OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bard

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Bard zo un anv henvrezhonek, gallek ha saoznek.

## Anv-kadarn

Boutin eo d'ar yezhoù predenek gwrizienn ar ger henvrezhonek bard : Riuallonus, filius an Bard a gaver e Diellevr Kemperle, adeget war-dro 1130.
Sellout ivez ouzh ar ger brezhonek barzh (barz er C'hatholicon e 1499), kevatal d'ar ger kembraek bardd hag a zo bet treuzskrivet bard e saozneg.

## Oberennoù

* The Bard, anv saoznek meur a oberenn
** The Bard (Gray), barzhoneg gant Thomas Gray
** The Bard (1774) gant Thomas Jones
** The Bard gant John Martin

## Lec'hioù
### Bro-C'hall

* Bard, Loire
* Bard-le-Régulier (Côte-d'Or)
* Bard-lès-Époisses (Côte-d'Or)
* Jeux-lès-Bard (Côte-d'Or)
* Bard-lès-Pesmes, (Haute-Saône)

### Italia

* Bard, kumun e Traoñienn Aosta.

## Pennadoù kar

* Bart
* Barde
* Barzh
* Bərdə

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Léon Maître & Paul de Berthou, Cartulaire de l'abbaye Sainte-Croix de Quimperlé, eil embannadur adwelet ha reizhet, Roazhon, Kevrenn al Lizhiri, 1904, p. 164.
# Bard (Italia)

'Bard’ zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
# Barcelos

Barcelos zo ur gêr ar rannvro an Norzh en Portugal.

## Kêrioù gevellet

* Vierzon Frañs
* Pontevedra Galiza
* São Domingos, Kab Glas
* El Jadida Maroko
* Recife Brazil
* Svichtov Bulgaria

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Barcience

Barcience zo ur gumun eus proviñs Toledo, e Spagn.
# Barcis

Barcis zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia .
# Adagio

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Adagio (diwar an italianeg ad agio "sioul")
* Adagio: war dachenn ar sonerezh
** Adagio Albinoni, ur pezh sonerezh brudet, lakaet war gont Giovanni Albinoni, soner eus an XVIIIvet kantved, pa'z eo bet savet en 1945 gant Remo Giazotto ;
* Adagio: war dachenn ar varrez
* Adagio a zo ur strollad Metal progresivel gall
# Adalbert

Adalbert pe Adalbrecht, zo un anv-badez alamanek kozh, henstumm da Albert.

## Adstummoù

* Adelberta, Alberta, evit ar merc'hed

## Yezhoù all

* Adalberto en italianeg

## Tud
### Anv-badez

* Adalbert Ostrevent, anv meur a zen
* Adalbert von Preußen, anv meur a zen
* Adalbert Saarbrücken, anv meur a zen
* Adalbert (mystic) (VIIIvet kantved)
* Adalbert van Egmond († war-dro 740), manac'h saoz ha sant, abad Echternach e Luksembourg, diskibl da sant Willibrord, avieler e Holland ha Friz
* Adalbert Magdeburg (marvet e 981), abostol ar Slaved, kentañ arc'heskob Magdeburg
* Adalbert Praha (956–997), eskob ha merzher
* Adalbert Stifter (1805-1868), barzh aostrian

### Anv-tiegezh

* Max Adalbert (1874–1933), aktor alaman

## Pennad kar

* Saint-Adalbert
# Adalbert Prusia

Adalbert von Preußen (en alamaneg) pe Adalbert Prusia, zo anv meur a zen:
* Adalbert Prusia (1811-1873), ofiser er morlu prusian, mab d'ar priñs Wilhelm von Preußen (1783-1851)
* Adalbert Prusia (1884-1948), priñs alaman, mab d'an impalaer Wilhelm II Alamagn

## Pennadoù kar

* Adalbert
* Preußen
# Adalbert Prusia (1884-1948)

Adalbert Prusia (1884–1948), pe Adalbert Ferdinand Berengar Viktor von Preußen en alamaneg, a oa ur priñs alaman eus an Tiegezh Hohenzollern.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas da Adelheid von Sachsen-Meiningen (1891-1971), priñsez Saks-Meiningen, ha tri bugel o doe:
* Viktoria Marina (ganet-marv 4 Gwengolo 1915)
* Viktoria Marina (11 Gwengolo 1917 - 22 Genver 1981)
* Wilhelm Victor (15 C'hwevrer 1919 - 7 C'hwevrer 1989)
# Adagio (Albinoni)

Adagio Albinoni, pe Adagio e sol minor evit kerdin hag ograoù, zo ur pezh sonerezh savet gant Remo Giazotto, lavaret gantañ e oa diazezet war un tamm eus ur Sonatenn e sol minor gant Tomaso Giovanni Albinoni a vije bet kavet e dismantroù Levraoueg kêr Dresden, en Alamagn, war-lerc'h bombezadeg ar Saozon ekerzh an eil brezel-bed. An embannadur kentañ anezhañ a voe graet e 1958.
# Adaks

Adaks :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Hippotraginae |
| Genad : | Addax |
| Anv skiantel ||
| Addax nasomaculatus Blainville, 1775 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An adaks (Addax nasomaculatus) a zo un antilopenn hag a vev er Sahara. Ar spesad nemetañ eus ar genad Addax eo.
# Adagia

Adagia zo anv latin ul levr krennlavaroù, ma kaver krennlavaroù latin ha henc'hresianek kenkoulz all.
Meur a levr zo anavezet en anv-se, met hini Erasmus (c. 1469–1536) eo an hini brudetañ.
Liester ar ger latin adagium, "krennlavar", eo adagia.

## Adagia Erasmus

E 1500 e voe embannet Collecteana Adagiorum Erasmus e Pariz, ennañ 820 a grennlavaroù dastumet gant Erasmus e-kerzh e lennadennoù. Meur a adembannadur kresket a voe goude. Hervez Charles Speroni (1964, p. 1) e oa Collecteana Adagiorum « ar brasañ dastumad [...] adagia berniet biskoazh », pa oa 4151 c'hrennlavar en embannadur 1536 e Basel, an hini diwezhañ a-raok e varv.

### Al lavaroù e levr Erasmus

* Festina lente → Σπεῦδε βραδέως.
* Manus manum lavat → Χεῖρ χεῖρα νίπτει, "An eil dorn a walc'h egile".
* Ne sutor ultra crepidam.

## Adagia Hadrianus Junius

E 1556 e voe embannet Adagia an Izelvroad Hadrianus Junius.

## XVII$^{vet}$ kantved

Gant Andreas Schottus (1552–1629) :
* Adagia sive Proverbia Graecorum (Antwerp, 1612)
* Adagia sacra Novi Testamenti (1612)

## Skridoù all

* Đuro Ferić (1739-1820), Adagia illirycae linguae fabulis explicata, barzhonegoù kroatek.

## Levrlennadur

* Kathy Eden. (2001). Friends Hold All Things in Common: Tradition, Intellectual Property and the 'Adages' of Erasmus. New Haven, Conn.: Yale University Press.
* Thomas Greene. (1982). The Light in Troy: Imitation and Discovery in Renaissance Poetry. New Haven, Conn.: Yale University Press.
* G.K. Hunter. (1951). "The Marking of Sententiæ in Elizabethan Printed Plays, Poems, and Romances." The Library 5th series 6. 171-188.
* James McConica. (1991). Past Masters: Erasmus. Oxford University Press.
* Speroni, C. (1964). Wit and wisdom of the Italian Renaissance. Berkeley: University of California Press.

