OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 1494

Diwar-benn bloavezh 1494 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 7 a viz Even: sinadur Emglev Tordesillas etre Kastilha ha Portugal, evit rannañ ar bed etrezo.
* Eost: Charlez VIII zo 'vont da vrezeliñ da Italia, ma vo distaget Pisa diouzh Firenze.

#### Breizh

* Kentañ skrid testeniet ma kaver an arouezenn Ꝃ, "K barrennet".

#### Frañs
### Afrika

* 31 a viz mae, en inizi Kanariez : lazhadeget ar Gastilhaned gant ar Gwanched en Tenerife e La Matanza de Acentejo.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika

* 6 a viz Genver: Diazezet kêr La Isabela gant Kristof koulm en aod hanternoz La Española, eil trevadenn spagnol en Amerika goude distruj Fuerte Navidad.
* 29 a viz Mae: Gwashañ faezhadenn rouantelezh Kastilha er Barranco de Acentejo (Taoro, Achineche, Tenerife), emgann lesanvet Matanza de Acentejo.
* 7 a viz Mezheven: Feuremglev Tordesillas etre Kastilha ha Portugal .

#### Suamerika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1494

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1494
# 1497

Diwar-benn bloavezh 1497 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Emsavadeg Kernev-Veur.
* 8 a viz Gouere : Vasco da Gama a ya kuit diouzh Lisbon.

#### Frañs
### Azia
#### Reter-pellañ
### Afrika
### Amerika
#### Norzhamerika

* 24 a viz Mezheven : erruout a ra John Cabot en Douar-Nevez.

#### Suamerika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1497

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1497
# 1498

Diwar-benn bloavezh 1498 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* Girolamo Savonarola a zo lakaet d'ar marv peogwir en-deus abeget ar Pab
* John Cabot a grog gant e ergerzhadeg diwezhañ. Biken ne zistroio.
* Kristol Goulm a zizolo enez Trinidad
* Bartholomeo Goulm, breur Kristol Goulm, a ziazez Santo Domingo, ar gêr europeat goshañ en Amerika

#### Breizh

* 28 a viz Gwenholon: pennren a ra Anna Vreizh Stadoù Breizh e Roazhon.

#### Frañs
### Azia
#### Reter-pellañ

* Vasco da Gama a dizh Kozhikode.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1498

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1498
# 149

902 Ab Urbe Condita = 149 goude J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Antoninus Pius (Titus Aurelius Fulvus Boionis Arrius Antoninus) (11.07.149 / 07.03.161)
* Koñsuled : Servius Cornelius Scipio Salviedus Orfitus & Quintus (Pompeius) Sosius Priscus.

### Azia
## Arzoù, skridoù ha skiantoù
## Relijionoù

* Pab : Pius In (142-155 )
# 1490

Diwar-benn bloavezh 1490 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1490

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1490
# 1493

Diwar-benn bloavezh 1493 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Spagn

* 15 a viz Meurzh: distro Kristol Goulm da Spagn goude e veaj kentañ da Amerika.
* 24 a viz Gwenholon: Kristol Goulm a loc'h kuit evit e eil beaj war-zu an Douar Nevez.

#### Portugal

* 4 a viz Meurzh: distro an ergerzher Kristol Goulm eus Amerika da Lisboa war e lestr Niña.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1493

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1493
* Alain le Maout, eskob Leon eus 1482 da 1484, hag eskob Kemper eus 1484 betek e varv e 1493. Kadoriad kentañ Kambr ar C'hontoù Breizh e oa bet eus 1486 da 1492.
# 1491

Diwar-benn bloavezh 1491 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* Dimeziñ a ra Anna Vreizh gant Charlez VIII a Vro-C’hall

#### Frañs

* 6 a viz Kerzu: kevrat-dimeziñ sinet, e Langeais, etre Charlez VIII, roue Bro-C'hall, hag Anna, dugez Breizh.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1491

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1491
# 1495

Diwar-benn bloavezh 1495 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Italia - Rouantelezh Naplez

- Kentañ brezel Italia
* 23 a viz Genver : Rouantelezh Naplez : dilezet ar galloud gant Alfonso II Naplez, ha setu Ferdinando II, lesanvet Ferrandino (1467-1496), anvet da roue Naplez.
* 28 a viz Genver : an arme c'hall o kuitaat Roma da vont da aloubiñ Rouantelezh Naplez..
* 22 a viz C'hwevrer: Erru ar roue Charlez VIII a Vro-C'hall e Naplez , gant skoazelloù Lodovico Sforza, Firenze ha Savonarola. evit adpiaouiñ gwirioù e familh war Rouantelezh Naplez.
* 31 a viz Meurzh : Savet eo Kevread Venezia a-enep ar C'hallaoued, hag enni emañ Republik Venezia, Dugelezh Milano, Masimilian Iañ ar Impalaeriezh Santel, Fernando II Aragon hag ar pab. Elle tente de bloquer les troupes françaises dans le royaume de Naples.
* 10 a viz Mezheven : Kemeret kêr Novara gant Lodovico Sforza.
* 28 a viz Mezheven : Trec'h eo ar Gall d'Aubigny war Gonzalvo de Cordoba e kentañ emgann Seminara (1495).
* 6 a viz Gouhere: Emgann Fornovo, ma voe trec'h ar roue gall Charlez VIII war un armead italian.
* 20 a viz Gouhere-22 a viz Gwengolo : seziz Novara, marv 6000 den e-touez tud kêr.
* 9 a viz Here : peoc'h Verceil entre Charlez VIII ha Ludovico Sforza.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1495

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1495
* ↑ Patrom:Ouvrage
* ↑ Patrom:Ouvrage
* ↑ Patrom:Ouvrage
* ↑ Patrom:Ouvrage
* 1 2
* ↑ Patrom:Ouvrage
# 1492

Diwar-benn bloavezh 1492 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù

* Dizoleiñ a ra Kristol Goulm Amerika evit kont rouaned Spagn

### Europa
#### Frañs

* 8 a viz C'hwevrer: kurunennet eo Anna Vreizh evel rouanez Bro-C'hall e penniliz Sant-Denez.

#### Spagn

* 2 a viz Genver: echu gant rouantelezh ar Vuzulmaned e Granada, dibenn ar Reconquista gant ar Spagnoled.
* 31 a viz Meurzh: ar Roueed katolik Fernant hag Izabel a sin un dekred evit skarzhañ an holl Yuzevien eus ar vro nemet e teufent da vezañ Katoliked.

### Amerikaoù
#### Kuba

* 27 a viz Here: douarañ a ra Kristol Goulm en enezenn.

#### Suamerika
### Oseania
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1492

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1492
# 1496

Diwar-benn bloavezh 1496 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1496

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1496
# 1935

Diwar-benn bloavezh 1935 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Alamagn

* 13 a viz Genver: poblvouezhiadeg e Saarland.
* 16 a viz Meurzh: adsavet ar c'hoñje.
* 15 a viz Gwenholon: Lezennoù Nuremberg bet votet gant ar Reichstag.

#### Breizh

* 27 Gwengolo : Votin a ra kuzul-kêr Noal-Pondi a-du gant kelenn ar brezhoneg er skolioù.

#### Frañs
### Afrika

* 3 Here : aloubet eo Etiopia gant lu Mussolini.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sinema

* 28 a viz Gwengolo : marv William Kennedy Laurie Dickson, filmaozer breizhveurat e Twickenham (ganet 3 a viz Eost 1860 e Minic'hi-Poudour).

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1935

## Marvioù

* Meurzh : Yann Sohier, skolaer hag emsaver, krouer Ar Falz (°1901).
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1935
# 1937

Diwar-benn bloavezh 1937 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* Da heul labour al luskad Ar Brezoneg er Skol e tisklêr an Aotroù Desgranges, beleg katolik ha kannad ar Mor-Bihan, dirak Kambr ar Gannaded Le mouvement en faveur de l'enseignement du breton prend ainsi peu à peu l'allure d'un véritable plébiscite ha c’hoazh On peut dire qu'à l'heure actuelle dans son immense majorité la Basse-Bretagne est gagnée au principe de l'enseignement du breton.
Sellet ivez ouzh Disklêriadurioù pennadurezhioù

#### Frañs

* 12 a viz Du: lid-kinnig Aerborzh Pariz-Le Bourget.

#### Iwerzhon

* 29 a viz Kerzu: bonreizh nevez.

### Azia
#### Reter-pellañ

* 13 a viz Kerzu: al lu japanat e-barzh Nánjīng (Sina).

### Arzoù ha lizhiri

* 21 a viz Gwenholon: The Hobbit embannet gant J. R. R. Tolkien.

#### Sinema
### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn an teknetiom gant ar maenoniour Carlo Perrier hag ar fizikour Emilio Gino Segrè, Italianed o-daou.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1937

## Marvioù

* Jakez Riou, skrivagner (°1899).
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1937
# 1933 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1932 e Breizh - 1933 e Breizh - 1934 e Breizh

## Sevenadur

* Krouidigezh Breuriez ar Brezoneg er Skoliou (BABES), gant Raymond Delaporte.
* Buhez an Tad Julian Maner, gant Yann-Vari Ugen

## Ganedigezhioù 1933

* Jacques Briard, ragistorour
* Georges Delahaie, kizellour
* Roger Gicquel, kazetenner
* Yvonig Gicquel, prezidant Kendalc'h
* Jean L'Helgouach, ragistorour
* Louis Pape, istorour
* Martial Pézennec, soner, prezidant Bodadeg ar Sonerion
* Éliane Pronost
* Herve Saliou, livour ha kizellour

## Marvioù 1933

* Erwan Berthou, drouiz ha skrivagner brezhonek
* Emmanuel Desgrées du Loû, alvokad ha kazetenner
* René Le Fur, medisin
* Charles Le Morvan, steredoniour
* Gustan Le Sénéchal de Kerdréoret, livour
* Paul Le Troadec, politiker
# 1935 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1934 e Breizh - 1935 e Breizh - 1936 e Breizh

## Darvoudoù

* Digoret eo Pont Treglonou, dreist an Aber Benniged.
* Digoret eo Akwarium Dinarzh.
* Peursavet eo stankell vordredan Pont-Rolland e Morieg.

## Sevenadur

* Chanson d'Armor, film brezhonek kentañ
* An Tornaod, gant Juluen Sklison, embannet e Gwengamp.
* Moueziou an Abardaë-Noz, gant Hollsent ar Garreg, embannet e Montroulez
* Sal ar Family, digoret e Landerne

## Ganedigezhioù 1935

* Alain Barrière, kaner
* Gérard Bouguyon, rugbier
* André Chédeville, istorour
* Denise Delouche, skolveuriadez
* Jef Gedez, skrivagner brezhonek
* Andrea ar Gouilh, kanerez
* Perig Herbert, sonaozour
* Jean-Louis Latour, prezidant Kendalc'h
* Donatien Laurent, etnologour
* François Le Bihan, marc'hhouarner
* Georges Lombard, maer Brest, politiker

## Marvioù 1935

* Arzhur Mari ar Bayon, beleg ha yezhadurour brezhonek
* Job ar Bayon, beleg ha skrivagner brezhonek
* Yann Vari Joanno, beleg ha skrivagner brezhonek
* Charlez Kotonneg, medisin, adsaver ar gouren breizhek
* Yann Sohier, skloaer, saver Ar Falz
# 1934 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1933 e Breizh - 1934 e Breizh - 1935 e Breizh

## Darvoudoù

* Eost : emsavadeg e kamp-kastiz ar vugale er Gerveur. 55 a vugale a dec'h kuit.

## Ganedigezhioù 1934

* Hervé Abalain
* François Bellec, besamiral ha skrivagner gallek
* Yves Coppens
* Tereza Desbordes
* Garmenig Ihuellou
* Dodik Jegou
* Ivona Konan
* Monique Papon
* Jean Rohou

## Marvioù 1934

* Loeiz-Vari Biler
* Jérome Buleon
* Lucien Fruchaud
* Joseph Loth
* Maurice Noguès
# 1937 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1936 e Breizh - 1937 e Breizh - 1938 e Breizh

## Sevenadur

* Embannet ez eus e Pariz ur gartenn-voger eus Breizh evit ar skolioù, savet e brezhoneg penn-da-benn gant Raymond Delaporte a oa neuze prezidant Bleun-Brug.

