OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Domitília de Castro e Canto Melo

Domitília de Castro e Canto Melo (São Paulo, 1797 — São Paulo, 1867) a oa ur varkizez vrazilian, serc'h d'an Impalaer Pedro Iañ Brazil. He c'hoar Maria Benedita de Castro Canto e Melo‎ a voe serc'h dezhañ ivez.

## He buhez

merc'h e oa da João de Castro do Canto e Melo, kentaén beskont Castro, ha da Escolástica Bonifácia de Oliveira Toledo Ribas, eus São Paulo.

## Eured kentañ

E miz genver 1813 e oa Domitília en he 15 vloaz pa voe dimezet da Felício Pinto Coelho de Mendonça (1789–1833), un den feuls anezhaén, ha torret e voe an dimeziñ e 1824.
Tri bugel he doe: Francisca, Felício ha João.

## He bugale

* ur mab (1823), ganet marv;
* Isabel Maria de Alcântara Brasileira (1824–1898), dugez Goiás, dimezet da Ernesto José João Fischler von Treuberg, kont Treuberg;
* Pedro de Alcântara Brasileiro (1825–1826);
* Maria Isabel de Alcântara Brasileira (1827–1828), dugez Ceará;
* Maria Isabel II Alcântara Brasileira (1830–1896), dimezet da Pedro Caldeira Brant, kont Iguaçu.

## Levrlennadur

* DIAS, Demosthenes de Oliveira. O Solar da marquesa de Santos. Rio de Janeiro: Carlos Ribeiro, 1972.
* RANGEL, Alberto. Dom Pedro Primeiro e a marquesa de Santos. Tours: Arrault e Companhia, 1928. 2ªed.
* RANGEL, Alberto (notas); ARAÚJO, Emanuel (coord.). Cartas de D. Pedro I à marquesa de Santos. São Paulo: Editora Nova Fronteira, 1984.
* REZZUTTI, Paulo. Titília e o Demonão. Cartas inéditas de D. Pedro I à marquesa de Santos. São Paulo: geração Editorial, 2011.
# Gwaz vailh vihan

Gwaz vailh vihan :
| Ur waz vailh vihan. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anser |
| Anv skiantel ||
| Anser erythropus (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar waz vailh vihan (liester : gwazi bailh bihan) a zo un evn palvezek, Anser erythropus an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous e taiga ha toudra hanternoz Eurazia ha nijal a ra da Europa ar Su, India pe Sina da c'hoañviñ.

## Liamm diavaez

* (en) Fichenn eus Birdlife

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Anser erythropus war al lec'hienn Avibase.
# Gwaz Orinoko

Gwaz Orinoko :
| Ur waz Orinoko. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Neochen |
| Anv skiantel ||
| Neochen jubata (Spix, 1825) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar waz Orinoko a zo un evn palvezek, Neochen jubata an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Neochen.

## Annez

Bevañ a ra al labous e Suamerika.
# Gwaz Ross

Gwaz Ross :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anser |
| Anv skiantel ||
| Anser rossii (Cassin, 1861) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwaz Ross (Anser rossii pe Chen rossii) a zo un evn palvezek.

## Annez

Bevañ a ra al labous war aodoù hanternoz Kanada.

## Liammoù diavaez

* (en) Anser rossii war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Anser rossii war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis ar Brezhoneg.
* ↑ Anser rossii war al lec'hienn Avibase.
# Gwaz an toundra

Gwaz an toundra :
| Ur waz an toundra. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anser |
| Anv skiantel ||
| Anser serrirostris Gould, 1852 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwaz an toundra a zo un evn palvezek, Anser serrirostris an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* Anser serrirostris serrirostris, en toundra biz Siberia,
* Anser serrirostris rossicus, en toundra hanternoz Rusia ha gwalarn Siberia.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Anser serrirostris war al lec'hienn Avibase.
# Gwaz vailh

Gwaz vailh :
| Ur waz vailh. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anser |
| Anv skiantel ||
| Anser albifrons (Scopoli, 1769) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar waz vailh (liester : gwazi bailh) a zo ur spesad gwazi, Anser albifrons an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Branta albifrons (kentanv) da gentañ-penn (e 1769) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Boued

Bevañ a ra diwar zelioù, geot, greun, gwrizioù, had ha hugennoù peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* Anser albifrons albifrons, e hanternoz Rusia,
* A. a. elgasi, e kreisteiz Alaska (Stadoù-Unanet Amerika),
* A. a. flavirostris, e kornôg Greunland,
* A. a. gambelli, en Alaska, gwalarn ha hanternoz-kreiz Kanada
* A. a. sponsa, e kornôg Alaska (SUA).

## Liammoù diavaez

* (en) Anser albifrons el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Anser albifrons e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Anser albifrons el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anser albifrons.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gwaz louet

Gwaz louet :
| Ur waz louet. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anser |
| Anv skiantel ||
| Anser anser (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar waz louet a zo un evn palvezek, Anser anser an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* Anser anser anser, e gwalarn Eurazia; o c'hoañviñ e Norzhafrika, Turkia hag Iran,
* Anser anser rubrirostris, e biz Eurazia; o c'hoañviñ en Azia Vihanañ, India ha hanternoz Indez-Sina.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Anser anser war al lec'hienn Avibase.
# Gwaz beg berr

Gwaz beg berr :
| Ur waz beg berr, luc'hskeudennet e Northumberland (Bro-Saoz). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anser |
| Anv skiantel ||
| Anser brachyrhynchus Baillon, 1834 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar waz beg berr (liester : gwazi beg berr) a zo ur spesad evned palvezek, Anser brachyrhynchus an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

* Anser brachyrhynchus
* Anser brachyrhynchus
* Uioù Anser brachyrhynchus

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Greunland, Island ha Svalbard.

## Liammoù diavaez

* (en) Anser brachyrhynchus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Anser brachyrhynchus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anser brachyrhynchus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gwaz eskell glas

Gwaz eskell glas :
| Ur waz eskell glas. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Cyanochen |
| Anv skiantel ||
| Cyanochen cyanoptera (Rüppell, 1845) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar waz eskell glas a zo un evn palvezek, Cyanochen cyanoptera (pe Cyanochen cyanopterus) an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Cyanochen.

## Annez

Brosezat eo al labous en uheldirioù gleb Etiopia.

## Liamm diavaez

* Cyanochen cyanoptera war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Gwaz impalaerel

Gwaz impalaerel :
| Chen canagica. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Chen (genad) |
| Anv skiantel ||
| Chen canagica (Sevastianov, 1802) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar waz impalaerel a zo ur spesad evned palvezek, Chen canagica (Anser canagicus kent) an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Neizhañ a ra ar spesad e biz Siberia ha kornôg Alaska ; goaviñ a ra en un takad hag a ya eus Inizi an Aleouted da Ledenez Alaska.

## Liammoù diavaez

* Anser canagicus war al lec'hienn BirdLife International.
* Anser canagicus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Anser canagicus war al lec'hienn Avibase.
# Ejército de Liberación Nacional

An Ejército de Liberación Nacional, ELN (Lu an Dieubidigezh Vroadel) zo ur bezen reveulzier eus an tu kleiz pellañ a gemer perzh er stourm armet kolombian. Krouet e oa bet an aozadur stourm e 1964. An ELN a zifenn ur meskaj etre an ideologiezh komunour ha teologiezh an dieubidigezh. E 2013, e oa soñjet e oa savet an nerzhioù ELN gant etre 1380 ha 3000 stourmer. Pal an aozadur eo sevel ur stad kristen ha komunour e Kolombia.
# Eke

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Eke a c'hell bout:
* Eke (Westhoek), ur gumun a Flandrez Frañs ;
* Eke (Reter-Flandrez) , ur gumun a-wechall eus Flandrez Belgia .
# Ekidne

Ekidneed :
| Tachyglossus aculeatus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Monotremata |
| Kerentiad : | Tachyglossidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An ekidneed eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Tachyglossidae. Asambles gant an ornitorink int ar bronneged nemeto a zozv vioù.

## Spesadoù

2 c'henad ha 3 spesad ekidneed a zo hiziv an deiz :
* genad Tachyglossus
** an ekidne pigos berr (Tachyglossus aculeatus)
* genad Zaglossus
** ekidne Attenborough (Zaglossus attenboroughi)
** an ekidne pigos hir (Zaglossus bruijni)
** ekidne Barton (Zaglossus bartoni)
** Zaglossus hacketti, aet da get
** Zaglossus robustus, aet da get
# Ejeneged

Ejeneged :
| Oryx leucoryx ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An ejeneged eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Bovidae.
Ennañ emañ ar givri, an deñved, an bioù pe c'hoazh an antilopenned.

## Iskerentiadoù

10 iskerentiad a zo e-touez an ejeneged:
* Bovinae (skouer : ar yak)
* Cephalophinae
* Hippotraginae (skouer : an adaks)
* Antilopinae (skouer : an oribi)
* Caprinae (skouer : ar c'havr)
* Reduncinae (skouer : ar puku)
* Aepycerotinae (1 spesad : an impala)
* Peleinae
* Alcelaphinae (skouer : an hirola)
* Pantholopinae (1 spesad : antilopenn Tibet)
# Eke (Norzh)

Kumunioù Frañs :
| Anv izelvroek | Eke |
| Anv ofisiel | Eecke |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays des Géants |
| Kanton | Steenvoorde |
| Kod INSEE | 59189 |
| Kod post | 59114 |
| Maer | Robert Leconte |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 10,29 km² |
| Led | 50° 46' 45" Norzh |
| Hed | 02° 35' 40" Reter |
| Uhelder kreiz | 46 m |
| Uhelder bihanañ | 24 m |
| Uhelder brasañ | 66 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 128 (2006) |
| Stankter | 109 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Eke (anv ofisiel: Eecke) a zo ur gumun a Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik
* Ar C'hlockhuis

## Tud

* Louis Leconte (1801-1889).

## Gevelliñ

Eke a dalv dervenn en izelvroeg. Gevellet eo ar gumun gant kumunioù arall eus Alamagn, Belgia ha Suis gant an ar memes anv.
# Ejen-musk

Ejen-musk :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Caprinae |
| Genad : | Ovibos |
| Anv skiantel ||
| Ovibos moschatus Zimmermann, 1780 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An ejen-musk (Ovibos moschatus) a zo ur bronneg arktikel.
Anavezet eo an ejened-musk evit o feur tev ha c'hwezh kreñv ar pared a reont gantañ evit desachañ ar parezed da vare ar gouennañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Ovibos.
# Ejulve

Ejulve zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 176 (2023).
# Ekaterina Balobanova

Ekaterina Vyacheslavovna Balobanova (1847, Nijniy Novgorod - 7 C'hwevrer 1927) a oa ur skrivagnerez rusian, levraouegerez, kelennerez hag enklaskerez war dachenn ar sevenadurioù keltiek.

## He buhez

Eus ur familh nobl e oa-hi, e proviñs Nijniy Novgorod. Skoliet e voe e Nijniy Novgorod da gentañ ha mont a reas d’ober he studioù d’ar Sorbonne e Pariz ha da skolioù-meur Heidelberg ha Göttingen. Setu ar pezh a skrivas-hi diwar-benn al lodenn-se eus he buhez :
   "Labouret em eus start er Sorbonne e rann ar yezhoù keltiek, met a-raok dibenn va studioù eno e oa bet ar brezel etre Bro-C’hall ha Prus (1870-1871) hag ar Gumun. Serret e oa pep tra. Ranket em eus kuitaat Pariz hag aet on da Heidelberg. Eno on bet e-kichen ar c’helenner Ernst Windisch, a-c’hrad-vat, rak ar merc’hed ne vezent ket degemeret eno en amzer-se. Chomet on e rann ar c’heltieg betek 1875, hag eno e oan bet e kentelioù istor a bouez bras evidon, gant Felix Dahn."
E skol-veur Göttingen he doa graet studioù levraouegouriezh. Ha distroet e oa da Rusia gant un diplom levraouegourez. Etretant he doa desket dek yezh.
E 1878 he doa lakaet hec’h anv er rann filologiezh e skol-veur Bestoujev e Sant Petersbourg. Un diplom he doa bet, gant ul labour war ar barzh mojennek Ossian. Studiañ a reas ivez e rann ar c’helenner Aleksandr Veselovskiy.
Gant he diplom levraouegouriezh e labouras, an darn vrasañ eus he buhez, evel levraouegerez, e skol Bestoujev atav. Diorren a reas kalz levraoueg ar skol-se.
Goude Dispac'h Rusia e voe serret ar skol Bestoujev e 1918. Neuze e roas kentelioù prevez e-pad ur pennad. Dont a reas da vevañ dall ha mervel a reas en dienez.