## Pennadoù kar

* Lavaroù latin

## Liammoù diavaez

* Roll al lavaroù en oberenn Erasmus, Universiteit Leiden
* Konkordanz
* UB Basel
* Bibliotheca Augustana
* Adagiorum Chiliades
* The Adagia of Erasmus: versions and sources
* Le Monde Diplomatique
# Adahuesca

Adahuesca zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
# Adak

Adak zo un anv-lec'h en Alaska hag a c'hall bezañ :
* Enez Adak, unan eus an Inizi Aleout
* Adak (Alaska), ur gêr en enez.
# Amazon tal glas

Amazon tal glas :
| Amazona aestiva, luc'hskeudennet e São Paulo (Brazil). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Genad : | Amazona |
| Anv skiantel ||
| Amazona aestiva (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An amazon tal glas a zo ur spesad perokeded, Amazona aestiva an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus aestivus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Boued

Bevañ a ra ha diwar c'hreun, had, hugennoù ha kraoñ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* Amazona aestiva aestiva, e reter Brazil (eus Maranhão ha Pará da Rio Grande do Sul),
* A. a. xanthopteryx, eus Bolivia da vervent Brazil, Paraguay ha hanternoz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez

* (en) Amazona aestiva war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Amazona aestiva war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ AnimalBase.
* ↑ Amazona aestiva war al lec'hienn Avibase.
# Amazona arausiaca

Amazona arausiaca :
| Amazona arausiaca, luc'hskeudennet e Jardín botánico de Dominica (Roseau, Dominika). Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Genad : | Amazona |
| Anv skiantel ||
| Amazona arausiaca (Müller, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Amazona arausiaca a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.
Anvet e voe Psittacus arausiacus (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776).

## Annez

Emañ brosezat ar spesad e koadegi menezioù Dominika.

## Liammoù diavaez

* (en) Amazona arausiaca war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Amazona arausiaca war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ Amazona arausiaca war al lec'hienn Avibase.
# Amazon beg du

Amazon beg du :
| Amazona agilis, luc'hskeudennet e menezioù John Crow (Jamaika). Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Genad : | Amazona |
| Anv skiantel ||
| Amazona agilis (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An amazon beg du a zo ur spesad perokeded, Amazona agilis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus agilis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

Diskouez a ra ar spesad un dimorfegezh revel : ruz eo pluñv 'zo eus divaskell ar pared tra m'eo glas reoù ar parezed.

## Boued

Bevañ a ra diwar frouezh, greun, had ha kraoñ.

## Annez

Brosezat eo ar spesad e Jamaika.

## Liammoù diavaez

* (en) Amazona agilis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Amazona agilis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ AnimalBase.
* ↑ Amazona agilis war al lec'hienn Avibase.
# Amazon kilpenn aour

Amazon kilpenn aour :
| Amazona auropalliata. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Genad : | Amazona |
| Anv skiantel ||
| Amazona auropalliata (Lesson, 1842) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An amazon kilpenn aour a zo ur spesad perokeded, Amazona auropalliata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus auropalliatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1842) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Boued

Bevañ a ra diwar frouezh, greun, had, hugennoù ha kraoñ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Kreizamerika ha Mec'hiko :
* Amazona auropalliata auropalliata, eus kreisteiz Mexico (Oaxaca) da walarn Costa Rica,
* A. a. caribaea, en Islas de la Bahía er-maez da Honduras (Barbareta ha Guanaja),
* A. a. parvipes, eus aodoù biz Honduras da viz Nicaragua.

## Liammoù diavaez

* (en) Amazona auropalliata war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Amazona auropalliata war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Amazona auropalliata war al lec'hienn Avibase.
# Amazona finschi

Amazona finschi :
| Amazona finschi, luc'hskeudennet e Parque Xcaret (Quintana Roo, Mec'hiko). En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Genad : | Amazona |
| Anv skiantel ||
| Amazona finschi (P.L.Sclater, 1864) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Amazona finschi a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.
Anvet e voe Chrysotis finschi (kentanv) da gentañ-penn (e 1864) gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) : dougen a ra anv an ergerzhour ha naturour alaman Otto Finsch (1839-1917).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e kornôg Mec'hiko (eus kreisteiz Sonora, Chihuahua ha Durango da Oaxaca).

