OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Taifa Alpuente

Taifa Alpuente pe Al-Būnt pe Al-Sahla, a oa un taifa e Ledenez Iberia e dibenn kalifiezh Córdoba en adalek 1010.
Savet e voe en 1018, en Alpuente, a zo hiriv ur gumun eus komark ar Serranos e proviñs Valencia. Da gentañ e oa un drevadennig Berbered, ar Banu Qasim (pe Banū Qāsim), a renas adalek 1009 betek 1104-1107, pa voe aloubet gant an Almoravided en 1103 . Staget e voe ouzh taifa Valencia en 1145.
En 1172 e kouezhas dindan beli an Almohaded, hag en 1229 e voe staget ouzh taifa Murcia . En 1238 e voe aloubet gant Jaime Iañ Aragon ha staget ouzh rouantelezh Valencia.

## Renerien
### Tierniezh Qasimid

* 'Abd Allah Iañ: c. 1009–1030
* Muhammad Iañ Yumn ad-Dawla: 1030–1042
* Ahmad b Muhammad 'Izz (o Adud) al-Dawla: 1042–1043
* Muhammad II: 1043
* 'Abd Allah II: 1043–c. 1106

## Kartennoù

* An taifaoù en 1031
* An taifaoù e 1080
* Kresk Taifa Zaragoza

## Liammoù diavaez

* A-zivout taifa Alpuente
* Maen-bez ur roue eus Taifa Alpuente.
* (es) Abdallah ibn Qasim al-Fihri, Roue taifa Alpuente.
# Taifa Calatayud

Emiriezh Calatayud a oa ur stad taifa muzulman savet en-dro da gêr Calatayud, e Ledenez Iberia, entre 1046 ha 1055.
Da gentañ ne oa nemet un tolead eus Taifa Zaragoza (1019), met rannet e voent en 1046 dindan Muhammad ben Suleiman, mab da Al-Musta'in Iañ ha breur da Al-Muqtadir.
Goveliet e voe moneiz hervez c'hoant Muhammad ben Suleiman. Hennezh a reas brezel ouzh e vreur, aloubet e voe Calatayud gant taifa Zaragoza, betek 1120, pa voe aloubet gant Alfonso Iañ, Roue Aragon

## Levrlennadur

* María Jesús Viguera, Los reinos de Taifas. 2007. RBA Coleccionables. ISBN 84-473-4815-6.
# Taifa Arcos

Taifa Arcos a oa ur rouantelezh dizalc'h savet en al-Ándalus en 1012, pa oa kalifiezh Córdoba war an diskar abaoe 1009, a-raok kouezhañ en he foull en 1069 ha bezañ kemeret gant Taifa Sevilla.
Savet e oa en-dro da gêr Arcos de la Frontera, a zo hiriv ur gumun eus proviñs Cádiz, en Andalouzia.
# Sgalpaigh na Hearadh

Sgalpaigh, pe Sgalpaigh na Hearadh ent-hir (div enezenn anvet Sgalpaigh a zo), a zo un enezenn e-kichen Na Hearadh e Bro-Skos. 322 a dud a oa o chom enni e 2001. En An Acarsaid a Tuath (North Harbour) emañ ar braz eus an dud o vevañ. "Beinn Scorabhaig" eo ar menez uhelañ.
Eilean Glas Sgalpaigh na Hearadh zo ul ledenezig en aod ar reter ma weler ar c'hentañ tour-tan savet en Inizi Gall Pellañ.

## Liamm diavaez

* Island website

## Pennad kar

* Ailein duinn
# Sgonico

Sgonico (Zgonik e sloveneg, Sgonico e rannyezh Trieste) zo ur gumun en Italia e Friuli-Venezia Giulia, e proviñs Trieste. Da 2 072 a dud e save ar boblañs d'ar 1añ a viz Genver 2018.
# Sgalpaigh an t-Sratha

Sgalpaigh, pe Sgalpaigh an t-Sratha ent-hir (div enezenn anvet Sgalpaigh zo) (Scalpay e saozneg), zo un enezenn vihan er reter da An t-Eilean Sgitheanach (Skye), e Bro-Skos.
Dispartiet eo an enezenn diouzh Sgitheanach gant Loch na Cairidh. N'eo ket gwall vras (a-boan 25 km²) ha tapout a ra 396 metr uhelder en he lec'h uhelañ (Mullach na Càrn). Un enezenn brevez eo bremañ.
# Sgian-dubh

