OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arondisamant Cholet

Arondisamant Cholet :
| Lec'hiadur arondisamant Cholet e departamant Maine-et-Loire ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant | Maine-et-Loire |
| Kod arondisamant | 49 2 |
| Pennlec'h | Cholet |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 224 595 ann. (2017) |
| Gorread | 2 102,52 km² |
| Stankter | 107 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 32 |
| kemmañ |
Arondisamant Cholet a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Maine-et-Loire hag e rannvro Broioù al Liger.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016

Rannet e oa arondisamant Cholet e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 77 kumun :
* kanton Beaupréau ;
* kanton Champtoceaux ;
* kanton Chemillé-Melay ;
* kanton Cholet-1 ;
* kanton Cholet-2 ;
* kanton Cholet-3 ;
* kanton Montfaucon-Montigné ;
* kanton Montrevault ;
* kanton Saint-Florent-le-Vieil.

### Abaoe 2017

Adrannet e voe arondisamantoù Maine-et-Loire d'ar 1añ a viz Genver 2017. 32 gumun zo en arondisamant Cholet bremañ.

## Daveoù

* ↑ (fr) Arrêté n° 2016/SGAR/560 portant modification des limites territoriales des arrondissements de Maine-et-Loire, Naoned, 27 Kerzu 2016
# Arondisamant Châlons-en-Champagne

Arondisamant Châlons-en-Champagne :
| Lec'hiadur arondisamant Châlons-en-Champagne e departamant Marne ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Marne |
| Kod arondisamant | 51 1 |
| Pennlec'h | Châlons-en-Champagne |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 109 418 ann. (2017) |
| Gorread | 2 612,4 km² |
| Stankter | 42 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 150 |
| kemmañ |
Arondisamant Châlons-en-Champagne a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Marne hag e rannvro Grand Est.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016

Rannet e oa arondisamant Châlons-en-Champagne e 8 kanton (betek 2015) hag e 100 kumun :
* kanton Châlons-en-Champagne-1 ;
* kanton Châlons-en-Champagne-2 ;
* kanton Châlons-en-Champagne-3 ;
* kanton Châlons-en-Champagne-4 ;
* kanton Écury-sur-Coole ;
* kanton Marson ;
* kanton Suippes ;
* kanton Vertus.

### Abaoe 2017

Adrannet e voe arondisamantoù Marne d'ar 31 a viz Meurzh 2017. 150 kumun zo en arondisamant Châlons-en-Champagne bremañ.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr) Décret n° 2017-453 du 29 mars 2017 portant suppression de l'arrondissement de Sainte-Menehould.
# Arondisamant Chartrez

Arondisamant Chartrez :
| Lec'hiadur arondisamant Chartrez e departamant Eure-et-Loir ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Centre-Val de Loire |
| Departamant | Eure-et-Loir |
| Kod arondisamant | 28 1 |
| Pennlec'h | Chartrez |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 209 168 ann. (2017) |
| Gorread | 2 130 km² |
| Stankter | 98 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kantonioù | 11 |
| Kumunioù | 161 |
| kemmañ |
Arondisamant Chartrez a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Eure-et-Loir hag e rannvro Centre-Val de Loire.

## Kantonioù ha kumunioù

Rannet eo arondisamant Chartrez e 11 kanton hag e 161 kumun :
* kanton Auneau ;
* kanton Chartrez-Biz ;
* kanton Chartrez-Gevred ;
* kanton Chartrez-Mervent ;
* kanton Courville-sur-Eure ;
* kanton Illiers-Combray ;
* kanton Janville ;
* kanton Lucé ;
* kanton Maintenon ;
* kanton Mainvilliers ;
* kanton Voves.
# Arondisamant Chaumont

Arondisamant Chaumont :
| Lec'hiadur arondisamant Chaumont e departamant Haute-Marne ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Haute-Marne |
| Kod arondisamant | 52 1 |
| Pennlec'h | Chaumont |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 63 357 ann. (2017) |
| Gorread | 2 476 km² |
| Stankter | 26 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kantonioù | 11 |
| Kumunioù | 161 |
| kemmañ |
Arondisamant Chaumont a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Haute-Marne hag e rannvro Grand Est.

## Kantonioù ha kumunioù

Rannet eo arondisamant Chaumont e 11 kanton hag e 161 kumun :
* kanton Andelot-Blancheville ;
* kanton Arc-en-Barrois ;
* kanton Bourmont ;
* kanton Châteauvillain ;
* kanton Chaumont-Norzh ;
* kanton Chaumont-Su ;
* kanton Clefmont ;
* kanton Juzennecourt ;
* kanton Nogent ;
* kanton Saint-Blin ;
* kanton Vignory.
# Arondisamant Chinon

Arondisamant Chinon :
| Lec'hiadur arondisamant Chinon e departamant Indre-et-Loire ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Centre-Val de Loire |
| Departamant | Indre-et-Loire |
| Kod arondisamant | 37 1 |
| Pennlec'h | Chinon |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 103 713 ann. (2017) |
| Gorread | 2 302,36 km² |
| Stankter | 45 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 106 |
| kemmañ |
Arondisamant Chinon a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Indre-et-Loire hag e rannvro Centre-Val de Loire.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016

Rannet e oa arondisamant Chinon e 7 kanton (betek 2014) hag e 87 kumun :
* kanton Azay-le-Rideau ;
* kanton Bourgueil ;
* kanton Chinon ;
* kanton L'Île-Bouchard ;
* kanton Langeais ;
* kanton Richelieu ;
* kanton Sainte-Maure-de-Touraine.

### Abaoe 2017

Adrannet e voe arondisamantoù Indre-et-Loire d'ar 1añ a viz Genver 2017. 106 kumun zo en arondisamant Chinon bremañ.

## Daveoù

* ↑ (fr) Arrêté portant modification des limites territoriales des arrondissements d'Indre-et-Loire, Orleañs, 5 Kerzu 2016
# Arondisamant Charolles

Arondisamant Charolles :
| Lec'hiadur arondisamant Charolles e departamant Saône-et-Loire ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Bourgogne-Franche-Comté |
| Departamant | Saône-et-Loire |
| Kod arondisamant | 71 3 |
| Pennlec'h | Charolles |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 86 980 ann. (2017) |
| Gorread | 2 422,34 km² |
| Stankter | 36 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 126 |
| kemmañ |
Arondisamant Charolles a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Saône-et-Loire hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016

Rannet e oa arondisamant Charolles e 13 kanton (betek 2014) hag e 136 kumun :
* kanton Bourbon-Lancy ;
* kanton Charolles ;
* kanton Chauffailles ;
* kanton La Clayette ;
* kanton Digoin ;
* kanton Gueugnon ;
* kanton La Guiche ;
* kanton Marcigny ;
* kanton Palinges ;
* kanton Paray-le-Monial ;
* kanton Saint-Bonnet-de-Joux ;
* kanton Semur-en-Brionnais ;
* kanton Toulon-sur-Arroux.

### Abaoe 2017

Adrannet e voe arondisamantoù Saône-et-Loire d'ar 1añ a viz Genver 2017. 126 kumun zo en arondisamant Charolles bremañ.

## Daveoù

* ↑ (fr) Arrêté n° 17-07 BAG portant modification des limites territoriales des arrondissements de la Saône-et-Loire, Dijon, 6 Genver 2017
# Arondisamant Château-Gontier

Arondisamant Château-Gontier :
| Lec'hiadur arondisamant Château-Gontier e departamant Mayenne ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant | Mayenne |
| Kod arondisamant | 53 1 |
| Pennlec'h | Château-Gontier-sur-Mayenne |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 73 615 ann. (2017) |
| Gorread | 1 553,49 km² |
| Stankter | 47 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 83 |
| kemmañ |
Arondisamant Château-Gontier a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Mayenne hag e rannvro Broioù al Liger.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek Meurzh 2016

Rannet e oa arondisamant Château-Gontier e 7 kanton (betek 2014) hag e 71 kumun :
* kanton Bierné ;
* kanton Château-Gontier-Reter ;
* kanton Château-Gontier-Kornôg ;
* kanton Cossé-le-Vivien ;
* kanton Craon ;
* kanton Grez-en-Bouère ;
* kanton Saint-Aignan-sur-Roë.

### Abaoe miz Ebrel 2016

Adrannet e voe arondisamantoù Mayenne d'an 30 a viz Meurzh 2016. 83 c'humun zo en arondisamant Château-Gontier bremañ.

## Daveoù

* ↑ (fr) Arrêté n° 2016/SGAR/n°49 portant modification des limites territoriales des arrondissements de la Mayenne, Naoned, 24 Meurzh 2016
# Arondisamant Charleville-Mézières

Arondisamant Charleville-Mézières :
| Lec'hiadur arondisamant Charleville-Mézières e departamant Ardennes ||
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Ardennes |
| Kod arondisamant | 08 1 |
| Pennlec'h | Charleville-Mézières |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 157 058 ann. (2017) |
| Gorread | 1 825 km² |
| Stankter | 86 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kantonioù | 10 + 1 lodenn |
| Kumunioù | 160 |
| kemmañ |
Arondisamant Charleville-Mézières a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Ardennes hag e rannvro Grand Est.

## Kantonioù ha kumunioù

Rannet eo arondisamant Charleville-Mézières e 160 kumun.
# Big Comic Superior

Big Comic Superior (japaneg : ビッグコミックスペリオール) a zo ur magazin manga seinen a vez embannet div wech ar miz (eil Gwener ha pevare hini) e Japan gant Shōgakukan. Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Even 1987. Savet eo bet evit lennerien etre re Big Comic Original ha re Big Comic Spirits.
Er penn-kentañ e oa Superior un nivernen ispisial eus Big Comic Original, met gwerzhet e veze ken mat hag tri magazin all (Big Comic, Big Comic Original ha Big Comic Spirits), neuze e voe divizet lakaat embann anezhañ distag bep eil sizhun.War-dro 250 000 skouerenn eus pep niverenn a vez skignet.
E Big Comic Superior ez eus bet embannet oberennoù meur a vangaka brudet evel Ryoichi Ikegami, Mochiru Hoshisato, Yū Koyama, Yūji Aoki, Fumi Saimon, Norifusa Mita, George Akiyama ha Buronson.

## Mangaoù
### Mangaoù embannet reoliek e-barzh Big Comic Superior

* Aibō (相棒), gant Tamayo Koyasu
* Shin Aji Ichimonme, gant Yoshimi Kurata, Yoshita Abe, ha Yukie Fukuda
* Ankō: Kaizuri Kaijō Sōsasen senario gant Masaki Kitahara, tresañ gant Hideki Akiyama, assistance from Fishing Graph
* Azumi, gant Yū Koyama
* Hannari!, gant Fumi Saimon
* Higake Kin'yūden Komanezumi Shussemichi senario gant Toichi Akizuki, tresañ gant Kōji Yoshimoto, renet gant Yūji Aoki
* Kiichi!!, gant Hideki Arai
* Lord, senario gant Buronson, tresañ gant Ryoichi Ikegami
* Maihime: Diva, senario gant Ryō Kurashina, tresañ gant Tomoya Ōishi
* Money no Ken, gant Norifusa Mita
* Moonlight Mile, gant Yasuo Ōtagaki
* Ojuken no Hoshi scenario gant Mayu Sugiura, tresañ gant Kenjū Imatani, krouet gant Nozomi Hashira
* Okuribito, gant Akira Sasō
* Radio Jikan, gant Radio Wada
* Rāmen Hakkenden, senario gant Rokurō Kube, tresañ gant Tan Kawai
* Sekai no Chūshin de Kuda o Maku, gant Inosuke Rodriguez
* Shakaijin Misaki Satoru, gant Yasuyuki Kunitomo
* Team Medical Dragon, senario gant Akira Nagai, tresañ gant Tarō Nogizaka
* Gigant, senario ha tresadennoù gant Hiroya Oku

### Embannet direoliek

* Chūshun Komawari-kun, gant Tatsuhiko Yamagami

### Bet embannet e-barzh Big Comic Superior

* Ayako, gant Osamu Tezuka

## Notennoù

* ↑ Japan Magazine Publishers Association Magazine Data 2008.
# Big Tech

Big Tech a vez graet eus pemp embregerezh diskrivet evel pennoù bras al luskad nevezintioù teknikel a-vremañ. An embregrezhioù a zo Alphabet Inc. (Google), Apple Inc., Meta (Facebook), hag Amazon. Graet e vez GAFAM anezho ivez, oc'h adkemer lizherennoù kentañ Google, Apple, Facebook, Amazon ha Microsoft.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ GAFAM : qu’est-ce que c’est, et comment dominent-ils le monde grâce au Big Data. lebigdata.
# Bigorn togn

Bigorn togn :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Neotaenioglossa |
| Kerentiad : | Littorinidae |
| Genad : | Littorina |
| Anv skiantel ||
| Littorina obtusata Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar bigorn togn (Littorina obtusata pe Littorina littoralis) zo ur blotvil gasteropod.
# Bigarello

Bigarello a oa ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Kendeuzet e oa bet gant San Giorgio di Mantova d'ar 1añ a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : San Giorgio Bigarello.

## Notennoù

* ↑ (it) Fusione riuscita nell’hinterland: la Grande Mantova amplia i confini , "Gazzetta di Montova" 10 Gouere 2018
# Bignez

Bignez zo kouignoù graet gant bas fritet en eoul. Gallout a reont bezañ sukret pe sall. Ul lip-e-bav aes d'ober eo, setu perak e vezont kavet e kalz broioù.
Gant bleud, vioù hag eoul pe amann e vez graet ar bas. Bier a vez lakaet ivez e broioù zo. Ront int peurliesañ, e stumm ur walenn a-wechoù, gant un toull e-kreiz eta, evel an donut amerikan.

## Bignez sukret

Gant sukr pe gaotigell e vez gwarniset ar bignez boas. E-barzh pe war ar gorre e c'haller lakaat ar gwarnisadur-se. Frouezh (avaloù...), toaz chokolad da ledañ, mel pe a bep seurt diennoù zo doareoù all da fichañ anezho.
Bignez Bro-Dreger zo brudet e Breizh.

## Bignez sall

Lakaet e vez legumaj (kourjetez, onion...).

## Talvoudegezh vezhurel

Hervez taolenn vezhurel "Ajañs Frañs surentez yec'hedel ar boued, an endro hag al labour" e 2013 e talv 100 g a vignez plaen kement ha 400 kcal energiezh degaset gant 6,3 g protein, 22,1 g lipid ha 42,8 g glukid (13,7 g sukr gant ar glukid).
N'eo ket yac'h debriñ bignez, kalz sukr ha kaloriennoù o deus.

## Notennoù

* ↑ Composition nutritionnelle des aliments TABLE Ciqual e www.ars.usda.gov, 2013.

## Gwelet ivez

* galfrez
* krampouezh
* churros
* donut
# Bignon

Arabat droukveskañ gant parrezioù Begnen e Bro-Bondivi ha Benion e-kichen Gwern-Porc'hoed (su Bro-Sant-Maloù).
Bignon :
| An iliz katolik hag ar vourc'h. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Le Bignon |
| Bro istorel | Bro-Naoned |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Arondisamant | Naoned |
| Kanton | Kelenneg-ar-Mewan betek 2015, Sant-Filberzh-Deaz abaoe 2015 |
| Kod kumun | 44014 |
| Kod post | 44140 |
| Maer Amzer gefridi | Serge Hégron 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù al Lenn Veur |
| Bro velestradurel | Bro Gwiniegi Naoned |
| Lec'hienn Web | www.mairielebignon.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 927 ann. (2020) |
| Stankter | 143 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 05′ 57″ Norzh 1° 29′ 22″ Kornôg / 47.0991666667, -1.48944444444 |
| Uhelderioù | bihanañ 3 m — brasañ 58 m |
| Gorread | 27,54 km² |
| Bignon ||
| kemmañ |
Bignon a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Sant-Filberzh-Deaz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe kumun Bignon e 1790 diwar ar barrez katolik.

### XIX$^{vet}$ kantved
#### Kersoren

* Krouet e voe kumun Kersoren e 1865 diwar lodennoù eus tiriad kumunioù Bignon, Pont-Marzhin ha Gwerzhav.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 86 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,04 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

### XXI$^{vet}$ kantved

* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Filberzh-Deaz pa voe diskaret Kanton Kelenneg-ar-Mewan e 2014.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell L'Epinay (1815-1830), luc’hskeudenn.
* Iliz katolik Sant Varzhin, 1895-1897, luc’hskeudennoù$^,$.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Pennad kar

* Kersoren.

## Liammoù diavaez

* (br) Bignon war lec'hienn Geobreizh

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Fichenn Kersoren
* ↑ (fr)Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique
* ↑ (fr)infobretagne.com
* ↑ (fr)infobretagne.com
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Bigorn du

Bigorn du :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Neotaenioglossa |
| Kerentiad : | Littorinidae |
| Genad : | Littorina |
| Anv skiantel ||
| Littorina littorea (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar bigorn du (Littorina littorea) a zo ur blotvil gasteropod mat da zebriñ. Anvioù all zo: bili du, bilgod du.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Etre Perroz ha Pempoull, hervez Ichthyonymie bretonne, gant Alan-Gwenog Berr.
# Bigorn

Bigorn (liester: bigerniel, bigorned) a zo ur blotvil mor krogennek, a zo meur a spesad anezhañ, eus ar genad Littorina peurliesañ. Graet e vez bilgod anezho ivez$^,$, pe bili.
* bigorn du (Littorina littorea)
* bigorn Spagn (Euspira catena)
* bigorn togn (Littorina obtusata)
* tufañ bigorned

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Geriadur G. Cornillet; Geriadur Vallée, p. 67.
* ↑ Ichtyonymie bretonne, Alan-Gwenog Berr, 1973, R45-R65
* ↑ E lec'hioù 'zo e Bro-Leon, Ichtyonymie bretonne, Alan-Gwenog Berr, 1973
# Bigorn Spagn

Bigorn Spagn :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Neotaenioglossa |
| Kerentiad : | Naticidae |
| Genad : | Euspira |
| Anv skiantel ||
| Euspira catena Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Bigorn Spagn (Euspira catena pe Lunatia catena) a zo ur blotvil gasteropod.
# Big Mama Thornton

Big Mama Thornton (1926-1984) a oa ur ganerez ha sonaozerez blues stadunanat. Bras e oa, kreñv e kane, ha gwisket e vez alies evel ur paotr da verc'heta.

## Brud

Ganti e voe graet kentañ sonenrolladur eus "Hound Dog", anaouenn Leiber ha Stoller, e 1952. Tostik daou vilion a bladennoù anezhi a werzhas, ha seizh sizhun e voe niverenn gentañ ar gwerzhioù er Billboard R&B chart en 1953. Tri bloaz goude e voe kanet ivez gant Elvis Presley a voe brudetoc'h eget e zoare. Heñveldra a c'hoarvezas gant "Ball 'n' Chain" (savet gant Thonton e 1961 met chomet diembann betek 1968), a voe brudetoc'h pa voe kanet gant Janis Joplin e 1967.

## He marv

Mervel a eure Big Mama da 57 vloaz, gant un tarzh-kalon, diwar rebouez, reevañ, revutuniñ.

## Liamm diavaez

* YouTube
# Afrodite Capua

Afrodite Capua (Afrodite di Capua en italianeg), pe Gwener Capua, zo un delwenn roman e marmor eus an II$^{vet}$ kantved goude JK, kizellet en amzer an impalaer Hadrian (etre 117 ha 138). Kavet e voe e Capua en XVIII$^{vet}$ kantved.
Krediñ a reer e oa bet graet, evel Gwener Milo, diwar ur patrom eus Afrodite, lakaet war gont Lysippus, unan eus brasañ kizellerien Gres, delwenn aet da goll abaoe.
En he sav emañ an doueez war he gar dehoù, he zroad kleiz zo war un tokarn, ha hi hanter noazh. Un himation, pe ur vantell, zo ganti da c'holeiñ he c'horf adalek he bandenn.
Troet eo he fenn war-du an tu kleiz, hag he div vrec'h zo savet da zerc'hel, a greder, skoed an doue Ares, implijet gant Gwener evel pa vije ur melezour.
# Afrodeutsche

