# Impalaeriezh trevadennel Alamagn

Impalaeriezh trevadennel Alamagn a c’hoarvez eus hollad trevadennoù an impalaeriezh krouet goude unvanidigezh Alamagn e 1871. Fin a voe dezhañ goude ar Brezel bed kentañ.

## Deroù an trevadennoù alaman

Un nebeud trevadennoù a oa bet klasket sevel kerkent hag ar XVI$^{vet}$ kantved : ar familh bankerien Welser, eus Augsburg, a glaskas trevadenniñ douaroù zo bremañ e Venezuela, etre 1528 and 1556. Un nebeud trevadennoù a oa bet klasket sevel er XVII$^{vet}$ kantved, da skouer, gant Stad Brandenburg, deuet da vezañ Prusia, war aodoù Afrika (enez Arguin, dirak Maouritania, pe en Aod an Aour, anvet bremañ Ghana). Liammoù kenwerzhel o doa Alamaned eus meur a briñselezh, dugelezh pe gontelezh gant a bep seurt broioù pell, met evit gwir ne zeraouas an trevadenniñ a-vras gant an Alamaned nemet goude unanidigezh Alamagn e 1871. Diwezhat e oa Alamagn o tont war « marc’had » an trevadennoù : ar braz eus Afrika a oa bet rannet dija etre ar C'hallaoued hag ar Saozon. Fellout a rae da Alamagn koulskoude sevel un impalaeriezh tramor, da zerc’hel penn d’ar galloudoù bras-se. Dindan ren Bismarck e voe savet an trevadennoù kentañ gant Alamagn, a oa o sevel ivez ar g-Kaiserlichen Marine (Morlu an Impalaer).

## Trevadennoù alaman en Afrika

En em staliañ a reas Alamaned e Mervent Afrika (Namibia hiziv an deiz) e 1883, e Kameroun hag e Togo e 1884, hag e Tanganyika (Tanzania hiziv an deiz) hag e Ruanda-Urundi e 1885. Krouet e voe an Deutsch-Ostafrikanische Gesellschaft (D.O.A.G.), hag en em staliañ a reas en Afrika ar Reter, goude ma ve bet an ergerzher alaman Carl Peters o sinañ emglevioù gant meur a bobl eus ar broioù-se. En ur ober un nebeud mizioù hepken en em gavas Alamagn e penn un impalaeriezh trevadennel pemp gwech kement hag an douaroù alaman en Europa, met poblet distank.
A-enep an trevadenniñ-se e savas ar stadoù bras all, evel Breizh-Veur ha Frañs, hag ivez ar pobloù henvroat. E su kevandir Afrika e oa tenn an traoù, dreist-holl, pa glaske kompagnunezhioù mengleuziañ alaman en em ziazezañ eno, tra ma klaske Breizh-Veur astenn he galloud ivez. Un emglev a voe sinet e 1898, evit ma chomfe neptu Alamagn en Eil brezel ar Voered.
Ar bobl Herero a glaskas en em sevel ouzh an Alamaned e Mervent Afrika e 1904. Mouget e voe o emsavadeg er gwad. E-pad ar brezel-se e voe digoret kampoù-bac'h gant an Alamaned, war skouer ar re a oa bet digoret gant ar Saozon e-pad o brezel a-enep ar Voered.
E 1888-1890 e voe jeu etre Alamagn Bismarck hag ar Rouantelezh Unanet, diwar-benn an harzoù etre o zrevadenn e Tanganyka ha sultanelezh Zanzibar, gwarezet gant Breizh-Veur. E 1911 e voe bec’h adarre, etre Frañs hag Alamagn ar wech-mañ, abalamour ma felle d’an eil ha d’eben lakaat he c’hrabanoù war Maroko. Plegañ a reas Alamagn, en eskemm ouzh astenn he douaroù e Kameroun diwar-goust tiriadoù gall an Oubangi-Chari, Kongo ha Gabon.

## Trevadennoù alaman e Sina

Alamagn a astennas he gwarezveli war aod bae Jiaozhou e 1898, gant kêr Qingdao. Levezon he doa war ar vro tro-dro, rannvro Shandong a-bezh ha traoñienn ar stêr Huang He.

## Trevadennoù alaman er Mor Habask

Alamagn a daolas troad ivez war inizi ar Meurvor Habask. Aloubet e voe ganto an enezeg a voe badezet enezeg Bismarck e 1884, ha norzh un enezeg all, an inizi Solomon e 1885. Dindan gwarezveli Alamagn e tremenas inizi an hanternoz, tra ma voe lakaet inizi ar c’hreisteiz dindan veli Breizh-Veur e 1893. Diwezhatoc'h e voe staget inizi an hanternoz ouzh gwarezveli Breizh-Veur ivez, gant un emglev sinet e 1899, war-bouez an div enezenn vrasañ, enez Bougainville hag enez Buka,a chome e dalc'h Alamagn. Gant Alamagn ivez e voe aloubet inizi all ivez evel an inizi Samoa, an Inizi Mariana, an Inizi Karolina, biz Ginea-Nevez adalek 1899. An Inizi Marshall a voe trevadennet e 1885 ha Nauru e 1888.

## Dibenn an impalaeriezh trevadennel

E-pad ar Brezel bed kentañ e voe aloubet ar braz eus trevadennoù Alamagn gant ar Gevredidi. Lod eus an emgannoù a gendalc’has goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918. Feur-emglev Versailhez, e 1919, a lakaas fin da Impalaeriezh trevadennel Alamagn.
Rannet e voe trevadennoù Alamagn etre ar galloudoù a oa bet trec'h.
* rannet e voe Kameroun ha Togo etre Frañs hag ar Rouantelezh Unanet ;
* Tanganyika a voe fiziet er Rouantelezh Unanet ;
* Ruanda-Urundi a voe roet da Velgia ;
* inizi all ar Mor Habask (an Inizi Mariana, an Inizi Marshall hag an Inizi Karolina) a voe roet da Japan. Gant Japan ivez e voe meret trevadennoù alaman Sina, betek 1922, pa voent daskoret da Sinaiz ;
* bet he devoe ar Rouantelezh Unanet da ober ivez war-dro :
** Mervent Afrika (Namibia) (meret gant dominion Suafrika)
** Ginea Nevez, an inizi Samoa ha Nauru (meret gant dominion Aostralia).
Gant Kevre ar Broadoù e oa bet fiziet an douaroù-se e Breizh-Veur.

## Liammoù diavaez

* La présence allemande sur la Côte des Esclaves (e galleg)