OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Enezeg Campana

An Enezeg Campana zo inizi eus Chile e mervent ar vro, er gwalarn da strizh-mor Magalhaes, etre Pleg-mor Penas en hanternoz hag an Enezeg Madre de Dios, er c'hreistez.
Rannet int etre Rannvro Aysén en hanternoz ha Rannvro Magallanes hag Antarktika Chile er c'hreisteiz.

## An inizi

* enez Campana,
* enez Patricio Lynch,
* enez Aldea,
* Enez Esmeralda,
* enez Orella hag Enez Covadonga.

## Pennad kar

* Inizi Chile
# Enezeg Dahlak

Enezeg Dahlak zo un enezeg eritrean, ouzhpenn 100 enezenn enni, er Mor Ruz e-tal da Vassawa.
N'eus nemet peder enezenn annezet a-hed ar bloaz, en o zouez Dahlak Kebir, an hini vrasañ. Dalikeg eo ar yezh a vez komzet gant an annezidi. A-hed an Istor e voe perc'hennet an enezeg gant Yemen, Abisinia, an impalaeriezh otoman, Italia, Etiopia a-raok bezañ ul lodenn eus rannvro Semenawi Keyih Bahri pa voe dizalc'h Eritrea e 1993.
Ekonomiezh pennañ enezeg Dahlak eo ar c'henderc'hiñ perlez, ha se abaoe an Henamzer.
# Enezeg Bocas del Toro

An Inizi Bocas del Toro zo un enezeg eus Republik Panamá, e gwalarn ar vro, er Mor Karib.
Kêr vrasañ an enezeg eo Bocas del Toro, pe Bocas, en Isla Colón.
En Enez Bastimentos emañ ar Parque nacional Isla Bastimentos, kroueet en 1988.

## An inizi

* Cayos Zapatilla
* Enez Bastimentos
* Isla Carenero ( Careening Cay pe Careening Key, war ar c'hartennoù saoznek)
* Isla Cayo Agua
* Enez Colón (hini vrasañ an enezeg)
* Isla Cristóbal
* Isla Popa
* Isla Solarte
* Isla Pastores
* Isla Bagui
Ouzhpenn ar re-se e ranker kontañ 50 cayo hag un 200 enezennig.

## Notennoù

* ↑ Bocas del Toro, Panama. Bocas del Toro.org. Kavet : 17 Meurzh 2011.
# Enez ar Vertuz

Enez ar Vertuz zo ur romant brezhoneg a skiant-faltazi gant Youenn Olier. Adkemeret en deus anv al levr Iniz er vertu, gant Jean Marion e 1790.
# Enezeg Chiloé

Enezeg Chiloé zo un enezeg e su Chile, entre al ledredoù 41º ha 43º, stag ouzh kumun Chiloé, e Proviñs Chiloé, e Rannvro Los Lagos, evit ar pep muiañ.

## Inizi

Un enezenn vras eo Enez Chiloé, hag ur bern inizi bihan en-dro dezhi. An enezeg a zo 9181 km² anezhi, ha 168 185 a dud er bloaz 2017.
N'eo ket stag an holl inizi ouzh proviñs Chiloé, rak an inizi Desertores zo e proviñs Palena, hag enez Doña Sebastiana, zo e Proviñs Llanquihue), en rannvro Los Lagos.
Dek kumun zo en enezeg: Ancud, Castro, Chonchi, Curaco de Vélez, Dalcahue, Puqueldón, Queilén, Quellón, Quemchi ha Quinchao.<ref>Patrom:Cita web</ref.>

## An anv

Dont a ra an anv Chiloé eus ar ger Chilhué, furm spagnolek an anv chillwe, ur ger mapudungunek hag a dalv kement ha 'lec'h ar skreved' (Chroicocephalus maculipennis), evnedgwenn, du o fenn, stank en aodoù an enezeg.

