OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Helene Elisabeth von Isenburg

Helene Elisabeth Prinzessin von Isenburg, ganet kontez von Korff, hag anvet Schmising-Kerssenbrock (6 a viz Ebrel 1900 e Darmstadt - 24 a viz Genver 1974 e Heiligenhaus) a voe prezidantez kentañ Stille Hilfe für Kriegsgefangene und Internierte goude an Eil Brezel-Bed. Ur gevredigezh da skoazellañ an dorfedourien nazi e oa.

## He buhez

Helene Elisabeth priñsez von Isenburg a oa merc'h d'ar c'hont Alfred von Korff (anvet Schmising-Kerssenbrock), hag eñ enseller an dour hag ar c'hoadeier e Hatzfeld ha d'e wreg Helene (ganet Freiin von Hilgers).
He yaouankiz a gasas en ur familh a oa tomm-tre ouzh ar gatoligiezh. Er bloavezhioù 1920 ha 1930 e labouras evel pareerez anavezet gant ar Stad. D'an 30 a viz Ebrel 1930 e timezas gant Wilhelm Prinz von Isenburg und Büdingen (1903–1956). E 1937 e voe lakaet da gelenner war ar meuriadoù hag en enklaskoù diwar-benn ar familhoù e München, ma savas a-du penn-da-benn gant menozioù gouennelour NSDAP. Helene Elisabeth a veze gwelet evel „feal a-fet politikerezh“ gant NSDAP.
Goude an Eil brezel-bed e voe prezidantez an aozadur Stille Hilfe a glaske skoazellañ an Nazied tamallet gant ar justis, evel en afer lazhadeg Malmedy.

## Levrlennadur

* Friedrich Pfad: Helene Elisabeth Prinzessin von Isenburg – Eine Spurensuche, Wistana Verlag, 2019, ISBN 978-3-9524953-3-9, (Leseprobe bei GoogleBooks).
* Friedrich Pfad: Die NSU-Affäre & Das Trio – Im Visier: Andrea Röpke, Oliver Schröm und Hajo Funke, Wistana Verlag, 2019, 2. Auflage, ISBN 978-3-9524953-1-5, (Leseprobe bei GoogleBooks).
* Oliver Schröm, Andrea Röpke : Stille Hilfe für braune Kameraden, Christoph Links Verlag, 2002, ISBN 386153231X
* Ernst Klee : Was sie taten - Was sie wurden, Fischer Taschenbuch (4364), 12. Auflage 1998, ISBN 3596243645
* Ernst Klee : Persilscheine und falsche Pässe, Fischer Taschenbuch (10956), 5. Aufl. 1991, ISBN 3596109566

## Liamm diavaez

* https://web.archive.org/web/20070928120432/http://www.autorenhessen.de/autoren/wittrock/0004.html

## Notennoù

* ↑ Ernst Klee : Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. Fischer Taschenbuch Verlag, Zweite aktualisierte Auflage, Frankfurt am Main 2005, p. 279.
# Helfaut

Kumunioù Frañs :
| Anv | Helfaut |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Saint-Omer |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Saint-Omer |
| Kanton | Arques |
| Kod INSEE | 62423 |
| Kod post | 62570 |
| Maer | Brigitte Leblond |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 8,92 km² |
| Led | 50° 41' 54" Norzh |
| Hed | 02° 14' 38" Reter |
| Uhelder kreiz | 92 m |
| Uhelder bihanañ | 23 m |
| Uhelder brasañ | 95 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 750 (2007) |
| Stankter | 196 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Helfaut a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed: bombezet e voe ar gumun gant ar Re Gevredet.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Helfaut Churchyard

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 10 |
| Hollad | '10 |
Mervel a rejont e-pad an Eil brezel-bed.

## Dave ha notennoù

* ↑ Commonwealth WargravesCommission
# Heliactin bilophus

Heliactin bilophus :
| Heliactin bilophus plouzet en Natural History Museum (Londrez). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Polytminae |
| Genad : | Heliactin |
| Anv skiantel ||
| Heliactin Boie, 1831 ||
| Anv skiantel ||
| Heliactin bilophus (Temminck, 1820) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Heliactin bilophus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Anvet e voe Trochilus bilophus (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858). Ar spesad nemetañ er genad Heliactin an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra diwar sun-bleuñv tennet eus bleuñv brousgwez ha gwez 'zo.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e takadoù 'zo eus Suamerika : kreisteiz Surinam ha hanternoz Brazil ; eus reter ha gevred Brazil da reter Bolivia.

## Liammoù diavaez

* (en) Heliactin bilophus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Heliactin bilophus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Heliactin bilophus el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Heliactin bilophus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Helene Fischer

Helene Fischer, ganet d'ar 5 a viz Eost 1984 en Krasnoyarsk (Rusia, URSS d'ar mare-se), zo ur ganerez ha dañserez alaman. Kanañ a ra Schlager ha pop dreist-holl. Gwerzhet he deus 9 milion a albom, en Alamagn, Aostria ha Suis dreist-holl, hag ivez Belgia hag an Izelvroioù. Animatourez skiwel e teu da vezañ ivez bep 25 a viz Kerzu abaoe 2011 en he abadenn sonerezh ha troioù-ouesk Die Helene Fischer Show skignet gant ar chadenn ZDF.
# Helene Sedlmayr

Helene Kreszenz Sedlmayr (1813, Trostberg - 1898, München) a oa ur goantenn alaman eus Rouantelezh Bavaria an XIX$^{vet}$ kantved.
Merc'h e oa d'ur botaouer-lêr. Anaoudegezh a reas ar roue Ludwig Iañ Bavaria ganti pa oa krennardez 15 vloaz ha pa bourchasas c'hoarielloù d'e vugale.

## Poltred

Roue Bavaria a roas urzh da Joseph Karl Stieler, livour al lez, d'he foltrediñ e 1830, paoa 17 vloaz, da lakaat an daolenn en e zastumadeg poltredoù koantenned eus e vro.
War ziskouez emañ an daolenn e Poltredaoueg ar gened.

## Eured

En 1831 e timezas da Hermes Miller (1804-1871), ur mevel d'ar roue ha dek bugel, nav mab hag ur verc'h, o doe.

## Pennadoù kar

* Pennad diwar-benn Helene Sedlmayr
# Helgoland

Helgoland (hervez an anv alamanek; Deät Lun, 'an douar', en helgolandeg, Helgolân e frizeg, ha Heligoland e saozneg) zo un enezeg vihan e Mor an Hanternoz, bremañ en Alamagn, dirak aber ar stêr Elbe, div eur treizh eus porzh Cuxhaven, an inizi alaman pellañ diouzh an douar-bras. 1 149 a dud zo o chom enne e 2010.

## An anv

Gwechall e oa Heyligeland, da lavarout eo "Douar Santel", marteze abalamour d'un darempred kozh ha hir gant an doue german Forseti.

## Yezhoù

Ouzhpenn alamaneg e vez komzet Halunder, rannyezh frizek an norzhfrizeg, pe frizeg an hanternoz.

## Istor

A-raok bout staget ouzh Alamgn int bet dalc'het gant Danmark ha goude gant Bro-Saoz.

## Pennadoù kar

* Timbroù Heligoland
* Forseti, doue enoret en Helgoland.

## Levrlennadur
### Kelaouennoù

* Charlier, C. (1947) "L'explosion d'Heligoland. - Discussion des observations effectuées à Uccle", Ciel et Terre, 64, p. 193–214 (galleg)
* Gardner, N. (2008) An island outpost: Helgoland. hidden Europe magazine, 20, pp.2-7 (ISSN 1860-6318) (saozneg).

### Levrioù
#### E saozneg

* Black, William G. (1888) Heligoland and the Islands of the North Sea, London : W. Blackwood & Sons, 199 p.
* Drower, George (2003) Heligoland - The True Story of German Bight and the Island that Britain Betrayed, Sutton, ISBN 0-7509-2600-7
* Ritsema, Alex (2007) Heligoland, Past and Present, Lulu.com, ISBN 1-84753-190-3

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* www.helgoland.de
# Heliadezed

An Heliadezed eo an anv a vez graet eus ar seizh merc'h en deus bet an doue Helios, an Heol, pe gant Rode, pe gant an Okeanidenn Klymene. C'hoarezed Faethon int.
Pa varvas o breur ne oa den evit o frealziñ: dourek e ouelent, ha dizehan, ken e kaledas o daeroù en ur roc'h, ha ma voent troet e gwez-pupli.

