OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ar 47 ronin

Istor ar 47 ronin, anavezet dindan an anv Akô Gishi, zo unan eus an istorioù brudetañ a gaver e Japan. Diazezet eo war dudennoù ha fedoù istorel.
E 1701 e voe kunujennet an aotrou Asano Takumi no Kami gant Kira Kosukeno-Suke, penn-bras lidoù ar Shogun. Kann a savas ha gouliet skañv e voe Kira. Kondaonet e voe Asano d'ober Seppuku, dre m' en doa disakret palez ar Shogu en ur implijout e sabrenn ennañ. E servijourien avat a nac'has ober ar Junshi hengounel (heuliañ ar mestr er marv). Dont a reont da vezañ Ronined (samourai-ed divestr) dre-se. Kunujennet pe goapaet evel tud digalonek ha trubarded d'o mestr da gentañ, e teujont da vezañ disoñjet gant an holl gouse-se. Daou vloaz warlec'h e tagont ti penn-bras lidoù ar Shogun, Kira Kosukeno-Suke, ha dont a reont a-benn d'e lazhañ. Ur wezh harzet, ez eo kondaonet ar 47 Ronin d'ober Seppuku d'o zro, na bezañ eo bamet an holl, betek ar Shogun e-unan evit o lealded d'o mestr marvet.
Awenet en deus an istor-mañ bed al lennegezh, ar c'hoariva hag ar sinema.

## Levrlennadur

* Georges Soulié de Morant, Les 47 rônins – Le trésor des loyaux samouraïs, Budo Éditions, 2006, ISBN 978-2-84617-087-1 (fr)
# Breizhadelezh

Ar vreizhadelezh zo ur santimant, un trivli, ha n'eo ket ur vroadelezh. N'eo ket stag ouzh ur stad, dre ma n'eo ket Breizh ur stad distag ha dizalc'h ma c'hall ar velestradurezh reiñ e vroadelezh da unan bennak pe he nac'hañ outañ.

## Daou zoare dre vras

Dre vras e c'haller merzout daou zoare da welet ar vreizhadelezh :
* Un termenadur strizh : Breizhad (pe Breton) eo an hini zo bet ganet ha maget e Breizh.
* Un termenadur ledan (ha soutiloc'h) hag a lavar ez eus meur a zoare da vezañ Breizhad.

## Levrlennadur

* P.-J. Simon, La Bretonnité. Une ethnicité problématique, Terre de Brume / Presses Universitaires de Rennes
* Ronan Le Coadic, L'identité bretonne, Terre de Brume / Presses Universitaires de Rennes, 1998
* Erwan Delon, Jeunes Bretons ou "l'identité enchanteresse" ?, L'Harmattan, 2007
# Breiziz 1810-1910

Breiziz 1810-1910 zo ul levr embannet gant Ti-embann ar Bobl e Karaez e 1911, anezhañ un antologiezh eus al lennegezh vrezhonek savet gant Frañsez Jaffrennou-Taldir. Diskouez a rae Taldir e voe bet meur a oberenn a dalvoudegezh en XIXvet kantved hag muioc'h c'hoazh e bloavezhioù kentañ an XXved kantved. Lakaat a rae war wel an troc'h diouzh skrivagnerien Bro-Gwened, a veze implijet ur reizhskrivadur dibar ganto, pa ne grede ket pennaouiñ e lennegezh ar rannvro-se.

## Lodenn gentañ

Ar Gonideg • Al Lae • Ledan • Rikoù • Guilhom • Brizeug • Durand • Proux • Kervarker • Ar Skourr • Ar Yann • Goulven Morvan • An Uhel • Milin • Anna Mezmeur • Inizan • Olier Souetr • Cadic • Gwilh ar C'hoad • Kelien • Gwennou

## Eil lodenn

Ernod • Ar Fusteg • Ar Braz • Vallée • Berthou • Ar C'hlerg • Pronost • Ar Garreg • Rolland • Jezegoù • Ar Floc'h • Ar Berr • Ar Moal • Ar Prad • Ar Bayon • Perrot • Herrieu • Jaffrennou • Bôcher • Kuilhandr • Ar Rumeur • Krog • Laterre • Gourvil • Kalloc'h • Ar Gall • Gwazdoue • Gedez • Y.-L. Herri • Ar Mae • Ar Pach • Kerzilin
# Breizh eo ma bro !

