# Berkeliom

Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo ar berkeliom ; Bk eo e arouez kimiek, 97 e niver atomek ha 247,070 e dolz atomek. An navet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.

## Istor

E miz Kerzu 1949 e voe kevanaozet izotop 243 an elfenn 97 a-ratozh-kaer e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Albert Ghiorso ha Glenn Theodore Seaborg dre skinata amerikiom-242 gant kraoñelloù heliom (rannoùigoù α) en ur c'hiklotron bihan 1,50 m e dreuzkiz :
| 241 | Am + | 4 | He —→ | 243 | Bk + 2 | 1 | n |
| 95 | Am + | 2 | He —→ | 97 | Bk + 2 | 0 | n |
Pevar neutron a voe ouzhpennet d'an amerikiom-241 a-benn kenderc'hañ Bk-243, ha daou neutron diere. Peogwir ne bad Bk-243 nemet 4,5 eurvezh e voe ret gortoz nav bloavezh (1958) kent ma voe kenderc'het un nebeud mikrogrammoù berkeliom hewel gant an daoulagad. E 1962 e voe fardet an c'henaozad kentañ, dioksidenn berkeliom BkO$_2$.
Evel ma oa bet an aktinid $_{95}$Am anvet e-keñver e amezeg $_{63}$Eu e rann al lantanidoù (anvioù kevandirioù), ha $_{[[kuriom|Cm}$ e-keñver al lantanid $_{64}$Gd (anvioù skiantourien), e voe an elfenn 97 anvet e-keñver al lantanid $_{65}$Tb (anvioù lec'hioù) : kêr Ytterby e Sveden evit an terbiom, kêr Verkeley evit ar berkelium.

## Perzhioù

Ur metal blot liv an arc'hant eo ar berkeliom. Etre re amezeien $_{96}$Cm ha $_{98}$Cf eo perzhioù ar berkeliom ; tost da re $_{65}$Tb ez int ivez.
| | Douester (g/cm$^3$ | Teuzverk (°C) | Bervverk (°C) | Tredanharzhusted (µΩ•m, e 20 °C) |
| $_{96}$Cm | 13,300 | 1 345 | 3 110 | 1,25 |
| Berkeliom | 14,790 | 986 | ? | ? |
| $_{98}$Cf | 15,100 | 900 | ? | ? |
Kewarellek eo ar berkeliom e gwrezverkoù etre -203,15 hag 20 °C, da lavaret eo e tro da warell pa vez en ur gwarellvaez diavaez.

### Kimiek

Evel an holl aktinidoù e tileizh ar berkeliom e drenkennoù mesket gant dour, en ur reiñ hidrogen hag en ur gemer e stumm oksidet stabil Bk(III), Bk$_2$O$_3$. Ne zazgwered ket buan gant an oksigen e 20 °C, marteze en abeg d'ur gwiskad BkO$_2$ a zeufe da wareziñ ar metal diouzh un oksidadur donoc'h. Gant an hidrogen e tazgwered aes, gant an halogenoù ivez, ha c'hoazh gant metaloù teuz.

### Izotopoù

War-dro 20 izotop ha 6 izomer derc'hanel eus ar berkeliom zo anavezet, eus $^{235}$Bk betek $^{254}$Bk.
Izotopoù stabilañ ar berkeliom :
| Izotop | % en natur | Hanter-vuhez | Digevanidigezh |
| $^{245}$Bk | kevanaozet | 4,94 devezh | ε → $^{245}$Cm |
| $^{245}$Bk | kevanaozet | 4,94 devezh | α → $^{231}$Am |
| $^{246}$Bk | kevanaozet | 1,8 devezh | α → $^{242}$Am |
| $^{246}$Bk | kevanaozet | 1,8 devezh | ε → $^{246}$Cm |
| $^{247}$Bk | kevanaozet | 1 380 bloavezh | α → $^{243}$Am |
| $^{248}$Bk | kevanaozet | > 9 bloavezh | α → $^{244}$Am |
| $^{249}$Bk | louc'h | 330 devezh | α → $^{245}$Am |
| $^{249}$Bk | louc'h | 330 devezh | β$^-$ → $^{249}$Cf |

## Kenderc'hadur

* Tu zo da genderc'hañ berkeliom en un dazgwereder derc'hanel diwar uraniom-238 pe blutoniom-239, a roio amerikiom kent reiñ Cm-249 :
Kaliforniom-249 a zeuio diwar digevanadur β$^-$ ar berkeliom-249 goude 330 devezh.
* E 1971 e voe kenderc'het ar c'hentañ standilhon eus berkeliom metalek dre an dazgwered : BkF$_3$ + 3 Li → Bk + 3 LiF.

## Arver

Evit ar mare ne ouzer ket arverañ ar berkeliom en diavaez eus an enklaskoù skiantel. Bk-249 a implijer da genderc'hañ elfennoù pounneroc'h c'hoazh, $_{98}$Cf, $_{103}$Lw, $_{104}$Rf ha $_{107}$Bh pergen. Ne c'haller ket arverañ Bk evel trelosk derc'hanel rak nebeut anezhañ a vez kenderc'het : 192 kg zo ret kaout evit ma krogfe an dazgwered.

## Notennoù

* ↑ Gouest eo da zazgwerediñ koilz evel un drenkenn pe ur vazenn, diouzh stad e oksidadur.
* ↑ USGS
* ↑ THOMPSON Stanley G. & GHIORSO Albert & SEABORG Glann T., The New Element Berkelium (Atomic Number 97), 26/04/1950, University of California (en) Liamm (skin)oberiant 11 MEU 13
* ↑ HOBART David E. & PETERSON Joseph R., The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements, Springer-Verlag, New York, 2006, ISBN 978-1-4020-3555-5 (en) Springer Liamm oberiant 12 MEU 13

## Daveennoù

* American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 (en)
* HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
* Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* Los Alamos National Laboratory (en) Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
* Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
* LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford