OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Abertawe

    Evit implijoù all, gwelet Abertawe (disheñvelout).
Eil brasañ kêr Kembre eo Abertawe (Swansea e saozneg) e kreisteiz ar vro, ha pennlec'h Sir Abertawe, ar gontelezh savet en-dro dezhi e 1996. A-raok se e oa ar gêr vras e kornôg pellañ arvor kontelezh istorel Sir Forgannwg, pa oa Kerdiz hini ar reter.

## Pennad kar

* Sir Abertawe, ar gontelezh
# Abertawe (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Abertawe zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar ger aber hag anv ar stêr Tawe.
* anv an aber hag ar gêr savet war e lez, Abertawe (a zo Swansea e saozneg)
* Kontelezh Abertawe , enni kêr Abertawe ha Penrhyn Gŵyr.
* Bae Abertawe - ar bae dirak an aber ha kêr Abertawe, er Mor Hafren,
* Prifysgol Abertawe, ar skol-veur
* Sain Abertawe, ar skingomz lec'hel

## Pennad kar

* Swansea
# Abertridwr

Abertridwr zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar gerioù aber, tri, ha dŵr (a zo dour e brezhoneg). Evit doare en em gav eno dour teir stêr.

## Lec'hanvioù

* Abertridwr (Powys)
* Abertridwr (Caerffili)

## Pennad kar

* Frinaoudour, kember al Leñv hag an Treñv, savet diwar fri, daou, ha dour.
# 27 Meurzh

← Meurzh → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1516: hiviziken e rank ar Yuzevien eus Republik Venezia bezañ o chom war enez Ghetto hepken.
* 1625: Charlez Iañ a zeu da vezañ roue Bro-Saoz, Bro-Skos hag Iwerzhon.
* 1918: Moldova ha Besarabia zo staget ouzh Roumania.
* 1922: Jozef Stalin a ya da benn Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel (SKUS).
* 1932: evit ar wech kentañ en em vod broadelourien Euskadi evit lidañ Devezh ar vro (Aberri Eguna) e Bilbao.
* 1964: skignañ a ra Radio Caroline e dourioù etrebroadel Mor an Hanternoz, evit ar wech kentañ.
* 1978: 15 000 den o vanifestiñ e Brest da-heul peñse an Amoco Cadiz e Porsal; "N'eo ket Breizh ur boubelenn"" o lugan pennañ.
* 2020 : emezelañ a ra Makedonia an Norzh da Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel (AFNA).

## Ganedigezhioù

* 972 : Roperzh II, roue ar Franked (996-1031).
* 1797 : Alfred de Vigny, barzh gall.
* 1817 : Paul de Geslin, beleg ha skrivagner gallek.
* 1845 : Wilhelm Röntgen, fizikour alaman, tapet Priz Nobel ar Fizik gantañ e 1902.
* 1847 : Otto Wallach, kimiour alaman, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1910.
* 1876 : Pâquerette, aktourez sinema c'hall.
* 1912 : James Callaghan, Kentañ ministr ar Rouantelezh-Unanet (1976-1979).
* 1927 : Mstislav Rostropovich, soner violoñsell rusian.
* 1950 : Tony Banks, sonaozer ha soner klavier saoz, unan eus pemp krouer ar strollad Genesis.
* 1955 : Mariano Rajoy, politikour spagnol.
* 1963 : Quentin Tarantino/Xuxa (Maria da Graça Meneghel)
* 1969 : Mariah Carey, kanerez eus ar Stadoù-Unanet.
* 1985 : David Navara, mestrc'hoarier echedoù tchek.
* 1986 : Manuel Neuer, melldroader etrebroadel alaman.

## Marvioù

* 1378 : ar pab Gregor XI.
* 1625 : James Iañ a Vro-Saoz hag Iwerzhon, James VI a Skos.
* 1861 : Louis Bizeul, istorour ha arkeologour breizhat.
* 1867 : Prideaux John Selby, evnoniour ha louzawour saoz.
* 1875 : Edgar Quinet, barzh, istorour, politikour ha prederour gall.
* 1945 : Ángel Melogno, melldroader etrebroadel uruguayat.
* 1949 : Gregory Mathews, evnoniour aostralian.
* 1968 : Youri Gagarin, sterdead soviedat, an den kentañ da vont d’an egor.
* 1988 : Pêr Peron, skeudennour ha livour.
* 2001 : Pêrig Herbert, sonaozour ha yezhoniour breizhat.
* 2004 : Robert Merle, skrivagner gall.
* 2006 : Stanislas Lem, skrivagner polonat.
* 2010 : Vasily Smyslov, c'hoarier echedoù rusian.
* 2017 : Jean-Michel Guilcher, tudoniour breizhat, arbennigour war dañsoù Breizh.
* 2018 : Stéphane Audran, aktourez c'hall.

## Lidoù ha darvoudoù

* Devezh ar c'hoariva er bed.
# 27vet rejimant panzer

Ar 27$^{vet}$ rejimant panzer (alamaneg: Panzer-Regimenter 27) a oa ur rejimant kirri-hobregonet krouet d'ar 1añ a viz Here 1940 ha renket en 19vet rann panzer d'an 10 a viz Here 1940$^,$

## Tro-dro d'ar 27vet rejimant panzer

* Sven Hassel, skrivagner romantoù istorel danek a vije bet ezel er rejimant lerc'h ma stourmas e-pad an Eil Brezel-bed.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ François de Lannoy, Panzertruppen, embannadur Heimdal.
* ↑ lexikon-der-wehrmacht.de.
# 28

Diwar-benn bloaz 28 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ :
| Evit ar bloaz -28, gwelet ar bajenn : | -28 |
| Evit an niver 28, gwelet ar bajenn : | 28 (niver) |
781 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0028 PC (goude ganedigezh ar C'hrist)

## Darvoudoù
### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled : C(aius) Appius Iunius Silanus & P(ublius) Silius Nerva
* Kregiñ a ra Jezuz da brezeg (Sarmon war ar menez).
* Emsavadeg Friziz a-enep d'ar Romaned.

### Breizh (-Veur)

* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (c. -10/+40)

### Korea

* Kemer a ra ar roue Daru Baekje lec'h Baekje war tron al ledenez korean.

### Buhez pemdez ha dudi
## Ganedigezhioù 28
## Marvioù 28

* Roue Onjo Baekje

## Gwelet ivez

* Roll ar Pennoù Stad e 28

## Levroniezh

* André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres. 1986.
# 282
## Darvoudoù
### Europa

* Lazhet eo Probus gant e soudarded e Sirmium goude m'eñ-deus urzhiet dezhañ da skarzhañ ar kanolioù bro-Egipt
* Daimpalaer roman e ya Carus, un iliryan.
# 27 Mae

← Mae → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1498 : kurunnet eo Loeiz XII (Bro-C'hall) roue Bro-C'hall en Iliz-veur Reims.
* 1703 : gant an impalaer Pêr Veur eo krouet kêr Sankt Peterbourg.
* 1762 : harluet ar Jezuisted diouzh Breizh divar un diferad Breujoù Breizh.
* 1860 : gant Giuseppe Garibaldi eo taget Palermo, e Sikilia, en e stourm evit Unvanidigezh Italia.
* 1921 : embannadur Reolennoù an hentoù e Bro-C'hall.
* 1937 : e Kalifornia (SUA) eo digoret ar Golden Gate Bridge d’an dud war-droad ; an devezh war-lerc’h e vo digoret d’ar c’hirri.
* 1939 : embannadur kentañ troioù-kaer Batman en ur gelaouenn bannoù-treset.
* 1948 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev Melody Time e Stadoù-Unanet Amerika.
* 1968 : Emglevioù Grenelle e Bro-C'hall ; Bodadeg Charléty.
* 1974 : dont a ra Jacques Chirac da vezañ kentañ ministr Frañs.
* 1994 : distreiñ a Aleksandr Soljenitsyn da Rusia goude 20 vloaz en harlu.

## Sportoù

* 1909 : dilennet eo Stockholm gant Poellgor etrebroadel olimpek bodet e Berlin evit degemer ar V$^{vet}$ C'hoarioù Olimpek hañv e 1912.
* 1912 : dilennet eo Berlin gant Poellgor etrebroadel olimpek bodet e Stockholm evit degemer ar VI$^{vet}$ C'hoarioù Olimpek hañv e 1916 (ne oant ket bet dalc'het).
* 1980 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned evit ar 5vet gwech, Jean Vincent e c'hourdoner d'an ampoent.