## Ganedigezhioù 1937

* Alan E. ar Berr
* Herri ar Borgn
* Alain Chénard
* Jean-Yves Copy
* Job an Irien
* Angèle Jacq
* Tugdual Kalvez
* Yves Lainé
* Louis Le Pensec
* Yann Mikael
* Yann-Ber Piriou
* Lucien Pouëdras

## Marvioù 1937

* Arthur Bernède
* Aogustin Gwilhevig
* Yann-Frañsez ar C'haer
* Fañch al Lae
* Henri Quilgars
* Jakez Riou
# 1936 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1935 e Breizh - 1936 e Breizh - 1937 e Breizh

## Darvoudoù

* Kinnig-lezenn gant ar c'hannad Pierre Trémintin, evit kelenn brezhoneg er skolioù.

## Ganedigezhioù 1936

* Alexis Gourvenneg, labourer-douar ha penn embregerezh
* Guy Ignolin, marc'hhouarner
* Pierre-Yves Le Rhun, douaroniour
* Jean-Claude Miossec, skrivagner brezhonek
* Lucien Rault, atletour
* Jean-Pierre Vincent, ezel eus Kendalc'h

## Marvioù 1936

* Fulgence Bienvenüe, ijinour
* Loeiz ar Floc'h, skrivagner brezhonek
* Yann ar Floc'h, skrivagner brezhonek
* Jean Jadé, kannad eus Penn-ar-Bed
* Jacques de Thézac, saver Goudorioù ar Vartoloded
# 1936

Diwar-benn bloavezh 1936 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 1añ a viz Du: savet Ahel Roma-Berlin.

#### Alamagn

* 29 a viz Meurzh: 99% eus ar voterion a-du gant an adarmañ e Bro ar Roen. E 1933 e oa bet berzet an holl strolladoù politikel.

#### Breizh

* 28 a viz Kerzu: dalc'het eo Bodadeg Veur Emglew ar Vrezhonegerien e leti Terminus an Oriant, diwar atiz Zavier Langleiz.

#### Frañs

* Mezheven: Talbenn ar bobl

#### Kembre

* 8 a viz Gwenholon: lakaet an tan en ur c'hamp soudarded saoz e Penyberth e hanternoz Kembre, gant tri broadelour Saunders Lewis, Lewis Valentine ha D. J. Williams.

#### Spagn

* 16 a viz C'hwevrer: trec'h Talbenn ar Bobl er votadeg.
* 18 a viz Gouere: penn-kentañ brezel sivil Spagn.

#### Unaniezh Soviedel

* Eost: penn-kentañ barnadegoù-meur Moskov.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

* 3 a viz Du: dilennet eo Franklin Delano Roosevelt da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika evit an eil gwech.

#### Suamerika
### Sport

* 2 a viz C'hwevrer: krouidigezh Kevre volley-ball Bro-C'hall gant Félix Castellan.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1936

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1936
# 1938

Diwar-benn bloavezh 1938 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 20 a viz C'hwevrer : anavezet eo ar romañcheg da bevare yezh vroadel Suis.
* 13 a viz Meurzh: Anschluss Aostria gant an Trede Reich
* 28-30 a viz Gwenholon: kendiviz München (Alamagn).

#### Alamagn

* 9 a viz Du: Nozvezh ar strink a-enep Yuzevien an Trede Reich en Alamagn.

#### Frañs

* 1añ a viz Genver: krog eo Kevredad broadel hent-houarn Frañs da gorvoiñ linennoù ar c'hompagnunezhioù hent-houarn kozh.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

* Divizet gant Franklin Roosevelt lakaat ur gopr izelañ da dalvezout.

