OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Queensferry (Kembre)

Queensferry, pe Y Fferi Isaf, zo ur gêr hag ur gumuniezh eus Sir y Fflint, e biz Kembre.
War lez ar stêr Dyfrdwy emañ, tost d'an harzoù gant Bro-Saoz.
E 2011 e oa 2 109 a dud o chom e kumuniezh Queensferry hag 181 anezho a oa kembraegerien (9%).

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru. Swyddfa Ystadegau Gwladol..
# Queensland

    Evit implijoù all, gwelet Queensland (disheñvelout).
Queensland a zo unan eus stadoù Aostralia, ha Brisbane eo he c'hêr-benn. Eus tu ar biz emañ.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Queffélec

Un anv-tiegezh brezhonek gallekaet eo Queffélec. Dont a ra eus anv ar c'hefeleg, un evn hir e bavioù hag e bigos.

## Anv-tiegezh

* Koulizh Kedez (1947), anv-pluenn Yann-Yeun Kefeleg, skrivagner brezhonek
Brudet eo ar familh Queffélec e bed al lennegezh hag an arzoù :
* Henri Queffélec (1910 e Brest – 1992 e Pariz), skrivagner gallek,
** Anne Queffélec (1948 e Pariz), e verc'h, pianoourez,
** Yann Queffélec (1949 e Pariz), e vab, skrivagner gallek,
* Amanda Sthers (1978), anv-pluenn Amanda Queffélec-Maruani, kar a-bell dezho, skrivagnerez ha senarioourez c'hallek
# Rivalta di Torino

Rivalta di Torino zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Rivamonte Agordino

Rivamonte Agordino a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
# Oadvezh an houarn

En arkeologiezh eo Oadvezh an houarn stad diorroadur forzh peseurt pobl ma veze implijet dreist-holl benvegoù hag armoù en houarn. Implij an danvez-se a glot gant cheñchamantoù arall e kevredigezhioù all en amzer dremenet, en o zouez doareoù disheñvel da labourat an douar, kredennoù relijiel ha gizioù arzel disheñvel, daoust ma ne veze ket gwir atav.
En istor eo Oadvezh an houarn eo an diwezhañ prantad pennañ e reizhiad an tri oadvezh a dalvez da rummata ar c'hevredigezhioù ragistorel. Dont a ra goude Oadvezh an arem. Kemmañ a ra deroù ha diwezh an oadvezh-se diouzh ar broioù pe ar rannvroioù.
Komz a reer ivez
* eus Kentañ Oadvezh an houarn, anvet ivez Sevenadurezh Hallstadt ;
* eus Eil Oadvezh an houarn, anvet ivez Sevenadurezh La Tène.

## Deiziadoù

Lakaat a reer Oadvezh an houarn da gregiñ en XII$^{vet}$ kantved kent J.-K. er Reter-Nesañ kozh, Persia, Henindez (gant ar sevenadurioù sevenadurioù vedek), ha Henc'hres (gant an amzervezh teñval gresian). E broioù all eus Europa, e krogas kalz diwezhatoc'h. Komañs a reas Oadvezh an houarn en VIII$^{vet}$ kantved kt JK e kreiz Europa hag er VI$^{vet}$ kantved kt JK e norzh Europa. Anadiñ a ra implij an houarn da deuziñ ha da c'hoveliañ benvegoù, e kornôg Afrika war-dro 1 200 kent J.-K., ar pezh a ra anezhi unan eus ar c'hentañ lec'hioù ma tiwanas Oadvezh an houarn$^,$$^,$.

## Levrlennadur

* John Collis, The European Iron Age, Routledge (1997), ISBN 978-0-415-15139-9.

## Liammoù diavaez

* Ul lec'hienn gouestlet da Oadvezh an houarn e Breizh-Veur war resourcesforhistory.com

## Notennoù

* ↑ Duncan E. Miller and N.J. Van Der Merwe, 'Early Metal Working in Sub Saharan Africa' Journal of African History 35 (1994) 1-36; Minze Stuiver and N.J. Van Der Merwe, 'Radiocarbon Chronology of the Iron Age in Sub-Saharan Africa' Current Anthropology 1968.
* ↑ "How Old is the Iron Age in Sub-Saharan Africa?", Roderick J. McIntosh, Archaeological Institute of America (1999)
* ↑ Iron in Sub-Saharan Africa, Stanley B. Alpern (2005)
# Oadvezhioù ragistorel

Oadvezhioù ragistorel :
| Holosen | La Tène | La Tène | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Diwezh Oadvezh an arem | Diwezh Oadvezh an arem | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Kalkoliteg | | Kentistor |
| Holosen | Nevezoadvezh ar maen | Nevezoadvezh ar maen | Ragistor |
| Ragistor ||
| Pleistosen | Henoadvezh diwezhañ ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh krenn ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh koshañ ar maen | | Ragistor |
| Ragistor ||
| Ragistor |||
an anv a « Oadvezhioù ragistorel », erru dispred hiziv, a veze implijet d'ober anv eus ar prantadoù disheñvel eus ar Ragistor hag eus ar C'hentistor :
* Oadvezh ar maen ;
* Oadvezh ar c'houevr pe Kalkoliteg ;
* Oadvezh an arem ;
* Oadvezh an houarn.
# O universal é o local sem muros

O universal é o local sem muros (Hollvedel eo an traoù lec'hel mar bezont divoger) zo ur frazenn skrivet gant ar skrivagner portugalat Miguel Torga (1907-1995)e pemzekvet levrenn e zeizlevr (Diário XV, 1990) dalc'het gantañ e-pad 60 vloaz.
Difennour sevenadur ha yezh Portugal e oa Torga. Ar sevenadur, hervezañ, an hini a ro da bep den ha da bep strollad tud e zibarded. « Ur sevenadur zo er bed evel ur gouloù o skediñ ..."

## Liamm diavaez

* Pennad diwar-benn ar meizad hag an oberour
# Oabl

An oabl eo an egorenn a weler a-us d'ar penn pa vezer er-maez. Seblantout a ra bezañ ur seurt bolzenn harzet war-du pep roud-avel gant an dremmwel. Gwiskadoù treuzwelus lodenn izel aergelc'h ar Voul-Zouar eo. Eno e weler ar meteorennoù, da lavaret eo traezennoù a bep seurt pell pe dost. Meur anezho a zo fenomenoù deuet eus mont-en-dro an aergelc'h hag eo danvez studi an oablouriezh (pe "meteolorogiezh").

## Ger all hag adfurmoù

An neñv a zo ur ger implijet e meur a zegouezh gant ar memes ster eget an oabl, met tuet eo ar vrezhonegerien hag ar skrivagnerien da virout neñv ha neñvoù evit ar meizad relijiel. Sellet ouzh neñv. Furmoù all a vez kavet :
* Furmoù koshañ : koabr ha kounabr/kouñabr
* Oabr kavet asambles gant oabl e Bro-Leon ha kavet ivez e Kerne
* Abr (Kerne-Uhel) hag Ebr (Bro-Gwened)

## Oabl an deiz hag oabl an noz

Diwar ar gouloù kreñv ha ar sked degaset gant an Heol eo disheñvel bras an oabl pa vez an deiz ha pa vez an noz. E korf an deiz e tegas an Heol ur gouloù kalz lufrusoc'h eget ar c'horfoù-oabl all ken ne c'heller gwelout anezho nemet en noz (a-wechoù e weler al Loar pe wGwener en deiz koulskoude). Gouloù an Heol a zo ul liv melen-gwenn dezhañ hag ez eus pep liv ar spektr ennañ. Da noz e tegas al Loar ur gouloù gwan awalc'h ha dizingal hervez he c'hresk-digresk hag ar c'houmoul ma 'z eus anezho.

## Oabl ar steredoniezh

Pa tro an Douar war hec'h ahel e seblant ma 'z eont d'en em sevel pep korf-oabl war-du ar Reter (ar Sav-Heol a reer anezhañ ivez) ha ez eont d'en em guzhañ dindan linenn an dremmwel war-du ar C'hornôg (ar C'huzh-Heol a reer anezhañ ivez). Ar c'horfoù-oabl a c'helle gwelout hep mekanik arbennik a zo an Heol, al Loar, un nebeud planedennoù, ar mein-kurun, hag darn eus ar stered, ar steredennoù lostek en o zouez.

## Doueoù

* Ouranos eo an Oabl e mojennoù Hellaz kozh.

## Gerioù gant oabl enno

* korf-oabl
* oablouriezh
* skraber-oabl
# Oadvezh Taishō

An Oadvezh Taishō a oa un oadevezh berr-kenañ en istor Japan, en XX$^{vet}$ kantved. A-hed ren an impalaer Taishō (1879-1926, ren 1912-1926) e troas Japan muioc'h war-du an demokratelezh, ha kresket e voe he fouez war an dachenn etrebroadel.
A-c'houde marv an impalaer Meiji e 1912 e voe tri fennmaodiern lerc'h-ouzh-lerc'h er gouarnamant, p'edo hennezh o klask ur c'hempouez etre ar genrō (元老 "henañ"), da lavaret eo politikerion war o leve a gendalc'he da guzuliañ an impalaer, hag ar bobl evel ma oa termenet e Bonreizh Impalaeriezh Japan. Emsavadegoù ar Riz e 1918 a greñvaas galloud ar strolladoù politikel war an oligarkiezh a oa o ren. Ar Rikken Seiyūkai (立憲政友会 "Strollad Keneiled ar Gouarnamant Bonreizhel") hag ar Rikken Minseitō (立憲民政党 "Strollad Demokratel Bonreizhel") e oa an daou strollad pennañ e diwezh ar mare a voe anvet "Demokratelezh Taishō". Tamm-ha-tamm e oa bet roet muioc'h a frankiz d'ar Gambr Izel adalek 1890, hag adalek 1925 e c'hallas an holl wazed mouezhiañ. En hevelep bloaz avat e voe embannet an hini ziwezhañ eus ar rummad lezennoù anvet Lezenn evit mirout ar peoc'h (治安維持法 chian iji hō, 1894-1925), a ziazeze kastizoù kriz war enebiezh an tu-kleiz.
A-du gant ar Gevredidi e savas Japan er Brezel-bed kentañ, ar pezh a zegasas dezhi ur c'hresk burzhudus c'hoazh en armerzh ha trevadennoù e Meurvor Habask an Norzh, anezho Inizi Marshall, Mariana an Norzh, Palau ha Stadoù Kevreet Mikronezia hiziv. Unan eus sinerezed Feur-emglev Versailhez d'an 11 a viz Du 1918 e voe Bro-Japan, koulz hag unan eus ar Stadoù a ziazezas Kevredigezh ar Broadoù e 1920.
Tri bloaz goude, e miz Gwengolo 1923, ur c'hren-douar a lazhas tremen 100 000 a dud en Honshū, ha distrujet e voe tiez ouzhpenn tri milion a dud gant an tanioù-gwall a voe war e lerc'h.

## Sevenadur

Stankoc'h-stankañ e voe an embann istorioù pobl e komz-plaen, a oa bet boulc'het er marevezh kent, abalamour ma voe mui-ouzh-mui a dud gouest da lenn ha ma tigreskas priz al levrioù. A-douez skrivagnerion bennañ ar Marevezh Taishō e voe Akutagawa Ryūnosuke (1892-1927), Satō Haruo (1892-1964) ha Tanizaki Jun'ichirō (1886-1965). Kalz e skrivas Tanizaki, e meur a zoare levezonet gant lennegezh ar C'hornôg, met e deroù ar marevezh da-heul e skrivas meuleudi da sevenadur hengounel Japan dre e romant 蓼喰う虫 Tade kū mushi "Amprevaned debrerion troadur" (1929).

## Notennoù

* 1 2 Henshall 2012.
* 1 2 Perez 1998.
* ↑ Meyer 2012.
* ↑ Large 2009.
* 1 2 Totman, 2014
# Rofrano

Rofrano zo ur gumun italian e proviñs Salerno e Campania.
# Rogaland

Rogaland zo ur gontelezh e mervent Norvegia. En-dro dezhi emañ kontelezhioù Hordaland, Telemark, Aust-Agder ha Vest-Agder, hag ar mor. E miz Genver 2016 e oa 470 175 a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 9 376 km². Stavanger eo ar gêr-benn.
26 kumun zo e Rogaland, a zo rannet e pevar distrig hengounel, Ryfylke, Haugalandet, Jæren ha Dalane.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rogeno

Rogeno zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
# Roer (stêr)

Ar Roer (Roer e galleg ha nederlandeg, Rur en alamaneg) zo ur stêr eus hanternoz Europa, a red dre Velgia, an Izelvroioù hag Alamagn, adstêr d'ar stêr Meuse. 90 % eus hed ar stêr zo en Alamagn.

## Adstêrioù

* Ellebach
* Inde
* Kall
* Malefinkbach
* Merzbach
* Wurm
* Olef
* Urft

## Gwelout ivez

Eus 1795 da 1815, ez eus bet un departamant anvet Roer, pe Rur en alamaneg, ha n'emañ ket da vezañ mesket gant Ruhr, ur rannvro eus Alamagn.
# Roger

Roger a zo un anv-badez gallek, saoznek, katalanek hag alamanek. Un anv-familh eo ivez. Degaset e voe da Vro-Saoz gant aloubadeg Gwilherm II (dug Normandi).

## Yezhoù all

* Roje e brezhoneg
* Hróðgeir, en islandeg
* Rogier, en izelvroeg
* Ruggero en italianeg

## Tud

* Roger Abjean, beleg ha sonaozour breizhat
* Roger Blin (1907-1984), aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) ha leurenner gall.
* Roger Casement, brogarour iwerzhonat
* Roger Daltrey, kaner ar strollad The Who
* Roger Federer, c'hoarier tennis suis
* Roje Gargadenneg, rezistañt
* Roger Gicquel, lusker skinwel breizhat
* Roger Glover (1945-), produour pladennoù, sonaozer ha soner saoz ha kembreat
* Roger Hassenforder, marc'hhouarner elzasat
* Roger Legris (1898-1981), aktour (c'hoariva ha sinema) gall
* Roje an Tailhanter, komiser polis breizhat
* Roger Miller, kaner-sonaozer stadunanat
* Roger Moore (1927-2017), aktour saoz
* Roger Vercel, skrivagner gall

## Traoù

* Jolly Roger

## Pennadoù kar

* Rogers
# Roeselare

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Roeselare (Roulers e galleg) zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Pennlec'h Arondisamant Roeselare eo.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 60,40 km²
* Poblañs (2022) : 64 495 a dud
* Stankter : 1 068 den/km²
# Roger Abjean

Roger Abjean, ganet e Plouider d'an 22 a viz Here 1925 ha marvet e Lokenole d'an 12 a viz Mezheven 2009, a oa ur beleg, ur rener laz-kanañ, hag ur sonaozour.

## Red buhez

Deskiñ a reas galleg d'e seizh vloaz pa yeas d'ar skol bublik e Plouider.
Pañsionad e voe e Skolaj Sant-Frañsez Lesneven adalek 1936 betek e vachelouriezh e 1944. Ezel e oa eus al laz-kanañ.
Mont a reas da gloerdi bras Kemper. Ouzhpenn e studioù beleg e studias ar sonerezh. Beleget e voe d'an 29 a viz Mezheven 1949 e Kemper.
Anvet e voe kure skolaer war Enez-Sun. E 1950 e voe anvet "mestr chapel" e Landivizio. Chom a reas dek vloaz eno. C'hoant en doa da lakaat sonerezh Breizh e servij an Iliz. Sevel a reas al laz-kanañ Kanerien Bro Leon. Gounezet e voe ganto kentañ priz Kenstrivadeg Vroadel al Lazioù-kanañ e Pariz d'ar 6 a viz Mae 1956. Kemer a rejont perzh e Gouelioù ar Bleun Brug. Displijout a reas d'an eskob e voe kanet ganto kanaouennoù disakr. Kaset e voe an aotrou Abjean da Vontroulez.
Chom a reas pemp bloaz warn-ugent e Montroulez. Krouiñ a reas Kanerien sant Vaze eno. Kanañ a raent kanoù brezhonek mat ha reoù glasel ivez (Händel da skouer). E 1964 e savas kentañ laz-kanañ "Paotred Breizh" gant Georges Le Coz. Skrivañ a reas Oferenn war gan d'ar c'houlz-se. E 1968 e krouas an Ensemble Choral du Léon gant Georges Le Coz bepred hag e kemeras perzh e Gouelioù Abati ar Releg e 1971.
E fin ar bloavezhioù 1960 e reas anaoudegezh gant Éliane Pronost hag e lakaas paotred da ganañ ganti. E 1973 e voe krouet Le Quatuor du Léon : sonadegoù, enrolladennoù (ouzhpenn tri-ugent pladenn)...
Ur wech anvet e Karanteg e savas ur gevredigezh evit kaout un ograou nevez. Tizhet e voe ar pal e 1990. Labourat a reas evit reneveziñ chapel Kalod ivez.
Kuitaat a reas e garg e 2005 da bevar-ugent vloaz. Mont a reas da Lokenole da chom, el lec'h ma chomas betek e varv e 2009.
Anvet e voe da Varc'heg al Lejion a enor e 2006.
Resevet en deus Kolier an Erminig e 2008.

## Liammoù diavaez

* Video kinnig Skol-Uhel ar Vro
* Ur pennad diwar e benn war lec'hienn "Mémoire de Plouider"
* War lec'hienn "Ensemble choral du Léon"
# Montaldo Roero

Montaldo Roero (Montàud Roé e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Montaldo di Mondovì

Montaldo di Mondovì (Montàud dël Mondvì e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Montaldeo

Montaldeo zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria, .
# Montaldo

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Montaldo zo anv meur a lec'h ha meur a zen en Italia.

## Lec'hioù
### Kumunioù

* Montaldo Bormida, e proviñs Alessandria
* Montaldo Ligure, e proviñs Imperia
* Montaldo di Mondovì, e proviñs Cuneo
* Montaldo Roero, e proviñs Cuneo
* Montaldo Scarampi, e proviñs Asti
* Montaldo Torinese, e proviñs Torino

### Frazioni

* Montaldo, frazione e Robella e proviñs Asti

## Tud

* Antonio Montaldo, pevarzekvet ha triwec'hvet dodje Republik Genova
* Giuliano Montaldo, aktour italian
* Leonardo Montaldo, dekvet dodje Republik Genova

## Pennad kar

* Montalto
# Montaldo Torinese

Montaldo Torineze (Montàud e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
# Montalbán (Teruel)

Montalbán zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
# Montalcino

Montalcino zo ur gumun en Italia, e proviñs Siena ha rannvro Toskana.
# Montaldo Bormida

Montaldo Bormida (Montaud Bormia e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Alessandria, e rannvro Piemonte.
# Montalbán de Córdoba

Montalbán de Córdoba zo ur gumun eus proviñs Córdoba, en Andalouzia, e Spagn.
# Montaldo Scarampi

Montaldo Scarampi (Montad e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
# Reizhiad Comstock-Needham

Ar reizhiad Comstock-Needham zo ur reizhiad ijinet evit envel gwazhennoù eskell an amprevaned. Savet eo bet gant John Henry Comstock (1849-1931) ha James George Needham (1868-1957) e 1898. Un araokadenn a-bouez e voe o tiskouez an heñvelidigezh zo etre eskell an holl amprevaned.

## Anvioù ar gwazhennoù
### Ar gwazhennoù a-hed

Gant ar reizhiad Comstock-Needham e vez roet anvioù disheñvel d'ar gwazhied a gaver war eskell an amprevaned. Adalek erien diaraok an askell betek an tu a-dreñv e anver ar c'hwec'h gwazhienn bennañ :
* costa (C),
* subcosta (Sc),
* radius (R),
* media (M),
* cubitus (Cu),
* Gwazhied fraezh (A).

## Daveoù

* Borror and DeLong's introduction to the study of insects, 7vet embannadenn, gant Charles A. Triplehorn et Johnson Norman F., embannet e 2005 e ti Thomson Brooks/Cole.

## Liammoù diavaez

* Kentel (e saozneg) diwar-benn eskell an amprevaned e Skol-Veur Karolina an Hanternoz
# Reizhiad berraat an titloù

Ar reizhiad berraat an titloù zo un hentennn evit pourveziñ daveennoù berr d'an testennoù brezhonek hag a zo bet ijinet gant Roparz Hemon evit e c'heriadur istorel ar brezhoneg. Ober a reer gant lizherennoù tennet eus an titloù hag aozet hervez ar prantad eus al lennegezh vrezhonek, adalek 1100, ma voe savet pep testenn.

## Deskrivadur

Savet e voe e-ser kempenn ar geriadur istorel a zeuas war wel e 1959. A-bouez e voe evit Roparz Hemon ober gant berradurioù pa ne oa reizhiad daveennoù ebet a vaste d'e ezhommoù. Evel-se e voe aesoc'h d'an embannadurioù Preder paeañ ar frejoù moullañ. Adimplijet e voe ar reizhiad-se gant Reun ar Glev, en e c'heriadur hag en e levrioù yezhadur. Adkemeret hag astennet e voe ivez gant Martial Ménard pell goude marv Roparz Hemon.
Displeget e voe gant Martial Ménard evel-henne e 2016.
Diwar prantadoù ar brezhoneg e saver un daveenn gant un niver lizherennoù dibar.
Kael an daveiñ :
| Ur bennlizherenn evit ar c'hrennvrezhoneg | 1110-1650 | X |
| Div bennlizherenn evit ar brezhoneg rakvodern | 1651-1800 | XX |
| Teir bennlizherenn evit brezhoneg an XIXvet kantved | 1801-1900 | XXX |
| Peder bennlizherenn evit brezhoneg an XXvet kantved | 1801-2000 | XXXX |
| Pemp pennlizherenn evit brezhoneg an XXIvet kantved | 2000-2100 | XXXXX |
Skouerioù :
* Ca Catholicon (Jehan Lagadeuc) (embannadur "a") 1499
* CSbsm Cannen spirituel ar buhe Sant Martin (Eutru Pourchasse) 17vet kantved
* BRND Ur Breizad er C'hanada 1933
* ATST An Ti satanazet (Jakez Riou) 1944
Diwar atiz ar yezhour kentañ a bleustras gant ar reizhiad-se e voe krouet pep daveenn. An daveennoù a vez graet gant pennlizherennoù dreist-holl, met kalz a nemedennoù zo evit al levrioù adembannet, ar c'harnedoù hag all.
N'eus ket daveennoù evit an dornskridoù hag enskrivadurioù savet a-raok 1100 e-barzh ar reizhiad-se. Ober a reer gant Mss., gant resisadennoù pe spisadennoù dibar.

## Implij

War lec'hienn Devri, dindan an ivinell Corpus e kaver rollklok an oberennoù devouedet gant pep a verradur Estreget an daou c'heriadur meneget e kaver ar reizhiad daveennoù-se e meur a gelaouenn vrezhonek lennegel pe skiantel (Al Liamm, Hor Yezh) hag e renabl ar skriverien vrezhonek savet gant Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ E penn Devri, geriadur ennlinenn (2016), e kaver an dro-lavar, système abréviatif rendant compte des ouvrages dépouillés..
* ↑ E penn Devri : une capitale désigne l'époque du moyen-breton (1100-1650); deux capitales le breton prémoderne (1651-1800); trois capitales le breton du 19e siècle; quatre capitales le 20e et cinq le 21e siècle.
# Reizh an aelez

Reizh an aelez zo un diviz hag en deus bet kalz a bouez er relijionoù kristen ha muzulman er Grennamzer, ha meneget eo er C'horan. D’an 29 a viz Mae 1453, p’edo an Durked o vont da gemer kêr Kergustentin, edo an impalaer ha tud e lez, a-hervez, o tabutal a-zivout reizh an aelez.
Hiziv e lavarer, diwar-benn un diviz aner, eo kement ha tabutal diwar-benn reizh an aelez.

## Oberennoù

Diwar-benn reizh an aelez eo bet savet an oberennoù-mañ:
* Le voci bianche, film italian gant Pasquale Festa Campanile ha Massimo Franciosa, en 1964, anvet Le Sexe des anges e galleg;
* ''Il sesso degli angeli, film italian gant Ugo Liberatore i en 1968, anvet Le Sexe des anges e galleg;
* 'El sexo de los ángeles, film spagnol-brezilian gant Xavier Villaverde en 2012

## Pennadoù kar

* Ael

## Liammoù diavaez

* Reizh an aelez hervez ar C'horan
# Reizhiad amzerioù rik

Er yezhoniezh e vez implijet an termen reizhiad amzerioù rik evit komz eus unan eus daou reizhiad amzerioù yezhadurel, enebet ouzh ar reizhiad amzerioù keñveriek.
Deiktel eo an amzerioù yezhadurel dre o natur, ha diazezet e c'hell bezañ diazezet an deiktelezh war ar maread reis m'emeur o komz (reizhiad rik) pe c'hoazh war ar maread resis m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da daveen amzeriañ (reizhiad keñveriek).
Ur reizhiad rik a vez implijet gant ar saozneg. Da skouer, pa lâr Yann da Vari: "Mont a rin d'an davarn" ha neuze n'ec'h a ket Yann d'an davarn, diwezhatoc'h e c'hellfe lâret Mari: "Lâret en doa e teufe". Da lâret eo, abalamour ma c'hoarvezas an ober (chom hep mont d'an davarn) en amzer-dremenet e rank ar verboù bezañ en amzer-drement kentoc'h evit lâret *"Lâret en doa Yann e teuio", gant ar fazenn reizh-se e-keeñver ar yezhadur ur ster disheñvel. E berr-gomzoù e oa sañset degouezhout Yann en amzer-da-zont rik.
E yezhoù all, avat, implijet gante ur reizhiad keñveriek, en hevelep e rankfe lâret Mari "Lâret en doa Yann e teuio", da lâret eo diwezhatoc'h evit an daveenn amzeriañ merket gant ar verb "lâret en doa Yann". Implijet e vez ur reizhiad keeñveriek gaant an tibeteg

## Notennoù

* ↑ Zeisler, Bettina (2004) Relative Tense and Aspectual Values in Tibetan Languages, embaannet gant: Walter de Gruyter
# Reizhiad kigennel

Ar reizhiad kigennel a zo graet gant holl gigennoù korf ul loen bennak. Stag eo ar c'higennoù ouzh an eskern dre stirennoù peurliesañ.
Ar reizhiad kigennel, a-gevret gant ar skeledenn (korf-eskern) hag ar reizhiad nervel, a ya da sevel ar benvegad emzilec'hiañ.

## Kigennoù korf mab-den

Skourr ar gorfadurezh a studi ar c'higennoù eo ar gigennoniezh. Enni e vez studiet kefridioù ar c'higennoù, evel an astenn pe ar palvstouiñ.
Kigennoù lenkr eo ar c'higennoù flugezel, evel ar c'higennoù kelc'hstrishaer pe ar galon.

## Pennadoù liammet

* Kigennoniezh
* Roll kigennoù korf Mab-den
# Reizhiad nervel kreiz

Ar reizhiad nervel kreiz eo lodenn ar reizhiad nervel lec'hiet er c'hlopenn hag el livenn-gein. Gronnet eo gant ar pilhon. Diouzh ar c'hemennadennoù kaset dezhañ gant ar c'horf a-bezh e kenurzh obererezh organoù ar bevedeg. Kavet e vez ur reizhiad nervel kreiz en holl loened dezhe ur simetriezh daoudu, da lâret eo an holl loened lieskellig estreget ar spoue hag al loened dezhe ur simetriezh skin evel ar bloneg-mor.

## Deskrivadur

E reizhiad nervel kreiz an den ez eus :
* ar mel-penn, er c'hlopenn. Ennañ emañ an empenn, ar c'hef empenn, an ilpenn
* ar mel-livenn, e kanol ar mellkein
* nervennoù al livenn I ha II
Ul liñvenn a zo ivez : al liñvenn empenn-mel.

## Diorren er grouell

Da gentañ, er grouell, ez eus teir lodenn oc'h ober ar mel-penn : ar ragempenn, ar c'hrennempenn hag an dregempenn. Goude-se e rann ar ragempenn hag an dregempenn e pep a zaou damm. Diouzh ar ragempenn e teu ar peurempenn hag an treuzempenn a zeuio da vezañ an empenn. Ar c'hrennempenn a zeu da vezañ ul lodenn eus ar c'hef empenn. Diouzh an dregempenn e teu an ilempenn (orin eus ar pont er c'hef empenn diouzh un tu hag eus an ilpenn diouzh an tu all) hag ar melempenn a zeuio da vezañ an hirvel er c'hef empenn.
Ar mel-livenn a ya war hiraat tamm-ha-tamm.