OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gluten

Ar gluten zo un hollad proteinoù a zo e kalz greun ed (gwinizh, segal, heiz...).
Deskrivet eo bet ar gluten e 1742 gant ar mezeg ha naturour italian Giacomo Beccari (1682-1766), kelenner skol-veur Bologna. Ar ger latin klasel gluten "peg", "glud", "gommenn" eo anv an hollad proteinoù bremañ ; glutine e oa er penn-kentañ.

## Kudennoù gant ar gluten

Lod tud a c'houzañv allergiezhoù d'ar gluten, ret eo dezho chom hep debriñ boued gluten ennañ. Ur c'hleñved eo, gant redioù strizh a-hed ar vuhez rak kavet e vez gluten un tammig e pep lec'h e boued ar pemdez : ar bara, da skouer, hag ar boued greantel.
# Kanol Baker

Ar Ganol Bakerzo ur ganol eus Chile en Tortel, er Rannvro Aysén. Eno e teu ar Río Baker da aberiñ.
# Kanol Galedonian

Ar Ganol Galedonian (Canàl Cailleanach e gouezeleg; Caledonian Canal e saozneg) a zo ur ganol savet e deroù an XIX$^{vet}$ kantved a-dreuz Bro-Skos, war 97 km a viz da vervent, evit liammañ Mor an Hanternoz ouzh ar Meurvor Atlantel. Evel ma treuz loc'hoù a-hed ar Gleann Mòr n'eus nemet un drederenn bennak a-gement a zo bet toullet. Kregiñ a ra en Inbhir Nis (Linne Mhoireibh) ha mont betek A' Chorpaich e-kichenik an Gearasdan (Linne Dhubh) ha treuziñ a ra Loch Nis, Loch Omhaich ha Loch Lochaidh. En holl ez eus 29 skluz.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kanol Mozambik

Kanol Mozambik zo ul lodenn eus Meurvor Indez etre enezenn vras Madagaskar hag aod kevandir Afrika, ha Mozambik ent-resis. En he lodenn strishañ he deus 400 km ledander, etre Angoche (Mozambik) ha Tambohorano (Madagaskar). En he lodenn ledanañ he deus betek 950 km led. Eus an norzh d'ar su he deus 1 600 km hed. En he donañ he deus 3 292 metr donder. Ur redenn-vor domm a dremen enni, eus an norzh d'ar su.

## Inizi

* Komorez
** Grande Comore (Ngazidja)
** Mohéli
** Anjouan
** Mayotte (e dalc'h Bro-C'hall)
* Inizi all dalc'het (dalc'het gant Bro-C'hall, lodek en Inizi Strewet:
** Îles Glorieuses
** Juan de Nova
** Enez Europa
** Bassas da India
# Kanol Llangollen

Kanol Llangollen, pe Camlas Llangollen e kembraeg, zo ur ganol etre Llangollen, e biz Kembre, ha Nantwich, e Swydd Gaer, e Bro-Saoz, anezhi ur rann eus Kanol ar Shropshire Union, savet en XIXvet kantved gant Thomas Telford. En amzer a-raok an hent-houarn e veze implijet ar ganol da gas mein-glas eus ar mengleuzioù betek ar Midlands.
# Kanol Nieuwpoort-Dukark

Ar ganol eus Nieuwpoort da Zukark (pe Kanol Nieuwpoort-Dukark), anvet Kanaal Nieuwpoort-Duinkerke ha Canal Nieuport-Dunkerque e Belgia ha Canal de Furnes e Bro-C'hall a zo ur ganol etre kêrioù Nieuwpoort ha Dukark, dre ziabarzh an douaroù, 18,741 km a hirder e Belgia ha 13 km e Frañs dezhi.

