OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Koad ar Perzh

Koad ar Perzh :
| Kartenn Koad ar Perzh e galleg. ||
| Anv gallek | Forêt du Pertre |
| Melestradurezh ||
| Bro | Bro-Roazhon |
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Kumun | Ar Perzh, Mondeverzh, Argantred-ar-Genkiz, Breal-Gwitreg |
| Statud | Koad prevez |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | [ 48° 04′ N, 1° 04′ K] |
| Gorread | 1513,48 ha |
| Uhelderioù | bihanañ ? m — brasañ ? m |
| Gwez | Derv, faou |
| kemmañ |
Koad ar Perzh a zo ur c'hoad prevez e reter-pellañ Breizh. En em astenn a ra war 1513 hektar e kumun ar Perzh evit an darn vrasañ, en Il-ha-Gwilen hag e Bro-Roazhon. Un dachenn neptu er marzioù boutin perc'hennet gant aotrounez Laval ha Gwitreg e oa, etre kontelezh Laval ha dugelezh Breizh. Koad ar Perzh, koad Misedon, koad les Gravelles ha koad les Éffretais e Mayenne a yae d'ober gwechall ur c'hoad brasoc'h, hini Frageu. Hiziv an deiz ez eo perc'hennet gant daou zen.

## Liesseurted ar vuhez

Un dervenneg hag ur faoueg eo.
Renablet ez eus bet er c'hoad:
* 260 spesad plant, 3 spesad gwarezet en o zouez: ar glizheolez-delioù-hir, ar Pilularia globulifera hag al Luronium natans hag ur spesad dibaot evit ar c'horn-vro, ar Pyrus cordata (gwez-per gouez).
* 32 spesad evned o neizhiañ ennañ, 5 anezho a zo ral er c'horn-bro: ar skilvaou-wesped, ar falc'hun-gwez, an houperig, an eostig bailh hag ar speg krenn.
* ha 2 spesad eskell-groc'hen , ar gousperell Daubenton hag ar skouarnegell c'hris.

## Istor
### Henamzer

Koadoù ar Perzh, Felger, Gwerc'h hag Arez a yae d'ober gwechall ur goadeg hepken etre ar Riedoned er c'hornôg hag ar Genomaned er reter, ur seurt marz kentañ etre Breizh, Maen hag Anjev.

## Daveoù ha notennoù

* 1 2 (fr) TNLELP/ZNIEFF 530006332 - forêt du Pertre
* ↑ (fr) Reun Kerviler, Étude critique sur la géographie de la presqu'île armoricaine au commencement et à la fin de l'occupation romaine, 1874, p. 40
# Koadeg

Ul ledennad gwez, brousgwez ha plant all o c'holoiñ ur gorread bras eo ar goadeg, pe ar wezeg, ha ne gaver nemet e broioù glavek. Liesseurt kenañ eo ar c'hoadegoù dre o ment, o uhelder, o stankter, hag an hin : lodenn vrasañ ar c'hoadeier zo en takad trovanel (45%), ha war-lerc'h en Hanternoz, dindan hin kerreizh hag evit echuiñ en takad istrovanel. Er c'hoadeier emañ 80% eus bevliesseurted ar bed.

## Displegadur ar ger

Gant koad + -eg, lostger al lieskementiñ eo bet savet ar ger. Koulskoude e vez implijet koad evit meur a ledennad bihan gwez ken ez eus un diforc'h brasted etre koadeg ha koad, honnezh brasoc'h eget ur c'hoad.

## Arc'hwelioù ar c'hoadegoù
### Arc'hwel ekologel

A-bouez-bras eo ar c'hoadegoù evit an dourredennoù pa 'z int al lechioù ma vez miret un darn eus an glaveier diwar an diaezhennad ha diwar an dinaouiñ re vuan : dindan gwez ar c'hoadegoù e c'hell an douar chom gleb diehan ha daleet eo kas an dour d'an traoñ. El lec'hioù m'eo bet distrujet ar c'hoadegoù e cheñch an hin ken e teu da vezañ sec'hoc'h. Pa vez kaset d'an traoñ koadegoù ar menezioù e weler ar c'hrignerezh o kas an douar krouet gant ar gwez diwar o delioù kouezhet ha tamm-ha-tamm e teu ar reier war-wel en-dro.

