# Krimea

Krimea (e tatareg Krimea Qırım, e ruseg Крым, en ukraineg Крим, e turkeg Kırım) zo ul ledenez war ribl ar mor Du, er su da Ukraina hag er gôrnog da Rusia. Simferopol eo he c'hêr-benn. Tabut zo war he c'hont etre Republik Ukraina ha Kevread Rusia. Ur Republik emren eus an eil eo, hag ur sujed kevreadel eus eben eo deuet da vezañ e 2014, goude ur referendom ha n'eo ket bet degemeret e zisoc'h gant al lodenn vrasañ eus ar gumuniezh etrebroadel.

## Anv

Dont a ra e anv eus tatareg Krimea Qırım, hag a dalv « ma zorgenn » (qır « torgenn », ım « ma »).

## Istor

En istor eo bet Krimea ul lodenn eus an impalaeriezh otoman, an impalaeriezh rusian hag URSS. E republik Ukraina emañ abaoe 1991, hag ar republik emren nemeti eo er vro. Staget eo bet ouzh Kevread Rusia e 2014 met n'eo ket degemeret kement-se gant al lodenn vrasañ eus stadoù ar bed.

### Kronologiezh

* En Henamzer e oa Tauris, ha betek an XIIIvet kantved e oa ul lod eus ar bed hellenek, deuet da vour roman ha bizantat goude.
* Priñselezh Teodoros.
* Da heul brezel 1768-1774 a-enep an Impalaeriezh Otoman eo tapet Krimea gant Impalaeriezh Rusia
* 1853-1856: brezel Krimea etre Rusia en un tu hag an Impalaeriezh otoman, Breizh-Veur ha Bro-C'hall en tu all. 750.000 a dud lazhet.
* E 1922 : staget ous an URSS.
* E 1954 eo staget Krimea ouzh Ukraina evit lidañ tri c'hant vloaz unaniezh Ukraina ha Rusia.
* E 1991 e teu Ukraina da vezañ dizalc'h, hag e chom Krimea enni. Gwarantet eo an harzoù gant ar Stadoù-Unanet, Breizh-Veur ha Rusia.
* E 1992 eo savet Republik emren Krimea, en Ukraina dizalc'h, met gant Sevastopol ez eus ur statud ispisial.
* D’an 11 a viz Meurzh 2014 e tisklêr Parlamant Krimea eo dizalc'h Republik Krimea.
* D’ar 16 a viz Meurzh 2014, referendom evit gouzout hag-eñ e vo staget ouzh Kevread Rusia. Respont a ra “ya” an darn vrasañ eus ar voterien, met n'eo ket degemeret an disoc'h gant ar gumuniezh etrebroadel war-bouez Rusia.
* D’ar 18 a viz Meurzh, sinet eo gant Vladimir Poutin an dekred a stag Krimea ouzh Kevread Rusia. N'eo ket degemeret an dra-se gant ar gumuniezh etrebroadel.

## Demografiezh

An div niveradeg ziwezhañ gant Ukraina a oa bet kaset e 1989 ha 2001. Hervez disoc'hoù niveradeg 2001 e oa 2.033.736 annezad er republik emren ha 379.492 annezad en Akyar (Sevastopol). Hervez niveradeg Rusia 2016 e oa 2 322 369 a annezidi.

### Yezh-vamm

Yezh-vamm dre genel :
* Rusianed : ruseg (99.7 %), ukraineg (0.2 %)
* Ukrainiz : ruseg (59.5 %), ukraineg (40.4 %)
* Tatared Krimea : tatareg Krimea (93.0 %), ruseg (5.9 %), ukraineg (0.5 %)
* Belarusiz : ruseg (81.8 %), belaruseg (17.1 %), ukraineg (0.9 %)
* Tatared : tatareg (67.8 %), ruseg (25 %), ukraineg (0.1 %)

## Kêrioù ha rannoù melestradurel

Sebastopol ha Yalta eo he c'hêrioù brudetañ, ha Simferopol ar gêr-benn.
| Niv. | Tatareg Krimea | Ukraineg | Treuzskrivadur |
| 1 | Aqmeçit | Чорноморський | Chornomorske |
| 2 | Aqmescit | Сімферопольський | Simferopol |
| 3 | Aqşeyh | Роздольненський | Rozdolne |
| 4 | Bağçasaray | Бахчисарайский | Bakhchisaray |
| 5 | Canköy | Джанкойський | Dzhankoy |
| 6 | Curçı | Первомайський | Pervomayskiy |
| 7 | İçki | Совєтський | Sovetskyi |
| 8 | İslâm Terek | Кіровський | Kirovskyi |
| 9 | Krasnoperekopsk | Красноперекопський | Krasnoperekopsk |
| 10 | Qarasuvbazar | Білогірський | Bilohirsk |
| 11 | Qurman | Красногвардійський | Krasnohvardiyske |
| 12 | Saq | Сакський | Saky |
| 13 | Seyitler | Нижньогірський | Nizhnegorskiy |
| 14 | Yedi Quyu | Ленінський | Lenine |
| Niv. | Tatareg Krimea | Ukraineg | Treuzskrivadur |
| 15 | Aluşta | Алуштинська | Alushta |
| 16 | Aqmescit | Сімферопольська | Simferopol |
| 17 | Canköy | Джанкойська | Dzhankoy |
| 18 | Ermeni Bazar | Армянська | Armyansk |
| 19 | Kefe | Феодосійська | Theodosia |
| 20 | Keriç | Керченська | Kerch |
| 21 | Kezlev | Євпаторійська | Yevpatoria |
| 22 | Krasnoperekopsk | Красноперекопська | Krasnoperekopsk |
| 23 | Saq | Сакська | Saky |
| 24 | Sudaq | Судацька | Sudak |
| 25 | Yalta | Ялтинська | Yalta |
| 26 | Aqyar | Севастопольська | Sevastopol |

## Istor

* Khanat Krimea
* RSSE Krimea

## Notennoù

* ↑ (tr) Disoc'hoù niveradeg 2001
* ↑ N'emañ ket Aqyar e republik emren Krimea