## He labour

Diazezoù labour al levraouegourien a voe displeget gant E. Balobanova en ul levr anvet Levraouegouriezh embannet div wech, e 1901 hag e 1902. Al levr kentañ e oa e rusianeg da zisplegañ kement-se, gant ur sell nevez war labour al levraouegourien. Ul levr all a embannas ivez, ur c’hatalog evit levraoueg ar skol uhel evit ar merc'hed, e teir lodenn (1908-1909).
Ouzhpenn he skridoù war dachenn he labour, E. Balobanova a embannas studiadennoù diwar-benn ar sevenadur keltiek. Er bloavezhioù 1890 he doa embannet pennadoù war an disavouriezh hag ar c'hinkladurezh keltiek. Treiñ a reas "The Poems of Ossian Macpherson" e rusianeg (1891) hag evel-se e teuas da vezañ un arbennigourez war an danvez en Impalaeriezh Rusia. Labouret he doa, e-pad he studioù, war dornskridoù e levraouegoù Dulenn, Dinedin hag Obair Dheathain. E kêr Obair Dheathain he doa embannet ul levrig anvet "Brogarourien vihan Bro-Skos" (1903), hag a voe adembannet. Meur a levr all a embannas diwar-benn mojennoù eus meur a lec'h en Europa hag en o zouez unan diwar-benn Breizh, anvet Mojennoù eus kestell kozh Breizh (1896 ha 1899), savet ganti goude bezañ bet o veajiñ e Breizh.

## Levrlennadur

* E. Balobanova, Ur Rusianez e Breizh, troet gant Anna Mouradova, Embannadurioù An Alarc'h, 2021.
* E. Balobanova, Légendes des anciens châteaux de Bretagne, An Alarc'h, 2021.

## Liammoù diavaez

* (ru) Легенды о старинных замках Бретани (Mojennoù eus kestell kozh Breizh (Wikimammenn rusianek)
# Ejen-mor Karib

Ejen-mor Karib :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Sirenia |
| Kerentiad : | Trichechidae |
| Genad : | Trichechus |
| Anv skiantel ||
| Trichechus manatus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ejen-mor Karib (Trichechus manatus) a zo ur bronneg mor. Bevañ a ra war aodoù Amerika, eus Florida betek biz Suamerika.
# Inizi Fernando de Noronha

Fernando de Noronha zo un enezeg enni 21 enezenn pe enezennig er Meurvor Atlantel, perc'hennet gant Brazil, 354 km diouzh aod stad Pernambuco, ha stag outi.

## An anv

Dont a ra an anv diwar hini ar moraer portugalat Fernão de Noronha.

## Douaroniezh
### Anvioù an inizi

| Ilha Rata Ilha da Conceição (do Morro de Fora) Ilha de São José Ilha do Chapéu do Nordeste Ilha Trinta-Réis | Ilha Rasa Ilha Chapéu do Sueste Ilho dos Ovos Ilha do Meio Ilha do Lucena Ilha do Cuscuz Ilha Cabeluda |

### Traezhegi

* Mor diabarzh
** Baía e Porto de Santo Antônio
** Praia da Biboca
** Praia do Cachorro, er Vila dos Remédios (kreiz istorel an enez)
** Praia do Meio
** Praia da Conceição pe Italcable
** Praia do Boldró, er Vila Boldró
** Praia do Americano
** Praia do Bode
** Praia da Quixabinha
** Praia da Cacimba do Padre
** Baía dos Porcos
** Baía do Sancho
** Baía dos Golfinhos pe Enseada do Carreiro de Pedra
** Ponta da Sapata
* Mor diavaez
** Praia do Leão
** Ponta das Caracas
** Baía Sueste
** Praia de Atalaia
** Enseada da Caeira
** Buraco da Raquel
** Ponta da Air France

## Istor

Dizoloet e vije bet an inizi e 1500 gant ar moraer portugalat Gaspar de Lemos a oa kabiten war vourzh unan eus al listri a oa dindan Pedro Álvares Cabral pa oa degouezhet e Brzail. Istorourien zo avat a soñj ganto e c'hoarvezos d'ar 24 a viz Gouhere 1503 gant Gonçalo Coelho, goude ar verdeadenn arc'hantet gant Fernão de Noronha.

### Aloubadegoù

Aloubet e voe an enezeg dre veur a wech:
* e 1534 gant ar Saozon,
* etre 1556 ha 1612 e voe dalc'het gant ar C'hallaoued,
* e 1628 ha 1635 gant Izelvroiz,
* e 1700 e teuas en-dro Portugaliz,
* e 1736 ar C'hallaoued adarre
* adalek 1737 Portugaliz.

### Bac'h

A-raok bezañ ur baradozig touristed eo bet ur c'hamp-bac'h etre 1737 ha 1942 (adalek 1938 evit prizonidi bolitikel hepken, dindan an Estado Novo).
Hervez ar gelaouenn 'O Cruceiro', eus an 2 a viz Eost 1930, e oa un ifern, tra ma konte ar gouarnamant e veze renet ur vuhez yac'h gant ar vac'hidi.
# Inizi Friz

Inizi Friz, pe Enezeg Friz, zo un enezeg e gwalarn Europa, entre Mor an Hanternoz ha Mor Wadden, a-hed an aod e teir bro: an Izelvroioù, Alamagn ha Danmark.

## Inizi Friz

Sed o anvioù, a gornôg da reter:

### En Izelvroioù

Gwelout ar pennad Inizi Friz ar C'hornôg
* Noorderhaaks
* Texel
* Vlieland
* Richel
* Terschelling
* Griend
* Ameland
* Rif
* Engelsmanplaat
* Schiermonnikoog
* Simonszand
* Rottumerplaat
* Rottumeroog
* Zuiderduintjes

### Inizi en Alamagn

Gwelout ar pennad Inizi Friz ar Reter
* Borkum
* Lütje Hörn
* Kachelotplate
* Memmert
* Juist
* Norderney
* Baltrum
* Langeoog
* Spiekeroog
* Wangerooge
* Minsener-Oldoog
* Mellum
* Langlutjen II
* Langlutjen I
* Neuwerk
* Scharhörn
* Nigehörn
* Trischen
* Blauort
* Pellworm
* Inizi Halligen
* Amrum
* Föhr
* Sylt

### Inizi e Danmark

Gwelout ar pennad Inizi Friz an Hanternoz
* Jordsand
* Rømø
* Mandø
* Fanø
* Langli

## Gwelout ivez

* Friz
* Jutland
* Mor Wadden
# Inizi Discovery

Amañ ez eus kaoz eus an enezeg a zo en hanternoz da strizh-mor Georgia, ha n'eo ket eus an Enez Discovery a zo ivez e British Columbia, er c'hreisteiz da Enez Vancouver
An Inizi Discovery (Discovery Islands e saozneg) eo an anv amofisiel a vez graet eus un enezeg etre Enez Vancouver hag aod Kolombia Breizh-Veur e Kanada, en hanternoz da strizh-mor Georgia. A-wechoù e vezont kontet evel lodenn eus an Northern Gulf Islands.

## An inizi

| Quadra Island Cortes Island Hernando Island Read Island Maurelle Island | Sonora Island East Thurlow Island West Thurlow Island Stuart Island East Redonda Island | West Redonda Island Rendezvous Islands Twin Islands Cordero Channel |

## Gwelet ivez

* Inizi ar Golf
* Queen Charlotte Strait

## Liamm diavaez

* (en) Discovery Islands
# Inizi Fox

Inizi Fox, Fox Islands e saozneg, zo anv meur a enezeg.

## Kanada

* Enez Fox, e Kebek
* Inizi Fox, e Kolombia Vreizhveuriat

## Inizi Maloù

* Enez Fox

## Stadoù-Unanet

* Inizi Fox en Inizi Aleout, en Alaska
* Inizi North Haven ha Vinalhaven e Bae Penobscot, e Maine
* Inizi Fox e norzh Lenn Michigan
* Enez Fox, er stêr Detroit, e Michigan
* Enez Fox e Lenn Ontario (enezeg ar Mil Enez)
* Enez Fox, e Bae Narragansett e Rhode Island
* Enez Fox, e stad Washington

## Pennadoù kar

* Fox
# Inizi Friz ar C'hornôg

Inizi Friz ar C'hornôg (e nederlandeg : Waddeneilanden) zo ur chapeledad inizi a-hed an aod etre Mor an Hanternoz ha mor Wadden e gwalarn an Izelvroioù. Kenderc'hel a ra ar chapeledad er reter gant Inizi Friz ar Reter hag an holl anezho a ya d'ober Inizi Friz.
A gornôg da reter e kaver:
* Texel, pe Tessel e frizeg, stag ouzh proviñs Noord-Holland
* Flylân (e frizeg), pe Vlieland (en izelvroeg), stag ouzh proviñs Friz
* Skylge (e frizeg), pe Terschelling (en izelvroeg), stag ouzh proviñs Friz
* Amelân (e frizeg), pe Ameland (en izelvroeg), stag ouzh proviñs Friz
* Skiermûntseach (e frizeg), pe Schiermonnikoog (en izelvroeg), stag ouzh proviñs Friz.
Ouzhpenn ar 5 enezenn-se ez eus 3 enezennig didud ha difennet ouzh ar bourmenerien, Rottumerplaat, Rottumeroog ha Zuiderduintjes (anvet a-gevret Rottum), zo stag ouzh proviñs Groningen.
Bigi-treizh a zo da vont d'an inizi. E Flylân ha Skiermûntseach n'eus nemet tud an inizi a c'hall mont gant o c'harr. Etre an inizi ez eus tachennoù traezhek bras evel Noorderhaaks, Griend ha Engelsmanplaat.

## Pennadoù all

* Friz