# Nobeliom

Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo an nobeliom ; No eo e arouez kimiek, 102 e niver atomek ha 259,101 e dolz atomek. Ar pevarzekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.

## Istor

E 1957 ez embannas skiantourien an Ensavadur Nobel e Stockholm o doa dizoloet izotop 251 pe 253 en elfenn 102 dre skinata kuriom-244 gant karbon-13. Nobelium (No) eo an anv a rojont d'an elfenn nevez, en enor da Alfred Nobel, kent distreiñ war o c'hiz : ne oant mui asur eus o c'havadenn. E 1958 e voe kaset an hevelep arnodenn gant skipailh Albert Ghiorso ha Glenn T. Seaborg e Skol-veur Kalifornia (Berkeley). Izotop 250 ar fermiom a voe dinoet, o tont eus izotop 252 an elfenn 102, a voe anvet nobelium ivez :
| 244 | Cm + | 12 | C → | 256 | No → | 252 | No + 4 | 1 | n |
| 96 | Cm + | 6 | C → | 102 | No → | 102 | No + 4 | 0 | n |
E 1961, pa oa o klask kevanaozañ an elfenn 103 ($_{103}$Lr) e prouas an hevelep skipailh en doa arsellet skinoù α o tont eus an elfenn 102, a gredjont bezañ No-255.
Diouzh o zu, ar Rusianed e Labourva Flerov e Dubna (U. R. S. S.) a embannas e 1966 o doa kavet an elfenn 102 ivez, dre an dazgwered :
| 238 | U + | 22 | Ne → | 260 | No → | 254 | No + 6 | 1 | n |
| 92 | U + | 10 | Ne → | 102 | No → | 102 | No + 6 | 0 | n |
E 1969 e teuas skipailh Dubna a-benn da ziskouez kerentiezh kimiek etre ar 14vet lantanid ($_{70}$Yb) hag an elfenn 102, a anvjont joliotium (Jo) en enor d'ar fizikour gall Frédéric Joliot-Curie (1900-1958).
E 1992 ez anzavas an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) e oa labour Dubna e 1966 an hini resisañ, hogen miret e voe an anv nobelium abalamour d'an niver a bennadoù bet skrivet dija a rae dave da $_{102}$No.

## Perzhioù

Peogwir n'eus bet kavet izotop ebet eus $_{102}$No a badfe pelloc'h eget ur vunutenn ne c'haller kadarnaat perzh ebet d'an elfenn.

### Izotopoù

C'hwezek skinizotop eus an nobeliom zo bet kevanaozet ($^{248}$No hag an heuliad No-250 betek No-264), ha tri izomer derc'hanel zo (No-251m, No-253m ha No-254m).
Izotopoù stabilañ an nobeliom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanidigezh |
| $^{253}$No | kevanaozet | 1,62 vunutenn | α → $^{249}$Fm |
| $^{253}$No | kevanaozet | 1,62 vunutenn | β$^+$ → $^{253}$Md |
| $^{254}$No | kevanaozet | 51 eilenn | α → $^{250}$Fm |
| $^{254}$No | kevanaozet | 51 eilenn | β$^+$ → $^{254}$Md |
| $^{255}$No | kevanaozet | 3,1 munutenn | α → $^{251}$Fm |
| $^{255}$No | kevanaozet | 3,1 munutenn | β$^+$ → $^{255}$Md |
| $^{257}$No | kevanaozet | 25 eilenn | α → $^{253}$Fm |
| $^{257}$No | kevanaozet | 25 eilenn | β$^+$ → $^{257}$Md |
| $^{259}$No | kevanaozet | 58 munutenn | α → $^{255}$Fm |
| $^{259}$No | kevanaozet | 58 munutenn | e → $^{259}$Md |

## Arver

Hini ebet.

## Notennoù

* ↑ Names and symbols of transfermium elements, IUPAC, 1997 (en) Liamm oberiant 19 MEU 13

## Daveennoù

* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008, ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006, ISBN 978-2-901383-64-2
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005, ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002, ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996, ISBN 978-2-901383-14-7
* GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 (en)
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007, ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Chemistry, McGraw-Hill Professional, 2004, ISBN 978-0-07-143953-4 (en)
* SCERRI Eric R., The Periodic Table — Its Story and its Significance, Oxford University Press, 2006, ISBN 978-0-19-530573-9 (en)
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996, ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* The Merck Index - An Encyclopædia of Chemicals, Drugs and Biologicals, Merck Manuals, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1 (en)

## Liammoù diavaez

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* Los Alamos National Laboratory (en) Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* National Nuclear Data Center (NNDC) (en) Liamm (skin)oberiant 13 MEU 2013
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford