# Iain Banks

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Iain Banks (Dunfermline, 16 a viz C'hwevrer 1954 – Kirkcaldy, 9 a viz Mezheven 2013) a oa ur skrivagner skosat.
Skrivet en deus kalz levrioù na c'heller renkañ e rummad ebet (mainstream fiction e saozneg) a sinas "Iain Banks" tra ma sinas "Iain M. Banks" e skridoù skiant-faltazi, an « M. » o vezañ evit Menzies ( Selaou ), an anv kreiz a oa bet dibabet gant e dud met disoñjet gant e dad pa oa aet da zisklêrian ar c'hanedigezh.
Goude graet berzh gant e romant kentañ, The Wasp Factory e 1984 e tivizas mont da skrivagner a-vicher. E 1987 e voe embannet e romant skiant-faltazi kentañ, Consider Phlebas, a voe levr kentañ e stirad The Culture, dek levr ennañ, a zo bet embannet betek ar bloaz 2012.
Pezhioù-c'hoari, abadennoù er skingomz ha filmoù evit ar skinwel zo bet aozet diwar oberennoù Iain (M.) Banks.

## Buhez ha respet

D'ar 16 a viz C'hwevrer 1954 e voe ganet Iain Banks e Dumferline, e kontelezh Fìobha, bugel nemetañ ur ruzikerez war skorn hag un ofiser en amiraliezh ar Royal Navy. Betek e navet bloaz e vevas e Port na Banrighinn a Tuath (North Queensferry) war ribl Firth of Forth m'edo e dad o labourat. Goude-se e voe anvet an ofiser e Gourock en Inbhir Chluaidh. E levraoueg Gourock e kavas Iain Banks levrioù S-F, Kemlo and the Zones of Silence gant E. C. Eliott an hini kentañ anezho ; kenderc'hel gant ar stirad Kemlo a eure, ar pezh e vroudas da skrivañ istorioù skiant-faltazi d'e dro. D'e 11 vloaz e skrivas e istor kentañ, ha da 16 vloaz e romant kentañ, The Hungarian Lift-Jet, un istor spierezh na voe embannet biskoazh.
Goude bezañ bet skoliataet e Gourock ec'h eas Iain Banks e 1972 da Skol-veur Stirling, ma studias ar saozneg, ar brederouriezh hag ar vredoniezh, ha ma voe diplomet e 1975. Eno e skrivas e eil romant, TTR / The Tashkent Rambler e-kerzh ar bloavezh-studi kentañ. Kerkent hag echu e studi, oadet a 21 bloaz, e krogas da labourat du-mañ-du-hont en ur virout e abardaevezhioù evit skrivañ. P'en deveze amzer vak e veaje dre Europa ha Norzhamerika. Tri romant S-F a skrivas etre 1974 ha 1979, a zo chomet diembann.
Tregont vloaz e oa Iain Banks pa zeuas e romant kentañ, The Wasp Factory, a-zindan ar wask e ti MacMillan e London ; mennet e oa d'e sinañ "Iain M. Banks", met nac'het e voe gant an embanner, war zigarez ma oa re dost da Rosie M. Banks, un dudenn en istorioù hollvrudet P. G. Wodehouse (1881-1975). Tost d'ar skiant-faltazi eo danvez ar romant, pa c'hall al lec'h bezañ ur blanedenn hag an haroz bezañ un arallvedad, ken iskis m'eo an istor.
Bloaz war-lerc'h, e miz Meurzh 1985, e voe embannet gant MacMillan eil romant Iain Banks, Walking on Glass. E 1986 e voe embannet The Bridge, hag Espedair Street e 1987, a voe lennet war gwagennoù ar skingomz BBC Radio 4, gant kanaouennoù skrivet ha sonaozet gant ar skrivagner e-unan.
E 1987 ivez e voe embannet e gentañ romant skiant-faltazi, Consider Phlebas, sinet « Iain M. Banks » diwar c'houlenn ar skrivagner evit diforc'hañ e labour war dachenn an S-F diouzh e skridoù all. Berzh bras a eure al levr, koulz hag an nav all er stirad The Culture. A-zivout ar stirad-se e tisklêrias Iain M. Banks bezañ bet levezonet gant skridoù Brian W. Aldiss, Isaac Asimov, Arthur C. Clarke, Robert A. Heinlein, M. John Harrison ha Dan Simmons.
E miz Ebrel 2013 ec'h embannas Iain Banks e oa paket gant kankr ar gellenn vestl ; mervel a eure d'an 9 a viz Mezheven.
Betek e dremenvan e kendalc'has Iain (M.) Banks da skrivañ skiant-faltazi ha mainstream fiction : nebeut goude e obidoù e teuas er-maez e levr diwezhañ, The Quarry, e 27vet romant.
Er bloaz 2015 e voe embannet e labour diwezhañ, un dastumad barzhonegoù anvet Poems.

## Enorioù

* 1991 : Kurd Laßwitz Preis ar romant estren evit The Bridge (Die Brücke en alamaneg).
* 1992 : Kurd Laßwitz Preis ar romant estren evit The Wasp Factory (Die Wespenfabrik).
* 1993 : Kurd Laßwitz Preis ar romant estren evit Use of Weapons (Einsatz der Waffen).
* 1994 : British Science Fiction Association Award evit ar romant Feersum Endjinn.
* 1996 : British Science Fiction Association Award evit ar roant Excession
* 1997 : University of Stirling honorary doctorate • British Fantasy Award / Karl Edward Wagner Award.
* 1998 : Kurd Laßwitz Preis ar romant estren evit Excession (Die Spur der toten Sonne).
* 2004 : Premio Italia / Romanzo internazionale evit ar roamnt Inversions.
* 2010 : Open University honorary doctorate.
* 2013 : d'an 23 a viz Mezheven, goude marv ar skrivagner eta, e voe roet an anv « 5099 Iainbanks » d'an asteroidenn 1985 DY1 bet kavet gant ar steredoniour H. Deleborgne d'ar 16 a viz C'hwevrer 1985.
* 2015 : Elon Musk en deus roet da ziv eus gobarioù an embregerzh SpaceX anvioù listri tennet eus ar romant The Player of Games : Just Read The Instructions hag Of Course I Still Love You.
* 2019 : an ergerzhadeg danvor Five Deeps Expedition a roas d'he listri anvioù tennet eus ar stirad The Culture
* 2021 : un trede gobari da SpaceX zo bet anvet A Shortfall of Gravitas goude ul lestr er romant Look to Winward.

## Oberennoù
### Romantoù
#### Faltazi

* 1984 :The Wasp Factory
* 1987 : Espedair Street
* 1989 : Canal Dreams
* 1992 : The Crow Road
* 1993 : Complicity
* 1995 : Whit
* 1997 : A Song of Stone
* 1999 : The Business
* 2002 : Dead Air
* 2007 : The Steep Approach to Garbadale
* 2012 : Stonemouth
* 2013 : The Quarry

#### Skiant-faltazi

* 1985 : Walking on Glass
* 1986 : The Bridge
* 1987 : Consider Phlebas (The Culture /1)
* 1988 : The Player of Games (The Culture /2)
* 1990 : Use of Weapons (The Culture /3)
* 1991 : The State of the Art (The Culture /4)
* 1993 : Against a Dark Background
* 1994 : Feersum Endjinn
* 1996 : Excession (The Culture /5)
* 1998 : Inversions (The Culture /6)
* 2000 : Look to Windward (The Culture /7)
* 2004 : The Algebraist
* 2008 : Matter (The Culture /8)
* 2009 : Transition
* 2010 : Surface Detail (The Culture /9)
* 2012 : The Hydrogen Sonata (The Culture /10)

### Teskadoù

* 2021 : Culture Series 1
* 2021 : Culture Series 2

### Barzhoniezh

* 2015 : Poems

### Beajiñ

* 2003 : Raw Spirit, ul levr-beajiñ dre Vro-Skos hag he strilherezhioù whisky.

### Istorioù berr

* 1987 : A Gift from the Culture, er gelaouenn saoz Interzone niv. 20, Hañv 1987, p. 44. • Scratch, er gelaouenn Fiction, levrenn 6, niv. 6, Eost 1987. • Descendent, en deskad Tales from the Forbidden Planet • Cleaning Up.
* 1988 : Excerpt: The Player of Games, • Road of Skulls, en deskad 20 under 35 – Original Stories by Britain's Best New Young Writers.
* 1989: Piece, er gelaouenn The Observer"" • The State of the Art, en dastumad heñvelanvet. • Odd Attachment, en deskad Arrows of Eros.
* 1994 : Against a Dark Background (Epilogue), en deskad A Mexicon Decade
* 1999 : The Bridge (excerpt), en deskad An Anthology Scottish Fantasy Literarure
* 2010 : The Secret Courtyard, en dastumad The Spheres.

#### Dastumadoù

* 1988 : The State of the Art (Rod of Skulls, A Gift from the Culture, Odd attachment, Descendent, Cleaning Up, Piece, The State of the Arte ha Scratch.).
* 2010 : The Spheres (The Spheres, The Secret Courtyard).

### Arnodskridoù

* 1988 : Introduction e Harrison, John M.. Viriconium. London : Unwin Paperbacks, 1988 (ISBN 978-0-04-440245-9)
* 1990 : Iain Banks' Guest of Honour Speech, Eastercon '90, er gelaouenn Matrix niv. 88, Even-Eost 1990, pp. 5-6 • Introduction, e The Orbit Science Fiction Yearbook Three, Orbit/Futura , Eost 1990, pp. 9-6 (ISBN 978-0-7088-8337-2)
* 1994 : A Few Notes on the Culture, en newsgroup rec.arts.sf.written.
* 2001 : Introduction, er romant The Human Front gant Ken MacLeod
* 2006 : Ken MacLeod , e Novacon 36 Programme Book.

## Levrlennadur

* (en) Hubble, Nick & MacCallum-Stewart, Esther & Norman, Joseph. The Science Fiction of Iain M. Banks. Canterbury : Gylphi Limited, 2018, (ISBN 978-1-78024-054-1)
* (en) Kincaid, Paul. Iain M. Banks. Chicago : University of Illinois Press, 2017 (ISBN 978-0-252-04101-3)

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel. Kavet : 02/03/2023.
* (en) Filmoù savet diwar oberennoù Iain Banks. Kavet : 02/03/2023.
* (en) 'The Internet Speculative Fiction Database'. Kavet : 02/03/2023.

