Breisach-am-Rhein.
E-touez oberennoù brudetañ Schongauer emañ sternioù-aoter Jean Orlier (Mirdi Unterlinden, Colmar) ha hini Gwerc'hez gant ur bod roz (iliz an Dominigiz, Colmar). An daolenn-se a vez gwelet evel ur bennoberenn peurliesañ abalamour d'an doare kenglotus ha spis m'eo bet savet. E mirdioù Berlin, Vienna ha München e c'haller gwelout oberennoù savet gantañ.
E iliz-veur Breisach-am-Rhein e c'haller gwelout ur murlivadur diwar e zorn, anvet Ar Varnadenn ziwezhañ. E oberenn ziwezhañ e voe (tro 1489-1491), ha chom a reas diechu.
Martin Schongauer a voe lesanvet Hübsch Martin - pe Hüpsch pe c'hoazh Hipsch, da lavaret eo Martin Vrav abalamour da berzhioù e oberennoù, hag ivez peogwir e veze berraet e anv da vezañ Martin Schön (schön = brav).
Al livour Hans Burgkmair voe e skoliad etre 1488 ha 1490.

## Levrlennadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Christian Heck, Martin Schongauer, embannadurioù SAEP, Colmar, 1985, 64 p., ISBN|2856691218
* S.R de Bussierre, Martin Schongauer - maître de la gravure rhénane, katalog an diskouezadeg er Petit Palais, Paris-Musées, 1991, 272 p., ISBN|2-87900-046-7

## Taolennoù

* Familh santel
* Azeulerezh ar vêsaerien
* Ecce Homo
* Ganedigezh ar C'hrist
* Gwerc'hez gant ur bod roz
# Martin Van Buren

Martin Van Buren, bet ganet Maarten van Buren (1782-1862), a oa ur politikour stadunanat a voe eizhvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika adalek ar 4 a viz Meurzh 1837 betek ar 4 a viz Meurzh 1841. Ur respet hepken a reas. Pa oa an nederlandeg e yezh-vamm e voe Martin Van Buren ar prezidant stadunanat nemetañ o c'houzout saozneg evel eil yezh.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Martin Scorsese

Martin Charles Scorsese, ganet d'ar 17 a viz Du 1942, zo ur filmaozer, aktour hag istorour italian-stadunanat.
Darn eus filmoù Scorsese zo diwar-benn an identelezh italian-stadunanat (dreist-holl sikilian), pennaennoù ar feiz Roman-katolik evel ar gablusted hag an dasprenerezh, ar feiz, an dourc'heta, an torfedelezh hag ar brezelioù gangoù. Darn eus e filmoù zo brudet ivez evit diskouez ar feulster hag al luc'haj. Renet en deus filmoù evel Mean Streets (1973), Taxi Driver (1976), Raging Bull (1980), The King of Comedy (1983), After Hours (1985), an drama relijiel The Last Temptation of Christ (1988), Goodfellas (1990), Cape Fear (1991) Casino (1995), ha The Irishman (2019). Evit lod anezho en deus labouret gant e gamalad hag aktour Robert De Niro. Scorsese en deus labouret ivez gant an aktour Leonardo DiCaprio, o ren anezhañ e pemp film, adalek Gangs of New York (2002) ha nevesoc'h an The Wolf of Wall Street (2013). Ar film The Departed (2006) an trede gwech ma labourent asambles, en deus degaset da Scorsese un Academy Award for Best Director hag enoret eo bet ar film ivez gant an Award for Best Picture. Kenlabour an daou en deus talvezet dezho meur a wech bezañ anvet evit un Academy Award ha gounezet o deus meur a wech prizioù hag enorioù brudet.

