# Fermiom

Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo ar fermiom ; Fm eo e arouez kimiek, 100 e niver atomek ha 257,095 e dolz atomek. An daouzekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.

## Istor

D'an 11 a viz Du 1952 e lakaas Stadoù-Unanet Amerika ar c'hentañ bombezenn gwrezderc'hanel da darzhañ war atoll Enewetak en Inizi Marshall. Darbodoù a voe dastumet war un atoll amezek ha kaset da Skol-veur Kalifornia e Berkeley evit ma vijent dielfennet, ar pezh a voe graet gant Gregory R. Choppin, Albert Ghiorso, Bernard Harvey ha Stanley Thompson. Ken bras e oa bet an niver a neutronoù o skinata an atomoù uraniom-238 ma voe tapet lod anezho ha ma voe ganet elfennoù kimiek, eus $_{96}$Cf betek $_{99}$Es hag izotop 255 an elfenn 100. An einsteiniom a voe kavet da gentañ, e miz Kerzu 1952. Darbodoù all a voe kaset da Verkeley, hag e 1953 e voe dizoloet an elfenn 100. Berzet e voe an dizoloadenn gant gouarnamant S.U.A. betek 1955 en abeg d'ar Brezel Yen, met treiñ diwar ar bec'h a reas Berkeley dre gendelc'her da labourat diwar plutoniom-239, hag e 1954 ez embannjont disoc'hoù o labourioù nann-stadel. D'an 18 a viz Mae 1954 ez embannas ur skipailh svedat eus Ensavadur Nobel evit ar Fizik e Stockholm en doa kevanaozet izotop 250 an elfenn 100 dre skinata U-238 gant ionoù oksigen en ur c'hiklotron, met e dibenn ar bloavezh 1954 e voe anzavet skipailh Berkeley evel dizoloer kentañ : dezhañ da envel an elfenn 100, a voe anvet fermium en enor d'ar fizikour italian Enrico Fermi, aet d'an anaon d'an 28 a viz Du 1954.

## Perzhioù

Ken nebeut a fermiom a vez kenderc'het, ken berr eo e hanter-vuhez ha ken skinoberiek eo ma ne c'haller nemet diouganañ e berzhioù fizikel dre e lec'h e taolenn an elfennoù kimiek. Biskoazh n'eur deuet a-benn d'e welet en e stumm metalek.

### Kimiek

Betek gouzout hiroc'h emañ perzhioù kimiek ar fermiom ar re a zo gortozet diouzh e lec'h e taolenn an elfennoù kimiek.

### Izotopoù

Naontek izotop ha tri izomer derc'hanel zo anavezet, eus $^{242}$Fm betek $^{260}$Fm. Fermiom-257 eo an hini stabilañ, gant un hanter-vuhez a 100,5 devezh.
Izotopoù stabilañ ar fermiom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanidigezh |
| $^{252}$Fm | kevanaozet | 25,29 eurvezh | α → $^{248}$Cf |
| $^{253}$Fm | kevanaozet | 3 devezh | e → $^{253}$Es |
| $^{253}$Fm | kevanaozet | 3 devezh | α → $^{249}$Cf |
| $^{255}$Fm | kevanaozet | 20,07 eurvezh | α → $^{251}$Cf |
| $^{257}$Fm | kevanaozet | 100,5 devezh | α → $^{253}$Cf |

## Kenderc'hadur

Dre skinata aktinidoù skañvoc'h gant neutronoù e kenderc'her fermiom ; dazgwereder derc'hanel Oak Ridge, Tennessee zo gouestlet da gevanaozadur elfennoù pounneroc'h eget $_{96}$Cm. En Oak Ridge, ~10 g a guriom skinataet a ro ~0,1 g a galiforniom $^{249}$Cf, ~0,001 g (1 mg) a verkeliom $^{249}$Bk hag a einsteiniom (Es-249, Es-250, Es-251 hag Es-252) kent reiñ ~0,000000000001 g (10$^{−12}$ g, 1pg) a fermiom.

## Arver

Hini ebet, war-bouez an enklaskoù skiantel a-benn kenderc'hañ elfennoù kimiek all.

## Notennoù

* ↑ GHIORSO Alberet, Einsteinium and Fermium, 2003, American Chemical Society(en) Liamm oberiant 17 MEU 13
* ↑ Physical Review Online Archive (PROLA) (en) Liamm (skin)oberiant 17 MEU 13
* ↑ THOMPSON & HARVEY & CHOPPIN & SEABORG, Chemical Properties of Elements 99 and 100, Journal of the American Chemical Society, 12/1954, pp. 6229-6236 (en) Liamm oberiant 17 MEU 13
* ↑ GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements

## Daveennoù

* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008, ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006, ISBN 978-2-901383-64-2
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005, ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002, ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996, ISBN 978-2-901383-14-7
* GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 (en)
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007, ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Chemistry, McGraw-Hill Professional, 2004, ISBN 978-0-07-143953-4 (en)
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996, ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* The Merck Index - An Encyclopædia of Chemicals, Drugs and Biologicals, Merck Manuals, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1 (en)

## Liammoù diavaez

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* Los Alamos National Laboratory (en) Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* National Nuclear Data Center (NNDC) (en) Liamm (skin)oberiant 13 MEU 2013
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford