OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Les Monts-d'Aunay

Les Monts-d'Aunay :
| Stêr Odon e Aunay. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Vire |
| Kanton | Aunay-sur-Odon (pennlec'h) |
| Kod kumun | 14027 |
| Kod post | 14260, 14770 |
| Maer Amzer gefridi | Pierre Lefèvre 2017-2020 |
| Etrekumuniezh | Pré-Bocage Intercom |
| Lec'hienn web | http://lesmontsdaunay.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 4 595 ann. (2020) |
| Stankter | 66 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 98 m — brasañ 361 m |
| Gorread | 69,43 km² |
| kemmañ |
Les Monts-d'Aunay a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017. Pennlec'h kanton Aunay-sur-Odon eo.

## Istor

Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Aunay-sur-Odon, Bauquay, Campandré-Valcongrain, Danvou-la-Ferrière, Ondefontaine, Le Plessis-Grimoult ha Roucamps.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ti-kêr Aunay.
* Iliz Bauquay.
* Iliz Campandré-Valcongrain.
* Kastell La Ferrière.
* Iliz Ondefontaine.
* Abati Le Plessis-Grimoult.
* Iliz Roucamps.

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 13 Genver 2017 | → bremañ | Pierre Lefèvre | | Kuzulier departamant (abaoe 2002) |

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 30 Gwengolo 2016
* ↑ (fr) « Pierre Lefèvre a été élu maire des Monts-d'Aunay », Ouest-France, 16 Genver 2017.
# Les Loges (Calvados)

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Les Loges |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Les Loges e Kanton Aunay-sur-Odon hag en Arondisamant Vire | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Vire |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Aunay-Caumont-Intercom |
| Kanton | Aunay-sur-Odon |
| Kod INSEE | 14374 |
| Kod post | 14240 |
| Maer | Joël Levert (PRG) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,46 km² |
| Led | 49° 02' 38" Norzh |
| Hed | 00° 48' 18" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 230 m |
| Uhelder bihanañ | 137 m |
| Uhelder brasañ | 255 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 138 (2008) |
| Stankter | 31 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Les Loges a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas daou zen nann soudard e Les Loges e miz Even abalamour d'ar brezel, lazhet e voent gant tennoù kanol e-pad Emgann Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin, ul lodenn anezhi eus ar XIV$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
# Les Lucs-sur-Boulogne

Les Lucs-sur-Boulogne a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 128 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,79% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas triwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Les Légendaires

Les Légendaires ("Ar Re Vojennel") zo ur rummad bannoù-treset gall.
Patrick Sobral eo aozer ar c'hentañ rummad levrioù.

## An istor

Er bed Alysia, Les Légendaires, gouroned lamm evit kaout atahinet ar "gwallzarvoud Jovénia", mennout a raint nullañ he efedoù. Daou vloaz kent deroù ar stirad emañ bed Alaysia dindan gourdrouz ar sorser du Darkhell, a vez diskaret ingal e raktresoù alouberezh gant ur strollad pemp haroz gwengelek lesanvet Les Légendaires. Dre m'emañ gwanaet gant e zrouziwezhioù e klask Darkhell ober gant maen Jovénia, hag a zo unan eus ar mein hud a oa bet arveret evit krouiñ Alysia, evit adkavout e yaouankiz. Pan erru Les Légendaires evit mirout outañ e torr ar maen en ur zilaoskiñ e holl energiezh war ar blanedenn. Petra bennak m'emañ faezhet Darkhell ur wech c'hoazh, strobinell ar maen a gas holl bobloù Alysia hag ar bed elfek d'o c'horfoù bugale. Tamallet eo ar gwallreuz d'ar Re Vojennel, a zo argaset hag a rank distrollañ.
Daou vloaz diwezhatoc'h, setu-i bodet en-dro diwar atiz o fenn kozh Danaël hag a zeu a-benn d'o c'hendrec'hiñ da gavout un diskoulm d'ar gudenn a-benn distreiñ pobloù Alysia d'o stad kent.

## An tudennoù

* Danaël, marc'heg
* Gryf (Gryfenfer)
* Jadina
* Razzia
* Shimy

## An albomoù

* La Pierre de Jovénia ("Maen Jovénia" e brezhoneg) 2004
* Le Gardien ("An Diwaller") 2004
* Frères ennemis (2005)
* Le Réveil du Kréa-Kaos (2005) ("An Dihuner Kréa-Kaos")
* Coeur du passé (2006)
* Main du futur (2006)
* Aube et crépuscule (2007)
* Griffes et plumes (2007)
* Le Cycle d'Anathos : L'Alystory (2008) ("Kelc'hiad Anathos: An Alystory")
* Le Cycle d'Anathos : La Marque du destin (2009)
* Le Cycle d'Anathos : Versus Inferno (2009) ("Kelc'hiad Anathos: Versus Inferno")
* Le Cycle d'Anathos : Renaissance (2010)
* Sang royal (2010) ("Gwad roueel")
* L'Héritage du mal (2011)
* Amour mortel (2012) ("Karantez marvel")
* L'éternité ne dure qu'un temps (2013)
* L'Exode de Kalandre (2014)
* La fin de l'histoire ? (2015)
* World Wihout : Artémus Le Légendaire (2016)

## Rummadoù all

* Les Légendaires : Origines
* Les Légendaires : Parodia

## Internet

* (fr) Les Légendaires
# Les Moutiers-Hubert

Les Moutiers-Hubert :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Lisieux |
| Kanton | Livarot |
| Kod kumun | 14459 |
| Kod post | 14140 |
| Maer Amzer gefridi | Marie-Thérèse Stalmans 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Livarot |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 120 m bihanañ 102 m — brasañ 213 m |
| Gorread | 8,13 km² |
| kemmañ |
Les Moutiers-Hubert a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: gant ur vombezadeg e voe lazhet pemp den nann-soudard e Les Moutiers-Hubert d'ar 14 a viz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun : Les Moutiers-Hubert Churchyard

| Bro | Niver a soudarded |
| Kanada | 1 |
| Rouantelezh-Unanet | 2 |
| Zeland-Nevez | 1 |
| Hollad | 4 |
Ar C'hanadian (Private e oa er Canadian Forestry Corps, 15th Company) hag an daou Vreizhveuriad (an daou-mañ a rae war-dro ar brizonidi alaman er 65th Prisoners of War Company) a varvas e 1918 e-pad ar Brezel bed kentañ. Ar Zelandneveziad a oa levier er Royal Australian Air Force (198vet Skwadrenn RAF). Mervel a reas d'ar 7 a viz Even 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| ? | Meurzh 2001 | Robert Halley | tu-dehou, distrollad | Embreger |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Raymond Saporta | digostezenn | |
| Meurzh 2008 | Kerzu 2015 | Marie-Thérèse Stalmans | digostezenn | Retredadez eus an deskadurezh |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Tud

* Robert Halley, bet ganet e Caen e 1935, bet maer ar gumun ha kuzulier-departamant, kengrouer an embregerezh Promodès.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 28 Kerzu 2015
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ In Memories
* ↑ EBSSA
# Les Loges-Saulces

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Les Loges-Saulces |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Les Loges-Saulces en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du pays de Falaise |
| Kanton | Falaise-Norzh |
| Kod INSEE | 14375 |
| Kod post | 14700 |
| Maer | Fabien Dufay (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,74 km² |
| Led | 48° 51' 59" Norzh |
| Hed | 00° 17' 54" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 200 m |
| Uhelder bihanañ | 105 m |
| Uhelder brasañ | 241 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 155 (2008) |
| Stankter | 23 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Les Loges-Saulces a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas daou zen nann soudard e Les Loges e miz Eost abalamour d'ar brezel e-pad Emgann Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Maurice, XI$^{vet}$ pe XII$^{vet}$ kantved.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Les Loges-Saulce Churchyard

| Bro | Niver a soudarded |
| Rouantelezh-Unanet | 3 |
| Hollad | 3 |
Soudarded e oant er 6vet Batailhon eus ar Royal Welch Fusiliers. Mervel a rejont d'an 18 a viz Eost 1944 e-pad Dilestradeg Normandi e-pad an Eil brezel-bed.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Fabien Dufay | digostezenn | Tredanour |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Maud Zucconi | Unvaniezh evit ul Luskad Poblel | |
| ? | Meurzh 2001 | Francis Delvalle | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
* ↑ In Memories
# Les Marins d'Iroise

Les Marins d’Iroise a zo ul laz-kanañ gallek breizhat bet savet e 1992 e Plouzane. 30 paotr a zo er strollad.
Kannañ a reont kanaouennoù martolod.

### Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Lé Canton dé Bas d'la Vîngtaine d'la Ville

Lé Canton dé Bas d'la Vîngtaine d'la Ville eo anv jerzenezek unan eus 6 vîngtaine La Vîngtaine d'la Ville e parrez Saint Hélyi e Jerzenez, anvet Le Canton de Bas de la Vingtaine de la Ville e galleg ha saozneg.
# Lé Canton dé Haut d'la Vîngtaine d'la Ville

Lé Canton dé Haut d'la Vîngtaine d'la Ville eo anv jerzenezek unan eus 6 vîngtaine La Vîngtaine d'la Ville e parrez Saint Hélyi e Jerzenez, anvet Le Canton de Haut de la Vingtaine de la Ville e galleg ha saozneg.
# Láujar de Andarax

Láujar de Andarax a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Léa Salamé

Hala Salamé, lesanvet Léa Salamé, ganet d'ar 27 a viz Here 1979 e Beirout (Liban), zo ur gazetennerez gall-libanat.
Goude bezañ bet o labourat evit ar chadennoù kelaouiñ dizehan France 24 hag I-Télé eus 2006 betek 2014, brud a zo deuet warni evel kronikerez en abadenn skinwel On n'est pas couché, skignet war France 2. Seveniñ a ra ivez atersadennoù, abaoe 2014, evit an abadenn radio Le 7/9 war France Inter. Abaoe Gwengolo 2016, Léa Salamé a ginnig an abadenn L'Émission politique kement hag an abadenn sevenadurel Stupéfiant ! war France 2.
Brudet e voe Léa Salamé ivez pa voe disklêriet ganti war I-Télé, hep gouzout dezhi a oa ar mikro war elum, ar frazenn ""Ah j'ai fait péter le décolleté !".
E miz Du 2017 e voe taget drouk gant Jean-Luc Mélenchon, a oa tremenet en un abadenn ganti. Disklêriet en devoa war e vlog "« Ne'm eus ket graet war-dro he orinoù familh, politikel pe kumuniezhel.»$^,$

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ http://www.ozap.com/actu/lea-salame-a-fait-peter-le-decollete-hier-sur-i-tele/448842
* ↑ "Je ne me suis pas préoccupé de ses liens familiaux, politiques et communautaires"
* ↑ http://www.huffingtonpost.fr/2017/12/05/epingle-pour-avoir-evoque-les-liens-communautaires-de-salame-melenchon-modifie-son-texte-en-catimini_a_23297291/
# Lázaro Barbosa de Sousa

Lázaro Barbosa de Sousa, anaveztoc'h evel Lázaro Barbosa (Barra do Mendes, 27 a viz Eost 1988 – Águas Lindas de Goiás, 28 a viz Mezheven 2021) a oa ul lazher ha gwaller braziliat. Hag aet d'an Anaon d'an 28 a viz Mezheven 2021.
Lesanvet e oa bet O Carrasco do Incra 9 ("Bourev Incra 9" e brezhoneg) ha Serial Killer do DF.

## Tud lazhet

| Anv | Deiz dizoloadenn ar c'horf |
| Cláudio Vidal de Oliveira | 9 a viz Mezheven 2021, Ceilândia |
| Gustavo Marques Vidal | 9 a viz Mezheven 2021, Ceilândia |
| Eduardo Marques Vidal | 9 a viz Mezheven 2021, Ceilândia |
| Cleonice Marques | 12 a viz Mezheven 2021 |

## Notennoù

* ↑ Lázaro Barbosa morre em troca de tiros com a polícia em Goiás (pt-BR). Correio Braziliense (2021-6-28).
# Lândia

Tostik da gant anv kumunioù e Brazil zo bet savet diwar ar ger saoznek land, ha peget an dibenn latin ia outañ

