OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tornaod

Un tornaod (diwar ar gerioù tor-an-aod), pe pored, zo evel kof (pe tor) an aod pa sav sonn a-us d'ar mor. Neuzioù a bep seurt a c'hall bout d'un tornaod hervez ar roc'helloù pe ar goulezennoù a ya d'e ober ha hervez efed ar c'hrignerezh. Kavet e vez tornaodoù uheloc'h eget 200 metrad e-lec'hioù zo, evel tornaodoù Moher en Iwerzhon, da skouer.
Er menezioù e komzer eus tor ar menez, pe eus bri.

## Tornaod krignet

Krignet e vez an tornaodoù gant ar mor. Hervez al lec'hioù, ha hervez pegen kalet eo ar roc'h, e kil an tornaod buan pe vuanoc'h, ha seul vuioc'h a se m'emañ ar blanedenn o tommaat ha live ar mor oc'h uhelaat: ur skouer anat eo chapel Beg ar Vann.

## Lennegezh

* Paotr Juluen. - An Tornaod. - Arvor, 1935.

## Pennad kar

* bri

## Skeudennoù
### En Europa

* An tornaod en Étretat, e Bro-C'hall
* Tornaod Látrabjarg, en Island
* Slieve League, e Donegal, en Iwerzhon.
* Kab Enniberg, en Inizi Faero, re uhelañ Europa.
* Cabo Girao
* Kab an Hanternoz e Norge (300 metr uhelder)
* Acantilados de los gigantes, e Tenerife
* Kap Arkona, en enez Rügen, en Alamagn.
* E Sortavala, e Karelia, e Rusia.

### En Amerika

* Tornaod praia da Guarita e Torres, e Rio Grande do Sul, e Brazil.
# Tormón

Tormón zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 33 (2023).
# Tormes

An Tormes zo ur stêr hag a red e Spagn dre broviñsoù Salamanca hag Ávila a-raok kemberiñ gant an Duero.
Tremen a ra :
* e proviñs Zamora : dre Fermoselle,
* e proviñs Salamanca: Villarino de los Aires, Ledesma, Salamanca, Santa Marta de Tormes, Huerta, Villagonzalo de Tormes, Alba de Tormes, Guijuelo, Cespedosa de Tormes, Guijo de Ávila, Santibáñez de Béjar, Puente del Congosto, Navamorales, La Horcajada, ... Añover de Tormes, Almenara de Tormes, ...
* e proviñs Ávila : dre El Losar del Barco, El Barco de Ávila, La Aliseda de Tormes, Angostura de Tormes, Navalperal de Tormes, Navacepeda de Tormes ha Hoyos del Espino ... Los Llanos de Tormes, San Lorenzo de Tormes ...

## Adstêrioù

* Corneja
* E Salamanca, dindan ar pont roman, savet er Iañ kantved
* Puente del Congosto
* En El Barco de Ávila
* Alba de Tormes
* Ledesma
* Fermoselle
* Ar presa de Almendra, an hini uhelañ e Spagn, hag an trede brasañ.

## Lennegezh

* Lazarillo de Tormes
# Tornaco

Tornaco (Torgàn e piemonteg, Torgän e lombardeg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Novara.
# Tormantos

Tormantos zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Yezhoù berberek ar reter

Un is-skourr eus ar yezhoù berberek eo yezhoù berberek ar reter, ennañ teir yezh komzet e Libia hag en Egipt.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
* Yezhoù awdjilaek-soknaek
* Yezhoù siwaek

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
* Yezhoù berberek
# Yezhoù berberek an norzh

Un is-skourr eus ar yezhoù berberek eo yezhoù berberek an norzh, ennañ 17 yezh komzet e Maroko hag Aljeria.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
* Chenoueg
* Yezhoù atlasek
* Yezhoù kabilek
* Yezhoù zenatiek

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
* Yezhoù berberek
# Yezhoù bertek

Ur skourr eus ar yezh nilez-saharek eo ar yezhoù bertek (berta), komzet e Soudan hag Etiopia.
Levezonet-don eo bet ar yezhoù-mañ gant yezhoù jebelek ar reter.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek

## Liammoù diavaez

* Berta
# Yezhoù banyounek

Un isskourr eus ar yezhoù atlantel eo ar yezhoù banyounek (banyun).
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ:
* Gounyounyeg (bainouk-gunyuño)
* Samikeg (bainouk-samik)
* Gounyamoleg (bainouk-gunyaamolo)

## Gwelet ivez

* Yezhoù atlantel
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù benouek-kongoek

Ur skourr eus ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù benouek-kongoek komzet gant tro-dro da 550 milion a dud en holl.
Skourr brasañ ar familh-yezhoù-mañ an hini eo, ennañ 938 yezh disheñvel.
Setu penaos e vez isrenket skourr-mañ gant ar yezhoù pennañ:
* Akpeseg (akpes)
* Yezhoù bantouek
** Yezhoù bantouek ar su
*** Yezhoù bantouek-rik (narrow bantu)
*** Yezhoù tivek (tivoid)
**** Tiveg (tiv)
* Yezhoù treuz-stêrek (cross river)
* Yezhoù defoek (defoid)
** Yezhoù yoroubek (yoruboid)
*** Ingaleg (ingala)
*** Yoroubeg (yorùbá)
* Yezhoù edoek (edoid)
** Edoeg (edo)
* Yezhoù idomek (idomoid)
** Idomeg (idoma)
* Yezhoù igboek (igboid)
** Igboeg (igbo)
* Yezhoù kaindjiek (kainji)
* Yezhoù noupeek (nupoid)
** Noupeeg (nupe)
* Okoeg (oko)
* Yezhoù platek (platoid)
** Beromeg (berom)
* Oukaneg (ukaan)

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Dafr diwar-benn ar yezhoù benouek-kongoek
# Yezhoù berberek

Ur skourr eus ar yezhoù afrez-aziatek eo ar yezhoù berberek, ennañ 26 yezh komzet e Libia, Egipt, Maroko, Aljeria, Tunizia, Niger ha Maouritania.
Dont a ra ar ger berber diwar ar henc'hresianeg βάρβαρος barbaros, "barbar" hag abalamour da se e vez implijet ar ger tamazigt aliesoc'h-aliesañ en e lec'h, dreist-holl pa vez kaoz eus yezhoù berberek an norzh.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel hen:
* Yezhoù berberek ar reter
* Yezhoù gwantchek
* Yezhoù berberek an norzh
* Yezhoù tamachekek
* Yezhoù zenagaek

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
* Tamazigteg
# Yezhoù bariek

Un isskourr eus yezhoù nilotek ar reter eo ar yezhoù bariek.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilotek
* Yezhoù nilez-saharek
# Yezhoù barbakoek

Un anvadur douaroniel kentoc'h eget yezhoniel eo an anvadur yezhoù barbakoek. Graet e vez gantañ evit renkañ yezhoù komzet e mervent Colombia (departamantoù Cauca ha Nariño) ha norzh Ecuador. N'eur ket sur c'hoazh eo kar ar yezhoù a ginniger renkañ dindan an tog-se ha, dre-se, n'eo ket soliet da vat an anvadur "yezhoù barbakoek". Implijet e vez evit renkañ mesk-ha-mesk yezhoù bev n'int ket bet deskrivet-holl c'hoazh ha yezhoù marv n'ouzer ket gwall dra diwar o fenn, estreget int bet meneget ur mare bennak e mammennoù skrivet ergerzhourien pe skriverien zo.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er familh-se peurliesañ :

## Yezhoù barbakoek

I. Yezhoù an hanternoz
* Kwaikereg (pe cuaiquer, awaeg)
* Yezhoù gwambiaek-totoroek
** Gwambiaeg
*** Totoroeg (rannyezh wambiaek)
* Mouelyameg (pe muellama ) (yezh varv)
* Pasteg (yezh varv)
II. Yezhoù ar c'hreisteiz
* Karankieg (pe caranqui, kareg) (yezh varv)
* Kayapeg (pe cayapa, chachi, cha’palaachi)
* Koloradeg (pe tsafiqui, colima, campaz)
Evit doare ez eo da vat an totoroeg, komzet e kumun Totoró ur rannyezh eus ar gwambiaeg.
Lod a renk ar gwambiaeg e-touez ar yezhoù barbakoek; lod all o deus e renket e-touez ar yezhoù nasaek. Sklaer eo bet diskouezet bremañ n'eo ket kar ar gwambiaeg d'an Nasa Yuwe (nasaeg)

## Levrlennadur

* Estado actual de la clasificación de las lenguas indígenas de Colombia; Instituto Caro y Cuervo; Santafé de Bogotá, 1993
* Conclusiones del seminario sobre clasificación de lenguas indígenas de Colombia; Jon Landaburu, Universidad de los Andes, Bogotá, in Estado actual de la clasificación de las lenguas indígenas de Colombia; Instituto Caro y Cuervo; Santafé de Bogotá, 1993 pp.313-330.

## Notennoù

^ Moguex a oa bet graet gantañ evel anv all evit ar gwambiaeg a-wechoù. N'eo nemet an anv roet da Wambiaiz gant ar bobl amezek avat (Nasaed pe Paezed).

## Liammoù diavaez

Ethnologue
# Yezhoù beunek-mboiek

Un is-skourr eus ar yezhoù wadjek-djenek komzet e Nigeria, Kameroun, Tchad, su Soudan ha Republik Kreiz Afrika eo ar yezhoù beunek-mboiek (bəna-mboi pe ungur).
Isrenket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:

## Gwelet ivez

* Yezhoù adamawek
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù bantouek ar su

Ur skourr eus ar yezhoù benouek-kongoek, renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo yezhoù bantouek ar su (saozneg: southern bantoid), ennañ 643 yezh disheñvel.
Isrannet e vez ar skourr-mañ evel-henn:
* Yezhoù bantouek-rik (saozneg narrow bantu)
* Yezhoù tivek (tivoid)

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
* Yezhoù bantouek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Ulea

Ulea zo ur gumun eus Spagn e Rannvro Murcia.
# Ulk

Ulk a oar ur sizhunieg alamanek etre 1872 ha 1933.
# Ulla

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ulla zo anv meur a dra.

## Lec'hioù
### Galiza

* ar Stêr Ulla, e proviñsoù A Coruña, Lugo ha Pontevedra.

### Katalonia

* Ullà, kumun e proviñs Girona
* Ullàstret, kumun e proviñs Girona

## Tud

* Ulla, berrstumm d'an anv-badez svedek Ursula.
# Ulassai

Ulassai zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
# Ulawun

An Ulawun pe Ulawon, Uluwun, pe Vatr, pe North Son,The Father, zo ur menez-tan 2 334 m e uhelder e Breizh-Nevez e Papoua Ginea-Nevez.

## Gouzout hiroc'h

* (en)Global Volcanism Program
# Ulbha

Ulbha (distaget: [ˈulˠ̪u.ə] ; Ulva e saozneg) zo un enezenn e-kichenik Muile, en Inizi Gall, Bro-Skos (Earra-Ghaidheal agus Bòd).
C'hwezek a dud a oa o chom enni e 2001, c'hwec'h e 2018. Perc'henn an enezenn en doa c'hoant d'he gwerzhañ evit he foblañ en-dro, adprenet eo bet gant an annezidi all harpet gant maodierned Bro-Skos$^,$.

## Notennoù ha daveeennoù

* ↑ (en) ''Urdupoint, 11 Mae 2018. Kavet : 26 Gwengolo 2020.
* ↑ (en) BBC, 11 Mae 2018. Kavet : 26 Gwengolo 2020.
# Ulaid

Ulaid a oa ur rouantelezh pe ur meuriad lec'hiet e biz Iwerzhon en-deus roet e anv d'ar broviñs a-vremañ Ulster. E Emain Macha, e-kichenn Armagh edo e gêrbenn. Da vare e c'halloud brasañ e talc'he Ulaid un dachenn en em astenne eus ar stêr Boyne war-du ar su betek kontelezh Leitrim war-du ar c'hornôk. E derou ar marevezh kristien o-doa kaset kuit an Uí Néill tu Ulaid betek kontelezh Down.
Hervez Annala Rioghachta Éireann e teraouas digresk Ulaid e 331 pa voe faezhet Fergus Foga gant Colla Uais en emgann Achadh Leithdheirg. Kollet e voe gantañ kornôk ar vro ha devet e voe Emain Macha. Dilezet e voe un tammig goude-se.
Derc'hel ar vro a reas tiernelezh an Dál Fiatach betek kreiz ar grennamzer, daoust ma kendalc'hjont da goll tirioù aloubet gant an Uí Néill. Peurzistrujet e voent gant an Normaned e 1777
# Uleila del Campo

Uleila del Campo a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn. Er bloaz 2021 e oa 816 a dud enni o chom.
# Ulf Kristersson

Ulf Hjalmar Kristersson (ganet d'an 29 a viz Kerzu 1963 e Lund) eo kentañ ministr Sveden abaoe an 18 a viz Here 2022. E 2017 e oa aet e penn ar strollad mirour Moderaterna.
Goude dilennadeg kannaded diskar-amzer 2022 eo deuet da vezañ kentañ ministr, war-lerc'h Magdalena Andersson.
Emañ Ulf Kristersson e penn ur gouarnamant eus an tu-dehoù, savet diwar emglev etre ar strolladoù Moderaterna, Kristdemokraterna ha Liberalerna, gant skoazell ar gostezenn eus an tu-dehoù pellañ Sverigedemokraterna.
# Ulf Löfgren

Ulf Löfgren (13 a viz Here 1931 - 10 a viz Du 2011) a oa ur skrivagner svedat evit ar vugale hag ur skeudennaouer levrioù.
Studiañ a reas istor an arz hag al lennegezh hag ar bruderezh. Kregiñ a reas da vezañ anavezet gant ar skeudennoù en doa treset evit levr Leif Krantz Barnen in djungeln ("Ar vugale er janglenn") e 1959. Sevel a reas ouzhpenn kant levr skeudennaouet evit ar vugale, evel al levr brudet-mat Albin er bloavezhioù 1970 pe levrioù Ludde e 1984 ha goude. Skeudennaouet en deus ivez ur bern levrioù savet gant tud all : levrioù Gunnel Linde, kontadennoù Andersen, kontadennoù evit ar vugale tennet eus ar Bibl. Labourat a reas Löfgren evit sevel abadennoù skinwel evit ar vugale ivez, evel Pellepennan och Suddagumman, hag a oa bet diskouezet e skinwel Sveden etre 1965 ha 1970.
Troet eo bet levrioù Ulf Löfgren en ouzhpenn ugent yezh disheñvel. Meur a briz en deus gounezet gant e levrioù.

## Notennoù

* ↑ Ludde (en) (sv)

## Liamm diavaez

* About Ulf Löfgren (en)
# Simon Pagenaud

Simon Pagenaud (bet ganet d'an 18 a viz Mae 1984 e Poitiers, Bro-C'hall) a zo ur blenier kirri gall a red en IndyCar e 2012.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Simon Pegg

Un aktour skinwel ha sinema saoz eo Simon Pegg, ganet d'ar 14 C'hwevrer 1970 e Gloucestershire. Ouzhpenn bezañ aktour ez eo ivez produer, ha sevener filmoù. Brudet mat e voe gant an trilogiezh filmoù Three Flavours Cornetto : Shaun of the Dead (2004), Hot Fuzz (2007), ha The World's End (2013). C'hoariet en deus er film Ready Player One (2018) gant Steven Spielberg.

## Buhez

Pegg a zo ganet e Brockworth, Gloucestershire. Mab Gillian Rosemary (ganet Smith), kargad Stad, ha John Henry Beckingham, ur soner jazz ha gwerzher pianoioù.
# Simon Shelton

Simon Shelton Barnes, bet ganet e Shepherd's Bush (ur c'harter eus Londrez, Bro-Saoz) d'an 13 a viz Genver 1966 ha marvet d'an 18 a viz Genver 2018, a zo un aktour (sinema ha skinwel) saoz. Brudet e voe evit e berzh er stirad skinwel evit ar vugale Teletubbies.
# Simon Wiesenthal

Simon Wiesenthal a zo bet ganet d'an 31 a viz Kerzu 1908 e Lwów (Polonia d'ar c'houlz-se, Ukraina bremañ) ha marv d'an 20 a viz Gwengolo 2005 e Vienna (Aostria).
Anavezet eo dreist-holl evel "chaseour nazied".