## Ganedigezhioù

* 1332 : Ibn C’haldun, istorour eus Tunizia († 17 a viz Meurzh 1406 e Kaero (Ejipt)).
* 1894 : Louis-Ferdinand Céline, skrivagner gallek († 1añ a viz Gouere 1961 e Meudon).
* 1897 : John Cockcroft, fizikour saoz, tapet gantañ Priz Nobel ar fizik († 18 a viz Gwengolo 1967 e Cambridge (Bro-Saoz)).
* 1910 : Jarl-Vari Guillois, bet dibunet gantañ Galv an 18 a viz Mezheven 1940 e brezhoneg er BBC, († 19 a viz Gouere 1994 e Perwenan).
* 1922 : Sir Christopher Lee, aktour breizhveuriat.
* 1925 : Tony Hillerman, skrivagner amerikan († 26 a viz Here 2008 en Albuquerque (Stadoù Unanet)).
* 1931 : Bernard Fresson, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) gall.
* 1963 : Eduardas Rozentalis, mestrc’hoarier echedoù lituanian.

## Marvioù

* 927 : an impalaer Simeon I a Vulgaria.
* 1564 : Jean Calvin, unan eus pennoù an Disivoud protestant.
* 1797 : Gracchus Babeuf, dispac'hour gall.
* 1899 : Yann-Vari Nikolaz, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 1910 : Robert Koch, mezeg ha bakteriologour alaman, tapet gantañ Priz Nobel ar vezegiezh.
* 1964 : Jawaharlal Nehru, 1añ kentañ ministr India.
# 27 Here

← Here → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1662 : prenet eo kêrioù Dukark, Fort-Mardijk ha Mardijk gant Loeiz XIV digant Charlez II (Bro-Saoz).
* 1682 : diazezet eo kêr Philadelphia gant William Penn.
* 1904 : digoret eo kentañ linenn dindandouar metro New York.
* 1964 : skignet eo an abadenn gentañ e katalaneg gant Skinwel Spagn (TVE).
* 1970 : krouidigezh ar strollad sonerien folk Tri Yann an Naoned.
* 1991 : dizalc'hidigezh Turkmenistan.
* 1998 : mont a ra Gerhard Schröder da seizhvet kañseller alaman.

## Sportoù

* 1968 : klozadur an XIX$^{vet}$ C'hoarioù Olimpek hañv e Mec'hiko gant Avery Brundage, prezidant stadunanat ar Poellgor etrebroadel olimpek.

## Ganedigezhioù

* 1466, 1467 pe 1469 : Erasmus, prederour ha teolojian izelvroat.
* 1728 : James Cook, merdead hag ergerzher saoz.
* 1782 : Niccolò Paganini, gitarour, violoñser ha sonaozer italian.
* 1858 : Theodore Roosevelt, politikour stadunanat ha 26vet Prezidant ar Stadoù-Unanet, Priz Nobel ar Peoc'h.
* 1866 : Paul Bellamy, politikour gall.
* 1908 : James Macrae Aitken , mestrc'hoarier echedoù skosat.
* 1912 : Madeleine Sologne, aktourez (c'hoariva ha sinema) c'hall.
* 1922 : Michel Galabru, aktour gall.
* 1923 : Roy Lichtenstein, livour stadunanat.
* 1928 : Miroslav Filip, mestrc'hoarier ha kazetennour echedoù tchek.

## Marvioù

* 939 : Athelstan, roue ar Saozon.
* 1561 : Lope de Aguirre, konkistador euskarat.
* 1605 : Jalaluddin Muhammad Akbar, impalaer moghol.
* 1675 : Gilles Personne de Roberval, fizikour ha matematikour gall.
* 1936 : Thomas Edward Penard, ijinour tredan hag evnoniour stadunanat.
* 1974 : Everaldo, melldroader etrebroadel brazilian.
* 1975 : Peregrino Anselmo, melldroader etrebroadel ha gourdoner uruguayat.
* 1990 : Jacques Demy, filmaozer gall.
* 2010 : Néstor Kirchner, prezidant Arc'hantina.
* 2013 : Lou Reed, kaner-sonaozer stadunanat.

## Lidoù

* Iliz katolik roman:
** Sant an deiz : Santez Argentael,
** Santez Kristell, santez Sabina ha sant Visant, merzherien en Avila (IV$^e$ kantved),
** sant Eroteid ha sant Kapitolin, merzherien e Kapados (IV$^e$ kantved),
** sant Frumañs, abostol Etiopia.
# 27 Kerzu

← Kerzu → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1703 : sinet eo Feur-emglev Methuen etre Rouantelezh Bro-Saoz ha Rouantelezh Portugal e Lisboa.
* 1911 : evit ar wech kentañ e kaner Jana Gana Mana, kan broadel India, en ur vodadeg gant an Indian National Congress e Kolkata.
* 1931 : krouet eo ar Strollad Broadel Breizh (an eil, Parti National Breton e galleg) da-geñver e gendalc'h kentañ e Landerne.
* 1945 : lakaet ar Font Moneizel Etrebroadel da vont en-dro da vat.
* 1949 : anavezet eo dizalc'hded indonezia gant an Izelvroioù.
* 1979 : aloubet eo Afghanistan gant lu Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel.
* 2007 : muntret eo Benazir Bhutto e Pakistan.

## Ganedigezhioù

* 1571 : Johannes Kepler, steredoniour alaman.
* 1822 : Louis Pasteur, bevoniour, fizikour ha kimiour gall.
* 1847 : Joseph Loth, yezhoniour ar brezhoneg hag ar yezhoù keltiek.
* 1901 : Marlene Dietrich, aktourez ha kanerez alaman.
* 1925 : Michel Piccoli, aktour gall.
* 1943 : Joan Manuel Serrat, kaner spagnolek eus Katalonia.
* 1948 : Gérard Depardieu, aktour gall.
* 1952 : David Knopfler, kaner-sonaozer breizhveuriat, soner gitar ha piano, unan eus pevar c'hrouer ar strollad Dire Straits.
* 1969 : Tudual Audic, troour brezhonek.

## Marvioù

* 1087 : Bertha Torino, pe Bertha Savoia, impalaerez an Impalaeriezh Santel Roman.
* 1663 : Christine Bro-C'hall, dugez Savoia.
* 1683 : Marie Françoise Élisabeth de Savoie, rouanez Portugal.
* 1895 : Gabriel Milin, skrivagner brezhonek.
* 1918 : Carl Schlechter, mestrc'hoarier echedoù aostrian.
* 1923 : Gustave Eiffel, ijiner gall.
* 1976 : Frits van Seters, skrivagner echedoù ha mestrc'hoarier echedoù izelvroat.
* 1978 : Houari Boumediene, eil prezidant Aljeria.
* 1995 : Genric'h Gasparyan, mestrc'hoarier echedoù armenian.
* 2007 : Benazir Bhutto, politikourez eus Pakistan.
* 2007 : Jaan Kross, skrivagner estonek.
* 2016 : Carrie Fisher, aktourez, skrivagnerez ha saverez senario stadunanat.

## Lidoù

* Iliz katolik roman
** sant Yann an Abostol. Marv kozh-tre war-dro 90 en Enez-Patmos hervez an hengoun kristen.
** sant Alan, eskob Kemper er VIIvet kantved, bet patron Korle.
# 27 Mezheven

← Mezheven → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 992 : en Emgann Konkerel eo trec’het ha lazhet Konan Kentañ an Tort gant kont Anjev, Foulques III Nerra.
* 1474 : dimeziñ a ra an dug Frañsez II a Vreizh gant Marc'harid Foix, e Klison.
* 1952 : sinadur an emglev evit sevel Kumuniezh Europa an Difenn.
* 1964 : krouidigezh an ORTF.
* 1967 : lakaet eo da vont en-dro kentañ bilhedaouer emgefre en Enfield Town (Bro-Saoz).
* 1977 : Djibouti dizalc’h diouzh Frañs.
* 1991 : Slovenia, dizalc’h abaoe daou zevezh, a zo aloubet gant nerzhioù Yougoslavia.
* 1997 : embannadur levrenn gentañ Harry Potter, e Breizh-Veur : 5000 skouerenn moullet.

## Sportoù

* 1925 : loc'hañ a ra 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Gwened war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
* 1957 : loc'hañ a ra 1añ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Granville (Manche).
* 1963 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rouan (Seine-Maritime) ha Roazhon ; trec'h eo Antonio Bailetti (Italia).
* 1965 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper hag Ar Baol-Skoubleg ; trec'h eo Guido Reybrouck (Belgia).
* 1974 : dalc'het eo rakredadeg Tro Bro-C'hall e Brest (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Eddy Merckx (Belgia).
* 1984 : skipailh gall ar vell-droad (paotred), a ya da gampion Europa e Pariz.

