OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Banania

Banania zo anv ur boued poultr d'ober evaj chokolad a vez gwerzhet e Bro-C'hall dreist-holl. Graet e vez diwar kakao, bananez, edeier, mel ha sukr. Daou zoare a gaver er stalioù : an hini "hengounel", da boazhañ gant laezh e-pad 10 munut, hag an hini "diouzhtu" a vez fardet evel Nesquick.

## Ya bon

War boestadoù kentañ e veze tresadenn ur vaouez eus an Antilhez. Goude-se e voe degemeret un dresadenn all, hini un "tennataer senegalat", da lavaret eo ur soudard eus trevadennoù gall Afrika; adalek dibenn 1915. Gant Giacomo de Andreis e voe treset ar soudard-se hag a zeuas da vezañ arouez ar merk. Adalek 1971 e voe skrivet "Y a bon", e-kichen an dresadenn-se, diwar lesanv ar soudarded-se en arme c'hall.

## Liammoù diavaez

* http://www.jeuneafrique.com/522151/societe/le-symptome-ya-bon-banania/
* Prosez ouzh Banania: https://www.lexpress.fr/styles/saveurs/y-a-bon-banania-disparaitra-bel-et-bien_994798.html
# Banari

Banari zo ur gumun e proviñs Sassari en enez Sardigna.
# Banaba

Banaba, anvet ivez Ocean Island, zo un enezenn gouralek e Republik Kiribati, er c'hornôg d'an Inizi Gilbert, hag er reter da Nauru. Enni emañ al lec'h uhelañ e Kiribati, gant 81 m. Fosfat zo enni, evel e Nauru ha Makatea.
# Chambord (Eure)

Chambord a zo ur gumun e departamant Eure, e kanton Breteuil, e rannvro Normandi.

## Douaroniezh

14,62 km2 eo gorread Chambord.

## Poblañs

War-dro 170 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh

E 2014 e voe Rémi Rivière addilennet da vaer.
# Chambave

Chambave zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
# Chambord (Loir-et-Cher)

Chambord :
| Ar maerdi. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Centre-Val de Loire |
| Departamant | Loir-et-Cher |
| Arondisamant | Bleaz |
| Kanton | Chambord |
| Kod kumun | 41034 |
| Kod post | 41250 |
| Maer Amzer gefridi | André Joly 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Grand Chambord |
| Lec'hienn web | https://mairie-chambord.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 92 ann. (2020) |
| Stankter | 2 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 72 m — brasañ 129 m |
| Gorread | 54,38 km² |
| kemmañ |
Chambord a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Chambord, e rannvro Centre-Val de Loire. Brudet eo ar gumun evit he c'hastell hag he mirva chase.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Chambord.

## Emdroadur ar boblañs

War-dro 150 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Tud

* Frañsez Iañ hag a lakaas sevel ar c'hastell.

## Liammoù diavaez

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Chambretaud

Chambretaud a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Dezougen

* An ti-gar.

## Armerzh

* Saout.
* Ar vreserezh.
* Ur werennad bier.
* Savet e vez saout ‘’Parthenaise’’.
* Bervet e vez ar Bier Mélusine.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Mortagne; e Bann Montaigu e oa. Lakaet e voe kumun Chambretaud en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800 hag en Arondisamant Napoléon-Vendée e 1810 pa voe diskaret Arondisamant Montaigu.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* 60 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,15% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

### XXI$^{vet}$ kantved

* Kendeuzet e voe kumun La Verrie gant kumun Chambretaud d'ar 1añ a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez, Chanverrie.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Chapel Intron-Varia Lourdez.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Cassini - EHESS
* ↑ Cassini - EHESS
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Chambéry

Chambéry :
| Gwel eus kêr Chambéry. ||
| Anv arpitanek | Chambèri |
| Anv italianek | Ciamberì |
| Bro | Savoia |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Auvergne-Rhône-Alpes |
| Departamant | Savoia (prefeti) |
| Arondisamant | Chambéry (pennlec'h) |
| Kanton | pennlec'h pevar c'hanton : Chambéry-Norzh Chambéry-Su Chambéry-Mervent Chambéry-Reter |
| Kod kumun | 73065 |
| Kod post | 73000 |
| Maer Amzer gefridi | Michel Dantin 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Chambéry métropole |
| Lec'hienn web | www.chambery.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 59 172 ann. (2020) |
| Stankter | 2 819 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 245 m — brasañ 560 m |
| Gorread | 20,99 km² |
| kemmañ |
Chambéry (galleg; arpitaneg: Chambèri; italianeg: Ciamberì) eo pennlec'h departamant ar Savoie, er Frañs. Kêr-benn istorel Savoia eo ivez. 57 342 a annezidi a oa e 2010.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel kêr
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Chamoez

Chamoez :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Caprinae |
| Genad : | Rupicapra |
| Anv skiantel ||
| Rupicapra rupicapra Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar chamoez (skrivet chamoaz ivez), pe gavr-venez, (Rupicapra rupicapra) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Alpoù, er Balkanioù, er C'haokaz hag e Turkia.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ "Chamoaz" war devri.bzh
# Chamois

Chamois zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
# Chambord

Chambord a c'hell bezañ:
* Chambord, kumun c'hall en departamant Eure
* Kanton Chambord, kanton gall en departamant Loir-et-Cher
* Chambord, kumun c'hall e Loir-et-Cher, brudet evit Kastell Chambord
* Mont-près-Chambord, kumun c'hall e Loir-et-Cher
* Kastell Chambord, e Chambord (Loir-et-Cher)
* Tour Chambord, e Pariz
Chambord ha Chambors, anvioù-lec'h niverus anezho, a zeu eus an anv keltiek kozh *Camboritu (lat. Camboritum) hag a dalv « roudour (ritu) ar gildroenn ».

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la langue gauloise, Éditions Errance (2003), (2008, eil embannadur)
# Chamoez ar Pireneoù

Chamoez ar Pireneoù :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Caprinae |
| Genad : | Rupicapra |
| Anv skiantel ||
| Rupicapra pyrenaica Bonaparte, 1845 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Chamoez ar Pireneoù, pe gavr-venez ar Pireneoù, (Rupicapra pyrenaica) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Italia, Spagn ha Bro-C'hall.
# Castel San Pietro Romano

Castel San Pietro Romano zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Castel San Pietro Terme

Castel San Pietro Terme a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
# Castel Sant'Angelo (Lazio)

Castel Sant'Angelo zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
# Castel Sant'Elia

Castel Sant'Elia zo ur gumun eus Italia, proviñs Viterbo, e Lazio.
# Castel Viscardo

Castel Viscardo zo ur gumun en Italia, e proviñs Terni, en Umbria.
# Castel San Vincenzo

Castel San Vincenzo zo ur gumun eus Proviñs Isernia, e Molise, en Italia.
# Castel San Lorenzo

Castel San Lorenzo zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Salerno, e rannvro Campania.
# Castel San Niccolò

Castel San Niccolò zo ur gumun italian e proviñs Arezzo e Toskana.
# Castel Vittorio

Castel Vittorio zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
# Castel Volturno

Castel Volturno zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
# Campochaera sloetii

Campochaera sloetii :
| Campochaera sloetii, tresadenn (1873) gant Smit. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Campephagidae |
| Genad : | Campochaera |
| Anv skiantel ||
| Campochaera Sharpe, 1878 ||
| Anv skiantel ||
| Campochaera sloetii (Schlegel, 1866) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Campochaera sloetii a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.
Anvet e voe Campephaga sloetii (kentanv) da gentañ-penn (e 1866) gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884), da zougen bri d'ar baron izelvroat Ludolph Anne Jan Wilt Sloet van de Beele (1806-1890). Ar spesad nemetañ er genad Campochaera an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Ginea Nevez :
* Campochaera sloetii flaviceps, e kreisteiz an enezenn,
* C. s. sloetii, e kornôg ha gwalarn an enezenn.

## Liammoù diavaez

* (en) Campochaera sloetii el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Campochaera sloetii e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Bet gouarnour-meur Indez Nederlandat ar Reter adalek 1861 betek 1866.
* ↑ (en) Campochaera sloetii el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Campochaera sloetii.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Campodolcino

Campodolcino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
# Campodoro

Campodoro a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
# Campobello di Mazara

Campobello di Mazara zo ur gumun eus Proviñs Trapani e Sikilia.
# Campochiaro

Campochiaro zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
# Campodenno

Campodenno zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
# Campodipietra

Campodipietra zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
# Campocolinus

Campocolinus :
| Campocolinus albogularis, tresadenn (1893) gant Smit. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| Anv skiantel ||
| Campocolinus Crowe et alii, 2020 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Campocolinus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2020 gant an evnoniour Timothy M. Crowe hag e genlabourerien.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* Campocolinus albogularis
** C. a. albogularis, buckleyi ha dewittei,
* Campocolinus coqui
** C. c. coqui, hubbardi, maharao ha spinetorum,
* Campocolinus schlegelii.

## Annezva

O c'havout a reer en Afrika issahara, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur

Renket e veze an tri spesad er genad Peliperdix kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Crowe TM, TG Mandiwana-Neudani, DB Donsker, RCK Bowie & RM Little. 2020. "Resolving nomenclatural ‘confusion’ vis-à-vis Latham’s Francolin (Francolinus/Peliperdix/Afrocolinus lathami) and the ‘Red-tailed’ francolins (Francolinus/Ortygornis/Peliperdix spp.)." Addendum. Ostrich 91(2): 134–136.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Phasianidae/Campocolinus (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Ebrel 2022).
* ↑ (en) IOC World Bird List : Taxonomic Updates Version 11.2 (July 10, 2021).
# Campodarsego

Campodarsego a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
# Campodimele

Campodimele a zo ur gumun eus Italia e proviñs Latina, e rannvro Lazio.
# Emgann Cabo Fisterra

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Emgann Cabo Fisterra zo anv meur a emgann war vor dirak Cabo Fisterra e Galiza.
* Emgann Cabo Fisterra (1509), trec'h Portugal war Bro-C'hall.
* Emgann Cabo Fisterra (Mae 1747), trec'h ar Rouantelezh-Unanet, dindan an Amiral George Anson, war ar C'hallaoued e-kerzh Brezel Hêrezh Aostria.
* Emgann Cabo Fisterra (Here 1747), trec'h ar Rouantelezh-Unanet, dindan an Amiral Edward Hawke, war ar C'hallaoued e-kerzh Brezel Hêrezh Aostria.
* Emgann Cabo Fisterra (1761), etre ar Rouantelezh-Unanet ha Bro-C'hall e miz Eost 1761.
* Emgann Cabo Fisterra (1805), trec'h ar Rouantelezh-Unanet, dindan Calder, war ar C'hallaoued hag ar Spagnoled, dindan Silvestre de Villeneuve, e-kerzh brezel an Trede Kenunaniezh.
# Emgann C'haeronea

Pemp emgann a voe e-tal kêr C'haeronea, e Beotia:
* Kentañ Emgann C'haeronea (-447), etre Beotia hag Aten.
* Eil Emgann C'haeronea, e 338 kent JK, ma voe trec'het lu Aten ha kevre keodedoù Gres gant falanks Fulup II Makedonia;
* Trede Emgann C'haeronea en 245 kent JK ma voe trec'h lu Kevre an Etolianed war Kevre ar Veotianed.
* Pevare Emgann C'haeronea en 87 kent JK ma voe trec'h arme ar Republik Roman, renet gant besgouarnour proviñs Makedonia (proviñs roman), Quinto Bruzzio Sura, war arme Mitridates VI, roue Pontos.
* Pempvet Emgann C'haeronea en 86 kent JK ma voe trec'h arme ar Republik Roman, renet gant L. Cornelius Sulla war arme Mitridates VI, roue Pontos.
# Emgann Bron yr Erw

Emgann Bron yr Erw a c'hoarvezas e Clynnog Fawr en Arfon, e penrhyn Llŷn, e 1075 etre armeoù Gruffudd ap Cynan ha re Trahaearn ap Caradog. Meneget eo e Brut y Tywysogion ha Hanes Gruffudd ap Cynan.
Pa varvas Bleddyn ap Cynfyn, roue Powys, e voe aloubet e rouantelezh gant Trahaearn, mestr Arwystli, ha Cynwrig ap Rhiwallon eus Maelor. Klask a reas Trahaearn ha Cynwrig lakaat Llŷn dindan gazel-ge, ha c'hoant dezho ober kemend-all gant rouantelezh Gwynedd penn-da-benn.
Dont a eure Gruffudd ap Cynan eus Dulenn gant soudarded eus Lec'hlenn. Dilestrañ a eure en Abermenai. Trec'hiñ a reas Trahaearn, ha Cynwurig, a voe lazhet.
Trahaearn a gendalc'has ar stourm gant e amezeg Gwrgenau ap Seisyllt a-enep Gruffudd. Trec'het e voe Gruffydd ap Cynan e Bron yr Erw ha tec'hel a reas da Iwerzhon.

## Levrlennadur

* J. E. Lloyd, History of Wales from the earliest times to the Norman conquest (Longmans, 1937)
# Emgann Cabo Fisterra (1509)

Emgann Cabo Fisterra zo un emgann war vor hag a c'hoarvezas d'an 18 a viz Genver 1509 e pleg-mor Bizkaia, en donvor da aod Galiza.
Mont a eure ul lestraz portugalat, kaset gant ar moraer Duarte Pacheco Pereira, lesanvet an Akiles lusitanian gant ar barzh Luís de Camões, a-benn d'ul lestraz a bevar lestr gall, renet gant Pierre de Mondragon. Ul lestr gall a voe kaset d'ar strad, an tri all a voe tapet, ha Pierre de Mondragon, a rae e reuz e kanol Mozambik hag a-hed aodoù Afrika, diwar-goust al listri spagnol pe portugalat, a varvas en emgann.
# Emgann Cabo Fisterra (1805)

Emgann Cabo Fisterra (bataille des Quinze-Vingt e galleg) a c'hoarvezas d'an 22 a viz Gouhere 1805 dirak Cabo Fisterra, e Galiza, e-pad brezel an Trede Kenunaniezh.
Trec'h e voe ar Saozon, dindan Calder, war ar C'hallaoued hag ar Spagnoled, dindan Silvestre de Villeneuve.
# Emgann Bryn Glas

Emgann Bryn Glas zo unan eus ar pouezusañ emgannoù en istor Kembre, a c'hoarvezas d'an 22 a viz Mezheven 1402 e-pad Brezel Dizalc'hted Kembre, etre arme Owain Glyndŵr ha hini ar Saozon renet gant Edmund Mortimer, aotrou ar Marz. C'hoarvezout a reas e-kichen kêriadenn Pilalau, en hanternoz da Fforest Faesyfed, e-kichenik Llanandras, war an harzoù etre Herefordshire ha Powys.
Trec'h e voe Kembreiz Owain Glyndŵr war arme saoz Edmund Mortimer, ha mont a rejont goude da c'hwezhañ an tan e kêr saoz Leominster.
Meneget eo an emgann gant William Shakespeare e-barzh e bezh-c'hoari Henry IV, Part 1:
   The noble Mortimer,
   Leading the men of Herefordshire to fight, Against the wild and irregular Glendower, Was by the rude hand of that Welshman taken,
   A thousand of his people butchered

## Levrlennadur

* D. Helen Allday, Insurrection in Wales (Lavenham, 1981)
* R.R. Davies, The Revolt of Owain Glyndŵr (Oxford, 1995)
# Emgann Brunanburh

Emgann Brunanburh a c'hoarvezas en 937 etre arme roue Saksoned Wessex, Æthelstan, hag armead e enebourien, Kelted ha Vikinged, savet gant tri roue: Olaf Gothfrithson, roue viking Dulenn, ha Constantin Skos hag Owen Ystrad Clud. Trec'h e voe Æthelstan.

## Menegoù

Meneget eo an emgann:
* er C'hronik angl-ha-saoz
* The Laud Chronicle (E)
* 937. In this year Athelstan (and Edmund, his brother), led levies to Brunanburh (1), and there fought against Anlaf : with the help of Christ they had the victory (and there slew five kings and eight jarls).
* (1) : Hic factum est illud magnum et famosum bellum in Brunanbyri
* cf G.N. Garmonsway. Everyman's Library. 1953, 1972 **** 1984
* en Annales Cambriae
* e Brut y Tywysogion
Oberennoù all diwezhatoc'h:
* kronik William Malmesbury,
* Cronicl Tigernach Gwyddeleg,
* Egils saga gant Snorri Sturluson diwar-benn Egill Skallagrimsson, Viking a oa en arme Athelstan.
Hervez ar C'hronik angl-ha-saoz ma lenner ur varzhoneg diwar-benn emgann Brunanburh, e voe ul lazhadeg vras evel biskoazh abaoe donedigezh ar Saksoned. Gant trec'h Æthelstan e voe kreñvaet rouantelezh Bro-Saoz unanet.

