OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Institut français d'opinion publique

An Institut français d'opinion publique (Ifop), bet krouet d'ar 1añ a viz Kerzu 1938, eo koshañ embregerezh sontadegoù ha studiadennoù eus Bro-C'hall. Chomet eo abaoe unan eus ar re ziazez war ar marc'had-se. Pa oa bet perc'hennet e-pad pell gant ar familh Parisot (dreist-holl dre ar vesprezidantez a-gozh, Laurence Parisot), an darn vrasañ eus an Ifop zo perc'hennet hiziv gant ar familh Dentressangle, 56vet glad Bro-C'hall ha bet perc'hennez ar strollad Norbert Dentressangle.
Teir zachenn diazez zo en IFOP (omnibus, studiadennoù "panel", atersadennoù dre bellgomz), gant c'hwec'h tachenn : alioù ha strategiezh embregerezhioù, beveziñ, servijoù, mediaoù ha niverennel, yec'hed ha lorc'h.
An Ifop a labour en un hanter-kant bro bennak dre ar bed-holl. Burevioù zo e Pariz ha Shanghai.
# Institut d'études politiques de Paris

An Institut d'études politiques de Paris, lesanvet « Sciences Po Paris » e galleg, zo ur skol uhel e Pariz hag a ginnig kentelioù war dachenn ar bolitikouriezh, an istor, an ekonomiezh, an istor hag al lezennoù.
# Instituto Cervantes

An Instituto Cervantes zo un ensavadur spagnol, diazezet e 1991, ha karget da skignañ ar spagnoleg er bed.
Tennañ a ra eta d'ar British Council, d'ar Goethe-Institut, d'an Alliance Française.
# Instruction Santel ar er gurionnéeu principal ag er religion, eit bout leinét én Tieguêaheu, hag eit chervige d'Éxplication d'er Hatechén

An Instruction Santel ar er gurionnéeu principal ag er religion, eit bout leinét én Tieguéhaeu, hag eit chergige d'Explication d'er Hatechén zo ul levr gant Jean Marion, embannet e 1790.
# Gavi

Gavi zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
# Gavial Malaysia

Gavial Malaysia :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Crocodilia |
| Kerentiad : | Gavialidae |
| Genad : | Tomistoma |
| Anv skiantel ||
| Tomistoma schlegelii Müller, 1838 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gavial Malaysia (Tomistoma schlegelii) a zo ur stlejvil hag a vev en Indonezia ha Malaysia.
Renket e c'hell bezañ er c'herentiad Crocodylidae.
# Gavignano (Italia)

Gavignano zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Gavello

Gavello zo ur gumun en Italia, e proviñs Rovigo ha rannvro Veneto.
# Gaverina Terme

Gaverina Terme zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Gavial

Gavialed :
| Gavialis gangeticus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Crocodilia |
| Kerentiad : | Gavialidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gavialed eo ar stlejviled a ya d'ober ar c'herentiad Gavialidae.
Daou spesad gavialed a zo :
* gavial Indez, Gavialis gangeticus
* gavial Malaysia, Tomistoma schlegelii (a c'hell bezañ renket er c'herentiad Crocodylidae ivez)
# Gavial Indez

Gavial Indez :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Crocodilia |
| Kerentiad : | Gavialidae |
| Genad : | Gavialis |
| Anv skiantel ||
| Gavialis gangeticus Gmelin, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gavial Indez (Gavialis gangeticus) a zo ur stlejvil hag a vev en Azia.
# Gaved

Ar c'haved (lat. mandibula), pe javed-traoñ pe karvan-draoñ, zo un askorn eus ar c'hlopenn hag a ya d'ober lodenn draoñ ar genoù. Ennañ emañ logigoù an dent traoñ. Stag eo ouzh an eskern ividig gant ar c'henvell ividig-gaved. An askorn lusk nemetañ er penn eo ar c'haved.
g • ka • keEskern korf an den :
| Klopenn | askorn tal · askorn kitern · askorn ividig · askorn kilpenn · genneg · sileg |
| Dremm | gaved · karvan · askorn staoñ · askorn boc'h · askorn fri · askorn an daeroù · soc'heg · krogen draoñ ar fri |
| Skouarn grenn | morzhol · annev · stleug |
| Gourlañchenn | askorn uheñvel |
| Skoaz & Bruched | plankenn-skoaz · ibil-skoaz · klerenn · kostezenn |
| Livenn-gein | melloù ar gouzoug · melloù ar c'hein · melloù an dargreiz |
| Brec'h & Dorn | paler · gwerzhid · helmo · skafeg · loareg · trizueg · pizenneg · tristurieg · eiltristurieg · pennog · bac'heg · eskern ar palv · oeñs |
| Lestr | askorn kroazell · askorn belost · askorn klun |
| Gar & Troad | askorn morzhed · padelleg · skin · spilhenn · askorn seul · askorn fer · bulzuneg · eskern gennheñvel · diñseg · eskern ar c'hreiztroad · oeñs |
# Gavicalis

Gavicalis :
| Gavicalis fasciogularis, e stad Queensland (Aostralia). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Meliphagidae |
| Anv skiantel ||
| Gavicalis Schodde & Mason, 1999 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Gavicalis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1999 gant an daou evnoniour aostralian Richard Schodde (1936-) ha Ian J. Mason (?-).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho

Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Gavicalis fasciogularis,
* Gavicalis versicolor,
** G. v. sonoroides ha versicolor,
* Gavicalis virescens
** G. v. cooperi, forresti, sonorus ha virescens.
Brosezat eo an daou spesad en Aostralia ha Ginea Nevez, c'hwec'h (6) isspesad dezho en holl.

## Rummatadur

Renket e veze an tri spesad er genad Lichenostomus kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Un anagramm eo d'ar genad Caligavis, en hevelep kerentiad.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Meliphagidae/Gavicalis (lennet e-barzh d'ar 1añ a viz Ebrel 2022).
* ↑ (en) Nyári AS & L Joseph. 2011. "Systematic dismantlement of Lichenostomus improves the basis for understanding relationships within the honeyeaters (Meliphagidae) and the historical development of Australo-Papuan communities". In : Emu - Austral Ornitholoy 111: 202–211. Kavet : 1 Ebr 2022.
# Gavere

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Gavere zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 31,60 km²
* Poblañs (2022) : 13 205 a dud
* Stankter : 418 den/km²
# Julius Streicher

Julius Streicher ( ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1885 e Fleinhausen e-kichen Augsburg - ha marvet d'ar 16 a viz Here 1946 e Nürnberg) oa un enep-yuzev alaman a gemeras perzh e putsch München e miz Du 1923. Kondaonet ha kastizet e voe d'ar marv e prosez Nürnberg e 1946.
# Julius du Mont

Julius du Mont a zo bet ganet d'ar 15 a viz Kerzu 1881 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 7 a viz Imbril 1956 en Hastings (Bro-Saoz).
Pianoour, kelennour piano, mestrc'hoarier, kazetennour, penngazetennour ha skrivagner echedoù gall ha saoz.
Studiet e voe sonerezh gantañ en Alamagn, e Frankfurt hag en Heidelberg. Dont a reas da vout pianoour sonadegoù. P'edo yaouank c'hoazh e tivroas da Vro-Saoz, lec'h ma reas berzh evel kelennour piano.
Penngazetennour British Chess Magazine adalek 1940 betek 1949.

## Oberennoù skrivet

* Julius du Mont, Chess Openings Illustrated
** I Centre Counter Defence, 1919 ;
** II Centre and Danish Gambit, 1920 ;
* Julius du Mont,The Elements of Chess, 1925 ;
* Julius du Mont, R.P. Michell A Master of British Chess ;
* Julius du Mont, The Basis of Combination of Chess, Londrez, 1938 ;
* Julius du Mont, 200 Miniature Games of Chess, Londrez, 1941 ;
* Julius du Mont, More Miniature Games, 1953 ;
* Dr. Savielly Tartakower ha Julius du Mont, 500 Master Games of Chess (Open Games, Semi-open Games and Closed Games Complete in One Volume), Dover Publications, June 1, 1975, ISBN 0-486-23208-5. (bet embannet a-raok e div levrenn gant G. Bell & Sons, 1952) ;
* Julius du Mont,100 Master Games of Chess, 1954 ;
* Julius du Mont, Les bases de la combinaison aux échecs, Embannadurioù Payot, Pariz, 1970.

