OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Thalasseus

Thalasseus :
| Ur Skrav Bengal ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Isurzhad : | Lari |
| Kerentiad : | Laridae |
| Genad : | Thalasseus |
| Anv skiantel ||
| Thalasseus Boie, 1822 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Thalasseus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ 7 spesad skraved, dezho ur guchenn. Betek 2005 e vezent renket er genad Sterna.

## Spesadoù

* Skrav meur, Thalasseus maximus
* Skrav kuchenn bras, Thalasseus bergii
* Skrav tek, Thalasseus elegans
* Skrav Bengal, Thalasseus bengalensis
* Skrav Bernstein, Thalasseus bernsteini
* Skrav kuchenn, Thalasseus sandvicensis
* Thalasseus acuflavidus

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Thalia (Fulenn)

Thalia (henc'hresianeg : Θαλία Thalía) zo unan eus an teir c'hoar anvet ar C'haritezed, pe an Teir Fulenn, anezho doueezed ar gened, an natur, hag ar strujusted. Doueez an imor vat e oa-hi. Hi a gase en-dro ar festoù ha banvezioù a-stroñs.
Evel he c'hoarezed, Aglaia hag Eufrosyne, e oa merc'h d'an doue Zeus ha d'an Okeanidenn Eurynome, pe da Eunomia, unan eus an Eurioù .
# Thabo Mbeki

Thabo Mvuyelwa Mbeki (ganet d'an 18 a viz Even 1942) zo ur politikour eus Suafrika, bet prezidant ar vro etre 1999 ha 2008.
Emezelañ a reas Mbeki d'an ANC pa oa 14 vloaz hag un nebeud bloavezhioù goude e voe ret dezhañ mont en harlu d'an estrenvro evit kenderc'hel gant e studioù ha bezañ stummet e politikerezh enep-apartheid. Mont a reas evel-se da Londrez, Moskou pe Lusaka. Distreiñ a reas da Suafrika e 1990 ha dont da vezañ besprezidant, asambles gant Frederik de Klerk, e 1994 pa oa Nelson Mandela prezidant ar Stad. Dilennet e voe da brezidant Suafrika e miz Even 1999 hag addilennet e miz Ebrel 2004.
Reiñ a reas e zilez e miz Gwengolo 2008.
# Thalia

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Thalia zo anv :
* Thalia, unan eus an Teir Fulenn e mojennoù Hellaz kozh
* Thaleia, pe Thalia, unan eus ar Muzezed
* Thalía, ur ganerez vec'hikan
# Toagenn

Un doagenn zo ur golo danvez, evel ur sac'h, lakaet da c'holeiñ ur goubenner pe ar c'holc'hed.
# Toano (Italia)

Toano zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
# Tobangeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.2 eo an tobangeg (tobanga pe gabrieg an norzh) komzet gant tro-dro da 30.000 den e mervent Tchad (1999) .
Div rannyezh ez eus:
* Deresieg (deressia)
* Mondeg (moonde)

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
# Tobar

Tobar zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 25 (2023).
# Toaz

Toaz a vez graet diwar bleud ha dour pe laezh evit fardañ bara, hag ivez gwastilli, kouignoù, krampouezh, bignez, tartez, kichez, pizzaioù hag all. Fetisoc'h eo an toaz eget ar yod. Pladañ a c'haller an toaz gant ur rodig-pastezerezh pe rodig-toaz. Ret eo poazhañ anezhañ evit e zebriñ. Meur a seurt toaz a zo :
* toaz feilhennet
* toaz sablet
* toaz bresk
* toaz pufoù
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Toaz (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Toaz a ra dave d'un danvez, ur meskad alies, fetis pe fetisoc'h, ha gludek. Servijout a ra peurlieañ da aozañ un dra bennak.

## Keginañ

Toaz a vez graet gant bleud ha dour evit fardañ bara da gentañ, hag ivez gwastilli, kouignoù, krampouezh, bignez, tartez, kichez, pizzaioù hag all. Fetisoc'h eo eget ar yod pe ar gaotigell da skouer. Pladet e vez an toaz gant ur rodig-pastezerezh pe rodig-toaz. Ret eo poazhañ anezhañ evit e zebriñ. Meur a seurt toaz a zo :
* toaz feilhennet
* toaz sablet
* toaz bresk
* toaz pufoù
Toaz alamandez a vez implijet er pastezerezh, evit kinklañ ur wastell da skouer.
Toaz-frouezh zo ul lip-e-bav graet gant frouezh, dour ha sukr.
Dre astenn-ster e komzer eus toaz da ledañ, toaz sukret graet gant chokolad, kakahouetez pe c'hoazh speculoos da ledañ war un tamm bara pe eeun gant ul loa. Toaz da ledañ sall zo ivez, graet gant keuz, pesked, boued-mor, etc.
Toaz ar c'heuzioù a vez graet gant laezh. Blot pe galet e c'hall bezañ.
Toazennoù a zo toaz graet gant bleud ha dour, a-wechoù vioù ha traoù all, troc'het e stummoù liesseurt, ha poazhet en dour berv.

## Implijoù all eus ar ger

Dre astenn-ster e reer toaz eus un danvez, pegus alies, graet gant meur a dra, hag a c'hall bezañ meret ha/pe lakaet war un dra bennak all.
Prederioù ar c'horf :
* toaz-dent
Arz :
* toaz gwer
* toaz-merat
Greanterezh : Dre astenn-ster e reer toaz eus meskadoù graet evit ober porselen, paper, kartoñs, etc.
Dafar burev pe di :
* toaz-peg
# Tobar Mhoire

Tobar Mhoire (Tobermory e saozneg) eo kêr-benn Muile en Inizi Gall (Bro-Skos).

## Skeudennoù

* Tobar Mhoire, gwelet eus Sunda Muile (Sound of Mull).
* Tobar Mhoire, gwelet eus Ledaig Car Park e kreisteiz kêr
* Tour-tan Rubha nan Gall en hanternoz da d-Tobar Mhoire. Àird nam Murchan hag A' Mhorbhairne er pelloù.
# Tobarra

Tobarra zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
# Toazennoù

Toazennoù, pe pasta diwar an anv italianek, zo boued graet gant toaz a zo ur meskad meret eus dour ha bleud, pe semoul gwinizh kalet, yell, ed-du, riz, maiz pe edaj all, pe legumaj zoken (fav, fer). Vioù hag holen a vez ouzhpennet a-wechoù.
A bep seurt stumm a zo. An toazennoù "europat" a zeu eus keginouriezh Bro-Italia evel ar spaghetti, ar macaroni pe ar c'hrogennigoù. An gnocchi a vez graet gant avaloù-douar ha toaz.
En Azia e vez kavet toazennoù ivez, graet gant bleud gwinizh bouk, riz, riz glutenek, fav mungo (soja glaz), patatez dous hag all.

## Toazennoù sec'h

Gwerzhet e vezont dindan an anv-se p'o devez ur feur glebor dindan 12%. An anvadur Toazennoù gant vioù zo aotret pa vez 140 g a vioù klok pe melenoù-vi evit pep kilogram semoul.
A bep seurt stumm a vez kavet : karrez pe lavnenn (lazagn), seizenn (linguine pe tagliatelle en italianeg, 面条 miantiao e sinaeg), neudenn (vermisel, spaghetti), korzenn (macaroni), torchenn (ravioli en italianeg, 饺子 jiaozi e sinaeg), hag all.
Diskouez a ra an toazennoù kalz spletoù : marc'had-mat int, aes da virout peogwir int dizourennet, gremmus int, hag aes da boazhañ gant ur gastelotennad dour hepken.

## Toazennoù fresk

Graet e vez an toazennoù-se en un doare artizanel, gant an dorn pe ur mekanik. Muioc'h a vlaz o deus, met n'int ket magusoc'h eget an toazennoù sec'h.

## Seurtadoù pasta italian

* Pasta hir
* Pasta berr
* Pasta berr
* Pasta "prim" (pastina, kavet er soubennoù)
* Pasta all'uovo (pasta gant vioù)
* Pasta fresk
* Pasta evit ar meuz pasta al forno (toazennoù er forn)

## Istor

Roudoù koshañ toazennoù zo bet kavet e Bro-Sina e 2000, e Lajia. Mell a oa an ed implijet evit ober anezho. Kaoz zo eus toazennoù ivez en ur pleustrad kegin eus Mezopotamia, e stumm tablezennoù gennheñvel, eus 1700 araok JK, troet e 1994.
Eus ar IVe kantved kt JK betek an eil kantved kt JK eo liammet Europa ha Sina gant hent ar seiz. Ar ger « pasta » a zeu eus al latin izel. Anv zo eus ur rekipe ravioli gant Zhang Yi (张揖) da vare an Teir Rouantelezh (220-265). En XII$^{vet}$ kantved e ra Republikoù Genova ha Pisa ar c'henwerzh eus toazennoù sec'h.
E 1933 eo reolennet gant Italia ar produiñ hag ar gwerzhañ toazennoù.

## Produiñ ha beveziñ toazennoù

Bevezet e vez 28 kg a doazennoù bep bloaz gant pep Italian, ar re gentañ int er bed, a-bell, ha war o lerc'h e kaver Venezuela ha Tunizia.
Produet e oa bet 3 191 505 a donennoù gant Italia e 2005. Ar produer kentañ er bed eo, ha goude emañ ar Stadoù-Unanet gant 2 vilion a donennoù ha Brazil gant 1 milion a donennoù. Ezporzhiet e vez 50 % eus ar c'henderc'hadur italian.

## Gwelet ivez

* Roll an anvioù toazennoù

## Liammoù diavaez

* (fr) Roll stummoù an toazennoù war food-info.net
# Tobar na Màthar

Tobar na Màthar (gouezeleg; Motherwell e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Lannraig a Tuath e Bro-Skos.
# Skikda

Skikda (سكيكدة e arabeg) zo ur gêr hag ur porzh eus Aljeria, anvet Philippeville adalek ma voe savet e 1838 betek krouidigezh Republik Aljeria e 1962.
Pennlec'h wilaya Skikda eo, ur wilaya 800 000 a dud e biz ar vro, war aod ar Mor Kreizdouar.
# Skilgog-Kaokaz

Skilgog-Kaokaz :
| Skilgegi-Kaokaz, treset gant Gould. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| Genad : | Lyrurus |
| Anv skiantel ||
| Lyrurus mlokosiewiczi (Taczanowski, 1875) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Skilgog-Kaokaz$^,$ (liester : skilgegi-Kaokaz) a zo un evn eus familh ar skilgegi, Lyrurus mlokosiewiczi (Tetrao mlokosiewiczi gwechall) an anv skiantel anezhañ.

## An anv

An anvadur skiantel a ra dave d'an ergerzher ha naturour polonat Ludwik Młokosiewicz (1831-1909).

## Annez

Bevañ a ra al labous en un takad ha a ya eus menezioù Kaokaz da viz Turkia ha gwalarn Iran.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.196, 1993, p.61
* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Fichenn Birdlife
* ↑ Lyrurus mlokosiewiczi war al lec'hienn Avibase.
# Skignañ ha Brudañ

Brudañ ha Skignañ a voe ur gevredigezh krouet er bloavezhioù '60 evit dasparzhañ titouroù diwar-benn Breizh. Adal ar bloavezhioù 2010 e bled gant ar c'heleier brezhonek war ar gwagennoù. E 2023 en deus bodet pemp skingomz brezhonek pe divyezhek brezhoneg-galleg dindan ar merk Radio Breizh, ul lec'hienn Internet, Radiobreizh.bzh, bouetet gant pep anezho.

## Brudañ ha Skignañ, ajañs kehentiñ an Emsav en e vod kentañ

Krouet e voe ar c'hevarzhe Brudañ ha Skignañ e Roazhon e-barzh ostel prevez kontez a Rohan-Chabot, e-lec'h ma veze ur greizenn bolitikel ha sevenadurel breizhek. Eno e veze moullet dafaroù evit ar stourm emsavel. Deskrivet eo bet an disoc'hoù e-barzh Al Liamm, niv. 101, Du-Kerzu 1963 : Hag evit an daoulagad ? Enskrivadurioù brezhonek war dalbenn peder stal, war re ar C'helc'h Keltiek, ar C'helc'h Breton, ar Gevrenn. Levrioù brezhonek e peder stal da vihanañ. Traktoù ha skritelloù brezhonek pe zivyezhek da geñver Devezh ar Brezhoneg, beilhadegoù ar C'helc'h Sevenadurel, Pardon Sant Erwan, Oferenn ar Vrezhonegerien ha re all niverus a drugarez da « Brudañ ha skignañ ».