### Arc'hwel armerzhel

Ar gounid-koad eo "merañ" ur goadeg evit tennañ gounid deusouti. Filierenn ar c'hoad zo a-bouezh e PDK un dek bro bennak er bed.

### Arc'hwel sokial

Evit an dudi e ya an dud da vale er c'hoadeier, evit ar blijadur hepken, evit kutuilh bleunioù, frouezh pe kebell-touseg, evit chaseal. Ar shinrin-yoku zo un terapiezh evit ar c'horf hag ar spered er c'hoadoù hag a zeu eus Bro-Japan.

### Arc'hwel sevenadurel

War-dro 8000 bloaz zo e voe krog an dud, en harp an tan, da zigoadañ an hantervoul norzh, o kregiñ gant Sina. Chomet eo ar goadeg e-barzh kontadennoù ha mojennoù tost holl sevenadurioù ar bed avat. Degas a ra ar goadeg vojennel Brekilien da soñj e drouized ha hud.

## Sellout ivez

* gounid-koad
* roll koadegoù brasañ Breizh
# Koadeg Białowieża

Koadeg Białowieża (distaget [bʲawɔˈvʲɛʐa] e poloneg) (Puszcza Białowieska e poloneg, Белавежская пушча e belaruseg, Беловежская пуща e rusianeg) zo ur goadeg vras hag ur gwarezva natur war an harzoù etre Polonia ha Belarus. Bez' eo un aspadenn eus ar goadeg werc'h vras en em astenne el lodenn-se eus Europa gwechall.
E-touez al loened a ra o annez enni e ranker menegiñ bizoned Europa, ur ouenn hag a zo bet darbet dezhi mont da get. Lakaet eo bet koadeg Białowieża war roll ar Glad bedel gant an UNESCO abaoe 1979 ha lakaet eo bet da warezva Natura 2000 gant Unaniezh Europa.
Abaoe 1945 eo rannet ar goadeg e div lodenn : an eil e Polonia hag eben e Belarus. En holl en em astenn bremañ war 1 418,85 km², hag e Belarus emañ an darn vrasañ eus ar gorread-se. E lec'hioù zo ez eo ar vevenn etre an div vro ur skoilh evit monedone al loened, hag an douristed ivez. Emañ kêr velarusat Brest war-hed un 70 kilometr bennak diouzh ar goadeg, er c'hreisteiz.

## Notennoù

* ↑ 21 World Heritage Sites you have probably never heard of. Daily Telegraph.

## Liammoù diavaez

* UNESCO (en) (fr)
* Gwarezva Białowieża] (en) (pl)
* Gwez gwarezva Białowieża (en) (pl)
# Le Trésor du Breton parlé

Le Trésor du Breton parlé – Éléments de stylistique trégorroise zo anv un hollad a bevar levr gant Jules Gros (1890-1992) diwar-benn ar brezhoneg evel ma vez komzet e Treger. N'eo ket evel ma vez komzet e Treger atav. Skarzhet eo bet ar stummoù fomp, fet, font, merkoù eus an amzer da zont, gant an embanner Emgleo Breiz.

## Al levrennoù

* Levrenn 1 : Le langage figuré, Emgleo Breiz - Brud Nevez 1966
* Levrenn 2 : Dictionnaire français-breton des expressions figurées. Emgleo Breiz - Brud Nevez • Eil embannadur : Librairie Bretonne Giraudon, 1977
* Levrenn 3 : Le Style populaire, stagadenn d'ar gelaouenn Barr-Heol niv. 88, 1974. Adembannadur : Librairie Bretonne Giraudon, Lannuon, 1976.
* Levrenn 4 : Le Trésor du breton parlé, Montroulez, Skol Vreizh - Lannuon, Impram, 1989 (ISBN 978-2-903313-25-8). Adembannadur gant Yoran Embanner.

## Levrlennadur

* Rojer Laouenan : Al levrioù : "Le Trésor du Breton Parlé", Al Liamm niv. 117, Gouere-Eost 1966, pajenn 311
# Le Trou (Maupassant)

Le Trou (An Toull) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1886.

## Istor

Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn Gil Blas d'an 9 a viz Du 1886.
Adembannet e voe bloaz goude, en 1887, en dastumad Le Horla.

## An danevell

Ur pesketaer en deus kavet ul lec'h don er stêr, ma tap pesked. Un deiz, setu un den all en e lec'h.