## Liammoù diavaez

* (en) Amazona finschi war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Amazona finschi war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Amazona finschi war al lec'hienn Avibase.
# Amazon Dufresne

Amazon Dufresne :
| Amazona dufresniana. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Genad : | Amazona |
| Anv skiantel ||
| Amazona dufresniana (Shaw, 1812) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An amazon Dufresne a zo ur spesad perokeded, Amazona dufresniana an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus dufresnianus (kentanv) da gentañ-penn (e 1812) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813) : dougen a ra anv an evnoniour gall Louis Dufresne (1752-1832).

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad resis eus biz Suamerika : e reter Venezuela hag er Gwianaoù.

## Liammoù diavaez

* (en) Amazona dufresniana war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Amazona dufresniana war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Amazona dufresniana.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Amazon Game Studios

Amazon Games (ent ofisiel Amazon Game Studios betek 2020) zo ur studio seveniñ c'hoarioù video stadunanat. Ur skourr eo d'an embregerezh gwerzhañ enlinenn Amazon gant ar pal mont etrezek bed ar c'hoarioù video.

## C'hoarioù

| Bloavezh | Titl | Sevener(ien) | Savenn(où) |
| 2010 | Airport Mania: First Flight | Reflexive Entertainment South Wind Games | Amazon Appstore |
| 2011 | Airport Mania 2: Wild Trips | Reflexive Entertainment South Wind Games | Amazon Appstore |
| 2012 | Air Patriots | Reflexive Entertainment | Amazon Appstore |
| 2012 | Simplz: Zoo | Reflexive Entertainment | Amazon Appstore |
| 2012 | Lucky's Escape | Reflexive Entertainment | Amazon Appstore |
| 2012 | Living Classics | Amazon Game Studios | Facebook |
| 2014 | To-Fu Fury | Amazon Game Studios | Amazon Appstore, iOS App Store |
| 2014 | Tales From Deep Space | Amazon Game Studios | Amazon Appstore |
| 2014 | Sev Zero | Amazon Game Studios | Amazon Appstore, Google Play, iOS App Store |
| 2015 | Lost Within | Amazon Game Studios | Amazon Appstore, iOS App Store |
| 2015 | Til Morning's Light | Amazon Game Studios WayForward | Amazon Appstore |
| 2018 | Dragon's Lair | Amazon Game Studios Seattle | Twitch Extension |
| 2019 | The Grand Tour Game | Amazon Game Studios Seattle | PlayStation 4, Xbox One |
| 2021 | New World | Amazon Game Studios Orange County Cloud 9 Games | |
| Nullet | Nova | Amazon Game Studios | |
| Nullet | Intensity | Amazon Game Studios | |
| Nullet | Breakaway | Amazon Game Studios Orange County Cloud 9 Games | |
| Nullet | Crucible | Cloud 9 Games | Windows |
| Nullet | Lord of the Rings MMO | Cloud 9 Games | |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Amazon launches its first mobile game, 'Air Patriots,' for iOS and Android, The Verse, 1añ a viz Du 2012
* ↑ Amazon Takes On Zynga, Releases First Social Game Living Classics, TechCrunch, 6 a viz Eost 2012
* ↑ Amazon Game Studios' First Fire Phone Games, To-Fu Fury And Saber's Edge, Demonstrate Bad Cases Of Kinect Syndrome, Android Police, July 21, 2014
* ↑ Amazon Game Studios' 'Tales From Deep Space' Blasts Off Towards A Fire Device Near You, Android Police, November 19, 2014
* 1 2 Amazon Games Studios Launches Its First Gaming App On iTunes, TechCrunch, September 4, 2014
* 1 2 Amazon Game Studios launches new survival-horror game Lost Within on Fire and iOS devices, VentureBeat, April 16, 2015
* 1 2 Amazon Game Studios Releases 'Til Morning's Light' An Adventure Game With Puzzles And Monsters Galore, Android Police, May 20, 2015
* ↑ New Extension Experiences Launching at TwitchCon, Twitch, October 26, 2018
* ↑ Amazon Game Studios Announces The Grand Tour Game, Yahoo, August 22, 2018
* ↑ Hands-on with Amazon's MMO New World, where hundreds of players war over a supernatural continent, PC Gamer, August 30, 2018
* ↑ "Amazon Can Make Just About Anything—Except a Good Video Game" (in en), Bloomberg.com (2021-01-29).
* ↑ Amazon reveals 'Breakaway,' a streamer-friendly MOBA built with Twitch integration, Yahoo, October 1, 2016
* ↑ https://www.theverge.com/2021/4/17/22389533/amazon-canceled-lord-of-the-rings-game-tencent
# Amazon bailh

Amazon bailh :
| Ur c'houblad Amazona albifrons, luc'hskeudennet e Guanacaste (Costa Rica). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Genad : | Amazona |
| Anv skiantel ||
| Amazona albifrons (Sparrman, 1788) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An amazon bailh a zo ur spesad perokeded, Amazona albifrons an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus albifrons (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour svedat Anders Sparrman (1748-1820).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Kreizamerika ha Mec'hiko :
* Amazona albifrons albifrons, eus kornôg krin Mec'hiko (Nayarit) da vervent Guatemala,
* A. a. nana, eus gevred Mec'hiko (gevred-pellañ Veracruz) da walarn Costa Rica,
* A. a. saltuensis, e gwalarn krin Mec'hiko (eus kreisteiz Sonora ha kornôg Durango da Sinaloa).

## Liammoù diavaez

* (en) Amazona albifrons war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Amazona albifrons war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ AnimalBase.
* ↑ Amazona albifrons war al lec'hienn Avibase.
# Amazon (evn)

Amazoned :
| Amazona viridigenalis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Anv skiantel ||
| Amazona Lesson, 1830 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An amazoned eo ar perokeded a ya d'ober ar genad Amazona e rummatadur an evned ; krouet e voe e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad ha tregont a ya d'ober ar genad :
* an amazon tal glas (Amazona aestiva)
** A. a. aestiva hag A. a. xanthopteryx,
* an amazon beg du (Amazona agilis),
* an amazon bailh (Amazona albifrons)
** A. a. albifrons, A. a. nana hag A. a. saltuensis,
* Amazona amazonica,
* Amazona arausiaca,
* an amazon kilpenn aour (Amazona auropalliata)
** A. a. auropalliata, A. a. caribaea hag A. a. parvipes,
* Amazona autumnalis
** A. a. autumnalis, A. a. lilacina hag A. a. salvini,
* Amazona barbadensis,
* Amazona brasiliensis,
* Amazona collaria,
* Amazona diadema,
* an amazon Dufresne (Amazona dufresniana),
* Amazona farinosa,
* Amazona festiva
** A. f. bodini hag A. f. festiva,
* Amazona finschi,
* Amazona guatemalae,
* Amazona guildingii,
* Amazona imperialis,
* Amazona kawalli,
* Amazona leucocephala
** A. l. bahamensis, A. l. caymanensis, A. l. hesterna hag A. l. leucocephala,
* Amazona mercenarius
** A. m. canipalliata hag A. m. mercenarius,
* Amazona ochrocephala
** A. o. nattereri, A. o. ochrocephala, A. o. panamensis hag A. o. xantholaema,
* Amazona oratrix
** A. o. belizensis, A. o. hondurensis hag A. o. oratrix,
* Amazona pretrei,
* Amazona rhodocorytha,
* Amazona tresmariae,
* Amazona tucumana,
* Amazona ventralis,
* Amazona versicolor,
* Amazona vinacea,
* Amazona viridigenalis,
* Amazona vittata
** A. v. gracilipes (†) hag A. v. vittata,
* Amazona xantholora.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Psittacidae/Amazona (lennet e-barzh d'ar 17 a viz Mae 2016).
# Amazona festiva

Amazona festiva :
| Amazona festiva bodini, luc'hskeudennet e Zoo Tulsa (Oklahoma, Stadoù-Unanet Amerika. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Psittacidae |
| Genad : | Amazona |
| Anv skiantel ||
| Amazona festiva (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Amazona festiva a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.
Anvet e voe Psittacus festivus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* Amazona festiva bodini, eus reter Kolombia da diazad Orinoko e Venezuela,
* A. f. festiva, eus gevred Kolombia da reter Ecuador, e reter Perou ha kornôg Amazonia Brazil.