## Brudañ ha Skignañ, servij dasparzhañ ar c'heleier evit ar skingomzoù brezhonek

Er bloavezhioù 2000 eo deuet Brudañ ha Skignañ kevread ar skingomzoù brezhonek evit sevel produadur efedus ha micherel ar c'heleier e brezhoneg. Ennañ eo bet bodet ar skingomzoù vrezhonek pe divyezhek e Breizh. Div skingomz vrezhonek :
* Arvorig FM
* Radio Kerne ha Radio Naoned meret asamblez gant ur c'hevarzhe Radio Kerne Naoned
Div skingomz divyezhek brezhoneg-galleg :
* Radio Bro Gwened
* Radio Kreiz Breizh
Ur skingomz galleg-gallaoueg :
* Plum FM
Darn-vuiañ obererezh Brudañ ha Skignañ a zo pourveziñ d'ar skingomzoù kevreet abadennoù kelaouiñ ha podkastoù kelaouiñ dindan ar merk Keleier ar Vro. E 2023 e veze gopret 5 kelaouenner
E-doug emvod-meur ar c'hevarzhe e Karaez (19 a viz Gwengolo 2020) en doe divizet sevel ur raktres evit skingasdre ar skingomz niverel douarel (RND) e Breizh. Ur c'henurzhier skridaozerezh (Erwan Blanchard) ha 4 kelaouenner e voe gopret er mare-se. D'an 14 a viz Here 2023 eo bet dalc'het e Plañvour emvod-meur Brudañ ha Skignañ m'eo bet lakaet da brezidant, Alan Kloareg gantañ. Divizet ez eus bet ober gant ar merk Radio Breizh a vezo al label ma vez produet keleier brezhonek dre skingomz dindannañ.

## Liamm diavaez

* (br) (go) (fr) (en) Lec'hienn Radio Breizh

## Levrlennadur

* Les radios en langue bretonne veulent être au rendez-vous de la radio numérique terrestre. E-barzh Ouest-France, 20 Gwengolo 2020.
* Les radios en breton unies pour diffuser la langue. E-barzh Ouest-France, 14 Here 2003.
* Victoria Geffard, Ils veulent créer Radio Breizh, une nouvelle station indépendante 100 % en langue bretonne. E-barzh Ouest-France, 19 Kerzu 2023.
* Un emgav gant Anne-Sophie Brats. E-barzh Ya!, niv. 982,2 Ebrel 2024. Kenurzhierez velestradurel Brudañ ha Skignañ.

## Lec'hienn RadioBreizh

Porched ar radioioù e yezhoù Breizh : https://radiobreizh.bzh. Drezañ e c'heller selaou ouzh ar skingomzoù kevreet ha sellout ouzh o frogramoù.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ 30 plasenn al Lisoù.
# Skilgog-Kanada

Skilgog-Kanada :
| Ur skilgog-Kanada. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| Genad : | Canachites |
| Anv skiantel ||
| Canachites canadensis (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ar skilgog-Kanada (liester : skilgegi-Kanada) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae, Canachites canadensis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Tetrao canadensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Annez hag isspesadoù

Ar sepsad a gaver ar c'hwech isspesad anezhañ :
* Canachites canadensis atratus, e kreisteiz Alaska,
* C. c. canace, e gevred Kanada ha biz SUA,
* C. c. canadensis, eus kreiz Alberta da Labrador ha Skos Nevez,
* C. c. franklinii, eus gevred Alaska da walarn Wyoming hag Idaho,
* C. c. isleibi, e gevred Alaska,
* C. c. osgoodi, en hanternoz Alaska.

