OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Duns

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Duns zo un anv-lec'h hag un anv-tud saoznek.
* Duns (Scottish Borders),ur gêr e Berwickshire, e Bro-Skos.
** Emgann Duns, e 1372.
* Düns, kumun e Vorarlberg, en Aostria

## Tud

* Duns Scotus (war-dro 1266-1308), prederour skosat
* Len Duns (1916–1989), melldroader saoz
* Jeremy Duns (ganet e 1973), skrivagner

## Pennadoù kar

* Duns Creek, New South Wales, Aostralia
* Duns Tew, Oxfordshire, Bro-Saoz
* Dun
# Dupuy

Dupuy zo un anv-tiegezh okitanek gallekaet.
# Dunod (sant)

Dunod a oa ur manac'h brezhon, abad e Bangor-is-y-Coed, ha sant e penn-kentañ ar VII$^{vet}$ kantved.
Ar C'hembread nemetañ eo a zo meneget e anv en Historia ecclesiastica gentis Anglorum, levr Bede, evel perzhiad e bodadeg eskibien Kembre gant sant Eosten a Ganterbury en 'Augustine's Oak' (marteze Aust e Gloucestershire) war-dro 603.
Alies eo bet heñvelekaet ouzh Dunod Fawr, mab Pabo Post Prydain, ur roue brezhon eus an Hen Ogledd, tad da sant Deiniol, kentañ eskob Bangor. Diouzh gwelout an deiziadoù avat ne c'hall ket bezañ.

## Liammoù diavaez

* Early British Kingdoms: St. Dunaut Bwr, King of the Northern Pennines.
# Dunoting

Dunoting a oa ur rouantelezh vrezhon er vro a zo bremañ Dent ha Craven. Krouet e voe war-dro 525 pa rannas Pabo Post Prydain e rouantelezhioù etre e vibien. D'e vab Dynod Bwr (pe Dynod Fawr) e roas ur rouantelezh vihan a voe anvet diwar e anv.

## Roue

Dynod Bwr e voe he roue nemetañ eta. Brezel a voe etrezañ ha roue ar vro amezek, rouantelezh angl-ha-saoz Bernikia. Faezhet ha lazhet e voe Dynod Bwr e 595. Da get ez eas e rouantelezh war e lerc’h, staget an douaroù anezhi ouzh Bernikia ha Rheged.
# Duolingo

duolingo.com :
| Lugan | Duolingo a sav ur bed kelenn digoust hag hep kaelioù yezh. |
| Seurt lec'hienn | Deskiñ yezhoù |
| Yezh(où) | Saozneg Spagnoleg Galleg Italianeg Poloneg Portugaleg Alamaneg Nederlandeg Daneg Svedeg Turkeg Gouezeleg Norvegeg Ukraineg Esperanteg |
| Enskrivadur | Ret |
| Niver a enskrividi | Ouzhpenn 100 milion |
| Krouet gant | Luis von Ahn (PPR) ha kevelerien |
| Lañset | e 2012 |
| kemmañ |
Ul lec'hienn zigoust da zeskiñ ar yezhoù eo Duolingo. Gallout a reer deskiñ ouzhpenn 100 yezh dre 40 yezh dre an urzhiataerezioù, an tablezennoù hag ar pellgomzerioù hezoug (iOS, Android, Windows) gant ouzhpenn 100 milion a implijerien enskrivet er bed. E-touez ar yezhoù bihan e c'heller menegiñ ar gouezeleg hag ar c'hembraeg a c'heller deskiñ dre ar saozneg hag ar c'hatalaneg a c'hellor deskiñ dre ar spagnoleg.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn Duolingo

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (en) 100M users strong, Duolingo raises $45M led by Google at a $470M valuation to grow language-learning platform. Kavet : 23 a viz Gouere 2015.
# Dunod

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Dunod a c'hall bezañ
* Dunod Fawr, ur roue brezhon eus ar VI-vet kantved,
* Sant Dunod, ur sant eus penn kentañ ar VII-vet kantved, abad Bangor-is-y-coed
# Dunstable

Dunstable (distaget [ˈdʌnstəbəl] e saozneg) zo ur gêr hag ur barrez keodedel eus Bro-Saoz, e Bedfordshire. Emañ e reter an torgennoù anvet Chiltern Hills, en hanternoz da Londrez. Meur a vri gleiz a weler e-kichen Dunstable. Ar gêr bennañ eo e kreiz Bedfordshire hag an drede vrasañ er gontelezh, goude Luton ha Bedford.

## Istor

En amzer ar Romaned e oa eno ur c'hreñvlec'h anvet Durocobrivis.
Meneget eo en Itinerarium Antonini :
* Itinerarium Antonini 471$_2$ (Iter II) : Durocobrivis; 476$_9$ (Iter VI) : Durocobrius; 479$_7$ (Iter VIII) : Durocobrivis
Dianav eo talvoudegezh an anv-se. Marteze diwar : *duro- (= kamp, kreñvlec'h) ha *co- / *com- (= asambles) ha *briv- (= pont, pe bag-treizh).
An anv a vremañ zo bet displeget e meur a zoare. Meneg a gaver anezhañ er skridoù abaoe an hensaozneg : Dunestaple 1123 Anglo-Saxon Chronicle (E); Dunestapla 1130 P, -spaple 1154 HHunt. Savet e vefe marteze diwar an elfenn Dunn(a), anv-den, ha stapol (= post, piler), da lavarout eo : maen-bonn ur vro dalc'het gant un den anvet Du(n)a$^,$.

## Notennoù

* ↑ A.L.F RIVET & Colin SMITH : The place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979-1982
* ↑ A.D MILLS : Oxford Dictionary of Brirish Place-Names. Oxford University Press. 1981 - 2003.
* ↑ Eilert EKWALL : The concise Oxford Dictionary of English Place-Names. 4e embannadur. Clarendon Press. 1936-1980.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Duos habet et bene pendentes

Duos habet et bene pendentes! (Div en deus, hag istribilhet mat !) zo ur frazenn latin a vije lavaret a-hervez pa veze kurunennet ar pab, war-lerc'h istor ar babez Janed, a wilioudas a greiz-holl dirak an holl en IXvet kantved, war-dro 855 hervez ar vojenn.
Lakaet e veze ar pab da azezañ war ur gador-doull ha mont a rae un diagon da balvata da welout hag-eñ ne oa ket ur vaouez. Goude graet e labour e youc'he Duos habet et bene pendentes. Ha kor ar gardinaled da eilgeriañ: " Deo gratias " .
N'ouzer ket peseurt kred reiñ d'ar vojenn, na pegement a wirionez zo e-barzh.

## Unan zo trawalc'h

Un astenn zo d'an istor. Bet e vije c'hoarvezet d'un danvez-pab bout rangouilh. Ha d'an diagon youc'hal : "Est unus". Respontet e vije bet : "Sufficit".
Hervez ur vojenn all e lavare an diagon, pe ar c'hardinal dastorner: "Est nullius" (Ne dalv ket). Hag eilgeriet e vije bet: Doue da ziwallo.
Brezelioù ha morlaeron a vije bet kaoz da zigresk an niver naturel.

## Liammoù diavaez

* (fr) Pennad istorel
* (fr) Pennad fent lennegel

## Notennoù

* ↑ Rodrigo Cacho Casal. La poesía burlesca de Quevedo y sus modelos italianos. pp. 158-159
# Dunoding

Dunoding a oa ur rouantelezh vrezhon war-dro Porthmadog ha Harlech e Kembre. Dont a ra hec’h anv eus pevare mab Cunedda, Dynod, a voe he roue kentañ. Un isrouantelezh e Gwynedd e oa ha betek 925 e padas pa varvas he roue diwezhañ, Cuhelm ap Bleidudd, hag eñ hep hêr. Staget e voe ouzh Gwynedd en-dro neuze.

## Listenn rouaned Dunoding

* Dynod ap Cunedag : 445
* Einion ap Dynod : 475
* Dingad ap Einion : 500
* Meurig ap Dingad : 530
* Einion ap Meurig : 560
* Isaag ap Einion : 590
* Podgen Hen ap Isaag : 620
* Poedlew ap Podgen : 650
* Iddon ap Poedlew : 680
* Brochfael ap Idon : 710
* Eigion ap Brochfael : 740
* Iouanwal ap Eigion : 770
* Caradog ap Iouanwal : .800
* Bleidudd ap Caradog : 830
* Cuhelm ap Bleidudd : 860 - 925
# Duns (Scottish Borders)

Duns, Dunse e skoteg, An Dùn pe Na Dùintean e gouezeleg, zo ur gêr er Scottish Borders, e gevred Bro-Skos. Kêr-benn kontelezh Berwickshire e oa.

## Pennad kar

* Dun Law
# Enez Lennox

Enez Lennox zo un enezenn e penn reter kanol Beagle e beg Suamerika, e kumun Cabo de Hornos, e Chile, e Proviñs an Antártica Chilena, en enezeg an Tierra del Fuego. Er gevred da Enez Navarino emañ, ha 170.4 km2 zo dindani.

## Pennad kar

* Picton, Nueva ha Lennox
# Enez Karn

Enez Karn :
| An enez gwelet eus an douar-bras. Gwelet a reer mat ar c'harn warni. ||
| Anv(ioù) all | Karn |
| Anv gallek | Île Carn |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Mor Breizh (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 35′ N, 4° 42′ K |
| Gorread | 0,015 km² |
| Lein uhelañ | 18 m (ar c'harn) |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Leon |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Kumunioù | Gwitalmeze |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Karn, pe Karn, zo un enezennig tost d'an douar-bras e Mor Breizh, e kumun Gwitalmeze. Pa vez tre e c'haller mont betek enni war droad.
Pont traezh pe Pont Karn a reer eus an erv draezh a stag an enezennig ouzh an douar-bras pa vez izelvor.

## Istor

War an enezenn ez eus ur c'harn ragistorel, savet war-dro 4 200 vloaz a-raok J.-K. En amzer-hont e oa izeloc'h live ar mor ha stag e oa an enezenn ouzh an douar-bras. E 1954 e oa bet addizoloet an hini gentañ eus an teir c'hambr zo er c'harn. Savet e voent evit beziañ tud varv moarvat. Hervez ar pezh zo bet kavet enno gant ar furcherien e oa bet implijet ar bezioù-se betek ar bloaz 2 500 a-raok J.-K.

## Mojenn

Kontañ a reer e oa ur c'hastell gwechall war an enezenn. Ar c'hastell-se a oa d'un aotrou, Roue Karn, a oa gantañ divskouarn marc'h. Digenvez e veve-eñ ha gervel a rae tud yaouank eus an douar-bras evit troc’hañ e vlev hag e varv. Met morse hini ebet ne zeue en-dro. Lazhet e vezent holl gantañ, ur wech m'o doa gwelet e zivskouarn. A-benn ar fin e voe lazhet an aotrou gant un troc'her-blev a droc'has dezhañ e c'houzoug gant e aotenn, kentoc'h eget bezañ muntret eñ ivez, evel e ziaraogerien. Ar vojenn-se a reer anezhi, e lec'hioù all e Breizh, mojenn ar Roue Marc'h.

## Levrlennadur

* L'île Carn, dindan renerezh Hervé Jézéquel, Créaphis Editions, 2002, 252 bajenn

## Notennoù

* ↑ Per Pondaven ha Mikael Madeg, Renabl anoiou lehiou arvor Bro-Leon. Goueled Leon : levrenn 2 : Etre an Aberig hag an Aod Vraz Lambaol : Gwitalmeze, Lambaol, Emgleo Breiz
* ↑ "Enez Karn" pe "Karn" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
* ↑ Per Pondaven ha Mikael Madeg, Renabl anoiou lehiou arvor Goueled Leon : levrenn 2. Gwitalmeze, Lambaol
* ↑ L'île Carn, lec'hienn kumun Gwitalmeze (e galleg)
* ↑ Mojenn Enez Karn e lec'hienn kumun Gwitalmeze (e galleg)
# Enez Krenn

An Enez Krenn zo un enezennig, 400 metr a-vaez da Veg an Arvor, e Morlenn Brest, e kumun Plougastell. An Enez Ront a vez lavaret ivez. 24 metr uhelder zo en he lec'h uhelañ. Eus ar strizhig-mor etre Beg an Arvor hag an Enez Krenn e reer "Pont an Enez", hogen n'eus pont ebet eno. Gwechall e talveze an enezenn-se da vengleuz evit tud ar c'hornad. Graet e veze raz gant reier an enezenn ha dont a rae an dud da droc'hañ ar geot a greske war-lein. Evit doare e oa ivez ur savenn douar a glokae difennoù ar c'heñvlec'h a gaver e Beg an Arvor.
600 metr er reter d'an enezenn ez eus daou vloc'had simant savet gant an Alamaned e-doug an Eil Brezel-bed. Prientet e oant bet da zegemer al lestr-hobrejonet Bismarck eus ar C'hriegsmarine en ul lec'h ma oa 16 metr donder. Goueledet e voe al lestr gant ar Royal Navy avat a-raok tizhout morlenn Brest.
War a seblant ne voe ket implijet stank ar bloc'hadoù-se da eoriañ. Dre ma'z eo tost ar ganol etre an Enez Krenn ha Beg an Arvor e vez redoù mare kreñv a-walc'h hag a ziaesa ar maneurioù eno.
Hiziv an deiz ne vez ket implijet ken an daou vloc'had ha deuet zo loened a bep seurt da vevañ eno evel skraviged boutin, abaoe ma oa tennet ar skeulioù a roe tu da bignat warno.

## Notennoù

* ↑ « L'Île Ronde (...) n'a rien de bien curieux, c'est une roche très haute disposée en strates très inclinées montrant des assises noires et blanches, sorte de marbre grossier dont on fit de la chaux avant que chemins de fer et bateaux à vapeur ne fussent créés. Au-dessus est une pelouse où les habitants du voisinage viennent couper de l'herbe, et une ligne de retranchements abandonnés, sorte de redan faisant face au fort de l'Armorique. », Victor-Eugène Ardouin-Dumazet, Voyages en France : Les Îles de l'Atlantique : 2. D'Hoëdic à Ouessant, t. 4, Paris, Berger-Levrault, 1895 lenn enlinenn
# Enez Londonderry

Enez Londonderry zo un enezenn eus su Chile, er rannvro Magallanes, e penn kornôk Kanol Beagle ha kanol Darwin.

## An anv

Dont a ra eus anv Robert Stewart, 1añ Markiz Londonderry (1739-1821), politikour iwerzhonat ha hendad da Robert FitzRoy (1805-1865), kabiten al lestr saoz Beagle, a deuas da weladenniñ ar rannved en XIX$^{vet}$ kantved, gant Charles Darwin, e 1833.

## Inizi amezek

* Enez Gilbert hag Enez Stewart (Chile) er gwalarn
* Enez O'Brien en hanternoz,
* Enez Cook (pe Enez London) hag Enez Thompson er reter.
# Enez Liberty

Enez Liberty (Liberty Island e saozneg) zo un enezenn en aber ar stêr Hudson en New York, e SUA, ur mil metr bennak eus Enez Ellis.
Warni emañ Delwenn ar Frankiz.
# Enez Kergelenn

Enez Kergelenn :
| Anv gallek | Île Kerguelen |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Liger |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 22′ N, 1° 07′ K |
| Gorread | 0,56 km² |
| Geologiezh | Enez-stêr |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Naoned |
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Kumunioù | Ankiniz-Sant-Gerent (Ankiniz) |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Kergelenn (galleg: Île Kerguelen) zo un enezenn e-kreiz al Liger, e reter al Liger-Atlantel hag e kumun Ankiniz, 2,2 km hed dezhi ha 440 m led, 102 devezh-arat (56 hektar) dindani.
N'eus pont ebet da vont di, ur roudour zo avat.

## Daveoù

* ↑ (fr) [PDF] "Île Kerguelen", CORELA (18 a viz Meurzh 2005)
# Enez Kreiz

Enez Kreiz :
| Anv gallek | Île du Milieu |
| Geografiezh ||
| Enezeg | Inizi Bugelez |
| Lec'hiadur | Mor Breizh, (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 50′ 43″ N, 3° 16′ 51″ K |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Dreger |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Kumunioù | Perwenan |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Kreiz zo un enezenn eus Inizi Bugelez, a-vaez da gêriadenn Bugelez, e kumun Perwenan, e Bro-Dreger hag en Aodoù-an-Arvor, e Breizh.
Emañ etre Enez Ilieg hag Enez Gweltaz.
Un enez prevez eo, perc'hennet gant un tiegezh eus Touren. Difennet eo mont di.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ "Enez-Kreiz" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
# Enez Leñvenn

Enez Leñvenn :
| Peniti ||
| Anv gallek | Île des Levrettes |
| Geografiezh ||
| Enezeg | Inizi Bugelez |
| Lec'hiadur | Mor Breizh, (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 51′ 04″ N, 3° 18′ 08″ K |
| Geologiezh | Enez kevandirel |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Dreger |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Kumunioù | Perwenan |
| Poblañs ||
| Poblañs | ? ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Leñvenn zo un enezenn e kumun Perwenan, e Bro-Dreger hag Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Emañ en enezeg Bugelez a-vaez da gêriadenn Bugelez ha d'ar Porzh-Gwenn.
Moaien zo da vont d'an enez war droad d'an dazre dre un erv vili anvet "Graou Enez Leñvenn" adalek Gweltaz.
Savet eo bet daou beniti eno e deroù an XX$^{vet}$ kantved.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ "Enez-Leñvenn" hervez KerOfis (ofis Publik ar Brezhoneg)
# Enez Kalamos

    Evit implijoù all, gwelet Kalamos.
Enez Kalamos (raosklenn e brezhoneg), a oa Karnos (Καρνος) en Henamzer, zo unan eus an Inizi Ionian, bihan ha meneziek. 500 a dud n'eus ken enni e-pad ar bloaz, nemet kreskiñ a ra o niver gant an hañvourion. 225 m eo an dosenn uhelañ enni.
Evit ar velestradurezh eo stag ouzh Lefkada.
N'eus nemet div gêriadenn: Kalamos hag Episkopi. E 1954 e voe dilezet kêriadenn Port Leone war-lerc'h ur c'hren-douar. Nemet implijet e vez an iliz c'hoazh.
Mont di a c'haller adalek porzh Mytikas en douar-bras.

## Poblañs

| Bloavezh | Poblañs | Kemm |
| 1981 | 454 | - |
| 1991 | 465 | +11/+2.42% |
| 2001 | 543 | +78/+16.77% |
| 2011 | 496 | |
# Enez Kodiak

Enez Kodiak (Kodiak Island e saozneg) zo un enezenn eus Alaska. Emañ dirak aod kreisteiz Alaska, rannet diouzh an douar-bras gant strizh-mor Shelikof.
En em astenn a ra war ur gorread a 8 975 km², gant 163 km a hed hag etre 13 ha 96 km a led. Gant se ez eo an enezenn vrasañ en Enezeg Kodiak hag an eil enezenn vrasañ e Stadoù Unanet Amerika. Un enezenn goadek ha meneziek eo gant ar menez uhelañ o sevel betek 1 353 metr. Poblet eo gant 10 000 den pe war-dro. War aod ar reter emañ ar gêr-benn, Kodiak. Mont a ra an darn vrasañ eus an enezenn d'ober ur park natur anvet Kodiak National Wildlife Refuge.
# Harlan Coben

Harlan Coben zo ur skrivagner amerikan ganet en New Jersey d'ar 4 a viz Genver 1962.
E-leizh a romantoù polis en deus skrivet, en o zouez Gone for good (Aet da viken) pe Tell no one (Na lâr da zen ebet) hag un toullad a gont troioù e haroz Myron Bolitar e metoù ar sport.
Ur film zo bet aozet gant Guillaume Canet diwar e romant Tell no one dindan an anv Ne le dis à personne.
# Harlem

    Evit implijoù all, gwelet Harlem (disheñvelout).
Harlem (distagadur:) a zo ur c'harter e ranngêr velestradurel (borough) Manhattan e kêr New York, er Stadoù-Unanet. E-pad pell eo bet ur c'harter kreñv ar re zu ennañ, hag unan eus lec'hioù pouezus emsav ar re zu evit ar gwirioù keodedel.

## An anv

Dont a ra anv Harlem eus hini Haarlem en Izelvroioù.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Harlington Shereni

Harlington Shereni a zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'ar 6 a viz Gouhere 1975 e Harare. Kreizer rastellañ eo e skipailh mell-droad Naoned. 1,86 metrad eo evit 82 kg.
Goude bezañ bet c'hoarier War-raok Gwengamp, e sin d'ar 27 a viz Even 2007 ur gevrat gant an FK Naoned.

## Red-micherel

* 1997-2001 : Patrom:Dynamos FC Zimbabwe
* 2001-2003 : Patrom:SR Delémont Suis
* 2003-2004 : Patrom:FC Istres Frañs
* 2004-2007 : War-raok Gwengamp Frañs
* 2007-... : FK Naoned Frañs

## Roll loreidi

* Gorfennad Kevre afrikan ar gampioned gant an Patrom:Dynamos FC, kollet a-enep an Patrom:ASEC Mimosas e 1998.
* Gwellañ c'hoarier Ligue 2 miz Eost 2007 gant an FK Naoned.

## Daveoù

* ↑ (fr) Harlington Shereni renforce le FC Nantes, fcna.fr, 27/06/2007
# Harlow

Harlow a zo ur gêr e Bro-Saoz.
# Harlu Babilon

Harlu Babilon pe Bac'hadeg Babilon eo ar mare en istor ar Yuzevien ma oa bet tapet un toullad tud eus rouantelezh Yehouda da vezañ bac'het e Babilon goude ma oa bet aloubet ar vro gant Nabukodonosor. Goude emgann Karkemich e 605 a-raok hon mare e voe lakaet seziz war Jeruzalem gant Nabukodonosor a-raok rediañ ar roue Yehoyakim da baeañ truaj bep bloaz. Nac'het e voe gantañ paeañ an truaj goude ur pennad ha taget e voe Jeruzalem adarre betek marv ar roue ha prizoniet e voe ar roue nevez Yehoyac'hin e Babilon. Ar roue da heul, Zedekias, a gendalc'has da labourat a-enep Babilon hag abalamour d'an dra-se e voe distrujet Jeruzalem, he Zempl hag harluet darn eus annezidi Rouantelezh Yehouda e 586 a-raok hon mare.
Pa gouezhas Babilon dindan beli Kirus II, roue ar Bersed, e 539 a-raok hon mare e voe leusket ar Yuzevien da zistreiñ da vro Yehouda ha da sevel un Eil Templ. Ul levezon bras meurbet en deus bet ar mare-se war diorren ar Yuzevegezh, e-keñver an doueoniezh met ivez war skrivañ ar Bibl.
Disemglev zo etre an istorourien diwar-benn pegen niverus e oa an dud harluet ha pegement a oa chomet er vro : tra ma embann an Tanac'h e oa harluet ar bobl a-bezh, pe dost, ez eus bet kavet roudoù a brou e oa chomet da vihanañ ar beizanted er vro hervez an arkeologourien. Er memes doare, distro an harluidi a c'hoarvezas tamm-ha-tamm kentoc'h eget en un taol hepken. Ouzhpenn-se e oa chomet kalzig a harluidi e Babilon ha diwarno e teu Yuzevien Irak.
* 613 Mitzvot • Halac'ha • Kabbala • Midrash • Minhag • Talmud • Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim) • Targoum
* Strolladoù sokial-sevenadurel
* Achkenazed • Djouhouried • Mizrac'hed • Samaritaned • Sefaraded
* Istor ar Yuzevien
* Brezelioù yuzev-roman • Diaspora • Harlu Babilon • Istor ar Yuzevien er Grennamzer • Istor ar Yuzevien en Henamzer • Templ Jeruzalem
* Istor ar Yuzevien dre vro
* Alamagn • Breizh • Broioù muzulman • Frañs • Israel • Polonia • Rusia • Spagn • Stadoù-Unanet
* Kredennoù yuzevek
* Adgroueouriezh yuzev • Esened • Fariseed • Karaegezh • Kristeniezh kentidik • Ortodoksiezh yuzev • Sadukeed • Samaritanegezh • Yuzevegezh an Eil Templ • Yuzevegezh adreizhet • Yuzevegezh frankizour • Yuzevegezh kentidik • Yuzevegezh virour • Zeloted
* Lidoù
* Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev
* Yezhoù yuzev
* Bouc'horeg • Djidieg • Grouzineg • Hebraeg • Ladinoeg • Yideg • Yuzev-tateg
* Strolladoù politikel er yuzevegezh
* Aliyah • Brezel israelat-arab • Bund • C'hasidegezh • Dishualidigezh ar Yuzevien • Haskalah • Hasmoneed • Istor ar sionouriezh • Istor Stad Israel • Kibboutz • Sanhedrin • Sionouriezh • Trevadennoù yuzevek e Palestina
* Heskinerezh ar Yuzevien
* Enepyuzevegezh • Shoah
# Harlan Ellison