## A

* 1. Abreulândia (TO)
* 2. Açailândia (MA)
* 3. Açailândia (MA)
* 4. Acrelândia (AC)
* 5. Adelândia (GO)
* 6. Agricolândia (PI)
* 7. Agrolândia (SC)
* 8. Alvinlândia (SP)
* 9. Analândia (SP)
* 10. Anaurilândia (MS)
* 11. Angelândia (MG)
* 12. Aurilândia (GO)

## B

* 13. Babaçulândia (TO)
* 14. Brasilândia (MS)
* 15. Brasilândia de Minas (MG)
* 16. Brasilândia do Sul (PR)
* 17. Brasilândia do Tocantins (TO)
* 18. Brejolândia (BA)

## C

19. Cacaulândia (RO) 20. Cafelândia (PR) 21. Cafelândia (SP) 22. Carmolândia (TO) 23. Catolândia (BA) 24. Cidelândia (MA) 25. Clevelândia (PR) 26. Cordislândia (MG) 27. Cravolândia (BA) 28. Cristalândia (TO) 29. Cristalândia do Piauí (PI) 30. Crucilândia (MG) 31. Curvelândia (MT)

## D

32. Damolândia (GO) 33. Divinolândia de Minas (MG) 34. Divinolândia (SP) 35. Doverlândia (GO)

## E

36. Epitaciolândia (AC)

## F

37. Felixlândia (MG) 38. Funilândia (MG)

## G

39. Glaucilândia (MG) 40. Gouvelândia (GO) 41. Guzolândia (SP)

## H

42. Hidrolândia (CE) 43. Hidrolândia (GO) 44. Hortolândia (SP)

## I

* 45. Inaciolândia (GO)
* 46. Israelândia (GO)
* 47. Ivolândia (GO)

## L

* 48. Luislândia (MG)
* 49. Luzilândia (PI)

## m

* 50. Marcolândia (PI)
* 51. Marilândia (ES)
* 52. Marilândia do Sul (PR)
* 53. Matelândia (PR)
* 54. Materlândia (MG)
* 55. Maurilândia (GO)
* 56. Maurilândia do Tocantins (TO)
* 57. Medicilândia (PA)
* 58. Mirassolândia (SP)
* 59. Moreilândia (PE)
* 60. Mozarlândia (GO)
* 61. Muricilândia (TO)

## N

* 62. Natalândia (MG)
* 63. Niquelândia (GO)
* 64. Nortelândia (MT)
* 65. Nova Brasilândia (MT)
* 66. Nova Brasilândia D'Oeste (RO)
* 67. Nova Marilândia (MT)
* 68. Nova Rosalândia (TO)

## O

* 69. Orlândia (SP)
* 70. Ourilândia do Norte (PA)
* 71. Ourolândia (BA)

## P

* 72. Perolândia (GO)
* 73. Petrolândia (PE)
* 74. Petrolândia (SC)

## R

* 75. Ramilândia (PR)
* 76. Recursolândia (TO)
* 77. Riolândia (SP)
* 78. Rolândia (PR)
* 79. Romelândia (SC)
* 80. Rondolândia (MT)

## S

* 81. Sanclerlândia (GO)
* 82. Sandolândia (TO)
* 83. Serrolândia (BA)
* 84. Sidrolândia (MS)
* 85. Simolândia (GO)

## T

* 86. Tailândia (PA)
* 87. Teolândia (BA)
* 88. Tufilândia (MA)
* 89. Turilândia (MA)
* 90. Turvelândia (GO)
* 91. Turvolândia (MG)

## U

* 92. Uberlândia (MG)

## V

* 93. Virgolândia (MG)
# Lé Vale

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lé Vale eo anv gwernenezek unan eus 10 parrez Gwernenez, anvet Vale e saozneg ha Le Valle e galleg.
* Lec'hiadur e Gwernenez
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 8,8 km²
* Poblañs (2019) : 9 514 a dud
* Stankter : 1 081 den/km²

## Levrlennadur

* (en) Edwards, Gerald Basil (London : Hamish Hamilton, 1981). The Book of Ebenezer Le Page. New York : New York Review of Books, 2007 (ISBN 978-1-59017-233-9)
* (fr) Edwards, Gerald Basil (tr. Janine Hérisson). Le Livre d'Ebenezer Le Page. Cenon : Monsieur Toussaint Louverture, 2022 (ISBN 978-2-38196-034-0)
# Lé mont ès Pendus

Lé mont ès Pendus, West Mount e saozneg ha Mont-Patibulaire e galleg, zo un dorgenn e Jerzenez ma oa savet ar post-kroug, er c'hornôg da gêr Saint-Hélier, hag eno e veze krouget an dorfedourien kondaonet d'ar marv, betek ar bloaz 1829.