## Istor

Kentañ alouberien spagnol a daolas troad en inizi en 1567 a anvas anezho «Nueva Galicia» dre ma kavent heñvelik an aodoù ouzh re Galiza, hag a oa bro c'henidik gouarnour Chile, Rodrigo de Quiroga.

## Pennad kar

* Inizi Chile

### Notennoù

* ↑ Patrom:Cita web
# Edward James Roye

Edward James Roye (3 a viz C'hwevrer 1815 - 11 a viz C'hwevrer 1872) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro.
Ganet e oa bet e Newark (Ohio, Stadoù-Unanet). Dre ma oa pinvidik e dad, perc'hennet gantañ douaroù en Indiana hag en Illinois, e c'hellas Roye mont d'ober studioù uhel. Divroañ a reas da Liberia e 1846 hag ober kenwerzh eno.
Dilennet e voe da brezidant e 1869. Pa grogas gant e garg d'an 3 a viz Genver 1870 e oa ar vro en un enkadenn ekonomikel. Mont a reas Roye da Londrez evit ober amprestoù a-benn seveniñ ur programm sevel hentoù ha skolioù en e vro. Digreskiñ a reas an ezporzhiañ produioù abalamour da gevezerezh broioù all er c'henderc'hiñ kafe pe sukr. Dibosupl e voe da Liberia resteurel an arc'hant d'ar bankoù saoz ha tizhet e voe ar vro gant ar resediñ.
Tennet e voe e garg digantañ d'ar 26 a viz Here 1871. Ur marv trumm a gavas d'an 11 pe d'an 12 a viz C'hwevrer 1872 : pe e voe lazhet, pe e veuzas.
g • ka • kePrezidanted Liberia :
* Joseph J. Roberts · Stephen Allen Benson · Daniel Bashiel Warner · James Spriggs Payne · Edward J. Roye · James Skivring Smith · Joseph J. Roberts · James Spriggs Payne · Anthony W. Gardiner · Alfred Francis Russell · Hilary R. W. Johnson · Joseph James Cheeseman · William D. Coleman · Garretson W. Gibson · Arthur Barclay · Daniel Edward Howard · Charles D. B. King · Edwin Barclay · William Tubman · William R. Tolbert, Jr. · Samuel Doe · Amos Sawyer · David D. Kpormakpor · Wilton G. S. Sankawulo · Ruth Perry · Charles G. Taylor · Moses Blah · Gyude Bryant · Ellen Johnson Sirleaf · George Weah ·
# Edward Lasker

Edward Lasker a zo bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1885 e Kempen (en Alamagn d'ar c'houlz-se, e Polonia bremañ) ha marvet d'ar 25 a viz Meurzh 1981 e New York (SUA).
Mestrc'hoarier echedoù ha c'hoarier go eus SUA.
Mestr etrebroadel echedoù (FIDE) e oa.

## Oberennoù skrivet

* Edward Lasker, Chess Strategy, 2vet emb.,1915;
* Edward Lasker, Chess and Checkers: the Way to Mastership, 1918
* Edward Lasker, Go and Go-Moku, 1934 (2vet emb. 1960);
* Edward Lasker, The Adventure of Chess, 1949 (2nd ed. 1959), ISBN 048620510;
* Edward Lasker, Chess Secrets I Learned from the Masters(1951, 1969), ISBN 0486222667;
* Edward Lasker, Chess for Fun and Chess for Blood, 1942 (2vet emb.), ISBN 0486201465.

## Liammoù diavaez

* Kenneth Stubbs' Illustrations for Edward Lasker's Chess Secrets I Learned from the Masters
# Edward Robert Hughes

Edward Robert Hughes (1851 e Londrez -1914 e St Albans) a oa ul livour rakrafaelour breizhveuriat. E-touez e livadurioù brudetañ emañ Midsummer Eve ha Night With Her Train of Stars.
Niz e oa da Arthur Hughes, ha deskiñ a reas ar vicher gant William Holman Hunt. Sikour a reas Hunt da livañ an daolenn anvet The Light of the World a c'haller gwelout en iliz-veur Sant Paol Londrez hag ivez The Lady of Shalott.

