OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Troyes

Troyes :
| Plasenn an ti-kêr. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Aube (prefeti) |
| Arondisamant | Troyes (pennlec'h) |
| Kanton | Pennlec'h pemp kanton : Troyes-1, 2, 3, 4, 5 |
| Kod kumun | 10387 |
| Kod post | 10000 |
| Maer Amzer gefridi | François Baroin (LR) 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Grand Troyes |
| Lec'hienn web | ville-troyes.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 62 597 ann. (2020) |
| Stankter | 4 742 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 118 m bihanañ 100 m — brasañ 126 m |
| Gorread | 13,2 km² |
| kemmañ |
Troyes (distaget: [tʁwa]) eo pennlec'h departamant gall an Aube. Er Grennamzer e oa kêr-benn kontelezh Champagn.

## Douaroniezh

War lez ar stêr Saena emañ Troyes.

## Anv
### Stummoù skrivet

* Augustobona (Ptolemaios, II, 8, 10; Taolenn Peuntinger)
* Tricassis (It. Ant. 381, 383)
* Tricasini (Amm. Marcell., Historia, XV, 11, 12)
* Civitas Tricassium, pe Tricassinorum (Not. Gall. IV, 6)
* Trecas Campaniae (HF, VII, 13)
* Tricassinorum Urbs (E.63)
* Tricassinorum Campaniae Urbs (F.66)
* Trecas (Kronikenn Fredegarius)
* Tricas, pe Trecas (pezhioù moneiz)

### Gerdarzh

* Augustobona ː diwar Augustus, an impalaer kentañ Roma, ha bona = diazez;
* Tricassis ː diwar anv an drevadenn galian

## Istor

Augustobonna, evel a ziskouez an anv, a zo bet war a seblant savet da vare an impalaer Octavius Augustus.
Lakaet e-barzh rannvro Lugdunensis, kêrbenn Lyon; hag er fin ar IVt kantved, e-barzh rannvro Lugdunensis Tertia, kêrbenn Sens.

## Monumantoù ha traoù heverk

Straedoù krennamzerel zo e kreiz-kêr. Mennegomp ivez an Iliz-veur, an ti-kêr hag Ostel al Leon du.

## Tud

Sant Loup, eskop.

### Tud ganet eno

* Édouard Herriot (1872-1957), politikour,
* Jean Tirole (g. e 1953), armerzhour, Priz Nobel an ekonomiezh e 2014.

## Touristerezh

Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

## Boued

Brudet eo anduilhig Troyes.

## Gevelliñ

* Alkmaar (Izelvroioù) abaoe 1958
* Brescia (Italia) abaoe 2016
* Chesterfield (Bro-Saoz) abaoe 1973
* Darmstadt (Alamagn) abaoe 1958
* Tournai (Belgia) abaoe 1951
* Zielona Góra (Polonia) abaoe 1970

## Sportoù

* ES Troyes AC, skipailh mell-droad

## Levrlennadur

* Pietri Luce ː Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. VIII. Province ecclésiastique de Sens (Lugdunensis Senonia). De Boccard. Paris. 1992

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel an ti-kêr

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Truccazzano

Truccazzano a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Trugon terrestris

Trugon terrestris :
| Trugon terrestris, tresadenn gant John Gould. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Columbiformes |
| Kerentiad : | Columbidae |
| Genad : | Trugon |
| Anv skiantel ||
| Trugon terrestris G.R.Gray, 1849 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Trugon terrestris a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae. Ar spesad nemetañ er genad Trugon an hini eo.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* Trugon terrestris leucopareia, e kreisteiz Ginea Nevez (eus stêr Setekwa da vBae Milne),
* Trugon terrestris mayri, e hanternoz-kreiz Ginea Nevez (eus stêr vMamberamo da vBae Humboldt),
* Trugon terrestris terrestris, eus Salawati ha gwalarn Ginea Nevez da vBae Geelvink ha Bae Etna.

## Liammoù diavaez

* Trugon terrestris war al lec'hienn BirdLife International.
* Trugon terrestris war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ G.R.Gray, 1849.
* ↑ Trugon terrestris war al lec'hienn Avibase.
# Trujillanos

Trujillanos zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura.
# Troy

Troy (stumm saoznekaet Troia) eo anv ar blanedenn ijinet a c’hoarvez warni an heuliad bannoù-treset senarizet gant Christophe Arleston, ha treset gant Didier Tarquin (Lanfeust de Troy, Lanfeust des Étoiles, Gnomes de Troy), Jean-Louis Mourrier (Trolls de Troy) ha Ciro Tota (Les Conquérants de Troy), embannet gant éditions Soleil. Kaoz zo anezhi ivez e-barzh an teir rann eus L'Encyclopédie Anarchique du Monde de Troy hag e-barzh al levr Jeu d'aventure de Lanfeust et du monde Troy.
An Dud hag an Drolled eo annezidi bennañ Troy.
Dibar eo an Dud war ar blanedenn-se rak pep hini anezhe 'neus ur galloud hud dezhañ e-unan, talvoudus pe get. Da skouer : sevel un neñvad kelion pe luziañ ar blev.
Mammenn an hudouriezh war ar blanedenn-mañ zo ul loen burzhudus hag a vez graet ar Magohamoth dioutañ.

## Diverradennoù an heuliadoù

* Les Conquérants de Troy : Kontet e vez en heuliad-mañ penaos eo bet trevadennet Troy dre heg.
* Trolls de Troy : Kontet e vez en heuliad-mañ troioù-kaer ur familh trollat en ur c’houlz ma oa stank c’hoazh an Drolled. 200 vloaz a-raok kelc’hiad "Lanfeust de Troy" e tremen an heuliad-mañ.
* Gnomes de Troy : Kontet e vez en heuliad-mañ bugaleaj Lanfeust dre un nebeud fentigelloù.
* Lanfeust de Troy : Kontet e vez en heuliad(-tarzh)-mañ istor un deskard gov (Lanfeust) un tammig eeunik hag a zo o vont d’ober anaoudegezh er galloud hud diharz dre stekiñ ouzh un ivorenn deus ar Magohamoth.
* Lanfeust des Étoiles : Diouzhtu war-lerc’h "Lanfeust de Troy" e teu an heuliad-mañ. Hag-eñ ne dremen ket an traoù war dTroy e vez moaien da serriñ ennañ un nebeud titouroù diwar-benn bed Troy (orin anv Troy, orin ar Magohamoth, ha traoù).

## Da welet ivez

* Hollved Troy, hollved faltazius.
* Daveoù Troy, al lies daveoù zo e-barzh heuliad Troy.
# Truden im Naturpark

Truden im Naturpark zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
# True Beauty

True Beauty (koreaneg 여신강림, Yeosin-gangnim) zo ur stirad skinwel eus Sukorea, produet ha skignet gant tvN.

## Aktored

* Moon Ga-young - Lim Ju-kyung
* Cha Eun-woo - Lee Su-ho
* Hwang In-youp - Han Seo-jun
* Park Yoo-na - Kang Su-jin
# Zestoa

Zestoa (anv ofisiel euskarek, Cestona e spagnoleg), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
# Zeta (lizherenn)

C’hwec’hvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo ‘’’zeta’’’ ζήτα (Ζ, ζ) hag a dalvez 7 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Ne glot ket an niver ma ra dave outañ al lizherenn-mañ gant he renk el lizherenneg peogwir e vez lakaet er c'hwec'hvet renk el lizherenneg bremañ p'eo manet dizimplij digamma.
Ne oa ket bet diorroet al lizherenn-mañ diwar stumm ul lizherenn fenisek, hag anvet e oa bet o heuliañ skouer al lizherennoù eta ha theta.
Distaget e vez LFE [zd] pe [dz] e gresianeg klasel ha [z] e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek zayin . War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin Z ha kirillek З ([z]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
* Treuzlizherennadur gresianek
# Zevio

Zevio zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
# Zeynep

Zeynep zo un anv-plac'h turkek, deveret eus an anv arabek Zaynab (زينب).

## Tud

* Zeynep Değirmencioğlu, aktourez turk (g. 1954)
* Zeynep Dizdar, kanerez turk
* Zeynep Üçbaşaran, pianoourez turk
* Zeynep Eronat, aktourez turk (g. 1963)
# Zevouloun

Hervez Levr ar C'heneliezh (Gn 30,19-20) e voe Zevouloun, ar c'hwec'hvet mab ganet gant Lea da Yaakov. Hendad meuriad Zevouloun e voe.(so Ni 1,30)
# Zezé Di Camargo

Mirosmar José de Camargo, anavezetoc'h evel Zezé Di Camargo, ganet e Pirenópolis (stad Goiás) d'ar 17 a viz Eost 1962, zo ur c'haner brazilian hag a gan en daouad Zezé di Camargo & Luciano. Ouzhpenn kanañ gant e gomper Luciano e sav sonioù en doare sertaneja evit tud all evel Leandro & Leonardo ha re all.
Tri bugel en deus, hag unan anezho, Wanessa, zo kanerez.

## Film

Em 2005 e voe kontet istor e vuhez ha hini e labour en daouad Zezé di Camargo & Luciano er film Dois Filhos de Francisco, gwelet gant ouzhpenn 5 milion a dud er bloavezh-se.
# Zapardiel de la Ribera

Zapardiel de la Ribera zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Zapardiel

Ar Río Zapardiel zo ur stêr hag a red a-hed 105,10 km e Kastilha, e Spagn, hag a zo adstêr d'an Douro.

## Adstêrioù

* Ar Valtodano,
* Kember ar Río Viejo hag ar Río Zapardiel
* E Medina del Campo : leun-barr e naoz (Kerzu 1997)
* Eno e miz Genver 2006 : aet da hesk
* Ar Valtodano, unan eus adstêrioù ar Zapardiel.

## Lec'hanvadurezh

-e proviñs Valladolid:
* Muriel de Zapardiel
* Salvador de Zapardiel
-e proviñs Ávila:
* Bercial de Zapardiel
* Bernuy-Zapardiel
* Castellanos de Zapardiel
* San Esteban de Zapardiel
* Zapardiel de la Cañada
* Zapardiel de la Ribera
# Zapardiel de la Cañada

Zapardiel de la Cañada zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Zapopan

Zapopan a zo ur gêr vras e kreiz Mec'hiko, e stad Jalisco. Poblet e oa gant tro-dro 1 156 000 a dud e 2005.
# Zapotekeg Aloápam

Ur rannyezh zapotekek eo zapotekeg Aloápam eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 2.100 den (2004) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez

* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù zapotekek
# Zapoteked

Ar Zapoteked zo ur bobl greizamerikan eus Mec'hiko hag a vev e stad Oaxaca dreist-holl. Emaint hiziv etre 800 000 hag ur milion ha kalz anezho a zo zapotegerien unyezhek (pe en unan eus an 60 rannyezh). Amezeien int d'ar Vixteked, hag emañ o div yezh er skourr otomangek.

## Pennad kar

* Zapotekeg
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Zapotekeg

Ur yezh otek-mangeek eus skourr ar yezhoù zapotekek eo ar zapotekeg (zapotec) a vez komzet gant ar Zapoteked. Hiziv an deiz e soñjer e vefe war-dro un hanter milion a zapotegerien a-vihan. Emañ ar pep brasañ anezhe o chom e Stad Oaxaca e Mec'hiko. Kavout a reer strolladoù zapotegerien ivez er stadoù amezek Puebla, ha Guerrero. Da-heul an divroerezh e kaver un niver bras a zapotegerien o chom er Stadoù-Unanet, e Stad Kalifornia dreist-holl. Hogozik 60 rannyezh disheñvel ez euz, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet.
| Zapotekeg Sierra de Juárez Zapotekeg San Juan Guelavía Zapotekeg Ocotlán Zapotekeg Cajonos Zapotekeg Yareni Zapotekeg Ayoquesco Zapotekeg Isthmus Zapotekeg Miahuatlán Zapotekeg Ozolotepec Zapotekeg Aloápam Zapotekeg Rincón Zapotekeg Santo Domingo Albarradas Zapotekeg Tabaa Zapotekeg Yatzachi Zapotekeg Mitla Zapotekeg Xadani Zapotekeg Coatecas Altas Zapotekeg Asunción Mixtepec Zapotekeg Lachiguiri Zapotekeg Yautepec Zapotekeg Choapan | Zapotekeg Southeastern Ixtlán Zapotekeg Petapa Zapotekeg San Pedro Quiatoni Zapotekeg Guevea de Humboldt Zapotekeg Totomachapan Zapotekeg Santa María Quiegolani Zapotekeg Quiavicuzas Zapotekeg Tlacolulita Zapotekeg Lachixío Zapotekeg Mixtepec Zapotekeg Santa Inés Yatzechi Zapotekeg Amatlán Zapotekeg El Alto Zapotekeg Zoogocho Zapotekeg Santiago Zapotekeg Coatlán Zapotekeg San Vicente Coatlán Zapotekeg Yalálag Zapotekeg Chichicapan Zapotekeg Zaniza Zapotekeg San Baltazar Loxicha | Zapotekeg Mazaltepec Zapotekeg Texmelucan Zapotekeg Su Rincon Zapotekeg Lachirioag Zapotekeg Elotepec Zapotekeg Xanaguía Zapotekeg Santiago Lapaguía Zapotekeg San Agustín Mixtepec Zapotekeg Santa Catarina Albarradas Zapotekeg Loxicha Zapotekeg Quioquitani-Quierí Zapotekeg Tilquiapan Zapotekeg Tejalapan Zapotekeg Güilá Zapotekeg Zaachila Zapotekeg Yatee |