Ar sgian-dubh zo ur gontell a vez a-wechoù gant ar Skosiz a zoug ar c'hilt hag a zougont en o loer.
# Sgomer

Enez Sgomer zo un enezenn e mervent Kembre, war-dro tri c’hilometr karrez he gorread, dirak aod Sir Benfro. Brudet eo abalamour ma vez kalz evned-mor o neizhiañ enni hag ur gwarezva eo deuet da vezañ, meret gant Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru (Wildlife Trust of South and West Wales). E-touez ar spesadoù evned a gaver ar stankañ e c’haller menegiñ an tort boutin : soñjal a reer e vez war-dro 250 000 koublad anezho o neizhiañ war enez Sgomer hag enez Sgogwm e-kichen, tost d’an hanter eus poblañs ar bed ! Poc'haned boutin a vez war-dro 10 000 koublad anezho o neizhiañ war inizi Sgomer ha Sgogwm ; ha meur a spesad evned-mor all zo c’hoazh.
Loened dibar d’an enezenn zo ivez, un isspesad muenned arrous, anvet "Skomer Vole" e saozneg ha Clethrionomys glareolus skomerensis e latin. Gwarded a vez war ar enezenn e-pad an hañv, met abaoe 1958 n’eus mui den ebet o vevañ eno a-hed ar bloaz. Aspadennoù eus tiez kozh hag ur c'hrommlec'h zo ivez.
Un anv norsek e orin eo Sgomer, evel un toullad anvioù-lec’h all war aodoù Kembre, ur roud eus levezon an alouberien viking hag a zo bet eno. Skomer e vez skrivet e saozneg ha Sgomer e kembraeg

## Notennoù

* ↑ Geiriadur yr Academi
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Sfruz

Sfruz zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
# Sgalpaigh

Sgalpaigh zo anv gouezelek div enezenn e Bro-Skos, o-div anvet Scalpay e saozneg:
* Sgalpaigh, pe Sgalpaigh na Hearadh, e-kichen Na Hearadh;
* Sgalpaigh, pe Sgalpaigh an t-Sratha, e-kichen An t-Eilean Sgitheanach.
# Sgaweg

Ur yezh karenek eus isskourr ar yezhoù sgawek eo ar sgaweg (s'gaw, kanyaw, paganyaw, yang khao, pchcknya pe kyetho) komzet gant tro-dro da 1 284 700 den e Myanmar (1983) ha gant 300 000 den e Tailand (1987).
Tost-tre eo d'ar pakoueg.
Div rannyezh ez eus:
* Panapoueg (panapu)
* Palakieg (palakhi pe palachi)

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
# Sgiwen

Sgiwen (Skewen e saozneg) zo ur gêriadenn e kreisteiz Kembre, e bwrdeistref Castell-nedd Port Talbot. Er mervent da gêr Castell-nedd emañ.
Tremen 8 000 a dud zo o chom e Sgiwen ha neuze ez eo kêriadenn vrasañ Kembre, ha marteze Breizh-Veur.

## Tud brudet

* Bonnie Tyler, kanerez
* Katherine Jenkins, kanerez
# Sfiñs Gizah

Sfiñs Gizah pe Sfiñs bras Gizah (en arabeg: أبو الهول, Abū al-Haul, "tad ar spouron") a zo delwenn vras ur sfiñs e Nekropol Gizah, gant ur c'horf leon choukant hag ur penn den. Soñjal a ra d'an egiptourien e c'hallfe skeudenniñ ar faraon C'hafra. Brasañ delwenn unvaenek ar bed eo gant 73.5 m a hed, 19.3 m a led hag 20.22 m a sav.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Teletubbies

Teletubbies a zo un abadenn skinwel saoznek evit ar vugale, krouet gant an daou broduour Andrew Davenport (1965-) hag Anne Wood (1937-), hag a voe skignet he fennad kentañ gant BBC Two d'an 31 a viz Meurzh 1997. An tudennoù pennañ eo Tinky Winky, Dipsy, Laa-Laa, ha Po.