## Embannadurioù

* 1886 - Le Trou, e Gil Blas.
* 1887 - Le Trou, en dastumad Le Horla embannet gant Paul Ollendorff.
* 1979 - Le Trou, e : Maupassant, Contes et Nouvelles, levrenn II, skrid notennet gant Louis Forestier, Éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Liamm diavaez

* (fr) Ar skrid.

## Pennadoù kar

* Danevelloù Guy de Maupassant

## Notennoù

* ↑ Maupassant, Contes et Nouvelles, tome II, notice de Louis Forestier (pp. 1567-1568), éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1979
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Le Vagabond (Maupassant)

Le Vagabond zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1887.

## Istor

* Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn La Nouvelle Revue d'ar 1añ a viz Genver 1887.
* Adembannet e voe pevar miz goude, en Mae 1887, en dastumad Le Horla.

## An danevell

Ur reder-bro dastumet gant an archerien.

## Embannadurioù

* 1887 - Le Vagabond, e La Nouvelle Revue.
* 1887 - Le Vagabond, en dastumad Le Horla embannet gant Paul Ollendorff.
* 1979 - Le Vagabond, e Maupassant, Contes et Nouvelles, levrenn II, skrid notennet gant Louis Forestier, éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Pennadoù kar

* Danevelloù Guy de Maupassant

## Liammoù diavaez

* Le Vagabond, en dastumad Le Horla, hervez embannadur 1895 e ti Ollendorf.

## Notennoù

* ↑ Maupassant, Contes et Nouvelles, tome II, notice de Louis Forestier (pp. 1567-1568), Éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1979
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Le Transloy

Kumunioù Frañs :
| Anv | Le Transloy |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Région de Bapaume |
| Kanton | Bapaume |
| Kod INSEE | 62829 |
| Kod post | 62450 |
| Maer | Jean-Luc Capon |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 10,41 km² |
| Led | 50° 03' 36" Norzh |
| Hed | 02° 53' 39" Reter |
| Uhelder kreiz | 110 m |
| Uhelder bihanañ | 108 m |
| Uhelder brasañ | 151 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 424 (2007) |
| Stankter | 40 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Le Transloy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Brezel-bed kentañ: lazhet ez eus bet 800 soudard gall en Emgann Le Transloy d'an 28 a viz Eost 1914; douaret int bet holl a-gevred er gumun. Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Le Télégramme

Le Télégramme (pe "An Telegramm" e brezhoneg) zo ur gazetenn bemdeziek vreizhat e galleg, graet e Montroulez. Skignet e vez e Penn-ar-Bed dreist-holl, hag ivez en Aodoù-an-Arvor, er Mor-Bihan hag e Bro-Sant-Maloù.

## Anv hag istor

Talvezout a ra he anv kement hag “ar pellskrid”. A-raok hag e-pad ar brezel e oa anvet La Dépêche de Brest et de l'Ouest. Savet e oa bet La Dépêche e 1866 hag aet eo da get e 1944. Goude bombezadeg Brest gant ar re gevredidi e voe kaset ar gelaouenn da Vontroulez e 1941. E miz Gwengolo 1944 e voe difennet embann anezhi dre m'he doa kemeret perzh er c'henlabour gant ar melestradur nazi ha kemmet e voe da heul se hec'h anv a-benn lakaat hini "Le Télégramme de Brest et de l'Ouest" (“Pellskrid Brest hag ar C'hornôg"). "Adgrouet" e voe ar gelaouenn d'an 18 a viz Gwengolo 1944, hag eizh kazetenner a oa d'ar poent-se.
D'ar 25 a viz Ebrel 1968 eo bet embannet ar skouerenn gentañ e liv. Kroget o deus gant al lec'hienn internet letelegramme.com e 1996. Krouet eo bet Le Télégramme-Dimanche (ar skouerenn evit ar sul) e 1998.
A-wechoù e vez anvet An Telegramm e brezhoneg, hag An Telebramm dre fent.

