OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Izidor

Izidor zo un anv-badez brezhonek, hungarek, kroatek ha slovenek a orin henc'hresianek : dont a ra eus an anv Isídōros (Ἰσίδωρος) hag a c'hall bezañ troet evel "prof gant Isis."

## Stummoù all

* Izador
* Isidor hag Isador en alamaneg
* Isidoro hag Isidro e spagnoleg
* stummoù benel : Isidora, Isadora
* Isidore hag Isadore e saozneg
* Isidore e galleg

## Sent

* Izidor C'hios (m. e 251), merzher kristen
* Isidoro Sevilla (w-d 556 - 636), eskob spagnol ha sant katolik
* Izidor an Arer (w-d 1070 - 1130), sant spagnol

## Krennamzer

* Izidor Miletos, unan eus daou saver iliz Santez-Sofia (Kergustentin) etre 532 ha 537
* Izidor Boukharis, patriark Kergustentin

## Tud
### Breizh

* Isidore Odorico (1893-1945), mozaiker

### Bro-C'hall

* Isidore Geoffroy Saint-Hilaire (1805-1861), loenoniour
* Isidore Ducasse (1846-1870), barzh a oa e anv-pluenn Comte de Lautréamont

### Hungaria

* Isidor Gunsberg (1854-1930), c'hoarier echedoù
* Izidor Kürschner (1885-1941), brudet e Brazil dindan an anv Dori Kruschner, melldroader ha gourdroner

### Stadoù-Unanet

* Isadora Duncan (1877-1927), dañserez
* Izador Turover (1892-1978), c'hoarier echedoù stadunanat ha belgiat
* Isidor Isaac Rabi (1898-1988), fizikour
* Isadore Singer (1924-2021), matematikour
# Marie-Louise O'Murphy

Marie-Louise O'Murphy de Boisfaily, a oa pried da Beaufranchet d'Ayat, a veze graet Mademoiselle de Morphyse (pe la belle Morphyse) anezhi, a oa ganet e Rouen d'an 21 a viz Here 1737 ha marvet e Pariz d'an 11 a viz Kerzu 1814. Merc'h e oa da Daniel O’Murphy de Boisfaily, ofisour roue Bro-C'hall, a orin iwerzhonat.
Da 14 vloaz, e 1752, e voe kinniget gant markizez Pompadour d'ar roue gall Loeiz XV, ha dont a reas da vout serc'h ar roue, troet gant kig fresk.
Gant François Boucher e voe kemeret da batrom evit un daolenn pebret mat. Kenemglev a oa un tamm bennak etre François ha Morphyse. Ur verc'h he doe gant ar roue, Agathe Louise de Saint-Antoine de Saint-André (1754-1774) a zimezas, en 1773, da René-Jean-Mans de La Tour du Pin, Markiz de la Charce, (1750-1781).
En 1755, e fellas d'ar roue trugarekaat ar plac'h eus he servijoù ha plijout d'an Iliz katolik. Dimeziñ a reas e serc'h Marie-Louise O'Murphy da Jacques de Beaufranchet en 1755. Ur mab o doe, Louis Charles Antoine de Beaufranchet, ofisour en amzer an Dispac'h hag e brezel Vande.
E 1759 e timezas da François Nicolas Le Normant hag e 1798 da Louis-Philippe Dumont, tregont vloaz yaouankoc'h eviti, dileuriad Calvados er Convention,: dizimezet e vint a-raok fin ar bloaz.
Casanova en devije graet al lez da Marie-Louise O'Murphy, ha skrivañ a ra-eñ en e levr Mémoires :
   « L’habile artiste avait dessiné ses jambes et ses cuisses de façon que l’œil ne pouvait pas désirer de voir davantage. J’y ai fait écrire dessous : O-Morphi, mot qui n’est pas homérique, mais qui n’est pas moins grec. Il signifie Belle. »

## Levrlennadur

* Giacomo Casanova, Histoire de ma vie, F.A. Brockhaus, Wiesbaden et Plon, Pariz 1960-1961.
* Duncan Sprott, Our lady of the potatoes, Londrez 1995.
* Alexander Schulz: Louison O'Morphy. Bouchers Modell für das "Ruhende Mädchen", Isny, Andreas Schultz, 1998
* Camille Pascal, Le goût du roi : Louis XV et Marie-Louise O'Murphy, Librairie Académique Perrin, Pariz,2006.

### Liammoù diavaez

* Article La petite reine de Louis XV

### Taolennoù

* François Boucher: An Odaliskenn blev du, Mirdi al Louvre, Pariz - (Marteze e oa gwreg Boucher).
* François Boucher: An Odaliskenn blev melen, 1752. Alte Pinakothek, München, Alamagn.
* Munudig
* Doare all, war-dro 1752. Wallraf-Richartz Museum, Köln, Alamagn.
# Marie-Renée Oget

Marie-Renée Oget a zo ur bolitikourez vreizhat ganet e Rostrenenn d'ar 26 a viz Genver 1945. Kannadez e oa bet er pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor. Ezel eo eus ar PS.

## Kargoù

* Adalek an 18 a viz Meurzh 2001 betek 2014: maerez Trefrin
* 1997 - 2002: kuzulierez e Kuzul Rannvro Breizh
* Adalek 2002 ha betek 2012 : kannadez pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor e Bodadenn Vroadel Pariz.
# Marie-Louise de Bourbon

* María Luisa Spagn (1745-1792), infantez spagnol, dugez Parma, hag impalaerez santel .
* María Luisa de Parma (1751-1819) rouanez Spagn, pried Carlos IV.
* Marie-Louise-Joséphine de Bourbon, anavezet ivez evel Marie-Louise Etruria (1782-1824).
* Marie-Louise de Bourbon-Parme (1802-1857), merc'h da Louis Ier Etruria (pe Louis I$^{er}$ de Bourbon-Parme), kentañ roue Etruria, ha da Marie-Louise Etruria (pe Marie-Louise de Bourbon).
* Marie-Louise de Bourbon-Parme (1870-1899), rouanez Bulgaria.

## Pennadoù kar

* Louise Marie Anne de Bourbon (1674-1681)
* Louise Marie Adélaïde de Bourbon (1753-1821)
* María Luisa
# Marie-Madeleine

Marie-Madeleine zo un anv-badez gallek kevrennek, diwar Marie ha Madeleine.

## Yezhoù all

* Maria Magdalena en alamaneg
* María Magdalena e spagnoleg
* Mary Magdalene e saozneg

## Tud

* Marie-Madeleine de Rochechouart, abadez c'hall, XVIIvet kantved
* Marie-Madeleine Postel, leanez ha santez c'hall, dibenn an XVIIIvet kantved
* Marie-Madeleine Guimard (1743-1816), korollerez c'hall
* Marie-Madeleine de Saint Exupéry
* Marie-Madeleine Dienesch, politikourez vreizhat, bet kannadez pastellad Loudieg, XXvet kantved
# Marie-Madeleine Guimard

Marie-Madeleine Guimard (Pariz, 27 Kerzu 1743 – Pariz, 4 Mae 1816) a oa ur gorollerez barrezioù en amzer ar roue Loeiz XVI. E-pad 25 bloaz e voe steredenn C'hoarigan Pariz.
Brudet e oa he c'harantezioù, hag he darempred hir gant priñs Soubise. Hervez Edmond de Goncourt e oa bet goulet ouzh d'Alembert perak e veze ken pinvidik korollerezed evel « La Guimard », kontrol d'ar c'hanerezed, ma respontas hennezh : "Un efed naturel eus lezenn ar fiñvoù".
# Marie-Louise de Lamoignon

Marie-Louise-Élisabeth de Lamoignon, deuet da vezañ an itron kontez Molé de Champlâtreux da heul he dimeziñ (graet e veze an Itron Molé anezhi), ha goude, deuet da vezañ ar Vamm Sant-Loeiz (Mère Saint-Louis) pa oa en urzhioù (ganet d'an 3 a viz Here 1763 e Pariz-marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1825 e Gwened), a zo ur wenvidigez katolik, savet ganti "kongregasion ar Garitez Sant-Loeiz" ("Seurezed Sant-Loeiz").

## Buhez

Eus an noblañs uhel (he zad a oa ministr ar Justis e 1787) e oa ha tregont vloaz e oa-hi pa voe dibennet he gwaz da Sul Fask 1794 e-pad « Spont Bras » an Dispac'h Gall e Pariz. Glac’haret bras e voe gant se ha sevel a reas enni ar c’hoant da vont en Urzhioù, met ne reas ket evit sentiñ ouzh he c’hofesour. Hemañ he galvas pa voe anvet eskob e Gwened. Neuze e savas « an Itron Molé » – evel ma veze graet anezhi – ur skol gentañ e Gwened, ha d'ar poent-hont eo a reas he leoù kentañ, ha kalz a verc’hed paour a fellas dezho mont en urzh nevez-savet ganti e 1803.

## Gwenvidikadur

D’ar 26 a viz Mae 2012 (deiz Sul ar Pantekost 2012) eo bet lakaet war roll ar Winvidion e Gwened. Hervez ar c'helaouennoù e vefe ar gwenvidikadur kentañ graet e Breizh$^,$.

## Liammoù diavaez

* (en) Fichenn diwar he fenn
* (fr) "Le Télégramme"
* (fr) "Ouest-France"

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Ouest-France, niv. 20591, d'an 3 a viz Mae 2012, p. 8
* ↑ Kannadig Imbourc'h, Nn 76, Mae Mezheven 2012, p. 12
# Marie-Renée Chevallier-Kervern

Marie-Renée Chevallier-Kervern (1902-1987) a oa ur gizellourez, livourez hag engravourez vreizhat.

## Un nebeud oberennoù

* "Mintinvezh e Cannes" (Matin à Cannes), eoullivadur war lien
* "Friko e Breizh" (Banquet breton), koad engravet ha livet
* Teir Folgoadadez er pardon, feilhañserezh Henriot
* Plougastellenn, feilhañserezh Henriot

## Diskouezadegoù
### Diwar he fenn

* Marie-Renée Chevallier-Kervern: oeuvres de 1932 à 1969, Mirdi Brest, 14 a viz Genver - 18 a viz C'hwevrer 1970

## Levrlennadur

* Jeanne Bluteau. Souvenirs de Brest, skeudennaouet gant Marie-Renée Chevallier-Kervern
* Marie-Renée Chevallier-Kervern: oeuvres de 1932 à 1969 (diskouezadeg), René Le Bihan, Mirdi Brest
# Marie-Thérèse

Marie-Thérèse zo un anv-badez gallek savet diwar an anvioù Marie , anv ar Werc'hez Vari, ha Thérèse, anv gallekaet ar santez katolik spagnol Teresa de Ávila .

## Yezhoù all

* Maria Teresa en italianeg

## Gouel

Marie-Thérèse a vez lidet d'ar 7 a viz Mezheven

## Tud

* Marie-Thérèse Bro-C'hall, anv meur a briñsez c'hall.

### Sentezed

* Marie-Thérèse Scherer († 1888), pe Anne-Marie-Catherine Scherer, gwenvidigez suis ; lidet d'ar 16 a viz Mezheven.
* Marie-Thérèse Soubiran († 1889), gwenvidigez c'hall, ganet e Castelnaudary ; lidet d'ar 7 a viz Mezheven.
* Marie-Thérèse Ledóchowska (° 1863 - † 1922), gwenvidigez ; lidet d'ar 6 a viz Gouhere .

### Rouanezed ha priñsezed

* Marie-Thérèse d'Autriche, pe Maria Tereza Spagn (1638-1683), priñsez spagnol, pried da Loeiz XIV, rouanez Bro-C'hall
* Marie-Thérèse, anv gallek Maria Theresia (1717–1780), Impalaerez santel,
* Marie Thérèse Spagn (1726–1746), priñsez spagnol, daofinez Bro-C'hall, marvet er gwilioud da ugent vloaz,
** he merc'h, Marie-Thérèse Bro-C'hall (1746-1748), marvet da zaou vloaz;
* Marie Thérèse Savoia (1756-1805), priñsez Sardinia ha Piemonte
* Marie-Thérèse d'Autriche (1767-1827)
* Marie-Thérèse Bro-C'hall (1778-1851), pe Marie-Thérèse-Charlotte, bugel henañ ar roue gall Loeiz XVI hag e bried Marie-Antoinette Bro-C'hall;
* Marie-Thérèse de Bourbon-Condé
* Marie-Thérèse de Bourbon-Siciles
* Marie-Thérèse-Raphaëlle de Bourbon
* Marie Thérèse de Sardaigne
* Marie-Thérèse de Habsbourg-Lorraine-Teschen
* Marie-Thérèse de Bragance
* Marie Therese von Österreich-Este (1849–1919) pe Maria Theresa Austria-Este (1849–1919), rouanez Bavaria
Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !

### Tud all

* Marie-Thérèse Assiga Ahanda, romantourez kamerounat ha kimiourez
* Marie-Thérèse Colimon-Hall (1918-1997), skrivagnerez eus Haiti
* Marie-Thérèse Dancourt,
* Marie-Thérèse de Subligny (1666-1735), korollerez c'hall
* Marie-Thérèse Gantenbein-Koullen (1938)
* Marie Thérèse Guyon, pried da Antoine de la Mothe Cadillac
* Marie Thérèse Rodet Geoffrin (1699-1777), saloñserez
* Marie-Thérèse Houphouët-Boigny (1931)
* Marie Thérèse Killens (1927)
* Marie Thérèse Metoyer (1742)
* Marie-Thérèse Morlet, skiantourez c'hall
* Marie-Thérèse Toyi,
* Marie-Thérèse Walter (1909-1977), serc'h da Pablo Picasso.
Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !

## Notennoù

* ↑ Nominis : Bienheureuse Marie-Thérèse Scherer
* ↑ Nominis : Bienheureuse Marie-Thérèse Soubiran

## Pennadoù kar

* Maria Teresa
* Maria Theresa
* Maria Theresia
# Marie-Thérèse Bro-C'hall

Marie-Thérèse Bro-C'hall (pe Marie-Thérèse de France e galleg) zo anv teir friñsez c'hall, disklêriet evel Bugale Bro-C'hall :
* Marie-Thérèse de France (1667-1672), trede merc'h Maria Tereza Spagn ha Loeiz XIV, Roue Bro-C'hall, ha lesanvet la Petite Madame; marvet da bemp bloaz ;
* Marie-Thérèse de France (1746-1748), merc'h da Marie Thérèse Spagn (1726–1746) ha d'an daofin Louis-Ferdinand de France (1729-1765); marvet da zaou vloaz;
* Marie-Thérèse de France (1778-1851), merc'h henañ Loeiz XVI ha Marie-Antoinette Bro-C'hall,
** dimezet da Louis de France (1775-1844), ur mab da Charlez X, Roue Bro-C'hall.

## Pennadoù kar

* Marie-Thérèse de Bourbon
* Marie-Thérèse
# Kaori Muraji

Kaori Muraji ( 村治 佳織 Muraji Kaori) zo ur c'hitarourez klasel japanat ganet e 1978 e Tokyo.

## Liammoù diavaez

* (ja) Lec’hienn ofisiel
# Kaoter

Ur gaoter (eus ar ger latin caldarium, kibelladenn domm) , pe chidhouarn, pe chaodourenn zo ul lestr, pe endalc'her, a vent vras, didroad pe troadek, a dalvez da aozañ boued war an tan, en un oaled peurvuiañ, gwechoù zo ouzh un drezenn-bod pe gwechoù all war un trebez, met e-maez an tier kenkoulz all.
Graet e vez pod-houarn ( pe "pothouarn" pe c'hoazh "potarn" e gwenedeg) peurvuiañ eus listri brasoc'h eget ur chidhouarn. Soudarded ar brezel 14 a rae "potarnoù" eus an obusoù brasañ.

## En istor

Gant ar Gelted kozh e oa ar gaoter un arouez eus galloud ar rouaned kelt (e galianeg pario). Per a oa un anv brezhonek kozh (pair, e kembraeg ha per e kerneveureg) hag a dalve kement ha kaoter ivez.
Kaoter Gundestrup zo ur gaoter gelt, kavet e Danmark.
En Italia e veze aozet ar polenta en ur gaoter vihan.

## Kaoteriad

Ur gaoteriad, pe ur gaoteriad pesked, a veze graet gwechall er bagoù-pesketa. Ar gaoteriad hiziv zo ur seurt keusteurenn graet gant a bep seurt pesked (deuet da vezañ cotriade e galleg).

## Gwrac'hed

Brudet eo ar c'haoterioù da vezañ implijet gant gwrac'hed pe sorserezed da boazhat louzoù, d'ober a bep seurt dourennoù, c'hwistantinoù pe kontammoù.

## El lennegezh

* Kaoter Bendigeidfran, er Mabinogi.
* Kaoter ar gwrac'hed, e Macbeth, gant Shakespeare.
* The Black Cauldron (Ar Gaoter Zu), ur romant saoznek evit krennarded skrivet gant Lloyd Alexander (1965), awenet gant ar Mabinogi, ha deuet da vout ur film gant Walt Disney.

## Sonennoù

* Mi Calderito, kanaouenn savet gant Compay Segundo.

## Skeudennaoueg

* Kaoterioù houarn trizroadek en ur skol e Botswana.
* Goulach en ur "bogrács", kaoter hungariat
* Ur gaoter gozh kempennet, deuet da vout ur pezh kinkladurezh, ha leuniet a askol

## Gwelet ivez

* Pod-houarn
* Kokell

## Notennoù

* ↑ Gwelit Kammdro an Ankou gant Loeiz Herrieu, passim : "Lenn a raomp àr ar gazetoù e kouezh potarnoù àr Bariz !"
# Kaoter Gundestrup

Kaoter Gundestrup zo ul lestr arc'hant, eus oadvezh La Tène, etre ar c'hentañ hag an eil kantved kent JK, a voe kavet e 1891 en un daouarc'heg, e-kichenik Gundestrup, e parrez Aars en Himmerland, e Danmark hag a weler hiriv en Mirdi Broadel Danmark e Kopenhagen. Ur skouerenn all zo bet graet anezhi da ziskouez e Mirdi Gall-roman Fourvière, e Lyon, e Bro-C'hall.
Graet eo gant 13 plakenn arc'hant, 12 anezho kinklet kaer, hag unan all a zo kelc'hiek en diaz anezhi. Kinkladurioù diavaez ar gaoter a ziskouez doueed kelt ha lidoù dezho. Abalamour da se, ha da vent al lestr, 69 cm treuz, 42 uhelder, e soñjer e oa bet graet evit aberzhoù relijiel.

## Deskrivadur
### Diaz

Ouzh an diaz kelc'hiek e weler un tarv. War e gein ur vaouez gant ur c'hleze, o klask e lazhañ. Daou gi zo ivez, unan uc'h penn an tarv, egile dindan e dreid.

### Dremmoù diavaez

Pep hini eus an dremmoù diavaez a ziskouez ur bruched, un doueez moarvat. War an dremmoù a, b, c, ha d e weler gwazed barvek, war an teir all maouezed.
* War an dremm a, ez eus un den barvek hag e pep dorn dezhañ un den bihanoc'h dalc'het dre e vrec'h. A-us da bep hini eus an daou-se ez eus un hoc'hig-gouez. Dindan treid an dud (war zivskoaz an doue) ez eus ur c'hi en tu kleiz, hag urmarc'h askellek en tu dehoù.
* An doue zo war an dremm b a zo o terc'hel ur marc'h-mor, pe un aerouant, e pep a zorn. Lavaret ez eus e tenne d'an doue iwerzhonat Manannan, kar da Manawydan Mabinogi Kembre.
* En dremm c emañ an doue o sevel e zaouarn goullo.

