# Lawrensiom

Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo al lawrensiom ; Lr eo e arouez kimiek, 103 e niver atomek ha 262,110 e dolz atomek. Ar pemzekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek, hag an hini diwezhañ.

## Istor

E 1958 e kredas da skiantourien al Lawrence Radiation Laboratory (LRL) e Skol-veur Kalifornia, Berkeley, o doa kevanaozet izotop 257 an elfenn 103 dre skinata kuriom $_{96}$Cm gant nitrogen $_7$N ; daou vloaz diwezhatoc'h, e 1960, e klaskjont kevanaozañ an izotop 259 dre skinata kaliforniom $_{98}$Cf gant bor $_5$B hep dont a-benn avat.
D'ar 1añ a viz Mae 1961 ez embannas skipailh an LRL, renet gant Albert Ghiorso, en doa kevanaozet an izotop 257 dre skinata Cf-249, Cf-250, Cf-251 ha Cf-252 gant B-10 ha B-11 ; 8 ± 2 s eo an hanter-vuhez a voe muzuliet. Lawrencium $_{103}$Lw eo an anv a voe kinniget gant LRL evit an elfenn nevez, en enor da Ernest Orlando Lawrence (1901-1958), a ijinas ar c'hiklotron ; e 1963 e voe degemeret gant an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC), met kemmet e voe an arouez : $_{103}$Lr e voe ez-ofisiel.
Ur gudennig a voe, pa embannas skiantourien ar Joint Institute for Nuclear Research (JINR) e Dubna (U. R. S. S.) ne oant ket bet gouest da gadarnaat disoc'h labour an Amerikaned : $^{257}$Lr gant un hanter-vuhez ag 8 eilenn ; an izotop 258 e oa e gwirionez, dre an dazgwered :
| 252 | Cf + | 11 | B → | 263 | Lr → | 258 | Lr + 5 | 1 | n |
| 98 | Cf + | 5 | B → | 103 | Lr → | 103 | Lr + 5 | 0 | n |
Diouzh o zu e kevanaozas ar Rused an izotop 256 dre an dazgwered :
| 243 | Am + | 18 | O → | 261 | Lr → | 256 | Lr + 5 | 1 | n |
| 95 | Am + | 8 | O → | 103 | Lr → | 103 | Lr + 5 | 0 | n |
Kadarnaet e voe an dazgwered-se gant LRL Berkeley.
E 1970 e tivizas an IUPAC lakaat $_{103}$Lr e-touez an aktinidoù daoust d'e aozadur elektronek, hag e 1992 e voe lakaet skipailhoù LRL Berkeley ha JINR Dubna da gevanaozerien an elfenn 103.

## Perzhioù

* $_{103}$Lr o vezañ an elfenn gentañ er bloc'had 6d e tlefe e aozadur elektronek bezañ [Rn] 7s$^2$ 5f$^{14}$ 6d$^1$, hogen jedet ez eus bet un aozadur all, [Rn] 7s$^2$ 5f$^{14}$ 7p$^2$.
* Peogwir eo $_{103}$Lr an elfenn gentañ er bloc'had 6d e rankfe bezañ lakaet da vetal ardreuzat, hogen da aktinid eo bet lakaet gant an IUPAC en abeg da zisoc'h arnodennoù kimiek bet kaset en U. R. S. S. gant ar Flerov Laboratory of Nuclear Reactions (FLNR) e 1969, a genderc'has trikloridenn lawrensiom $^{256}$LrCl$_3$ dre lakaat Lr-256 da zazgwerediñ gant klor, ar pezh a ziskouezas ez eus un aktinid eus $_{103}$Lr.

### Izotopoù

Unnek skinizotop eus al lawrensiom zo bet kevanaozet, eus $^{252}$Lr betek $^{262}$Lr.
Izotopoù stabilañ al lawrensiom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanidigezh |
| $^{254}$Lr | kevanaozet | 13 eilenn | α → $^{250}$Md |
| $^{254}$Lr | kevanaozet | 13 eilenn | e → $^{254}$No |
| $^{255}$Lr | kevanaozet | 21,5 eilenn | α → $^{251}$Md |
| $^{256}$Lr | kevanaozet | 27 eilenn | α → $^{252}$Md |
| $^{259}$Lr | kevanaozet | 6,2 eilenn | α → $^{255}$Md |
| $^{260}$Lr | kevanaozet | 2,7 munutenn | α → $^{256}$Md |
| $^{261}$Lr | kevanaozet | 44 munutenn | ? |
| $^{262}$Lr | kevanaozet | 3,6 eurvezh | ε → $^{262}$No |

## Arver

Hini ebet.

## Notennoù

* ↑ GHIORSO Albert, SIKKELAND Torbjørn, LARSH Almond E. & LATIMER Robert M., New Element, Lawrencium, Atomic Number 103, Physical Review Letters, 6, 473-475 (1961) Energy Citations Database (en) Liamm (skin)oberiant 24 MEU 13
* ↑ EMSLEY, p. 460 Google Books (en) Liamm oberiant 24 MEU 13
* ↑ ZOU Yu & FISCHER Froese C., Resonance transition emergies and oscillator strengths in Lutetium and Lawrencium, Physical Review Letters, 88, 19/04/2002 {{en]] Liamm oberiant 24 MEU 13

## Daveennoù

* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008, ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006, ISBN 978-2-901383-64-2
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005, ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002, ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996, ISBN 978-2-901383-14-7
* GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 (en)
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007, ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Chemistry, McGraw-Hill Professional, 2004, ISBN 978-0-07-143953-4 (en)
* SCERRI Eric R., The Periodic Table — Its Story and its Significance, Oxford University Press, 2006, ISBN 978-0-19-530573-9 (en)
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996, ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* The Merck Index - An Encyclopædia of Chemicals, Drugs and Biologicals, Merck Manuals, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1 (en)

## Liammoù diavaez

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* Los Alamos National Laboratory (en) Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* National Nuclear Data Center (NNDC) (en) Liamm (skin)oberiant 13 MEU 2013
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford