OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jóhanna Sigurðardóttir

Jóhanna Sigurðardóttir, ganet d'ar 4 a viz Here 1942 e Reykjavík, a zo r bolitikourez islandat, anvet da gentañ ministrez Enez ar Skorn d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2009 (ar 24vet e oa). Ezel eo eus ar Samfylkingin, ur strollad politikel islandat sokiodemokrat. Sachet he deus evezh ar gelaouerien etrevroadel abalamour m'emañ o vevañ gant ur vaouez, ar skrivagnerez Jónína Leósdóttir, goude bezañ bet daou vugel gant he fried a-raok.
Plediñ a reas gant an enkadenn arc'hant a rae he reuz er vro d'an ampoent. Padout a reas he resped betek an 23 a viz Mae 2003.

## Strolladoù politikel

Bet eo er strolladoù-mañ:
* Alþýðuflokkurinn, ar Strollad Sokiodemokrat (1978 – 1994)
* Kuitaat a reas ar stollad da sevel Þjóðvaki, pe Dihun ar vro, un emglev strolladoù bihan eus an tu kleiz (1994 – 2000)
* Samfylkingin, an Emglev Sokiodemokrat, dorn-ouzh-dorn gant ar Strollad sokiodemokrat, adalek 2000
# Jón Arason

Jón Arason (1484 – 7 a viz Du 1550) a oa un eskob katolik hag ur barzh eus Island. Lazhet e voe peogwir e klaskas enebiñ ouzh ar Disivoud protestant en e vro.
Dont a reas da vezañ beleg e 1504 hag eskob Hólar (unan eus eskoptioù Island) e 1522. Ne ouzer ket kalz traoù diwar-benn e vuhez diagent, met gouzout a reer e voe kaset da Norvegia evel misioner.
Ouzhpenn bezañ beleg e oa ur barzh, ha gantañ e voe degaset ar moullañ da Island ha savet an ti-moullañ kentañ e Hólar.
E 1537 e voe lakaet al luteregezh (kelennadurezh Martin Luther) da vezañ relijion ofisiel rouantelezh Danmark, gant ar roue Christian III. Stag e oa Island ouzh Danmark en amzer-hont ha klasket e voe lakaat kemend-all da c'hoarvezout eno ivez. Jón ne lakaas ket ar gelennadurezh nevez da dalvezout en e eskopti ha sevel a reas e vouezh a-enep. En eskopti all Island, eskopti Skálholt, e voe lakaet al luteregezh da dalvezout dre nerzh, e 1541, gant un arme deuet eus Island. Ur gwir vrezel a renas eskob Hólar e-pad meur a vloaz, ha katolik e chomas e eskopti betek 1550. E diskar-amzer ar bloavezh-se e voe prizoniet Jón Arason gant soudarded ar roue ha dibennet e voe ganto.
Eskob katolik diwezhañ Island e voe, betek savidigezh eskopti katolik Reykjavík, e 1923.
# Jódar

Jódar zo ur gumun eus proviñs Jaén, en Andalouzia, e Spagn. An niver annezidi zo 11 449 (2023).
# Jón Kalman Stefánsson

Jón Kalman Stefánsson (ganet d'ar 17 a viz Kerzu 1963) zo ur skrivagner islandat.

## Buhez

Ganet e voe Jón Kalman e Reykjavík. Tremen a reas e vugaleaj er gêr-se hag e Keflavík. Etre 1975 ha 1982 e voe o chom e kornôg Island, ma reas a bep seurt micherioù goude echuiñ e studioù.
Etre 1986 ha 1991 e studias al lennegezh e skol-veur Island, met hep tapout diplom uhel ebet. Da neuze e stagas da gelenn en eil derez ha da skrivañ pennadoù evit ar gazetenn islandek Morgunblaðið. Etre 1992 ha 1995 e voe o chom e Kopenhagen, e Danmark, oc'h ober a bep seurt micherioù. Distreiñ a reas da Island da labourat evel levraoueger e levraoueg Mosfellsbær. Abaoe e vev diwar e bluenn.
Peder gwech eo bet kinniget e anv evit Priz lennegezh Kuzul an Norzh, hag ur wech evit an International Booker Prize.

