OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Odomez

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Odomez |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Odomez en Arondisamant Valenciennes | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Valenciennes |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Valenciennes Métropole |
| Kanton | Condé-sur-l'Escaut |
| Kod INSEE | 59444 |
| Kod-post | 59970 |
| Maer | Joël Girondon |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,87 km² |
| Led | 50° 27' 22" Norzh |
| Hed | 03° 32' 18" Reter |
| Uhelder kreiz | 20 m |
| Uhelder bihanañ | 14 m |
| Uhelder brasañ | 41 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 971 (2007) |
| Stankter | 199 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Odomez a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Presezzo

Presezzo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Presicce

Presicce zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Preone

Preone zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
# Prepotto

Prepotto zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
# Preseglie

Preseglie zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Pres

    Gant ar ger Armel e tegouezher amañ. Evit sterioù all ar ger, gwelit Armel (disheñvelout).
Ur pres, pe un armel, zo ur pezh arrebeuri uhel, un nor pe ziv warnañ, pevar zroad dezhañ, da renkañ dilhad pe listri, pe traoù all.
# Presencio

Presencio zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 198 (2023).
# Presenzano

Presenzano zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
# Palena (Abruzzo)

Palena zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
# Palazzolo sull'Oglio

Palazzolo sull'Oglio zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia. Enni e tremen ar stêr Oglio.
# Palencia

Palencia zo kêr-benn proviñs Palencia e Spagn, en Tierra de Campos, war lez ar stêr Carrión, ha 235 km zo ac'hano da gêr Madrid.
En 2020 e oa 78 144 a dud o chom enni.
# Palenque

Palenque a oa ur gêr vaya hag a oa e barr he brud er VII$^{vet}$ kantved.
# Paleoarkean

* Eon Arkean
* Eoarkean
* Paleoarkean
* Mezoarkean
* Neoarkean
Ar paleoarc'heeg a zo unan eus marevezhioù douarouriel an eon arc'heeg. En em astenn a ra eus 3 600 milion a vloavezhioù 'zo da 3 200 milion a vloavezhioù 'zo. Eus ar maread-se e teu ar fosiloù koshañ : bakteri kavet en Aostralia ar C'hornôg, 3 460 milion a vloavezhioù o oad.
# Paledoù war wenn

Ar paledoù war wenn zo ur c'hoari paledoù eus Breizh-Uhel.

## Doare c'hoari

Ret eo merkañ ar brasañ niver a boentoù o teurel paledoù an tostañ ar gwellañ ouzh kreiz ar gwenn.

## Dafar

- 1 plankenn koad, - 4 faled.

## Penaos ez a en-dro ?

Teurel ar paledoù an eil goude egile. Ret eo dezho erruout a-blad war ar plankenn. Ar paledoù a sko ouzh al leur a-raok skeiñ ouzh ar plankenn ne gontont ket.

## Ar poentoù

Ar maout a ya gant an hini en deus tapet ar muiañ a boentoù.
# Paleoantropologiezh

Ar baleoantropologiezh, pe henzenoniezh, zo ur rann eus an antropologiezh.
Plediñ a ra gant an dizoleiñ hag an dielfennañ aspadennoù karrekaet hag arkeologel a denn d'ar 15 milion a vloavezhioù diwezhañ.
Daou bal zo d'ar skiant-se:
* Studiañ neuzioù, dibarderioù hag emzalc'hioù hon hendadoù;
* Sevel an daksonomiezh, da lavaret eo plas an hominineed etrezo hag e-keñver ar marmouzien meur.

## Aspadennoù studiet

Studiet e vez gant ar baleoantropologourien aspadennoù karrekaet hon diagentidi. Dre ma'c'h a buan da get ar gwiadoù blot ne chom eus an hominide koulz lâret nemet gwiadoù kalet: eskern ha dent. Gant ar roadoù-se e c'hell ar skiantourien dont a-benn da reiñ displegadennoù war an doare da fiñval, war diorroadur ar reoloù-boued, war ar c'hleñvedoù...