## Troidigezhioù

* Edward Lasker, Chess Strategy.
* Aleksandr Alec'hin: div levrenn eus My Best Games of Chess (an hini gentañ a-gevred gant M. E. Goldstein).
# Julius Schaub

Julius Schaub (20 a viz Eost 1898 e München - 27 a viz Kerzu 1967 e München) a oa eil-a-gamp Adolf Hitler e dibenn an Eil Brezel-bed. E 1944 e voe roet ar grad a SS-Obergruppenführer dezhañ.
E 1940 e teuas da vezañ eil-a-gamp Hitler. Dres goude irienn an 20 a viz Gouere 1944 e roas Hitler medalennoù d'an holl re bet gloazet pe marvet abalamour d'an taol-se. Hervez an eiled-a-gamp all e oa Schaub en ur savadur all da vare ar gwalldaol, met lavarout a reas memestra e oa bet gloazet a-benn kaout ur vedalenn.
Da vare emgann Berlin e dibenn ar brezel ez eas Schaub da repuiñ e-pad ur pennadig er Führerbunker. D'an 22 a viz Ebrel 1945 e kuitaas anezhañ, pa c'houlennas Hitler gantañ mont da zeviñ holl e zielloù hag e zilhad chomet en e ranndioù e München hag en Obersalzberg.

### Levrlennadur

* Julius Schaub hag Olaf Rose : Julius Schaub - in Hitlers Schatten : Erinnerungen und Aufzeichnungen des Chefadjutanten 1925 - 1945; Stegen/Ammersee : Druffel und Vowinckel, 2005
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Juluan Godest

Juluan Godest, ganet e Kalanel en 1849, a oa ul labourer-douar eus Kallag ha barzh brezhonek. Laezh a werzhe da gêr Kallag. Mervel a reas e 1932 ha beziet e voe e Kallag. Brezhoneg zo skrivet war e vez.
Un dastumad gwerzioù gantañ a voe arc'hantet gant Théodore Botrel, a skrivas war ar bajenn gentañ : « À nos derniers Bardes champêtres, Soyons charitables et doux, car c'est l'âme de nos ancêtres, Qui chante au cœur de leur binious !… » hag ur rakskrid brezhonek a oa gant Taldir Jaffrennou.

## Oberennoù

* Dastumaden gwerziou poblus savet gant Juluan Godes, Mérour en Kallak, dispaket ha kempennet gant Taldir Jaffrennou hag embannet gant madelezou Theodor Botrel, Sant-Briek, R. Prud’homme, 1904.
** Gwerz diwar-benn ar brezel gret d’ar brezonek gant gouarnamant Bro-C’hall
* Kanaounen neve var zujet tud Kallak, Keraez, Moullerez ar bobl, 1907
* Buez eur paour kez kouer, An Oaled :1928.

## Notennoù

* ↑ Pennad e Ouest-France ar 7 a viz Gouere 2008, Le calvaire de Croas-Julian sorti des broussailles - Finistère
# Gilles Villeneuve

Gilles Villeneuve (bet ganet d'an 18 a viz Genver 1950 e Saint-Jean-sur-Richelieu e Kebek, marvet d'an 8 a viz Mae 1982 e Zolder, Belgia.) a oa ur blenier kirri a rede e Formulenn 1. Gant 6 trec'h hepken eo deuet da vezañ ur blenier brudet-tre tro-dro ar bed, da drugarez d'un doare da vleniañ brav-tre, hag en abeg d'e wallzarvoud bras e Zolder e-pad esaeoù, pa oa bet lazhet gant e garr. Tad Jacques Villeneuve, kampion 1997, eo ivez.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gilles Personne de Roberval