## Tudennoù

* Tinky Winky : glas-ruz eo ha dalc'het e oa bet he ferzh gant ar gomedianed Mark Heenehan, Simon Shelton, ha Dave Thompson da gentañ-penn,
* Dipsy : gwer eo ha dalc'het he ferzh gant John Simmit da gentañ-penn,
* Laa-Laa : melen eo ha dalc'het he ferzh gant Nikky Smedley da gentañ-penn,
* Po : ruz eo ha dalc'het he ferzh gant Pui Fan Lee da gentañ-penn,
* Noo-Noo,
* Sun Baby.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ragdoll Productions.
* ↑ (en) Teletubbies begins 31 March 1997

## Liamm diavaez

* (en) Teletubbies war Internet Movie Database.
# Tellesk

An tellesk zo ur seurt bezhin ruz hag a c'haller debriñ, Palmaria palmata e anvadur skiantel. Kreskiñ a ra war aodoù hanternoz ar Meurvor Atlantel hag ar Meurvor Habask.
# Tellin

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Tellin (walloneg :Telin) zo ur gumun e proviñs Luksembourg e Belgia.
* Lec'hiadur
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 56,95 km²
* Poblañs (2022) : 2 528 a dud
* Stankter : 44 den/km²
# Telluriom

An telluriom zo un elfenn gimiek, 52 eo e niver atomek ha Te e arouez.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford
# Telo

Telo (Teilo e kembraeg ; Eliud e kerneveureg) zo ur manac'h ha sant brezhon eus ar VI$^{vet}$ kantved (war-dro 500-560). Arc'heskob Llandaf e oa, ha gantañ e voe savet kentañ iliz Llandaf, el lec'h m'emañ e vez ; eskob e Tyddewi e vije bet ivez.
Mab e vije bet da Ensig ap Hydwn ap Ceredig eus Ceredigion. Hervez ur buhezskrid savet war-lerc'h e amzer e voe ganet e-kichen Penalun e Sir Benfro, ha diskibl e oa da sant Dyfrig a-raok mont da studiañ gant Peulin da Llanddeusant (Sir Gaerfyrddin).
Kenderv e vije bet da sant Dewi. Gantañ e vije bet o pirc'hirinañ da Jeruzalem. Lakaat a reas sevel iliz Llandeilo Fawr e Llandeilo hag abati Penalun. Ur 25 a ilizoù ha skolioù zo en e anv e Kembre, Kernev-Veur, Devon ha Breizh (e Landelo, e Landaol hag e Plogoneg, m'emañ chapel Sant Telo).
* En iliz Llandaf
* War ur c'harv, XIII$^{vet}$ kantved, abati Daoulaz
* War ur c'harv, XIV$^{vet}$ kantved

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (cy) (en) Eglwys Teilo Sant, Llandeilo Fawr
# Telgate

Telgate zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Tell

Un dell zo ur sammad arc'hant savet gant un aotrouniezh bennak (ur stad, ur strollegezh) war an dud pe war an traoù a-benn talañ ouzh an dispignoù graet gant an aotrouniezh-se evit mad an holl.
Kemm a lakaer etre :
* an telloù eeun, pe tailhoù, a rank an dud paeañ, bep bloaz, diwar o gounidoù hag o feadra ;
* an telloù ameeun, pe taosoù pe gwirioù, a baeer war ar madoù beveziñ (taos war ar gwerzh ouzhpennet (TGO), taosoù war ar butun, an alkool, an trelosk...).
# Telladurezh

An delladurezh eo an hollad lezennoù ha reolennoù war ar savadennoù ret savet gant ar velestradurezh publik. Ur poell a blom a zo gant an delladurezh.
Lakaet eo e plas gant an tailhoù hag an taosoù, savadennoù ret graet gant ar stad pe strollegezhioù publik. Da skouer an TGO, an taos war al lojeiz pe an tell war ar c'horvoder. Met ivez gant ar skodennoù ret, savadennoù moneizel ret war korvoderioù al labour savet gant ar surentez sokial (skodennoù implijiad ha skodennoù implijer). Homañ a vez kavet war ar fichenn gopr.
An delladurezh a gempouez an dizingalderioù ekonomikel peogwir e vez taoset kreñvoc'h ar re binvidikañ peurliesañ. Memestra n'eus ket ar memes mont en dro gant an holl dailhoù (teziadek, kenfeurel …) .
# Telfs

Telfs, lec'hiet 27 km er c'hornôg da Innsbruck, zo ur gumun e Stad kevredet Tirol, Aostria.

## Gevelliñ

* Alamagn : Elzach
* Italia : Lana

## Liammoù diavaez

* (de) Porched ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tellus

Tellus, pe Tellus Mater, pe Terra mater, zo un doueez roman, par d'an doueez Gaia e relijion Hellaz kozh. Mamm eo da Uranus ha Sadorn. Terra Mater ha Tellus Mater a dalv kement ha Mamm-Douar e latin; Mater, mamm, a zo un titl roet da doueezed arall. Pedet e veze gant ar Romaned pa grene an douar.
A-bouez e oa al labour-douar e relijion ar Romaned, aes eo kompren neuze e veze kehelet an Douar. Aliesoc'h e kaver an anv Tellus eget hini Terra en enskrivadurioù. Ciceron a wele div garg disheñvel da bep hini eus an div zoueez, Keres ha Tellus: d'an eil frouezh an douar, d'eben an douar.
Kalz pobloù o deus azeulet un doueez mamm.
Ar C'hermaned war lez an Elbe hag an Oder a zeule an doueez Nerthus.

## Gerioù deveret

Diwar an anv Tellus eo bet savet an anv-gwan tellurico a gaver e bar en holl yezhoù latin.

### Gouelioù

Gouelioù ar maezioù (Fordicidia)

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Soubenn

Ur soubenn zo un dourenn domm pe yen, druz pe danav, a zo bet poazhet kig pe besked pe legumaj enni ar peurliesañ. Debret e vez e penn kentañ ur pred.
| soubenn al laezh soubenn an ognon soubenn an tri zraig soubenn ar bara soubenn ar beleg soubenn ar bloneg soubenn ar brignon | soubenn ar c'haol soubenn ar c'hig soubenn ar c'hrampouezh soubenn ar pesked soubenn ar rous soubenn chas soubenn vijil |

## Soubennoù ar bed
### {{Italia]]

* Minestrone, diwar legumaj ; alies e vez ouzhpennet toazennoùpe riz.

### Spagn

* Gazpacho, diwar legumaj, a vezservijet yen.

### Rusia

* Ouc'ha

## Lavaredoù
### Troioù-lavar

* Soubenn ar beleg: soubenn druz.
* Trenket eo ar soubenn etrezo: n'en em glevont ket ken.
* N'eo ket ur soubenn : n'eo ket aes.

### Krennlavaroù

* D'ar beure eo goro ar c'havr, Evit ober soubenn d'an noz.

## Kanaouennoù

* Soubenn ar brignon
* Soubenn al laezh

## Festoù

* Soubenn noz, gant Div Yezh Sizun

## Skeudennoù

* Gazpacho, Bro-Spagn
* Minestrone, Italia
* Soubenn daouliv
* Soubenn ar c'hig-bevin ha legumaj
* Soubenn ar pesked, gant kreunennigoù ha Gruyère rasklet
* Biskennad legestr
* Soubenn Japan
* Soubenn Sina
* Soubenn Viêt-Nam

## Liammoù diavaez

* Soubenn er wikitionary
* Rekipeoù (fr)

## Gwelet ivez

* Vijil

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Soubenn al laezh
# Souda (Gres)

Souda (e gresianeg:Σούδα) a zo ur gumun eus Gres e Kreta er Mor Kreizdouarel.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Bered ar C'hommonwealth:Suda Bay War Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Aostralia | 197 |
| Rouantelezh-Unanet | an darn vrasañ |
| Zeland-Nevez | 447 |
| Hollad milourion ar C'hommonwealth eus an Eil brezel bed | 1 502 |
| Brezel bed kentañ | 19 |
| Broioù all | 9 |
| Bezioù all (liamm ebet ouzh ar brezel) | 37 |
| Hollad | 1 567 |
Ur vered savet e Kreta goude an Eil brezel bed eo. Eus beredoù Chania, Iraklion, Rethymnon ha Galata, bet savet gant an Alamaned hag eus lec'hioù-beziañ hag eus beredoù sivil e voe degaset bezioù milourion ar C'hommonwealth gant ar 21 ha 22nd Australian War Graves Units. 778 eus ar re bet douaret enni a zo chomet dianv. Ouzhpennet ez eus bet 19 bez eus ar Brezel bed kentañ, bet tennet eus Suda Bay Consular Cemetery.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ 1939-1945 Military Cemeteries and Memorials, WWI Cemeteries
# Soudan