## Oberennoù

* Midsummer Eve
* Night With Her Train of Stars
* The Light of the World
* The Valkyrie's Vigil
* The Lady of Shalott

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Edward Robert Hughes war lec'hienn Artcyclopedia
# Edward John Eyre

Edward John Eyre (1815 - 1901) a zo bet un ergerzhour saoz.
Ganet e oa bet e Bro-Saoz. Pastor e oa e dad. Mont a reas da Aostralia da seitek vloaz.
Gant e geneil Wylie, un henvroad anezhañ, e oa bet an den kentañ o treuziñ kreisteiz Aostralia eus ar reter d'ar c'hornôg, a-dreuz plaenenn Nullarbor, eus Adelaide da Albany.
# Edward Lhuyd

Edward Lhuyd (a skriver ivez Llwyd a-wechoù bremañ) (1660 - 30 a viz Mezheven 1709) a zo bet un naturour, ul louzawour, ur yezhour, un douaroniour hag un henoniour kembreat.
Ganet e oa bet e Loppington, e Shropshire eus tudjentiled a orin eus Mervent Kembre. Goude e studioù eil derez er grammar school en Oswestry e teuas da vezañ studier e Jesus College e Oxford e 1682, met ne deas ket betek an aotreegezh. E 1684 ez eas da eiler mirour an Ashmolean Museum, Robert Plot. Anvet e voe da virour e 1690 hag e chomas en e bost betek e varv e 1709.
Beajiñ a reas evit ober labourioù skiantel a bep seurt. Sevel a reas ar Synopsis Methodica Stirpium Britannicorum, roll ar plant lec'hel pa yeas da Eryri e 1688. Goude 1697, Lhuyd a yeas da weladenniñ Bro-Gembre a-bezh ha pelloc'h ez eas da Vro-Skos, Iwerzhon, Kernev-Veur, ha Breizh. Klask a reas keñveriañ ar yezhoù keltiek en ur sevel ur comparative vocabulary of Celtic languages. Studiet eo bet gant Léon Fleuriot roll an troiennoù en doa dastumet tro-war-dro Brest. Savet en deus ur reizhiad alfabetek arbennik evit ar sonioù dianav dezhañ. Gwelet en deus Fleuriot e oa tost ar brezhoneg deskrivet da hini Enez Eusa e-lec'h ma'z eus bet miret furmoù kozh. N'eus ket da grediñ ne oa bet nemet Eusaiz evit respont d'e c'houlennoù ; neuze e c'heller merzañ ar c'hemmoù a zo bet e Bro-Leon etre derou an XVIIvet kantved hag hiziv. Pa gave d'ar C'hallaoued e oa ur spier saoz e voe toullbac'het Lhuyd e kastell Brest. Eno e c'hellas kenderc'hel gant e enklask emichañs.
E 1699, gant harp ur yalc'had digant Isaac Newton, ec'h embannas Edward Lhuyd Lithophylacii Britannici Ichnographia, katalog ar fosiled kavet e lec'hioù zo e Bro-Saoz, peurliesañ en-dro da Oxford hag aet e-kerz an Ashmolean Museum. E 1707 ec'h embannas levrenn gentañ an Archaeologia Britannica : an Account of the Languages, Histories and Customs of Great Britain, from Travels through Wales, Cornwall, Bas-Bretagne, Ireland and Scotland. (Danevell war istorioù ha kustumoù Bro-Saoz savet diwar beajoù e Bro-Gembre, Kernev-Veur, Breizh-Izel, Iwerzhon ha Bro-Skos). Ur vammenn eus ar re bouezuzañ eo evit deskrivañ ar brezhoneg hag ar c'herneveg en amzer-hont.
P'en doa deskrivet dant ar saoropod Rutellum implicatum en devoa lakaet war wel an dinozaored en un doare skiantel evit ar wech kentañ.
Mervel a reas en Oxford e 1709.
# Edward Moss

Edward Moss, ganet d'an 11 a viz Gouere 1977 e Los Angeles, Kalifornia, zo ur c'haner hag ur muzikour amerikan. Drevezañ Michael Jackson a ra.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn
# Edward James Olmos

Edward James Olmos (anv badez Edward Olmos) ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1947 a zo un aktour hag ur sevener filmoù ha skinwel amerikan. Brudet eo dreist-holl evit roll William Adama er stirad skinwel adsavet Battlestar Galactica, hini al letanant Martin "Marty" Castillo er stirad Miami Vice, ar c'helenner Jaime Escalante e Stand and Deliver, ar penn familh Abraham Quintanilla, Jr. er film Selena, an detektiv Gaff e Blade Runner. E 1988, Olmos a oa bet anvet evit un Academy Award evel gwellañ aktour en ur rol pennañ evit ar film Stand and Deliver.
Edward James Olmos a zo ganet e Los Angeles, Kalifornia, lec'h ma vevas e holl vugaleaj. Mab eo da Eleanor Huizar ha Pedro Olmos. Ur familh paour e oa, an tad a oa rediet da gaout div vicher evit krakvevañ, o vezañ souder ha paotr al lizhiri.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Lec'hienn http://ethnicelebs.com/ fichenn Edward James Olmos
# Edward Poynter

Sir Edward John Poynter (20 a viz Meurzh 1836 e Pariz – 26 a viz Gouere 1919 e Londrez) a oa ul livour breizhveuriat.
Mab ar savour Ambrose Poynter e oa, ha ganet e voe e Pariz. Mont a reas da studiañ da Ipswich School, Brighton College, ha goude-se ez eas da Londrez, da Roma (ma vamas rak oberennoù Michelangelo Buonarroti) ha da Bariz ma teskas gant Charles Gleyre (eno eo e kejas gant James McNeill Whistler).
Brudet eo dre ma savas taolennoù istorel evel "Israel en Egipt" (1867), "Gweladenn Rouanez Saba" (1871-1875) hag "Ar roue Salomon" (1890).
Meur a garg ofisiel a voe fiziet e Poynter : kentañ Slade Professor e voe etre 1871 ha 1875, penn National Art Training School etre 1875 ha 1881, ha rener National Gallery etre 1894 ha 1904 (ober a reas war-dro digoridigezh Tate Gallery). E 1876 e teuas da vezañ ezel eus Royal Academy. Pa varvas Sir John Millais e 1896 ez eo Edward a gemeras e blas evel prezidant Royal Academy, ha lakaet e voe da nobl.
Poynter a zimezas gant Agnes Macdonald. He c'hoar a oa gwreg Edward Burne-Jones.
Un diskouezadeg eus e oberennoù, anvet "Life at Arms Length" a voe aozet e Burstow Gallery e Brighton College e miz Du ha miz Kerzu 1995. Diwar dodennoù e oberennoù (Ar roue Salomon ha Templ ar roue Salomon) hag e zarempred gant Rudyard Kipling e c'haller soñjal e oa frañmason. Eilennoù e daolenn "Gweladenn Rouanez Saba" a c'haller gwelout e logelloù frañmasoned er bed a-bezh.

## Liamm diavaez

* Un nebeud oberennoù
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gata (Cáceres)

Gata zo ur gumun eus proviñs Cáceres, en Extremadura, e Spagn. An niver annezidi zo 1 372 (2023).
# Gateshead

Un distrig deuet da vezañ er pleustr un Amaezerezh unvan abaoe freuz Kuzul-Kontelezh Tyne ha Wear e 1986, eo Gateshead.
Load kefridiel Distrig Gateshead
# Gaston Doumergue

Gaston Doumergue, bet ganet d'ar 1añ a viz Eost 1863 en Aigues-Vives (Gard), hag aet da Anaon d'an 18 a viz Mezheven 1937 er memes kêr, a oa ur politikour gall.
Dilennet da zaouzekvet prezidant ar republik (da vare an Trede Republik c'hall) d'an 13 a viz Mezheven 1924 e kasas e garg da benn vat betek an 13 a viz Mezheven 1931.
# Gaston Paris