Breizh eo ma bro ! zo un albom gant meur a arzour oc'h adkemer kanaouennoù brudet eus Breizh, embannet d'an 30 a viz Even 2017.

## Kanaouennoù

* Breizh eo ma bro, gant Olivier de Kersauson
* Bro gozh ma zadoù gant Alan Stivell, Gilles Servat, Tri Yann, Louis Capart, Soldat Louis, Renaud Detressan, Gwennyn, Clarisse Lavanant, Cécile Corbel ha Rozenn Talec.
* Marie-Jeanne Gabrielle gant Cécile Corbel
* Terres d'Irlande gant Olivier de Kersauson
* Brian Boru gant Alan Stivell, Laurent Voulzy
* Le son du bagad gant Olivier de Kersauson
* Le Bagad de Lann-Bihoué gant Boulevard des airs, Bagad de Lann-Bihoué
* La Complainte de Porzh Koton gant Olivier de Kersauson
* Porzh Koton gant Raphael
* Kergonan (sonerezh hep kan) gant Soïg Siberil
* Prélude à "La hargne au cœur" gant Olivier de Kersauson
* La hargne au cœur - Liberté Armorique gant Alan Stivell, Soldat Louis, Renaud Detressan
* Son ar chistr gant Gwennyn, Tri Yann
* Prélude à "La mémoire et la mer" gant Olivier de Kersauson
* La Mémoire et la mer Renan Luce, Clarisse Lavanant
* Prélude à "Borders of Salt" Olivier de Kersauson
* Breizh ar vor sonerezh (Bulgarian Symphony Orchestra)
* Borders of Salt - version symphonique 2017 Dan Ar Braz
* Île Clarisse Lavanant
* Courir les îles gant Olivier de Kersauson
* Sur les quais de Dublin gant Gwennyn
* Ar soudarded 'zo gwisket e ruz gant Rozenn Talec, Gilles Servat
* Prélude à "Sein 1940" gant Olivier de Kersauson
* Sein 1940 gant Tri Yann, Louis Capart
* Portsall gant Didier Barbelivien
* Tonnerre de Brest gant Olivier de Kersauson
* Brest gant Miossec, Jane Birkin
* Gavotte des montagnes sonerezh, koublad sonerien

## Gwerzhioù

Tremen 3 800 skouerenn eus ar bladenn a voe gwerzhet e Bro-C'hall er c'hentañ sizhunvezh (niv. 26 an Top Albomoù).$^,$

## Renkadurioù ha testenniekadur

| Bro | Plas |
| Bro-C'hall (gant streaming) | 15 |
| Bro-C'hall (gwerzhioù pladennoù-arc'hant ha vinil) | 7 |
| Bro-C'hall (ezkargañ) | 30 |
Renkadur (bloavezh 2017) :
| Bro | Plas |
| Bro-C'hall (gant streaming) | 168 |

### Testenniekadur

| Bro | Pladenn | Gwerzhioù |
| Bro-C'hall | — | 31 300 |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) Top Albums : Jul numéro un, DJ Hamida crée la surprise, Calvin Harris timide, e lec'hienn chartsinfrance, aozer: Julien Goncalves
* ↑ (fr) top album de la semaine 27 e lec'hienn snep
* ↑ (fr) top album fusionné de la semaine 28, e lec'hienn snep
* ↑ (fr) top albums physiques de la semaine 28, e lec'hienn snep
* ↑ (fr) top albums téléchargés de la semaine 27, e lec'hienn snep
* ↑ (fr) "Top Albums annuel 2017 (physique + téléchargement + streaming)", e lec'hienn snep
* ↑ http://www.infodisc.fr/Ventes_Albums_Tout_Temps.php?debut=8800, e lec'hienn InfoDisc
# Breka

Breka (pe Breage e saozneg, pe Breaca pe Bray) zo anv ur santez eus Kernev-Veur war-dro ar V$^{vet}$ pe VI$^{vet}$ kantved. Enoret eo en Eglosvreg (Breage e saozneg) e distrig Helston.

## Orin

Hervez lod e vije ul leanez iwerzhonat dianav, hervez lod all e vije merc'h d'ar roue Geraint of Dumnonia.

## Liamm diavaez

* http://www.earlybritishkingdoms.com/bios/breacdm.html
# Brekeg

Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù brekek eo ar brekeg (brek, pre, pramano pe laku) komzet gant tro-dro da 16.600 den e Myanmar (1983).