## Skridoù
### Romantoù

* Sumarið bakvið Brekkuna (1997)
* Birtan á fjöllunum (1999)
* Ýsimlegt um risafurur og tímann (2001)
* Snarkið í stjörnunum (2003)
* Sumarljós og svo kemur nóttin (2005)
* Himnaríki og helvíti (2007)
* Harmur englanna (2009)
* Hjarta mannsins (2011)
* Fiskarnir hafa enga fætur (2013)
* Eitthvað á stærð við alheiminn: ættarsaga (2015)

### Barzhonegoù

* Með byssuleyfi á eilífðina (1988)
* Úr þotuhreyflum guða (1989)
* Hún spurði hvað ég tæki með mér á eyðieyju (1993)

### Skridoù troet

Troet eo bet e skridoù e meur a yezh, e galleg, e saozneg, en alamaneg, en italianeg... hag e brezhoneg :
* Baradoz hag ifern, troet diwar "Himnaríki og helvíti" gant Mich Beyer hag Ólöf Pétursdóttir, An Alarc'h, 2019

## Notennoù

* ↑ Jón Kalman Stefánsson Nominated for Booker Prize. The Reykjavik Grapevine. March 27, 2017.
# Kornôg (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kornôg pe Kornog a c'hall bezañ meur a dra:
* Stumm krennet Kornaoueg, ur roud-avel.
* Kornog, kelc'hgelaouenn (1928-1930) ar Seizh Breur
* Kornog, ur strollad sonerien eus Breizh
* Kornog, ul levr diwar-benn ar surf e Breizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Stumm kentañ roet e-barzh Geriadur Vallée, 1931, p.520a.
# Kornôg Yorkshire

Kornôg Yorkshire :
| Gorread | 2,029 km² |
| Poblañs | 2,161,200 |
| Stankted ar boblañs | 1,044 annezad/km² |
| Distrigoù ||
| Leeds Wakefield Kirklees Calderdale Bradford ||
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Kornôg Yorkshire. Warlerc’hiad Riding Norzh Yorkshire, a zeuas da vezañ kontelezh emren diwar zisrann Yorkshire e 1889, e oa bet e 1974, pa zeuas da vezañ “kontelezh veurgêriat” (Metropolitan county). Evel ar c’hontelezhioù meurgêriat all, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986, e teuas da vezañ en devoud ur gontelezh lidel hepken. Lodennek er rannbarzh Yorkshire hag an Humber eo.
# Kornôg Bengal

Kornôg Bengal (পশ্চিমবঙ্গ Poshchim Bônggo e banglaeg, distaget /poʃtʃim bɔŋɡo/) zo unan eus stadoù Unaniezh India. En-dro dezhi emañ Bangladesh er reter, Assam, Sikkim ha Bhoutan er biz, Orissa er mervent, Jharkhand ha Bihar er c’hornôg, ha Nepal er gwalarn. Er c’hreisteiz emañ Pleg-mor Bengal. Bangladesh ha Kornôg Bengal a ya, asambles, d’ober un unanenn istorel ha sevenadurel : Bengal.
Ouzhpenn 80 milion a dud zo o vevañ e Kornôg Bengal. E-keñver poblañs ez eo ar pevare stad vrasañ en India, met an hini gentañ eo pa seller ouzh stankter an dud. Kolkata eo ar gêr-benn.
Yezh ofisiel ar stad eo ar banglaeg (pe bengali), yezh an darn vrasañ eus an dud enni (85 %); bihanniveroù a gomz yezhoù all evel hindeg (7 %), ourdoueg (2 %) ha yezhoù all c'hoazh (santaleg, nepaleg...).
Etre an VIII$^{vet}$ hag an XIII$^{vet}$ kantved e oa poblet ar rannved-mañ gant hindoued. Goude se e voe ar vro e dalc’h an islam. An dud kentañ eus Europa a erruas e-pad ar XV$^{vet}$ kantved. Dont a reas India a-bezh, tamm-ha-tamm, da vezañ un drevadenn saoz.
Krouet e oa bet stad Kornôg Bengal e 1947 pa oa deuet India da vezañ digabestr ha pa oa bet rannet India ha Pakistan da vont d’ober div stad distag. Neuze e oa bet rannet Bengal e div lodenn : Kornôg Bengal, annezet gant hindoued dreist-holl, en India, pa oa reter Bengal, annezet gant muzulmaned dreist-holl, o vont d’ober lodenn reter Pakistan (aet da vezañ Bangladesh diwezhatoc’h). E-pad meur a viz e voe milionoù a dud o vont da glask repu eus an eil bro d’eben.
Diazezet eo armerzh Kornôg Bengal war al labour-douar dreist-holl. Kreñv eo ar strolladoù politikel eus an tu kleiz er vro, hag abaoe bloavezhioù eo renet gant un emglev strolladoù eus an tu kleiz, kaset war-raok gant Strollad Komunour India (Marksour).

## Tud brudet eus Kornôg Bengal

* Satyajit Ray
* Ravi Shankar
* Rabindranath Tagore
* Amartya Sen

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn gouarnamant Kornôg Bengal (e saozneg)
* West Bengal Tourism
# Kornôg Bro-C'hall

Ar Grand Ouest ( e galleg) , pe Kornôg Bro-C'hall, zo un anv amofisiel evit komz eus an dachenn er c'hornôg da Bariz dre vras. Ne glot gant tiriad melestradurel ebet, n'eus bevenn ebet d'an dachenn.
Peurvuiañ e vez lakaet da glotañ gant an dachenn ma vez gwerzhet Ouest-France, hag a zo unan eus implijerien vras ar ger hag ar meizad, gant ar skinwel gallek France 3. Neuze e lakaer e-barzh ar Grand Ouest an teir rannvro c'hall-mañ: Rannvro Breizh, Basse-Normandie ha Broioù al Liger.
A-wechoù e vez lakaet ouzhpenn ar Poitou-Charentes (ma klask Ouest-France astenn e dachenn), departamantoù Indre-et-Loire ha Loir-et-Cher, hag ivez, nemet raloc'h, Haute-Normandie.

## Pennadoù kar

* Grand Sud-Ouest
# Kornôg Devon

Un distrig eus Devon eo Kornôg Devon (West Devon e saozneg). Tavistock eo e bennlec'h.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel Kuzul Distrig Kornôg Devon
# Kornôg Sussex

Kornôg Sussex pe West Sussex a zo ur gontelezh e gevred Bro-Saoz. Harzoù en deus gant East Sussex, Hampshire ha Surrey. Tennañ a ra e anv eus rouantelezh kozh Sussex. Disrannet e oa bet rouantelezh Sussex e div gontelezh adalek an XII$^{vet}$ kantved ha kuzulioù distag o deus abaoe 1888. Ur gontelezh-lid unvannet e chomas, avat betek 1974 hag embannadur Local Government Act 1972. Outañ e voe staget Mid Sussex neuze. Chichester eo kêr-benn ar gontelezh.
# Koromireg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar c'horomireg (koromira) komzet gant tro-dro da 1.562 den (1990) e Bougainville.
# Grávalos

Grávalos zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Grândola

Grândola zo ur gumun eus Portugal, emañ en distrig Setúbal, er rannvro Alentejo.

## Gevelliñ

* Lautém (Timor ar Reter)
* Rhein-Kreis Neuss (Alamagn)
* Mikołów (Polonia)
* Santarém (Portugal)
* Tarrafal (Kab Glas)

## Gwelet ivez

* Grândola, Vila Morena, kanaouenn brudet.
# Gráinne

Gráinne (distaget [ˈgrɒːnʲə]) a oa merc’h an tiern Cormac mac Airt e gwengelouriezh Iwerzhon.
He zad en doa he dimezet da Fionn mac Cumhail, ur brezelour kozh, met magañ a reas karantez diouzhtu ouzh ur paotr yaouank anvet Diarmuid, pa welas anezhañ en o eured. Strobinellet e voe ar paotr ganti, evito da vont kuit a-gevret. Tec’hout a rejont dirak Fionn, e-pad pell, skoazellet gant Óengus Óg, leztad Diarmuid.
A-benn ar fin e voe pardonet dezho gant Fionn, war-lerc’h ma vije bet Aengus Óg oc’h erbediñ evito. En em ziazezañ a reas ar c’houblad e Ciarraí ha pemp a vugale o devoe.
Istor Gráinne ha Diarmuid zo ur skouer eus an istorioù karantez etre tri, paotr yaouank, plac’h yaouank ha den kozh, a gaver alies e mitologiezh Iwerzhon. Heñvel eo ouzh steuenn istor Deirdre, gant Naoise ha Conchobar. An tem-se a gaver ivez e broioù keltiek all, evel en istor Tristan, Izold hag ar Roue Marc'h eus Kernev-Veur, pe c’hoazh gant istor brudet Lañselod, Gwenivar hag ar Roue Arzhur.
# Gréta Salóme Stefánsdóttir