## Ar gazetenn

Perc'hennet eo gant an tiegezh Coudurier. Ur 600 bennak a dud a labour eno, en o zouez ouzhpenn 200 kelaouenner. Embannet e vez 208 000 skouerenn anezhi bemdez$^{Pegoulz?}$. Lennet e vez ar gelaouenn gant 570 000 den pe war-dro$^{Pegoulz?}$. An Télégramme a zo kevezer gwirion diwezhañ Ouest-France e kornôg Breizh. Unan eus kelaouennoù nemetañ Frañs gant ur c'hresk eus ar skignerezh war ar pemp bloaz tremenet eo ivez (kresk gwellañ ar c'hazetennoù e 2004, 2005, 2006, 2007 ha 2008$^{Mammenn?}$).
Resevet en deus an Telegramm ar priz "Pemdezieg gwellañ 2009" d'ar 15 a viz Even 2009. En 8vet renk eus ar pemdeziegoù eo e Frañs. D'ar 15 a viz Here 2009 eo bet embannet an 20 000vet niverenn eus ar gazetenn, evit lidañ he 65 bloaz .

## Linenn stur

Keleier hag a denn d'al Liger-Atlantel a gaver a-wechoù er pajennoù Breizh, er c'hontrol da Ouest-France.

## Brezhoneg

Ouzhpenn ar pajennoù lec'hel, rannvroel, broadel hag etrevroadel e vez roet en Telegramm un tamm plas d'ar yezh. Bep Yaou e vez ur bajenn vrezhonek, anvet Spered ar vro.

## Embannadurioù lec'hel

* 29 Penn-ar-Bed, 162 000 skouerenn
** Montroulez
** Brest
** Karaez
** Kastellin
** Kemperle/Konk-Kerne
** Kemper
** Kornôg Kerne
* 22 Aodoù-an-Arvor, 22 000 skouerenn
** Sant Brieg
** Loudieg/Rostren
** Lannuon/Pempoull
** Gwengamp
** Dinan
* 56 Mor-Bihan, 20 000 skouerenn
** An Oriant
** Pondi
** Alre/Gwened

## Breizhad ar bloaz

Bep bloaz e vez roet ar priz "Breizhad ar bloaz" gant an Télégramme diwar vot al lennerien.

## Degouezhennig

Le Télégramme de Brest a zo ivez titl ur ganaouenn gant ar Wampas.

## Liamm diavaez

* (fr) Lec'hienn Le Télégramme

## Notennoù ha daveoù

* ↑ http://www.letelegramme.com/ig/generales/fait-du-jour/le-telegramme-65-ans-d-innovations-diapo-16-10-2009-610927.php
# Le Transporteur (film 2002)

Le Transporteur zo ur film gall embannet e 2002, renet gant Corey Yuen ha Louis Leterrier (lakaet da rener arzel ar film). Skrivet eo bet gant Luc Besson, awenet gant filmoù BMW an heuliad The Hire. Evel aktourien emañ Jason Statham evel Frank Martin, ur blenier – doare goprsoudard "dezougen" paeet-mat. Kavout a reer ivez Shu Qi evel Lai Kwai.
Ar c'hentañ lodenn eo eus an heuliad filmoù, gant daou film ouzhpenn an hini kentañ, Le Transporteur 2 ha Le Transporteur 3. Bez ez eus bet ivez un adsevel reboot, Le Transporteur : Héritage hag ur stirad skinwel Le Transporteur : la série.

## Aktourien

* Jason Statham evit Frank Martin
* Shu Qi evit Lai Kwai
* François Berléand evit an inspektour Tarconi
* Matt Schulze evit Darren "Wall Street" Bettencourt
* Ric Young evit Mr. Kwai
* Didier Saint Melin evit Boss
* Jean-Marie Paris evit Giant Thug
* Adrian Dearnell evit kinniger skinwel
* Vincent Nemeth evel blenier (the pilot)

## Sonerezh

* "Tweet – Boogie 2Nite"
* "Nate Dogg – I Got Love"
* "Sacario featuring Angie Martinez and Fat Joe – Live Big (Remix)"†
* "Benzino – Rock The Party"†
* "Knoc-Turn'al – Muzik"
* "Angie Martinez featuring Lil' Mo and Sacario – If I Could Go!"†
* "Tamia – Be Alright"†
* "Missy Elliott – Scream AKA Itchin"
* "Gerald Levert – Funny"†
* "Hustlechild – I'm Cool"†
* "Keith Sweat – One on One"†
* "Nadia – Life of a Stranger"
* † o talvezout ne vez ket klevet ar ganaouenn e-pad ar film
# Le Tourneur