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
# Brejo da Madre de Deus

Brejo da Madre de Deus zo ur gumun eus Brazil e Pernambuco.
# Brokard

Ar brokard zo un danvez graet gant seiz ha warnañ tresadennoù gant neud aour hag arc'hant. A-wechoù e vez lavaret brokard eus danvez seiz kinklet kaer.
* Dilhad oferenn eus iliz-veur Pariz e brokard Lyon. 19vet kantved.
* Brokardiñ war ur stern eus ar bobl jakaltek (Maya).
* Stern-gwiader, Nanjing, Sina, 2010.
# Broken Arrow (Oklahoma)

Broken Arrow zo ur gêr lec'hiet e reter-kreiz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 100 073 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Broken Arrow en ur mod ofisiel e 1902.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
# Broioù Katalan

Broioù Katalan pe Broioù Katalanek (katalaneg: Països Catalans) a lavarer eus hollad tiriadoù ar vroad ma vez — pe ma veze evit darn — komzet katalaneg. E dibenn an XIX$^{vet}$ kantved e kaver an termen-se implijet evit ar wech kentañ.
Er broioù-se emañ :
* Priñselezh kozh Katalonia, enni:
** Kumuniezh Emren Katalonia, anvet ivez Katalonia ar Su (katalaneg Catalunya del Sud), pe a-wechoù zoken, ent-berr, Katalonia hepken (katalaneg Catalunya). E Stad Spagn emañ.
** Katalonia an Norzh (katalaneg Catalunya del Nord), er pep brasañ eus departamant gall Pyrénées Orientales. E Stad Frañs emañ.
* Andorra, ur Stad dizalc'h.
* Ar Franja de Ponent, en Aragon
* Inizi Balearez (katalaneg: Illes Balears i Pitiüsses)
* Bro Valencià (País Valencià e katalaneg), a zo ur gumuniezh emren eus ar stad spagnol.
Un toullad kornioù-bro all a ra gant ar c'hatalaneg evel El Carxe e Murcia, ha kêr Alghero (katalaneg L'Alguer) e Sardinia. Hag en un nebeud lec'hioù eus ar Broioù Katalan ez eus yezhoù all evel an okitaneg e Traoñienn Aran ha kastilhaneg e mervent Bro-Valencià.

## Liammoù diavaez

* Associazione italiana di studi catalani
* Ar broioù katalan
* Kartenn ar broioù katalan
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Broioù ar Jeneraliezh

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Broioù ar Jeneraliezh, pe Generaliteitslanden en izelvroeg, a oa douaroù d'ar Proviñsoù-Unanet (Izelvroioù a hiriv) gouarnet war-eeun gant Stadoù jeneral ar Proviñsoù-Unanet. 20% eus douaroù ar Republik a oa dindan ar Jeneraliezh. Kontrol d'ar seizh proviñs emren (Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Friesland ha Groningen), ne oa ket a stadoù proviñsel enne, ha ne oant ket dileuriet er gouarnamant kreiz.
Goude Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz e oa chomet an douaroù-se dindan ar Republik, ha kement-se a voe kadarnaet gant feurioù-emglev Westfalen en 1648.
Douaroù e oant ha biskoazh n'o devoa bet Stadoù Proviñsel, pe neuze e oant douaroù dispartiet diouzh o Stadoù, da lavarout eo diouzh o froviñs, a oa chomet e dalc'h an Izelvroioù spagnol:
Evit ar broioù all e veze lakaet ar rakger Staats-, da lavarout eo "Stadoù" (jeneral). Padout a reas ar jeneraliezh betek 1795 :
* Staats-Brabant (Brabant ar Stadoù ) : lodenn hanternoz dugelezh Brabant, hiriv proviñs Noord-Brabant ;
* Staats-Vlaanderen (Flandrez ar Stadoù ) : lodenn hanternosañ kontelezh Flandrez, hiriv Flandrez Zeeland , e proviñs Zeeland.
# Brokateg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tibetek ar su eo ar brokateg (brokkat pe brokskad) komzet gant tro-dro da 300 den (1993) e Boutan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù tibetek
# Brognaturo

Brognaturo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
# Broioù balt

Graet e vez broioù balt (esteg : Baltimaad, Balti riigid; latveg : Baltijas valstis ; lituaneg : Baltijos valstybės ; ruseg : Прибалтика Pribaltika) eus teir Stad er reter d'ar Mor Balt : Estonia, Latvia ha Lituania.
O-zeir emaint en Unaniezh Europa hag en Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Broioù keltiek

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Ar broioù keltiek, pe Keltia evel ma reer anezho a-wechoù e brezhoneg, eo ar broioù ma komzer yezhoù keltiek.
A-wechoù e reer gant Keltia ivez evit komz eus hollad an douaroù poblet gant ar Gelted en istor, e-pad eil oadvezh an houarn, da lavarout eo Galia, Preden, Hibernia, Norika dreist-holl.
Un naoutur hag un anv krouet en XIX$^{vet}$ kantved eo, hag ul liv romantel zo dezhañ, evel d'ar gerioù Cambria ha Caledonia e saozneg, pe d'ar ger Armorique e galleg evit komz eus Breizh.
Diazezet eo war ar meno ez a ar broioù a orin keltiek, pe ma vez komzet yezhoù keltiek, d'ober ur gumuniezh, dezhi un hêrezh heñvel, un hêrezh hag a c'hall bezañ sevenadurel pe istorel, pe tennañ d'ar yezhoù keltiek.

## Notenn

Diwar ar ger Keltia e teu ar ger keltieg. Tud zo a ra gant kelteg, savet diwar ar ger kelt.

## Ar c'hwec'h bro geltiek

| Bro | Anv keltiek | Yezh | Pobl | Niver a dud | Niver a yezherien |
| Bro-Skos | Alba | Gouezeleg Skos (Gàidhlig) | Skosed | 5m | 92 400 (1,8%) |
| Iwerzhon | Éire | Iwerzhoneg (Gaeilge) | Iwerzhoniz | 6m | 355 000- 1,8 milion (5,9%) |
| Enez-Vanav | Ellan Vannin | Manaveg (Yn Ghaelg) | Manaviz | 70 000 | < 1 700 (< 2,4%) |
| Kembre | Cymru | Kembraeg (Cymraeg) | Kembreiz | 3m | > 750 000 (> 25%) |
| Kernev-Veur | Kernow | Kerneveureg (Kernewek) | Kerneveuriz | 500,000 | 3 500 (0,7%) |
| Breizh | Breizh | Brezhoneg | Bretoned | 4m | 206 000 (4,7%) |

## Levr

* Toute l'histoire des pays celtiques, Skol Vreizh.
# Altopascio

Altopascio a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
# Altzaga

Altzaga (stumm euskarek ofisiel; Alzaga en spagnoleg, diofisiel) zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa, en Euskal Herria. 148 a dud a oa o chom en Altzaga e 2004.

## Tud

* Antton Ibarguren (1949-1989): alvokad ha politikour, kannad Herri Batasuna (1980-82).
# Altopiano della Vigolana

Altopiano della Vigolana zo ur gumun e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
# Altrei

Altrei (en alamaneg) pe Anterivo (en italianeg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e rannvro Trentino-Alto Adige. 400 a dud zo enni o chom.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Altsasu

Altsasu zo ur gumun e gwalarn Nafarroa en Euskal Herria, stok ouzh Ataun, e Gipuzkoa.

## Istor

* Emgann Altsasu, e 1834.
# Altzürükü

Altzürükü (Aussurucq e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Maule-Lextarre.
# Altzai

Altzai zo ur gumun gozh eus Zuberoa, en Euskal Herria. En 1833 e voe kendeuzet gant kumunioù Altzabeheti ha Zunharreta d'ober Altzai-Altzabeheti-Zunharreta.
# Altzo

Altzo (anv ofisiel euskarek, Alzo e spagnoleg), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
# Alumenn

Un alumenn, pe alumenn-vioù, pe c'hoazh krampouezh-vioù, zo ur meuz boutin, anezhañ vioù baset ha fritet en amanenn pe en eoul war ur balarenn. Lakaat a c'haller ennañ ivez bouedoù all (tammoù morzhed-hoc'h, kig-sall, keuz, kebell-touseg).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Altzai-Altzabeheti-Zunharreta

Altzai-Altzabeheti-Zunharreta (Alçay-Alçabéhéty-Sunharette e galleg hag ent-ofisiel; Aucet-Aucet Juson-Sunarreta en okitaneg) zo ur gumun eus Zuberoa, en Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria zo er stad c'hall. Hervez ar velestradurezh c'hall emañ e Kanton Atharratze-Sorholüze, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques hag er rannvro Aquitaine.

