OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Eil lizher d'an Desalonikidi

Hervez ar viblourien, a-douez al lizheroù bet skrivet gant Sant Paol ha deuet betek ennomp eo al lizheroù d'an Desalonikidi a vefe ar re goshañ. Testennoù koshañ an Testamant Nevez int eta.
Skrivet e vefe bet an hini kentañ e Korinthos e dibenn 50 pe e penn kentañ 51 hag an eil un nebeud mizvezhioù goude, e Korinthos ivez$^,$.

## An aozer

Kalz traoù heñvel ouzh Al lizher kentañ d'an Desalonikidi a gaver el lizher-mañ ken eo bet soñjet gant biblourien zo e c'hellje bezañ bet ur skrid faos aozet gant unan en dije trevezet stil Paol Tars. Ne weler ket mat perak e vije bet graet se. Eeunoc'h eo soñjal en doe Paol c'hoant da resisaat poentoù zo eus e lizher kentañ. N'eus dislavar ebet etre an div destenn, klokaat a reont an eil gant eben. Bepred eo bet soñjet gant an Iliz katolik roman e oa al lizher diwar dorn Paol.

## Ar c'henarroud

Avielet oa bet tud Thessaloniki gant Paol e-kerzh e eil beaj (Oberoù 17, 1-10) en hañv 50. Rediet e voe Paol da guitaat ar gêr evit Berea, Aten ha Korinthos.
   « Tesalonike, porzh-mor asur-meurbet, a oa d'ar c'houlz-se kêr-benn Makedonia,[...] a oa neuze poblet-stank gant tud deuet a bep tu, en o zouez un drevadenn niverus a-walc'h a Yuzevion. »
Hervez Maodez Glanndour e klaskas Paol a meur a wech distreiñ da Desalonike, met hep gellout dont a-benn, ha setu perak en devoa kaset en-dro Timozeoz betek du-hont. Diwar ar c'heloù degaset dezhañ gant an diskibl e skriv neuze Paol e lizher kentañ d'ar gumuniezh yaouank, moarvat e-pad m'emañ e Korinthos. Al lizher-mañ a vefe bet skrivet un nebeud mizvezhioù war-lerc'h e 51 e Korinthos ivez.

## Danvez al lizher

War a seblant ez eus un tamm dizurzh e diabarzh ar gumuniezh gant ar re ne fell ket dezho labourat abalamour da zistro ar C'hrist hag an heskinerezh o kregiñ. Fellout a ra da Baol resisaat e soñj a-zivout Parousiezh ar C'hrist eta.
Setu soñj Maodez Glanndour :
   « Pegoulz e vo an deiz-se ? Sekred an Tad ez eo. A-raok fin ar bed e tle en em ziskouez an Enep-Krist, hag hemañ evit ar mare (evit ur mare diresis) e vez harzet outañ. Ne lavar ket dimp Paol, siwazh, petra eo an dra-se a vir outañ d'en em ziskouez.[...] Ne vern. Sellomp kentoc'h ouzh ar benngelennadurezh a welomp dija displeget amañ : ar C'hrist dasorc'het, Doue an Tad, gras ar Spered santel ; ar stourm er bed a-vremañ, trec'h Doue gant ar bed da zont ; galv ar re a gred d'un dasorc'h a beoc'h peurbadel. »

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 (br) Maodez Glanndour, Digoradur da lizheroù Sant Paol, Eil lodenn troidigezh an Testamant Nevez, Al Liamm, 1971, p. 351
* 1 2 3 (fr) La sainte Bible, Cerf, 1961, Introduction aux Epîtres de Saint Paul, p. 1483
* 1 2 (fr) La Bible traduite par André Chouraqui, Desclée de Brouwer, 1989, p. 2296
* ↑ (br)Maodez Glanndour, Eil lodenn troidigezh an Testamant Nevez, Al Liamm, 1971, p 352
# Eil lizher da Dimoteoz

An eil lizher da Dimoteoz eo anv an diwezhañ eus an daou lizher skrivet gant Paol Tars d'e ziskibl Timoteoz, hervez an droidigezh graet gant Maodez Glanndour hag embannet en Testamant Nevez deuet er gouloù e 1971 e ti Al Liamm .
E rummad al « lizheroù pastorel » emañ an daou lizher da Dimoteoz (1 Tim ha 2 Tim), a-gevret gant al lizher da Ditoz (Tit).