## Skluzioù

Skluzioù :
| Lec'h | Hirder | Ledander | Donder | Uhelder frank |
| Nieuwpoortsluis Nieuwpoort | 43,00 m | 5,40 m | 1,80 m | 4,50 m |
| Oostvaartsluis (Dierendoncksluis) | 20,4 m | 3,30 m | — | — |
| Ecluse du Jeu de Mail Dukark | — | — | — | — |

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Pennad katalanek Canal Nieuwpoort-Duinkerke
# Kanol (dour)

Ur ger lies e sterioù eo kanol (reizh benel, liester kanolioù) pa denn d'an dour :
Ur seurt hent eo evit un dour o tiruilh eo da gentañ ha naoz un dourredenn eo. A-wechoù eo kanol kevatal da stêr, unan ledan awalc'h.
Koulskoude e talvez ivez kanol evit ur stumm douarel all hag a denn d'ar mor : pa vez strizhet ar mor etre daou aod, hini un enezenn hag hini an douar, da skouer. Ur ger kevatal da aber eo ivez, implijet e lec'hioù Breizh'zo n'anavezer ket ar ger aber. A-wechoù e vez anv eus ar ganol-vor.
Alies e tave kanol d'un dourredenn savet ha kleuziet gant an Den. Met peurvuiañ n'eus dour o tiruilh ennañ p'eo klasket kaout ul ledennnad dour kompez ma ya al listri-samm (anvet gobiri) o verdeiñ aes warnañ. Setu perak e vez kleuziet naozioù lies o live gant dorioù evit lakaat an dourioù chom hep diruilh. An dorioù-se a vez anvet skluzioù. Pa 'z eus ur memez pe un douar war dinaou e vez savet seurt diri skluzioù da vezañ digoret ha serret tro-ha-tro gant levier ar gobar.<br:> Ur pouezh bras azo gant ar c'hanolioù ken eo bet savet anezho en Henamzer koulz e Bro-Sina, e Mezopotamia hag dindan urzhioù an impalaerien roman.
Kanolioù an Henamzer : kanol al lenn Fucino (kleuziet gant Aogustus), kanol etre ar Mor Ruz hag an Nil (sell ouzh kanol Suez).

## Kanolioù pennañ

* Kanol Suez
* Kanol Panamá
* Kanol Naoned-Brest
* Kanol Don-Volga
* Kanol ar C'hreisteiz (pe ganol an Daou Vor)
# Kanol Haute Perche

Kanol Haute Perche zo ur stêr hag ur ganol e Bro-Raez (Liger-Atlantel, Breizh).
Seitek kilometr a hirder eo. Mont a ra eus Arzhon-Raez betek Pornizh e-lec'h m'en em daol er Meurvor Atlantel. N'he deus nemet ur skleuz hag a c'haller gwelout e porzh Pornizh c'hoazh.

## Anv

Meur a anv he deus ar ganol e galleg:
Canal de Haute Perche pe rivière de Haute-Perche, canal de Pornic, étier de Haute Perche pe ar Rouet.
"Haute Perche" zo anv ur gêriadenn e Arzhon-Raez nepell diouzh andon ar stêr.

## Istor

Savet e oa bet ar ganol-mañ, da gentañ-penn, evit liammañ ar Meurvor Atlantel da rouedad Bro-Raez dre an Acheno hag an Tenu. Padal, ne oa ket bet kaset ar raktres-mañ da benn, daoust ha ma vije bet talvoudus.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ "Kanol Haute Perche" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
# Kanol Naoned-Brest

Ar ganol eus Naoned da Vrest (pe Kanol Naoned-Brest) zo ur ganol zo bet kleuziet e Breizh evit aozañ monedone ar bigi ha kobiri etre kêrioù Naoned ha Brest, dre ziabarzh an douaroù. Kleuziet e oa bet en XIX$^{vet}$ kantved hag en em astenn a ra a-hed 364 km, gant 238 skluz etre an daou benn.

## Douaroniezh

Tremen a ra dre draoñienn an Erzh, un adstêr d'al Liger e Naoned ha skeiñ a ra war-du ar Gwalarn evit tapout traoñienn an Izar ha diskenn d'ar Gwilen. En ur vont uheloc'h e tap an Oud ar ganol dre Redon ha Josilin betek Roc'han ha Pondi. E traoñienn ar Blavezh ez a an hent dour e-biou da dourioù Lenn Gwerledan. Dre ur skalier skluzioù ez a ar ganol betek an Aer, adstêr ar Stêr Aon, dre gêr Karaez. E Speied e kej ar ganol gant ar Stêr Aon a ya betek Lenn-vor Brest dre Gastell-Nevez-ar-Faou ha Kastellin.
364 km a hirder he deus.