## Pennad kar

* Altzai

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Arrieta

Arrieta zo un anv-lec'h euskarek.
* Arrieta (Bizkaia)
* Arrieta (Iruraitz-Gauna)
* Arrieta (Trebiñu), e Trebiñu.

## Menez

* Arrieta (menez), ur menez e-kichen Arrieta Trebiñu.
# Arrière (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen (en) arrière evit deskrivañ ur fiñvadenn kaset da-benn a-dreñv, d.l.e. en tu all d'an arvesterion/ezed, da skouer grand battement en arrière.

## Gwelit ivez:

* Avant
# Arriate

Arriate zo ur gumun eus Spagn, e kornôg proviñs Málaga en Andalouzia.
# Arrested Development

Arrested Development zo ur strollad hip hop dazeilat stadunanat.
Diazezet eo e fin ar bloavezhioù 1980 e Atlanta gant ar raperien Speech ha DJ Headliner. En o albom c'hentañ e kaver ar c'hananouennoù "Tennessee", "People Everyday" ha "Mr. Wendal" a reont berzh bras. Gounit a ra ar strollad ur Grammy Award evel "gwelañ arzour nevez", ha anvet eo strollad ar bloazh gant ar gelaouenn Rolling Stone.
N'eo ket douget ar strollad da gangsta rap deroù-mañ ar bloavezhioù 1990 met kentoc'h d'o identelezh afrikan.
D'ar mare-se eo a c'houlen ganto ar filmaozer Spike Lee aozañ un ganaouenn evit Malcolm X, e film diwar-benn buhez ar lider afroamerikan. Enrollañ a reont "Revolution" eta.
Zingalamaduni zo embannet e 1994 met ne werzh ket kalz. Distrollañ a reont e 1996 met strollañ a reont en-dro e 2000 (hep Headliner).
O albom diwezhañ Since The Last Time zo embannet war an dachenn etrevroadel e miz Gwengolo 2006 (met ket er SUA).
Ober a reont ur droiad en Aostralia e miz Meurzh 2007, asambles gant Simple Minds ha INXS.
Since The Last Time zo embannet er Stadoù-Unanet e miz Here 2007 war label Speech, Vagabond Record & Tapes.

## Pladennrolladur
### Albomoù

* 1992: 3 Years, 5 Months & 2 Days in the Life Of... (Chrysalis) - US Pop #7, US R&B #3 (4X Platinum)
* 1993: Arrested Development Unplugged (Chrysalis) - US Pop #60, US R&B #38 (Gold)
* 1994: Zingalamaduni (Chrysalis) - US Pop #55, US R&B #20
* 2000: Da Feelin' EP (EMI)
* 2002: Heroes of the Harvest
* 2003: Extended Revolution war [Stateside Records]
* 2004: Among The Trees
* 2006: Since The Last Time

### Singles

* 1992: "Tennessee" - US Pop #6, US R&B #1, US Rap #1
* 1992: "People Everyday" - US Pop #8, US R&B #2, US Rap #1
* 1992: "Mr Wendal" - US Pop #6, US R&B #6
* 1992: "Raining Revolution" - US R&B #49
* 1992: "Revolution" - US Pop #90, US Rap #20
* 1993: "Natural" - US R&B #90
* 1994: "United Minds" - US R&B #66, US Rap #49
* 1994: "Ease My Mind" - US Pop #45, US R&B #14, US Rap #4

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Arrested Development
* Lec'hienn ofisiel Speech
* Pennad-kaoz skingomz, Kerzu 2006 - 3SYN e Melbourne, Aostralia
* Pennad-kaoz Speech, C'hewrer 2008
# Arribiltoa

Arribiltoa zo ur c'harter eus Azpilkueta, ur gêriadenn e kumun Baztan e Nafarroa.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Arrieta (Bizkaia)

Arrieta zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria, nepell diouzh Gernika.