## Liammoù diavaez

* Geriadur spagnoleg-Zapotekeg "Xhon", e lec'hienn AULEX (Mec'hiko)
* Geriadur enlinenn kastilhaneg-Zapotegeg, Geriaoueg Zapotekeg "didxazá"-spagnoleg ha testennoù divyezhek, e lec'hienn Biyubi (Mec'hiko)

## Gwelet ivez

* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù zapotekek
* Porched ar yezhoù hag ar skriturioùAdkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.
# Zaozoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù loloek direnk eo ar zaozoueg (zauzou, rourou pe jaojo) komzet gant tro-dro da 1.500 a dud (1990) e gwalarn Yunnan e Sina.
Ur yezh c'hwec'h tonenn eo.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù loloek
# Zapateado

Ar zapateado zo un dañs spagnol, en 6/8, mibin ha birvidik, graet evit diskouez oueskded hag ampartiz treid an dañser a strak e dreid ouzh an douar, pe gentoc'h e seulioù (taconeado).
Dont a ra ar zapateado eus folklor Andalouzia, ha deuet eo er sonerezh klasel dre ar biolonour Pablo de Sarasate.
Paco de Lucía ivez en deus savet tonioù d'ober ar zapateado.
# Tierniezh Xin

An Dierniezh Xin (Sinaeg 新朝 ; pinyin: Xīn Cháo) a oa un dierniezh sinaat a badas eus 9 da 23; Un impalaer hepken a oa ennañ Wang Mang (王莽). Goude e varv e keremeras ar galloud ardarre an dierniezh Han.
# Tierniezh Teodosius

Bet eo Teodosius Iañ an Impalaer diwezhañ en deus renet war an Impalaeriezh roman unanet. Merkañ a ra emgann Andrinopolis m'eo marvet e ziaraogad Valens e 378 deroù berzh milourel ar varc'hegiezh, a vo arouez teknikoù milourel ar Grennamzer. War-lerc'h Teodosius e voe rannet an Impalaeriezh e div lodenn : Honorius a gemeras penn Impalaeriezh roman ar C'hornôg tra ma yeas Arcadius, mab Teodosius e penn Impalaeriezh roman ar Reter, anvet ivez Impalaeriezh vizantat.

## Tierniezh Teodosius

* Valens, (328-378), bet o ren eus 364 da 378
* Teodosius Iañ Veur, (346-395), bet o ren eus 379 da 395
* Arcadius, (377-408), bet o ren eus 395 da 408
* Teodosius II, (401-450), bet o ren eus 408 da 450
* Markian, (392-457), bet o ren eus 450 da 457
* Leon Iañ Veur, (401-474), bet o ren eus 457 da 474
* Leon II, (467-474), bet o ren e 474
* Zenon Iañ Tarasius, (425-491), bet o ren eus 474 da 491
** Basiliskos (impalaer keveler), (-476), bet o ren eus 475 da 476
* Anastaz Iañ, (430-518), bet o ren eus 491 da 518

## Gwelet ivez

* Roll an Impalaerien roman
# Tierniezh al Liang Diwezhat

Tiernelezh al Liang Diwezhat (Sinaeg 後梁) a zo unan eus ar Pemp Tierniezh a renas norzh Sina e-pad marevezh 5 Tierniezh & 10 Rouantelezh. Diazezet gant Zhu Wen goude m'en-doa rediet an impalaer Tang diwezhañ da reiñ e zilez ha padout a reas betek 923 pa voe distrujet gant an Tang Diwezhat.