    Evit implijoù all, gwelet Soudan (disheñvelout).
Soudan zo ur stad en Afrika. Emañ el lodenn reter eus ar c'hevandir. En-dro da Soudan emañ Ejipt en hanternoz, Eritrea er reter, Etiopia er gevred, Susoudan er su, ar Republik Kreizafrikan er mervent, ha Tchad er c'hornôg, ha Libia er gwalarn. Er biz emañ ar Mor Ruz. C'hartoum (pe Khartoum) eo ar gêr-benn. Abaoe an 9 a viz Gouhere 2011 eo distaget diouti Soudan ar Su, deuet da vezañ ur riez dizalc'h.
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
# Souc'hoy Su-30

Ar Souc'hoy Su-30 (ruseg : Сухой Су-30 ; etrebroadel : Sukhoi Su-30 ; anv-kod AFNA: Flanker-C) zo un nijerez emgann daoublas ha daougefluskerek rusat savet gant an embregerezh Souc'hoy, en implij abaoe 1990.

## Implijerien

* aerlu Aljeria
* aerlu Angola, abaoe 2013
* aerlu Belarus, abaoe 2012
* aerlu India, abaoe 1996
* aerlu Indonezia
* aerlu Kazakstan
* aerlu Malaysia, abaoe 2007
* aerlu Ouganda, abaoe 2010
* aerlu Rusia
* aervorlu Rusia
* aerlu Republik Pobl Sina
* aerlu Venezuela, abaoe 2006
* aerlu Viêt-Nam

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (ru) Pajenn ar Su-30MK war lec'hienn Souc'hoy. Kavet : 30 Gwengolo 2020.
# Souchez

Souchez :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant | Lens |
| Kanton | Bully-les-Mines |
| Kod kumun | 62801 |
| Kod post | 62153 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Marie Alexandre 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communaupole de Lens-Liévin |
| Lec'hienn web | http://www.mairie-souchez.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 643 ann. (2020) |
| Stankter | 392 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 62 m — brasañ 157 m |
| Gorread | 6,75 km² |
| kemmañ |
Souchez a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Souchez emañ Souchez.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Souain-Perthes-lès-Hurlus

Souain-Perthes-lès-Hurlus :
| Ar maerdi. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Marne |
| Arondisamant | Châlons-en-Champagne |
| Kanton | Argonne Suippes ha Vesle |
| Kod kumun | 51553 |
| Kod post | 51600 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Marie de Grammont 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de l'Argonne Champenoise |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 250 ann. (2020) |
| Stankter | 5 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 128 m — brasañ 202 m |
| Gorread | 53,12 km² |
| kemmañ |
Souain-Perthes-lès-Hurlus zo ur gumun en departamant Marne hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. En arondisamant Châlons-en-Champagne emañ.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Fuzuilhet e voe Pevar C'horporal Souain er gumun gant al lu gall d'ar 17 a viz Meurzh 1915 evit «laoskentez dirak an enebourien ». Lucien Lechat, ur Breizhad, a oa en o mesk.
* Distrujet razh e voe Souain ha Perthes-lès-Hurlus.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'an div gumun.

#### Kumunioù kendeuzet

* Kendeuzet e voe kumunioù Souain ha Perthes-lès-Hurlus: rivinet e oant bet o-div. Adsavet e voe keriadenn Souain, hini Perthes ne voe ket.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Brice e Souain.
* Dismantroù iliz katolik Sant Varzhin e Perthes-lès-Hurlus.

## Tud
### Tud marvet eno

* Pevar C'horporal Souain : Louis Girard, Louis Lefoulon, Lucien Lechat ha Théophile Maupas, bet fuzuilhet evit « laoskentez dirak an enebourien » ha roet e enor dezhe en-dro e 1935$^,$.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Clochers de France
* ↑ Clochers de France
* ↑ R.-G. Réau, Les crimes des conseils de guerre, Éditions du Progrès Civique, Pariz, Bro-C'hall, 1925
* ↑ Mémoire des hommes
# Soudan (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Soudan a c'hall bezañ :
* Soudan ha Soudan ar Su, a zo Stadoù en Afrika ;
* Soudan C'hall, un drevadenn c'hall en Afrika a zo Mali hiziv ;
* Soudan (Minnesota), ur gêr en SUA ;
* Soudan (Deux-Sèvres), ur gumun e Bro-C'hall ;
* anv ofisiel gallek ur gumun el Liger-Atlantel, anvet Saoudan e brezhoneg.
# Souastre