## Notennoù

* ↑ Un takad-kuzul eo Fìobha abaoe 1996.
* ↑ (en) 'The Irish Times, 06/04/2013'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) Caroti, Simone. The Culture Series of Iain M. Banks – A Critical Introduction. Jefferson : McFarland, 2015, p. 24 (ISBN 978-1-4766-2040-4)
* ↑ (en) 'Out of this world – Iain Banks on how practising with SF led to The Wasp Factory'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'British Council'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'CNN, 15/05/2008. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'A Personal Statement from Iain Banks'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'BBC News'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'The Guardian, 14/02/2015. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (de) 'Kurd-Laßwitz-Preis 1991'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (de) 'Kurd-Laßwitz-Preis 1992'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (de) 'Kurd-Laßwitz-Preis 1993'. Kavet : 02/03/2023.
* 1 2 3 (en) 'BSFA'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'BFA'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (de) 'Kurd-Laßwitz-Preis 1998'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ {} 'Premio Italia'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'The Open University'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'NASA'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'SpaceX Fleet/JRTI'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'SpaceX Fleet/OCISLY'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'The 5 Deeps'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'SpaceX Fleet/ASOG'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ Culture levrennoù 1 da 5 (ISBN 978-91-24-10529-7).
* ↑ Culture levrennoù 6 da 10 (ISBN 978-91-24-10530-3).
* ↑ Kenlabour gant ar skrivagner S-F Ken MacLeod.
* ↑ Aozet gant Kaveney, Roz. London : Titan Books, 1987, pp. 133-158 (ISBN 978-1-85286-004-2).
* ↑ Da-geñver 'Novacon 17 e Birmingham. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ E : Parker, K. J.. The escapement (The Engineer /3). New York : Orbit Books, 2007 (ISBN 978-0-316-00340-7)
* ↑ Aozet gant Straus, Peter & Swift, Graham. London : Hodder & Stoughton, 1988 (ISBN 978-0-340-48637-5).
* ↑ Willimantic : Mark V. Ziesing, 1989 (ISBN 978-0-929480-06-0)
* ↑ Aozet gant Alex Stewart. London : New English Library, 1989, pp. 65-69 (ISBN 978-0-450-50249-1)
* ↑ Aozet gant Colin Harris. Mexicon 6, 1994, pp. 12-15
* ↑ Aozet gant Colin Manlove. Edindurgh : Edindurgh University Press, 1999 (ISBN 978-0-7486-6213-5)
* ↑ (ISBN 978-0-356-19669-5).
* ↑ Da-geñver 'Novacon 40 e Birmingham. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ (en) 'Orbital'. Kavet : 02/03/2023.
* ↑ MacLeod, Ken. The Human Front. Hornsea : PS Publishing, 2001 (ISBN 978-1-902880-31-0).
* ↑ (en) p. 11. Kavet : 02/03/2023.
* ♦ Skrivagnerien ha ♣ Skrivagnerezed
* ♦ Robert Abernathy ♦ Forrest J Ackerman ♦ George S. Albee ♦ Brian W. Aldiss ♦ Steve Allen ♣ Karen Anderson ♦ Poul Anderson ♦ Jean-Pierre Andrevon ♦ Georges-Jean Arnaud ♦ Isaac Asimov ♦ Mathieu Bablet ♦ James G. Ballard ♦ Iain Banks ♣ Elia Barceló ♦ René Barjavel ♦ Charles Beaumont ♦ Greg Bear ♦ Stephen V. Benét ♦ Gregory Benford ♦ Cyrano de Bergerac ♦ Alfred Bester ♦ Jerome Bixby ♦ Algernon Blackwood ♦ James Blish ♦ Robert Bloch ♦ Damien Broderick ♦ Pierre Bordage ♦ Pierre Boulle ♦ Anthony Boucher ♦ Ray Bradbury ♦ Bill