## Istor

Ken abred hag er XVI$^{vet}$ kantved e oa bet soñjet kleuziañ un hevelep kanol. Met n’eo nemet dindan ren Napoleon Iañ, pa oa listri Breizh-Veur o lakaat blokus war porzh Brest, e voe roet lañs dezhañ da vat, evit kaout ul liamm diriskl etre an daou borzh bras. Karget e voe an ijinour Guy Bouessel da studiañ ar raktres e 1803. Kroget e voe da gleuziañ adalek 1811, gant peizanted eus ar vro ha dreist-holl gant galeourien ha prizonidi brezel. Digoret e voe ar ganol en ur mod ofisiel gant Napoleon III e 1858, met kroget e oa bet da vageal warni kerkent ha 1842.
E-pad degadoù a vloavezhioù e talvezas ar ganol da gas marc’hadourezh e diabarzh Breizh. Tamm-ha-tamm avat e voe graet muioc’h gant an hentoù nevez-savet e-kreiz ar vro ha gant an hentoù-houarn evit kas ar varc’hadourezh-se ha nebeutoc’h gant kobiri ar ganol.
Pa voe savet stankell dredan Gwerledan er bloavezhioù 1920 e voe troc’het ar ganol e div lodenn ha ne c’halled ken bageal ken etre Mêl-Karaez ha Pondi. Gant al lenn savet e Gwerledan, gant ar stankell, e voe beuzet 8 km eus ar ganol ha 17 skluz.

## Ar ganol er sevenadur

Skrivet ez eus bet ul levr gant Jean Kergrist : "Les Bagnards du Canal de Nantes à Brest". Un arvest a zo ivez diwar-benn galeourien ar ganol, gant Jean Kergrist atav.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Canaux de Bretagne (fr)
* ul lec'hienn bersonel (fr)
* ur pennad gant ar gazetenn Presse-Océan diwar-benn ul lodenn eus ar ganol renevezet (fr)
# Kanol Beagle

Kanol Beagle zo ur strizh-mor etre inizi Douar an Tan, an enezeg a zo e penn suañ Suamerika. Dispartiañ a ra Isla Grande de Tierra del Fuego diouzh an inizi Nueva, Picton, Lennox, Navarino, Hoste, Londonderry, Enez Stewart ha re all bihanoc'h c'hoazh er su. Al lodenn reter a ya d'ober ar vevenn etre Chile hag Arc'hantina, met al lodenn gornôk zo e Chile.

## An anv

Anvet e voe ar ganol diwar anv al lestr Beagle a deuas d'ober un droiad studi e beg Suamerika etre 1826 ha 1830. E penn an droiad e oa Phillip Parker King, hag e penn ar Beagle e oa ar c'habiten Pringle Stokes a en em lazhas. En e lec'h e voe anvet Robert FitzRoy da gabiten. En eil beaj al lestr e oa ar c'habiten FitzRoy e penn ar Beagle, ha Charles Darwin a veajas war e vourzh. D'an 29 a viz Genver 1833 e tegouezhjont er Ganol Beagle.

## Skeudennoù

* La Isla de Los Lobos
* Kanol Beagle, Genver 2006
* Skorneg Romanche
* Les Éclaireurs nepell diouzh Ushuaia
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Festival Pariz-Breizh

Ar Festival Pariz Breizh a zo ur festival sonerezh ha dañs hag a vez aozet bep bloaz gant ar gevredigezh Tud Yaouank en Argenteuil (Val-d'Oise), d'an trede dibenn-sizhun miz Gwengolo, abaoe 2005.

## D'ar Gwener

Sonadeg

## D'ar Sadorn

Fest-noz vras

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
# Festival Yaouank

Ar Festival Yaouank a zo ur festival sonerezh breizhek a-vremañ ha sonerezh fest-noz dreist-holl, hag a vez bep bloaz en diskar-amzer e Roazhon abaoe 1999.
Aozet e vez gant Skeudenn Bro Roazhon.
Da gentañ e voe ar festival ur fest-noz vras-meurbet (miliadoù a dud) hag a reas berzh bras.
Abaoe fin ar bloavezhioù 2000 e vez degemeret meur a soner war meur a leurenn e-kerzh miz Du.
Fest-noz diwezhañ ar festival a vez aozet e MusikHall Tachenn an Diskouezadegoù, e-kichen aerborzh Roazhon. Er bloavezhioù tremenet e oa war-dro 8 000 dañser, 200 arzour, 300 den a-youl-vat ha 100 tekniker enni.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Festubert

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Festubert |
| Skoed | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arondisamant Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de l'Artois |
| Kanton | Cambrin |
| Kod INSEE | 62330 |
| Kod post | 62149 |
| Maer | Jean-Marie Douvry |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 7,64 km² |
| Led | 50° 32' 39" Norzh |
| Hed | 02° 44' 15" Reter |
| Uhelder kreiz | 20 m |
| Uhelder bihanañ | 18 m |
| Uhelder brasañ | 21 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 310 (2011) |
| Stankter | 171 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Festubert a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ:
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz
* Iliz katolik Intron-Varia.

## Beredoù milourel ar C'hommonwealth e Festubert

* Post Office Rifles Cemetery: 400 soudard bet marvet e-pad ar Brezel-bed kentañ a zo bet douaret er vered. Tri anezhe a voe fuzuilhet evit laoskentez.
| Bro | Niver a soudarded |
| Indez | 1 |
| Kanada | 1 |
| Rouantelezh-Unanet | 398 |
| Hollad | 400 |
* Brown's Road Military Cemetery: 1 071 soudard bet marvet e-pad ar Brezel bed kentañ a zo bet douaret er vered.
| Bro | Niver a soudarded |
| Afrika ar Su | 6 |
| Kanada | 21 |
| Rouantelezh-Unanet | 1 044 |
| Hollad | 1 071 |

## Melestradurezh

* Ar maerdi.

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Clochers de France
* ↑ WW1 Cemeteries
* ↑ WW1 Cemeteries
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Fetichegezh an treid

Fetichegezh an treid pe podofiliezh, zo ur barafiliezh, anezhi ar c'hoant pe an trivliad reizhel o deus tud zo evit an treid. O flijadur reizhel a gavont e-giz-se hepken. Paotred e vez an droadgarourien peurvuiañ, met plac'hed e c'hallont bezañ a-wechoù. E ster poblek ar ger n'eo fetichegezh an treid nemet karantez an treid, an doug d'an treid hep ma vije forc'hus.
Ken tost eo an daou dermenadur-se m'en em veskont alies. Arabat e vefe o c'hemmeskañ avat. Fetichegezh an treid er ster poblek zo un dra reizh-kenañ ha n'eo ket disheñvel diouzh fetichegezh ar brennid pe da hini an divglun eo ar fetichegezhioù stankañ, da lâret eo diwar-benn lodennoù ar c'horf a vez c'hoantaet ar muiañ en darempredoù reizhel.

## En arzoù

Tud evel Goethe ha Baudelaire a zo bet brudet da vezañ troet gant treid ar maouezed.
* En danevell Le pied de Fanchette ou le soulier couleur de rose (1768) e kont Restif de la Bretonne istor ur plac'h a vez sot ar wazed gant he zreid.
* Er romant Journal d'une femme de chambre gant Octave Mirbeau ez eus ur gwaz troet gant boteier ar merc'hed.

## Liammoù diavaez

* Youtube Pennad-kaoz gant Jeanne Moreau diwar-benn ar film Journal d'une femme de chambre gant Luis Buñuel ha kaoz ganti eus doug ur gwaz da votoù ar merc'hed.
* (en) Sexuality.org - Alt.sex.fetish.feet FAQ

## Notennoù

* ↑ Trois essais sur la Théorie Sexuelle
* ↑ Alfred Binet, Le Fétichisme dans l'Amour
* ↑ William Rossi, Érotisme du pied et de la chaussure hag Alfred Binet, Le Fétichisme dans l'Amour
# Fetichegezh c'hwezigelloù

Ar fetichegezh c'hwezigelloù zo ur parafiliezh, pa fell d’an dud kaout ur c'hwezigell evit tizhout ar blijadur reizhel.
Kemm a ra ar c'hoant eus an eil den d'egile: darn a blij dezho lakaat anezho eno genoù da c'hwezañ e-barzh, pe gwelout tud all oc'h ober kemend-all, darn all lakaat anezho da strakal; lod a blij dezho al livioù, pe livioù zo, stekiñ outo, teurel anezho en aer, ober trouz ganto.