Kumunioù Frañs :
| Anv | Souastre |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Deux Sources |
| Kanton | Pas-en-Artois |
| Kod INSEE | 62800 |
| Kod post | 62111 |
| Maer | Alain Prévost |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 7,24 km² |
| Led | 50° ..' .." Norzh |
| Hed | 02° ..' .." Reter |
| Uhelder kreiz | 139 m |
| Uhelder bihanañ | 119 m |
| Uhelder brasañ | 165 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 339 (2007) |
| Stankter | 46 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Souastre a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1923 .

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Te ruz

An anv te ruz a vez graet alies eus ar rooibos (distaget [rɔɪbɔs]), a dalv kement ha bodenn ruz en afrikaneg, a zo un died graet dre c'hlec'hiañ deil ar blantenn anvet heñvel, Aspalathus linearis hec'h anv skiantel. Ul legumaj eo e gwirionez.
Evet e vez en un doare hengounel e Suafrika met boutin eo deuet da vout ivez e broioù arall.
Er c'hontrol d'an te pe d'ar mate n'eus tamm kafein ebet ennañ, ha se eo a blij d'un darn vras eus an everien.

## Gounezerezh an te ruz

Ne vez gounezet rooibos nemet en ur c'hornig-bro e rannvro Cederberg e proviñs ar C'hab. Peurvuiañ e vez glebiet an delioù ha lezet da c'hoiñ, da ober al liv rouzik. Graet e vez rooibos glas ivez, ha ne vez ket lakaet da c'hoiñ.

## Gwelet ivez

* te
* kafe
* mate
# Te Darjeeling

Unan eus an teoù du prizetañ eo an Darjeeling, dreist-holl er Rouantelezh-Unanet hag e broioù ar C'hommonwealth. Pa vez prientet en un doare reizh e ro un te skañv ha melen-gell gant ur blaz bleuñvek ha spiset.
An droukdrevezañ a zo ur gudenn vras e kenwerzh te Darjeeling : en tu-hont da 40 000 tonennad te Darjeeling a vez gwerzhet bep bloaz tra ma ned a ket an eost dreist da 11 000 tonennad. Evit stourm a-enep an dra-se en deus savet an Tea Board of India testenioù a orin.

## Stummoù

Diforc'hañ a reer tri stumm a de Darjeeling hervez poent an eost :
* Ar First Flush a vez dastumet e miz Meurzh pe e deroù miz Ebrel, goude glaveier an nevezamzer. An hini prizetañ eo.
* Ar Second Flush a vez dastumet e-kerzh an hañv.
* An Third Flush a vez dastumet e-kerzh an diskaramzer.

## Liammoù diavaez

* Darjeeling Tea, Roll al liorzhioù.

## Gwelet ivez

Te
Te Nepal
Doareoù Te
# Te Viet Nam

An dernmenn "te Viet-Namm" a zave ouzh an te du produet er vro-se dreist holl. Darn vrasañ anezho a zomarc'had-mad hagevit ober meskajoù e vezont implijet. Bez ez eus un nebeud teoù mat o ferzh avat a zo o blaz heñvel a-walc'h ouzh hini ar C'heemun pe de Yunnan.
Produiñ a ra Viet-Nam un oolong, mat a walc'h e berzh, hag un te glaz, an Dalat

## Liammoù Diavaez

VITAS
# Te gant maiz

Un tizan hengounel koreat eo an oksusu-cha (옥수수차). Graet e vez gant maiz rostet ha n'eus ket te ennañ. Gant bori cha e vez evet alies.

## Gwelet ivez

Te
Mugicha
Gemaicha
Sungnyung
# Teacsa

Teacsa (Texa e saozneg), zo un enezenn didud 700 metr er c'hreisteiz da Enez Ìle, en Inizi Gall, e Bro-Skos. Stag eo ouzh parrez Cill Daltain, en Ìle.
Kern uhelañ an enezenn eo Ceann Garbh, 48 m a-us d'ar mor.
Givri gouez ha dourgon eo an annezidi nemete.
Eus an enezenn e weler labouradegoù Laphroaig ha Lagavulin war aod Ìle ha Port Ìlein ivez.
# Te melen

An te melen (黃茶) a zo un doare te prientet evel an te glas met sec'het goustadikoc'h. Ul liv melen-glas en deus ha disheñvel eo e vlaz diouzh hini an te glas ha diouzh hini an te gwenn.

## Doareoù teoù melen
### Junshan Yinzhen

    eus Hunan, Sina

### Huoshan Huangya

    eus Menez Huo, Anhui, Sina.

### Meng Ding Huangya

    eus Menez Meng, Sichuan, Sina.

### Da Ye Qing

    eus Guangdong, Sina.

### Huang Tang

    eus Zhejiang, Sina.
# Te (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Te a c'hall bezañ:
* ar raganv gour te , evel e-barzh Te ha me;
** pennrann ar verb teal, verb savet diwar ar raganv, hogen nebeud implijet;
* plant hag an evaj diwarno, te.
# Te Nepal

Te Nepal a zo tost tre e vlaz ouzh hini Darjeeling, a zo e blantadegoù lec'hiet e-kichen e re. Pevar doare a de Nepal ez eus :
* First flush, skañv ha mildin
* Second flush, gant muioc'h blaz met mildin c'hoazh
* Monsoon flush, kreñv ha du
* Autumn flush, kreñv ha heñvel ouzh an teoù du arall

## Gwelet ivez

Te Darjeeling
Te Vietnam
# Te gant heiz

Un evaj graet gant heiz rostet eo ar te gant heiz (japaneg: 麦茶 mugicha; koreaneg: 보리차 boricha). Evet e vez dreist-holl e-pad an hañv.
Diwar ar ger cha a zo en anv eo deuet ar ger portugalek cha a vez graet er yezh-se eus an te.
Prientet e vez mugicha dre c'hlec'hiañ heiz rostet ha gallout a reer e servij en-yen pe en-tomm. E Japan e reer gant seierigoù heñvel ouzh ar re a reer ganto da brientiñ an te, ha lakaet e vezont en dour yen e-pad an hañv. E Korea avat, e prienter anezhañ giz gwechall c'hoazh : dre skuilhañ dour tomm war an heiz.

## Kafe heiz

E-pad an daou vrezel-bed, pa ne oa ket a gafe e Breizh, e oa krog an dud da ober ar pezh a veze laret kafe heiz anezhañ, rak un tamm blaz kafe a oa warnañ. En Italia eo anavezet evel caffè d'orzo.

## Gwelet ivez

* Te
* Te ruz
* Mate
* Oksusu cha
# Santa Vittoria

Santa Vittoria zo anv meur a gumun en Italia.

## Kumunioù

* Santa Vittoria d'Alba, e proviñs Cuneo, e Piemonte
* Santa Vittoria in Matenano, e proviñs Fermo
* Nughedu Santa Vittoria, e proviñs Oristano, e Sardigna.

## Ranngumunioù

* Santa Vittoria, frazione e Gualtieri, e proviñs Reggio Emilia
* Santa Vittoria, frazione en Osilo e proviñs Sassari
* Santa Vittoria di Libiola, frazione e Sestri Levante e proviñs Genova
# Santadi

Santadi zo ur gumun eus enez Sardigna. E Proviñs Carbonia-Iglesias e oa betek 2016, hiziv emañ e proviñs Sud Sardegna.
# Santa Venerina

Santa Venerina zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
# Santaleg

Ur yezh voundek eo ar Santali Language komzet gant tro-dro da c'hwec'h milion a dud en India, Bangladesh, Nepal, ha Bhoutan. Met en India emañ an darn vrasañ eus ar gomzerion o chom, dreist-holl e stadoù Jharkhand, Asam, Bihar, Odisha, Tripura ha kornôg Bengal.
Skrivet e vez gant ul lizherenneg ispisial a reer ol cemet' pe ol chiki outi, met izel-tre eo an niver a dud a oar lenn ha skrivañ (etre 10% ha 30%).

## Gwelet ivez

* Yezhoù moundek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* "Ni ar santaled"
* Geriadurioù santaleg-saozneg/saozneg-santaleg