## Buhez

E 1932 e tapas e ziplomoù a disavour met serret e voe e stal e 1939 pa yeas tre e Polonia soudarded an URSS (da heul an emglev etre Adolf Hitler ha Jozef Stalin evit dispenn Polonia).
E 1940 e voe darbet dezhañ bezañ deportet da Siberia met arc'hant a roas d'ur c'homiser Soviedat.
D'ar 6 a viz Gouere 1941 avat e voe harzet pa oa bet divizet gant Hitler ober brezel d'an URSS.
Da gentañ e voe bac'het e kampoù-labour met da c'houde e voe bet kaset da Vuchenwald ha Mauthausen (Aostria). E 12 kamp nazi eo bet en holl. 3 gwezh e voe war-nes bezañ drouglazhet hag e 1945, da vare dieubidigezh ar c'hampoù e oa ken gwan ma semplas. 89 den eus e familh a zo marv e-pad ar brezel.
Pa oa distro ne oa nemet un dra war e spered : n'eo ket adkregiñ gant e labour a disavour ha kas ur vuhez normal met barnañ an nazied.
Diouzhtu e tigoras e Vienna Kreizenn Gelaouiñ ha Teuliaouiñ diwar-benn an Dorfedourien Nazi. E-unan e voe met e 1948 en doa savet 120.000 fichenn diwar-benn an SSed. Diseblant an dud tro-dro dezhañ avat.
Brud a zeuas dezhañ e 1960 pa voe harzet Adolf Eichmann, steuñvekaer an Diskoulm diwezhañ. A-drugarez da Wiesenthal e voe bet diskoachet en Arc'hantina.
Un eil den a-bouez a voe adkavet dre e labour : Karl Silberbauer. Ur poliser aostrian e oa ha gantañ e oa bet harzet Anne Frank en Izelvroioù.
Da ziwezhañ, e 1967 e tiskoachas Franz Stangl, kommandant kamp Treblinka.

## Levrlennadur

* Simon Wiesenthal Tuviah Friedman Korrespondenz (Documentbook) Germany National Bibliothek
# Simon Sebag Montefiore

Simon Jonathan Sebag Montefiore, ganet e 1965 e Londrez zo un istorour ha skrivagner saoz. Brudet eo e levrioù diwar-benn Katelin II ha Stalin. Meulet ha loreet eo bet an oberenn Stalin: The Court of the Red Tsar, troet e 25 yezh.

## Buhez prevez

Dimezet eo d'ar romantourez saoznek Santa Montefiore, hag e Londrez emaint o chom. mab-kaer eo d'ar mondian arc'hantinat Charles Palmer-Tomkinson, ha breur-kaer d'ar vondianez Tara Palmer-Tomkinson. Mignon eo d'ar priñs Charlez, da David Cameron ha Koo Stark.

## E levrioù

* Jerusalem: the Biography, 2011 ISBN 978-0-297-85265-0
* 101 World Heroes, 2009
* Monsters – History's most evil men and women, 2008
* Young Stalin, 2008
* Stalin: The Court of the Red Tsar, 2005, 2004 ISBN 1400042305 ISBN 978-1400042302
* Potemkin: Catherine the Great's Imperial Partner, 2005 Catherine the Great and Potemkin, 2004
* Speeches that Changed the World: The Stories and Transcripts of the Moments that Made History, 2008, 2007 Speeches that Changed the World, 2007
* Piggy Foxy and the Sword of Revolution: Bolshevik Self-Portraits (Annals of Communism Series) with Alexander Vatlin, Larisa Malashenko and Vadim A. Staklo, 2006
* A History of Caucasus, 2005 ISBN 0297819259 ISBN 978-0297819257
* King's Parade, 1992

### Romantoù

* Sashenka, 2008
* My Affair with Stalin, 2004

## Pladennoù

* Speeches that Changed The World

## Liamm diavaez

* Lec’hienn ofisiel
# Simon Harris

Simon Harris, ganet d'ar 17 a viz Here 1986, zo ur politiker iwerzhonat e penn ar strollad Fine Gael, ha Taoiseach Republik Iwerzhon.
Bet e oa Teachta Dála evit Wicklow abaoe 2011, ministr-Stad etre 2014 ha 2016 ha ministr ar yec'hed er gouarnamant iwerzhonat adalek 2016.
Goude dilez Leo Varadkar e miz Meurzh 2024, Harris e oa an danvez kannad nemetañ evit dilennadeg penn ar Fine Gael. Ur wech dilennet e penn ar strollad, e oa bet lakaet da Daoiseach d'an 9 a viz Ebrel 2024. Oadet a 37 vloaz, deuet eo da vezañ an Taoiseach yaouankañ en istor ar vro.

## Respet

Kargoù stadel :
| En e raok | Karg | War e lerc'h |
| Brian Hayes | Ministr-Stad an Arc'hant (2014–2016) | Eoghan Murphy |
| Leo Varadkar | Ministr ar Yec'hed (2016–2020) | Stephen Donnelly |
| Karg nevez | Ministr an Deskadurezh uhel, an Enklask, an Nevezinti hag ar Skiantoù (2020-2024) | Patrick O'Donovan |
| Heather Humphreys}} | Ministr ar Justis (12/2022 – 06/2023) | Helen McEntee |
| Leo Varadkar | Taoiseach (09/04/2024) | E-karg |
| Titloù a enor |||
| Lucinda Creighton | Baby of the Dáil (2011–2016) | Jack Chambers |
| Kargoù politikel |||
| Leo Varadkar | Penn Fine Gael (2024 – bremañ) | E-karg |

## Notennoù

* ↑ Yaouankañ dilennad e Parlamant Republik Iwerzhon.
# Simon Sikilia

Simon Sikilia, anavezet en italianeg evel Simone d'Altavilla ha Simone di Sicilia (Palermo, 1093 – Mileto, 28 Gwengolo 1105) a oa mab henañ Ruggero Iañ Sikilia, kont meur ("Gran Conte") Sikilia hag e bried Adelaide del Vasto, ha hi a voe rejantez e-pad ren berr he mab.
Anvet e voe Simon da gont Sikilia goude marv e dad e 1101, pa ne oa nemet 8 vloaz. Pevar bloaz goude, e 1105, e varvas e Mileto, ma voe beziet en abati an Drinded. E vreur Ruggero II a renas goude echu rejañs o mamm, e 1112, ha dont a eure da vezañ roue Sikilia.
# Simon Sirodot

Simon Sirodot (1825 - 1903) a oa un arkeologour gall hag a gasas da benn furchadegoù e lec'hienn ragistorel Menez-Dol en XIX$^{vet}$ kantved.
Ganet e oa bet Simon Sirodot e Longeau (Haute-Marne) e 1825. Kelenner lise e voe a-raok derc'hel ur gador-gelenn war al loenoniezh hag al louzawouriezh e skol-veur Skiantoù Roazhon. Embann a reas ul levr war ar bezhin Batrachosperm e 1884 ha dean skol-veur Roazhon e voe etre 1869 ha 1894.
Desachet e voe e evezh pa glevas kaoz eus dizoloadennoù eskern war Menez Dol da heul labourioù kaset en ur vengleuz greunvaen. Mont a reas da gas furchadegoù eno e 1872 hag e 1873. Lakaat a reas toullañ peder c'hleuziadenn evit sevel profil ar gwiskadoù, ar pezh ne oa ket kustum an arkeologourien d'ober d'ar mare-se pa vezent techet da zastum an traezoù kaerañ evel ma teu e teu, hep teurel pled ouzh an endro arkeologel. Dastum a reas evel-se un toullad mat a eskern hag a vinvioù kailhastr.
E anv zo bet roet d'ur skol e Menez-Dol.