## Liammoù diavaez

* Karen McIntyre, Looners: Inside the world of balloon fetishism, UC Berkeley.
# Festival plin

Ar Festival plin zo ur fest a vez aozet d'ar 15 a viz Eost en Danoued e Boulvriag, e Treger, er c'hreisteiz da Wengamp, ma vez sonet ha dañset plin.
Abaoe bloavezhioù e vez Jef Fulup o kinnig an abadenn d'abardaez, e brezhoneg hag e galleg.

## Abadennoù 2010

Brudet e vez ar fest e kazetennoù ar vro (L'Echo de l'Armor, Le Trégor da skouer), pe el lec'hienn ofisiel. Kenstrivadegoù a bep seurt a oa e 2010:
* kenstrivadeg tresañ
* kenstrivadeg luc'hskeudenniñ
* kenstrivadeg barzhonegañ, e brezhoneg hag e galleg
* kenstrivadeg kanañ (kan a boz), e brezhoneg hag e galleg
* kenstrivadeg kanañ (kanañ da zañsal), e brezhoneg hag e galleg

## Skeudennoù

* Festival Plin 2009
* Festival Plin 2009
* Festival Plin 2009
* Festival Plin 2009
* Festival Plin 2010
* Festival Plin 2010
* Festival Plin 2010

## Liammou diavaez

* (fr) Lec'hienn ofisiel
# Festus Mogae

Festus Mogae (ganet d'an 21 a viz Eost 1939) zo ur politikour eus Botswana, bet trede prezidant ar vro.
Studiet en deus ekonomiezh e Breizh-Veur a-raok distreiñ d'e vro ha labourat er Font Moneizel Etrebroadel hag e Bank Botswana. Besprezidant Botswana e voe etre 1992 ha 1998 ha, goude dilez Quett Masire, e voe anvet prezidant adalek ar 1añ a viz Ebrel 1998. Dilennet e voe e 1999 hag addilennet e 2004. Reiñ a reas e zilez ha kuitaat e garg d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.
g • ka • kePrezidanted Botswana :
| Banniel Botswana | Seretse Khama • Quett Masire • Festus Mogae • Seretse Ian Khama | Banniel prezidanted Botswana |
# Festung Europa

Festung Europa pe Fortress Europe (Kreñvlec'h Europa) a oa un droienn propaganda implijet gant ar Gevredidi hag an Trede Reich evit ober anv eus douar-bras Europa pa oa e dalc'h Alamagn an nazied, enebet ouzh douaroù ar Rouantelezh-Unanet en tu all da Vor Breizh e-pad an Eil Brezel-bed.

## Difennoù Europa 1940-1944

* Pennad spisoc'h : Moger an Atlantel
Evit Breizhveuriz, Fortress Europe a oa bet da gentañ un enor milourel roet da skouadrennoù eus ar Royal Air Force ha d'ar Gevredidi e-pad ar brezel. Implijet e oa ivez evit termeniñ douar-bras Europa a oa da vezañ bombezet.
E tu an Alamaned, Festung Europa a veze implijet evel termen propaganda. Un doare e oa da envel steuñv an difennoù savet gant Adolf Hitler hag ar Wehrmacht en Europa dalc'het evit talañ ouzh dilestradeg ar Gevredidi. E-touez an difennoù-se e oa savadur Moger an Atlantel, adaozadur al Luftwaffe hag ar C'hriegsmarine. Dre ma voe implijet muioc'h-mui gant an Alamaned e teuas an droienn da vezañ implijet gant ar gazetennerien hag an istorourien saoznek evit deskrivañ an holl strivoù difennerezh a oa graet gant an Ahel evit difenn douar-bras Europa.
# Fetichegezh ar brennid

Fetichegezh ar brennid eo ar c'hoant pe an trivliad reizhel o devez an dud hag a zo troet gant divronn ar maouezed. Anavezet eo evel breast fetishism, breast partialism, mastofact, mazophilia e saozneg.
Ul lezdedenn e oa hervez ar bredelfenner Sigmund Freud (1856-1939), pa ne gav lod tud o flijadur reizhel nemet dre vronnoù ar merc'hed, hogen un emzalc'h boutin eo fetichegezh ar bronnoù hiziv an deiz.

## Notennoù

* ↑ (en) Hickey, Eric W. (2003) : Encyclopaedia of Murder and Violent Crime, Sage Publications Inc. (ISBN 978-0-7619-2437-X)
* ↑ (fr) Sigmund Freud, Trois essais sur la théorie sexuelle, Flammarion, 2011 (ISBN 978-2-08-124259-3)
# Fetih II Giray

Fetih II Giray a oa mab da Devlet II Giray ha khan Krimea etre miz Gouere 1736 ha miz Eost 1737.
Kalgay e voe d'e eontr, Kaplan Iañ Giray a-raok mont da ghan e 1736. E 1737 e voe aloubet ledenez Krimea gant ar Rused, evel m'o doa graet ar bloaz a-raok, ha distrujet ar gêrbenn nevez. Diwar-se e voe tennet e garg digant Fetih II ha lakaet e eontr Mengli II Giray en e blas.
| En e raok: Kaplan Iañ Giray | Khan Krimea 1736 – 1737 | War e lerc'h: Mengli II Giray |

## Mammenn

* Le khanat de Crimée et les campagnes militaires de l'Empire ottoman : Fin du XVIIe-début du XVIIIe siècle, 1687-1736 gant Dilek Desaive e Cahiers du monde russe et soviétique niverenn 11-1, 1970
# Erin

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Erin a zo un ger all evit komz eus un tevenn. Met anv Iwerzhon e saozneg Iwerzhon eo ivez. Meur a dra all eo ivez :

## Tud

Erin (anv-bihan), un anv-bihan gwregel hag a gaver stank a-walc'h er Stadoù-Unanet, evel anv an aktourez Erin Brown pe ar film Erin Brockowich.

## Lec'hioù

* Erin en Ontario e Kanada
* Erin e stad New York
* Erin, ur gêr e Tennesee
* Erin e Teksas
* Erin e Wisconsin
* lenn Erin, ul lenn e Minnesota
* Érin, kumun e Pas-de-Calais, e Bro-C'hall
* Port Erin pe Purt Çhiarn en enez Vanav

## Traoù all

* (2167) Erin, un asteroidenn
* HMS Erin, ul lestr eus morlu Breizh-Veur da vare ar C'hentañ Brezel-bed
# Erinaceus

Erinaceus :
| Erinaceus concolor ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Erinaceomorpha |
| Kerentiad : | Erinaceidae |
| Genad : | Erinaceus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Erinaceus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù

4 spesad heureuchined eurazian a zo ennañ:
* Heureuchin Manchouria (Erinaceus amurensis)
* Heureuchin Retereuropa (Erinaceus concolor)
* Heureuchin Kornôgeuropa (Erinaceus europaeus)
* Heureuchin Roumania (Erinaceus roumanicus)
# Eringem

Kumunioù Frañs :
| Anv izelvroek ha flandrezek kornôgel | Eringem |
| Anv ofisiel | Eringhem |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du canton de Bergues |
| Kanton | Sint-Winoksbergen |
| Kod INSEE | 59200 |
| Kod post | 59470 |
| Maer | Paul Janssen |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 11,53 km² |
| Led | 50° 53' 49" Norzh |
| Hed | 02° 20' 39" Reter |
| Uhelder kreiz | 14 m |
| Uhelder bihanañ | 0 m |
| Uhelder brasañ | 40 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 454 (2007) |
| Stankter | 39 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Eringem en izelvroeg, anv ofisiel e galleg:Eringhem, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Erinome (loarenn)

Erinome :
| Mankout a ra ul luc'hskeudenn ! Ar pennad-mañ en deus ezhomm eus ul luc'hskeudenn ||
| Dizoloet gant | Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández ha Eugene A. Magnier |
| Dizoloet d'ar | 23 du 2000 |
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| radius krenn | 23 196 000 km |
| Kelc'htro | ? |
| Ezkreizennegezh | 0,2665 |
| Periapsis | ? |
| Apoapsis | ? |
| Prantad reveulziañ | 728,51 d |
| Tizh orbitel krenn | ? |
| Stouadur | 164,934° |
| Loarenn eus | Yaou |
| Doareennoù fizikel ||
| Treuzkiz krenn | ~4 km |
| Pladadur | |
| Gorread | ? |
| Volum | ? |
| Mas | ~4,5×10×10$^{13}$ kg |
| Douester | 2.6 g/cm³ |
| Gravitadur gorre | ~0,0012 m/s² |
| Tizh achap | ? |
| Devezh | ? |
| Stouadur | ? |
| Albedo | 0.04 |
| Sked dre wel | - |
| temp. gorre | ? |
| Gwask atmosferel | ebet |
Erinome (eus gresianeg Ερινομη) pe Yaou XXV a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2000. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.
Tennañ a ra hec'h anv eus Erinome, unan eus serc'hed Zeus.
* Loarennoù Yaou
* Adrastrea | Aitne | Amalthea | Ananke | Aoede | Arche | Autonoe | Callisto | Callirrhoe | Carme | Chaldene | Cyllene | Elara | Erinome | Euanthe | Eukelade | Euporie | Europa | Eurydome | Ganymede | Harpalyke | Hegemone | Helike | Hermippe | Himalia | Io | Iocaste | Isonoe | Kale | Kallichore | Kalyke | Karpo | Kore | Leda | Lysithea | Megaclite | Metis | Mneme | Orthosie | Pasiphae | Pasithee | Praxidike | Sinope | Sponde | Taygete | Thebe | Thelxinoe | Themisto | Thyone
* S/2000 J 11 | S/2003 J 2 | S/2003 J 3 | S/2003 J 4 | S/2003 J 5 | S/2003 J 9 | S/2003 J 10 | S/2003 J 12 | S/2003 J 15 | S/2003 J 16 | S/2003 J 17 | S/2003 J 18 | S/2003 J 19 | S/2003 J 23
* Yaou | Koskoriad an Heol
# Eriocnemis

Eriocnemis :
| Eriocnemis cupreoventris (e krec'h) hag Eriocnemis vestita vestita, tresadenn (1892) gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Lesbiinae |
| Genad : | Eriocnemis |
| Anv skiantel ||
| Eriocnemis Reichenbach, 1849 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eriocnemis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1849 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Unnek spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* Eriocnemis aline
** E. a. aline ha dybowskii,
* Eriocnemis cupreoventris,
* Eriocnemis derbyi,
* Eriocnemis glaucopoides,
* Eriocnemis godini,
* Eriocnemis isabellae,
* Eriocnemis luciani
** E. l. baptistae, catharina, luciani, meridae ha sapphiropygia,
* Eriocnemis mirabilis,
* Eriocnemis mosquera,
* Eriocnemis nigrivestis,
* Eriocnemis vestita
** E. v. arcosae, paramillo, smaragdinipectus ha vestita.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Trochilidae/Eriocnemis (lennet e-barzh d'ar c'hentañ a viz Gwengolo 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Erika von Brockdorff

Erika von Brockdorff (1911 - 1943) a oa ur stourmerez enepnazi alaman.
Perzh a gemeras el Laz-seniñ Ruz.
# Erika von Heiland

Erika von Heiland, (24 a viz Kerzu 1965, Angeles City - ), zo ur vadmintonerez stadunanat
# Erinaceomorpha

Erinaceomorpha :
| Erinaceus europaeus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Erinaceomorpha |
| Kerentiad : | Erinaceidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Erinaceomorpha a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged. Erinaceidae eo ar c'herentiad nemetañ ennañ.
A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret Insectivora, asambles gant bronneged all.

## Genadoù

Iskerentiad Erinaceinae
* Atelerix
* Erinaceus
* Hemiechinus
* Mesechinus
* Paraechinus
Iskerentiad Galericinae
* Deinogalerix, aet da get
* Echinosorex
* Hylomys
* Neohylomys
* Neotetracus
* Podogymnura
# Isigny

Isigny zo un anv-lec'h gallek eus Normandi.

## Lec'hioù
### Kumunioù

Isigny, anv div gumun c'hall e Normandi.
* Isigny-le-Buat, e Manche
* Isigny-sur-Mer, e Calvados

### Kantonioù

* kanton Isigny-le-Buat, unan eus 52 ganton Manche
* kanton Isigny-sur-Mer, unan eus 52 ganton Calvados