Brown ♦ Fredric Brown ♦ John Brunner ♦ Serge Brussolo ♣ Doris P. Buck ♦ Algis Budrys ♦ Anthony Burgess ♦ Ernest Callenbach ♦ A. Bertram Chandler ♣ Elizabeth Chater ♣ Daína Chaviano ♦ John Christopher ♦ John Anthony Ciardi ♦ Arthur C. Clarke ♦ Robert M. Coates ♦ Theodore R. Cogswell ♦ Michael G. Coney ♦ Alfred Coppel ♦ Michael Crichton ♦ Philippe Curval ♦ Alain Damasio ♦ Jack Dann ♦ Basil Davenport ♣ Françoise d'Eaubonne ♦ Jan De Fast ♦ Lester Del Rey ♦ Samuel R. Delany ♦ Michel Demuth ♦ Philip K. Dick ♦ Thomas M. Disch ♦ Graham Door ♦ Dave Dryfoos ♣ Catherine Dufour ♦ David Duncan ♦ Harlan Ellison ♦ E. C. Eliott ♦ Michael Ende ♦ Walter Ernsting ♦ Philip José Farmer ♦ Konrad Fiałkowski ♦ Jack Finney ♦ Charles L. Fontenay ♦ Alan Dean Foster ♦ Horace B. Fyfe ♦ Daniel F. Galouye ♦ Raymond Z. Gallun ♣ Angélica Gorodischer ♦ Christian Grenier ♣ Ann W. Griffith ♦ Michel Grimaud ♦ James E. Gunn ♦ Edmond Hamilton ♦ Charles Harness ♦ Harry Harrison ♦ M. John Harrison ♦ Robert A. Heinlein ♦ Frank Herbert ♦ Richard Hill ♦ Robert Ervin Howard ♦ Lafayette R. Hubbard ♦ Jean-Pierre Hubert ♣ Edna M. Hull ♦ Aldous Huxley ♦ Michel Jeury ♦ Norman Kagan ♦ Gerald Kersh ♦ Daniel Keyes ♦ Stephen King ♦ Gérard Klein ♦ Damon Knight ♦ Cyril M. Kornbluth ♦ Walter Kubilius ♦ Henry Kuttner ♦ R. A. Lafferty ♦ Kurd Lasswitz ♦ Jean Le Clerc de la Herverie ♣ Ursula K. Le Guin ♦ Fritz Leiber, Jr. ♦ Murray Leinster ♦ Stanislaw Lem ♣ Doris Lessing ♦ Jean-Marc Ligny ♦ Cixin Liu ♦ Brian Lumley ♣ Katherine MacLean ♦ Ken MacLeod ♦ Donald Malcolm ♦ Phillip Mann ♦ Richard Matheson ♣ Anne McCaffrey ♦ Jack McDevitt ♦ J. T. McIntosh ♣ Vonda Neel McIntyre ♣ Judith Merrill ♦ Abraham Merritt ♦ Lion Miller ♦ Ron Miller ♦ Walter M. Miller, Jr. ♣ Catherine L. Moore ♦ Ward Moore ♦ G. A. Morris ♦ Alan Nelson ♦ Homer Nearing ♦ J. B. Morton ♦ Alan E. Nourse ♦ Andrew J. Offutt ♦ Chad Oliver ♦ George Orwell ♦ Pierre Pelot ♦ Peter Phillips ♦ Daniel Piret ♦ Frederik Pohl ♦ Arthur Porges ♦ Terry Pratchett ♦ Tom Purdom ♦ Maurice Renard ♦ Mack Reynolds ♦ Kim Stanley Robinson ♦ Keith Roberts ♣ Joanna Russ ♦ Eric F. Russell ♦ Emilio Salgari ♣ Pamela Sargent ♦ Robert Sheckley ♦ Karl-Herbert Scheer ♦ Steven Schrader ♣ Idris Seabright ♦ Arthur Sellings] ♣ Mary Shelley ♦ Larry Siegel ♦ Robert Silverberg ♦ Clifford D. Simak ♦ Bernard Simonay ♦ Dan Simmons ♦ Curt Siodmak ♦ Clark Ashton Smith ♦ Cordwainer Smith ♣ Evelyn E. Smith ♦ Jerry Sohl ♦ Norman Spinrad ♦ L. Sprague de Camp ♣ Margaret St. Clair ♦ Bruce Sterling ♦ Theodore Sturgeon ♦ William F. Temple ♦ William Tenn ♣ Sheri S. Tepper ♣ James Tiptree, Jr. ♦ A. E. van Vogt ♦ Jack Vance ♦ John Varley ♦ Jules Verne ♦ Vernor Vinge ♦ Vladimir Volkoff ♦ Kurt Vonnegut, Jr. ♦ Daniel Walther ♦ Ian Watson ♦ Stanley G. Weinbaum ♦ Andrew Weiner ♦ H.G. Wells ♦ Bernard Werber ♦ John A. West ♦ Robert M. Williams ♦ Jack Williamson ♦ Richard Wilson ♦ Robert Charles Wilson ♦ David Wingrove ♦ Gene Wolf ♦ Stefan Wul ♦ John Wyndham ♦ Robert F. Young ♦ George Zebrowski ♦ Roger Zelazny ♣ Marion Zimmer Bradley
* Kelaouennoù brudet
* Amazing Stories ♦ Astounding Science Fiction ♦ Astounding Stories ♦ Famous Fantastic Mysteries ♦ Fantastic Adventures ♦ Galaxy ♦ 'Planet Stories ♦ Startling Stories ♦ The Magazine of Fantasy and Science Fiction ♦ Thrilling Wonder Stories ♦ Two Complete Science-Adventure Books ♦ Unknown ♦ Weird Tales ♦ Wonder Stories
* En-dro d'an SF
* Dodennoù an SF ♦ An SF er bannoù-treset ♦ An SF er sinema ♦ Steampunk