## Ganedigezhioù

* Charles S. Parnell.
* 1462 : Loeiz XII (Bro-C'hall) pe Loeiz Orleañs (Tad ar bobl e lesanv), roue Bro-C'hall adalek 1498 betek e varv (1515).
* 1740 : John Latham, evnoniour, mezeg ha skrivagner saoz.
* 1787 : Thomas Say, amprevanoniour, kreginoniour ha stlejvilour stadunanat.
* 1819 : Ernst Falkbeer, mestrc'hoarier echedoù aostrian.
* 1846 : Charles Stewart Parnell, politikour ha brogarour iwerzhonat.
* 1848 : Narsis Kelien, barzh hag gouennoniour brezhonek.
* 1880 : Helen Keller, stourmerez evit gwirioù an dud vouzar hag ar re zall er Stadoù Unanet Amerika.
* 1901 : Willy Rozier, den a sinema gall.
* 1951 : Mary McAleese (Máire Mhic Ghiolla Íosa), prezidantez Republik Iwerzhon.
* 1955 : Isabelle Adjani, aktourez c'hall.
* 1962 : Ollanta Humala, prezidant Perou.
* 1964 : Serj an Dized, melldroader ha gourdoner breizhat.

## Marvioù

* 992 : Konan Iañ a Vreizh, Konan an Tort, dug Breizh ha Kont Roazhon, da-geñver emgann Konkerel.
* 1800 : Théophile-Malo Corret de La Tour d’Auvergne, soudard gall anvet da gKentañ Greunader ar Republik gant Napoleon Iañ.
* 1876 : Christian Gottfried Ehrenberg, douarour, ekologour, loenoniour ha mikrobiologour alaman.
* 1913 : Philip Lutley Sclater, alvokad ha loenoniour saoz.
* 1957 : Malcolm Lowry, skrivagner saoznek.
* 1989 : Yvon Marrec, marc'hhouarnour breizhat.
* 2016 : Bertrand Frélaut, istorour breizhat.
* 2002 : John Entwistle, kaner-sonaozer ha soner gitar-boud saoz, unan eus tri c'hrouer ar strollad The Who.
# Afon Wnion

Ur stêr eus gevred Gwynedd eo an Afon Wnion, pe Stêr Gwnion. 16 km hed zo dezhi.
Eieniñ a ra e menez uhel Aran Benllyn, peder lev bennak eus Llanuwchllyn. Goude e red war-du ar mervent da gemberañ gant ar stêr Mawddach e-kichen Abaty Cymer. War he hent e tremen dre gêriadennoù bihan Rhyd-y-main ha Bontnewydd, dindan ur pont ken kozh hag an XVIIIvet kantved, ha goude e kêr Dolgellau ma tremen dindan ur pont brav arall, anvet Y Bont Fawr.
Dont a ra hec'h anv eus an anv-den Gwynion, ha troet eo gwyn en gwn; ul lec'h anvet Pennar(th) Gwynion zo en tolead, e-kichen Hengwrt.

## Levrlennadur

* Melville Richards, 'Enwau Lleoedd', yn Atlas Meirionnydd (Y Bala, 1975)
# Afonso II Portugal

Afonso II a oa Roue Portugal. Mab e oa da Sancho Iañ ha Dulce Berenguer, infantez Aragon. Ganet e voe e 1185.
Dimeziñ a reas e 1211 da Urraca Kastilha (1185- Coimbra 1220), infantez a Gastilha, merc'h da Alfonso VIII Kastilha ha d'ar rouanez Leonor Plantagenêt.
Lesanvet e voe O Gordo, dre ma oa tev. Mervel a reas e 1223.

## Dimeziñ ha bugale

Pemp bugel o doe:
* Sancho II Portugal (1207-1248), roue Portugal war-lerc'h e dad
* Afonso III (1210-1279), roue Portugal war-lerc'h e vreur
* Leonor Portugal (rouanez Danmark) (1211-1231), a zimezas da Valdemar III Danmark
* Fernando Portugal (1217-1246), Aotrou Serpa
* Vicente Portugal (1219)
# Afonso IV