## Liammoù diavaez

* (en) Falcipennis canadensis el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Falcipennis canadensis e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, "Anvioù laboused Europa, Pennad 4, eus an Tetraonidae betek an Otididae", hor YEZH, 1993, niv. 196, pajenn 63.
* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : skilgog-Kanada | m. | skilgegi-Kanada | tétras du Canada | Dendragapus canadensis (étudié).
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Canachites canadensis.
# Skignan

Skignan :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Anura |
| Kerentiad : | Ranidae |
| Genad : | Rana |
| Anv skiantel ||
| Rana dalmatina Bonaparte, 1840 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar skignan (Rana dalmatina) a zo un divelfenneg besk hag a vev en Europa, hag en arvor su ar Mor Du.

## Yezh pemdez

Alies-mat e vez graet gant ar gerioù glesker, ran pe skignan evel termenoù hollek ha hep lakaat diforc'h ebet etrezo.
# Skilgog

Skilgegi :
| Skilgegi du (parez ha par). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar skilgegi a zo evned renket e meur a c'henad, an holl anezho en iskerentiad Tetraoninae.
E-touez ar skilgegi emañ ar genadoù da-heul :
* Centrocercus
** Skilgog Gunnison (Centrocercus minimus),
** Skilgog-avron (Centrocercus urophasianus).
* Dendragapus
** Skilgog kazugel (Dendragapus fuliginosus),
** Skilgog teñval (Dendragapus obscurus).
* Falcipennis
** Skilgog-Kanada (Falcipennis canadensis),
** Skilgog-Sibiria (Falcipennis falcipennis).
* Lyrurus
** Skilgog-Kaokaz (Lyrurus mlokosiewiczi),
** Skilgog du (Lyrurus tetrix).
* Tetrao
** Skilgog beg du (Tetrao urogalloides),
** Skilgog meur (Tetrao urogallus).

## Notennoù

* ↑ Pêrig Herbert "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh, niv.196, 1993, p. 61-63 ; Geriadur brezhoneg An Here, 2001, pajenn 1176a ; Dictionnaire français-breton (Martial Ménard), 2012, pajenn 1318b.
# Skibidenn

Skibidenn :
| Anv(ioù) all | Stibidenn |
| Anv gallek | Île Stibiden, Stibiden |
| Geografiezh ||
| Enezeg | Inizi Mor Bihan Gwened |
| Lec'hiadur | Mor Bihan (Pleg-mor Gwaskogn) |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 33′ 30″ N, 2° 49′ 48″ K |
| Gorread | 0,082 km² |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Gwened |
| Departamant | Mor-Bihan |
| Kumunioù | Sarzhav |
| Poblañs ||
| Poblañs | ? ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Skibidenn, pe Stibidenn (distilhet Chébdenn er vro), a zo un enezennig er Mor Bihan, stag ouzh kumun Sarzhav, e departamant ar Mor-Bihan hag e Bro-Gwened.

## Anv

An anv Skibidenn pe Stibidenn a zeufe deus ar ger henvrezhonek "skividan" a sinifife "skaveg vihan". Ur bochad lec'hioù zo anvet "Skividan" e Breizh ha gallout a reer keñveriañ an anv-se gant ar gêriadenn Skubidan (Squividan e 1609) e Gwidel.
E galleg e vez anvet Stibiden. Skrivet eo bet Sciubiden pe Scuibiden e 1539 hag en XIX$^{vet}$ kantved e veze skrivet Chefbeden ivez.

## Deskrivadur

Emañ en nozh da C'hourenez Rewiz hag un 300 metr bennak er gwalarn da Veg an Arzh.
Un enezenn e-tro 8 hektar a c'horread eo. Koadek-tre eo abaoe ma'z eus bet plantet e-tro 3 600 gwezenn (rousinek dreist-holl) abaoe 1954.
Daou di hir e greunit zo e penn su an enezenn.

## Istor

Prenet e oa bet an enezenn eo 1954 gant an aktourez Danielle Darrieux. He merc'h-kaer hag he bugale-vihan zo perc'henn d'an enezenn atav.

