OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hirundapus

Hirundapus :
| Ur glaouer bailh, luc'hskeudennet e Bhoutan. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Anv skiantel ||
| Hirundapus Hodgson, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hirundapus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* Hirundapus caudacutus (glaouer bailh)
** H. c. caudacutus ha nudipes,
* Hirundapus celebensis,
* Hirundapus cochinchinensis,
* Hirundapus giganteus
** H. g. giganteus hag indicus.
Pevar (4) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Apodidae/Hirundapus (lennet e-barzh d'an 13 a viz Mezheven 2019).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hirundapus giganteus

Hirundapus giganteus :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Apodidae |
| Genad : | Hirundapus |
| Anv skiantel ||
| Hirundapus giganteus Kentanv : Cypselus giganteus (Temminck, 1825) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hirundapus giganteus a zo ur spesad glaouered bras eus ar c'herentiad Apodidae.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar nij.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Hirundapus giganteus giganteus, e Malezia, Inizi bras ar Sounda ha Palawan,
* H. g. indicus, (Hume, 1873), e mervent India ha Sri Lanka ; eus reter India ha Bangladesh da Azia ar Gevred ; Inizi Andaman.

## Liammoù diavaez

* (en) Hirundapus giganteus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Hirundapus giganteus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Hirundapus giganteus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hirnantian

* Eon Fanerozoek
* Paleozoeg
* Kambrian
* Ordovisian
* Silurian
* Devonian
* Karbonifer
* Permian
* Mezozoeg
* Triaseg
* Juraseg
* Kretase
* Kenozoeg
* Paleogenel
* Paleosen
* Eosen
* Oligosen
* Neogenel
* Miosen
* Pliosen
* Pevare oadvezh
* Pleistosen
* Holosen
An hirnantian a zo marevezh diwezhañ an ordovisian. En em astenn a ra eus 446 betek 444 milion a vloavezhioù'zo ha merket a voe gant ur maread-skorn berr ha kreñv. Diouennet e voe 60% an organegoù bev e-pad ar maread-se hag eñv n'eo ket sur e oa ar maread-skorn an abeg nemetañ.
Drevezerezhioù hiniad fin an ordovisian o-deus diskouezet e oa an temperaturioù hervez leve dioksid karbon en atmosferenn dreist holl. War a seblant e voe daouhanteret hemañ e-pad an hirnantian met ne gomprener ket perak. Posupl eo e oa bet levezonet gant gorrekadur eus astennadur goueledoù ar mor en harzoù etre plakennoù Gondwana, Laurentia ha Baltica. N'eo ket sur, avat, rak posupl eo ivez e oa ur strail kevandirel hir tre e gwalarn Laurentia.
Klotañ a ra an hirnantian ouzh darn diwezhañ ar maread kozh Ashgill.

## Gwelet ivez

Lazhadeg ordivisian-silurian

## Liammoù diavaez

An hirnantian war Palaeos.com
# Hirundinea ferruginea

Hirundinea ferruginea :
| Hirundinea ferruginea, luc'hskeudennet e Piraju (stad São Paulo, Brazil). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Genad : | Hirundinea |
| Anv skiantel ||
| Hirundinea Orbigny & Lafresnaye, 1837 ||
| Anv skiantel ||
| Hirundinea ferruginea (Gmelin, 1788) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hirundinea ferruginea a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Anvet e voe Todus ferrugineus (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804). Ar spesad nemetañ er genad Hirundinea an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
* Hirundinea ferruginea bellicosa, e kreisteiz ha reter Brazil, reter Paraguay, biz Arc'hantina hag Uruguay,
* H. f. ferruginea, e reter Kolombia, gwalarn Brazil, gevred Venezuela ha mervent Guyana, Gwiana c'hall,
* H. f. pallidior, e hanternoz ha reter Bolivia, kornôg Paraguay ha gwalarn Arc'hantina,
* H. f. sclateri, eus kornôg Venezuela, Kolombia da c'hevred Perou.

## Liammoù diavaez

* (en) Hirundinea ferruginea el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Hirundinea ferruginea war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ (en) Hirundinea ferruginea el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Hirundinea ferruginea.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hirola

Hirola :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Alcelaphinae |
| Genad : | Beatragus |
| Anv skiantel ||
| Beatragus hunteri Sclater, 1889 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An hirola (Beatragus hunteri pe Damaliscus hunteri) a zo un antilopenn hag a vev e reter Afrika (Kenya ha Somalia).
# Hiroo Onoda

Hiroo Onoda (19 a viz Meurzh 1922, Kamekawa-16 a viz Genver 2014, Tōkyō) a oa un ofiser el lu japanat.
Brudet eo evit bezañ chomet o terc'hel e bost e janglenn Filipinez e-pad 29 bloavezh goude dibenn an Eil brezel-bed, rak ne oa ket bet kelaouet e oa echu ar brezel.
# Jean-Marie Jacob

Jean-Marie Jacob a oa an eskob touer kentañ e departamant Aodoù-an-Hanternoz / Eskopti Sant-Brieg nevez, er bloaz 1791.

## Buhez

Jean-Marie Jacob a oa ganet e Ploueg-ar-Mor e bro Oueloù d'an 22 Eost 1741.
Mab eo oa da Jean-Baptiste, aotrou Koad-Haleg, ha Marguerite Gérard, eus renk bourc'hizien en o aez.
Anv e baeron a voe roet dezhañ, Jean-Marie Jacob, aotrou Kleuzmeur, alvokad er Breujoù.
Skoliaet e voe e skolaj eskopti Sant-Brieg, hag e kloerdi Sant-Brieg.
Goude bet beleg hag eskob, Jean-Marie Jacob a oa marvet dre un derzhienn vrein, d'an 28$^{vet}$ a viz Mae 1801 (8 prairial IX), goude aet da vizitañ prizonidi glañv e prizon Sant-Brieg.

## Eus beleg da eskob

Goude bet echuet e amzer kloerdi gantañ, e oa bet anvet person e Lannebeur d'ar 26 Genver 1786, oadet tost da 50 vloaz.
Touiñ a reas d'ar Vonreizh diveleg, d'ar sul 6 C'hwevrer 1791, da-heul an Ao. maer Le Guen, da vare an oferenn, e chapel Liskorno.
D'ar sul 13 Meurzh 1791, bodet e oa 350 beleg en iliz-veur Sant-Brieg evit dilenn un eskob. An deiz war-lerc'h, d'al Lun 14 Meurzh 1791, Jean-Marie Jacob a voe dilennet eskob, dirak Y. Galbon ha J. Corbel.
An deiz war-lerc'h, digemeret hag anvet e oa en iliz-veur gant bodadeg an dilennerien. E fin an oferenn e voe kanet an Te Deum en enor d'an eskob nevez.
D'ar sul war-lerc'h, beleien an eskopti e oa pedet d'ar gousperoù, ha da ganañ an Te Deum, da-heul evit an eskob hag evit diglañvadur ha pare ar Roue.
Sakret e voe e Pariz d'ar 26 Ebrel 1791 gant Claude Le Coz, eskob Il-ha-Gwilun, eskob-meur evit ar gwalarn.
En-dro da Sant-Brieg, d'an 13 Mae 1791, e voe degemeret gant 700 pe 800 gward, ha 5000 pe 6000 a dud, kent ha goude bet tremenet dindan ur volz-enor goloet gant delioù derv.
Staliet e voe en doare ofisiel en iliz-veur Sant-Brieg d'ar sul 15 Mae 1791.

## E vuhez eskob
### An eskob dervek

Al lesanv-se a oa bet tapet gantañ e-kerzh miz Ebrel 1792, pa voe o weladenniñ Lannon, e Bro-Oueloù, e-lec'h e veze komzet brezhoneg. Un den, o welout an eskob o tont eus Sant-Brieg etre soudarded hag o devoa laket delioù derv war o fuzuilhoù, e hopas "Derv tout int, an escob dervek".

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Dielloù ar barrez. Kaier ar barrez Lannon, skrivet gant an Ao. chaloni Allain. Skrivet er stumm-se e levr R. Couffon, Jean-Marie Jacob. An eskop dervek. L'évêque aux Feuilles de Chêne. Bulletins & Mémoires. Société d'Emulation des Côtes-du-Nord. Tome LXXV, 1945-1946. Les Presses Bretonnes. Saint-Brieuc. 1946, p. 110.
# Jean-Marie Kerloc'h

Jean-Marie Kerloc'h a oa maer Plogo d'ar mare ma klaskas ar stad c'hall sevel ur greizenn nukleel e Plogo, a-raok 1981.

## Notennoù

* ↑ https://www.ouest-france.fr/bretagne/plogoff-29770/il-y-a-40-ans-la-revolte-de-plogoff-jean-marie-kerloc-h-la-figure-du-commandeur-6930930
# Jean-Marc de Royère

Jean-Marc de Royère (1727 - 1802) a oa bet eskob Treger etre 1767 ha 1772.

## Buhez

Genidik e oa eus bro Perigord. Vikel-vras Arras e oa pa oa bet anvet da eskob Treger, war-lerc'h Joseph-Dominique de Cheylus, d'ar 1añ Genver 1767. Sakret e oa bet e Pariz d'ar 26 Ebrel 1767.
Bleinet en eus Stadoù Breizh e Montroulez er bloaz 1772. Klemm a reas ouzh ar Roue abalamour da gresk an tailhoù.
Kaset e voe da g-Castres d'an 28 Gouere 1772.
E-kerzh an Dispac'h gall e tivroas da vro Spagn, ha da Bortugal.
Mont a reas da Anaon e manati Alcobaça d'ar 24 Mae 1802.
Jean-Augustin de Frétat de Sarra a oa deuet da eskob Treger war e lerc'h.

## Levrlennadur

* Pierre Barbier : Le Trégor historique et monumental. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
# Jean-Marc Nattier

Jean-Marc Nattier, ganet e 1685 e Pariz ha marvet eno e 1766, a oa ur poltredour gall. Mab e oa d'ar poltredour Marc Nattier ha da Marie Courtois.

## Poltredoù

* Katelin Iañ Rusia (1717) Petersbourg, Mirdi ar Peniti
* Ar priñs Aleksander Kourakin (1728) Petersbourg, Mirdi ar Peniti
* Mathilde de Canisy, markizez Antin (1738) Pariz, Musée Jacquemart-André
* Kontez Tessin (en 1741) Paris, Mirdi al Louvre
* Madame de Pompadour en Diana (doueez)'' (1746) Versailhez, Musée national du Château et des Trianons
* Marie Leszczyńska, rouanez Bro-C'hall (1748) Versailhez, Musée national du Château et des Trianons
* Kontez Tillières (1750) Londrez, Wallace Collection
* Marie-Anne de Mailly-Nesle, dugez Châteauroux (1740) Versailles, Musée national du Château et des Trianons
* Jean-Marc Nattier. Madame Henriette. 1742.
* Madame Henriette o seniñ basse de viole (1754) Versailles, Musée National du Château et des Trianons
* Madame Victoire da 15 vloaz (1748) Kastell Versailhez
* Poltred Manon Balletti (1757) Londrez, National Gallery.
# Jean-Marc Rouillan