#### Suamerika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1938

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1938
# 1934

Diwar-benn bloavezh 1934 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 26 a viz Genver : sinadur an Emglev alaman-ha-polonat
* 26 a viz Ebrel : torridigezh untuek an Emglev alaman-ha-polonat gant Alamagn

#### Breizh

* Al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) kaset en-dro gant Yann Fouéré ha Remon ar Porzh a lañs ur c’houlzad war-du kuzulioù-kêr ar vro evit ma vo goulennet ganto kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
* Kerzu : Yann Sohier a lañs ur sinadeg war-du ar bobl evit ma vo kelennet ar brezhoneg en holl skolioù Breizh-Izel.
* Produiñ a ra an Ouest Éclair Chanson d'Armor, ar film komzet kentañ e brezhoneg (istitlet e galleg) gant Jean Epstein.

#### Frañs

* 6 a viz C'hwevrer: da-heul an afer Staviksy, manifestadeg ha trubuilhoù aozet gant an tu-dehou pellañ dirak ar Vodadeg Vroadel e Pariz : 20 den lazhet.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1934

## Marvioù

* 25 Gouere : Nestor Makhno, dispac'hour ukrainat.
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1934
# Amzer (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
An amzer a c'hall bezañ:
* an endro dizidermen ma hañval an darvoudoù c'hoarvezout an eil war-lerc'h egile, gwelet amzer.
* an amzer a ra, heol pe glav..., gwelet amzer.

## Amzer a dremen

* koulz-amzer
* marevezhioù eus Istor an Denelezh:
** an Henamzer
** ar Grennamzer
* Marevezhioù eus Istor ar bed:
** "amzervezh" pe hoalad

## Embann

* An Amzer, ur pemdezieg brezhoneg a zo bet ur pennad e Roazhon er bloavezhioù 1980
* Embannadurioù an Amzer, anv brezhonek an Éditions du Temps, e Naoned

## Fiziologiezh

* amzerioù
# Amzer (meteorologiezh)

An amzer, pa n'eo ket an amzer a dremen (an eurvezhioù, ar mizioù, ar bloavezhioù, ar c'hantvedoù...), eo ar pezh a c'hoarvez en oabl, e gwiskadoù izelañ an aergelc'h. Lavaret e vez an "amzer a ra". An avel, an arnev (luc'hed...), ar c'horventennoù, an erc'h, ar glav, ar c'hazarc'h, al latar, hag ur bern traoù all c'hoazh a zo lodek en amzer. An energiezh a zeu dimp eus an Heol he deus ur perzh bras en amzer an Douar. N'eo ket unvan an amzer war an Douar. Kalz eo hervez an hin hag ar c'houlz-amzer. Kalz a levezon en deus an amzer a ren war buhez an dud hag ar boudoù bev. Alies e vez kaoz eus "amzer vrav" hag "amzer fall" hep na rofe ar memes talvoudegezh an holl war ar pezh ez eo pep hini anezho. Met traoù evel ar sec'hor hag ar glav-beuz a vez lakaet da vezañ gwall draoù.
Klask a ra an dud studiañ ar pezh a c'hallo an amzer bezañ en devezhioù war-lerc'h: meteorologiezh eo ar skiant-se. Studiet e vez da skouer an avel, e dizh, e duadur, hag ivez an temperadur (ar wrez), al leizhien en aer... Ar skiant a bled gant an hinoù eo an hinouriezh.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Amzer-hiziv

Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-hiziv pe amzer hodiek (e saozneg: hodiernal tense, diwar al latin: hodie, "hiziv") evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober a c'hoarvez pe a vez kaset da benn en deiz-a-hiziv en un doare rik pe c'hoazh e-kerzh un deiz dave all en un doare keñveriek.
Bez' e c'hell an amzer-hiziv bezañ en amzer-dremenet evit komz eus darvoudoù c'hoarvezet hiziv dija pe c'hoazh en amzer-da-zont evit komz eus darvoudoù a c'hoarvezo c'hoazh pelloc'h hiziv.
Implijet e vez amzerioù-rakhiziv (saoz. post-hodiernal) evit komz eus darvoudoù a c'hoarvezo goude hiziv keit ha ma implijer amzerioù-goudehiziv (saoz. post-hodiernal) evit komz eus darvoudoù a c'hoarvezo goude hiziv.
Implijet e vez amzerioù evel-hen er yezhoù bantouek hag e yezhoù all kozmet en Afrika, da skouer e louoeg, merket gant rakger "n-".
nyóro nyóo, ny- ‘yesterday’s past’ (hesternal) nyóca nyóc(a), nyóc- ‘the day before yesterday’ yandέ yand(έ), yand- ‘a few days ago’

## Notennoù

* ↑ Heine, Bernd & Nurse, Derek (2008) A linguistic geography of Africa, Cambridge University Press

## Gwelit ivez

* Amzer-dec'h
* Amzer-warc'hoazh
# Amzer-warc'hoazh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-warc'hoazh pe amzer grastinek (e saozneg: crastinal tense, diwar al latin: crāstinum, "warc'hoazh") evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober a c'hoarvez pe a vez kaset da benn warc'hoazh en un doare rik pe c'hoazh en deiz war-lerc'h un deiz dave all en un doare keñveriek.
Bez' e c'hell an amzer-hiziv bezañ en amzer-dremenet evit komz eus darvoudoù c'hoarvezet hiziv dija pe c'hoazh en amzer-da-zont evit komz eus darvoudoù a c'hoarvezo c'hoazh pelloc'h hiziv.
Implijet e vez an amzer-warc'hoazh gant an awabakaleg komzet en Aostralia.

## Notennoù:

* ↑ Language Log

## Gwelit ivez:

* Amzer-dec'h
* Amzer-hiziv
# Amzer aoristek

Er yezhoniezh e vez implijet an termen aoristek pe dispis (e saozneg: aorist, diwar an henc'hresianeg: ἀόριστος, aóristos, "hep dremmwel, divevenn") evit komz un arvez yezhadurel, pe resisoc'h un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober (a ra dave dezhañ ar verb) kaset da benn en un doare distag diouzh un amzer resis, da lâret nag en amzer-dremenet, nag en amzer-vremañ, nag en amzer-da-zont, da lâret eo o verkañ an ober drezañ e-unan hepmuiken.
Implijet e veze hag e vez c'hoazh e yezhoù indezeuropek 'zo, en o zouez ar sañskriteg, ar bulgareg, an hentchekeg, hag ar henc'hresianeg hag ar gresianeg a-vremañ.
    ὁ χρόνος πάντα διαφθείρει
    "An amzer a zistruj pep tra"

## Notennoù:

* ↑ Frank Beetham (2007). Learning Greek with Plato. Bristol Phoenix Press. 362 p.

## Mammennoù:

* Er pennad-mañ ez eus testennoù tennet eus 11vet embannadur an Encyclopædia Britannica, ur vammenn a zo en domani foran.

## Liammoù diavaez:

* Greek tenses
# Amzer-vremañ war ober

An amzer-vremañ war ober, pe amzer-vremañ padus, zo un anv roet d'un amzer-verb hag a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all, evel e katalaneg, galleg, portugaleg, saozneg, spagnoleg.
Arvez pad an amzer-vremañ eo an amzer-vremañ war ober.

## E brezhoneg

Savet eo diwar stumm-lec'hiañ ar verb "bezañ" ("emañ"...) hag ar gerondiv, anezhañ ar rannig-verb "o" lakaet dirak an anv-verb.
    "O lenn emaon"

## E saozneg

Savet eo diwar ar verb "be" ("bezañ"...) hag ar gerondiv, anezhañ an anv-verb gant al lostger -ing.
    "I am reading"
# Amzer Doare Lec'h

Er yezhoniezh e vez implijet an termen Amzer Doare Lec'h evit renkañ yezhoù ar bed hervez an doare ma vez uzhiet peurliesañ gante ar rannfrazennoù adstagennek.
Implijet e vez alies an urzh-mañ gant yezhoù SOV, en o zouez ar japaneg.

## Yezh skouer: an alamaneg

Implijet e vez ivez gant an alamaneg, gantañ da diazez an urzh SVO met implijet gantañ ivez an un urzh V2 e degouezhioù yezhadurel resis, dreist-holl en islavarennoù pennañ:
| Ich fahre. | heute. | mit dem Auto. | nach München. |
| Mont a ran. | hiziv. | gant ar c'harr-tanñ. | da vMünchen. |
| Mont a ran hiziv da vMünchen gant ar c'harr-tan ||||
* Adstagenn amzeriañ: heute ("hiziv") er c'hentañ lec'h;
* Adstagenn doareañ: mit dem Auto ("gant ar c'harr-tan") en eil lec'h;
* Adstagenn lec'hiañ: nach München ("da vMunich") en trede lec'h

## Gwelit ivez:

* Lec'h Doare Amzer
# Amzeriatadur dre radiokarbon

Amzeriatadur dre radiokarbon (pe dre garbon 14), pe '14'ar marv 'bloaziadur dre radiokarbonmui, zo un amzeriatadur radiometrek diazezet war muzul oberiegezh radiologel ar c'harbon 14 ($^{14}$C) a gaver en danvez organek a glasker anavezout e oad peurvoudel, da lavaret eo an amzer aet hebiou abaoe e varv. Kavet er bloavezioù 1940 e chom an hentenn pennañ evit anevezout ar prantad, ha p'eo amresis ar muzul koulskoude, m'eo bet fardet pe dilezet traezenn pe traezenn a endalc'h ur gedelfenn organek.

## Hentenn

Diouzh gavadenn graet gant William Libby, enklaskour e Skol-Veur Chicago, eo bet savet an hentenn, implijet en holl broioù, a zo diazezet war perzhioù izotop 14 ar c'harbon a vez krouet gant etreober ar skinoù kosmek hag an azot (pe nitrogen) e aergelc'h ar Voul-Douar. Ar C 14 a ya da gediañ gant dioksidenn garbon a gaver en aergelc'h ivez ken e vez krouet ur seurt dioksidenn garbon all, met skinoberius. Pa vez enkorfet gant ar plant (dre ar luc'hgevaoz) pe al loened (dre ar boued) e c'heller jediñ pedavare ne voe ket posubl ar boud bet bev eztennañ ar c'harbon. Adalek eur ar marv e ya boniad ar c'harbon C 14 skinoberius war zigreskiñ hag eo posubl jediñ dre ar radiometriezh pegement a C 14 azo aet da get.
En henoniezh hag e paleoantropologiezh e servij kalzik an teknik-mañ, bet peuraozet gant ar fizikour-kimiour stadunanat Willard Libby (1908-1980) e dibenn ar bloavezhioù '40.
# Aligator Amerika

Aligator Amerika :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Crocodilia |
| Kerentiad : | Alligatoridae |
| Genad : | Alligator |
| Anv skiantel ||
| Alligator mississippiensis Daudin, 1801 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Aligator Amerika (Alligator mississippiensis) a zo ur stlejvil hag a vev e geunioù dour dous, lennoù ha stêrioù gevred Stadoù-Unanet Amerika.

## Doareoù pennañ

Etre 2.5 ha 5.5 m eo o hirder, gris-gell pe du o liv ha ront o beg ledan.

## Boued

Ar re vihan en em vag diwar divellkeineged, gleskered ha pesked pa'c'h a ar re vras da chaseal evned-dour ha bronneged.

## Emzalc'h

Dre m'emañ lec'hiet uhel o daoulagad hag o divfronell war o fenn eo al lodennoù nemeto a zeu war-wel p'emañ ar peurrest eus o c'horf en dour. Evel-se e c'hellont chom koulz lâret diwelus o c'hedal o freizh.

## Liammoù diavaez

Aligator Amerika war ADW (e saozneg)
# Aligator Sina

Aligator Sina :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Crocodilia |
| Kerentiad : | Alligatoridae |
| Genad : | Alligator |
| Anv skiantel ||
| Alligator sinensis Fauvel, 1879 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Aligator Sina (Alligator sinensis) a zo ur stlejvil hag a vev e reter Sina.
# Aliminusa

Aliminusa zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.