## Krouidigezh

Kevreiñ en-doa graet Zhu Wen gant unan eus letananted Huang Chao. Kemer a reas soudarded wellañ Huang hag en em staliañ a reas e Kaifeng a renas evel un tiern a vrezel. E 904 e kontrole an div gêrbenn Chang'an ha Luoyang. Muntrañ a reas an impalaer Zhaozong hag e 907 e kasas kuit an impalaer Tang diwezhañ Ai Di.
E 908 en em embannas impalaer al Liang Diwezhat e Kaifeng e 907.

## Tachenn

Derc'hel a rae al Liang Diwezhat darn vrasañ norzh Sina daoust ma chome un darn vras eus Shaanxi (dalc'het gant Qi), Hebei (kontrolet gant Yan ha Shanxi (dindan zalc'h an Shatuo) er-maez e c'halloud.

## Fin an diernelezh

Fall e oa darempredoù al Liang Diwezhat gant ar Shatuo, abalamour d'an tabut etre Zhu Quanzong ha Li Keyong. Goude marv Li Keyong e astenn e vab Li Cunxu e stad. Barrek e voe da zistruj al Liang Diwezhat e 923 ha diazeziñ a reas an Tang Diwezhat.

## Impalaerien al Liang Diwezhat

| Temple names | Anv ofisiels | Anv familh and Rak anv | Ren | Marevezh |
| Taìzǔ (太祖) | Xiànwǔ (獻武) | Zhū Wēn (朱溫) | 907-912 | Kaīpíng (開平) 907-911 Qiánhuà (乾化) 911-912 |
| | | Zhu Yougui 朱友珪 | 912-913 | Qiánhuà (乾化) 912-913 Fengli 913 |
| Did not exist | Mòdì (末帝) | Zhū Zhèn (朱瑱) | 913-923 | Qiánhuà (乾化) 913-915 Zhēnmíng (貞明) 915-921 Lóngdé (龍德) 921-923 |

## Daveoù

* Mote, F.W. (1999). Imperial China: 900-1800.
# Tierniezh Xia

An Dierniezh Xia (sinaeg 夏朝) a zo an diernezh gentañ livet e testennoù istorel sinat evel Shiji pe danevelloù-bloaz bambou. Gant Yu Meur e vefe bet savet. Hervez ar gronologiezh hengounel savet diwar jedoù Liu Xin o defe renet ar Xia eus 2070 kent J-K betek 1600 kent J-K met hervez an hini diazezet war danevelloù-bloaz bambouz o-defe renet etre 2100 kt J-K ha 1600 kt J-K. Heuliañ a rafent An Tri Enorus hag ar Pemp Impalaer ha heuliet e oant bet gant an Dierniezh Shang.

## Levradur

* Deady, Kathleen W. and Dubois, Muriel L., Ancient China. Mankato, MN: Capstone Press, 2004.
* Lee Yuan-Yuan and Shen, Sinyan. Chinese Musical Instruments (Chinese Music Monograph Series). 1999. Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464-03-9
* Allan, Sarah (1991), The Shape of the Turtle: Myth, Art and Cosmos in Early China (S U N Y Series in Chinese Philosophy and Culture). State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-0459-1
* Allan, Sarah, Erlitou and the Formation of Chinese Civilization: Toward a New Paradigm, The Journal of Asian Studies, 66:461-496 Cambridge University Press, 2007
* Liu, L. & Xiu, H., Rethinking Erlitou: legend, history and Chinese archaeology, Antiquity, Volume: 81 Number: 314 Page: 886–901, 2007
# Tierniezh Zhou

Tierniezh Zhou (Sinaeg 周朝) a oa an eil tierniezh istorel en Istor Sina. Heuliañ a reas an Dierniezh Shang he doa faezhet en Emgann Muye hag kemeret e voe e lec'h gant an Dierniezh Qin. Eus an holl dierniezhoù eus Sina eo an hini a badas hirañ, hag-eñv ne zalc'has tout ar vro en un doare gwir nemet dindan ren Zhou ar C'hornôk.