Harlan Jay Ellison, ganet d'ar 27 a viz Mae 1934 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Even 2018, a oa ur skrivagner puilh eus ar Stadoù-Unanet. En holl en deus embannet ouzhpenn 1700 istor berr, romantoù, senarioioù, istorioù comics, studiadennoù. Buruteller eo bet ivez war tachennoù lies: lennegezh, filmoù, skinwel, ha mediaoù moullet. E-touez e oberennoù niverus, lod zo bet brudet evel al lodenn eus Star Trek embannet e 1967, The City on the Edge of Forever, gwelet gant lod evel gwellañ rann ar frañchiz Star Trek (skrivet en deus goude-se ul levr a-zivout an darvoud-se gant ar senario orin e-barzh). E oberenn A Boy and His Dog cycle (a voe savet e stumm ur film), hag e istorioù berr I Have No Mouth, and I Must Scream ha Repent, Harlequin!' Said the Ticktockman. Bet e oa ivez embanner hag antropologour evit Dangerous Visions (1967) hag Again, Dangerous Visions (1972). Ellison a voe enoret alies, gant meur a hini (Hugo, Nebula, hag Edgar).

## Justis

Ellison en doa embannet e oa bet diazezet The Terminator, ar film gant James Cameron, war darvoudoù bet embannet en ul lodenn eus ar stirad skinwel Outer Limits anvet Soldier (1964) a oa bet savet he senario gantañ. Hemdale, an embregerezh produiñ, hag an embanner Orion Pictures, a oa bet kaset dirak al lez-varn hag a oa deuet a-benn da gavout un emglev arc'hant war ur sammad chomet dianav hag ouzhpennet e oa bet war listenn an oberourien labour Ellison. Cameron a oa enebet daonet ouzh klemmoù Ellison hag embannet en doa e oant un "nuisance suit".
# Harlem (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Harlem a c'hall bezañ:

## Anvioù-lec'h

* Harlem, ur c'harter e kêr New York, ennañ:
** East Harlem, anvet ivez "Spanish Harlem", pe "El Barrio"
** Harlem Meer, lenn e Central Park
* Harlem River, strizh-mor etre Manhattan hag ar Bronx e New York
* Harlem (Georgia)
* Harlem (Montana)
* Harlem (Kalifornia)
* Harlem (Florida)
* Haarlem, kêr en Izelvroioù

## Sinema

* Harlem Nights, film amerikan savet gant Eddy Murphy (1989)
* A Rage in Harlem, film amerikan savet gant Bill Duke (1991)

## Sport

* Harlem Globetrotters, skipailh basketball hag a ra "basket-arvest" dre ar bed a-bezh

## Tud

* Harlem Désir, politikour gall
# Harlem River

An Harlem River zo ur strizh-mor e kêr New York, 13 km dezhi, etre an Hudson River hag an East River, hag etre karterioù Manhattan hag ar Bronx. Un darn eus an Harlem River eo an "Harlem River Ship Canal". Daoust d'an anv "River" (rinier) n'eo ket ur stêr met ur strizh-mor, gant tre ha lanv. Ar memes tra a c'hoarvez gant an East River, ur strizh-mor ivez.
# Fausto

Fausto zo un anv-badez italianek, ha portugalek, diwar an anv latin Faustus.

## Yezhoù all

* Faustus e latin ha saozneg
* Faustino, stumm-bihanaat italianek; Fausta ha Faustina evit ar merc'hed
* Faustine, e galleg, evit ar merc'hed

## Tud

* Fausto Amodei, kaner italian,
* Fausto Bordalo Dias, kaner portugalat,
* Fausto Coppi(1919-1960), marc'hhouarner italian,
* Fausto Paolo Sozzini (1539–1604), doueoniour italian,
* Fausto Poli (1581–1653), beleg italian.
# Favale di Malvaro

Favale di Malvaro zo ur gumun eus Italia, e Meurgêr Genova, e rannvro Liguria.
# Faustus Cornelius Sulla

Faustus Cornelius Sulla (marvet en 46 kent JK) a oa mab d'an diktatour Sylla ha mab-kaer da Pompeius.
Kestor e voe en 54 kent JK , ha mignon e oa da g-Cicero. Faustus a droas a-du gant e dad-kaer, hag a-enep da Julius Caesar, e-pad an Eil brezel diabarzh ha lazhet e voe un tamm goude emgann Thapsus gant arme Caesar.