## Istor

Skrivet e vefe bet an eil lizher da Dimoteoz pa oa Paol prizoniet evit an eil gwech e Roma « war-dro 67, nebeut amzer a-raok e verzherenti ».
Titoz ha Timoteoz a oa e-touez diskibled fealañ an abostol.

## Rakskrid Maodez Glanndour d'e droidigezh

Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout an tri lizher pastorel :
   « Amañ hon eus un ton distegn ha dibompad, hini un den krog da gozhañ o skrivañ da ziskibled ha kenlabourerion garet. Santout a ra ar maro o tont, hag e plijfe dezhañ o startaat en o feiz hag en o c'harg a bastored. Derc'hel d'ar gelennadurezh bet resevet, diwall diouzh an disivouderion, gouzout eo an Iliz pobl Doue bet glanaet gant gwad ar C'hrist, Doue gwirion, ha den gwirion, en deus roet e vuhez evel sakrifis a aspren ; ha santelaet dre nerzh ar Spered Santel, a labour en eneoù er fideled, hon eus da veuliñ an Tad a drugarez peurbadel a c'halv a holl dud d'ar silvidigezh... ».
Arouezius eo an tri lizher eus stad aozadur an IIiz e dibenn mare an ebestel :
   « El lizheroù-mañ, evel en Oberoù an Ebestel, ar gerioù Episkopoz (eskob) ha Presbiter (henaour, beleg) n'o deus ket c'hoazh talvoudegezhioù disheñvel, evel m'o devo un tammig diwezhatoc'h [...] E penn pep Iliz ez eus ur strollad renerion eskibion-presbiterion. A-us dezho avat e chom an abostol en deus diazezet en Iliz : hag hemañ a ren warno drezañ e-unan pe dre e gannaded. Sed ar pezh a welomp amañ evel en Oberoù : Timoteoz ha Titoz a zo karget gant Paol da eveshaat ha da c'houarn ar c'humuniezhioù en ano Paol, da envel ar bresbiterion, da virout an urzh vat... »
Cheñch a reas an traoù goude marv an Ebestel hag o c'hannaded.

## Embannadurioù all

Meur a embannadur all zo a-raok hini Glanndour e 1971 :
* hini al Lizer da Dituz, en Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, e 1827,
* hini eil levrenn ar Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, e 1866 (embannadur dalif).
* hini an Testamant Nevez hon aotrou hag hor Zalver Jesus-Christ‎, e 1927.

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 3 (br) Maodez Glanndour, Digoradur da lizheroù Sant Paol, eil levrenn troidigezh an Testamant Nevez, Al Liamm, 1971, p. 356
# Eil emgann ar Marne

Eil emgann ar Marne zo un emgann e Bro-C'hall e-kerzh ar Brezel-bed kentañ adalek ar 27 a viz Mae 1918 betek ar 6 a viz Eost 1918.
# Isaak Boleslavskiy

Isaak Yefremovitch Boleslavskiy (en ukraineg: Ісаак Єфремович Болеславський) a zo bet ganet d'an 9 a viz Even 1919 e Zolotonosha (Ukraina) ha marvet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1977 e Minsk (Belarus).
Mestrc’hoarier echedoù ukrainan soviedat .
Mestr Meur Etrebroadel.

## Ul levr diwar e benn

* Jimmy Adams, Isaac Boleslavsky Selected Games, Caissa Publications, ISBN 1-870816-06-4 .

## Oberenn skrivet

* Isaak Boleslavskiy, Isaac Boleslavsky, Caissa Books, 1988 .

## Liammoù

* 12vet Kampionad URSS ;
* E bartiennoù e Chessgames .
# Isabeau

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Isabeau zo un anv-badez gallek, kar da Isabelle.

## Tud

* Isabeau de Bavière, pried ar roue gall Charlez V
* Isabeau de R.
* Isabeau Vincent
* Isabeau de Sancerre, itron eus Sancerre er XIVvet kantved
* Isabeau de Béarn-Bonasse, itron eus Bearn er XIVvet kantved
* Isabeau de Bretagne (1478-24 a viz Eost 1490), c'hoar yaouañ Anna Vreizh
# Isabel Allende

Isabel Allende zo ur skrivagnerez chilean ganet d'an 2 a viz Eost 1942 e Perou, nizez d'ar prezidant Salvador Allende.
Skrivañ a reas pezhioù-c'hoari ha labourat evit kazetennoù hag abadennoù skinwel betek ma voe rediet da dec'hel kuit diouzh Chile pa voe lazhet hec'h eontr ha lakaet e plas diktatouriezh Augusto Pinochet.
E Venezuela ma kavas repu e krogas da skrivañ romantoù evel La casa de los espiritus (Ti an tasmantoù) a zegasas brud dezhi kerkent hag embannet.
Pa 'c'h eas Augusto Pinochet diouzh penn ar stad e c'hellas distreiñ da Chile. Emañ o vevañ er Stadoù Unanet bremañ, e San Francisco.