Afonso IV (1291 - 1357), lesanvet O Bravo, a oa seizhvet roue Portugal. Mab e oa d'ar roue Dinis Iañ ha d'e bried Santez Isabel, priñsez a Aragon. Roueet e voe goude marv e dad e C'hwevrer 1325.
War e lerc'h e renas e vab Pedro Iañ Portugal.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas da Beatriz de Castilla. Pedro, o mab, a zimezas da Constanza Manuel de Villena (1316-1345). E-touez koskor hounnezh edo an itron Inês de Castro, a orgedas Pedro outi. Afonso, o soñjal e oa lakaet ar vro en arvar gant an orged-se, a lakaas lazhañ Inês.
# Afonso Iañ Kongo

Afonso Iañ, e portugaleg, pe Mbemba a Mzinga Ndo Funsu en kikongo (1456–1543) a oa mab da v-Mpanzu a Muzinga, kentañ roue kristen Rouantelezh Kongo er XVI$^{vet}$ kantved. Roue ar bobl Kongo e oa entre 1505 ha 1507.
# Afonso Henriques

Afonso Henriques a c'hall bezañ :
* Afonso Iañ, pe Dom Afonso Henriques, kentañ roue Portugal;
* Afonso Henrique de Bragança pe Dom Afonso Henriques (1865-1920), eil mab ar roue Luís Iañ ha breur Carlos Iañ Portugal, dug O Porto ha diwezhañ besroue an Indez Portugalat .

## Pennadoù kar

* Afonso
* Henriques
# Afon Wen

Afon Wen zo ur gêriadenn e kontelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre. Emañ hanter-hent etre Pwllheli ha Cricieth.
# Afonso

Afonso zo un anv-badez portugalek, implijet ivez evel anv-tiegezh er broioù portugalek.

## Yezhoù arall

* Alfonso e spagnoleg
* Alfoñs, e brezhoneg.
* Alphonse, e galleg.

## Tud
### Portugal
#### Rouaned Portugal

* Afonso Iañ Portugal
* Afonso II
* Afonso III
* Afonso IV
* Afonso V
* Afonso VI

#### Priñsed

* Afonso, mab da Afonso Henriques
* Alfonso Iañ Bragança (1377 – 1461), kentañ Dug Bragança.
* Alfonso Braganza, kont Ourém (1402 – 1460).
* Afonso de Portugal, mab da João II
* Afonso de Portugal, mab da Manuel Iañ

#### Tud all

* Afonso Sanches, mab bastard da Dinis Iañ Portugal
* Afonso de Albuquerque (1453-1515), merdeour portugalat
* Afonso Henrique de Bragança, dug Porto
* Afonso Domingues, tisavour er XIVvet kantved.
* Afonso de Paiva, merdeour gant Pêro da Covilhã er Reter.
* * José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos pe Zeca Afonso (1929-1987), sonaozer portugalat;
* Nadir Afonso, tisavour ha livour
* João Afonso de Aveiro, merdeour er XVvet kantved.
* Yves Afonso (1944-2018), aktour gall.

### Brazil

* Afonso Eduardo Reidy, tisavour

## Lec'hioù

* Paulo Afonso, e Brazil.

## Pennad kar

* Alonso
# Afonso III

Afonso III (1210-1279), lesanvet "o Bolonhês" dre ma oa kont Boulogne (e Bro-C'hall), a oa roue Portugal war-lerc'h e vreur Sancho II Portugal, adalek 1248. Eñ e oa ar roue kentañ anvet Roue Algarve.

## E vuhez

Ganet e oa e Coimbra d'ar 5 a viz Mae 1210, hag eñ eil mab ar roue Afonso II hag e bried Urraca Kastilha.
Kont Boulogne e oa dre berzh e wreg eus 1238 betek 1253.
Mervel a reas en Alcobaça d'ar 16 a viz C'hevrer 1279.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas
* da Matilde II, kontez Boulogne, betek [1245]]
* da Beatriz Kastilha ha Guzmán (1242-1303), bastardez da Alfonso X Kastilha ha d'e serc'h, Mayor Guillén de Guzmán.
E vab, Dinis, a renas war e lerc'h.
# Aberdâr