## An diaesterioù

An diaester brasañ en em gav ar baleoantropologourien gantañ eo an diouer a zanvez. Nebeut a eskern zo bet kavet e-keñver hirder ar prantad amzer studiet. Ouzhpenn da se e vezont alies a-strew ha distumm. Ral-kenañ eo ar c'horfoù-eskern adkavet en o fezh.
An diouer a ditouroù zo kaoz eus an displegadennoù disheñvel a vez kinniget e diorroadur mab-den.

## Levrlennadur

* Objets et méthodes en Paléoanthropologie, gant Olivier Dutour (...), embannet gant CTHS
* Le Collier de Néandertal, gant Juan Luis Arsuaga, embannet gant Odile Jacob
# Palazzuolo sul Senio

Palazzuolo sul Senio a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
# San Roberto (Italia)

San Roberto zo ur gumun italian e meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
# San Quirico

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
San Quirico zo un anv-lec'h italianek ha spagnolek, diwar ar sant Quirico, a oa Cyriacus e anv latin.

## Lec'hioù
### Italia

* Corvino San Quirico, e proviñs Pavia.
* San Quirico d'Orcia, e proviñs Siena.
* Serra San Quirico, e proviñs Ancona.

### Spagn

* San Quirico de Tarrasa, anv spagnolek Sant Quirze del Vallès , e proviñs Barcelona.
* San Quirico de Besora, anv spagnolek Sant Quirze de Besora, e proviñs Barcelona.
* San Quirico Safaja, anv spagnolek Sant Quirze Safaja, e proviñs Barcelona.
# San Rafael

San Rafael zo un anv-lec'h spagnolek.

## Arc'hantina

* San Rafael, departamant e Mendoza
* San Rafael (Mendoza)
* San Rafael, pe : Barrio San Rafael (Salta)

## Bolivia

* San Rafael de Velasco

## Chile

* San Rafael (proviñs Talca, Rannvro Maule)
* San Rafael (Rannvro Libertador General Bernardo O'Higgins)
* San Rafael (Rannvro Valparaíso)

## Kolombia

* San Rafael (Departamant Antioquia)

## Costa Rica

* San Rafael (Proviñs Heredia)
* San Rafael Arriba, distrig e kanton Desamparados, e Proviñs San José
* San Rafael Abajo, distrig e kanton Desamparados, e Proviñs San José
* San Rafael de Puriscal, distrig e kanton Puriscal, e Proviñs San José

## El Salvador

San Rafael Cedros (Departamant Cuscatlán)

## Spagn

* San Rafael (Proviñs Segovia)
* San Rafael de Olivenza (Proviñs Badajoz)
* San Rafael de Sa Creu ([Ibiza]])

## Stadoù-Unanet

* San Rafael (Kalifonia)
* San Rafael, (Pasadena, Kalifornia)
* San Rafael (New Mexico)

## Filipinez

* San Rafael de Bulacán (Proviñs Bulacán)

## Guatemala

* San Rafael Las Flores (Santa Rosa)
* San Rafael La Independencia (Huehuetenango)
* San Rafael Petzal (Huehuetenango)

## Mec'hiko

* San Rafael ([Ttad Veracruz|Veracruz]])
* San Rafael, trevadenn en Distrito Federal
* San Rafael (Chiapas)

## Nicaragua

* San Rafael del Norte (Jinotega)
* San Rafael del Sur (Managua)

## Perou

* distrig San Rafael, e Bellavista (San Martín
* Distrig San Rafael, en Ambo (Huánuco)

## Republik Dominikan

* San Rafael

## Venezuela

* San Rafael de Mucuchies (Mérida)
* San Rafael de Anare (Vargas)
* San Rafael de El Moján (Zulia)
# San Romano in Garfagnana

San Romano in Garfagnana a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
# San Quirico d'Orcia

San Quirico d'Orcia zo ur gumun en Italia, e proviñs Siena ha rannvro Toskana.
# San Quirino

San Quirino zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
# San Rafael Cedros

San Rafael Cedros zo ur gumun eus kreiz El Salvador, e departamant Cuscatlán, hag ur 45,6 km eus San Salvador, kêr-benn ar vro.
# San Raffaele Cimena

San Raffaele Cimena zo ur gumun eus Italia, e rannvro Piemonte. Betek dibenn 2014 e oa e proviñs Torino, hag hiriv emañ e Meurgêr Torino (Città metropolitana di Torino), ma'z eus 311 kumun.
# San Ramón

San Ramón zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.

