# Lucas Cranach an Henañ

    Ur pennad Lucas Cranach ar Yaouankañ zo ivez.
Lucas Müller, lesanvet Lucas Cranach an Henañ, (4 a viz Here 1472 e Kronach - 16 a viz Here 1553 e Weimar) a oa ul livour hag un engraver eus an Azginivelezh alaman. Diwar anv e gêr c'henidik e teu e lesanv. Tad e oa da Lucas Cranach yaouank (1515-1586).

## E vuhez

Etre 1501 ha 1504 e veajas e traoñienn ar stêr Danav betek Vienna, hag eno e tarempredas meur a lennegour. Hans Cranach (1503-1537), e dad, a gelennas dezhañ. Taolennoù levezonet gant ar relijion a livas d'ar mare-se (Sant-Hieronymus e 1502, Kroazstagadur e 1503, An ehan e-kerzh an dec'hadenn da Egipt e 1504) ha poltred Cuspinian hag e wreg — ul lenneg a Vienna — e 1504.
D'ar mare-se e oa damheñvel e oberennoù ouzh re Albrecht Dürer ha re Albrecht Altdorfer : gweledvaoù birvilh enno, livioù flamm, leun a vunudoù hag a arouezioù, tudennoù taolennet pizh, dezho neuzioù kevrinus.
E Wittenberg en em stalias e 1505 hag e teuas da vezañ livour lez ar priñs-dilenner Friedrich ar Fur a Sachsen. Noplaet e voe e 1509. Ouzhpenn e lakaat da sevel sternioù-aoter ha poltredoù e felle d'e warezerien kaout peadra da ginklañ o ziez, neuze e kemmas e zoare da labourat. Aozañ a reas ur stal-labour, enni e labouras gant e zaou vab.. Azalek ar mare-se e tilezas e zoare da livañ hag e tostaas d'ar vanieregezh : hiroc'h ha gwevnoc'h e teuas ar stummoù, an tudennoù o doe ur perzh brasoc'h keñveriet gant hini o endro, kenaozet pizh e oa an doare m'en em zalc'hent, koulz hag o dilhad. Lod arbennigourien a gav ez eo ar c'hemm-se penn-kentañ un diskar az eas war greñvaat goude 1525, re all a gav dezho e voe talvoudus ar pezh a savas etre 1505 ha 1525, daoust m'eo disheñvel-tre diouzh ar pezh a reas pa oa e Vienna. Dre ma'z ae doare e oberennoù war eeunaat e voe aesoc'h dezhañ eilañ anezho en e stal-labour.Ur pimpatrom plac'h stilizet a grouas neuze, diazezet war bennaennoù ne oant ket klasel tamm ebet. Ar pimpatrom-se, skeudennet peurliesañ dre wagennadoù mistr (Nimfenn ouzh un eienenn, 1518 ; Lukres,1532) a vez displeget alies evel ur badusted eus an arz gotek pe evel un doare da dostaat ouzh ar vanieregezh. Dre e implij eus al livioù hag eus al linennoù kildroennek e teu oberennoù Cranach da vezañ hoalus.
En e daolenn Gwener (1529) e livas Cranach un tem klasel eus an Azginivelezh, hag ec'h ouzhpennas kalz a orgederezh ennañ. En he noazh emañ Gwener evel m'eo dleet, hag ur plac'h yaouank eo. Un dro-c'houzoug he deus evel ma vije ur serc'h, ha gant ur biz e tiskouez he forzh en ur sellout ouzh an arvesterien en un doare lorbus. An endro a denn da hini Alamagn ar mare-se.
Er memes mare e kejas ouzh Martin Luther e Wittenberg. Mignoned e teujont da vezañ, ha Cranach a savas meur a boltred eus Luther. Sevel a reas Cranach a-du gant mennozhioù Luther, ha meur a hini eus an taolenn a livas a oa stag ouzh pennaennoù an Disivoud, ha tennet eus an Testamant Kozh pe eus an hini nevez. Poltredoù ha taolennoù relijiel a livas ivez, hag en Europa a-bezh e voe brudet. Azalek 1525 e labouras muioc'h hag e voe sikouret gant e vibien, Hans ha Lucas o anvioù.
Perc'henn e oa war ur stal apotikerezh hag un ti-moullañ, ha teir gwech e voe dilennet da vourkmestr.
Yann-Friedrich a voe prizoniet goude Emgann Müehlberg (24 a viz Ebrel 1547). Cranach a yeas d'e heul etre 1550 ha 1552, ha goude-se e tistroas da Weimar. Eno e varvas bloaz goude, goude bezañ savet ouzhpenn 400 oberenn. E vibien a gendalc'has neuze gant e stal.

## Oberennoù

* Kroazstagadur, 1500. Kunsthistorisches Museum, Vienna)
* Kroazstagadur, 1503, München.
* Diskuizh ar familh santel, 1504 eoullivadur war goad, 70,7 X 53. Berlin, Staatliche Museen, Gemäldegalerie.
* Gwener en ur gweledva, 1529, (Mirdi al Louvre)
* Poltred ur plac'hig, (1524-1530) (Mirdi al Louvre)
* Priñsezed Sachsen, Sibylle, Emilia ha Sidonia (1530-1535). Kunsthistorisches Museum, Vienna.
* An Teir Fulenn, 1531.
* Adam hag Eva, 1531, (117 x 80,5)
* Gwener, (1532) (Das Städel Museum, Frankfurt)
* Oad an arc'hant, 1535, (Mirdi al Louvre)
* Kroazstagadur, 1538, Art Institute of Chicago
* An Iliz wirion hag an hini faos, 1546 (pe 1547)
* Ar varnadenn ziwezhañ, Pariz, Mirdi al Louvre
* Merzherinti Santez Katell
* Ar vadeziant
* Friko Herodez

## Levrlennadur

* Les peintures de Lucas Cranach Max J. Friedlaender ha Jakob Rosenberg, Flammarion, 1978.
* Abadenn: Les dernières hallucinations de Lucas Cranach L'Ancien, gant Patrick Bonté ha Nicole Mossoux, Tilburg, 1991.

## Taolennoù
### Poltredoù

* Poltred Albrecht von Brandenburg
* Poltred ur briñsez a Sachsen (marteze Elizabeth von Hessen, merc'h-kaer Georg von Sachsen
* Poltred ur priñs a Sachsen
* Poltred Katharina von Bora (tro 1526)
* Poltred Martin Luther
* Paotr yaouank divarv
* Poltred Johannes Cuspinian (tro 1502-1503)

### Relijion

* Santez Dorothea Caesarea
* Judit ha ganti penn Holofernes
* Emgann Samzun hag al leon, 1525
* Friko Herodez

### Mojennoù Hellaz

* An oad arc'hantet
* Gwezenn ar ouiziegezh
* Gwener ha Kupidon (1509)
* An Teir Fulenn, 1531.
* Skeudennadur ar justis (1537)
* Venus
* Venus hag Amourig o laerezh mel
* Amourig o klemm ouzh Venus
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù

* ↑ Dictionnaire de l'art et des Artistes, 1982 (Fernand Hazan)
* 1 2 3 Les grands maîtres de la Renaissance allemande de Dürer à Holbein : Cranach l'Ancien, un parcours singulier, Les dossiers de l'Art, niv. 148, p. 58.
* 1 2 Pierre Vaisse, Pennad Cranach l'Ancien, Encyclopaedia Universalis, DVD, 2007.
* ↑ Les grands maîtres de la Renaissance allemande de Dürer à Holbein, p. 59.