    Gant at ger Aberdare e tegouezher amañ.
Aberdâr (Aberdare e saozneg) zo ur gêr eus su Kembre, e Traoñienn Cynon, e kontelezh Morgannwg gwechall, e tolead melestradurel Rhondda Cynon Taf bremañ. E 2001 e oa annezet gant 31 705 a dud.
Emañ Aberdâr er mervent da Ferthyr Tudful, war-dro 30 km en norzh da Gêrdiz, war lez ar stêr Cynon.
E deroù an XIX$^{vet}$ kantved ne oa Aberdâr nemet ur gêr vihan war ar maez. Kreskiñ a reas kalz abalamour da c’hreanterezh nevez ar glaou hag an houarn er vro. Tremen a reas poblañs Aberdâr eus 1 486 den e 1801 da 36 112 e 1871. Daoust ma n’eo ket ken pouezus labour ar mengleuzioù bremañ e chom ur gêr c’hreantel en hon amzer.
Dont a ra an anv Aberdâr eus an elfennoù "aber" a dalvez alies kement ha kember en anvioù-lec’h kembraek, ha "dâr", anv un adstêr d’ar stêr Cynon, hag a zo kar d’ar ger derv moarvat.
Ur gêr savet e New South Wales, en Aostralia, zo bet anvet Aberdare ivez, ha mengleuzioù glaou zo enni.

## Tud brudet

* ar barzh saoznek Alun Lewis.

## Kêrioù gevellet

Gevellet eo Aberdâr gant :
* Montélimar (Bro-C'hall)
* Slagelse (Danmark)
* Ravensburg (Alamagn)
Patrom:Rhondda Cynon Taf
# Aberedw

Aberedw zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre, 96 km eus Kerdiz. Er gumuniezh emañ ivez kêriadennoù Llanbadarn-y-garreg ha Rhiwlen. E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 223 a dud, ha 25 anezho (11,2%) a oa kembraegerien.

## Notennoù

* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics. Kavet : 2014-04-09.
# Abereiddi

Abereiddi (skrivet Abereiddy e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e kornôg Sir Benfro. Emañ en arvor, e gwasked beg-douar Penclegyr, hanter-hent etre Tyddewi hag Abergwaun.
Tremen a ra Gwenodenn Arvor Sir Benfro a-hed an aod. Gwelet a reer aspadennoù eus ar porzhig a veze implijet gwechall da gas kuit ar mein-glas eztennet er vro, a-raok ma vefent kaset dre borzhig Porth-gain, pelloc'hik en hanternoz.
# Abererch

Abererch zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre,

## Tud brudet

* John Elias (1774-1841), prezegenner kristen helavar: "as if talking fire down from heaven".
# Aberfan

Aberfan zo ur gêriadenn e Kembre, lec'hiet 6,5 km eus kêr Merthyr Tudful. Brudet eo abalamour d'ar gwallzarvoud degouezhet e 1966.

## Ruilh-douar

D'an 21 a viz Here 1966, da 9 e 15 diouzh ar beure, e kouezhas ur bern kaoc'h-glaou diwar ar menez. Distrujet e voe un 20 ti, un atant hag ur skol, ar Pantglas Junior School, ma voe lazhet 144 den, ha 116 bugel en o zouez.

## Gwelet ivez

* Gwallreuz Aberfan.
Abercanaid • Beddllwynog • Cefn Coed y Cymer • Dowlais • Pentrebach • Pontsticill • Treharris • Trelewis • Troedyrhiw • Merthyr Tudful • Mynwent y Crynwyr •
# Aberdulais

Aberdulais zo ur gêriadenn e kontelezh Castell-nedd Port Talbot, e kreisteiz Kembre, e kumuniezh Blaenhonddan. Emañ e goueled Cwm Dulais, el lec'h m'emañ ar stêr Dulais o kemberañ gant ar stêr Nedd, er biz da gêr Castell-nedd.
Nepell emañ lamm-dour Aberdulais, a veze implijet gant labouradegoù houarn gwechall hag a sach kalz touristed bremañ.
# Aberdyfi

Aberdyfi zo ur gêr e kreisteiz Gwynedd (gwechall e Sir Feirionnydd), en hanternoz Kembre. E lez hanternoz aber ar stêr Dyfi emañ, etre Pennal ha Machynlleth er reter ha Tywyn en hanternoz. Forzh touristed a ya di en hañv abalamour d'an draezheg hir.

## Tren

Daou di hent-houarn zo.

## Tud brudet

* Ieuan Dyfi (1461 - 1500), barzh.
* Thomas Francis Roberts (1860 - 1919), kelenner ha penn skol-veur Aberystwyth .

## Liammoù diavaez

* (en) Aberdyfi, e lec'hienn ar BBC
* (en)Cantre'r Gwaelod, e lec'hienn ar BBC
* Lec'hienn Aberdyfi