## Sevenadur

* Manati San Ramón de Portell, e proviñs Lleida, e Katalonia

## Lec'hioù
### Arc'hantina

* San Ramón, e Proviñs Entre Ríos
* San Ramón de la Nueva Orán, kêr e proviñs Salta

### Bolivia

* San Ramón, e departamant Santa Cruz
* Kumun San Ramón (Santa Cruz), e departamant Santa Cruz
* San Ramón, kumun e departamant ar Beni

### Chile

* San Ramón, kumun

### Costa Rica

* San Ramón, kanton

### El Salvador

* San Ramón, kumun

### Katalonia

* San Ramón, kumun e proviñs Lleida;

### Nicaragua

* San Ramón, kumun

### Stadoù-Unanet

* San Ramón, kêriadenn e Kalifornia

### Perou

* San Ramón, e proviñs Chanchamayo

### Uruguay

* San Ramón

### Filipinez

* San Ramón, anv kozh kumun Moncada de Tarlac.

## Pennad kar

* Ramón
# San Rocco al Porto

San Rocco al Porto zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
# San Polo dei Cavalieri

San Polo dei Cavalieri zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# San Potito Ultra

San Potito Ultra zo ur gumun italian e proviñs Avellino, e Campania.
# San Procopio (Italia)

San Procopio zo ur gumun italian e meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
# San Potito

San Potito zo anv italianek meur a lec'h.

## Kumunioù

* San Potito Sannitico e proviñs Caserta
* San Potito Ultra e proviñs Avellino

## Ranngumunioù

* San Potito, frazione e Ovindoli e proviñs L'Aquila
* San Potito, frazione e Lugo in proviñs Ravenna
* San Potito, frazione e Roccapiemonte e proviñs Salerno
# San Potito Sannitico

San Potito Sannitico zo ur gumun eus Italia, e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
# San Prospero

San Prospero zo ur gumun italian e proviñs Modena, en Emilia-Romagna.
# San Polo di Piave

San Polo di Piave zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
# San Possidonio

San Possidonio zo ur gumun italian e proviñs Modena, en Emilia-Romagna.
# San Ponso

San Ponso zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# San Prisco

San Prisco zo ur gumun e proviñs Caserta, e Campania.
# San Lorenzo

San Lorenzo zo anv meur a lec'h en Italia.

## Italia

-kumunioù:
* San Lorenzo al Mare, e Proviñs Imperia
* San Lorenzo Bellizzi, e Proviñs Cosenza
* San Lorenzo del Vallo, e Proviñs Cosenza
* San Lorenzo Dorsino, e Proviñs Trento
* San Lorenzo in Campo, e Proviñs Pesaro
* San Lorenzo Isontino, e Proviñs Gorizia
* San Lorenzo Maggiore, e Proviñs Benevento
* San Lorenzo Nuovo, , e Proviñs Viterbo
* Borgo San Lorenzo, , e Proviñs Firenze
* San Lorenzello, e Proviñs Benevento.
-kêriadennoù:
* San Lorenzo (Italia), en Calabria;
* San Lorenzo di Sebato, en Trentino-Alto Adigio;
* San Lorenzo in Banale, en Trentino-Alto Adigio;

## Spagn

-kumunioù
* San Lorenzo de El Escorial, e kumuniezh Madrid;
* San Lorenzo de Calatrava, e proviñs Ciudad Real;
* San Lorenzo de Tormes, e proviñs Ávila;
* San Lorenzo de la Parrilla, e Proviñs Cuenca
-kêriadennoù pe ranngumunioù:
* San Lorenzo del Flumen, e kumun Lalueza, e proviñs Huesca;
* San Lorenzo, e kumun Ponferrada, e proviñs León;
* San Lorenzo de Tábara, karter e kumun Tábara, e proviñs Zamora;
* San Lorenzo, karter e Córdoba.
* San Lorenzo, karter e Segovia.

