OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Haut-Mbomou

Haut-Mbomou zo ur prefeti eus Republik Kreizafrika. Harzoù en deus gant Republik Demokratel Kongo ha Su-Soudan.
Dont a ra e anv eus hini ar stêr Mbomou.
g • ka • ke Prefetioù ar Republik Kreizafrikan :
| Prefetioù ekonomikel | Nana-Grébizi · Sangha-Mbaéré |
| Prefetioù | Bamingui-Bangoran · Basse-Kotto · Haute-Kotto · Haut-Mbomou · Kémo · Lobaye · Mambéré-Kadéï · Mbomou · Nana-Mambéré · Ombella-M'Poko · Ouaka · Ouham · Ouham-Pendé · Vakaga |
# Jean-Henri Fabre

Jean-Henri Fabre, pe Joan Enric Fabre en okitaneg, (Sant Liòns, 21 a viz Kerzu 1823 - Serinhan dau Comtat, 11 a viz Here 1915) a oa un amprevanoniour eus Okitania. Kelenner skiantoù e voe e Carpentras, en Aiacciu hag en Avinhon. War e leve e Serinhan e ouestlas e amzer da studi an amprevaned, hag embann a reas e eñvorennoù dindan an titl Souvenirs entomologiques (1870-89). Sellet a reer outañ evel unan eus diazezerien an amprevanoniezh.
Skrivagner e oa ivez, barzh e galleg hag en okitaneg, ezel eus ar Felibrige, ha garedonet e voe gant an Akademiezh c'hall ha gant meur a briz lennegel. Kenskrivañ a reas gant skiantourien evel Charles Darwin, ha gant skrivagnerien okitanek evel Frederic Mistral pe Josèp Romanilha.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jean-Jacques

Jean-Jacques zo un anv-badez gallek kevrennek savet diwar Jean ha Jacques.

## Paotred brudet
### Angola

* Jean-Jacques Conceição anavezet dindan an anv Jean-Jacques (1964), c'hoarier basketball

### Aod an Olifant

* Jean-Jacques Domoraud (1981), un difenner melldroad

### Belgia

* Jean-Jacques De Gucht (1983), ur politikour flandrezat

### Breizh

* Jean-Jacques Audubon (1785-1851), evniour ha livour
* Jean-Jacques Hénaff (1938), greantour
* Jean-Jacques Monnier (1944), istorour
* Jean-Jacques Urvoas (1959), politikour

### Bro-C'hall

* Jean-Jacques Lefranc, markiz Pompignan, barzh
* Jean-Jacques Olier (1608-1657), beleg
* Jean-Jacques-Régis de Cambacérès (1753-1824), politikour
* Jean-Jacques Kieffer (1857–1925), naturour
* Jean-Jacques Servan-Schreiber (1924-2006), politikour ha kazetenner
* Jean-Jacques Perrey (1929–2016), produour sonerezh elektronek
* Jean-Jacques Susini (1933), politikour, unan eus krouerien OAS
* Jean-Jacques Annaud (1943), filmaozer ha produer
* Jean-Jacques Lafon, kaner-soanozer
* Jean-Jacques Goldman (1951), kaner-sonaozer

### Kanada

* Jean-Jacques Bertrand (1916–1973), kentañ ministr

### Haiti

* Jean-Jacques Dessalines, penn-bras an Dispac'h haitiat
* Jamil Jean-Jacques (1975), ur melldroader
* Jean-Jacques Pierre (1981), ur melldroader

### Suis

* Jean-Jacques Manget (1652–1742), ur mezeg ha skrivagner
* Jean-Jacques Rousseau, ar prederour brudet
* Jean-Jacques Challet-Venel, ezel eus ar C'huzul Kevreadel Suis

## A bep seurt

* 1461 Jean-Jacques, ur gourizad asteroidennoù
# Jean-Jacques Aillagon

Jean-Jacques Aillagon zo ur politikour gall, bet ministr gall ar senevenadur, ha deuet da chom da Vreizh, da Blouganoù. Bet eo e penn mirdi Versailhez (2007-2011). Abaoe 2018 eo kuzulier sevenadurel ar mondian breizhat François Pinault, ha pennrener ar Pinault Collection. Abaoe 2020 eo kuzulier-kêr e Plouganoù hag e Morlaix Communauté.
E 2022 e ra war-dro lakaat anavezout porzhioù-beredoù Leon gant an UNESCO.

## Buhez prevez

* Dimezet eo bet, ha daou vugel dezhañ. E vab Thomas Aillagon zo rener ar bruderezh e Mirdi Quai Branly - Jacques-Chirac abaoe 2017, goude bezañ labouret e Ministrerezh ar sevenadur entre 2009 ha 2017. E verc'h Laure Aillagon zo renerez ar glad en embregerezh Givenchy.
* Serc'h e oa d'ar c'horoller gall Patrick Dupond a-raok o disparti, pa vevent o-daou er C'hab Sizhun.

## Notennoù

* ↑ https://www.letelegramme.fr/finistere/morlaix/jean-jacques-aillagon-et-le-port-du-diben-a-plougasnou-12-08-2022-13146608.php
* ↑ https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/portrait-a-l-ombre-des-enclos-paroissiaux-la-nouvelle-course-a-l-unesco-de-jean-jacques-aillagon-71dd3b2e-0b34-11ed-b097-79e7b59b36c3
* ↑ https://twitter.com/aillagon/status/1367861605699031042?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1367861605699031042%7Ctwgr%5E5d577adf333e6a968fd7a2f99d6ae8cdc5d95216%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fjean-jacques-aillagon.typepad.fr%2Fle_blog_de_jeanjacques_ai%2F2021%2F03%2Fpatrick-dupond.html
* ↑ https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/portrait-a-l-ombre-des-enclos-paroissiaux-la-nouvelle-course-a-l-unesco-de-jean-jacques-aillagon-71dd3b2e-0b34-11ed-b097-79e7b59b36c3
# Jean-François de La Marche

Jean-François de La Marche (ganet e 1729 en Erge-Vras ha marv e Londrez e 1806) a voe eskob diwezhañ eskopti Leon. Eskob Leon e voe adalek 1772 betek 1801, pa voe lamet an eskopti gant ar pab Pi VII.
Ganet e voe d'ar 4 a viz Gouere 1729 e maner Kerfor pe e maner Lezerge, e parrez an Erge Vras, e-kichen Kemper. Aotrou Lezerge e oa e dad, François-Louis de La Marche. Ofiser e voe Jean-François da gentañ : tapout a reas ar rez a letanant an dragoned, e rejimant ar Rouanez, ha gloazet e voe en emgann Piacenza, en Italia, e 1746.
Beleget e voe e 1756, pa oa 27 vloaz. Anvet e voe da chaloni ha vikel-vras en iliz-veur Landreger da gentañ. E 1764 e voe anvet da abad en abati Sant-Albin-ar-C'hoad. A-benn ar fin e voe anvet da eskob e Kastell-Paol, d'ar 27 a viz Mezheven 1772.
Gantañ e vez degaset ar patatez, pe an avaloù-douar, da Vro-Leon. Ha diskargañ a reas al legumaj-mañ diouzh an tailhoù a ranked da baeañ war an trevadoù. Ar memes tra a reas evit ar piz, ar fav, an artichaod hag an asperjez. Evel-se en em ledas gounezerezh al legumaj e Bro-Leon. Abalamour da se e voe lesanvet "Eskob ar patatez".
Lakaat a reas sevel ur skolaj nevez e Kastell-Paol hag a dalvezas da gloerdi bihan.
Pa c'hoarvezas an Dispac'h gall ha pa voe goulennet digant ar veleien ober le d'al lezennoù nevez e voe nac'het ober gant an eskob ha gant 400 beleg eus eskopti Leon ; 24 anezho hepken a asantas touiñ fealded d'ar renad nevez. Tec'hel a reas an aotrou de La Marche da Vro-Saoz, hag anvet e voe Louis-Alexandre Expilly de La Poipe e penn an eskopti nevez, savet diwar bodañ eskopti Leon hag eskopti Kemper d'ober unan hepken e departamant Penn-ar-Bed.
E Londrez e chomas feal an aotrou de La Marche ouzh iliz Roma, o nac'h lezenn nevez ar gloer, hag eskob Leon e chomas betek ar mare ma voe lamet an eskopti gant ar pab Piv VII dre ar vuilh Qui Christi Domini.
Mervel a reas e Londrez d'ar 25 a viz Du 1806. Beziet e voe e bered Saint Pancras, e-kreiz Londrez, betek 1866. Da neuze e voe kaset e relegoù da Vreizh, war c'houlenn e familh hag eskop Kemper ha Leon. Abaoe emaint en iliz-veur Kastell-Paol. Ur monumant zo bet savet en e enor, gant ar c'hizeller Léon Cugnot.