## Daveoù

* Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James B. Palais (2006). East Asia: A Cultural, Social, and Political History. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
* Lee, Yuan-Yuan and Shen, Sinyan. (1999). Chinese Musical Instruments (Chinese Music Monograph Series). Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464-03-9
* Shen, Sinyan (1987), Acoustics of Ancient Chinese Bells, Scientific American, 256, 94.
* Sun, Yan. 2006. "Cultural and Political Control in North China: Style and Use of the Bronzes of Yan at Liulihe during the Early Western Zhou." In: Contact and Exchange in the Ancient World. Edited by Victor H. Mair. University of Hawai'i Press, Honolulu. Pages 215-237. ISBN 9780824828844; ISBN 0-8248-2884-4.
* Feng, Li. 2006. Landscape and Power in Early China: The Crisis and Fall of the Western Zhou 1045-771 BC
* Schirokauer & Brown 2006. "A Brief history of Chinese civilization: second edition" Wadsworth, a division of Thomson Learning, pp.25-47
* Leeman, Bernard. 2005.Queen of Sheba and Biblical Scholarship. Queensland Academic Press Australia. ISBN 0-9758022-0-8
# Tierniezh ar Btolemeed

Tierniezh ar Btolemeed, (henc'hresianeg : Πτολεμαῖοι, anvet ivez a-wezhioù al Lagided, eus an henc'hresianeg : Λαγίδαι, diwar anv tad Ptolemaios I$^{añ}$, Lagus) a oa un dierniezh rouanez c'hresian$^,$$^,$$^,$ a rene war impalaeriezh Henegipt e-pad ar prantad hellenistek. 275 vloaz e padas o zierniezh, eus 305 kent JK da 30 kent JK. An 32vet ha diwezhañ tierniezh eus Henegipt e oa
Ptolemaios, unan eus ar seizh "somatofilakes" (gwarded-korf) a oa jeneraled ha kannaded Aleksandr veur, a oa anvet satrap Egipt goude marv Aleksandr e 323 kent JK. E 305 kent JK, e kurunas anezhañ e-unan Roue, dindan an anv a Btoleme I$^{añ}$, lesanvet diwezhatoc'h "Soter" (savetaer). Degemeret e oa buan ar Btolemeed evel warlerc'hidi ar faraoned. Ren a reas an dierniezh war Egipt betek aloubadeg ar Romaned e 30 kent JK.
Kemeret e oa an anv Ptolemaios gant renerien val an dierniezh. Ar rouanezed, a oa lod anezhe c'hoarezed o fried, diouzh giz Faraoned Henegipt, a veze anvet da gustum Kleopatra, Arsinoe pe Berenis. An hini vrudetañ eus an dierniezh eo an diwezhañ rouanez, Kleopatra VII, anavet evit he ferzh er brezel etre Julius Caesar ha Pompeius, ha diwezhatoc'h etre Octavius ha Marcus Antonius. En em lazhañ a reas pa oa aloubet he bro gant ar Romaned.

## Anv en Egipteg

| Kartouchenn egipteg ar Btolemeed: | P T U L M Y S |

## Notennoù

* ↑ Cleopatra: A Sourcebook (Oklahoma Series in Classical Culture) gant Prudence J. Jones, p 14, “They were members of the Ptolemaic dynasty of Macedonian Greeks, who ruled Egypt after the death of its conqueror, Alexander the Great.”
* ↑ Women in Hellenistic Egypt gant Sarah B. Pomeroy, p 16 : “while Ptolemaic Egypt was a monarchy with a Greek ruling class."
* ↑ the Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. “,Cleopatra VII was born to Ptolemy XII Auletes (80–57 BCE, ruled 55–51 BCE) and Cleopatra, both parents being Macedonian Greeks.
* ↑ Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt gant Kathryn Bard p 488 : “ Ptolemaic kings were still crowned at Memphis and the city was popularly regarded as the Egyptian rival to Alexandria, founded by the Macedonian Greeks.” ; P 687” During the Ptolemaic period, when Egypt was governed by rulers of Greek descent…”
# Tierniezhioù ar su hag an norzh

Marevezh Tierniezhioù ar Su hag an Norzh (Sinaeg 南北朝) a zo ur prantad a vrezel diabarzh hag a zisrannadur en Istor Sina a badas eus kouezh Tierniezh Jin ha krouidigezh Tierniezh Sui.

## Daveoù

* Graff, David A., Medieval Chinese Warfare, 300-900. ISBN 0-415-23954-0
* Ebrey, Walthall, & Palais (2006). East Asia: A Cultural, Social, and Political History. Boston: Houghton Mifflin Company.
* Miller, Roy Andrew (1959): Accounts of Western Nations in the History of the Northern Chou Dynasty. University of California Press.
* Wright, Arthur F. (1959). Buddhism in Chinese History. Stanford: Stanford University Press.
# Touseg-broen

Touseg-broen :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Anura |
| Kerentiad : | Bufonidae |
| Genad : | Epidalea |
| Anv skiantel ||
| Epidalea calamita Laurenti, 1768 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An touseg-broen (Epidalea calamita, bet Bufo calamita) zo un divelfenneg besk a vev en Europa.
# Toussaint-Guillaume Picquet de La Motte

Toussaint-Guillaume Picquet de La Motte pe La Motte Picquet c'hoazh, bet ganet e Roazhon (Il-ha-Gwilun a-vremañ, Breizh) d'ar 1añ a viz Du 1720 hag aet da Anaon e Brest (Penn-ar-Bed, Breizh) d'an 10 a viz Mezheven 1791, a oa un ofiser a vor er morlu gall.
A-hed ur vicher hag a badas ouzhpenn hanter-kant vloaz (1735-1787) e kemeras perzh e meur a vrezeliadenn, Brezel Hêrezh Aostria (1740-1748), ar Brezel Seizh Vloaz (1756-1763), Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet (1775-1783) en o zouez (Emgann war vor Eusa d'ar 27 a viz Gouere 1778 ouzh ar morlu saoz peurgetket).
E miz Genver 1782 e voe anvet da letanant-jeneral morluioù Rouantelezh Bro-C'hall.
# Toussaint Rallier du Baty

Toussaint-François Rallier du Baty a oa bet ganet e Roazhon d’ar 1añ a viz Eost 1665.
E 1695 en devoa paeet e garg a vaer Kêr-Roazhon. Pa oa bet skarzhet an ofis-mañ e 1717 e oa bet dilennet da brokulor-sindig hag adkemer a reas e garg a vaer d’ar 1añ a viz Genver betek 1724. Skarzhet e ofis adarre e oa bet addilennet da brokulor-sindig ha da vaer c’hoazh betek e varv. E-pad e respetad an hini eo en devoa tarzhet Tan-gwall bras Roazhon e 1720 (23-29 a viz Kerzu).
Aet e oa bet da Anaon d’ar 25 a viz Meurzh 1734 e Roazhon. Dalc’het e oa bet e obidoù war un ton bras abalamour d’an emroüsted en devoa diskouezet d’e velestridi a-hed 39 bloavezh e garg (ar prantad hirañ evit ur maer e Roazhon). Roet e oa bet e anv d’ur blasenn ha d’ur straed e Roazhon.
# Tourz (steredeg)

An Tourz (Aries, berraet en Ari) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh. Unan eus steredegoù ar Zodiak eo.
# Touseg kornek Amazonia

Touseg kornek Amazonia :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Anura |
| Kerentiad : | Leptodactylidae |
| Genad : | Ceratophrys |
| Anv skiantel ||
| Ceratophrys cornuta Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Touseg kornek Amazonia (Ceratophrys cornuta) zo un divelfenneg besk a vev e norzh Suamerika. Un touseg bras eo (etre 7 ha 15 cm), gant ur c'horf ront, izili berr, dent lemm ha kerniel a-us an daoulagad.
Goude ar speriañ e lak etre 3 ha 25 devezh d'an ûioù (etre 300 ha 600 anezhe) da dinodiñ. Da 3 miz e c'hoarvez metamorfozenn ar penndolog. Oberiant eo diouzh an noz kuit da c'houzañv re rak tommder an deiz. Evit preizhata ec'h a da guzh dindan an delioù gant e benn o tibaseal. Gortoz a ra neuze e tremenfe ur preizh evit tagañ. Debriñ a ra logod, pesked, penndologed, tousegi bihanoc'h egetañ. Bevañ a ra en e-unan hag ar par a c'hell bezañ feuls evit difenn e diriad.