Gilles Personne de Roberval, bet ganet e Noël-Saint-Martin, ur gêriadennig aet d'ober kumun Villeneuve-sur-Verberie (Oise, Bro-C'hall) d'an 9 a viz Eost 1602 hag aet da Anaon e Pariz (Bro-C'hall) d'ar 27 a viz Here 1675, a oa ur fizikour ha matematikour gall.
Graet e vez Balañs Roberval eus ar bouezerez he div walenn a oa bet ijinet gantañ e 1670.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ A-gevret gant Yvillers e 1825.
# Gilles Grangier

Gilles Grangier, bet ganet Gill Gaston Grangier e Pariz III (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'ar 5 a viz Mae 1911 hag aet da Anaon e Suresnes (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall) d'ar 27 a viz Ebrel 1996, a oa un aktour sinema, ur filmaozer ha saver senario gall.

## Liamm diavaez

* Gilles Grangier war Internet Movie Database
# Gilles Boulin

Gilles Boulin zo ur politiker gall ha breizhat (ne blijfe ket ar ger dezhañ), danvez-kannad evit ar POI e Lambal. E penn ar c'h-Comité Gavroche eo ivez.

## Liamm diavaez

* Blog Gilles Boulin
# Gilles Gahinet

Gilles Gahinet a oa ur merdeer breizhat.
Tad eo da wGwenolé Gahinet, merdeer ivez.
# Gilles Le Baud

Gilles Le Baud a oa ur bageer-dre-lien. Deuet eo da vezañ ur penn-embregerezh.

## Loreadeg

Priz Solitaire du Figaro a zo aet gantañ e 1973 ha 1978.

## Levrlennadur

* Je ne danse que sur les vagues, De la Course de l'Aurore à la Solitaire du Figaro, Glenat, miz Du 2011
# Kardinal (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kardinal a c'hall bezañ:
* Un titl uhel en Iliz katolik, gwelet Kardinal;
* Un evn eus Amerika, gwelet Kardinal (evn);
* Ur pesk, gwelet Kardinal (pesk).
# Kardinal Farnese

Kardinal Farnese zo un titl roet da veur a zen eus an Tiegezh Farnese.
* Alessandro Farnese (1468-1549), anvet da gardinal en 1493 gant ar pab Alesant VI, dilennet da bab en 1534 evel Paol III.
* Alessandro Farnese, lesanvet ar yaouankañ pe ar C'hardinal Bras (1520 – 1589), anvet da gardinal en 1534 gant Paol III
* Ranuccio Farnese, lesanvet cardinalino ("kardinal bihan" en italianeg) (1530–1565), anvet da gardinal en 1545 gant Paol III
* Odoardo Farnese (1573-1626), anvet da gardinal en 1591 gant Gregor XIV.
# Kareg

Ur yezh mboumek eo an c'hareg (kare) komzet e norzh Kameroun.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
# Karawaeg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù ramek eo ar c'himkieg (karawa pe bulawa) komzet gant tro-dro da 63 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
# Karbon

Ar c'harbon zo un elfenn gimiek ; 6 eo e niver atomek ha C e arouez.
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford
# Karbed

Ur c'harbed (liester : karbedoù) a zo un mekanik bras pe vihan a c'heller kas eus ul lec'h d'unan all. Pa vez aozet evit dougen traoù, loened pe dud e vez graet karbed treuzdougen anezhañ. Ar c'harbedoù stankañ eo ar marc'hoù-houarn, ar marc'hoù-tan, ar c'hirri, ar c'hirri-tan, an aerlistri (nijerezioù peurvuiañ), ar bigi hag al listri.

## Termenadur lezennel ar c'harbedoù

Termenet e vez evel ur c'harbed an holl ardivinkoù a c'hell diloc'hañ war an hentoù, war an hentoù-houarn, war an dourioù ha war nij.