Le Tourneur :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Vire |
| Kanton | Condé-sur-Noireau |
| Kod kumun | 14704 |
| Kod post | 14350 |
| Maer Amzer gefridi | Didier Duchemin 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Bény-Bocage |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 87 m — brasañ 242 m |
| Gorread | 23,02 km² |
| kemmañ |
Le Tourneur a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 19 kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Souleuvre-en-Bocage.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944 : c'hwec'h den nann-soudard a varvas e Le Tourneur abalamour d'ar brezel ; daou anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg d'ar 1añ a viz Eost, tri gant minennoù e miz Eost hag unan gant ur vinenn e miz Du.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz
* Iliz katolik Sant Varzin, XVII$^{vet}$ kantved hag adsavidigezh.
* Maerdi-skol, XIX$^{vet}$ kantved.
* Chapel Saint Quentin.

## Douaroniezh

* Ar stêr Souleuvre a dreuz ar gumun.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Du 2010 | Kerzu 2015 | Didier Duchemin | digostezenn | Douger-lizhiri |
| Meurzh 2001 | Gwengolo 2010 | Robert Lefrançois | digostezenn | Labourer-douar |
| Meurzh 1977 | Meurzh 2001 | Gilbert Chardine | digostezenn | |
| tro 1850 | | Alcide Duhamel | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 4 Kerzu 2015
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# Le Tronquay

Le Tronquay zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
* Le Tronquay (Calvados), kumun en departamant Calvados
* Le Tronquay (Eure), kumun en departamant Eure
# Hugh MacDiarmid

Christopher Murray Grieve (11 a viz Eost 1892 – 9 a viz Gwengolo 1978), brudet dindan e anv-pluenn Hugh MacDiarmid, a oa ur barzh, ur c’hazetenner, ul lenneg hag ur politikour eus Bro-Skos. Sellet e vez outañ evel unan eus an dud pouezusañ o vezañ bet roet lañs da luskad an Azginivelezh Skosat (Scottish Renaissance). Er bloavezh 1928 e kenlabouras da ziazezañ ar Strollad Broadel a Vro-Skos (National Party of Scotland), hogen e zilez a roas diouzh ar strollad-se en 1933 abalamour d’e vennozhioù marksour-leninour. Ar bloaz war-lerc’h ez eas e-barzh ar Strollad Komunour a Vreizh-Veur (Communist Party of Great Britain), nemet e voe skarzhet kuit dioutañ en 1938 en arbenn d’e savboent broadelour skosat. Mont a reas diwezhatoc’h da zanvez-kannad evit Strollad Broadel Skos (1945) pe evit strolladoù komunour breizhveuriat (1964). E saozneg en deus bet savet lod eus e oberennoù, met brudet da vat eo deut da vezañ evit implij ar skoteg sintetek en deus diorroet evel yezh lennegel ha barzhoniezhel diwar ar skoteg. A Drunk Man Looks at the Thistle (Un Den Mezv o Sellet ouzh an Askolenn), un hir a varzhoneg en skoteg bet embannet en 1926, en deus bet ul levezon vras war al lennegezh en Bro-Skos.
# Hugo

Hugo zo un anv-badez, hag anavezet e meur a yezh.

## Gerdarzh

Deuet eo diwar stumm latin an anv gallek Hugues, brudet er Grennamzer, ha deuet eus ar frankeg. Savet eo diwar ur wrizienn 'hug', a gaver ivez en Hugbert (Huberzh e brezhoneg), hag a dalvezfe spered, speredegezh.

## Yezhoù all

* En alamaneg, estoneg, finneg, galleg, latin, nederlandeg, poloneg, portugaleg, saozneg, slovakeg, spagnoleg, svedeg, tchekeg : Hugo
* en galleg : Hugues
* en hebreeg : הוגו
* en hungareg : Hugó
* en italianeg : Ugo
* en ruseg : Гюго

## Tud

* Hugo van der Goes (1440-1482), livour flamank
* Hugo Banzer, prezidant Bolivia
* Hugo Chávez, prezidant Venezuela
* Hugo Gernsback, kontet a vezañ ijinour ar skiant-faltazi e SUA
* Hugo Grotius, gwiraour izelvroat
* Hugo Koblet, marc'hhouarner suis
* Hugo Pratt, tresour italian
* Hugo Hamilton (g. e 1953), skrivagner iwerzhonat