## Ar seizh anezhe

Goude ma kemm o niver hervez an oberourien e anavezer seizh anezhe:
* Aigiale
* Astris
* Dioksippe
* Aigle
* Aitheria
* Helia
* Merope
* Foibe.
Kontañ a reer ur mab, Helias, da bevare pe c'hwec'hvet eus an Heliazien.
Nav int ma konter Lampetia ha Faethousa ouzhpenn.
# Helene zu Mecklenburg-Schwerin

Helene zu Mecklenburg-Schwerin (1814-1858) zo ur briñsez alaman hag a zimezas da Ferdinand-Philippe d'Orléans (1810-1842), mab henañ ar roue gall Louis-Philippe Iañ.
# Heleta

Heleta (Hélette e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Benafarroa, en Iparralde, e kanton Iholdi.

## Kumunioù amezek

* Aiherra en hanternoz
* Lekorne er gwalarn
* Armendaritze et Donostiri er reter
* Iholdi er gevred
* Irisarri er c'hreisteiz

## Skeudennoù

* Polotva Heleta
* Iliz an Itron Varia
* Herriko etxea, an ti-kêr

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Heliangelus

Heliangelus :
| Heliangelus amethysticollis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Lesbiinae |
| Anv skiantel ||
| Heliangelus Gould, 1848 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Heliangelus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1848 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Nav spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* Heliangelus amethysticollis
** H. a. amethysticollis, apurimacensis, decolor ha laticlavius,
* Heliangelus clarisse
* H. c. clarisse, verdiscutus ha violiceps,
* Heliangelus exortis,
* Heliangelus mavors,
* Heliangelus micraster
** H. m. cutervensis ha micraster,
* Heliangelus regalis
** H. r. johnsoni ha regalis,
* Heliangelus spencei,
* Heliangelus strophianus,
* Heliangelus viola.
O c'havout a reer e Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochilidae/Heliangelus (lennet e-barzh d'ar 25 a viz Eost 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Emgann Chancellorsville

Emgann Chancellorsville (saozneg: The Battle of Chancellorsville ) a oa bet un emgann e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861–1865), hag an hini pouezusañ e-pad Kampagn Chancellorsville. Stourmet e oa bet etre an 30 a viz Ebrel hag ar 6 a viz Mae 1863, en Spotsylvania County, Virginia, nepell diouzh kêriadennig Chancellorsville. Daou emgann a oa bet e-tro an 3 a viz Mae nepell diouzh Fredericksburg. E-pad ar c'hampagn brezel e oa bet lu an Unaniezh renet gant ar Major jeneral Joseph Hooker, an Army of the Potomac, o stourm a-enep ul lu kengevreet hanter bihanoc'h renet gant ar Jeneral Robert E. Lee, an Army of Northern Virginia. Emgann Chancellorsville zo brudet evel "Emgann ampart" Lee rak rannet en devoa e lu e daou damm e-tal ul lu kalz galloudusoc'h ha trec'h e oa bet ar re gengevreet. An trec'h a oa bet unan kalonek gant Lee oc'h implij lentidigezh Hooker, met gant kolloù ramzel. E-touez ar c'holloù bras e oa hini al letanant jeneral Thomas J. "Stonewall" Jackson. Jackson a oa bet tennet warnañ gant soudarded dezhañ, rediet e oa bet da droc'hañ e vrec'h kleiz. Siwazh e oa marvet gant an dorzhellegezh eizh devezh war-lerc'h. Ur c'holl ramzel e oa bet evit Lee hag en devoa embannet e oa marvet e vrec'h dehoù. Spontus e oa bet evit Lee evit kavout soudarded da gemer plas ar re kollet. Ouzhpenn-se ne oa ket deuet a-benn da dalañ ouzh Lu an Unaniezh da dec'hout kuit. Gwelet e vez an trec'h-se gant an istorourien evel unan e doare Pyrrhus.
En holl e oa bet kollet 12 764 soudard kengevreet hag evit an Unaniezh 17 287, lazhet gloazet ha steuziet pe prizoniet.
# Emgann Charleroi

Emgann Charleroi a voe d'an 21, 22 ha 23 a viz Eost 1914 e Charleroi (Belgia) e penn kentañ ar Brezel-bed kentañ, etre Lu gall ar Jeneral Lanrezac ha Lu alaman ar Jeneral Von Bülow.

## Levrlennadur

* e galleg:
** Colonel Lucas, Le 10e Corps à la Bataille de Charleroi (21.22.23 août 1914), Embannadurioù Charles-Lavauzelle & Cie,Limoges/Pariz, 1930, 115p.
* e saozneg:
** M. M. Evans, Battles of World War I, Select Editions, 2004, ISBN 1-84193-226-4
** Barbara W.Tuchman, The Guns of August, Ballantine Books, New York, 1962, ISBN 0-345-38623-X.
# Emgann Catraeth

Emgann Catraeth zo un emgann, meneget en oberenn ar barzh Aneurin, zo bet en Hen Ogledd Enez Vreizh, war-dro ar bloaz 600, etre ar bobl vrezhon Gododdin hag Angled Bernikia ha Deira.
Aet e oa an arme vrezhon da vrezeliñ ouzh kreñvlec'h an Angled, a oa e Catraeth, marteze Catterick (North Yorkshire).
En arme ar bobl Gododdin e oa kadourien eus an Hen Ogledd a-bezh, hag ivez lod anezho deuet eus Gwynedd e Norzh Bro-Gembre, hag eus bro ar Bikted, a deuio da vezañ uheldirioù Bro-Skos. An emgann a voe ur faezhadenn spontus d'ar Vrezhoned, tost an holl anezho a oa bet lazhet. Ar gadourien marvet a voe kanmeulet en hen varzhoneg Y Gododdin, a vefe bet skrivet gant Aneirin.

## Istor

En amzer-hont e oa an darn-se eus Enez Vreizh, a zo bet rannet etre broioù Skos ha Saoz goude, e dalc'h ar bobl Votadini, a deuas da vout Gododdin. Er c'hreisteiz dezho e oa rouantelezhioù an Angled, Deira (er c'hreisteiz) ha Bernikia (en hanternoz), savet war dismantroù rouantelezhioù brezhon (Bryneich evit Bernikia). Diwar-benn brezelourien ar bobl Gododdin e skrivas Aneurin ar varzhoneg anavezet evel Y Gododdin.
An istorour ha yezhour Ifor Williams a lavar, en e levr Canu Aneirin, e ranker kompren mynydawc mwynvawr, e skrid Y Gododdin, evel anv Mynyddog Mwynfawr e kembraeg a vremañ. Mynyddog, hervez Williams, a oa roue ar bobl Gododdin, hag e Din Eidyn (Dinedin) e oa e gêr-benn. War-dro ar bloaz 600 e fellas da Mynyddog dastum 300 eus gwellañ brezelourien ar bed brezhon. E-pad bloaz e rejont chervad e Din Eidyn, ha neuze, mont betek Catraeth, a vefe, hervez Thomas Stephens en XIXvet kantved, hag Ifor Williams war e lerc'h, kêr Catterick e North Yorkshire, hag a oa dalc'het gant an Angled d'ar poent-se.
Kenneth H. Jackson a ginnig kompren e oa 300 marc'heg ar vrezelourien-se, hag e oa tud armet all war droad ha n'int ket bet kavet mat da venegién gant ar barzh.
Niverusoc'h avat e oa arme an Angled eus Deira ha Bernicia, ha kriz e voe tonkad ar Vrezhoned.

## Lennegezh

* Brudet eo skrid ar barzh Aneurin e Kembre, kavet e vez e levrioù skol (e kembraeg a vremañ) ha desket e vez gant ar skolidi : Gwyr a aeth Gatraeth oedd ffraeth eu llu ... (Ar wazed a eas da Gatraeth a oa fraezh (lufr) o arme ...)
Meur a romant saoznek zo bet :
* Men went to Cattraeth, gant John James en 1969.
* The Shining Company, gant Rosemary Sutcliff en 1990.
* The Amber Treasure, gant Richard J. Denning, e 2010,
* Hild', gant Nicola Griffith e 2014, zo diwar-benn ur Saksonez.

## Levrlennadur

* Les Royaumes Celtiques, 1967, gant Myles Dillon ha Nora Chadwick, Arthème Fayard en 1974, Marabout en 1979.
** Adembannet en 1999 gant Armeline e 2001, (ISBN 2-910878-13-9), kresket gant Christian-Joseph Guyonvarc'h ha Françoise Le Roux.
# Emgann Chearsley

E 527 e vefe c'hoarvezet emgann Chearsley e-kichen ar gêriadenn anvet Chearsley hiziv moarvat, e Wessex en amzer-se. Enebiñ a reas roue kentañ Wessex, Cerdic, ouzh ul lu brezhon dianav hec'h orin. N'eus livadur ebet eus an emgann n'anavezer nemet dre un arroudenn verr er C'hronik angl-ha-saoz.
# Emgann Caporetto

Emgann Caporetto pe Emgann Kobarid zo un emgann hag a c'hoarvezas e Kobarid (Slovenia a-vremañ), en hanternoz da Rouantelezh Italia, e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.
An emgann-se, bet kroget d'ar 24 a viz Here, a badas betek an 19 a viz Du 1917, gant al lu italian enebet ouzh reoù Aostria-Hungaria hag an Impalaeriezh alaman.
Graet e vez Emgann Karfreit anezhañ ivez, pe daouzekvet Emgann an Isonzo diwar anv ar stêr Isonzo, lec'hiet nepell diouzh an tachennoù-emgann.
Pilet e voe kriz an Italianed gant o enebourien renet gant ar jeneral alaman Otto von Below. Danevellet eo kiladeg vantrus an arme italian er romant A Farewell to Arms (1929) gant ar skrivagner stadunanat Ernest Hemingway. Implijet e oa bet kadoniezhoù Oskar von Hutier a-fed Sturmtruppen (unvezioù argadiñ) harpet gant implij ar gazoù brezel, ar pezh a lakaas an Eil lu italian da freuzañ.
An Alamaned hag Aostria-Hungaria o devoa kollet 70 000 soudard, gloazet ha lazhet. An Italianed o devoa kollet 305 000 soudard.
# Emgann Cartagena

Emgann Cartagena zo bet roet da veur a emgann a-hed an Istor .
# Emgann Castelfidardo

En emgann Castelfidardo, c'hoarvezet d'an 18 a viz Gwengolo 1860 en ur gêr vihan eus Marche, e voe trec'h arme Rouantelezh Sardigna, dindan ar jeneral Enrico Cialdini war soudarded ar jeneral gall Lamoricière a oa o tifenn Stadoù ar Pab.
Niverusoc'h e oa soudarded Piemonte, un 39 000 anezho, e-skoaz re ar Pab ha ne oa nemet 10 000 anezho. Ar re-se a oa dindan urzhioù ar jeneraled c'hall Louis Juchault de Lamoricière ha Georges de Pimodan. Kalz eus soudarded ar Pab a deue eus Breizh, kornôg Bro-C'hall ha Belgia. Goude-se e voe savet korfarme zouaved ar pab.

## An emgann

Goude Tro-vrezel Italia e 1859, ha trec'h Rouantelezh Sardigna e Solferino, deuet gant skoazell arme Bro-C'hall, e c'hallas ar roue kemer Lombardia ha kas ar Risorgimento war-raok. E deroù 1860, e dugelezhioù Parma ha Modena, e voe votet ar stagidigezh ouzh kurunenn Sardigna, hag ivez en Emilia, e Romagna ha Toskana.