## Pennadoù kar

* Arz kelt
* Relijion ar Gelted
* Drouiz

## Levrlennadur

* Bergquist, A. K., ha T. F. Taylor, The origin of the Gundestrup Cauldron, Antiquity, vol. 61, 1987, pp. 10–24.
* Kaul, F., and J. Martens, Southeast European Influences in the Early Iron Age of Southern Scandinavia. Gundestrup and the Cimbri, Acta Archaeologica, vol. 66 1995, pp. 111–161.
* Klindt-Jensen, O., The Gundestrup Bowl — a reassessment, Antiquity, vol. 33, pp. 161–9.
* Olmsted, G.S., The Gundestrup version of Táin Bó Cuailnge, Antiquity, vol. 50, pp. 95–103.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Arz ha sevenadur kelt : Kaoter Gundestrup
* Kaoter Gundestrup : elec'h er sevenadur kelt
* Skeudennoù
# Kaoru Yachigusa

Kaoru Yachigusa (japaneg : 八千草 薫, Yachigusa Kaoru ; prefedelezh Osaka, 6 a viz Genver 1931 – Tokyo, 24 a viz Here 2019) a oa un aktourez japanat.
Ne oa nemet daou vloaz pa varvas he zad. Dic'hastet e oa bet he zi gant bombezadeg an aerlu e 1945, ur sizhunvezh a-raok fin an Eil Brezel-bed, pa ne oa nemet 14 vloaz.
Daoust dezhi bezañ bet abaf-tre, mennet e oa Yachigusa Kaoru da vezañ un aktourez ha seveniñ he huñvre a reas. Gant roll Otsu e 1951 e voe gwelet er sinema evit ar wech kentañ e-kichen Toshirō Mifune e trilogiezh Hiroshi Inagaki gouestlet da Viyamoto Musashi (La Légende de Musashi e 1954, Duel à Ichijoji e 1955 ha La Voie de la lumière e 1956) ha dibabet e voe ivez evit c'hoari tudenn Madame Butterfly, un azasadur italian ha japanat eus opera Giacomo Puccini sevenet gant Carmine Gallone.
Gwelet e voe war ar skrammoù en un toullad filmoù, stiradoù skinwel ha pezhioù-c'hoari ma c'hoarie tudennoù merc'hed yaouank, kuñv ha sentus koulz ha mammoù peurvat. An heuliad skinwel Kishibe no arubamu e 1977 a roas tro dezhi da gemmañ rummad gant perzh ur vaouez dimezet he doa un darempred gant ur paotr yaouankoc'h.
Prizioù he deus bet : medalenn ar Seizenn limestra e 1997 hag Urzh ar Sav-heol. Oberiant e oa c'hoazh d'he 80 vloaz. Tizhet e voe gant ur c'hrign-bev e 2019 ha mervel a reas d'he 88 vloaz en ospital Tokyo.

## Liammoù diavaez

* IMDb
# Kaoued

Ur gaoued a zo ur seurt kased pe baner rouez a-walc'h ar gwial pe ar barrinier outi da welout e-barzh ma vez lakaet loened bihan, evned dreist-holl, pe lapined, logod.

## Lakaat tud en ur gaoued

Kaouedoù da lakaat tud zo bet ivez en istor, ha brudet e oa re ar roue gall Loeiz XI. Ur seurt kaoued a veze implijet e broioù zo (Bro-Saoz, Italia) da ziskouez korfoù an dud bet lakaet d'ar marv.

## Sportoù

Kaouedoù a vez e sportoù zo, diwallet gant ur porzhier, pe difenner.
# Kaouenn

Kaouenned :
| Kaouenned ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kaouenn a zo un anv hollek roet da veur a evn-preizh noz renket e kerentiadoù ar Strigidae hag hini an Tytonidae.

## Stummoù all an anv

* Stumm latin : cauanus a vije a orin galianek
* Stumm kembraek : cuan
* Henn (Goueloù)
* Kohan (Bro-Wened)
* Distaget e vez kohonn pe kouhonn e meur a lec'h

## Spesadoù gant kaouenn en o anvioù

* Kaouenn-erc'h, (Bubo scandiacus), arouez ar C'hanada
* Kaouenn penn tev pe ar gloud (Strix aluco)
* Kaouenn vihan (Athene noctua), evn an doueez Atena
* Kaouenn gorr (Glaucidium passerinum)
* Kaouenn-dTengmalm (Aegolius funereus)
* Kaouenn-Oural (Strix uralensis)
* Kaouenn lapon (Strix nebulosa)
* Kaouenn an taiga (Surnia ulula)
Kaouenned a vez graet ivez eus ar Strigidae a raer hoperien-noz pe skrijerien-noz eus anezho.

## Bevoniezh

Evel an evned-preizh all e tenn ar c'haouenned o boued diwar preizhañ ar bronneged bihan (krignerien d'an aliesañ), evnigoù hag amprevaned.

## Arouezouriezh

Diskouezet e oa ar c'haouenned dindan savboentoù enebet a-hed an istor hag ar broioù :
* evit ar Gresianed e oa ar gaouenn vihan, evn ar furnez, perzh an doueez Atena;
* evit ar Romaned e oa an evned-preizh noz, evned ar gwrac'hed (stryxae e latin), ar pezh a gaver e levrioù Harry Potter hiziv c'hoazh;
* en danevelloù keltiek Mabinogion eo ar gaouenn ur mallozh. Ar gaouenn gentañ eo Blodeuedd, ur plac'h graet diouzh bleuñv. Kastizet eo en ur vezañ lakaet da gaouenn.
* er Grennamzer e oa un dispriz bras dezho gant ar gouerien pa oant arouez ar gwidre, da lavaret eo e chaseont pa ne c'hell ket o freizhoù gwelet anezho. Tapet e oant ha staget ouzh an dorioù war-bouez tachoù.
Arouez meur a gêr eo dont va vezañ ar gaouenn :
* kemeret he deus Kawan ar gaouenn evel hec'h arouez. Ur raktres evit sevel ur skingomz brezhonek e Kawan a vije bet anvet Kaouenn FM a zo bet nac'het gant ar c'hConseil Supérieur de l'Audiovisuel e 2007. Gant spi ma vo cheñchet diviz ar CSA eo bet krouet al lec'hienn Internet Kaouenn.net.
* ar gaouenn eo ivez arouez Dijon, e Bro-C'hall.

## Sevenadur

Anvet eo bet ur strollad sonerezh elektronek diouzh ar ger kaouenn en e stumm gwenedek: Kohann.
# Kaouenn-Oural

Kaouenn-Oural :
| Ur gaouenn-Oural Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| Kerentiad : | Strigidae |
| Genad : | Strix |
| Anv skiantel ||
| Strix uralensis Pallas, 1771 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Gaouenn-Oural a zo un evn-preizh, Strix uralensis an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Eurazia, e Skandinavia hag e kreiz ha norzh Europa.

## Liamm diavaez

* Strix uralensis war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hor Yezh, niv. 203-204, p. 33, Gwengolo-Kerzu 1995; TermOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg).
* ↑ Fichenn Birdlife
# Kaoteriad

Ar gaoteriad (diwar ar ger kaoter) zo ur seurt keusteurenn, a gaver e Su Breizh, gant pesked ha kranked a bep seurt, legumaj (ognon, karotez, kignon) ha temzoù. "Brittany Fish Stew" a vez graet eus ar meuz-se gant ar saoznegerien. Damheñvel ouzh zarzuela ar Broioù Katalan eo.
Gwin gwenn sec'h a ya mat ganti, evel ar Muskadig ha Gros-plant a vro Naoned.

## Levr

Kaoteriad zo anv un dastumad danevelloù brezhonek.
# Kaotigell

Ar gaotigell zo ur meskad gelekaet frouezh ha sukr poazhet a-gevret, en ur gaoter pe ur gastelodenn. Pegus eo abalamour d'ar sukr, ha kemmañ a ra he fetister gant ar rizhenn frouezh a zo implijet. Kaolenniñ a ra mui pe vui diouzh padelezh ar poazhañ. Gant frouezh a bep seurt a c'haller ober, diveinet pa vez ezhomm ha troc'het a dammoù alies : sivi, abrikez, lus du, prun, kastrilhez-ruz, avaloù, kerez, pechez, aval-stoub, flamboez, lus-gwern... A-wechoù e reer gant chug ar frouezh, hep o bouedenn. Kaotigell plant zo ivez (bleuñv, rubarb...). Dre ledanviñ e komzer eus kaotigell laezh pe koñfitur laezh ivez.
Al lip-e-bav-se a c'hall bezañ debret war un tamm bara, e-barzh ur yaourt plaen pe ur vignezenn.

## Rizhennoù kaotigelloù

Ar c'hoñfitur a zo ur rizhenn gaotigell gant tammoù frouezh e-barzh. N'int dispennet, teuzet-tre eta. Sonnoc'h pe vlotoc'h e c'hall bezañ ar c'hoñfitur diouzh padelezh ar poazhañ. Tost heñvelster ar gaotigell eo.
Ur rizhenn gaotigell c'hwevr pe drenk eo ar varmeladenn, graet gant agrum (orañjez ha sitroñs an aliesañ). Chug ha plusk a vez implijet, ha n'eo ket chug ha bouedenn ar frouezh. Tammoù plusk a chom e-barzh eta.
Chutney, a orin indian, zo graet gant frouezh, sukr, spisoù ha louzeier. Etre ar gaotigell hag an hilienn emañ.
Setu roll ar boued graet gant frouezh ha sukr, eus an hini sonneloc'h d'an hini liñveloc'h :
* madigoù
* toaz-frouezh
* frouezh koñfizet
* kaotigell
* yod ha flastrenn
* siros
* chug-frouezh

## Pennadoù kar

* Mel
# Kaouenn-dTengmalm

Kaouenn-dTengmalm :
| Ur gaouenn-dTengmalm Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Strigiformes |
| Kerentiad : | Strigidae |
| Genad : | Aegolius |
| Anv skiantel ||
| Aegolius funereus (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gaouenn-dTengmalm a zo un evn-preizh bihan, Aegolius funereus an anv skiantel anezhañ.Anvet eo diwar an naturoniour svedat Peter Gustaf Tengmalm .

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hor Yezh, niv. 203-204, p. 33, Gwengolo-Kerzu 1995; TermOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Marilar Aleixandre

María Pilar Jiménez Aleixandre, ganet e Madrid (kêr-benn Spagn) en 1947, zo bevoniourez, skrivagnerez ha troourez c'halizek. Meur a briz lennegel he deus gounezet (Premio Merlín div wech). Ganti e oa bet oa troet levr kentañ Harry Potter e galizeg.

## Oberennoù

* A formiga coxa, Edicións Xerais, 1989 (Skeudennoù gant Fran Jaraba)
* O rescate do peneireiro, Edicións Xerais, 1990 (Skeudennoù gant Fran Jaraba)
* Tránsito dos gramáticos, Edicións Xerais, 1993
* A expedición do Pacífico, Edicións Xerais, 1994, Premio Merlín.
* O trasno de Alqueidón, Edicións Xerais, 1996 (Skeudennoù gant Miguelanxo Prado)
* Lobos nas illas, Edicións Xerais, 1996
* A compañía clandestina de contrapublicidade, Galaxia, 1998
* Catálogo de velenos, Esquío, 1999
* A banda sen futuro, Edicións Xerais, 1999
* Teoría do caos, Edicións Xerais, 2001
* Unha presa de terra, Ir Indo Edicións, 2001 (Skeudennoù gant Miguelanxo Prado)
* El-Rei Artur e a abominable dama, Ir Indo Edicións, 2001
* O monstro da chuvia, SM, 2003 (Skeudennoù gant Pablo Amargo)
* Desmentindo a primavera, Edicións Xerais, 2003
* A vaca de Fisterra e a trabe de alcatrán, Tambre, 2005
* Mudanzas, 2007
* A cabeza de Medusa, Xerais, 2008