Afrodeutsche (Afro-German) pe schwarze Deutsche (Alamanted du) zo ur strollad etnek a gaver war tiriad Alamagn a hiziv pe a oa kavet e tiriadoù ar Reich. Afro-Germaned a vez graet eus tud alaman gant orinoù du.
E 2005, e oa tro 800 000 Afro-German war un hollad a 80 milion anneziad. Diaes eo kavout sifroù dre ma z'eo difennet niveriñ ar boblañs hervez an orinoù gouennel abaoe fin an Eil Brezel-bed hag an ideologiezh gouennelour. E Berlin e kaver tro 70 000 (2% eus ar boblañs) Afro-German o vevañ.

## Etre 1600 ha 1800

Ar c'hentañ Afrikaned degaset en Alamagn a oa bet servijourien e-pad an 18vet kantved dreist-holl. Tro 1720, Anton Wilhelm Amo, ganet er Ghana, a oa bet harpet evit dont-tre ar skol-veur gant un dug alaman. An den du kentañ e oa bet dre Europa a-bezh o studiañ en ur skol-veur. Goude e vare a studioù e oa deuet da vezañ prederour.
Diwezhatoc'h e voe degaset Afrikaned all evel sklaved en arvorioù kornôg Afrika. Eno e oa perc'hennerien douaroù a orin alaman. E 1717, ar roue Friedrich Wilhelm Iañ Prusia en devoa gwerzhet e zouaroù e Ghana. 30 000 den a zo gwerzhet da Gompagnunezh an Izel-vroioù evit an Indez sav-heol. Ar berc'hennerien nevez a zo liammet dre kevrad evit « kas 12 morian, c'hwec'h anezho gant chadennoù aour », d'ar roue. Ar vugale sklav a zo kaset pe da Botsdam pe da Verlin.

## Liammoù Afrika hag Alamagn etre 1884 betek 1945

E-pad emvod Berlin Kongo 1884, gant an holl vroioù europat galloudus ar mare, Ee voe rannet Afrika a dammoù. Da bep bro e oa bet roet tiriadoù deuet da vezañ trevadennoù. Alamagn a oa e-touez anezho hag a voe roet dezhi douaroù e Kornôg Afika ha rann-vro al lennoù bras. Kontrol d'ar vroioù all Alamagn a implijas tud arbenikaet an douaroù-se evit ober war o zro. Ar velestradurezh lec'hel a oa sevenet gant Afrikaned dindan urzhioù alamanted. Evit dont a-benn d'en ober e voe kaset Afrikaned da Alamagn evit studiañ an ekonomiezh, ar Gwir. Ar re-se a oa paotred yaouank evit an darn bras anezho. Nebeut anezho a oa deuet a-benn da dizhout liveoù uhel ha dont-tre ar skolveurioù, met an darn anezho a oa gourdonet e kreizennoù trevadennel evit dont da vezañ ofiserien, servijourien pe mistri-skol.
* Afro-German Ignatius Fortuna († 1789), Kammermohr
* An ergerzher Alaman Ernst Henrici, tro 1880
* Musikkorps des 1. (Ostpreußischen) Grenadier-Regiments Nr. 1 "Kronprinz". Gustav Sabac el Cher e-kreiz dirak.
* Afro-German Askari, 1914
* 23 Gwengolo 1943, e Bro-C'hres un ezel d'al Legion Freies Arabien.
An Afrikaned-se a oa implijet ivez evel troerien en Afrika-German, e kreizennoù studiañ yezhoù pe er velestradurezh trevadennel. Lod all a oa aet da da vezañ ar re Askari, soudarded emzifenn trevadennel Alamagn. Eus ar re-se e oa graet Reichsneger (morianed an impalaeriezh)

## Pennadoù kar

* Gustav Sabac el Cher
* August Albrecht Sabac el Cher
# Afrosoricida

Afrosoricida :
| Tenrec ecaudatus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Afrosoricida |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Afrosoricida zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged.
A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret Insectivora, asambles gant bronneged all.