## Liammoù diavaez

* Martin Scorsese war IMDb
# Martin Stanislas Gillet

Martin Stanislas Gillet a oa ur beleg katolik gall, ezel eus urzh ar vreudeur prezegerien, teologour, bet mestr Urzh an Dominikaned etre 1929 ha 1946.
Ganet eo bet d'ar 14 a viz Kerzu 1875 e Louppy-sur-Loison (departamant ar Meuse, Frañs). Aet eo da Anaon d'an 3 a viz Gwengolo 1951 en Aix-les-Bains (departamant ar Savoie, Frañs)
Degemeret eo bet Doktor war ar brederouriezh e Skol-veur Freiburg (Bro-Suis) e 1905. Doktor war deologiezh e oa ivez. Kelenner eo bet e Skol-veur Louvain/Leuven a skrivet en deus meur a oberenn apologetik ha deoliezh. E-kerzh e amzeriad e krouas e Roma Collegium Historicum e urzh e 1930.
Anvet e voe arc'heskob "entitlet" (in partibus) Nikaea (İznik e Turkia a-vremañ).
# Martina

Martina zo un anv plac'h a gaver en italianeg hag e meur a yezh all. Klotañ a ra gant Marzhina e brezhoneg. Savet eo diwar an anv Martin.

## E yezhoù all

* Marzhina e brezhoneg.
* Martine e galleg.

## Tud
#### Anv-badez

* Santez Martina, merzherez kristen en IIIde kantved
* Martina, impalaerez vizantat.
* Martina Arroyo, (1937 - ), c'hoariganerez soprano
* Martina Feri, kanerez ha pianoourez
* Martina Gedeck, aktorez alaman
* Martina Hingis, tenniserez suis.
* Martina Kociánová, kanerez soprano tchek,
* Martina McBride, (1966 - ) kanerez stadunanat
* Martina Melani, aktorez italian.
* Martina Merlino, aktorez italian.
* Martina Navratilova, tenniserez.
* Martina Pinto,aktorez italian.
* Martina Stella (1984 - ), aktorez italian.
* Martina Warren, aktourez pornografek saoz.

#### Anv-tiegezh

* Churandy Martina, rederez eus an Antilheznederlandat.
* Mija Martina, kanerez eus Herzegovinia .

## Traoù all

* Martina (albom), albom Martina McBride .
* A.C. Martina, skipailh mell-droad italian .
* 981 Martina, ur blanedennig.

## Pennadoù kar

* Marzhin
* Martine
# NGC 4605

NGC 4605 a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet war-dro 15 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an c'hKarr-kamm Bras.
# NGC 4826

NGC 4826, pe M64, pe c'hoazh Galaksienn al Lagad Du, zo ur c'halaksienn droellennek hag a zo war-dro 17 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg Blev Berenis.

## Daveoù

* (en) NASA/IPAC Extragalactic Database

## Notennoù

* ↑ New General Catalogue, niverenn 4826.
* ↑ Katalog Messier, niverenn 64.
# NGC 520

NGC 520 a zo ur c'houblad galaksioù troellennek en etregwered lec'hiet 90.7 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Pesked.
# NGC 3766

NGC 3766 a zo un druilhad digor lec'hiet war-dro 5.5 mil a vloavezhioù-gouloù e steredeg an Den-Marc'h.
# NGC 4755

NGC 4755, anvet ivez ar Voestad Vravigoù pe Gronnad Kappa Crucis, a zo un druilhad digor stered lec'hiet e steredeg Kroaz ar Su.
# NGC 5128

Centaurus A :
| hedred | 13h 25m 27.6s |
| ledred | −43° 01′ 09″ |
| pellded | ∼ 13,4 milion b.g. |
| meurded war wel | 6,84 |
| mentoù war wel | 25′.7 × 20′.0 |
| steredeg | Den-Marc'h |
NGC 5128, anavezet ivez evel Centaurus A, zo ur c'halaksienn a vez kavet war-dro 13,84 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg an Den-Marc'h.
# NGC 5907

NGC 5907 a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 53.5 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Dragon.
# NGC 4102

NGC 4102 a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 68.8 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar C'harr-kamm Bras.
# NGC 4258

NGC 4258 a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 23,7 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Chas.
# NGC 4526

NGC 4526 zo ur C'halaksienn ferennek lec'hiet 55 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Werc'hez.
# Ojibweg ar gwalarn

Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù ojibwek eo ojibweg ar gwalarn, komzet e su-gwalarn Ontario betek Manitoba e Kanada.
Pemp rannyezh a zo:
* Rannyezh Stêr Berens (Saulteaux)
* Rannyezh Lenn Seul (Lac Seul)
* Rannyezh Stêr Albany
* Rannyezh Lenn ar C'hoadeier (Lake of the Woods)
* Rannyezh Stêr ar Glav (Rainy River)
N'emañ ket ar yezh-mañ en arvar da vont da get ha klasket e vez ober strivoù evit reiñ lañs d'ar yezh dre hec'h implijout evit kelenn er skolioù.

## Gwelet ivez

* Ojibweg
* Yezhoù aljek
* Yezhoù algonkek ar c'hreiz
# Ojos-Albos

Ojos-Albos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Okapi

Okapi :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Giraffidae |
| Genad : | Okapia |
| Anv skiantel ||
| Okapia johnstoni Sclater, 1901 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An okapi (Okapia johnstoni) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e koadeier trovanel kreiz Afrika (Republik demokratel Kongo). Emañ an okapi er c'herentiad Giraffidae, asambles gant ar jirafenn.

## Deskrivadur

Tennañ a ra an okapi d'ur marc'h, gant ur c'horf 2.5 m a hirder hag 1.5 m ouzh an draen. Hir a-walc'h eo e c'houzoug e-keñver hini an daskirierien all hag e zivskouarn zo bras ha gwevn. Gell eo e vlevenn gant roudennoù gwenn war e bavioù hag e beñsoù. Aezet eo dezhañ kuzhat er struzh gant livaj e vlevenn. Kerniel zo war penn ar par. 15 cm int d'ar muiañ, goloet gant blev ha juntet ouzh an askorn tal, a-us d'ar poulloù-lagad. Koulz ar par hag ar barez o deus gwagrennoù etre-bizied en o favioù a-raok hag en o favioù a-dreñv. Evel ar jirafenn ec'h a an okapi d'an inkane, da lâret eo en ur sevel er memes koulz an daou bav eus an hevelep kostez.

## Gouennañ

Bevañ a ra an okapi en e-unan, nemet da vare ar gouennañ. Goude un dougen hir (440 devezh) ec'h a ar barez da c'henel er goadeg stank. An hini bihan zo etre 14 ha 30 kg a bouez ennañ. Gouest eo da vont en e sav 30 munutenn goude e c'hanedigezh. E-pad an devezh kentañ ec'h a da heul e vamm ha sellet ouzh an endro. Goude se e kavont ul lec'h dereat evit mont da guzh ha sevel un neizh ma chom an hini yaouank an darn vrasañ eus e zaou viz kentañ. Pa vez direnket e chom an ebeul difiñv en neizh hag ar vamm a ziskouez un emzalc'h tagus a-benn difenn anezhañ diouzh an dañjer. Dizonet eo an hini yaouank da 6 miz. D'an oad a 1 bloaz e kresk kerniel ar par ha da 3 bloaz eo echu e gresk gant an okapi. Gallout a ra bevañ 30 vloaz er mirvaoù.

## Boued

Oberiant eo an okapi diouzh an deiz. Klask a ra e voued a-hed ribinoù er goadeg. En em vagañ a ra diwar delioù, broñsoù ha kellidoù ouzhpenn 100 spesad plant disheñvel. E-touez ar plant-se ez eus meur a hini binimus d'an den. Gallout a ra debriñ ivez geot, frouezh, raden ha fungi. Bastañ a ra d'e ezhommoù a holen gant pri kavet e-kichen ar stêrioù hag ar froudoù.
# Ojos Negros (Teruel)

Ojos Negros zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 330 (2023).
# Okavango

An Okavango (pe Okawango), Cubango (pe Kubango) hervez ar broioù hag ar yezhoù, zo ur stêr 1 700 km hed hag a red en Afrika ar Mervent. Eieniñ a ra e-kichen kêr Huambo, e kreiz Angola, ma'z eo Cubango hec'h anv. Treuziñ a ra Namibia ha degouezhout e Botswana. Echuiñ a ra eno en un delta, tost d'ar Moremi Game Reserve e Botswana, e dezerzh Kalahari. Endoreek eo diazad an Okavango.
Enskrivet eo bet an delta e glad bedel mab-den gant an Unesco.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ojibweg ar reter

Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù ojibwek eo ojibweg ar reter, komzet e su Ontario e Kanada:
O vont war digresk emañ a niver a dud a ra gantañ e lec'hioù zo met graet e vez strivoù memestra evit klask reiñ lusk d'ar yezh dre hec'h implijout, da skouer, evit kelenn er skolioù.

## Gwelet ivez

* Ojibweg
* Yezhoù aljek
* Yezhoù algonkek ar c'hreiz