Gréta Salóme Stefánsdóttir, ganet e 1986, zo ur ganerez islandat. E 2016 he deus kanet evit Island er Festival Eurovision e 2016 gant ur ganaouenn saoznek anvet "Hear them calling".
# Grévillers

Kumunioù Frañs :
| Anv | Grévillers |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Région de Bapaume |
| Kanton | Bapaume |
| Kod INSEE | 62387 |
| Kod post | 62450 |
| Maer | Paul Lequette |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,35 km² |
| Led | 50° 06' 23" Norzh |
| Hed | 02° 48' 43" Reter |
| Uhelder kreiz | 119 m |
| Uhelder bihanañ | 108 m |
| Uhelder brasañ | 136 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 369 (2007) |
| Stankter | 58 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Grévillers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Grévillers a zo bet unan eus tachennoù Emgann Bapaume e 1871 e-pad ar Brezel etre Bro-C'hall ha Prusia (1870-1871), d'an 2 ha d'an 3 a viz Genver 1871.

### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ:
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Grândola, Vila Morena

Grândola, Vila Morena zo ur ganaouenn bortugalek savet gant ar c'haner ha sonaozer Zeca Afonso, hag a gont ar gamaradiezh etre an dud o chom e Grândola, ur gêr vihan eus Alentejo. En amzer renad an diktatour António de Oliveira Salazar e veze sellet ouzh ar ganaouenn-se evel unan a-du gant ar gomunouriezh ha difennet e oa kanañ anezhi e Portugal.
Kanet e voe evit ar wech kentañ gant Zeca Afonso en ur sonadeg e Santiago de Compostela, e Galiza, e miz Mae 1972.
D'ar 25 a viz Ebrel 1974, da hanternoz ugent e voe skignet ar ganaouenn-se gant Radio Renascença, ur skingomz katolik eus Portugal. Ganti e voe kemennet d'ar soudarded en em sevel a-enep ar gouarnamant. Merkañ a ra neuze deroù Dispac'h ar Jenofl hag a ziskaras ar gouarnamant. Arouez an dispac'h-se eo eta, ha kanet e voe en-dro da ziskouez enebiezh ouzh ar gouarnamant, evel da skouer e miz C'hwevrer 2013 pa voe troc'het e gaoz da gentañ ministr Portugal gant tud o kanañ anezhi er parlamant.
Kanet eo bet gant kanerien all ivez, evel gant Linda de Suza pe Amália Rodrigues.

## Notennoù

* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=M53-cxC8B1E

## Liammoù diavaez

* Komzoù ha sonerezh ar ganaouenn
* kanet gant Zeca Afonso - YouTube
* kanet gant Zeca Afonso ha tud all - YouTube
# Grégoire

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Grégoire zo un anv-badez gallek.

## Tud

* Grégoire de Tours

### Anv-tiegezh

* Henri Grégoire
# Grégori Derangère

Grégori Derangère, bet ganet e Montpelhièr (Hérault, Bro-C'hall) d'ar 27 a viz Meurzh 1971, a zo un aktour gall.

## E filmoù er sinema
### 1990-1999 : pemp film

* 1996 : Anna Oz, sevenet gant Éric Rochant.
* 1997 :
** Marie Baie des Anges gant Manuel Pradal,
** Amis pour la vie film berr gant Éric Bitoun.
* 1999 :
** Pas de scandale gant Benoît Jacquot,
** Secteur 1 film berr gant Bonaventure Leroy-Selva.

### 2000-2009 : unnek film (c'hwezek en holl)

* 2000 : 30 ans, sevenet gant Laurent Perrin.
* 2001: La Chambre des officiers gant François Dupeyron.
* 2002 : Mille millièmes, fantaisie immobilière gant Rémi Waterhouse,
* 2003 : Bon voyage gant Jean-Paul Rappeneau.
* 2004 :
** L'Équipier gant Philippe Lioret,
** Le genre humain - 1ère partie : Les Parisiens gant Claude Lelouch.
* 2005 :
** D'Artagnan et les Trois mousquetaires gant Pierre Aknine,
** Le Courage d'aimer gant Claude Lelouch (eil film a-gevret).
* 2006 :
** Le Passager de l'été gant Florence Moncorgé-Gabin,
** Les Fragments d'Antonin gant Gabriel Le Bomin.
* 2009 : Une semaine sur deux (et la moitié des vacances scolaires) gant Ivan Calbérac.

### 2010-2019 : daou film (triwec'h en holl)

* 2010 : Insoupçonnable, sevenet gant Gabriel Le Bomin (eil film a-gevret).
* 2011 : L'Assaut gant Julien Leclercq.

## Liamm diavaez

* Grégori Derangère war Internet Movie Database
* Poltred Grégori Derangère war Les GENS du CINEMA

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Film troet evit ar skinwel.
# Iliz Sant Bleaz (Ar C'hloastr-Pleiben)

Iliz parrez ar C’hloastr-Pleiben a zo bet savet e 1538 hervez Couffon, dindan anv Sant Bleaz e galleg.
Ar c’hloc’hdi a zo dreist gant e garidell hag e douribell. Menegomp ivez :
* ar gador-gofes eus 1770
* ar sternioù aoter, da Itron Varia Loreta hag Itron Varia an Druez,
* delwennoù kozh evel re Sant Erwan ha Sant Mikael ;
* Delwenn ar Pieta
* Delwenn Santez Katell
# Iliz Sant Erwan (Plouneour-Menez)

Porzh-bered iliz Plouneour Menez zo bet savet er bloaz 1651 hervez ar pezh a zo skrivet div wech, war unan eus an harpelloù hag er sekretiri.
War diazez an tour ez eus bet enskrivet anv Pierre de L'Espinay, person.
Savet eo bet an iliz e-lec’h unan all goshoc’h hag a oa prest, d’ar mare-se, da gouezhañ en he foull. Diginkl a-walc’h eo ar savouriezh.
* Tour-iliz, ouzhpenn 50 m uhelder, unan eus ar re uhelañ er Vro
* Bolz-enor,
* Kalvar ar vered, savet e 1540
* Kalvar ar c'hornôg (1641), er-maez eus ar c'hloz, delwenn sant Divi warnañ marteze, unan gant ul labous
* Delwennoù kizellet gant Roland Dore, div anezho, sant Yann ha sant Mazheaz
* Kador-brezeg gant panelloù skultet, warno ar pevar avielour
* Sternioù-aoter, tri anezho, gant hini ar Rozera, ha dreist-holl hini ar Purgator, kaer meurbet.
War unan eus an daou gloc’h e weler un enskrivadur e galleg :
Bénite par Mr Y. Le Lann Recteur de Plounaour-Menes Parrain Mr Sébastien J. Le Dall, baron de Tromelin, ancien capitaine de frégate, chevalier des ordres royaux de St Louis, de la légion d’honneur et de l’ordre de St Georges et des deux Siciles Marraine Madame Leontine (?) Le Hénaff, née Revel Maire Mr Théophile JM. Le Hénaff Trésorier Mr JM. Poitevin Membres du conseil Claude Martin, Jean Henry Fondue par Briens frères à Morlaix. 1832
* Aelig
* Aelig stern aoter ar Purgator
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Iliz Sant Emilion

Iliz Sant Emilion zo un iliz katolik e Logivi-Plougraz ma vez enoret Sant Emilion.
# Iliz Sant Erwan ar Vretoned

Iliz Sant Erwan ar Vretoned (Chiesa di Sant'Ivo dei Bretoni en italianeg) a zo un iliz katolik e Roma, lec'hiet 8 vicolo della Campana. Unan eus an "ilizoù broadel" eo, ha dont a ra eus an iliz a oa bet savet da vare Breizh dizalc'h, aotreet gant ar pab Nikolaz V e deroù ar XV$^{vet}$ kantved ha kadarnaet e 1455 gant Kallistus III. Rannvro Breizh he deus kemeret perzh en adkempenn

## Bretoned bet sebeliet eno

* Robert Guibé, tro ha tro eskob Treger, Roazhon ha Naoned. Aet da Anaon e Roma an 9 Gwengolo 1513.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Blog ar barrez (galleg, gant tammoù brezhoneg)
* (fr) (it) Pajenn war an iliz war lec'hienn kreizenn degemer an douristed hag ar birc'hirined

## Levrlennadur

* Pierre Barbier : Le Trégor historique et monumental. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Kelaouenn Rannvro Breizh (pdf)
# Iliz Sant Pêr Irvilhag

Porzh bered Irvilhag a zo klok gant an iliz, ar c’halvar, ar vered, ar garnel hag ar voger tro-dro.
An iliz, dediet da Sant Pêr, a zoug un enskrivadur latin, warni :
   « Frater. Vincentius. de. Kerouartz. canonicus. regularis. abbatiae. beatae. Mariae. de. Daoulas. et. Prior. Rector. huius. loci.1656 »
Hervez ar Chaloni Abgrall, ar c’hloc’hdi, yaouankoc’h (1850), a oa bet diskaret gant an tan-foeltr d’ar 14 a viz Genver 1777. Adsavet e oa bet diwar ur raktres graet gant an Tad Pouliquen, Kure ar barrez e 1850 eta. Souezhus eo, peogwir eo heñvel a-walc’h ouzh ur c’hloc’h.
An tour iliz a zo skoazellet war daou du gant touribelloù skañv ha mistr.
E tu ar mervent e weler ur garnel vrav, savet e 1692.
E diabarzh an iliz ez eus delwennoù kozh, dreist holl ar re Sant Erwan, Sant Roc’h ha Sant Jakez.
An Tadoù Peyron hag Abgrall o deus skrivet (1914) diwar benn ur Person eus Irvilhag (1786-1791) :
Jos Mari ar Corvaisier, bet ganet e Kemper. E-pad an dispar, en deus nec’het bezañ a du gant ar Vonreizh (30 a viz Genver 1791). Flatret gant Gabi Cren, maer Irvilhag, evel ar Bersoned all eus ar barrez, e tec’has betek Karaez e-lec’h e voe paket. Goude bezañ bet toullbac’het e meur a lec’h eus ar vro, e voe kaset da Rochefort a-benn ar fin, ha du-se e varvas d’ar 24 a viz Gwengolo 1794. E gorf, stlapet er mor, a zo bet dastumet en ur porzh anvet Port des Barques e galleg.
# Iliz Sant-Weltaz

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a iliz a zo anvet Iliz Sant-Weltaz e Breizh. En o zouez emañ:
* Iliz Sant-Weltaz an Alre
* Iliz Sant-Weltaz Bohal
* Iliz Sant-Weltaz Gavr
* Iliz Sant-Weltaz Gweltaz
* Iliz Sant-Weltaz Gweltaz-Lambrizig
* Iliz Sant-Weltaz Lanniskad
* Iliz Sant-Weltaz Lokentaz
* Iliz Sant-Weltaz Magor
* Iliz Sant-Weltaz Sant-Weltaz
# Iliz Sant Edern (Lannedern)

Porzh bered Lannedern a zo heverk tre dre savouriezh dispar e holl pezhioù.
* An iliz a zo dediet da Sant Edern, ar memes hini en deus roet e anv d’ar barrez.
* An tour iliz bet savet e 1606, a zo beget gant un tourig.
* Ar porched (1626), dreist ivez, a zo bet meneget gant ar skrivagner Waquet, en e levr (art breton), lodet en deus anezhañ e-touez ar re gaerañ eus eskopti Kemper ha Leon, 26 anezho.
* E diabarzh an iliz e weler delwennoù kozh ha dreist-holl ar re: Sant Edern war e garv boas, hag hini ur Pieta e maen greun kersanton.
* Maen-bez kizellet Sant Edern (XIVvet kantved) ;
* Ar garnel, e tu ar mervent, a ziskouez un nor, stumm an Azginivelezh dezhi, hag ivez pevar frenestr e-kreiz ar grommen gant « putti » a-us.
* Kalvar ar vered (XVIIvet kantved) hervez Couffon, a zoug ivez delwenn Sant Edern war e garv mojennel.
* Roll ar porchedoù klasel en eskopti Kemper ha Leon, 26 anezho :
Penn-ar-C'hrann (1553), Gwipavaz (1553), Landivizio (1554), Daoulaz (1556), Brasparzh (1581-1592), Lanhouarne (1582), Pleiben (1588-1591), Goulc'hen (1598), Sant-Tegoneg (1599), Bodiliz (1601), Landerne (1604), Gwimilio (1606), Plouedern (1609), an Treoù-Leon (1610), Tremaouezan (1610), Gwiglann (1615), Rosloc'hen (1620), Ploudiern (1624), Gouenoù (1642), Kommanna (1645), Lokmelar (1664), Plouziri (1665), Pleiber-Krist (1667), Beuzeg-ar-C'hab (1670), Plabenneg (1674).
# Iliz Sant Pêr (Gwiglann)

Iliz Sant-Pêr Gwiglann he deus un tour uhel-tre hag ivez rannoù all dedennus :
* ar porched Su (1615) gant e biñsin dour benniget ;
* ar penn-chantele war patrom familh Beaumanoir ;
* sternioù aoter sant Sebastian hag ar Rozera ;
* ar gador-brezeg, yaouank a-walc’h met kaer-meurbet.
War unan eus an teir c’hloc’h e lenner kement-mañ :
   «l'an 1767, Mathurin Hiacinthe AUTHEUIL, Promoteur General du Leon, Recteur de Guiclan, Hervé L'HERROU, parein, Marie POULIQUEN mareine, Louis et Jean Jacob m'ont fait»
   « er bloaz 1767, Mathurin Hiacinthe AUTHEUIL, Vikel-vras Bro-Leon, Person Gwiglann, Herve L’HERROU, paeron, Mari Pouliquen, maeronez, Loeiz ha Yann Jacob o deus ma fardet »
# Iliz Sant Pêr (Plougastell)

Er XVII$^{vet}$ kantved e oa bet savet iliz kozh Plougastell e-lec'h un iliz koshoc'h c'hoazh eus ar XIV$^{vet}$ kantved bet savet gant Konted Leon a yae o domani betek Ploe-Kastell. Gouestlet e oa d'an ebestel Sant Pêr ha Sant Paol ha prioldi Abati Daoulaz e oa. Pa oa bet echuet ar c'halvar e oa bet soñjet reneveziñ an iliz. Un nev nevez a voe savet e 1635 hag ur porched stumm an azginivelezh e 1640. Ne chom kazi roud ebet ken eus ar savadur-se d'an deiz hiriv. Distrujet e voe an iliz e 1870 evit sevel un iliz brasoc'h stumm gotek-nevez gant arkitektour an eskopti J. le Bigot. Dalc'het e voe ar porched ha digoret an iliz nevez e 1872. Pa voe echu an Eil Brezel Bed ne chome mui nemet dismantroù eus iliz Plougastell, a oa kouezhet dindan bombezennoù ar c'hirri-nij amerikan d'an 23 ha d'ar 24 a viz Gouere 1944. Pulluc'het e oa bet orgraoù kaer Heyer, hag ar font-badez bet savet gant ar c'hizeller Casimir Derrien . Buan e voe adsavet an iliz etre 1946 ha 1957. An tour betoñs hag al letern karrez a ro ur stumm ponner d'ar savadur nevez na zegouezh ket gwall vat gant ar c'halvar kaer zo e-kichen.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Iliz Sant Pêr ha Sant Paol (Argol)

Porzh bered Argol a zo anavezet dreist-holl abalamaour d'e volz-enor savet er XVII$^{vet}$ kantved. Menegomp ivez :
* ar c’hloc’hdi : 1585 ;
* kalvar ar vered : 1593 ;
* ar garnel : 1665 ;
* an delwennoù kozh ha dreist-holl hini Sant Pêr e maen-greun ;
* stern aoter Santez Jenovefa ;
* ar murlivadurioù.
War unan eus ar c’hleier e lenner :
Santez Genovefa Benniget gant an Aotrou Job Graveran, Person Sant Loeiz e Brest Paeron ha maeronez : J. Sebastien Goury, ijinour-meur, rener ar « Legion d’honneur », ezel kambr ar Gannaded, ha Genovefa Noury An Aotrou Guevel, person Goasguen maer Per Gourmelen, teñzorier Teuzet e 1839
* Karnel iliz Argol
* Ar porched, iliz Argol
* Sant Pêr
a vo kavet e Wikimedia Commons.