Bruno-Paulin-Gaston Paris, bet ganet d'an 9 a viz Eost 1839 en Avenay-Val-d'Or (Marne) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Meurzh 1903 e Canas (Alpoù-an-Arvor), a oa ur c'hrennamzerour gall hag ul lizheregour arbennik war ar yezhoù romanek.
E-touez ur bern oberennoù savet gantañ e voe embannet Les Romans en vers du cycle de la Table ronde e 1887 ha Tristan et Iseut e 1894.
Dilennet da ezel eus an Académie Française d'an 28 a viz Mae 1896 da erlec'hiañ Louis Pasteur (1822-1895) e voe degemeret enni ent ofisiel d'an 28 a viz Genver 1897. Labourat a reas er bodad a rae war-dro ar Geriadur gall.
# Gata Kamski

Gata Roustemovitch Kamski (e tatareg:Gataulla Kamski) a zo bet ganet e d'an 2 a viz Even 1974 e Novokouznetsk en Tatarstan, e Siberia, e Rusia (Unaniezh Soviedel).
Mestrc'hoarier echedoù tatar soviedat hag eus SUA.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
2726 edo e renk Elo e penn-kentañ miz Ebrel 2008.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* Kampionad Elista 1996 Gata Kamski a-enep da Anatolij Karpov
# Gaston

Gaston zo un anv-badez gallek.

## Yezhoù all

* Gastone, en italianeg

## Tud

* Sant Gaston pe Vaast pe Waast († 540), eskob Arras

### Priñsed

* Gaston de Fois, anv meur a briñs bearnat.
* Gaston Bro-C'hall, priñs gall.

### Tud all

* Gaston Defferre (1910-1986), rezistant ha politikour gall
* Gaston Paris (1839-1903), krennamzerour ha lizheregour gall
* Gaston Doumergue (1863-1937), prezidant ar republik c'hall
* Gaston Flosse (g. e 1931), politikour gall eus Polinezia C'hall

### Tudennoù

* Gaston Beiadeg, tudenn bannoù-treset
* Gaston, tudenn eus ar film Beauty and the Beast gant Walt Disney
# Gaston Lagaffe

Gaston Lagaffe (Gaston Beiadeg e brezhoneg) a zo un haroz bannoù-treset savet gant André Franquin e miz C'hwevrer 1957 hag embannet er gelaouenn Spirou. Istorioù berr-berr int, ur bajenn pe un hanter bajenn, ha fentus. Gaston a zo implijet e ti ar gelaouenn "Spirou", ur mell lezireg a zo anezhañ, ha ne ra nemet garzajoù.
Atav e vez heskinet Gaston gant Léon Prunelle, a zo skridaozer e ti Spirou ha karget d'e lakaat da labourat. En abeg da fallvarc'hoù Gaston ne zeu morse Prunelle a-benn da sinañ kevratoù kevrinus gant an ao. De Mesmaeker. Mignon eo Gaston da ziellourez Spirou, an dimezell Jeanne (M'oiselle Jeanne), a gav atav digarezioù d'e vourdoù, ha karantez a sav tamm-ha-tamm etrezo. Brudet eo karr Gaston, ur Fiat 509 (1925-1929).

## Liammoù diavaez

* (fr) Lec'hienn ofisiel
# Gather Ye Rosebuds While Ye May (1908)

Gather Ye Rosebuds While Ye May zo un daolenn gant al livour saoz John William Waterhouse e 1908. Awenet eo bet an arzour gant ar varzhoneg To the Virgins, to Make Much of Time, gant Robert Herrick, a grog evel-hen:
   Gather ye rosebuds while ye may, Old Time is still a-flying; And this same flower that smiles today Tomorrow will be dying.

## Taolenn all

Un daolenn all a voe savet bloaz goude hag anvet heñvel, gant Waterhouse:
* Gather Ye Rosebuds While Ye May (1909)
# Ginepro

Ginepro, pe Fra Ginepro, a oa ul lean ac'h ae da heul Francesco d'Assisi.
# Ginestra (Italia)

Ginestra a zo ur gumun en Italia e proviñs Potenza hag e rannvro Basilicata.
# Ginette Leclerc

Ginette Leclerc, bet ganet Geneviève Lucie Menut d'an 9 a viz C'hwevrer 1912 e Pariz XVIII (Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 2 a viz Genver 1992 e Pariz XVI, a oa un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.

## He filmoù er sinema

* 1932 : La Dame de chez Maxim's sevenet gant Alexander Korda,
* 1943 : Le Corbeau gant Henri-Georges Clouzot,
* 1978 : La Barricade du point du jour gant René Richon.

## Liamm diavaez

* Ginette Leclerc war Internet Movie Database
# Ginevra

Ginevra zo un anv-badez italianek hag un anv-lec'h.

## Gerdarzh

* Dont a rafe eus an anv-badez gallek Guenièvre. Meskaj zo deuet etre Guenièvre ha Geneviève a zo Ginevra o-daou en italianeg.

## Yezhoù all

* Ginebra, e spagnoleg,
* Ginewra, e poloneg,
* Guinevere, Jennifer, Juniper, e saozneg,
* Gwenivar, e brezhoneg.

## Tud

* Ginevra d'Este (1419-1440), itron Rimini, pried da Sigismondo Malatesta,
* Ginevra Sforza (1440-1507), merc'h da Alessandro Sforza, pried da Sante Bentivoglio, aotrou Bologna .
* Ginevra de' Benci (ganet e 1457), itron eus Firenze, poltredet gant Leonardo da Vinci,
* Ginevra de' Medici (ganet war-dro 1480-??), merc'h da Lorenzo il Popolano, pried da Giovanni degli Albizzi,
* Ginevra Cantofoli (Bologna, 1618 – 1672) livourez italian.

## C'hoarigan

* Ginevra di Scozia, c'hoarigan italianek e 1801, gant Simon Mayr ha Gaetano Rossi, diwar Ginevra, principessa di Scozia, gant Antonio Salvi.

## Lec'hanv

* Ginevra, anv italianek kêr Jeneva, en Suis.

## Pennad kar

* Ginepro
# Ginea Nevez

Ginea Nevez zo un enez en Okeania er rann a vez graet Melanezia anezhi. Er c’hornaoueg d’ar Meurvor Habask emañ, er biz da Aostralia ha disrannet eo diouti gant strizh-mor Torres. An eil enez vrasañ er bed eo (785 753 km²) goude Greunland (2 166 086 km²).
Piramidenn Carstensz (anvet Puncak Jaya en indonezeg, gant ar begoù Ngga Pulu, NduguNdugu) eo menez uhelañ an enez (4 884 m).

## Istor

An dud kentañ o chom en enez a erruas war-dro 50 000 bloaz zo. An Europeiz kentañ a oa Portugaliz ha Spagnoled er XVIvet kantved. Goude e oa trevannet ha rannet etre an Izelvroiz er C'hornôg hag an Alamaned hag ar Saozon er Reter.

### Div vro

Rannet eo hiziv an enez etre div riez. Dalc’het eo an hanterenn gornaoueg (Papoua ar C'hornaoueg) gant Indonezia. An hanterenn reter a ya d’ober an darn vrasañ eus Papoua-Ginea Nevez, ur vro dizalc’h. 11 milion bennak a dud a zo o vevañ en enez-se e 2014. An darn vrasañ anezhe a zo Papoued.

## Douaroniezh

E Norzh Aostralia ha Su ar c'heheder emañ Ginea Nevez. E Melanezia emañ, ha neuze en Okeania, ha n'eo ket en Azia daoust d'al lodenn Kornôg o vezañ dindan beli Indonezia.
E stumm ul labous-ar-baradoz (engenidik eus ar vro) eo an enezenn. Abalamour da se e vez graet eus daou benn anezhi Ledenez Penn al Labous er Gwalarn Ledenez Lost al Labous er Gevred.

## Bevliesseurted

Ur gwir kroashent biologel eo Ginea-Nevez. Puilh ha liesseurt eo al loened hag ar plant abalamour d'he hin ha d'he douaregor. Menezek-kenañ eo ar vro, ouzhpenn an hanter eus an tiriad zo uheloc'h eget 1000 m. Liesseurted yezhel ha genetek an dud a zo bras-kenañ ivez.

## Gwelet ivez

* Papoua ar C'hornaoueg
* Papoua-Ginea Nevez
# Gines

Gines zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Ginevra Cantofoli

Ginevra Cantofoli (Bologna, 1618-1672) a oa ul livourez italian.
Deskiñ he micher a reas digant Elisabetta Sirani en Bologna. Livañ a reas e meur a iliz. En o zouez ur Goan Diwezhañ en iliz San Procolo, ur Sant Tomaz Villanova evit penniliz San Giacomo Maggiore, ur Santez Apollonia evit iliz La Morte, ur Werc'hez evit iliz San Lorenzo.
Dimezet e oa ha daou vugel dezhi.

## Levrlennadur

* Massimo Pulini: Ritratto di Genevra Cantofoli, pittrice. In: Elisabetta Sirani, "pittrice eroina" 1638–1665. A cura di Jadranka Bentini, Vera Fortunati. Bologna 2004. S. 134-141. ISBN 88-7794-466-8
# Ginea ar C'heheder

    Evit sterioù all ar ger Ginea, gwelet amañ.
Ginea ar C'heheder zo ur stad eus Afrika, war ribl ar Meurvor Atlantel. Unan eus broioù bihanañ Afrika eo.
Div lodenn a ya d’ober Ginea ar C’heheder, an eil war an douar-bras, anvet Mbini (gwechall Río Muni) gant un nebeud inizi bihan tost d’an aod, hag eben en donvor, enez Bioko (anvet gwechall Fernando Poo) hag enez Annobón. Emañ ar gêr-benn, Malabo (anvet gwechall Santa Isabel), war enez Bioko. Ur 150.000 den bennak zo o chom er gêr-benn. En-dro da C’hinea ar C’heheder emañ Kameroun en norzh, Gabon er su hag er reter, hag ar mor, gant Pleg-mor Ginea er c’hornôg. Evel m’en diskouez an anv emañ e-kichen ar C’heheder.
Unan eus trevadennoù Spagn e oa Ginea ar C'heheder gwechall. Gant se ez eo unan eus al lec’hioù en Afrika m’eo ofisiel ar spagnoleg, ouzhpenn kêrioù Ceuta ha Melilla, ha Sahara ar C'hornôg.

## Istor

Enez Bioko a voe kavet e 1471 gant ar moraer portugalat Fernão do Pó, anavezet ivez e spagnoleg evel Fernando Poo, pa oa o klask un hent da vont war-zu Indez. Badeziñ a reas an enezenn Flor Formosa (ar vleunienn gaer), met goude-se e voe lakaet dezhi anv an ergerzher deuet eus Portugal. Trevadennet e voe inizi Fernando Poo hag Annobón gant Portugaliz adalek 1474. Chom a reas an div enezenn en o dalc’h betek 1778, ha neuze e voent roet da Vro-Spagn, a-gevret gant ar gwir d’ober kenwerzh war douaroù all eus ar c’hevandir, en eskemm ouzh douaroù eus Suamerika. Etre 1827 ha 1843 e oa bet Saozon war an enez, implijet ganto en o stourm ouzh kenwerzh ar sklaved. Al lodenn a oa war an douar-bras, Río Muni, a zeuas da vezañ ur vro-warezet e 1885 hag un drevadenn spagnol e 1900.