## Notennoù

* ↑ infobretagne.com

## Liamm diavaez

* grandterrier.net
# Jean-Gabriel Prêtre

Jean-Gabriel Prêtre, bet ganet e Geneva (Suis) d'an 20 a viz Kerzu 1768 hag aet da Anaon e Pariz d'an 29 a viz Ebrel 1849, a oa ul livour loened suis.
Skeudennaouet en devoa bronneged, evned ha stlejviled en un toullad mat a levrioù. Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù — Amazona pretrei, Amphisbaena pretrei, Phaethornis pretrei, Spindalis zena pretrei — da zougen bri dezhañ.
# Jean-Guy Le Floch

Jean-Guy Le Floch, bet ganet d'an 9 a viz Du 1953 e Karaez, a zo ur penn-embregerezh breizhat.

## Buhez

Jean-Guy Le Floch a zo mab da skolaerien bublik. Pa oa en École Centrale e Pariz ec'h emezelas e klub ar studierien vreizhat. Stag eo ouzh ar vro hag ar yezh. Ur Master of Sciences eus Skol-veur Stanford e Kalifornia en deus.
Labouret en doa gant Vincent Bolloré a-raok dont da vezañ e penn Armor Lux, bet "Bonneterie d'Armor", diazezet e Kemper, a zo deuet da vezañ ur merk dilhad anavezet abaoe 1994 m'emañ o ren an traoù.

## Enorioù

* Breizhat ar bloaz Armor Magazine e 1998.
* Marc'heg al Lejion a enor e 2009.
* Resevet en deus Kolier an Erminig d'ar 26 a viz Gwengolo 2009.

## Mammennoù

* Wikipedia gallek

## Liammoù diavaez

* Video kinnig Skol-Uhel ar Vro
# Jean-Honoré Fragonard

Jean-Honoré Fragonard (Grasse, 5 Ebrel 1732 - Pariz, 22 Eost 1806) a voe unan eus al livourien c'hall vrudetañ en XVIII$^{vet}$ kantved.
Meur a wech e poltredas e verc'h, Rosalie Fragonard.

## Oberennoù

* Oberennoù Jean-Honoré Fragonard
* Les Baigneuses (1765), Paris, Mirdi al Louvre.
* La Liseuse, war-dro 1770–1772, Washington, National Gallery of Art.
* Les Hasards heureux de l'escarpolette (1767), Londrez, Wallace Collection.
* L'Hermite (munud), skeudenn evit Contes de La Fontaine, lavis au bistre.
* Le Rocher (vers 1780), Mirdi Arzoù-kaer Lyon.
* Renaud dans les jardins d'Armide, Pariz, mirdi al Louvre.
* La Déclaration d'amour, 1771, New York, Frick Collection.
* Bœuf et chien dans une étable, Vienne, Albertina.
* Le guerrier (c.1770) Clark Art Institute

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Contes de La Fontaine illustrés par Fragonard, Paris, Diane de Selliers, 1994.
# Jean-Jacques-Régis de Cambacérès

Jean-Jacques Régis de Cambacérès, dug Parma, Eil koñsul, ha goude-se kañseler eus an Impalaeriezh, a oa ur gwiraour ha politikour gall. Ganet e voe d'an 18 a viz Here 1753 e Montpellier ha mervel a reas d'an 8 a viz Meurzh 1824 e Pariz.

## Mojenn heñvelreizh

A-wechoù e vez kaoz hiziv-an-deiz c'hoazh eus Jean-Jacques-Régis de Cambacérès evel un den a oa heñvelreizh diazezet war flemm komzoù. Evel-se ez eus deuet betek ennomp un istorig: Cambacérès en devoa dale hag a zisklerias d'an impalaer Bonparte e oa chomet stanket gant maouezed. Napoleon en dije bet respontet dezhañ : « Quand on a rendez-vous avec l'Empereur, on dit à ces dames de prendre leurs cannes et leurs chapeaux et de foutre le camp ». Lakaet e vez ivez war-raok an istorig gant Talleyrand, o welet an tri c'hoñsul o tremen, Bonaparte, Cambacérès ha Lebrun, en defe anvet anezho hic, haec, hoc (e latin : hemañ, hounnezh, se), o lakaat war-raok heñvelreizhded Cambacérès ha pouez dister Lebrun.
En ur pezh-c'hoari flemmus embannet e 1815, Cambacérès ne zeu ket a-benn da anavezout ur paotr yaouank. « Allons, dit Napoléon à ce dernier, retournez-vous, que son altesse sérénissime vous reconnaisse. » Hervez Frédéric Martel, e vije bet lesanvet Cambacérès Tante Turlurette. Evit skrivagnerien buhez Cambacérès evel Laurence Chatel de Brancion, ar brud-se a vije bet awenet gant e enebourien bolitikel stank hag o doa bet kavet un tu aes evit tagañ anezhañ dre implij ar fed e oa dizimez anezhañ.

## Levrlennadur

* Laurence Chatel de Brancion, Cambacérès maître d'oeuvre de Napoléon, embannadur Perrin, Pariz, 2001
* Laurence Chatel de Brancion, Le sacre de Napoléon le rêve de changer le monde, embannadur Perrin, Pariz, 2004
# El Salvador

El Salvador (República de El Salvador, distaget e spagnoleg) a zo ur stad e Kreizamerika, etre Guatemala hag Honduras, war aod Meurvor Habask. E 2021 ez eus ouzhpenn 6.8 milion a annezad.
San Salvador eo ar gêrbenn, ha Santa Ana ha San Miguel ar c'hêrioù brasañ.

## An anv

Cuzhcatl e oa anvet ar vro gant ar Bibiled kent an aloudabeg spagnol, ar pezh a dalvez "Bro an Traoù Ker" en nahouatleg. Goude an trevadennerezh e voe galvet "Provincia De Nuestro Señor Jesucristo El Salvador Del Mundo" gant ar Spagnoled, un anv a oa bet berraet gant "El Salvador".

## Yezhoù

Spagnoleg eo yezh an holl annezidi. Nawateg ha pokomameg a vez komzet gant an Indianed.

## Istor

Antigua ha Barbuda • Bahamas • Barbados • Belize • Costa Rica • Dominica • Republik Dominikan • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Kuba • Mec'hiko • Nicaragua • Panamá • Saint Kitts ha Nevis • Santez Lusia • Sant-Visant hag ar Grenadinez • El Salvador • Stadoù-Unanet Amerika • Trinidad ha Tobago
Tiriadoù dalc'het Danmark : Greunland  Frañs : Clipperton • Gwadeloup • Martinik • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Sant-Pêr-ha-Mikelon  Izelvroioù : Aruba • Bonaire • Curaçao • Saba • Sint Eustatius • Sint Maarten Rouantelezh-Unanet : Anguilla • Bermuda • Inizi Gwerc'h Breizh-Veur • Inizi Cayman • Montserrat • Turks ha Caicos
# El Ràfol d'Almúnia

El Ràfol d'Almúnia zo ur gumun e Spagn, e proviñs Alacant, e Kumuniezh València.
# El Valle (Granada)

El Valle zo ur gumun e Spagn, e proviñs Granada, e kumuniezh emren Andalouzia. 25,91 km² zo dindani, ha 938 a dud a oa enni o chom e 2017, gant se ez eus enni 36,2 den dre km².
Teir c'hêriadenn, kumunioù kozh anezho, a ya d'ober ar gumun: Melegís, Saleres, ha Restábal, ma emañ an ti-kêr.

## Istor

E 1973 e voe krouet kumun El Valle gant kumunioù Restábal, Melegís ha Saleres.
# El Tigre

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
El Tigre, pe Los Tigres, zo anv spagnolek meur a dra.

## Lec'hioù
### Arc'hantina

* El Tigre (pe Tigre), kêr e Partido Tigre, en proviñs Buenos Aires .
* Partido Tigre, partido e proviñs Buenos Aires .
* Los Tigres, en Santiago del Estero.

### Honduras

* El Tigre, enezenn e pleg-mor Fonseca

### Kolombia

* El Tigre, kumun en Departamant Antioquia

### Perou

* Distrig Tigre, en Proviñs Loreto, en Departamant Loreto

### Venezuela

* El Tigre, kêr e stad Anzoategui

## Tud

* El Tigre de Santa Julia, haroz poblek e Mec'hiko
* Eduardo Fernández "El Tigre" (1940-), polítikour venezuelat , danvez-presidant Venezuela en 1988.

### Los Tigres

* Los Tigres, laz-seniñ
* Los Tigres del Norte, laz-seniñ mec'hikan, eus Baja California.

## A bep seurt

* El Tigre, stirad gant Nickelodeon
* El Tigre, lesanv Sabretooth gant Marvel

## Pennad kar

* The White Tiger, romant saoznek gant Aravind Adiga e 2008, Booker Prize 2008.
# El Tigre (Honduras)

Enez El Tigre zo un enezenn e Honduras, e pleg-mor Fonseca. Stag eo ouzh kumun Amapala.
Brete diwar he fenn zo bet entre El Salvador ha Honduras, da c'houzout piv a oa mestr warni, met al Lez-varn Etrebroadel he deus roet peurvestroniezh warni da Honduras.
# El Torno

El Torno zo ur gumun eus proviñs Cáceres, en Extremadura, e Spagn. An niver annezidi zo 838 (2023).
# El Tuerto de Pirón

Fernando Delgado Sanz (Santo Domingo de Pirón, Segovia, 30 a viz Mae 1846 – Penal de San Miguel de los Reyes, València, 5 a viz Gouhere 1914) , lesanvet El Tuerto de Pirón ("Born Pirón") a oa ur forbann spagnol. E vicher a rae er Sierra de Guadarrama ha tro-war-dro ar Río Pirón.
# El Vallecillo

El Vallecillo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel, en Aragon.
# El Saucejo

El Saucejo zo ur gumun hag ur gêr e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia. E 2005 e konted 4379 a dud er gumun.

## Ranngumunioù

Ar gumun zo teir ranngumun anezhi:
* El Saucejo, ar bourk brasañ;
* Navarredonda, 200 a dud a dud enni o chom, ur 500 m eus El Saucejo,
* La Mezquitilla (ar voskeennig), 230 a dud, 2 km eus El Saucejo.
# El Tiemblo

El Tiemblo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Heinrich Seuse

Heinrich Seuse, anvet ivez Heinrich Suso pe Amandus (en e skridoù) oa un dominikan alaman, teologour kevrinek. Un diskibl da Vestr Eckart eo bet.
Ganet e vije bet d'an 21 a viz Meurzh 1295 en Überlinken war aod Lenn Konstanz pe e-kichen Konstanz. Aet eo da Anaon e Ulm d'ar 25 a viz Genver 1366. Bet eo lakaet war roll an dud wenvidik e 1831.
Ganet eo bet Heinrich von Berg er familh a oa o ren war Verg. Kemeret en deus goude anv-familh e vamm Sus pe Süs. Degemeret eo bet da 13 vloaz e novisti an dominikaned e prioldi Konstanza. Eno e studias prederouriezh ha teologiezh.
War-dro 18 vloaz e troas war du ur vuhez relijiel kevrinek
Kendalc'het en dus da studiañ prederouriezh ha teologiezh da gentañ e kouent dominikan Straßburg (kazi sur etre 1319 ha 1321) ha goude e Studium Generale an Dominikaned e Köln (1324 betek 1327). Eno e vije bet e darempred gant Mestr Eckart ha Johannes Tauler, o-daou kevrinourien vrudet.
Deuet en-dro da brioldi Konstanz war dro 1327. Kelenn a reas eno met burutellet e voe e gelennadurezh abalamour d'e liammoù gant Mestr Eckart a c'heller krediñ. Barnet oa bet hemañ etre 1326 ha 1329 ha kondaonet. Difenn a reas Seuse anezhañ en e levr Das Büchlein der Warhrheit ( Levrig ar Wirionez) bet skrivet war-dro 1326 pe un tamm diwezhatoc'h. Al levr a voe gwelet evel disivoudel ha dleout a reas Seuse mont d'en em zifenn dirak Chabistr Meur an Dominikaned e Maastrichte 1330. Ne ouzer ket mat penaos e tremenas an traoù met n'hellas ket kelenn ken etre 1329 ha 1334.
E levr Das Büchlein der ewigen Weisheit (Levrig ar Furnez peurbadel) bet skrivet war-dro 1328 a zegasas trubuilh dezhañ ivez
Ne ouzer ket mat petra a reas goude. Soñjal a reer e oa bet priol kouent Konstanz etre 1330 ha 1334 pe war-dro 1340. Anavezet eo evit bezañ bet un toullad diskibled; paotred ha merc'hed, re zo liammet ouzh luskad "Mignoned Doue". Kreñv eo bet e levezon e kumuniezhioù relijiel merc'hed, dreist-holl e kouent dominikan Katharinental en Aargau, brudet evit bezañ ul lec'h a gevrinegezh er XIIvet ha XIVvet kantved. E-kerzh e veajoù e skoulmas darempred gant Elsbeth Stagel, priolez kouent dominikanezed Töss, e "verc'h speredel". Troet he deus darn eus e skridoù latin en alamaneg. Dastumet ha miret he deus e lizhiri.
Harluet e voe gant kumuniezh dominikan Konstanz etre 1339 ha 1346 (prantad an dizemglev bras etre ar Pab Yann XXII hag an Impalaer).
Kaset e voe da gouent Ulm e 1348. Chom a reas eno betek dibenn e vuhez war a seblant. Embannet en deus skridoù en alamaneg d'ar mare-se. Marvet eo e 1366 e Ulm.
# Heinrich Weber