### Anv-tiegezh

* Victor Hugo, barzh ha romantour gall

## Lec'h

* Hugo, ur gêr e Colorado, SUA

## Traoù

* Hugo Cabret, ur film savet gant Martin Scorsese
* ar Priz Hugo, anvet diwar anv Hugo Gernsback
* Hugo Boss, ur merk dilhad
# Hugh Hughes

Hugh Hughes zo un anv a gaver kentoc'h e Kembre.
* Hugh Hughes (1693-1776), lesanvet "Y Bardd Coch o Fôn" pe "Huw ap Huw", barzh,
* Hugh Hughes (1790-1863), tresour
* Hugh Derfel Hughes (Huw Derfel, 1816 - 1890), barzh hag istorour
* Hugh Hughes (Tegai), oberour ar Gramadeg Cymraeg, sef Ieithiadur athronyddol
* Hugh Hughes (Cadfan), lesanvet Cadfan, unan eus renerien y Wladfa e Patagonia
* Hugh Hughes a'i Feibion, embannerien.
# Hugin ha Munin

Hugin ha Munin eo div vran zu an doue Odin e mitologiezh Skandinavia. Kement ha "Soñj" hag "Eñvor" e talv Hugin ha Munin.
Bep mintin, pa darzh an deiz, e tibrad Hugin ha Munin war-du ar bedoù da nijal a-us Åsgard (bed an doueed) ha Midgard (An Douar). Gwelet a reont ar pezh a c'hoarvez eno ha klevout ar pezh a vez lavaret. E dibenn an devezh e tistroont da azezañ war divskoaz Odin ha da vouslavarout d'e zivskouarn ar pezh o deus gwelet ha klevet koulz e bed an dud hag e hini an doueed. Abalamour da gement-se ez eo Odin an doue furañ ha gouiziekañ.
* Munud eus un tokarn arem Vendel, Uppland, VII$^{vet}$ kantved
* Levr SÁM 66 Island, 1765
* Skeudenn evit Harald Hårfagres saga Gerhard Munthe, 1899

## Levrlennadur

* (fr) Snorri Sturluson : Edda, Gallimard, 1991 (ISBN 978-2-07-072114-6)
* (fr) Snorri Sturluson : Histoire des rois de Norvège, Gallimard, 2000 (ISBN 978-2-07-073211-1)

## Pennadoù kar

* NKS 1847 4to
* SÁM 66
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hughes a'i Fab

Gwask Hughes a'i Fab (Hughes hag e vab) a voe savet e Wrecsam gant Richard Hughes e 1824. Prenet e voe gant S4C e 1982
Miret eo dihelloù ar gompagnunezh gant Levraoueg Vroadel Kembre.

## Liammoù diavaez

* (cy) (en) Buhezskrid Richard Hughes
# Hughes

Hughes zo un anv-tiegezh saoznek.

## Gerdarzh

Diwar an anv-badez Hugh, a zo Huw e kembraeg, ma vez skrivet Huws ivez.

## Tud

* Arthur Hughes, anv meur a zen
* David Hughes, anv meur a zen
* Hugh Hughes, anv meur a zen
# Hugh Hughes (Cadfan)

Unan eus krouerien y Wladfa e Patagonia Arc'hantina e oa Hugh Hughes, anavezet ivez evel Cadfan, pe Cadfan Gwynedd, ganet d'an 20 a viz Eost 1824, ha marvet d'ar 7 a viz Meurzh 1898).

## E vuhez

Ganet e oa Hugh Hughes en Ynys Môn, kentañ bugel un tiad a zaouzek. Munuzer e oa a vicher. Er bloavezhioù 1850 e oa o labourat e Caernarfon hag e oa deuet ar soñj dezhañ krouiñ ur Vro Gembraek. Mont a reas da Lerpwl da chom e 1857, ha dont a reas da vezañ unan eus pennoù an emsav eno. E 1861 e tistagasur brezegenn, hag a voe embannet, anvet Llawlyfr y Wladfa Gymreig (Dornlevr ar Vro Gembreat).
Treizhañ a reas ar mor bras e 1865 gant e wreg Elizabeth hag un toullad bugale da Batagonia war al lestr Mimosa. Hervez ar vojenn eo eñ ar c'hentañ Kembread eus ar Mimosa a daolas e droad war zouar Patagonia. Meur a vicher a reas eno, ha barner a beoc'h zoken.

## Pennadoù kar

* Hugh Hughes
* Cadfan