## Liammoù diavaez

* (en) Amazona festiva war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Amazona festiva war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ Amazona festiva war al lec'hienn Avibase.
# Atokeg

Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an atokeg (athoc) komzet e Soudan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
* Yezhoù nilotek ar c'hornôg
# Atmosferenn

An atmosferenn, pe aergelc'h, eo ar gwiskad aezhennek a zo gronnet ur blanedenn gantañ hag a vez dalc'het gant ar gravitadur. Er pennad-mañ ne vo anv ken eus atmosferenn an Douar. Diwar-benn aergelc'h planedennoù all, sellet ouzh ar pennad Atmosferenn (planedennoù) Gwareziñ a ra an aergelc'h ar vuhez war an Douar abalamour ma teuz ar skinoù uslimestra, ma tomm gorread ar blanedenn o terc'hel an tommder (efed ti-gwer), ha ma tigresk kemmoù ar gwrezverk etre an deiz hag an noz.
Rannet eo an atmosferenn e gwiskadoù disheñvel, pep hini gant e berzhioù dibar evel ar gwrezverk pe an aozadur kimiek. Tolzennad pe mas an aergelc'h zo eus 5x10$^{18}$ kg, hag emañ an tri c'hard anezhi dindan ur vevenn a dremen war-dro 11 km eus gorread ar blanedenn. Dont a ra an aergelc'h da vezañ rouesoc'h-rouesañ a vuzul ma kresk an uhelder, hep bevenn termenet ebet etre an aergelc'h hag an egor diavaez. Da 120 km uhelder an hini e krog efedoù an aergelc'h da vezañ merzet pa zeu un egorlestr betek a Douar. Sellet e vez ivez alies ouzh al linen Kármán, da 100 km uhelder, evel ar vevenn etre an atmosferenn hag an egor diavaez.
Aer eo an anv roet d'an aergelc'h implijet da analañ ha gant a luc'hkevanaoz pe fotosintezen. En aer sec'h ez eus well-wazh (dre volume) 78.09% nitrogen, 20.95% oksigen, 0.93% argon, 0.039% Dioksid karbon, ha kementadoù bihan gazoù all. Ur c'hementad bihan ha kemmus a aezhenn dour a vez ivez en atmosferenn, war-dro 1% eus an hollad. Daoust da aozadur an aer ha da wask an aergelc'h da cheñch hervez ar gwiskadoù, ne gaver aer azas evit ma chomfe bev ar plant hag al loened douar nemet e troposferenn an Douar hag en aergelc'hioù kevanaozet.
* Ar gouloù glas a vez skignet muioc'h evit hirderioù-gwagennoù all en argelc'h, ar pezh a ro ur rodenn c'hlas d'an Douar pa vez gwelet diouzh an egor.
* Gwel a-skizh eus aergelc'h an Douar. Al livioù a ziskouez well-wazh gwiskadoù an aergelc'h.

## Gwiskadoù an aergelc'h

Ouzh ober an aergelc'h emañ :
* an droposferenn (0 - 10-16 km) (16 km er c'heheder, hag 8-10 km er poloù)
* ar stratosferenn (10 - 50 km) (etre ar stratosfer hag ar mezosfer emañ ar gwiskad ozon)
* ar mezosferenn (50 - 80 km),
* an dermosferenn (80-500 km),
* an eksosferenn (+ 500 km).
# Atoll Lihou

Lihou zo un atoll er Mor Kouralek, er biz da Aostralia.