Heinrich Martin Weber, ganet e 1842, marvet e 1913, a oa ur matematikour alaman arbennikaet war an algebr hag teorienn an niveroù. Anavezet eo dreist-holl evit e destenn Lehrbuch der Algebra embannet e 1895 hag evit e labour e algebr ha teorienn an niveroù.
Ganet e oa Weber e Heidelberg ha mont a reas da skol veur Heidelberg e 1860. Studiañ a reas ivez e skol veur Leipzig. Tapout a reas e ziplom doktor e 1863.
Renet e voe e dezenn gant Frantz Neumann e Königsberg. Kelenn a reas e Zürich, e skol veur Königsberg hag e skol veur teknik Charlottenburg. A-benn ar fin e echuas e vuhez e Strassburg (alaman d'ar mare-se).
E bennlabour a zo bet e algebr, teorienn an niveroù, analizañ hag aplikadennoù eus an analizañ d'ar matematik fizik.

## Liammoù diavaez

* O'Connor, John J.; Edmund F. Robertson (e saozneg)
# Heinrich von Kleist

Heinrich von Kleist :
| Heinrich von Kleist ||
| Obererezh | barzhonegoù, danevelloù, c'hoariva |
| Ganedigezh | 18 a viz Here 1777 e Frankfurt (Oder) |
| Marv | 21 a viz Du 1811 e lenn Wannsee e-kichen Potsdam |
| Yezh skrivañ | alamaneg |
| Luskad lennegel | romantelezh |
| Oberennoù pennañ ||
| Der Prinz von Homburg Der zerbrochne Krug Penthesilea ||
| Sinadur | |
| kemmañ |
Heinrich von Kleist (18 a viz Here 1777 e Frankfurt (Oder) – 21 a viz Du 1811 e lenn Wannsee) a zo ur skrivagner hag ur c’hoarivaour alaman.

## E vuhez

Kleist a voe ganet en ur familh soudarded. Studiañ a reas e Frankfurt betek mont en arme e 1792. E 1793 e kemeras perzh e emgann hag e kaeladur Mainz. Beajiñ a reas en Europa hag e skrivas meur a bezh-c’hoari, hini ebet anezho a voe leurenniet e-keit ma voe bev. Kazetennoù lennegezh a grouas ivez, berrbad an holl anezho. Soñjal a reas d’ar C’hallaoued e oa Kleist ur spier, ha bac’het e voe e-pad meur a viz e kreñv-lec’h Joux e 1807. Ur c’hwitadenn e voe e bezh-c’hoari diwezhañ anvet Prinz Friedrich von Homburg’’ hag en em zistrujas er 'Pfaueninsel (enezenn ar pauned, lenn Wannsee, nepell diouzh Potsdam) e 1811 goude bezañ tennet war e vignonez Henriette Vogel (ur c’hign-bev he doa). War e vez e c’haller lenn ur werzenn tennet eus Prinz Friedrich von Homburg’’ : " Nun, o Unsterblichkeit, bist du ganz mein " (Bremañ, O divarvelezh, out din penn-da-benn!)

