# Brezhoneg e Bro-Roazhon

Brezhoneg a vez komzet e Bro-Roazhon a bell zo, ha kelennet ivez abaoe fin an XIX$^{vet}$ kantved da vihanañ.

## Istor
### XVIvet kantved

* E 1532 e voe kurunennet an dug Frañsez III e kêr Roazhon, degemeret gant an eskob Eozen Maeeug en iliz-veur. Eno e c'hallas an dug lenn ur varzhoneg e brezhoneg, war un daolenn ispilhet, skrivet gant lizherennoù aour.

### XVIIvet kantved

* Skoliet eo Juluan Maner e skolaj ar Jezuisted, a zeuy da vezañ al lise Zola. Met e Kemper eo e tesko brezhoneg.

### XVIIIvet kantved

* Embannadur kentañ Geriadur Gregor Rostren e 1732.

## Ar « roazhoneg »

A-wezhioù e vez lâret "roazhoneg" eus ar brezhoneg komzet e Bro-Roazhon. N'eus ket ur ster skiantel d'ar ger, rak n'eus ket a studi gwirion anezhañ, nemet meneg eus ar ger amañ hag ahont.
Ijinet e vije bet ar ger, a-raok an Eil Brezel-bed, gant tud eus Breizh-Izel, e Kelc'h Keltiek Roazhon, da ober goap eus an nebeudig Roazhoniz a zeske brezhoneg ha ne oant ket gouest da gomz e doare Breizh-Izel.
   Diwar ar c'hemmeskaj-se eo ganet ur wir rann-yezh nevez a zo bet anvet gant tud 'zo « ar roazhoneg » pe Brezhoneg Roazhon.
   – Alan al Louarn, Ur Brezhoneg nevez : ar « Roazhoneg », Arvor, 27 C'hwevrer 1944, p. 1
   Emañ ar « Roazhoneg » o teurel gwrizioù e kerioù all Breizh-Uhel. Tra vev eo ur yezh : kreskiñ hag ober berzh a ra, pa vez graet war he zro ; ha kivizañ ha mervel, pa vez dilezet.
   – Y.-D., Dinan c'hlas hag ar brezhoneg, Arvor, 19 Meurzh 1944, p. 1
E dibenn ar bloavezhioù 1960 e veze implijet ar ger da ober anv eus brezhoneg bugale an dud-se, savet e Roazhon, hag a gomze brezhoneg levezonet gant ar galleg a-wechoù, pouez-mouezh, troiennoù, hag all.

### Brezhoneg fall

Darn a gav e rank bezañ fall ar brezhoneg e Roazhon dre natur, pe n'eo ket gwir vrezhoneg a vije komzet eno. Hervezo n'halljed ket komz na kelenn brezhoneg mat e Roazhon. Trawalc'h e vije bevañ e Roazhon evit komz brezhoneg fall.

## Lec'hioù ma vez(e) kelennet brezhoneg e Bro-Roazhon

* Kelc'h keltiek Roazhon, a oa un ti dezhañ e kreiz-kêr betek ar bloavezhioù 1980. Brezhoneg a vez kelennet atav abaoe ma'z eo bet savet.
* Kelc'h Debeauvais, a gelenne brezhoneg adalek dibenn 1965 betek 1969 e Leurgêr al Lisoù,
* Skol an Emsav adalek 1969
* Skolioù Diwan Roazhon, Magoer ha Felger,
* Skolioù prevez

### Skolioù-Stad

* Skol-Veur Roazhon, pa voe anvet Joseph Loth e 1883 da "gelenner war ar c’heltieg" (kelenn brezhoneg a vije bet torfed).
Adalek ar bloavezhioù 1970 e oa bet brezhoneg en un toullad skolajoù ha tost en holl liseoù. Adalek 1980 e oa bet klasket lakaat brezhoneg er c'hentañ derez gant ar gevredigezh APEEB (deuet da vout Div Yezh), savet gant Jean-Yves Broudic ha Jakez Cosquer.

## Tiez-embann brezhonek e Bro-Roazhon

* Sav-Heol, e Reuz, a embann ivez levrioù divyezhek (war-bouez UL levr gallek).
* Skol an Emsav, a embann un hentenn-deskiñ hag deiziataerioù dreist-holl
* TIR a embann levrioù gallek dreist holl.
* An ti-embann gallek Éditions Goater en deus embannet un dornad levrioù brezhonek.

## Aozadurioù all

* Ofis publik ar brezhoneg
* Kan ar Bobl
* Skeudenn

## Brezhonegerien e Bro-Roazhon

Miliadoù a dud zo bet o studiañ brezhoneg e Roazhon, lod zo bet ivez o kelenn eno, pe o skrivañ pe o labourat er media, a-raok mont da lec'h all.

### Geriadurourien

* Frañsez Favereau, eus Kelc'h Debeauvais (Kevrenn Roazhon), kelenner er skol-veur, skrivagner,
* Yann-Baol an Noalleg

### Skrivagnerien

* Ernest ar Barzhig, kelenner ha romantour
* Yann Bijer, romantour
* Annie Coz, kelennerez alamaneg ha romantourez
* Youenn Olier, kelenner latin , barzh ha romantour

### Kelennerien

* Alan Botrel, kelenner lise, kelenner er skol-veur, barzh, troour
* Gwendal Denez
* Pêr Denez, rener kevrenn geltiek ar skol-veur;
* Yann-Bêr Duval, kelenner jedoniezh ha brezhoneg en ur skolaj
* François Falc'hun, kelenner er skol-veur
* Léon Fleuriot, rener kevrenn geltiek ar skol-veur
* Mark Kerrain, kelenner lise hag er skol-veur
* Pierre Le Roux, kelenner er skol-veur, diazezer an ALBB
* Lukian Kergoat, kelenner ha rener kevrenn geltiek ar skol-veur
* Pierrette Kermoal, kelennerez c'hallek

### Politikerien

* Yann-Bêr Duval, kuzulier-kêr, kelenner jedoniezh ha brezhoneg
* Lena Louarn, kuzulierez-rannvro

### Kelaouennerien

* Fañch Broudig, rener abadennoù brezhoneg FR3
* Bernez Rouz, rener abadennoù brezhoneg FR3
* Milio Latimier, kelaouenner gant Bremañ betek 2021

### Tud all

* Gwenvael Jéquel, bet rener Skol an Emsav
* Olier ar Mogn, bet rener Bremañ

## Notennoù

* ↑ Alan al Louarn, Kazetenn "Arvor", niv. 162, 27 a viz C'hwevrer 1944
* ↑ Y.-D., Kazetenn "Arvor", niv. 165, 27 a viz Meurzh 1944
* ↑ Rennes, capitale de la Bretagne, donc identitairement bretonnante. Et vouée au culte du «roazhoneg», variante d'un breton imaginé, langue ethniquement pure de la nation bretonne, désormais enseignée partout, y compris à Cesson-Sévigné, rebaptisé Saozon-Sevigneg, Betton, rebaptisé Lanvezhon, Guichen, devenu Gwizien, en attendant la celtisation intégrale de Rennes-Métropole. Françoise Morvan, Libération, Sadorn 19 a viz Meurzh 2005.
* ↑ Ur skouer nemeti, kavet war load ar Groupement d'associations culturelles de langue bretonne
* ↑ Travaux d'Investigation et de Recherche
* ↑ Danevellou obererezh, Emsav niv. 25, Genver 1969, p. 12