## Banniel

Ouzhpenn ardamezioù kêr ez eus ur banniel hag al lauburu warnañ.
# Arrigorriaga

Arrigorriaga zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
# Arremonops

Arremonops :
| Arremonops chloronotus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Passerellidae |
| Anv skiantel ||
| Arremonops Ridgway, 1896 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Arremonops a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1896 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Arremonops chloronotus
** A. c. chloronotus ha twomeyi,
* Arremonops conirostris
** A. c. conirostris, inexpectatus, pastazae, striaticeps, umbrinus ha viridicatus,
* Arremonops rufivirgatus
** A. r. chiapensis, crassirostris, rhyptothorax, rufivirgatus, sinaloae, sumichrasti, superciliosus ha verticalis
* Arremonops tocuyensis.
O c'havout a reer e kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika, Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, c'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passerellidae/Arremonops (lennet e-barzh d'an 28 a viz Ebrel 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Brezel ar Peloponnesos

Brezel ar Peloponnesos eo an anv a roer d'ar brezelioù a badas eus -431 da -404 (gant un nebeud ehanoù, Peoc'h Nikias peurgetket e 421), hag a enebas Aten, he doa graet eus Kevre Delos (savet er penn kentañ da stourm ouzh ar Bersed) un impalaeriezh sujet dezhi, ha Sparta, galloud oligarkiek ha mirour, a oa hec'h arme hoplited an nerzh kreñvañ e Bro-C'hres d'ar mare-se, hag a rene Kevre ar Peloponnesos ha Boiotia. Echuiñ a reas Brezel ar Peloponnesos gant trec'h Spartaiz ha drouziwezh Ateniz. Sellet a reer ouzh ar brezel-se evel ar vevenn a verk diwezh oadvezh klasel Bro-C'hres. Dalc'het e vo prosez Sokrates nebeut amzer goude.

## Levrlennadur

* Olivier Battistini, La Guerre du Péloponnèse, Thucydide d'Athènes, Ellipses, « Les Textes fondateurs », 2002.
* Victor Davis Hanson, La guerre du Péloponnèse, Flammarion, Paris, 2008 [2007]
* Jacqueline de Romilly, Thucydide et l'impérialisme athénien : La pensée de l'historien et la genèse de l'œuvre, Les Belles Lettres, 1961.
* Jacqueline de Romilly, Histoire et raison chez Thucydide, Les Belles Lettres, coll. Études anciennes, 2005.
* Jacqueline de Romilly, La Construction de la vérité chez Thucydide, Julliard/Conférences, essais et leçons du Collège de France, 1999.

## Liammoù diavaez

* Polemos : Levrioù diwar-benn ar brezel e Bro-C'hres en Henamzmer
* (fr) Portal « Thucydide, historien » war lec'hienn Labiana Callipolis, labourva istor Bro-C'hres.
# Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz

Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz a oa ur brezel graet gant pobl an Izelvroioù, Belgia, Luksembourg, ha hanternoz Bro-C'hall, a-enep d'ar Spagnoled eus 1568 (emgann Heiligerlee) da 1648 (feur-emglev Westfalen), war-bouez un arsav-brezel a badas dek vloaz, eus 1609 da 1621. Emsavadeg an Izelvroioù, pe emsavadeg ar gorkerien a vez graet anezhañ ivez.
War-lerc'h an emsavadeg e voe gounezet o dizalc'hiezh gant seizh proviñs an hanternoz, a voe anvet ar Proviñsoù-Unanet, hag anavezet e 1581 gant Akta Den Haag ha gant ur feur-emglev sinet e 1648 ouzhpenn feur-emglev Westfalen.

## Orin

E-kerzh ren Karl V e voe kaset frankizioù ekonomikel an Izelvroioù spagnol da netra.

## Pennadoù kar

* Proviñsoù-Unanet
* Izelvroioù spagnol

## Liammoù

* Emsavadeg an Izelvroioù
# Brezel ar Ramzed

Brezel ar Ramzed (γιγαντo-μαχια gigantomac'hia e henc'hresianeg) zo ur brezel a savas etre ar Ramzed ha doueed an Olimp hervez mojennoù Henc'hres. Dont a reas war-lerc'h Brezel an Ditaned.

## Ar perag eus ar brezel

Kraouiet e oa bet an Ditaned gant Zeus en Tartaros. O mamm Gaia avat a oa savet konnar enni abalamour da se, ha c'hoantaat a reas ober brezel d'an Doueed. Ha hi ha kas he mibien, ar Ramzed, d'an emgann.

## A-raok ar brezel

Ne deuas ket enebadenn Gaia raktal goude an dichekadenn. Gallout a reas Zeus kemer e ziarbennoù eta. P'en doa ezhomm da gaout un haroz kreñv a-du gantañ evit derc'hel penn ouzh ar Ramzed ha n'hallent ket mervel diwar dorn un doue, e kouskas Zeus gant Alkmene abalamour dezhi da c'henel Herakles.
Evit Gaia a lakaas da greskiñ louzoù a rafe d'he bugale bout diwelus da zaoulagad an dud ha divarvel rak an taolioù. Pa glevas Zeus kement-se ne voe ket seizhdaletoc'h evit mirout ouzh Helios, Selene hag Eos, a sevel a-raok dezhañ kavout penn eus al louzoù hud.

## Ar c'hrogad

Emañ an aerva e-lec'h m'emañ ar Ramzed o chom, war ar Flegra (« douar tan»). E penn ar Ramzed e oa Eurymedon, Alkyoneüs ha Porfyrion. Bodet e oa an Doueed pa zeuas an arsailh kentañ. War-raok ez ae ar Ramzed gant o flammerennoù graet gant skodoù derv, hag o skeiñ kerreg ha kernioù menezioù dezho.
* Herakles a daole e saezhoù kontammet da Alkyoneüs. Met dre ma n'halle ar ramz bezañ trec'het nemet e-maez e vro e voe sachet gant Herakles pell eus e zouaroù.
* Porfiryon a glaskas gwallañ Hera. Pulluc'het e voe gant Zeus ha peurlazhet gant ur saezh kontammet taolet gant Herakles.
* Efialtes a voe lazhet gant ur saezh e pep a lagad, unan tennet gant Apollon, eben gant Herakles.
* Ar Ramz Klytios a voe devet gant flammerennoù ifernel Hekate.
* Gant pennbizhier arem ez eas ar Moirai da lazhañ Agrios ha Thoas.
* Lazhet e vo pep hini eus ar Ramzed gant saezhoù Herakles glebiet e binim Naer-zour Lerna, war-bouez prizonidi an inizi.

## Menegoù

* Claudius Claudianus, Gigantomachia (tammoù).

## Gwelit ivez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Francis Vian, « La Guerre des Géants. Le Mythe avant l'époque hellénistique », dans L'Année sociologique, 3 série (1952), Paris, 1955, p. 440-443.
# Brezel ar Voeren

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Brezel ar Voeren (distaget « ar Vouren ») a vez lavaret eus daou vrezel e Suafrika e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved etre Breizh-Veur ha pobloù an div republik dizalc'h savet gant ar Voeren.

## Daou vrezel
### Kentañ brezel ar Voeren (1880-1881)

Ar brezel kentañ, anvet ivez brezel Transvaal, a c'hoarvezas eus ar 16 a viz Kerzu 1880 betek an 23 a viz Meurzh 1881.

### Eil brezel ar Voeren (1889-1902)

An eil brezel a c'hoarvezas eus an 11 a viz Here 1889 betek an 31 a viz Mae 1902. E dibenn ar brezel e voe staget div republik ar Voeren, re Orange ha Transvaal, ouzh Impalaeriezh Breizh-Veur ken na voe savet Unvaniezh Suafrika e 1910.
E-pad ar brezel-se e voe krouet ar c'hentañ kampoù-bac'h ; 27 927 maouez ha bugel a varvas enne (niver ofisiel, 22 074 a oa yaouankoc'h eget 16 vloaz).
Ar C'hembread Lloyd George a lavaras :
   The fatality rate of our soldiers on the battlefields, who were exposed to all the risks of war, was 52 per thousand per year, while the fatalities of women and children in the camps were 450 per thousand per year. We have no right to put women and children into such a position. « 52 diwar 1000 bep bloaz e oa an niver a c'houzañvidi a-douez hor soudarded war an tachennoù-emgann, a oa o talañ ouzh holl riskloù ar brezel, pa oa 450 diwar 1000 bep bloaz an niver a c'houzañvidi a-douez ar maouezed hag ar vugale er c'hampoù. Gwir ebet n'hon eus da lakaat maouezed ha bugale en hevelep plegenn. »
Ur vaouez eus Kernev-Veur, Emily Hobhouse, a voe talvoudus e-pad an emgann enep ar c'hampoù-bac'h.