## Goude an emgann

Goude-se e c'hallas arme Piemonte en em unaniñ gant hini Garibaldi a oa o paouez aloubiñ kreisteiz al ledenez.
# Emgann Changde

Emgann Changde (pe Emgann Changteh; sinaeg simplaet: 常德会战; sinaeg hengounel: 常德會戰; pinyin: Chángdé Huìzhàn) a oa bet un emgann pouezus e-kerzh an Eil brezel etre Sina ha Japan tro-dro kêr Changde (Changteh) e rannvro Hunan. E-kerzh an emgann, Lu Impalaeriezh Japan a oa bet oc'h implij armoù kimiek e-leizh.
Pal argadenn ar Japaniz ne oa ket aloubiñ kêr met drastañ Arme Broadel Reveulzier Sina er rannvro ha herzel anezho da sikour Kampagn Birmania. Padet e oa etre miz Du ha miz Kerzu 1943.
# Elisabeth Amalie Aostria

Elisabeth Amalie Aostria, pe Elisabeth Amalie Eugenia Maria Theresia Karoline Luise Josepha (1878 in Reichenau an der Rax - 1960 in Liechtenstein) a oa arc'hdugez Aostria.
Merc'h e oa da Karl Ludwig von Österreich ha Maria Theresa Portugal, ha nizez d'an impalaer Franz Joseph ha d'an impalaerez Elisabeth, e vaeronez Sissi.
En 1903, e timezas da Alois Liechtenstein (1869-1955).
# Eliomys

Eliomys :
| Ul lir ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Gliridae |
| Genad : | Eliomys |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eliomys a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù

3 spesad krignerien a zo ennañ:
* al lir (Eliomys quercinus)
* lir Arabia (Eliomys melanurus)
* lir Maghreb (Eliomys munbyanus)
# Elis Gruffydd

Elis Gruffydd ( war-dro 1490- 1552), lesanvet "Y Milwr o Galais," (ar soudard eus Calais) er c'hronikoù kembraek, a oa ur c'hronikour kembraek hag un troour, ganet e Llanasa, e Sir y Fflint.
Brudet eo Elis Gruffydd evel tresour ar c'hronik Cronicl Chwech Oes y Byd, a gaver ennañ Hanes Taliesin, a zo kaoz ennañ eus Taliesin ar mojennoù.
Dibaot ha diasur eo an dihelloù a-zivout e yaouankiz. Savet e voe e Sir Fflint.

## Lennadurezh
### Labour Elis Gruffydd

* P.K. Ford (ren.), Ystoria Taliesin (Caerdydd, 1992). Testun Gruffydd Hanes Taliesin.
* S. Minwell Tibbot (ren.), Castell yr Iechyd (Caerdydd, 1970)
* [http://www.llgc.org.uk/index.php?id=2756&L=1
Daou skrid berr en dastumad Rhyddiaith Gymraeg 1488-1609, embannet gant T. H. Parry-Williams (Caerdydd, 1954):
* 'Hanes Llywelyn ap Iorwerth a Chynwrig Goch o Drefriw'
* 'Mynd drosodd i Ffrainc'

### Lennadurezh

* Jerry Hunter, Soffestri'r Saeson (Caerdydd, 2000)
* Jerry Hunter, 'Taliesin at the court of Henry VIII: aspects of the writings of Elis Gruffydd', Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion, 10 (2004), tt. 41-56
* Thomas Jones, 'A Welsh chronicler in Tudor England', Cylchgrawn Hanes Cymru, 1 (1960–63), 1–17
* Thomas Jones, 'Y Milwr o Galais', yn Mân Us. Sgyrsiau ac Ysgrifau (Llyfrau'r Castell, Caerdydd, 1949)
* C. Lloyd-Morgan, 'Elis Gruffydd a thraddodiad Cymraeg Calais a Chlwyd', Cof Cenedl, 11 (1996), 31–58
* P. Morgan, 'Elis Gruffudd of Gronant: Tudor chronicler extraordinary', Flintshire Historical Society Journal, 25 (1971–2), 9–20
* P. Morgan, 'Elis Gruffudd yng Nghalais', Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd, 21 (1964–6), 214–18
# Elisabeth Aostria (1526-1545)

Elisabeth Aostria (1526-1545) a oa ur briñsez aostrian hag a deuas da vout Rouanez Pologn dre he dimeziñ da Sigismund II Aogust.

## He buhez

Merc'h e oa da Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel‎.