## Oberennoù

* La casa de los siete espejos (1975)
* La casa de los espíritus (1982)
* La gorda de porcelana (1984)
* De amor y de sombra (1984)
* Eva Luna (1987).
* Cuentos de Eva Luna (1989)
* El plan infinito (1991)
* Paula (1994)
* Afrodita (1997)
* Hija de la fortuna (1999)
* Retrato en sepia (2000)
* La ciudad de las bestias (2002)
* Mi país inventado (2003)
* El reino del dragón de oro (2003)
* El bosque de los pigmeos (2004)
* El Zorro: Comienza la leyenda (2005)
* Inés del alma mía (2006)
* La suma de los días (2007)
* La Isla bajo el mar (2009)
# Isaac de Benserade

Isaac de Benserade a oa ur skrivagner gallek. Gwarezet e oa gant ar c'hardinal Richelieu, gant dug Brézé, gant Mazarin ha gant ar roue Loeiz XIV. Sot e oa an dud kran gantañ. Digant Richelieu en deveze 600 lur bep bloaz; pa varvas ar c'hardinal e skrivas : « Cy-gist, oui, gist, par la mort-bleu ! Le cardinal de Richelieu ; Et ce qui cause mon ennui, Ma pension avecque lui ». Vincent Voiture e oa e enebour.

## Oberennoù

* Cléopâtre (1636)
* La Mort d’Achille et la Dispute de ses armes (1637)
* Gustaphe ou l’Heureuse Ambition (1637)
* Iphis et Iante (1637), embannadur kinniget gant Anne Verdier (Vijon, Lampsaque, 2000 (ISBN 2911825039)
* Méléagre (1640)
* Ballet de Cassandre (1647)
* Le Sonnet de Job (1648)
* Ballet des Fêtes de Bacchus (1651)
* Ballet de la Nuit (1653)
* Ballet des Proverbes (1654)
* Ballet des Noces de Pélée et de Thétis (1654)
* Ballet du Temps (1654)
* Ballet des Plaisirs (1655)
* Grand Ballet des Bienvenus (1655)
* Ballet de Psyché (1656)
* Ballet de l’Amour malade (1657
* Ballet royal d’Alcidiane (1658)
* Ballet de la Raillerie (1659)
* Ballet royal de l’Impatience (1661)
* Ballet des Saisons (1661)
* Ballet des Arts (1663)
* Ballet des Amours déguisés (1664)
* Les Plaisirs de l'île enchantée (1664)
* Ballet royal de la Naissance de Vénus (1665)
* Ballet des Muses (1666)
* Ballet royal de Flore (1669)
* Métamorphoses d’Ovide en rondeaux (1676, in-4°)
* Fables d’Ésope en quatrains (1678)
* Ballet du Triomphe de l’Amour (1681)
* Stances
# Isabel

Isabel zo un anv-badez spagnolek, portugalek, katalanek, ha provañsek, a glot gant Izabel e brezhoneg. Kar eo ar ger d'an anv Elesbed (e brezhoneg), pe Elizabeth (e saozneg).

## Yezhoù all

* Isabella hag Elisabetta, en italianeg
* Gwelout ar pennad Izabel.

## Anvioù kevrennek

* María Isabel, e spagnoleg

## Orin

Dont a ra eus an anv Elisabeth, mamm Yann ar Badezour en Testamant Nevez, troet da Elisabel, ha goude da Isabel.

## Gerdarzh

Dont a ra an anv eus an anv hebreek Elisheva. Kentañ ma voe skrivet e voe enur skrid provañsek krennamzerel evel Isabel.
Anat eo, hervez an destenn, e oa implijet an anv Isabel evel troidigezh anv mamm Yann ar Badezour. Sklaer eo ivez e teu eus stummoù latin ha gresianek an anv hebreek.
Hervez Hanks/Hodges (166), n'eo nemet stumm spagnek Elizabeth, gant fatidigezh ar silabenn gentañ, ha /t/ o vont da /l/ (rak ne gaver ket /t/ e dibenn ar gerioù spagnolek. Bremañ e kaver e yezhoù latin zo stummoù diwar an daou anv :
* Isabella hag Elisabetta zo en italianeg
* Isabelle hag Élisabeth zo e galleg.
Ur gerdarzh all zo bet kinniget. An dibenn -bel(la) a zeufe eus ar ger latin bella "kened" (koulskoude e talv ivez kement ha "brezelioù") hag ar rakger Isa- a c'hallfe dont eus Isis, pe Ye(ho)shua (anavezet evel Isa en Islam).

## Tud
### Rouanezed ha priñsezed
#### Mallorca

* Isabel de Mallorca, pe Elisabet de Mallorca, rouanez Mallorca

#### Brazil

* Isabel do Brasil (1846–1921), merc'h da Pedro II Brazil
* Isabel Fillardis (ganet e 1973), aktourez vrazilian.

#### Bro-Saoz

* Isabel of Gloucester, kentañ pried Yann Dizouar

#### Mec'hiko

* Isabel del Puerto (1921 -2014), aktourez vec'hikan

### Portugal

* Isabel de Portugal, anv meur a infantez portugalat.

### Spagn

Div rouanez zo bet anvet Isabel:
* Isabel de Castilla, pe Isabel ar Gatolikez, rouanez Kastilha er XVvet kantved,
** e saozneg e vez graet Isabella anezhi (hiziv), pa vez troet an anv saoznek Elisabeth en Isabel e spagnoleg peurvuiañ.
* Isabel II (1830–1904), rouanez entre 1833 ha 1868.
Tud all:
* Isabel Clara Eugenia (Segovia, 1566 – Brusel, 1633), merc'h da Felipe II, gouarnerez an Izelvroioù;
* Isabel de Borbón-Parma (1741 – 1763) infantez spagnol, priñsez Parma, arc'hidugez Aostria.

### Tud all
#### Alamagn

* Isabel Hund, echedourez alaman

#### Arc'hantina

* Isabel Martínez de Perón, prezidantez Arc'hantina (1974–1976) ha trede pried ar prezidant Juan Perón.
* Isabel Sarli, Miss Arc'hantina, aktourez (1929–2019).

### Chile

* Isabel Allende, skrivagnerez eus Chile, nizez d'ar prezidant Salvador Allende.

### Okitania

* Ysabel, pe Ysabella (a-raok 1180 – ...), barzhez okitanek

## Lec'hanvadurezh
### Stadoù-Unanet

* Isabel (Kansas)
* Isabel (South Dakota)
* Port Isabel (Texas)

### Filipinez

* Isabel (Leyte)
* Enez Isabel

### Inizi Salomon

* Isabel (proviñs)

## Levrlennadur

* Hanks, Patrick und Flavia Hodges. 1996. Oxford Dictionary of First Names. Oxford University Press.

## Pennadoù kar

* Izabel
* Isabella
* Isabelle

### Poltredoù

* Isabel ar Gatolikez
* Isabel do Brasil

## Notennoù

* ↑ Guido Gómez de Silva, Breve diccionario etimológico de la lengua española, Mexico City: Fondo de Cultura Económica, 1985.
# Isaac Oviedo

Isaac Oviedo (1902 – 1992) a oa ur gitarour (tresero) ha kaner kuban. Bet eo e penn ar Septeto Matancero e-pad 50 vloaz. Enrollet en deus evit kompagnunezhioù stadunanat dreist-holl, se zo kaoz n'eo ket gwall anavezet en Europa.

## Pladennoù
### Albomoù studio

* Isaac Oviedo y los Timberos del Caribe (Areito, 1984)
* Routes of Rhythm Vol. 3 (Rounder, 1992)
# Isaac Robelin (mab)

Isaac Robelin (mab), bet ganet e Brest e 1660, a oa ijinour milour ha rener mogerioù-kreñv Breizh, bet stummet war ar vicher-mañ gant Sébastien Le Prestre, markiz Vauban.
Mab e oa d'an ijinour milour Isaac Robelin (tad) (1631-1709), unan eus pennañ kenlabourerien Vauban, a gemeras perzh e sevel mogerioù-kreñv Saint-Omer (Pas-de-Calais) ha labourioù heñchañ ar stêr Eure.
Kefridi en devoa bet da gas da benn labourioù porzh arsanailh Brest. Mont a reas da varc'heg Urzh Sant-Loeiz e 1700.
Anvet e miz Ebrel 1721 e oa bet kaset gant ar roue da Roazhon da adsevel ar gêr war-lerc'h Tan-gwall bras 1720, ne oa ket bet degemeret e raktres avat.
Fellout a rae dezhañ adsevel Roazhon en tu-hont d'ar ranngêrioù devet en ur raktresañ heñchañ ar Gwilen ivez ha kempenn goueled-kêr na oa ket bet tizhet gant ar flamm koulskoude. Aet Toussaint Rallier du Baty da vaer e oa bet ret da Robelin dilezel e gefridi hag erlec'hiet e oa bet e 1724 gant Jacques V Gabriel, kaset gant Loeiz XV (Bro-C'hall) adarre. Damgemmet e voe gantañ an tres bet degemeret e miz Ebrel 1725. Labourioù goueled-kêr Robelin a oa chomet da raktres e-pad ouzhpenn kant vloaz.
Aet e oa bet da Anaon d'ar 27 a viz Du 1728 e Brest.
# Isabeau Bavaria

Isabeau Bavaria, pe Isabeau de Bavière hervez hec'h anv gallek, pe Elisabeth von Bayern a-raok hec'h eured (1371- 29 a viz Gwengolo 1435), a oa merc'h da Stefan III, dug Bavaria-Ingolstadt, ha da Taddea Visconti (1351–1381). Dimeziñ a eure d'ar roue gall Charlez VI d'ar 17 a viz Gouhere 1385, pa ne oa-eñ nemet 16 vloaz, ha hi 14. Ha setu hi rouanez Bro-C'hall, en amzer ar Brezel Kant Vloaz, da vare Skism Bras ar C'hornôg.
Troet he fried Charlez VI da foll, hi an hini a voe e penn ar C'huzul-ren, gant an noblañsed uhel. Politikourez fin ne oa ket, ha ret e vije bezañ bet dirak an daou zen edo ar galloud gwir etre o daouarn, dug Orleañs, Loeiz Orleañs (e penn an Armagnaged) ha dug Bourgogn, Fulup an Her, hag e vab Yann Dizaon war-lerc'h e varv e 1404.
Fulup an Her, Dug Bourgogn, a oa rejant Bro-C'hall da c'hortoz ken e vije Charlez en oad da ren.

## He bugale

Daouzek bugel he doe:
* Charles (1386-1386)
* Jeanne (1388-1390),
* Isabelle (1389-1409)
* Jeanne (1391-1433), a zimezas da Yann V, dug Breizh
* Charles (1392-1398)
* Marie (1393-1438), abadez e Poissy
* Michelle (1393-1422) dimezet da Philippe III le Bon, dug Bourgogn
* Louis de Valois (1397-1415)
* Jean (1398-1417), dug Touraine.
* Catherine de Valois (1401-1437), a zimezas da Herri V , roue Bro-Saoz
* Charlez VII, roue Bro-C'hall war-lerc'h e dad (1403-1461)
* Philippe (1407-1407). Kontet ez eus bet diwar e benn e oa ur bastard, hag e oa Janed Ark e gwirionez, merc'h da Isabeau ha da Louis d'Orléans

## Levrlennadur

* Philippe Delorme, Isabeau de Bavière : épouse de Charles VI, mère de Charles VII. Pariz : Pygmalion, coll. « Histoire des reines de France », 2003. 320 p., 24 cm. ISBN 2-85704-816-5.
* Françoise Autrand, "Charles VI", Fayard, 1986
* Marie-Véronique Clin, "Isabeau de Bavière", Perrin, 1999
* Jean Verdon, Isabeau de Bavière, éd. Tallandier.
* Roger Senzig - Marcel Gay, "L'Affaire Jeanne D'Arc", Florent Massot, septembre 2007
# Galateia

Galateia (henc'hresianeg: Γαλατεια "gwenn-laezh") ’zo anv un doueez eus Hellaz kozh, ha hini un delwenn.

## An doueez

Galateia a oa un Nereidenn, merc'h d'an doue Nereüs ha d'e wreg Doris. Karet e oa gant ar C'hiklop Polyfemos a rae al lez dezhi. Nemet hi a gare ar mesaer Akis. Pa ouias Polyfemos e frikas ar paotr yaouank dindan ur mell roc'h. Kemmet e voe korf ar paourkaezh paotr e stêr ganti, evit ma teuje daveti da viken.

## An delwenn

"Galateia" zo ivez anv un delwenn olifant graet gant Pygmalion ha karet gantañ, ken e teuas ar c'hizelladur da vout ur vaouez.
# Galatasaray Spor Kulübü

Galatasaray Spor Kulübü zo ur skipailh mell-droad eus Turkia, bet krouet e 1905 en Istanbul.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Galateg

Ur yezh keltiek kar-nes d'ar galianeg eo ar galateg hag ur yezh varv a zo bet komzet e Galatia, bro ar C'halated, e-kreiz Azia-Vihanañ tro-dro da gêr-benn Turkia, Ankara hiziv (bet Ankira hag Angora gwechall). N'eus chomet nemet nebeut a roudoù pa n'eus testenn hir anavezet ebet anezhi. Anaout a reer war-dro 120 ger, anvioù-tud an darn-vuiañ anezho. Deuet int betek ennomp dre ar skridoù gresianek kozh ha dre un nebeud enskrivadurioù.

## Istor berr

Deuet e oa ar C'halated, ur bobl kar d'ar C'halianed, da reiñ skoazell da roue Bitinia, hag en em staliañ a rejont e kreiz Azia-Vihanañ war-dro 277 kent JK. Menegiñ a ra sant Yerom e veze komzet galateg c'hoazh er IV$^e$ kantved, hag e oa ur yezh heñvel ouzh hini tud Trier (Alamagn hiziv) hervezañ.
Mesket eo bet tamm-ha-tamm ar C'halated gant ar c'hresianegerien ken ne ouzer ket pegoulz eo bet aet o yezh da get. Aloubet eo bet o bro gant an Durked seldjoukour en XI$^{vet}$ kantved.

## Keñveriadur gant yezhoù keltiek all

* Hervez Strabon en em vode ar C'halated aozet e tri meuriad en ul lec'h anvet Drunemeton (30 km e Su Ankara hag heñvel a-walc'h e seblant bezañ ouzh lec'h bodañ ar Garnuted). Komprenet e vez evel Dru + nemeton, ur ger galianeg evit lec'hioù sakr a veze stank e broioù ar C'halianed. Neved a vez graet anezho e brezhoneg. Hervez lod e teu dru eus ar wrizienn geltiek evit an derv, met talvezout a ra ivez kement ha gouiezegezh.
* Meur a anv-den galat a zo gant al lostger -riks evel ar galianeg -rix, an henvrezhoneg ri, da lavaret eo roue
* Meur a anv-den galat a zo gant al lostger -marus ivez evel ma kaver -maros e galianeg : iwerzhoneg mor, ha brezhoneg meur
* Un nebeud anvioù meuriadoù hag ismeuriadoù a zo heñvel pe peuzheñvel ouzh re ar C'halianed
** An Ambitouti (iwerzhoneg imm = endro + tuath = meuriad - brezhoneg : tud
** An Dektosaged
*** ar Volked Tektosaged o doa preizhet Delfos hag o dije kaset an aour laeret ganto da Dolosa, ur skourr eus ar meuriad galat moarvat. Sellet ouzh an Ergerzhadeg veur
*** Tektosaged a c'hellfe talvezout kemet ha "Klaskerien douar"
** An d/Trokmed
** An d/Tolitosbogied

## Levrlennadur

* (en) Philip Freeman, The Galatian Language: A Comprehensive Survey of the Language of the Ancient Celts in Greco-Roman Asia Minor, Lewiston, New York, Mellen Press, 2001, ISBN 0-7734-7480-3,
* (de)Leo Weisgerber, Galatische Sprachreste In Natalicium Johannes Geffcken zum 70. Geburtstag 2. Mai 1931 gewidmet von Freunden, Kollegen und Schülern, 151–75. Heidelberg, Carl Winter
# Galatina

Galatina zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Galava

Galava, anvet ivez kreñvlec'h roman Ambleside, zo ur c'hreñvlec'h roman kozh eus hanternoz proviñs Britannia, hag a zo e-kichen lenn Windermere, nepell diouzh kêr Ambleside, e kontelezh Cumbria. Savet e voe er Iañ pe en eil kantved goude J.K., war an hent roman a oa etre Brocavum (Brougham) ha Glannoventa (Ravenglass).

## Anv

Meneget eo an anv Galava er skridoù latin :
* Itinerarium Antonini. 481$_2$ (Iter X) : Galava
* Dizanv Ravenna 107$_1$ : Calunio / Caluuio, Colunio / Galunio / Galluuio
Talvezout a rafe kement ha : "kreñvlec'h e-kichen ar froud"

## Notennoù

* ↑ A.L.F Rivet & Colin Smith : The Place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979. 1982. p. 365
# Galati Mamertino

Galati Mamertino (Galati e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Galatone

Galatone zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Galatro

Galatro zo ur gumun italian e meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
# Emgann Singapour

Emgann Singapour, pe Kemeridigezh Singapour, a oa c'hoarvezet e gevred Azia e-kerzh Brezel ar Meurvor Habask, pa oa bet aloubet gant nerzhioù lu Impalaeriezh Japan lec'h-kreñv Singapour lesanvet "Gibraltar of the East". Singapour a oa un diazez saoz milourel hag ekonomikel en Azia hag ar c'holl anezhañ a oa bet un taol penn-bazh evit ar Rouantelezh-Unanet. Sañset e oa bezañ al lec'h difenn pennañ er zonenn evit talañ ouzh argadennoù Impalaeriezh Japan. Ar stourm e Singapour a oa padet eus an 8 betek ar 18 a viz C'hwevrer 1942. An trec'h japanat a oa bet peurglok. Kemeret e oa Singapour ganto, hag ouzhpenn-se he doa ranket ar Rouentelezh-Unanet kodianañ gant Japaniz en doare gwashañ a oa bet biskoazh en he istor.
Chomet eo kêr en Impaleriezh Japan betek fin ar brezel. En holl e oa bet lazhet 1714 den ha gloazet 3378 gant lu impalaeriezh Japan. E tu an Impalaeriezh vreizhveuriat e oa bet war-dro 5000 den lazhet pe gloazet ha 80 000 den a oa bet prizoniet.
# Emgann Sinsheim

Emgann Sinsheim a c'hoarvezas d'ar 16 a viz Mezheven 1674, e Sinsheim, e-kichen Heidelberg, ma c'hallas Henri de La Tour d'Auvergne, beskont Turenne, gant e arme c'hall, kemer e greñv war arme an Impalaeriezh Santel.
# Emgann Soissons (486)

Emgann Soissons a enebas Hlodwig ouzh Syagrius, ur penn roman a zalc'he an tachennoù etre ar Somme hag al Liger. "Rouantelezh" Syagrius a voe an hevelep ment hag hini Hlodwig met ne gontrolle ket mat anezhi. Ur penn-brezel brezhon a zalc'he rannvro Bleaz hag e kalz kêrioù e oa an aotrounegiezh nemeti hini an eskob.

## Al luioù

N'anavezer Emgann Soissons nemet dre ar pezh a lavar Gregor a Deurgn diwar e benn ha dianav eo ment an daou lu. Lu Hlodwig a oa kenaozet eus soudarded meuriadel. Gant ur goaf hag ur fransisk e voent armet ha ne zougent harnez ebet. Gant an uhelidi ne oa ket tokarnoù, war a seblant. Marc'hegezh ebet ne oa e-barzh al lu.
Lu Syagrius a endalc'he ar pezh a chome eus an arme roma e Galia hag un darn vras anezhañ a oa germanek e orin. Gwirheñvel eo e oa un nebeud marc'hegourien ennañ met diaes eo da lârout muioc'h diwar e benn.

## An emgann

Livadur ebet eus an emgann hon eus. Gregor a Deurgn a lavar e c'hoarvezas en ul lec'h rakdivizet gant an daou enebour, hervez ar c'hustum germanek met skrivañ a rae ouzhpenn ur c'hantved bennak goude an darvoudoù. An dra nemetañ a c'heller bezañ sur anezhañ eo e voe trec'het Syagrius. Hlodwig a berc'hennas e riez met ret e voe dezhañ stourm ouzh ar Vrezhoned. A-benn da gemer Bleaz e teuas met dleout a reas sinañ ur feur-skrid gant an "Arvorigiz". N'eur ket sur piv e voent an Arvorigiz-se avat. Fleuriot a gred e oant Brezhoned met posupl eo e oant tud keodedoù galian-ha-roman Maen hag Anjev.

## Gwelet ivez

Rouantelezh Soissons