Jean-Marc Rouillan a zo bet ganet e 1952.
E 1968 Jean-Marc Rouillan en doa kemeret er c'h/CAL (Comité d'Action Lycéen) e Tolosa. Da heul ez eas e-barzh an emsav anarko-komunour er Groupes Autonomes Libertaires a oa oberiant tre en aloubiñ an uzinoù, ar paouez paeañ ar feurm er c'harterioù hag ar stourm a-enep d'ar Stad polis. Goude-se e stourmas e-barzh strolladoù enep-franco (d'ar c'houlz-se e veze graet Kerbenn spagn enep-franco eus Tolosa, ken niverus oa a stourmerien aet da gavout repu eno). J.M. Rouillan a oa unan eus ar re gentañ o kemer perzh er strollad kuzh MIL (Movimiente Iberico de Liberacion).
Distreiñ a reas e Bro-c'hall evit strollañ an emsavioù emren diveliel, pezh a ganas ar GARI (Groupes d’Action Révolutionnaire Internationalistes), bet oberiant tre e meur a vro en Europa a-bezh. Harzet e 1974, Jean-Marc Rouillan a voe distaoliet goude marv Franco, ha dieubet en nevez-amzer 1977.
Stourm a reas en-dro neuze evit sevel ur seurt talbenn emsavioù emrenn bet ganet goude miz Mae 1968, levezonet kalz ma oa gant tesennoù italian, ha savadegoù ar bloavezhioù 70. Labouraat a reas neuze evit stummañ strolladigoù kuzh, hag evit ledanaat ar resistañs enep ar c'h/kevala. Ganidigezh ar strollad Action Directe e deroù 1978 a voe disoc'h e labour. Harzet eo bet a-nevez e 1980 gant Nathalie Menigon, ha distaoliet eo bet en-dro e 1981. Harzet eo bet c'hoazh gant e gamaladed Joëlle Aubron, Nathalie Ménigon ha Georges Cipriani ar 21 a viz C'hwevrer 1987 e-barzh un ti-feurm e Vitry-aux-Loges (Loiret).
Strolladoù politikel niverus eus an tu kleiz asambles gant tud brudet a c'houlenn-groñs ma vefe dieubet prizonidi Action Directe.

## Oberennoù

* Je hais les matins - Embannadurioù Denoël Impacts, 2001
* Lettre à Jules - Embannadurioù Agone, février 2004
* La Part des loups
* Glucksamschlipszig, le roman du Gluk - Emb. L’Esprit Frappeur
* Paul des Epinettes ou la Myxomatose panoptique - Emb. L’Insomniaque
# Kolima

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kolima zo
* ur rannvro e biz Siberia e Rusia
* ur stêr er rannvro, ar stêr Kolima.
* ar menezioù Kolima, er rannvro
* ul levr, Danevelloù Kolima, ur bennoberenn gant Varlam Chalamov diwar-benn ar vuhez e goulag Kolima
# Kolkata

Kolkata (en hindieg कोलकता [kolkata], e banglaeg কলকাতা ), bet Calcutta gwechall, zo ur gêr vras eus India, annezet gant 5 milion a dud pe war-dro (14 milion en tolpad-kêrioù).
Emañ Kolkata war ribl unan eus brec’hioù ar stêr Ganga, ar stêr Hugli, nepell diouzh Pleg-mor Bengal. Kêr-benn Kornôg Bengal eo, hag an trede kêr vrasañ eus India eo, goude Mumbai ha Delhi.
Etre 1700 ha 1912 e oa kêr-benn India pa oa hi un drevadenn eus Breizh-Veur. Goude-se e oa kêr-benn Bengal, betek 1947. En amzerioù-se e oa anavezet dindan an anv saoznekaet Calcutta. E 2001 e voe cheñchet an anv ofisiel a zeuas da vezañ Kolkata, diwar ar stumm banglaek orin.
Ur greizenn a bouez eo bet Kolkata evit an emsav broadel indian. E Kolkata e vevas ar skrivagner Rabindranath Tagore, tapet gantañ Priz Nobel al lennegezh, ha skrivet gantañ kan broadel India ha hini Bangladesh. Aerborzh Kolkata zo bet anvet diwar anv ar stourmer politikel "Netaji" Subhash Chandra Bose.