## He marv

Marv ar Rouanez a voe kavet iskis ha kaoz a voe a gontammadur. Tamallet e veze ar vamm-gaer italian, Bona Sforza, enebourez ruz d'an Habsbourged. Prouenn ebet avat ne voe kavet enep dezhi.
Beziet e voe Elisabeth en iliz-veur Vilnius.
Addimeziñ a reas he fried roue. Da gentañ gant e serc'h Barbara Radziwiłł, goude gant Katharina Aostria, c'hoar da Elisabeth, e bried kentañ.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Elis Regina

Elis Regina Carvalho Costa, bet ganet e Porto Alegre d'ar 17 a viz Meurzh 1945 hag aet da Anaon e São Paulo d'an 19 a viz Genver 1982, a voe unan eus brudetañ kanerezed Brazil er bloavezhioù 60 ha 70 hag e-touez ar pennañ kanerezed sonerezh-pobl a-holl-viskoazh.
Graet e veze furacão (korventenn e brezhoneg) ha pimentinha (pimantennig e brezhoneg) anezhi abalamour ma oa douget-daonet da barfetaat he labour.
He merc'h, Maria Rita, zo kanerez ivez.

## Liammoù diavaez

* O kanañ gant Adoniran Barbosa :
* O kanañ gant
* O kanañ [Águas de Março]
# Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt

Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt (1635–1709) a oa ur briñsez alaman, merc'h da Georg II von Hessen-Darmstadt.

## He dimeziñ

Dimeziñ a reas da Philipp Wilhelm von der Pfalz (1615–1690) , e eil pried e oa.

## He bugale

Nav mab hag eizh merc'h he deus bet. Ganti e voe poblet tost an holl lezioù en Europa.
* Eleonore Magdalene Therese (1655-1720)
** a oa dimezet da Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel (1640-1705), an Impalaer Santel
* Maria Adelheid Anna (*/† 1656)
* Sophie Elisabeth (1657–1658)
* Johann Wilhelm (1658-1716), Priñs-Dilenner Pfalz, a zimezas div wech:
** e 1678 d'an arc'hdugez Maria Anna Josepha von Österreich (1654-1689)
** e 1691 da Anna Maria Luisa de' Medici (1667-1743); bugel ebet n'o doe rak naplezek e oa ar gwaz;
* Wolfgang Georg Friedrich Franz (1659-1683), eskob Köln
* Ludwig Anton (1660-1694), eskob Worms
* Karl Philipp (1661-1742), Priñs-Dilenner Pfalz, dimezet teir gwech:
** e 1688 da Ludwika Karolina Charlotte von Radziwiłł-Birze (1667-1695), Witwe des Prinzen Ludwig von Brandenburg
** e 1701 da Theresa Katharina Lubomirska (1683-1712)
** e 1728/29 d'ar gontez Violante Maria Theresa von Thurn und Taxis (1683-1734) , merc'h da Philippe-Guillaume von Thurn und Taxis, ha d'ar gontez Marie-Adélaïde von Aham zu Wildenau.
* Alexander Sigmund (1663-1737), Priñs-Eskob Augsburg
* Franz Ludwig (1664-1732), Erzbischof von Trier und Mainz
* Friedrich Wilhelm (1665-1689), jeneral
* Marie Sophie Elisabeth (1666-1699)
** dimezet e 1687 da Pedro II Portugal, Roue Portugal , eus Tiegezh Bragança
* Maria Anna Adelheid (1667-1740)
** dimezet e 1690 da Carlos II, Roue Spagn
* Philipp Wilhelm August (1668-1693)
** dimezet e 1690 da Anna Maria Franziska von Sachsen-Lauenburg (1672-1741); addimeziñ a reas an intañvez yaouank;
* Dorothea Sophie (1670-1748), dimezet div wech
** e 1690 da Odoardo II Farnese, Dug Parma ha Piacenza (1666-1693)
** e 1696 da Francesco Farnese, dug Parma ha Piacenza (1678-1727)
* Hedwig Elisabeth Amalia (1673-1722)
** dimezet e 1691 da Jakub Ludwik Sobieski (1668-1737), mab da Jan III Sobieski, roue Pologn.
* Johann (*/† 1675)
* Leopoldine Eleonore (1679-1693)