## Rannoù melestradurel

Div rannvro, rannet e 7 proviñs, a ya d'ober Ginea ar C'heheder :
* Mbini, pe rannvro ar c'hevandir :
** Centro-Sur
** Kié-Ntem
** Litoral
** Wele-Nzas
* Rannvro an inizi :
** Annobón
** Bioko-Norte
** Bioko-Sur
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
# Ginestra degli Schiavoni

Ginestra degli Schiavoni zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
# Ginevra Sforza

Ginevra Sforza (Ancona 1440-1507) a oa ur briñsez italian eus ar XV$^{vet}$ kantved, eus an Tiegezh Sforza.
Merc'h bastard e oa da Alessandro Sforza, aotrou Pesaro.
Dimeziñ a reas e 1454, en iliz San Giacomo Maggiore da Sante Bentivoglio, un den war an oad, hag a oa aotrou kêr Bologna, ha kenderv da Giovanni II Bentivoglio.
Daou vugel o doe:
* Costanza (1458-1491), a zimezas da Antonmaria Pico da Mirandola;
* Ercole Bentivoglio (1459-1507), condottiero, a zimezas da Barbara Torelli.
E 1463 e chomas intañvez, ha bloaz goude ec'h addimezas da Giovanni II, hag e teuas da vezañ he c'huzulierez. Moarvat e oant krog d'en em zaremprediñ abaoe ur pennad.
Ginevra he doe c'hwezek bugel all gant Giovanni, ha pemp anezho a varvas en-bugel :
* Annibale (1469-1540) a zimezas da Lucrezia d'Este, merc'h da Ercole Iañ d'Este, hag a voe aotrou Bologna etre 1511 ha 1512;
* Ermes (-1513)
* Alessandro (1474-1532), a zimezas da Ippolita Sforza (1481-1520);
* Camilla, leanez e kouent Corpus Domini
* Isotta, leanez e kouent Corpus Domini
* Francesca, dimezet da Galeotto Manfredi che uccise;
* Antongaleazzo, beleg
* Eleonora
* Laura, dimezet da Giovanni Gonzaga
* Violante, dimezet da Pandolfo IV Malatesta
* Bianca.
Mignonez e oa da Gentile Budrioli, pried d'an noter Alessandro Cimieri, studierez e skol-veur Bologna, tamallet dezhi bout sorserez, devet en he bev en 1498.
En 1466 e voe anavezet gant ar pab Paol II aotrouniezh Giovanni II, ha roet e voe dezhañ vikeliezh Bologna.
Kazeg a reas irienn an tiegezh Malvezzi en 1488, met en 1501 e voe un irienn all a-enep an tiegezh Bentivoglio, steuet gant an tiegezh Marescotti. Diwar ali Ginevra e voe lazhet un toullad mat a dud eus an tiegezh-se, kement ha reiñ ur gentel vat dezho.
En 1505 ez eas an iriennerien chomet bev da glemm da Roma dirak ar pab Jul II, ha hennezh a c'hourc'hemennas da Giovanni II ha d'e diegezh kuitaat Bologna. Ginevra, a oa tec'het da gêr Parma, da-gichen ar markiz Pallavicino, a voe ezkumunuget rak ne oa ket aet pell a-walc'h diouzh kêr Bologna. Pediñ hag aspediñ ar pab a reas Ginevra evit bezañ resevet e kastell Ponte Poledrano (hiziv Castello di Bentivoglio) ma oa aet ar pab da chom.
E Bologna e voe preizhataet madoù an tiegezh Bentivoglio, ha distrujet ar Palez Bentivoglio zoken.
Mervel a eure Ginevra Sforza d'ar 16 a viz Mae 1507 ha beziet en ur foz kumun e-kichen Busseto. Bloaz goude e varvas he fried Giovanni II.

## Notennoù

* ↑ La storia dei Bentivoglio
* ↑ Ginevra Sforza
* ↑ Ginevra e Gentile
* ↑ ESCI