## Liammoù diavaez

* Kolkata Municipal Corporation
a vo kavet e Wikimedia Commons.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kolist

Ur c'holist, pe masikod, zo ur bugel hag a sikour ar beleg katolik da lavarout an oferenn, o tougen e levrioù, o terc'hel al listri sakr.
# Kolibri Elena

Kolibri Elena :
| Ur c'holibri Elena. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Trochiliformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Genad : | Mellisuga |
| Spesad : | M. helenae |
| Anv skiantel ||
| Mellisuga helenae (Lembeye, 1850) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'holibri Elena (zunzuncito e spagnoleg) a zo un evn, Mellisuga helenae an anv skiantel anezhañ, hag a vev e Kuba en Isla de la Juventud (pe Isla de Pinos).

## Anv

Lakaet e oa bet an anv-mañ d'an evn en enor da Elena de Faz, pe Helen Booth, pried Carlos (pe Charles) Booth, ur mignon da Juan Gundlach (1810-1896), an naturour kuban a orin alaman en devoa bevet meur a vloaz e Kuba.

## Doareoù pennañ

Evned bihanañ ar bed eo ar c'holibried Elena : 5 pe 6 kantimetrad hed hag etre 1,6 hag 1,9 gramm. Ha c'hoazh ez eo bihanoc'h ar par eget ar barez.

## Boued

Debriñ a reont nektar dreist-holl ha pakañ amprevaned bihan ivez. Ar re yaouank, lezet en neizh pa vez ar barez o klask he boued, ne vezont ket pell o tapout hag o tebriñ an amprevaned bihan a dremen war-hed taol.

## Annez

Gallout a raed kavout an evned-se en enez Kuba (e-lec'h ma reer zunzúnes anezho) hag en Enez ar Pin. Soñjal a reer ez int evned chomidik, daoust ma'z eus bet gwelet unan bennak e Providenciales (Inizi Caicos) hag en inizi Bahamas. O koazhat emañ o niver, dre ma vez distrujet ar c'hoadoù ma vevont, ha ne vezont ket ken stank mui.

## Liamm diavaez

* Mellisuga helenae war al lec'hienn Avibase.

## Sell ivez

* Rummad al laboused renket hervez o anv boutin
* Rummad al laboused renket hervez o anv skiantel

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Notennoù Gundlach, anver an evn
* ↑ The Eponym Dictionary of Birds.
* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Kolize

Ar C'holize(Amphitheatrum Flavium, kelc'hva Flavius, Colosseum e latin, Colosseo en italianeg) zo ur c'helc'hva e kreiz Roma, Italia, e reter ar Forom Roman. Bez' eo ar c'helc'hva brasañ a zo bet savet biskoazh. Kroget e oa bet ar sevel e-kerzh ren an impalaer Vespasianus war lenn an " Domus Aurea " e 72 hag echuet e 80 dindan ren e hêr, Titus. Kemmoù a voe degaset goude-se e-kerzh ren Domitianus (81–96). An tri impalaer-se graet Tierniezh Flavian anezho, a roas o anv da gelc'hva Flavius.
Er C'holize e oa tu da zegemer etre 50 000 ha 80 000 arvester, gant ur geidenn a 65 000. Implijet e oa al lec'h evit abadennoù gladiatourien, emgannoù war-vor (e-pad un amzer verr dre ma voe leuniet ar foz gant mekanikoù evit obererezhioù dudi all), chaseoù loened, lazhadegoù, adsevel emgannoù brudet, ha c'hoariva diazezet war ar vitologiezh klasel. N'eo nemet e penn-kentañ ar Gennamzer ma voe paouezet da implij ar savadur evit an dudi. Adimplijet e oe goude-se evel lec'h lojañ, lec'h labour, karterioù relijiel ha bered katolik. E 410 e krog sez Roma gant ar Vizigoted d'ar vare-se e tro ar c'holize da bered, Ne c'hellont (ar romaned) ket mui douaran o re varv e divaez ar gêr, setu perak e teuio ar c'holize da bezhan ur bered vrazh. Skeudennoù:
* Ar C'holize
* Tres Henroma : en tu-dehoù el lein emañ ar C'holize

## Notennoù

* ↑ Geriadur Vallée (1980) p. 131-b.
# Kolesterol

Ar c'holesterol zo un druzoni, ul lipidenn, a-douez ar steroloù, pouezus e meur a ober biokimiek, hag a vez war ar gwazhied hag a vije kaoz d'an tarzhoù-empenn.
Ouzh ar c'holesterol e vez graet louzoù anvet statinoù.

## Gerdarzh

Eus ar ger henc'hresianek chole- (bestl) ha stereos (kalet), rak kavet e voe e-touez mein ar bestl e 1758 gant arc'himiour gall François Poulletier de La Salle (1719-1788).
# Kolin Virjinia

Kolin Virjinia :
| Ur c'holin Virjinia. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Odontophoridae |
| Genad : | Colinus |
| Anv skiantel ||
| Colinus virginianus (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'holin Virjinia (liester : kolined Virjinia) a zo ur spesad evned, Colinus virginianus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Tetrao virginianus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

| Ur c'holin Virjinia. | Kolin Virjinia, tresadenn gant Audubon. |

## Boued

Bevañ a ra diwar zivellkeineged bihan ha plant.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an naontek isspesad anezhañ e Kreizamerika, Mec'hiko ha Norzhamerika :
* C. v. aridus, e biz Mec'hiko,
* C. v. atriceps, e kornôg stad Oaxaca (kreisteiz Mec'hiko),
* C. v. coyoleos, e reter Oaxaca, hanternoz Chiapas (kreisteiz Mec'hiko),
* C. v. cubanensis, e Kuba,
* C. v. floridanus, e stad Florida (gevred stadoù-Unanet Amerika (Sua)), Bahamas,
* C. v. godmani, e reter stad Veracruz (gevred Mec'hiko),
* C. v. graysoni, e kornôg-kreiz Mec'hiko,
* C. v. harrisoni, e mervent Oaxaca (kreisteiz Mec'hiko),
* C. v. insignis, e gevred Chiapas (kreisteiz Mec'hiko), gwalarn Guatemala,
* (†) C. v. insulanus, e Key West, Florida (SUA) ; (isspesad aet da get),
* C. v. maculatus, e reter-kreiz ha kreiz Mec'hiko,
* C. v. minor, e stad Tabasco, biz Chiapas (gevred Mec'hiko),
* C. v. nigripectus, e reter Mec'hiko,
* C. v. pectoralis, e kreiz Veracruz (gevred Mec'hiko),
* C. v. ridgwayi, e stad Sonora (hanternoz Mec'hiko),
* C. v. salvini, e kreisteiz Chiapas (kreisteiz Mec'hiko),
* C. v. taylori, e kreiz SUA,
* C. v. texanus, eus mervent stad Texas (kreisteiz-kreiz SUA) da stadoù Coahuila, Nuevo León ha Tamaulipas (hanternoz Mec'hiko),
* C. v. thayeri, e biz Oaxaca (kreisteiz Mec'hiko),
* C. v. virginianus, e reter-kreiz, reter Norzhamerika, eus kreisteiz-kreiz Kanada da hanternoz Florida.

## Liammoù diavaez

* (en) Colinus virginianus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Colinus virginianus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, "Anvioù laboused Europa, Pennad 4, eus an Tetraonidae betek an Otididae", hor YEZH, 1993, niv. 196, pajenn 64.
* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : kolin Virjinia | m. | kolined Virjinia | colin de Virginie | Colinus virginianus (étudié).
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Colinus virginianus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kolmar

Kolmar :
| Er gêr gozh. ||
| Anv elzasek | Colmer |
| Anv gallek (ofisiel) | Colmar |
| Bro | Elzas |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Roen-Uhel (prefeti) |
| Arondisamant | Kolmar-Rappoltsweiler (pennlec'h) |
| Kanton | Pennlec'h daou ganton : Kolmar-1 Kolmar-2 |
| Kod kumun | 68066 |
| Kod post | 68000 |
| Maer Amzer gefridi | Éric Straumann (DVD) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Colmar |
| Lec'hienn web | http://www.colmar.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 68 294 ann. (2020) |
| Stankter | 1 026 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 175 m — brasañ 214 m |
| Gorread | 66,57 km² |
| kemmañ |
Kolmer (elzaseg ; Colmar e galleg) zo ur gêr en Elzas, pennlec'h departamant ar Roen-Uhel. Trede brasañ kêr Elzas eo war-lerc'h Strossburi ha Milhüsa. Da 68 294 a dud e save ar boblañs e 2020.

## Tud

* Hansi, treser

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel kêr
* Gwinoù Kolmar
* Ti an Douristed
* Festival sonerezh Kolmar Music
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Kensonenn kevig dre serriñ divouezh

| LFE – niverenn | 103 |
| LFE – unicode | t |
| LFE – skeudenn | |
| X-SAMPA | t |
| Selaou ||
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre serriñ divouezh treuzskrivet [t] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 103.
Kavet e vez stank-tre ar fonenn [t] e yezhoù ar bed ha gant an darn vrasañ anezhe e vez implijet un doare [t] d'an nebeutañ evel fonem ha lies gwezh e kaver yezhoù, da skouer an holl yezhoù indez-aryek komzet en India en o zouez an hindeg, ma vez implijet gante meur a doare [t] disheñvel enebiet an eil re ouzh ar re all war al live fonologel, da skouer un [t] plaen enebiet ouzh un [t] c'hwezhet.
N'anavezer nemet div yezh hep [t] ebet: an hawaieg hag ar samoaeg, hep [n] ebet ivez.
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem mouezhiet par [d] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat hag ouzh ar fonem ruz [z] (diorroet ez-istorel diwar [θ]) dre ar c'hemmadur c'hwezhañ (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
    [t] > [d]
    "tenn" > "da dad"
    [t] > [z]
    "tad" > "ma zad"
Hervez reolennoù fonotaktikel ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dres serriñ hag ivez ar c'hwibanennoù, e dibenn ur ger pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "Liveadur").
Ral a wezh e kaver kensonennoù dent rik e yezhoù, rak daoust ha ma vez deskrivet fonennoù 'zo evel kensonennoù dent, da skouer <n>, <t> ha <d> er yezhoù romanek hag ivez e brezhoneg peurliesañ e stok lodenn vrasañ ouzh ar c'hevig kentoc'h evit ouzh an dent daoust met renket e vezont alies evel kensonennoù dent kentoc'h evit kensonennoù kevig abalamour m'az eo kensonennoù lavnenn an teod re ar yzhoù romanek keit ha m'az eo kensonennoù beg an teod an c'hensonennoù kevig damheñvel oute kavet e saozneg da skouer ha deskrivet int-i evel kensonennoù kevig.

## Doareoù resis

| LFE | Deskrivadur |
| t | tenuis |
| tʰ | c'hwezhet |
| tʲ | staonkaet |
| tʷ | gweuzet |
| tˁ | gourlañchennekaet |
| t̚ | didarzh |
| tʼ | dre strakal |

## Skouerioù

* Brezhoneg: tad
* Tchekeg: toto, "an dra-mañ"
* Finneg: parta, "barv"
* Galleg: tordu, "gwaret"
* Alamaneg: Töchterchen, "merc'h yaouankañ"
* Gresianeg: τρία, "tri"
* Japaneg: 特別 (tokubetsu), "ispisial"
* Serbeg: д(иј)ете,"bugel"
* Svedeg: tåg, "tren"
* Taieg: ตา, "lagad"

## Gwelit ivez:

* Kensonenn
* Kensonenn kevig
* Kensonenn dre serriñ
* Kensonenn divouezh