## Rummadoù meur ar c'harbedoù
### Karbedoù war rodoù
#### Divrodegoù

* marc'h-houarn ; marc'h-tan ; troterezig

#### Teirrodegoù

* teirrodeg

#### Pevarrodegoù

* gwetur, karr ; karr-tan, sammgarr

#### Liesrodegoù

* bagon, tren ; stlejerez

### Karbedoù war neuñv

* bag ; lestr

### Karbedoù war nij

* aerlestr (nijerez, biñsaskell, plaverez), baloñs)
* egorlestr

### Karbedoù all

* ruzikell (luj), stlejell

## Sellet ivez

* Roll ar c'harbedoù
# Kardinal (pesk)

Kardinal :
| Paracheirodon axelrodi ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Characiformes |
| Kerentiad : | Characidae |
| Genad : | Paracheirodon |
| Anv skiantel ||
| Paracheirodon axelrodi Schultz,, 1956 ||
| spesadoù all : ||
| Paracheirodon simulans : neon gwer Paracheirodon innesi : neon ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
    Evit implijoù all an anv Kardinal, gwelet Kardinal (disheñvelout).
Ur pesk dour dous eus kerentiad ar Characidae eo ar Paracheirodon axelrodi. E gavout a reer e stêrioù Orinoco ha Rio Negro;

## Livadur

Muzuliañ a ra war-dro 5 cm. Ar c'hardinal en deus ul linenn c'hlas-skedus hag a zo aroueziek eus e c'henad. E gof a zo ruz hag e feson a zo tost tre ouzh hini an neon a gemmersker anezhañ gantañ alies. Ar pared a zo un tammig brasoc'h eget ar barezed.

## Annez

Evel ar paracheirodoned arall e vev an neon e doureier du ha trenk (Ph 5,3 - 5,8) zoken ma c'hell bevañ e doureier bazek (betek Ph 7,8°; Plijout a ra dezhañ ur gwrezder etre 20°C ha 23° C. Aliet e vez ober ur siladenn dre daouarc'h ma fell d'an nen e virout e-barzh un akwariom. En disheol eo gwelloc'h e virout da lakaat e sae da vout skedusoc'h. Evel an holl Characidae en-deus ezhomm eus kalz oksijen.
Ur strudaj stank ha chañchamantoù dour a-blaen a zo pouezus ma fell d'an nen mirout neoned. Dek vloaz a c'hellont bevañ en un akwariom. Ret eo bezañ en gortoz eus kolloù eus 50% e-kerzh an div sizhunvezh kentañ ma n'eo ket peurvat perzh an dour.

## Emzalc'h ha gouenadur

Ur pesk-moudenn peoc'hek eo. E virout a c'heller gant an darn vrasañ eus ar pesked bihan. Gwelloc'h eo pas mirout anezhañ gant pesked brasoc'h egetañ rak ar re-mañ a c'hellfe e zebriñ pe e spontañ.
Diaes e vez da ouennañ e-barzh an akwariom rak ezhomm en devez eus un dour dous-tre (1 - 2 KH, Ph 5,2 - 5,8) hag ur gwrezder war-dro 24°C. Dozviñ a ra er strudaj, e kelc'hiadoù teñvaloc'h ar stêr (pe an akwariom). Goulenn a ra un akwariom-dozviñ brasoc'h eget an neon (war-dro 60 cm). Ar vioù koulz hag ar munuz a zo kizidik-bras ouzh ar gouloù.

## Gwelet ivez

Listenn pesked akwariom
# James Collinson

James Collinson (9 a viz Mae 1825 e Mansfield (Nottinghamshire) - 24 a viz Genver 1881 e Camberwell (Londrez)) a oa ul livour breizhveuriat ezel eus ar Vreuriezh rakrafaelour etre 1848 ha 1850.
Collinson a oa ur c'hristen dedennet gant ar perzh Iliz Uhel a gavas el luskad rakrafaelour. Katolik e oa, kemmañ a reas kredenn ha dont a reas da vezañ anglikan dre ma felle dezhañ dimeziñ gant Christina Rossetti, ha katolik e teuas da vezañ en-dro goude-se. E raktres eured a zilezas neuze. Pa voe taget Millais abalamour d'e livadur anvet Christ in the House of his Parents (Ar C'hrist e ti e dud) ha tamallet outañ bezañ ur sakreer e tilezas Collinson ar Vreuriezh.
E-keit ma oa ezel eus ar Vreuriezh rakrafaelour ec'h embannas Collinson ur barzhoneg er gelaouenn The Germ hag e savas meur a livadur a denne d'ar relijion, evel The Renunciation of St. Elizabeth of Hungary (1850). Ur wech dilezet ar Vreuriezh gantañ e stagas gant studioù belegiezh en ur skol jezuisted, met n'eas ket betek penn.
E 1858 e timezas gant Eliza Wheeler, hag hi c'hoar-gaer al livour John Rogers Herbert, hag a oa e-touez ar re o doa levezonet al luskad rakrafaelour. Stagañ a reas gant al livañ en-dro, ha sevel a reas livadurioù ma tiskoueze ar vuhez pemdez, evel To Let ha For Sale, ma weler merc'hed koant sachet gant an temptadur.
Sekretour Society of British Artists e voe etre 1861 ha 1870. E dibenn e vuhez edo o chom e Breizh, hag eno e livas The Holy Family (1878).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Listenn livadurioù Collinson a c'haller gwelout er Rouantelezh-Unanet
* The Pre-Raph Pack

## Pennad kar

* Oberennoù ar Pre-Raphaelite Brotherhood
# James Connolly

    Evit implijoù all, gwelet James Connolly (disheñvelout).
James Connolly (iwerzhoneg : Séamus Ó Conghaile), bet ganet e Dinedin (Bro-Skos) d'ar 5 a viz Mezheven 1868 ha fuzuilhet gant ar Saozon e Dulenn d'an 12 a viz Mae 1916, a oa ur republikan iwerzhonat hag ur penn sokialour hag a bledas gant ar sindikalouriezh.
Ganet e oa bet en ur ghetto iwerzhonat e Dinedin, ha d'an oad a 11 vloaz e kuitaas ar skol evit mont da labourat. Dont a reas da vezañ unan eus damkanourien ar varksouriezh. Kemer a reas perzh en Emsavadeg Pask e 1916 e Dulenn. Paket e voe ha fuzuilhet gant ar Saozon.

## Levrlennadur

* (br) Youenn Olier, Buhez Seamas O Conghaile, Al Liamm 107, Du-Kerzu 1964, pp. 445-469
* (en) Liam McNulty, James Connolly: Socialist, Nationalist and Internationalist, London : Merlin Press, 2022 (ISBN 0-8503-6783-2)
* (en) Lorcan Collins, James Connolly, Dublin : The O'Brien Press, 2012, (ISBN 978-1-84717-160-3)
* (fr) Roger Faligot, James Connolly et le mouvement révolutionnaire irlandaise, Roazhon : Éditions Terre de Brume, 1997(ISBN 2-908021-95-1)

## Liammoù diavaez

* (en) Pajenn gouestlet da James Connolly war marxists.org Kavet e vez an darn vrasañ eus e skridoù eno
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# James Connolly (disheñvelout)

Gallout a ra bezañ ivez:
* James Connoly (atletour) (1868-1957) un atletour amerikan
* James Connolly (reder) (1900-1940) un atletour amerikan all, reder war-droad
# James Clerk Maxwell

James Clerk Maxwell (13 a viz Even 1831 - 5 a viz Du 1879 e Cambridge) a oa ur fizikour skosat. Diazezañ a reas teorienn ar skinoù tredanek-magnetek, anvet kevatalennoù Maxwell. Ur perzh bras en deus bet ivez e diorroadur an termodinamik.

## Buhezskrid

James Clerk Maxwell a zo ganet d'an 13 a viz Even 1831 e Edimbourg. Tad Maxwell a oa un den pinvidik ezel eus familh Clerk a b/Penuik (Midlothian) a oa perc'henn war baroniezh Clerk. Anvet e voe John Clerk pa ganas, en em lezenvel a reas e-unann Maxwell goude en defe heritet eus un ti war ar-maez e Middlebie. Ur bugel speredek-kenañ e oa ha kurius. Ar skol na blij ket dezhañ peogwir e veze graet goap outañ abalamour d'e bouez-mouezh a Galloway ha d'e zilhad a seblant bezañ gouez d'ar vugale all. Da trizek vloaz e c'hounezas Maxwell medalenn matematik e skol hag ar c'hentañ priz Saozneg hag e barzhoneg. Da pevarzek vloaz Maxwell a skriv ur pennad diwar e kentañ labour skiantel hag a gomze eus ar binvijoù mekanikel e vez implijet evit tresañ ur grommenn vatematikel. Kuitaat a reas Maxwell an akademiezh e 1847 pa oa 16 vloaz da heuliañ kentelioù e skol-Veur Edimbourg. Deuet da vezañ matematikour, e kuitaas e skol-Veur evit antreal e hini Cambridge tri bloaz war-lerc'h.

## Gwelet ivez

* Kevatalennoù Maxwell
# James Dean

James Byron Dean, bet ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1931 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Gwengolo 1955, a oa un aktour stadunanat.
Brudet eo evel un ikon sevenadurel evit ar grennarded kerseet hag en o unan, evel ma oa bet embannet en e ditl er film Rebel Without a Cause (1955). Er film-se e c'hoarias roll Jim Stark, ur c'hrennard o stourm a-enep kudennoù an oad-se. Daou roll all o deus degaset brud bras da James Dean : Cal Trask er film East of Eden (1955) ha Jett Rink er film Giant (1956).
Marv trumm James Dean en ur gwallzarvoud karr-tan a roas dezhañ ur statud a vojenn. Bez' e voe an aktour kentañ o vezañ enoret goude e varv gant un Academy Award for Best Actor. Chom a ra hiziv-an-deiz c'hoazh an aktour nemetañ o vezañ bet lakaet div wech war ar renk evit prizioù goude bezañ marvet. E 1999, an American Film Institute a lakaas anezhañ da dizhout an 18vet plas evel aktour.

## Yaouankiz

James Byron Dean a voe ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1931, er ranndi Seven Gables e korn ar 4th Street ha McClure Street e Marion, Indiana. Ar bugel nemetañ eo da Winton Dean ha Mildred Marie Wilson. Saoz eo orin pennañ James Dean, hag un nebeud orinoù alaman, iwerzhonat, skosat ha kembreat a gaver ivez. Hervezañ e oa ivez orinoù indian-amerikan a-berzh e dad, hag ar vamm (hervezañ c'hoazh) a vefe bet ezel eus ul «linenn trevadennerien deuet dre ar vag Mayflower ».

## Filmlennadur

| Bloaz | Titl | Roll | Rener | Notennoù |
| 1951 | Fixed Bayonets! | Doggie | Samuel Fuller | Meneg ebet eus James Dean en arlizh. |
| 1952 | Sailor Beware | Gourdoner Boks | Hal Walker | Meneg ebet eus James Dean en arlizh. |
| 1952 | Deadline – U.S.A. | Kazetenner yaouank | Richard Brooks | Meneg ebet eus James Dean en arlizh. |
| 1952 | Has Anybody Seen My Gal? | Krennard er feunteun Soda | Douglas Sirk | Meneg ebet eus James Dean en arlizh. |
| 1953 | Trouble Along the Way | Arvester Football | Michael Curtiz | Meneg ebet eus James Dean en arlizh. |
| 1955 | East of Eden | Cal Trask | Elia Kazan | Golden Globe Special Achievement Award for Best Dramatic Actor Jussi Award for Best Foreign Actor Anvet;– Academy Award for Best Actor Anvet;– BAFTA Award for Best Foreign Actor |
| 1955 | Rebel Without a Cause | Jim Stark | Nicholas Ray | Anvet;– BAFTA Award for Best Foreign Actor |
| 1956 | Giant | Jett Rink | George Stevens | Anvet;– Academy Award for Best Actor, (Roll diwezhañ) |
* Rebel Without a Cause
* East of Eden
* Poltred embannet e 1956
a vo kavet e Wikimedia Commons.