## Katalonia

* San Lorenzo del Cardezar, anv spagnolek Sant Llorenç des Cardassar, kumun en Inizi Balearez.

## Stadoù-Unanet

* San Lorenzo, kêriadenn e California;
* San Lorenzo, kêriadenn e Nuevo México.

## Guatemala

* San Lorenzo, municipio del departamento de San Marcos;
* San Lorenzo, municipio del departamento de Suchitepéquez.

## Honduras

* San Lorenzo, localidad del departamento Valle.
# San Lorenzo Bellizzi

San Lorenzo Bellizzi a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# San Lorenzo Maggiore

San Lorenzo Maggiore zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
# San Lorenzo Nuovo

San Lorenzo Nuovo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Viterbo, e Lazio.
# San Lorenzo de El Escorial

San Lorenzo de El Escorial zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
# San Lorenzo (Reggio Calabria)

San Lorenzo zo ur gumun en Italia, e Meurgêr Reggio Calabria, e Calabria. 2 264 zo enni o chom.
# San Lorenzo Isontino

San Lorenzo Isontino a zo ur gumun eus Italia e proviñs Gorizia e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia hag a oa e proviñs Gorizia betek 2018, pa voe diskaret ar broviñs.
# San Lorenzo al Mare

San Lorenzo al Mare zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia, ha 1200 a dud enni o chom.
# San Lorenzo Dorsino

San Lorenzo Dorsino zo ur gumun eus Proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige, en Italia.
# San Lorenzo de Calatrava

San Lorenzo de Calatrava zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
# Pianezze

Pianezze a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Pianengo

Pianengo a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
# Pianfei

Pianfei zo ur gumun en Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Piano di Sorrento

Piano di Sorrento zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli, e Campania.
# Pianopoli

Pianopoli zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
# Pianoro

Pianoro zo ur gumun italian e proviñs Bologna.
# Pianezza

Pianezza zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Pianico

Pianico zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Pianiga

Pianiga zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
# Seneca

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Seneca zo un anv-tiegezh latin.

## Tud
### Henroma

* Seneca an Henañ, prezegour roman ha skrivagner, a orin eus kêr Córdoba‎, en Hispania Baetica.
* Lucius Annaeus Seneca, Seneca ar Yaouankañ, mab da Seneca an Henañ, prederour roman, oberour pezhioù-c'hoari, kuzulier an impalaer roman Neron en e grennoad, hag en em lazhet war urzh e vestr.

## Pobl

Ar bobl Seneka, en Amerika an Hanternoz.

## Lec'hioù
### Stadoù-Unanet

* Seneca, California
* Seneca, Illinois
* Seneca, Kansas
* Seneca, Maryland
* Seneca, Missouri
* Seneca, Nebraska
* E New York
** Seneca, New York,
** Seneca County, New York
** Seneca Falls (town), New York
* Seneca County, Ohio
* Seneca, Oregon
* Seneca, Pennsylvania
* Seneca, South Carolina
* Seneca, South Dakota
* Seneca, Wisconsin, anv meur alec'h
* Seneca Rocks, West Virginia (gwechall "Mouth of Seneca")
* Senecaville, Ohio

## Doureier

* Seneca Creek (Potomac River), e Maryland
* Seneca Creek (North Fork South Branch Potomac River), e West Virginia
* Seneca Lake (New York), ar brasañ eus ar Finger Lakes
* Senecaville Lake pe Seneca Lake, en Ohio
* Seneca River (New York), er-maez da Seneca Lake
* Seneca River (South Carolina)
# Seneca an Henañ

Seneca an Henañ pe Seneca ar retorikour, pe Marcus Lucius Annaeus Seneca hervez e anv latin, ganet war-dro 54 kent JK ha marvet war-dro 39, a oa ur retorikour pinvidik eus renkad ar varc'heien genidik eus Corduba en Hispania Baetica, deuet da chom da Roma er I$^{añ}$ kantved kt JK.
Dimezet e oa da Helvia, ha tri mab a anavezer dezho:
* Lucius Annaeus Gallio
* Seneca ar Yaouankañ
* Annaeus Mela, a oa tad d'ar skrivagner Lucanus.

## Oberennoù

* Controversiae (10 levrenn zo anezhe)
* Suasoriae
* Fragmenta

## Levrlennadur

* (de)
** Martin Schanz, Geschichte der römischen Litteratur, ii. 1 (1899)
** Max Sander, Der Sprachgebrauch des Rhetor Annaeus Seneca (Waren, 1877-1880);
* (en) George Augustus Simcox, History of Latin Literature, i. (1883)
* (es) Séneca, Marco Anneo (2005). Controversias; Suasorias. Obra completa. Madrid: Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-2776-9.
** 1.Volumen I: Controversias. Libros I-V. ISBN 978-84-249-2777-6.
** 2.Volumen II: Controversias. Libros VI-X; Suasorias. ISBN 978-84-249-2778-3.
* (fr) E. Rolland, De l'influence de Sénéque le père et des rhéteurs sur Sénéque le philosophe (1906)
* (la) August Ahlheim, De Senecae rhetoris usu dicendi (Giessen, 1886)
# Senatus Populusque Romanus

E Roma an Henamzer e veze krennet alies ar ger-stur Senatus PopulusQue Romanus (a dalvez kement hag Ar Sened hag ar Bobl Roman) e S.P.Q.R., arouez ar Republik roman, ha hini an Impalaeriezh roman. Muioc'h eget nep arouez all e talveze ar pevar ger-mañ kement hag aotrouniezh ar Stad roman, evel ma c'hall ur banniel bezañ hiziv an deiz evit ar Stadoù pe ar Pobloù.
Bez' e oa anezhi arouez unvaniezh ar Sened gant diskennidi kompagnuned Romulus, krouer mojennel kêr Roma, hag ar bobl roman, elfenn bouezusañ ar Republik, hollad ar geodedourien.
Lakaet e veze ar ger-stur-mañ war ar savadurioù foran, evel war talbennoù an temploù, ar bolzioù-enor, hag all. Sur a-walc'h e veze implijet war bannieloù an armeoù ivez. Dre vras, kement tra bet savet pe sevenet gant ar Stad a c'halle kaout ar merk-se warnañ.
Anv ofisiel ar Republik e oa an termen Senatus Populusque Romanus.
C'hoazh e vez implijet hiziv al lizherennoù S.P.Q.R. war skoed-ardamez kêr Roma, ha war ar savadurioù foran.
Gant ar brudet m'eo chomet al lizherennoù-mañ a-hed an amzerioù ez eus bet ijinet forzhik bourdoù diwar o fenn, en Italia peurgetket evel, da skouer :
Ur c'hoari gerioù all gant an doienn war an tu mat ha war an tu gin diouzhtu goude : "SPQR - RQPS:" "Sapete Più o meno Quanto Rubiamo? - Rubiamo Quanto Possiamo Senza Parole." - "Ha gouzout ha rit dre vras pegement a vez laeret ganeomp? - Laerezh a reomp kement ha ma c'hallomp, hep rannañ grik."
Implijet e vez ivez e saozneg : "Small Profits, Quick Returns." - "Gounidoù bihan, distroioù prim".
# Sened-Iliz Braga

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a Sened-Iliz zo bet e kêr Braga, e Portugal.
Tri zo anavezet
* Kentañ Sened-Iliz Braga, en 561-563.
* Eil Sened-Iliz Braga, en 571.
* Trede Sened-Iliz Braga, en 675.
Anv a reer a-wechoù eus Pevare Sened-Iliz Braga en 1565 met n'eus roud skrivet ebet eus an divizoù anezhañ.
# Sened

Ar Sened zo un aozadur politikel en ur renad politikel gant div gambr. E meur a vro e komzer eus sened, hag e pep hoalad. Senedourien ha senedourezed a vez graet eus an izili. Dont a ra an anv eus ar Sened roman, a oa da gentañ bodad an dud kozh ha fur (diwar ar wrizienn sen, kar da hen e brezhoneg).

