OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Liorzh Eden

Eden zo ul liorzh vurzhudus taolennet er Bibl. Hervez ar Levr ar C'heneliezh e voe lakaet eno Adam, an den kentañ war an Douar, krouet gant Doue, hag e wreg Eva :
   Hag e plantas an Aotrou Doue ul liorzh en Eden, er reter, hag e lakas enni an den en devoa stummet. (Gn 2, 8)
Kastizet e voe Adam hag Eva gant Doue, goude m'o doa disentet outañ ha skarzhet diouzh Eden da viken (Gn 3,24).
* Liorzh Eden, Jan Brueghel an Henañ, 1612
* Adam hag Eva pe Ar Baradoz kollet, Paul Gauguin, c. 1890

## Pennad kar

* Baradoz

## Daveoù

* ↑ Troidigezh an Tour-tan, levrenn 1, 1981, p 2
* ↑ (fr) Dictionnaire culturel de la Bible, cerf/Nathan, 1990, p 81
# Kogenneg-Afrika

Kogenneg-Afrika :
| Ur c'hogenneg-Afrika. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Galerida |
| Anv skiantel ||
| Galerida modesta Heuglin, 1864 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hogenneg-Afrika (liester : kogennegi-Afrika) a zo ur spesad golvaneged, Galerida modesta an anv skiantel anezhañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* Galerida modest bucolica, eus hanternoz Republik Demokratel Kongo da gornôg Ouganda,
* Galerida modesta modesta, eus Burkina Faso da hanternoz Nigeria, hanternoz Kameroun, Tchad ha kornôg Soudan,
* Galerida modesta nigrita, eus Gambia-Senegal da Sierra Leone ha Mali,
* Galerida modesta struempelli, e Kameroun (Foumban, Ngaoundéré ha Tibati).

## Liammoù diavaez

* (en) Galerida modesta war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Galerida modesta war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Gallerida modesta war al lec'hienn Avibase.
# Kogenneg-Malabar

Kogenneg-Malabar :
| Ur c'hogenneg-Malabar. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Galerida |
| Anv skiantel ||
| Galerida malabarica (Scopoli, 1786) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hogenneg-Malabar (liester : kogennegi-Malabar) a zo ur spesad golvaneged bihan a-walc'h, Galerida malabarica an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alauda malabarica da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned ha greun.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e takadoù krin kornôg India ar Su.

## Liammoù diavaez

* Galerida malabarica war al lec'hienn BirdLife International.
* Galerida malabarica war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ Galerida malabarica war al lec'hienn Avibase.
# Kogenneg beg tev

Kogenneg beg tev :
| G. m. magnirostris, luc'hskeudennet e Mirva natur De Hoop (proviñs Kab ar C'hornaoueg, Suafrika). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Galerida |
| Anv skiantel ||
| Galerida magnirostris (Stephens, 1826) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hogenneg beg tev (liester : kogennegi beg tev) a zo ur spesad golvaneged bihan, Galerida magnirostris an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alauda magnirostris (kentanv) da gentañ-penn (e 1826) gant ar skiantour saoz James Francis Stephens (1792-1852).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
* Galerida magnirostris harei, e kreiz Suafrika, Lesotho,
* G. m. magnirostris, e mervent Suafrika
* G. m. sedentaria, e mervent Namibia ha kornôg Suafrika.

## Liammoù diavaez

* (en) Galerida magnirostris war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Galerida magnirostris war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Galerida magnirostris.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kogenneg lost berr

Kogenneg lost berr :
| Spizocorys fremantlii, luc'hskeudennet e Park broadel Seregenti (hanternoz Tanzania). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Spizocorys |
| Anv skiantel ||
| Spizocorys fremantlii (Lort Phillips, 1897) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hogenneg lost berr (liester : kogennegi lost berr) a zo ur spesad golvaneged, Spizocorys fremantlii (Pseudalaemon fremantlii kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Calendula fremantlii (kentanv) da gentañ-penn (e 1897) gant an naturour breizhveuriat Ethelbert Lort Phillips (1857-1943) da zougen bri d'ar major breizhveuriat Guy Fremantle (1867-?) a voe un dastumer e Somaliland.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* Spizocorys fremantlii delamerei, eus kreisteiz Kenya da hanternoz Tanzania,
* S. f. fremantlii, e gevred Etiopia ha Somalia,
* S. f. megaensis, eus kreisteiz Etiopia da hanternoz Kenya.

## Liammoù diavaez

* (en) Pseudalaemon fremantlii war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Pseudalaemon fremantlii war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) Spizocorys fremantlii war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kogez

Kogez :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Perciformes |
| Kerentiad : | Labridae |
| Genad : | Labrus |
| Anv skiantel ||
| Labrus mixtus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gogez (Labrus mixtus) zo ur pesk mor a vev er meurvor Atlantel. Kar eo d'ar wrac'h.
Livioù disheñvel zo gant ar par hag ar barez, alese o anv : kogez c'hlas a vez graet eus ar par ha kogez ruz eus ar barez.
# Kogenneg

Kogenneged :
| Ur c'hogenneg kuch ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hogenneged zo evned eus ar c'herentiad Alaudidae. Mont a reont d'ober daou c'henad : Galerida ha Pseudalaemon.

## Spesadoù

7 spesad kogenneged zo :
* Galerida
** ar c'hogenneg kuch (Galerida cristata)
** kogenneg-India (Galerida deva)
** ar c'hogenneg beg tev (Galerida magnirostris)
** kogenneg-Malabar (Galerida malabarica)
** kogenneg-Afrika (Galerida modesta)
** kogenneg-Thekla (Galerida theklae)
* Pseudalaemon
** ar c'hogenneg lost berr (Pseudalaemon fremantlii)
# Kogenneg-India

Kogenneg India :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Alaudidae |
| Genad : | Galerida |
| Anv skiantel ||
| Galerida deva Sykes, 1832 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hogenneg India a zo un evn, Galerida deva e anv skiantel.
# Kogez wenn

Kogez wenn :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Neogastropoda |
| Kerentiad : | Muricidae |
| Genad : | Ocenebra |
| Anv skiantel ||
| Ocenebra erinacea Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gogez wenn (Ocenebra erinacea), pe kogez touller, a zo ur blotvil gasteropod.
# Llyn y Dywarchen

Llyn y Dywarchen pe Llyn Dywarchen (Lenn an Daouarc'henn, e brezhoneg) zo anv teir lenn e kontelezh Gwynedd en hanternoz Kembre:
* Llyn y Dywarchen e-kichen Rhyd Ddu, ar vrasañ anezho, en Eryri.
* Llyn y Dywarchen war menez Migneint, ma emañ an Afon Cynfal oc'h eieniñ.
* Llyn y Dywarchen war ar Rhinogydd, e-kichen Moel Ysgyfarnogod.
# Llyn Hywel

Llyn Hywel, pe Lenn Hywel hervez ar brezhoneg, zo ul lenn e menezioù ar Rhinogau, er reter da gêriadenn Llanbedr ha Cwm Nantcol, e Gwynedd, en hanternoz Kembre.
Emañ Llyn Hywel etre Rhinog Fach hag Y Llethr, ha div lenn vihanoc'h zo, Llyn y Bi ha Llyn Perfeddau, tost dezhi.

## Levrlennadur

* Geraint Roberts, The lakes of Eryri (Gwasg Carreg Gwalch, Llanrwst, 1995). ISBN 0-863811-338-0
# Llyn Llech Owain

Llyn Llech Owain zo ul lenn e Kembre, etre Gors-las ha Maes-y-bont, e gevred Sir Gaerfyrddin.
Hervez ar vojenn e teuas Owain, mab Urien Rheged, unan eus marc'heien ar Roue Arzhur, da evañ eus ar feunteun a oa ur maen warni d'he c'huzhat. Evañ e walc'h a eure nemet ankouaat ivez adlakaat ar maen en e lec'h. Berañ a reas ar feunteun kement ha ken bihan ma voe ul lenn warni.
# Llyn Nantlle Uchaf

Llyn Nantlle Uchaf (Lenn Nantlle Uhelañ) zo ul lenn e Dyffryn Nantlle, e Gwynedd, e Kembre.
Llyn Nantlle Isaf (Lenn Nantlle Izelañ) n'eus ket anezhi ken.
Kaoz eus al lennoù zo e mojenn Math fab Mathonwy; etre an div lenn e kavas Gwydion Lleu Llaw Gyffes er stumm d'un erer.
Marged uch Ifan a zalc'he tavarn nepell.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Llyn Ogwen

Llyn Ogwen (distaget Ogwan er c'hornad) zo ul lenn en Eryri, a-us da Nant Ffrancon, ur pevar miltir er gevred da gêrig Bethesda, e Gwynedd, ha tri miltir hanter eus Capel Curig er reter.
# Llyn Tegid

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Llyn Tegid e kembraeg, Bala Lake e saozneg, zo ul lenn e Gwynedd, e Kembre.

## Douaroniezh

E gwele ur skorneg emañ Llyn Tegid, war red ar stêr Afon Dyfrdwy etre kêrioù Llanuwchllyn en argrec'h er mervent hag Y Bala en ardraoñ er biz.
* Gorread : 4,84 km²
* Hirder uc'hek : 5,95 km
* Ledander uc'hek : 0,8 km
* Donder uc'hek : 42 metr

## Lec'hanvadurezh
### Anvioù kozh

En e levr Itinerarium Cambriae, an istorour kembreat Giraldus Cambrensis (~1146-~1223) a veneg al lenn dindan an anv Penmelesmere.. En e droidigezh eus al levr e 1804 e skriv Sir Richard Colt Hoare (1758-1838) un anv arall, "Pymplwy meer", diwar ar c'hembraeg pum plwyf, "pemp parrez", eleze Llandderfel, Llanfawr, Llangywer, Llanuwchllyn ha Llanycil. ; an anvioù "Pimble-mere" ha "Pemble Mere" a lenner ivez$^,$

### Anvioù a-vremañ

Kentañ gwezh ma kaver an anv "Llyn Tegid" eo e Cronica Walliae er bloaz 1568. Ar skrivagner beajer Bro-Saoz George Borrow (1803-1881) a droas an anv dre "Lenn Genedus", "Tegid" o tont eus teg "kenedus", a gomzer eus ul lec'h).
"Bala Lake" eo anv al lenn e saozneg, abalamour m'emañ Y Bala er penn anezhi. Hogen dre ma talv bala kement hag "ezkerzh ul lenn", alese anv Y Bala, ne c'hall ket bout anv al lenn hec'h-unan ; tabut zo a-zivout an anv saoznek o kemer lec'h an hini kembraek

## Pennad kar

* Tegid

## Notennoù

* ↑ (en) Cambrensis, Giraldus. 'Of the passage of the River Dee, and of Chester, levrenn II-11. Kavet : 21/09/2023.
* ↑ (en) 'Historic Landscape Characterisation Bala and Llyn Tegid - Area 1 Llyn Tegid (Lake Bala) (PRN 24701)'. Kavet : 21/09/2023.
* ↑ (en) Owen, Hywel Win & Morgan, Richard. Dictionary of Place-names of Wales. Llandysul : Gomer Press, 2007 (ISBN 978-1-84323-901-7)
* ↑ (en)Giraldus Cambrensis. The Itinerary through Wales The Description of Wales. London : Dent, 1908 (ISBN 978-0-460-00272-1)
* ↑ (en) Llwyd, Humphrey. Cronica Walliae'. Caerdydd : University of Wales Press, 2016 (ISBN 978-1-78316-948-1)
* ↑ (cy) (en) 'Geiriadur Prifysgol Cymru'. Kavet : 21/09/2023.
* ↑ 'Nation·Cymru, 28/08/2021. Kavet : 21/09/2023.
# Llyn Llydaw

Llyn Llydaw zo ul lenn e-kichenik ar Ouezva en Eryri, e Kembre, e kontelezh Gwynedd. Un hir a lenn eo, e Cwm Dyli. Hervez a ouzer n'eus liamm ebet etre anv al lenn hag an anv Llydaw, ar ger kembraek evit Breizh, met hervez lod e vije, dre ma vije bet mengleuzerien vreton eno en XIX$^{vet}$ kantved.

## Levrlennadur

* Geraint Roberts, The lakes of Eryri (Gwasg Carreg Gwalch, Llanrwst, 1995). ISBN 0-863811-338-0

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (br) hervez blog liseidi Montroulez ha Landivizio, bet e Kembre
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Llyn Idwal

Llyn Idwal zo ul lenn en hanternoz Kembre, en Eryri, e-harz ar menez Pen yr Ole Wen.
# Llyn y Fan Fach

Llyn y Fan Fach (Lenn ar Fan Vihan) zo ul lenn e Powys, e Kembre, e-kichen Llyn y Fan Fawr, brasoc'h, nepell.
Ouzh troad ar menez Fan Brycheiniog emañ, er Mynydd Du, e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Eno emañ eienenn ar stêr Tawe a red betek Bae Abertawe.

## Liammoù diavaez

* geograph.co.uk: Llyn y Fan Fach ha tro-war-dro
* Llyn y Fan Fach
# Llyn Mwyngil

Llyn Mwyngil' (Tal-y-llyn Lake e saozneg) zo ul lenn e kontelezh Gwynedd, e hanternoz Kembre. Emañ e-harz menez Cadair Idris. Ar stêr Dysynni a red eus al lenn, dre gêriadenn Abergynolwyn, hag en em deurel a ra er mor e-kichen Tywyn.
# Monte Gelàs

Ar Monte Gelàs zo ur menez eus Alpoù an Arvor, war an harzoù etre Italia (Proviñs Cuneo) ha Bro-C'hall (Alpes-Maritimes), ha 3143 m uhelder dezhañ.
# Monte Isola

Monte Isola zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Monte Circeo

Monte Circeo zo ur beg-douar meneziek en Italia en hanternoz da pleg-mor Gaeta.

## Skeudennoù

* Acropolis Circeo
* Monte Circeo adal Rio Martino (Latina)
* Monte Circeo, adal Sperlonga
* Monte Circeo adal Sabaudia
# Monte Compatri

Monte Compatri zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Monte Cremasco

Monte Cremasco a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
# Monte Galero

Ar Monte Galero (1 708 m) zo ur menez er Prealpi Liguri , en Italia, etre proviñs Cuneo e Piemonte ha hini Savona e Liguria.
# Monte Cintu

Ar Monte Cintu (distaget:; skrivet e galleg hag en italianeg: Monte Cinto) eo menez uhelañ Korsika gant 2 706 m.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Monte Giberto

Monte Giberto zo ur gumun en Italia, e proviñs Fermo, e Marche.
# Monte Marenzo

Monte Marenzo zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
# Monte Grimano Terme

Monte Grimano Terme zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche. Betek 2002 e oa anvet Monte Grimano; kemmet e voe goude ur referendom.
Gwechall e oa e priñselezh Montefeltro.
# Loch Deirgeirt

Loch Deirgeirt (Lough Derg e saozneg) zo ul lenn e-kreiz Iwerzhon. An eil lenn vrasañ eo e Republik Iwerzhon hag an trede lenn vrasañ en enez a-bezh, gant ur gorread a 118 km². Emañ er gwalarn da gêr Luimneach (Limerick), etre kontelezh Tiobrad Árann, kontelezh Gaillimh ha kontelezh An Clár. Tremen a ra An tSionainn, stêr vrasañ Iwerzhon, drezi.
# Loch Con

Loch Con (Lough Conn e saozneg) zo ul lenn eus Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo.
En em astenn a ra war ur gorread a 48 km² hag ar seizhvet lenn vrasañ eo en Iwerzhon. Dre stêr An Mhuaidh e red he dour betek ar Mor Atlantel, m'en em daol e Bae Cill Ala. Brudet eo al lenn gant an dluzhed hag an eoged a c'hall ar besketaerien tapout enni.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Loch Duich

Loch Duich (hervez ar saozneg) pe Loch Dubhthaich (hervez ar gouezeleg) zo ul loc'h en uheldirioù Bro-Skos, nepell diouzh Enez Sgitheanach (Skye e saozneg). Brudet eo kastell Eilean Donan er biz dezhi, e kember an teir loc'h : Loch Long, Loch Duich ha Loch Alsh.
# Loch Eireachd

Loch Eireachd (Loch Ericht e saozneg) zo ul loc'h e Perth ha Kinross, Bro-Skos.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Loch Dearg

Loch Dearg pe Loch Geirg (Lough Derg e saozneg) zo ul lenn vihan e kontelezh Dún na nGall, nepell diouzh an harzoù etre Hanternoz Iwerzhon ha Republik Iwerzhon. En em astenn a ra war 890 hektar ha bas eo an dour enni.

## Enezenn

E-kreiz al lenn ez eus un enezennig anvet Purgadóir Naoimh Phádraig (Purgator Sant Padrig) pe Station Island. Ur manati zo enni, bet savet en XII$^{vet}$ kantved, ha dont a ra tud da birc'hirinañ di bep bloaz e koun sant Padrig a vije bet o vevañ eno er V$^{vet}$ kantved. Er manati-se e voe skrivet an dornskrid brudet Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Loch Carrann

Loch Carrann (Loch Carron e saozneg) zo ul loc'h en Uheldirioù Bro-Skos, e kornaoueg ar vro, e rannvro Ros agus Cromba.
Aber an Abhainn Carrann eo ; drezañ en em daol er Mor Atlantel.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Loch Ceiteirein

Loch Ceiteirein (Loch Katrine e saozneg) zo ul loc'h tost da Sruighlea, Bro-Skos.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Loch Coirib

Loch Coirib (Lough Corrib e saozneg) eo an eil lenn vrasañ en Iwerzhon, goude Loch nEathach, hag an hini vrasañ e Republik Iwerzhon. Emañ e kornôg ar vro, war harzoù kontelezh Gaillimh ha kontelezh Maigh Eo. Dre ur stêrig, anvet Abhainn na Gaillimhe en iwerzhoneg, River Corrib e saozneg, ez a he dourioù d'ar mor e-kichen Gaillimh. 200 km² eo gorread al lenn.
Dont a ra an anv Loch Coirib eus Loch nOirbsean, anvet diwar Oirbsean Mac Alloid, un anv all evit Manannán Mac Lir, doue ar mor evit annezidi Iwerzhon gwechall. En iwerzhoneg ar vro e reer An Choirib anezhi ivez.
# Loch Cuan

Loch Cuan a reer en iwerzhoneg (ha Strangford Lough e saozneg) eus ur vorlenn, e Hanternoz Iwerzhon. Emañ er gevred da gêr Béal Feirste ha dispartiet eo diouzh ar mor gant ledenez an Aird. 150 km² eo he gorread
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Loch Fìne

Loch Fìne (Loch Fyne e saozneg) zo unan eus loc'hoù Bro-Skos, en arvor kornôk Bro-Skos, e distrig Argyll and Bute, dezhi 65km hed adalek ar Sound of Bute betek ar penn pellañ en douaroù. Stag eo ouzh An Linne Rosach (anv gouezelek Sound of Jura) gant ar c'h-Crinan Canal. Brudet eo an istregi.

## Skeudennoù

* Pont Inbhir Aora war Loch Fìne. Gwelet e vez korzennoù kastell Inbhir Aora war an tu kleiz.
* Loch Fìne e porzh Inbhir Aora.

## Liammoù diavaez

* Skeudennoù
* Lochfyne.info - Lec'hienn gouestlet d'al Loch.
# Luís de Camões

Luís Vaz de Camões ([luˈiʒ ˈvaʒ dɨ kaˈmõjʃ]) (1524 - 10 a viz Even 1580 e Lisbon a oa ur barzh portugalek, unan eus ar re vrasañ, ha keñveriet eo bet ouzh Shakespeare, Vondel, Homer, Virgil ha Dante.
Kalz en deus skrivet, met Os Lusíadas eo e bennoberenn.
Skrivet en doa ivez ul levr prederouriezh Parnasum Luiz Vaz a zo bet kollet.

## E vuhez

N'ouzer ket gwall dra eus e vuhez. Ganet eo war-dro 1524, hag eñ mab nemetañ Simão Vaz de Camões hag e bried Ana de Sá de Macedo. Pelec'h e oa ganet avat n'ouzer ket, petra bennak ma vez menegetLisbon, Coimbra, pe Alenquer aliezik, pe Constância ma voe savet un delwenn dezhañ.
E dud a oa eus Chaves, e hanternoz ar vro, e-kichen Galicia. E dad Simão Vaz a guitaas e diegezh da glask pividigezh da India, ha mervel a eure e Goa goude un toullad bloavezhioù. Addimeziñ a reas an in tañvez. E Coimbra en defe studiet. E 1553 e vefe lestret hag aet kuit betek Goa, en Indez, ma chomas betek 1569.

## Oberennoù
### Barzhoniezh

* 1595 - Amor é fogo que arde sem se ver
* 1595 - Eu cantarei o amor tão docemente
* 1595 - Verdes são os campos
* 1595 - Que me quereis, perpétuas saudades?
* 1595 - Sobolos rios que vão
* 1595 - Transforma-se o amador na cousa amada
* 1595 - Mudam-se os tempos, mudam-se as vontades
* 1595 - Quem diz que Amor é falso ou enganoso
* 1595 - Sete anos de pastor Jacob servia
* 1595 - Alma minha gentil, que te partiste

### Trajediennoù

* 1587 - El-Rei Seleuco
* 1587 - Auto de Filodemo
* 1587 - Anfitriões

## Notennoù

* ↑ The Lusiads (1800-1882). Kavet : 2013-08-31.

## Liammoù diavaez

* Oberennoù gant Luis de Camoes e Project Gutenberg
* Luis Vaz de Camões - Pennad an holloueziadur gatolik
* "Mudam-se os tempos, mudam-se as vontades", gant Luís de Camões, Um Poema por Semana (Programa de Poesia), gant Paula Moura Pinheiro, RTP, 2011
* Diwar-benn ar varzhoneg Pretidão de amor, kanet gant Zeca Afonso.
# Luísa Margarida de Barros Portugal

Luísa Margarida de Barros Portugal (13 a viz Ebrel 1816 — Bro-C'hall, miz Genver 1891), anvet diwezhatoc'h da gontez Barral ha markizez Monferrato, a oa un itron vrazilian a ouenn uhel. Kelennerez-ti e oa gant ar briñsez Isabel do Brasil hag he c'hoar Leopoldina, ha karet gant an impalaer Pedro II Brazil .

### He zud

Luísa a oa merc'h nemeti Domingos Borges de Barros, beskont Pedra Branca, politiker eus amzer an impalaer Pedro Iañ (ar primeiro reinado), ha d'e bried Maria do Carmo Gouveia Portugal. Abred e vevas etre Bro-C'hall ha Brazil. Dimezet e voe da Eugène de Barral, kont Barral, 4re markiz Montferrat, kar a-bell da Alexandre de Beauharnais, Beskont Beauharnais, pried kentañ Joséphine de Beauharnais, ac'h addimezas da Napoleone Buonaparte. Gant-se e oa kenderv (er pempet derez) da Impalaerez Brazil, Amélie von Leuchtenberg, eil pried Pedro Iañ Brazil, a deuas da vevañ da lez ar roue gall Loeiz-Fulup Iañ. Ur mab o doe, Horace Dominique, a zimezas da Maria Francisca de Paranaguá, merc'h da eil markiz Paranaguá.

## Lez Bro-C'hall

E Pariz e taremprede kont ha kontez Barral lez ar roue Loeiz-Fulup Iañ. Mignonez e teuas ar gontez da vezañ mignonez d'ar briñsez Francisca de Bragança, c'hoar da Pedro II, impalaer Brazil, ha pried priñs Joinville. Diwar-se e teuas ar gontez da vout itron a gompagnunezh gant ar briñsez.
E Brazil, goude ganet e verc'h henañ, ar briñsez Isabelle Brazil, e c'houlennas an impalaer Pedro II digant e vamm-gaer, an impalaerez Amélie von Leuchtenberg, kemer e karg deskadurezh e vugale. Nac'h a reas ar vamm-gaer avat, hag e c'hoar, priñsez Joinville, a alias he breur da reiñ ar garg-se d'he mignonez, ar gontez Barral. Goude hir varc'hata ec'h asantas ar gontez da zont d'ober war-dro kelenn merc'hed Pedro II. Ha hi da guitaat Bro-C'hall gant he mab, hep he fried avat, da vont da chom da Rio de Janeiro, e Brazil.

## Distro da Vrazil

Mont a reas ar gontez da chom en un ti feurmet ganti, rak dre ma oa mamm d'ur bugel n'halle ket tremen gant ur ranndi er Palez São Cristóvão. Anvet e voe da itron a gompagnunezh gant Teresa Cristina e Gwengolo 1855, daoust ma oa Josefina da Fonseca Costa an hini a oa gwir kompagnunez an impalaerez.
Klask a reas Luísa Margarida diazezañ hec'h aotrouniezh er palez, e-lec'h ma save bec'h en-dro d'ar galloud, ha gant-se e lakaas meur a gargad da gonnariñ. Ur bersonelezh kreñv, sur anezhi, youlek, ha trouzus he devoa, speredek e oa, desket mat, katolikez deol, ha kenedek. Mignonez e oa da speredoù kaer ha tud brudet ar mare, evel Franz Liszt pe ar c'hont Gobineau. Hanterourez e voe etre an impalaer ha meur a skrivagner pe brederour a eskemme Pedro II lizheroù e-lezizh ganto.
Desachet ganti e oa Pedro, ha mignonez tost d'an impalaer e teuas ar gontez da vezañ ha, hervez an darn vrasañ eus an istorourien gempred, serc'h dezhañ. Kenkent e savas bec'h entre an impalaerez Teresa Cristina hag ar gontez Barral.
Gant an nebeud a lizheroù a chom eus ar re zo bet skrivet gante entre an impalaer ha hi e c'haller krediñ ne oa nemet un darempred platonek entreze. A-benn ar fin, goude ma oa modern ha digor a spered, e oa marteze Luísa Margarida ur gatolikez sonn.
# Lwakeg

Ur rannyezh dinkek eus skourr ar yezhoù nilotek eo al lwakeg (luac) komzet e Soudan ar Su.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
* Yezhoù nilotek ar c'hornôg
# Lybiidae

Lybiidae :
| Lybius dubius, luc'hskeudennet e Zoo Denver (Colorado, Stadoù-Unanet Amerika). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lybiidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1985 gant an daou evnoniour stadunanat Charles Sibley (1917-1998) ha Jon Edward Ahlquist (1944-2020).
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a seizh genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Gymnobucco - Bonaparte, 1850 (4 spesad),
* Stactolaema - Marshall & Marshall, 1870 (4 spesad),
* Pogoniulus - Lafresnaye, 1842 (10 spesad),
* Buccanodon - G.R.Gray, 1855 (1 spesad),
* Tricholaema - Verreaux & Verreaux, 1855 (6 spesad),
* Lybius - Hermann, 1783 (12 spesad),
* Trachyphonus - Ranzani, 1821 (5 spesad).
O c'havout a reer holl en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Picidae: Woodpeckers Sibley & Ahlquist, 1985.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Piciformes/Lybiidae (lennet e-barzh d'ar 4 a viz Mezheven 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.