## Lec'h an emgann

Hervez an istorourien a vremañ e oa Brunanburh unan eus brasañ emgannoù istor ar vro. N'ouzer ket pelec'h e oa Brunanburh avat. Soñjal a c'haller e hanternoz Bro-Saoz pe kreisteiz Skos.
Marteze ivez e ledenez Wirral, tostik da Bromborough, pe e Devon.

## Kembre

Hywel Dda an hini a rene neuze e Kembre.

## Pennad kar

* Armes Prydain
# Emgann C'haeronea (-338)

Emgann C'haeronea a c'hoarvezas e C'haeronea e Boiotia e 338 kent JK
Eno e voe gwelet fin ar falanks hoplitek, pa voe faezhet gant falanks Makedonia, disheñvel e neuz hag e zoare-brezeliñ. An emgann-se a voe unan eus ar re pouezusañ eus an henamzer. Nerzhioù lu Aten ha Thebai a oa bet peurzistrujet. Dibosubl e oa dezho kenderc'hel da dalañ ouzh Fulub. Ar brezel a oa bet echuet a-benn neuze.
# Emgann Cabo Fisterra (1761)

Emgann Cabo Fisterra zo un emgann a c'hoarvezas d'ar 13 ha 14 Eost 1761 er Meurvor Atlantel dirak Cabo Fisterra, etre Saozon ha Gallaoued e-kerzh ar Brezel Seizh Vloaz.
Listri gall, dindan ar c'habiten Dugué L'Ambert, a oa o tistreiñ eus ar Mor Karib en em gavas gant ur morlu saoz dindan ar c'habiten Robert Faulkner.
# Emgann Brody (1941)

Emgann Brody (anvet ivez Emgann Dubna, Emgann Dubno, Emgann Rovne pe Emgann Rovne-Brody) a voe un emgann tankoù etre re ar 1añ Strollad Panzer eus an 3de korfad arme hag ar 48vet Korfad Arme (mekanikaet) ha pemp korfad mekanikaet soviedel eus ar 5vet arme ha re ar 6vet arme en tric'horn savet gant kêrioù Dubno, Lutsk, ha Brody.
Etre an 23 hag an 30 a viz Even 1941 e voe an emgann. Evit an istorourien soviedel ez eo ul lodenn eus an "emgannoù da zifenn an harzoù". Al Lu Ruz a oa deuet a-benn da zistrujañ ul lodenn eus an nerzhioù alaman, met a voe peurzistrujet. Kudennoù dezougen, nerzh an aerlu alaman ha kouezhadenn pennlu al Lu Ruz a roas an trec'h d'ar Wehrmacht. En desped d'un nerzh kalz galloudusoc'h e-keñver niver ha teknologiezh al Lu Ruz a oa bet riñset.
Bez e voe an emgann tankoù brasañ eus istor Mab-Den ha pa chomfe divrud e-skoaz Emgann Prokhorovka. Ret eo bet gortoz studiadennoù istorel an dek vloaz tremenet evit ma vefe prouet e oa bet Emgann Brody an emgannn gant ar muiañ a dankoù.
# Colima

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Colima zo un anv-lec'h spagnolek e Mec'hiko:
* anv stad Colima, unan eus stadoù kevredet ar vro ;
* Colima, ar gêr-benn anezhi;
* Menezieg Colima e stad Colima ;
** an Nevado de Colima, uhelañ kern ar venezieg;
* Colima, al lodenn danveneziek anezhi.
* ar yezh colima, e Kolombia.

## Gwelet ivez

Arabat kemmeskañ gant an anv Kolima.
# Colin Maclaurin

Colin Maclaurin (miz C'hwevrer 1698 - 14 a viz Even 1746) a oa ur matematikour skosat.
Ganet oa e Glendaruel, e broad Argyll, ' lec'h ma oa e dad maodiern parrez Kilmodan. Mont a reas da skol-veur Glasc'ho d'an oad a 11 vloaz. Ne oa ket rall mont d'ar skol veur da 11 vloaz d'ar mare-se, hogen tapout e ziplomoù ha difenn un dezenn a oa. Goude bezañ tapet e ziplom e chomas e Glasc'ho da studiañ an doueelezh 'pad ur prantad. Da naontek vloaz ez eas da gelenner war ar matematik e Marischal College, skol-veur Aberdeen.
E 1725 e voe anvet Maclaurin dileuriad da gelenner matematik Dinedin James Gregory (breur David Gregory ha niz an James Gregory$^{digomprenus}$) diwar alioù Isaac Newton. Ken bamet e oa Newton gant labour Maclaurin ma kinnigas goprañ anezhañ. A-benn ar fin ez erlec'hias Maclaurin Gregory.
Termoù kentañ heuliadoù Maclaurin evit kevreizhennoù trigonometrek 'zo a oa bet roet er XIV$^{vet}$ kantved gant Madhava a Sangamagrama. Diorroet hag embannet e voe an heuliad gant James Gregory, met Maclaurin n'her gouezas ket hag hen embannas e Methodus incrementorum directa et inversa. Dizalc'h ouzh labour Euler e embannas formulenn Euler-Maclaurin.
E 1733 e euredas gant Anne Stewart, merc'h Walter Stewart, alvokat meur Bro Skos. Stourm a reas taer a-enep an dispac'h Jakobit e 1745, kemer a reas perzh e difenn Dinedin, koulskoude e rankas tec'hout da York pa erruas an Highlanders. Da heul e tistroas da Zinedin pa valee an arme Jacobite war zu ar c'heisteiz. En desped da gement-se e oa bet tizhet e yec'hed, ar pezh a gasas anezhañ d'an anaon. Douaret eo e Greyfriars Kirkyard, e Dinedin.

## E labour

* Geometria Organica - 1720
* De Linearum Geometricarum Proprietatibus - 1720
* Treatise on Fluxions - 1742 (763 pajenn e daou levrenn. Kentañ implij sistematek eus hentenn Newton.)
* Treatise on Algebra - 1748 (daou vloaz war-lerc'h e varv.)
* Account of Newton's Discoveries - Diglok betek e varv 1750 pe 1748 (n'eo ket a-du an dud.)

## Dave

* http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Maclaurin/RouseBall/RB_Maclaurin.html
* http://www.geo.ed.ac.uk/scotgaz/people/famousfirst829.html
* https://web.archive.org/web/20080214180732/http://www.stetson.edu/~efriedma/periodictable/html/Mg.html
# Colico

Colico zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
# Coliiformes

Coliiformes :
| Colius striatus, luc'hskeudennet e Bahir Dar (Amhara, Etiopia). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Coliiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Coliiformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned, termenet e 1872 gant al loenoniour skosat James Murie (1832-1925).
An urzhiad n'eus nemet ur c'herentiad — Coliidae — ennañ ha diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a daou c'henad d'hen ober :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Colius - Brisson, 1760 (4 spesad),
* Urocolius - Bonaparte, 1854 (2 spesad).
O c'havout a reer en Afrika issahara.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Coliiformes/Coliidae (lennet e-barzh d'ar 27 a viz Mezheven 2016).
# Colijn de Coter

Colijn de Coter (1446 - 1538) a oa ul livour flamank, hag a labouras e Messina e Sikilia, e-pad eil lodenn ar XV$^{vet}$ kantved.
E bennoberenn a zo un daolenn a ziskouez An diskenn diwar ar Groaz, hag he gwelout a c'heller e Mirdi Rannvro Messina. War a seblant ne vefe an daolenn-se nemet lodenn un daolenn kalz brasoc'h. Hervez Thieme-Becker e vije bet ul lodenn eus un oberenn veur a vije bet heskennet ha dasparzhet er bed a-bezh. Marteze e vije bet dasparzhet e 1678, pa rankas pinvidien Messina paeañ goude o emsavadeg c'hwitet a-enep da vesroue Spagn.
# Colima (stad)

Colima zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e kornôg kreiz ar vro, etre Jalisco en hanternoz hag er sav-heol, ha Michoacán er c'hreisteiz, stok ouzh ar Meurvor Habask. Unan eus ar stadoù bihanañ eo, 5 455 km² dezhi. E niveradeg 2005 e oa 567,996 den o chom enni.
Colima eo ar gêr-benn. Manzanillo (Mec'hiko) ha Tecomán eo ar c'hêrioù bras all.