## Senedoù ar bed

Senedoù zo er 27 bro listennet amañ.
| Alamagn (Bundesrat) Arc'hantina Aostralia Bavaria (betek 1999) Belgia  Bolivia  Brazil  Bro-C'hall (Sened gall)  Chile | Italia (Senato della Repubblica)  Iwerzhon (Seanad Éireann)  Izelvroioù (Eerste Kamer)  Kameroun Kanada  Kolombia  Madagaskar Mec'hiko  Polonia | Puerto Rico (Senado de Puerto Rico) Kongo (RD) Roumania Rouantelezh-Unanet (House of Lords)  Senegal Spagn Stadoù-Unanet Uruguay  Venezuela |

## Gwelout ivez

* Breujoù
* Parlamant
* Penaos e vez dilenn renerien ar broioù

## Liammoù diavaez

* (fr) Senedoù er bed
# Sendai

Sendai (japaneg : 仙台市, Sendai-shi), zo ur veurgêr japanat, pennlec'h ar brefedelezh Miyagi e rannvro Tōhoku. Poblet e oa gant 1 098 335 den e miz Eost 2023, ha kêr vrasañ ar rannvro eo.
War-hed 300 km er Biz da Dōkyō emañ, war enezenn Honshū. E-touez daouzek kêr vrasañ Japan emañ. Bevennet eo gant menezioù er C'hornôg hag ar Meurvor Habask er Reter.
War an dachenn ekonomikel e labour ur 500 000 den bennak e 50 000 embregerezh, e genadoù liesseurt : saverezh tredanel, dilhad, kaoutchoug, artizanerezh (seiz, lak, prierezh), hag all. Un deknopolenn enklask (mezegiezh, ijinouriezh, teknologiezhioù uhel) zo ivez, ur pemzek skol-veur bennak, en o zouez hini Tōhoku, hag ul laz-seniñ filarmonek.
Skoet e voe Sendai gant ur c'hren-douar heuliet gant un tsunami d'an 11 a viz Meurzh 2011, e c'horregreizenn e 130 km er Reter, a-vaez d'an aodoù. Hep mar e voe kren-douar feulsañ istor ar vro, hag unan eus ar re lazhusañ biskoazh bet enrollet war ar blanedenn abaoe 1900.

## Gevellerezh

Sendai he deus un hir a hengoun gevelliñ etrebroadel. Ar gevellerezh gant Riverside (Kalifornia), e-pleustr abaoe an 9 a viz Meurzh 1957, eo an eil koshañ e-touez ar c'hêrioù japanat.
* Riverside (Kalifornia) (SUA)
* Roazhon (Breizh)
* Acapulco (Mec'hiko)
* Minsk (Belarus)
* Gwangju (Sukorea)
* Dallas (SUA)
* Changchun (Sina)
* Oulu (Finland)
* Tainan (Taiwan)

## Liamm diavaez

* (ja) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Seneca ar Yaouankañ

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lucius Annaeus Seneca, anavezet ivez evel Seneca ar Yaouankañ (war-dro 4 kent JK – 65) a oa ur prederour hag un dramaour roman.
Ganet e oa Córdoba e Spagn, mab da Seneca an Henañ, etre ar bloaz 4 kent JK hag ar bloaz 1 goude JK, ha marvet d'an 12 a viz Ebrel 65.
Prederour e oa, oberour pezhioù-c'hoari, kuzulier an impalaer Neron en e grennoad. En em lazhañ a reas war urzh Neron.

## Yaouankiz

Ganet e oa bet e Corduba, kêr-benn Hispania Baetica , unan eus ar c'hoshañ trevadennoù roman e-maez Italia. Diasur eo bloaz e c'hanedigezh, tri a vez kinniget gant an istorourien : pe 4, pe 3, pe 1 kent JK, diwar elfennoù dispis kavet en e oberennoù, dreist-holl [ De tranquillitate animi]] hag [[Epistulae morales ad Lucilium]]. Daou vreur en doa, Novatus ha Mela, tad ar barzh Lucanus. Tiegezh Seneca, an Annaei, a ziskenne eus divroidi italian deuet da Spagn en IIvet kantved kent JK, e deroù an trevadenniñ roman er broviñs nevez. Corduba e oa kêr vrasañ ar broviñs, ma veve an darn vuiañ eus Romaned pinvidik ha desket ar vro ; ha stank e oa an darempredoù gant kêr Roma, eleze gant ar sevenadur latin.

## Oberennoù
#### Trajediennoù

Dek anezho zo deuet betek ennomp.
* Fabulae crepidatae
    Trajediennoù diwar danvez Henc'hres.
   * Agamemnon, "Agamemnon", skrivet e 53.
   * Hercules furens ("Follentez Herakles").
   * Hercules Oetaeus (Herakles war Menez Œta) ; moarvat n'eo ket bet skrivet gant Seneca, da-heul ali al lizheregour flandrezat Daniël Heinsius (1580-1655.
   * Medea, "Medeia".
   * Œdipe, "Oidipoüs".
   * Phaedra, "Faidra".
   * Phoenissae, "Ar Fenikianezed".
   * Thyeste, "Thyestes".
   * Troades, "An Troianezed".
* Fabula praetexta.
    Trajedienn a c'hoarvez e Roma.
   * Octavia, "Octavia" : mar zo war anv an aozer gwirion, en he stumm diwezhañ da nebeutañ, peogwir ez eus enni diouganoù resis diwar-benn marv an aozer (e 65) ha hini Neron (e 68) ; e doare Seneca ar Yaouankañ eo skrivet koulskoude, hogen goude e dremenvan hervez Petrarca.

## Liammoù diavaez

* (fr) Oberennoù troet e galleg.

## Notennoù

* 1 2 (en) Ferri, Rolando. Octavia – A Play Attributed to Seneca. Cambridge : Cambridge University Press, 2009, pp. 5-9 (ISBN 9780521117722)
# Senayeg

Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù aramaek ar reter eo ar senayeg (senaya, nevez-aramaeg kristen, (l)shan sray, s(o)ray pe shan gyanan) komzet gant tro-dro da 500 den en holl tro-dro da Teheran ha Qazwin en Iran (1997) hag ivez dre Kornôg Europa hag Aostralia ma vez komzet gant kumuniezhioù ezbroidi.
Ginidik e oa ar yezh-mañ, avat, eus Sanandaj e Kurdistan Iran.
Ur damvarv an hini eo, o vont da get tamm-ha-tamm.

## Gwelet ivez

* Yezhoù aramaek
# Senareg

Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù senarek eo ar Senareg (senari pe tiebaara).

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
* Yezhoù senoufoek
# Antipater (Judea)

Antipater an « Idumean », marvet e 43 kent JK, a oa gouarnour, ha goude prokulor Judea er Iañ kantved kent JK. Tad e oa d'ar roue Herodez Veur (roue Judea en 37 kent JK) ha gantañ e voe krouet Tierniezh an Herodizien.

## E vuhez

Mab e oa da Antipas, hervez Flavius Josephus, hag Antipas ivez e oa bet e anv ivez en deroù. E dad a oa gouarnour Edom, pe Idumea, er gevred da Judea, dindan ar roue Alesant Jannée.
Pennkuzulier ar roue Hyrcan II e oa etre -63 à -49, ha gouarn a rae e-lec'h ar roue, en ur brientiñ e vibien da uhelaat.
Dimeziñ a reas da Cypros, priñsez nabatean pinvidik, he ziegezh e darempred gant holl rouaned vihan Arabia.
Pevar mab o doa: Phazael, Herodez, Joseph, Pheroas, hag ur verc'h, Salome.
Phazael a voe anvet da c'houarnour Jeruzalem, Herodez a voe roet Galilea dehañ.
Mervel a reas gant ar c'hontamm en 43 kent JK.
# Antofagasta

Antofagasta zo ur gêr e Chile, en hanternoz ar vro, 700 km diouzh ar gêr-benn Santiago de Chile. Kêr-benn Rannvro Antofagasta eo ha hini proviñs Antofagasta ivez.
E 2017 e oa 361 873 a dud o chom enni. Ur porzh bras eo, war harzoù dezerzh Atacama.

## Notennoù

* ↑ (es) Censo 2017