## Kerentiadoù

Daou gerentiad zo ennañ :
* Chrysochloridae
* Tenrecidae
# Afroamerikaned

An Afroamerikaned, pe ar re Zu amerikan, a reer eus ar Stadunaniz du o c'hroc'hen, diskennidi evit al lodenn vrasañ anezho eus ar sklaved degaset eus Afrika issahara da Amerika etre 1619 ha 1810. Un issevenadur dezho o-unan o deus krouet. 46 713 850 e oant e 2019.

## Stourm politikel

Stourmet o deus an Afroamerikaned a-enep ar sklaverezh ha diforc'hidigezh ar gouennoù en XIX$^{vet}$ hag XX$^{vet}$ kantved. Araokadennoù a zo bet gant Trizekvet Enkemmad Bonreizh ar Stadoù-Unanet e 1865 diwar-benn freuzidigezh ar sklaverezh, ar Pevarzekvet Enkemmad e 1868 diwar-benn ar geodedourelezh stadunanat, hag ar Pempzekvet Enkemmad e 1870 diwar-benn ar gwir mouezhiañ. Diaesoc'h eo bet lakaat anezho da dalvezout e Su ar vro avat, abalamour d'al Lezennoù Jim Crow ha d'ar C'hu Klux Klan.
A-drugarez da luskad ar gwirioù keodedour, oberiant etre 1954 ha 1968 dreist-holl, ez eus bet votet lezennoù kevreadel evit lakaat termen da hanbarzh ar gouennoù er vro a-bezh. Adalek 2013 e stourm al luskad Black Lives Matter a-enep an diforc'hidigezh graet gant ar polis.

## Tud afroamerikan brudet
### Stourmerien politikel evit ar re Zu

* Martin Luther King
* Malcolm X
* Angela Davis
* Rosa Parks

### Politikourien

* Barack Obama, prezidant ar vro etre 2009 ha 2017
* Kamala Harris, bezprezidantez afroamerikan hag aziat-amerikan

### Sinema

* Spike Lee
* Morgan Freeman
* Will Smith

### Sonerezh

* Billie Holiday
* Aretha Franklin
* Jimi Hendrix
* James Brown
* Michael Jackson

### Sportourien

* Jesse Owens, atletour
* Muhammad Ali, boksour
* Mike Tyson, boksour
* Michael Jordan, basketour
* Serena Williams, c'hoarierez tennis

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Demographic and Housing Estimates (Age, Sex, Race, Households and Housing, ...) e factfinder.census.gov.
# Afrodite Melos

Afrodite Melos, anvet Gwener Milo dre fazi, zo un delwenn savet d'an doueez Afrodite (Gwener hec'h anv brezhonek) er marevezh henc'hresian, etre ar IV$^e$ kantved kt JK hag ar I$^{añ}$ kantved kt JK, bet kavet en enez Melos (pe Milos), hag a zo war ziskouez e mirdi al Louvre e Pariz.

## Kavidigezh

Bruched an delwenn a voe kavet e miz Ebrel 1820 e Melos, un enezenn er Mor Enezek gant ur c'houer anvet Yorgos Kentrotas a oa o klask mein da sevel ur voger en-dro d'e bark.. Un deskard ofisour er verdeadurezh c'hall, Olivier Voutier, a oa eno o sellet. Troet e oa gant an hendraouriezh, a oa ur skiant nevez-flamm d'an ampoent. Goulenn a reas digant ar gouerien toullañ.

## Levrlennadur

* (fr) Pasquier, Alain. La Vénus de Milo et les Aphrodites du Louvre. Paris : Réunion des Musées Nationaux, 1991 (ISBN 978-2-7118-0256-2)

## Notennoù

* ↑ Pasquier 1991, p. 24.