## Istor

Repuad politikel e Jerzenez e oa ar barzh gall Victor Hugo pa skrivas ur barzhoneg gallek diwar-benn Le Mont-aux-pendus.
D'an 12 a viz Eost 1875 e voe krouget Joseph Philip Le Brun da ziwezhañ, daoust ma oa bet berzet krougañ dirak an holl en inizi Breizh-Veur d'an 29 a viz Mae 1868 dre al lezenn Capital Punishment Amendment Act.

## Notennoù

* ↑ Ar barzhoneg gallek Le Mont-aux-pendus.
# Lázaro Bruzón

Lazaro Bruzon, ganet d'an 2 a viz Mae 1982 e Las Tunas, (Kuba), zo ur mestrc'hoarier echedoù kuban.
Kampion Kuba 2004, kampion Amerika 2005.
2 592 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

## Liamm diavaez

* E fichenn FIDE ;
* E bartiennoù e Chessgames ;
* Ur bartienn a-enep da Pontus Carlsson ;
* Pennad en ur gazetenn .
# Lé Casté

Lé Casté eo anv gwernenezek unan eus 10 parrez Gwernenez, anvet Castel e saozneg ha Sainte-Marie-du-Câtel e galleg, enni 8.975 den o chom (2001).
Parrez vrasañ an enezenn an hini eo, dezhi 10,200km2.
# Kronologiezh ar Gristeniezh

Kronologiezh ar Gristeniezh eo ar studi eus an darvoudoù pouezusañ a c'hoarvezas e marevezh ar Gristeniezh a-fet relijion, dogmoù, kealioù ha kement 'zo, keñveriet ouzh an amzer ma c'hoarvezjont.

## Kronologiezh ar Gristeniezh
### Amzer ar C'hrist

* Tro-dro da 5 pe 4 a-raok J.-K. : Ganedigezh Jezuz-Krist
* 30 goude J.-K. : Pasion ha marv Jezuz-Krist
* 33-67 : sant Pêr, kentañ pab an Iliz
* 67-100 : Skrivadur ar pevar aviel

### Henamzer

* 325 : Sened-meur Nikaea
* 381 : Sened-meur Kergustentin
* 413-426 : Skrivadur De Civitate Dei gant sant Eosten
* 431 : Sened-meur Efesos
* 451 : Sened-meur Kalkedonia
* 529 : Krouidigezh urzh sant Benead

### Krennamzer

* 962 : Krouidigezh an Impalaeriezh santel roman german
* 1054 : Ar skism Kornôg-Reter
* 1073-1085 : An adreizh gregorian
* 1204 : Disrann termenel ilizoù ar Reter diouzh an Iliz katolik roman
* 1209 : Krouidigezh urzh sant Frañsez
* 1216 : Krouidigezh urzh sant Dominik
* 1234 : Ar pab Gregor IX a grou an Inkizision babel
* 1378-1417 : Skism meur ar C'hornôg
* 1450 : Ar Bibl, kentañ levr embannet gant Johannes Gutenberg

### Azginivelezh

* 1517 : Martin Luther a embann keal an Adreizhadur
* 1534 : Ar roue Herri VIII a Vro-Saoz a grou Iliz Bro-Saoz
* 1540 : Krouidigezh Kompagnunezh Jezuz gant sant Ignas Loyola
* 1541 : Jean Calvin en em stal e Geneva
* 1545-1563 : Sened-meur Trento