## Kleist hag skrivagnerien all

Gant Stefan Zweig ez eus bet savet ur pennad diwar-benn buhez Kleist en e levr anvet Ar stourm a-enep d’an diaoul” (1925).

## Kenskriverezh klok 1793 - 1811

Un deizlevr anvet “Istor ma enez” a zo bet skrivet gant Kleist, met ne chom roud ebet anezhañ. En e genskriverezh e c’haller kavout un nebeud titouroù diwar e benn. Daoust m’eo gwelet hiziv an deiz evel unan eus skrivagnerien bouezsuañ Alamagn eo bet disprizet gant Goethe pa oa bev. Ne blijas ket kalz d’ar romantelerien ivez. N’eus nemet Nietzsche a voe dedennet gant e oberenn, hag anv a gaver e oberenn Nietzsche eus ul izher sakrivet gant Kleist, ennañ e kont penaos eo bet digalonekaet goude bezañ lennet testennoù Immanuel Kant.

## E oberenn

* Robert Guiskard, Herzog der Normänner (tammoù),
* Die Familie Schroffenstein
* Der zerbrochne Krug
* Amphitryon,
* Das Erdbeben in Chili
* Morgenblatt für gebildete Stände
* Die Marquise von O…
* Phöbus
* Die Hermannsschlacht
* Penthesilea'
* Das Käthchen von Heilbronn oder Die Feuerprobe. Ein großes historisches Ritterschauspiel
* Michael Kohlhaas. Aus einer alten Chronik
* Katechismus der Deutschen
* Das Bettelweib von Locarno
* Die heilige Cäcilie oder die Gewalt der Musik. Eine Legende
* Über das Marionettentheater
* Über die allmähliche Verfertigung der Gedanken beim Reden
* Die Verlobung in St. Domingo
* Der Findling
* Der Zweikampf
* Prinz Friedrich von Homburg oder die Schlacht bei Fehrbellin

## Liammoù diavaez

* Dielloù Kleist (de)
* Oberennoù gant Heinrich von Kleist e Project Gutenberg
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Heinrich von Preußen

Heinrich von Preußen, pe Herri Prusia, zo anv meur a zen:
* Heinrich von Preußen (1726-1802), mab da Friedrich Wilhelm Iañ, roue Prusia, ha da Sophie Dorothea von Hannover, breur da Frederig II Prusia;
* Heinrich von Preußen (1747–1767), mab da August Wilhelm von Preußen (1722-1758) ha da Luise Amalie von Braunschweig-Wolfenbüttel
* Heinrich von Preußen (1781–1846), priñs ha jeneral,
* Heinrich von Preußen (1862-1929), admiral prusian, mab da Frederig III Alamagn.

## Pennadoù kar

* Heinrich
* Preußen
# Heinrich von Kittlitz

Heinrich von Kittlitz, bet ganet d'ar 16 a viz C'hwevrer 1799 e Breslau hag aet da Anaon d'an 10 a viz Ebrel 1874 e Mainz, a oa un ergerzher, evnoniour, naturour hag ul liver naturalour alaman.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* M : Malacorhamphus,
* P : Pteroptochos.

### Spesadoù

* A
    Acrocephalus syrinx, Agriornis lividus, Anairetes parulus, Apalopteron familiare,
* C : Columba versicolor (†),
* E
    Erythrura trichroa, Eugralla paradoxa,
* L : Leptasthenura aegithaloides,
* P
    Phrygilus alaudinus, fruticeti, Porzana monasa, Pseudasthenes humicola, Pteroptochos megapodius,
* S
    Scelorchilus albicollis, rubecula,
* X : Xolmis pyrope,
* Z
    Zoothera terrestris (†), Zosterops cinereus, conspicillatus.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Kittlitz e metoù al loenoniezh.