## Liamm diavaez

* Espace-sciences.org
# Simon Vouet

Simon Vouet (9 a viz Genver 1590 e Pariz - 30 a viz Even 1649 e Pariz) zo ul livour barok gall eus ar XVII$^{vet}$ kantved. Bez' ez eo unan ag ar C'hallaoued levezonet gant doare Caravaggio.

## Oberennoù

| Titl | Bloavezh | Ment | Mirdi |
| Kroazstagadur | 1622 | 375 X 225 cm. | Chiesa del Gesù, Genova |
| Alegorienn ar Binvidigezh | 1630/1635 | 170 X 124 cm. | Mirdi al Louvre, Pariz |
| Ar muzezed Ourania ha Kalliope | 1634 | eoullivadur war goad, 79,8 X 125 cm. | National Gallery of Art, Washington D.C. |
| Poltred Angélique Vouet, merc'h an arzour | 1635/1638 | Pastel war baper | Mirdi al Louvre, Pariz |
| Gwerc'hez Hesselin | ? | 97 X 77 cm. | Mirdi al Louvre, Pariz |
| Gwener kousket | 1630/40 | 100,5 X 84 cm. | Mirdi an Arzoù Kaer, Budapest |
| Kinnig Jezuz en Templ | 1641 | 393 x 250 cm. | Mirdi al Louvre, Pariz |
| Apollon hag ar Muzezed | 1640 | | Mirdi an Arzoù Kaer, Budapest |
| Apollon hag ar Muzezed (munud) | 1640 | | Mirdi an Arzoù Kaer, Budapest |
| Kibelladenn Gwener | 1639 | | Gemäldegalerie, Staatliche Museen, Berlin |
* Ar Goan ziwezhañ (1616-1620), Palazzo Apostolico, Loretto (Italia)
* Poltred un den yaouank (1600-1650), Mirdi al Louvre, Pariz
* Ar Priñs Marcantonio Doria d'Angri (1621), Mirdi al Louvre, Pariz
* Kroazstagidigezh, Chiesa del Gesù, Genova
* Temptadur Sant Frañsez (1624-1625), iliz San-Lorenzo-en-Lucina, Roma
* Sant Frañsez o tilezel e vadoù (1624-1625), iliz San-Lorenzo-en-Lucina, Roma
* An Tiegezh Santel, Santez Elesbed, ha Sant Yann ar Badezour (1625-1650), Mirdi al Louvre, Pariz
* An Amzer trec'het gant ar Garantez, ar Goanag, hag ar Vrud (1627), Mirdi ar Prado, Madrid, Spagn,
* Gwener o kousket (1630), Mirdi an Arzoù-kaer, Budapest
* Poltred Loeiz XIII, Kastell Versailhez(1643)
* Ar peder vertuz pennañ (1638), Salon de Mars, Kastell Versailhez
** Alegorienn an Dilontegezh
** Alegorienn an Nerzh
** Alegorienn an Dilontegezh
** Alegorienn ar Justis
* Judit, Munich Pinacothek
* Judith gives her servant Holofernes's head HST, 129cm X 111cm - 1630 c.
* Venus hag Adonis, (1642), Paul Getty Museum
* Krist ouzh ar golonenn, (Eustache Le Sueur?), Mirdi al Louvre, Pariz
* Polymnia, Muzenn an Helavarded, Mirdi al Louvre, Pariz
* Ar Goan Ziwezhañ, Musée des Beaux-Arts, Lyon

## Pennad kar

* Judit (Vouet)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) La tribune de l'art, diwar-benn Simon Vouet
* (en) Simon Vouet en Artcyclopedia
# Simon Weston

Simon Weston (1961-) zo ur soudard kembreat a oa en Arme Breizh-Veur da vare Brezel an Inizi Maloù (1982) hag a voe devet e gorf hag a voe pareet.
# Saarbrücken

Saarbrücken (distaget /zaːɐ̯ˈbrʏkən/ pe /zaːɐ̯ˈbrʏkŋ̍/ en alamaneg) zo ur gêr alaman e land (stad) Saarland. Kêrbenn Saarland eo. Tost a-walc’h eo da harzoù Bro-C’hall ha da Luksembourg, ha war ribloù ar stêr Saar emañ.
War-dro 180 000 a annezidi zo e Saarbrücken (Kerzu 2006). Kavout a reer enni ur skol-veur (Universität des Saarlands) hag un aerborzh.
E-touez savadurioù anavezetañ kêr emañ ar pont war ar Saar (eus 1546), an iliz c’hotek St Arnual, ar Saarbrücker Schloss (kastell eus an XVIII$^{vet}$ kantved) ha karter kozh kêr gant ar marc’hallac’h anvet Sankt Johanner Markt.