### An amzerioù kempred

* 1870 : Sened-meur Vatikan I
* 1928 : Krouidigezh an Opus Dei
* 1929 : Emglevioù Latran
* 1948 : Krouidigezh Kuzul ekumenek an ilizoù
* 1962-1965 : Sened-meur Vatikan II
# Kronikennoù Plac'h nevez Breizh

Kronikennoù Plac'h nevez Breizh (japaneg: Bretagne Hanayome Ibun) zo ur manga istorel ha seinen treset ha skrivet gant Takehara Junji, hag embannet gant Tokuma Shoten e Japan ha Kurokawa e Breizh. Memes er stumm japanek eo bet klasket gant an aozour plantañ brezhoneg evit ma vije gwiroc'h an oberenn a-fed istor.
Alies e vez keñveriet ouzh Vinland Saga, ur manga damistorel e bed ar vikinged.

## Istor

Breizh en XIII$^{vet}$ kantved. Tomaz un haroz a heuilh e vestr en emgannoù. Gloazet e fin unan eus an emgannoù-se, e aotrou a fiziañ ennañ ur c'hefridi ispisial: kavout danvez pried evit dug Breizh. Evit en ober emañ Tomaz o vont da gemer perzh en un tournamant marc'hegerien.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://hitek.fr/actualite/chroniques-de-la-mariee-de-bretagne-nouveau-manga_47298
* ↑ https://www.manga-news.com/index.php/manga/critique/Chroniques-de-la-mariee-de-Bretagne-les/vol-1

## Liammoù diavaez

* Ar c'hentañ lodenn e brezhoneg
# Kronologiezh ar wask skrivet

Diwar-benn ar (g)wask skrivet eo ar gronologiezh-mañ, enni deiziadoù pennañ istor ar mareadegoù (kelaouennoù, kazetennoù, magazinoù, kannadigoù…). Diwar-benn ar moullañ, sell ouzh Istor ar voullerezh ivez.
* 1041 : Kentañ levr moullet gant merkoù lem-laka e Korea
* War-dro 1400 : Kentañ levrioù moullet gant minaouedoù kouevr (metalgraferezh). Plom a zo skuilhet ha "moullet" e-barzh an toulloù engravet war ur blakenn gouevr. Lindrennet eo ar plom devoullet gant liv ha lakaet ur follenn-baper warnañ.
* 1430 : Levrioù koadengravet en Alamagn hag en Izelvroioù. Lindrennet ar plankennoù ha lakaet ar follenn warno
* 1454 : Moullet gant Johannes Gensfleisch, lesanvet Gutenberg, un deiziadur
* 1456 : Kentañ levr liesvoullet, ar Bibl war 41 linenn e ditl, gant Gutenberg e Mainz
* Kentañ levr e liv
* 1470 : Kentañ levr moullet e Pariz
* War-dro 1500 : Kentañ flemmskridoù moullet war follennoù distag
* War-dro 1500 : Kentañ almanakoù
* 1535 : Berzhet eo ar moullañ gant Fransez Iañ, roue Bro-C'hall diwar ali an Iliz katolik roman p'eo dispac'hel ha frankizelour
* 1631 : Embann a ra Théophraste Renaudot ar Gazette de France
* 1648-1652 : Flemmskridoù embannet e-leizh, darn anezho a-enep ar ministr kentañ Mazarini (ar "mazarinades")
* 1754 Embannet e Pariz ar Correspondance littéraire gant Melchior Grimm a dizh lennerien en Europa a-bezh
* 1789 (26 eost) : Disklêriadur Gwirioù Mab-Den; er mellad IX e lenner kentañ embann frankiz ar Wask : Kemmenadur frank ar preder hag ar mennozhioù a zo unan eus gwirioù priziusañ an Den. Pep keodedour a zo dieub evit komz, skrivañ, moullañ, nemet pa sav e giriegezh mont re bell diwar sellout ouzh degouezhioù berzhet gant al lezenn
* 1790 Ijinet ha krouet gant William Nicholson kentañ ruilhenn-livañ
* 1796 Ijinet gant Senefelder ar maendreserezh
* 1799 Ijinet gant Louis-Nicolas Robert ur voullerezh diehan war ur ruilh-paper
* 1800 Bonaparte embann ma vo ret kaout un aotre-embann en-dro
* 1812 Kentañ gwask-tro graet e Breizh-Veur gant Friedrich Konig hag Andreas Bauer.
* 1814 Gwask-tro Konig ha Bauer implijet evit moullañ ar pemdezieg The Times o produiñ 1100 skouerenn dre eur
# Kronofiliezh

Implijet e vez an termen kronofiliezh (diwar ar gresianeg: χρόνος c'hronos, "oad" + φιλία filia "karantez") eveit deskrivañ meur a barafiliezh liammet ouzh diforc'hioù oad etre tud a gas da benn darempredoù reizhel kenetreze.
Un nevezc'her an hini eo, bet krouet evit ar wezh kentañ gant John Money.
N'eus liamm ebet etre ar gronofiliezh diouzh un tu hag ar pedofiliezh diouzh un tu all, rak ne rak ket dave da rakkrennarded/ezed, met kentoc'h da oadourion/ezed disheñvel o oad.

## Gwelet ivez

* Revelezh
* Gerontofiliezh
* Teleiofiliezh
* Parafiliezh

## Liammoù diavaez

* Pennad-skrid diwar-benn ar gronifiliezh (pdf)
# Kronologiezh ar brederouriezh Hen

Er pennad e klasker reiñ un damsell eus emdroadur ar brederouriezh Hen dre deiziadoù en ur lec'hiañ mareadoù (ur prantad eus oad gour e bersonelezh pe e breder) buhez ur brederour pe hini e strollad e liamm gant istor an Hen-amzer.

## Prantad kent Jezuz-Krist

* 850-750: Prantad skrivañ barzhonegoù Homer
* 700 ?: Hesiodes
* 650 ?: Beaj Ariste eus Prokonnesa war zu Azia ha prantad skrivañ e barzhoneg Arimaspea.
* 600-550: Donedigezh ar "brederourien" kentañ e trevadennoù gresian ar reter-nesañ: Thales eus Mille (rakwelout a reas fallaenn heoliek an 28 a viz Mae -585), Anaximandr, Anaximenes.
* 600 (war-dro): Tudennoù gant ur vrud istorel kazi mojennel, ar seiz fur: Solon, Pittakos eus Mytilen, Chilon eus Sparta, Bias eus Prien, Periandres eus Korintia, Kleobul eus Lindos.
* 594: Solon tudenn-stadel ha barzh atenian, gwelet diwezhatoc'h evel unan eus ar seiz fur.
* 560 ?: Abaris, un dudenn liammet a zo bet e darempred gant Pythagoras (hervez ar strolladoù pitagorisian).
* 540 ?: Xenofan eus Kolofon a divroas eus Kolofon (trevadenn gresian Azia nesañ) evit mont da Ele (trevadenn gresian e Su Italia)
* 540 ?: Teognis ur barzh elejiak.
* 532 ?: Pythagoras. A-orin eus enezenn Samos, e zeas da vevañ en trevadennoù gresian e Italia ar Su e Kroton pe Metapont. Laret e veze e oa Pythagoras un adenkoradenn eus ar brederour (prederour mojennel) Hermotines eus Klazomenes.
* 504: Heraklit eus Efez (trevadenn gresian eus ar Reter-nesañ).
* 500: Kelennerezh Boudha ha Konfusius.
* 490-429: Deiziadoù ganedigezh ha marv ar politikour ha strategour atenian Perikles.
# Lily-Rose Depp

Lily-Rose Melody Depp, bet ganet d'ar 27 a viz Mae 1999 e Pariz, a zo un aktourez c'hall-stadunanat. Bugel henañ eo d'ar ganerez-aktourez c'hall Vanessa Paradis ha d'an aktour stadunanat Johnny Depp.

## Un nebeud filmoù

* 2014: Tusk gant Kevin Smith, Colleen Colette
* 2016: Yoga Hosers gant Kevin Smith, Colleen Colette
* 2016: La Danseuse gant Stéphanie Di Giusto, Isadora Duncan
* 2016: Planetarium gant Rebecca Zlotowski, Laura

## Liammoù diavaez

* {en} Lily-Rose Depp war IMDb
* {fr} Lily-Rose Depp war allociné