## Notennoù ha daveoù

* 1 2 "Skibidenn" war KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
* ↑ (fr) Gilles Henry, Bretagne et Bretons, embannadurioù France-Empire, 2000, p. 170
* ↑ (fr) Clara Laurent, Danielle Darrieux, une femme moderne, Place des Éditeurs, 2017, p. 307.
# Skiermûntseach

Skiermûntseach pe Skiermuontseach (Schiermonnikoog e nederlandeg, Schiermonnikeich e rannyezh frizek an enez) zo un enezenn hag ur gumun e proviñs Friz, en Izelvroioù. Unan eus Inizi Friz ar C'hornôg eo, etre Mor Wadden ha Mor an Hanternoz. Ar gumun poblet an nebeutañ eo en Izelvroioù : 992 annezad e 2004 (stankter ar boblañs : 24 annezad/km²).
# Skiantoù an douar

Skiantoù an Douar eo an dro-lavar implijet evit pakañ en un termen hepken ar skiantoù a denn d'ar blanedenn Douar. Bez' e c'heller sellout anezho evel un dachenn dibar e-barzh skiant ar planedennoù p'eo an Douar ar blanedenn nemeti anavezet gant boudoù warni. Daou zoare a zo evit ar c'hlask :
* pe rannañ pep a dachenn e skiantoù dibar
* pe implij ar skiantoù rik (fizik, matematik, kimiezh ha bevoniezh) evit sevel tachennoù etrekelenn.

## Sferoù an Douar

* Geologiezh a denn da berzhioù maenek an Douar (anvet litosfer), da lavaret eo e galon, e vantell hag e bluskenn). An iskelennoù pennañ a zo ar geofizik, ar c'heogimiezh, , an henouennoniezh, ar vaenoniezh, ar betrologiezh, ar weleadoniezh hag ar ouezelouriezh.
* Ar vourouriezh, al liñvouriezh hag an hidrologiezh a zo ar c'helennoù evit perzhioù dourennek an Douar (hidrosfer). Ar c'helennoù pennañ eo an hidrogeologiezh hag ar vorouriezh fizikel, ar vorouriezh kimiezhel ha ar vorouriezh vevoniel.
* Skiantoù ar aergelc'h a denn da berzhioù aezhennek an Douar (an aergelc'h pe atmosfer)
* Ar skornouriezh a denn da berzhioù skornet an Douar (ar c'hruosfer).

## Tachennoù etrekelenn

* Ar vevokimiezh a bled gant treuzdougen an danvezioù a-dreuz d'ar sferoù dre argezhoù bevoniel pe c'heologiezhel. Sellet e vez ouzh ar redoù etre an endalc'herien.
* An henvorouriezh hag an henhinoniezh a denn gant klask penaos eo bet ar Mor e mareoù kozh-tre dre sellout ouzh ar gouelezennoù kozh, ar skorn kozh hag ar boudoù morel.

## Kelennoù sistemik

* An oablouriezh a zeskriv, a zispleg hag a rakwel an amzer dre sellout ouzh an etreober hag a zo etre ar mor-bras hag an aergelc'h.
* An hinoniezh a zeskriv hag a zispleg an hin dre an etreober a zo etre an hidro-, cruo-, lito-, atmo ha bio- sferoù
* Teoriennoù ar Gaia a zo evit displegañ kundu an Douar diwar levezon ar biosfer
# Tarahoumareg ar c'hreiz

Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù tarakahitek eo tarahoumareg ar c'hreiz (saozneg: central tarahumara) komzet gant ouzhpenn 50 000 den e Chihuahua e Mec'hiko.

## Gwelet ivez

* Yezhoù outoek-aztekek
* Tarahoumareg
# Tarahoumareg ar mervent

Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù tarakahitek eo tarahoumareg ar mervent (tarahumara suroeste) komzet gant ouzhpenn da 100 den e Chihuahua e Mec'hiko.

## Gwelet ivez

* Yezhoù outoek-aztekek
* Tarahoumareg
# Tarahoumareg

Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù tarakahitek eo an tarahoumareg (tarahoumara) komzet gant ouzhpenn da 65.000 den e norzh Mec'hiko,
Isrannet e vez e pemp yezh pe rannyezh disheñvel:
* Tarahoumareg izel
* Tarahoumareg ar c'hreiz
* Tarahoumareg ar gevred
* Tarahoumareg an norzh
* Tarahoumareg ar mervent

## Gwelet ivez

* Yezhoù outoek-aztekek
* Yezhoù tarahoumarek
# Tarahoumareg ar gevred

Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù tarakahitek eo tarahoumareg ar gevred (tarahumara sureste) e Chihuahua e Mec'hiko.

## Gwelet ivez

* Yezhoù outoek-aztekek
* Tarahoumareg
# Tarahumaraed

Tarahumaraed a zo ur bobl amerindian a gomz outoeg-aztekeg hag a vev e stad Chihuahua e norzh Mec'hiko. Anavezet int ivez evel rarámuri (aotrounez) pe muki (itronezed).
# Tarano

Tarano zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
# Tarahoumareg an norzh

Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù tarakahitek eo tarahoumareg an norzh (tarahumara norte) komzet gant ouzhpenn da 300 den e Chihuahua e Mec'hiko.

## Gwelet ivez

* Yezhoù outoek-aztekek
* Tarahoumareg
# Tarahoumareg izel

Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù tarakahitek eo an tarahoumareg izel (tarahumara baja) komzet gant ouzhpenn 15 000 den e Chihuahua e Mec'hiko.

## Gwelet ivez

* Yezhoù outoek-aztekek
* Tarahoumareg
# Tarama

An tarama zo boued eus Gres ha Turkia graet gant had pesked (meilhed, morued pe karped), laezh, chug sitroñs, eoul ha minvig bara. Kantalc'h spoumek zo gantañ, ha ledet e vez war un tamm bara pe un dra gevatal evel blini.
Dont a ra e liv roziet eus an had meilhed pe ul livuzenn bennak evel an E120 hag a zeu eus an amprevan Dactylopius coccus.
Mogedet e vez an tarama a gaver er stalioù pe er pretioù peurliesañ, met bez ez eus tarama ha n'eo ket mogedet.

## Gwelet ivez

* Salată de icre

## Daveoù

* ↑ Gil Marks, Encyclopedia of Jewish Food.
# Skrivagner

Ur skrivagner a zo un den hag a skriv, dreist-holl unan hag a zo e vicher skrivañ lennegezh. Gallout a ra ar skrivagnerien sevel romantoù, barzhonegoù pe oberennoù all c'hoazh.
Ur skrivagner a c'hall bezañ ivez un den a skriv, dre vicher alies, lizheroù, h.a., evit an dud dizesk peurliesañ, da skoazellañ anezho p’o devez da skrivañ d’ar velestradurezh, da aozadurioù a bep seurt.

## Binvioù

Gwechall e skrive ar skrivagner gant ur bluenn gwaz, liv da skrivañ eus ur c'horn-liv, ha paper parch. Goude-se zo bet paper diwar gwez, pluennoù dir, mekanikoù da skrivañ, ha bremañ an urzhiataer.

## Gwelet ivez

* Roll skrivagnerien Breizh
* Skrivagnerien vrezhonek
* Listenn ar romanterien vrezhonek hag o oberennoù
* Roll skrivagnerien al Liamm
* Roll skrivagnerien Skol Walarn
* Roll ar varzhed vrezhonek
* Roll skrivagnerien Emgleo Breiz

## Liammoù diavez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Skrivadeg

Ar Skrivadeg zo un abadenn reizhskrivañ brezhoneg hag a vez aozet bep bloaz e miz Meurzh, abaoe 1997. Da gentañ e oa anvet Skrivadenn. Prizioù a vez roet d'ar berzhidi. Un dro-diwezh a vez aozet evit ar re wellañ.

## Liammoù diavaez

* Ar skrivadeg gwelet gant Frank Bodenes.
* "La skrivadeg, une communion en paradoxes". Labour-studi (e galleg) gant Malo Morvan diwar-benn savboentoù enebet a-zivout ar Skrivadeg, embannet er gelaouenn Glottopol niv.26 (Gouere 2015)].
# Skrivagnerien

Skrivagnerien zo ul levr brezhonek gant Mikael Madeg e 2015, anezhañ un tregont a bennadoù, ha 300 pajennad en holl, diwar pep a skrivagner brezhonek en em gavet gantañ a-hed e vuhez, Visant Seite, Roparz Hemon, Naig Rozmor, Koulizh Kedez hag Abanna en o zouez, ha kemend-all a boltredoù didro ha didruez.