## Gevelliñ

Gevellet eo Saarbrücken gant :
* Naoned Breizh abaoe 1965
* Tbilisi Jorjia, abaoe 1975
* Cottbus Alamagn, abaoe 1987

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Saarbrücken
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Saaremaa

Saaremaa (svedeg hag alamaneg Ösel, latin Osilia) eo an enezenn vrasañ (2673 km²) en Estonia. Er Mor Baltel emañ, er c’hreisteiz da enez Hiiumaa hag e genoù pleg-mor Riga. Kuressaare eo kêr-benn Saaremaa, ha war-dro 40 000 den a zo o chom war an enezenn en em led war 2 714 km².
Stag eo Saaremaa ouzh un enezenn vihanoc’h, er reter dezhi, Muhu, war-bouez ur chaoser hag un hent. Ul linenn bigi-treizh a zo etre Muhu hag an douar-bras. Anv a zo ivez da sevel ur pont pe un tunnel a stagfe Saaremaa ouzh an douar-bras.

## Gwelet ivez

* Hiiumaa

## Liammoù diavaez

* Saaremaa
* Saaremaa Tourismus
# Saarland

Saarland ([ˈzaːɐ̯lant]; Sarre e galleg) zo unan eus stadoù Alamagn e kornôg ar vro.
Gant 2 569,69 km² ha 986 887a dud e 2019 ez eo ar stad vihanañ en Alamagn ma ne gonter ket ar c'hêrioù-stad Berlin, Bremen ha Hamburg.
Saarbrücken eo ar gêr-benn, Neunkirchen ha Saarlouis eo ar c'hêrioù bras all. Tost dezhi emañ an departamant gall Moselle er c'hornôg hag er c'hreisteiz dezhi, ha stad Rheinland-Pfalz en hanternoz hag er reter. Er gwalarn ez eus ur pennad harzoù a 8 km gant Luksembourg ha kanton Remich.
Saarland zo bet savet e 1920 goude ar Brezel-bed kentañ.

## An anv

Dont a ra an anv eus ar stêr Saar, adstêr d'ar Roen.

## Pennad kar

* Sarre
# Saatlı

Saatlı zo ur rayon eus Azerbaidjan.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Azerbaidjan :
| Rayonoù | Abşeron · Ağcabədi · Ağdam · Ağdaş · Ağstafa · Ağsu · Astara · Babək · Balakən · Bərdə · Beyləqan · Biləsuvar · Cəbrayıl · Cəlilabad · Culfa · Daşkəsən · Füzuli · Gədəbəy · Goranboy · Göyçay · Göygöl · Hacıqabul · İmişli · İsmayıllı · Kəlbəcər · Kəngərli · Kürdəmir · Laçın · Lənkəran · Lerik · Masallı · Neftçala · Oğuz · Ordubad · Qax · Qazax · Qəbələ · Qobustan · Quba · Qubadlı · Qusar · Saatlı · Sabirabad · Salyan · Samux · Sədərək · Siyəzən · Şabran · Şahbuz · Şamaxı · Şəki · Şəmkir · Şərur · Şuşa · Tərtər · Tovuz · Ucar · Xaçmaz · Xızı · Xocalı · Xocavənd · Yardımlı · Yevlax · Zaqatala · Zəngilan · Zərdab |
| Kêrioù | Bakı · Gəncə · Lənkəran · Mingəçevir · Naftalan · Naxçıvan · Sumqayıt · Şəki · Şirvan · Şuşa · Xankəndi · Yevlax |