OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Karaboroeg ar c'hornôg

Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù karaboroek eo karaboroeg ar su (syer-tenyer).

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
* Yezhoù senoufoek
# Karabasenn

Ar garabasenn eo anv matezh ar person, an hini a rae war-dro e di, e voued, e zilhad. Gallout a rae bezañ mamm pe c'hoar ar beleg. Brudet e veze ar c'harabasenned da vezañ kintus pe drouk.

## Lennegezh

Karabasenn ar person a vez kaoz anezhi e meur a gontadenn vrezhonek.
* e Kure Brelevenez, e Kontadennoù ar Bobl, gant Fañch an Uhel.

### C'hoariva

* La servante du curé, M. Bayard/M. Xavier/Michel Masson Masson, Théâtre du Palais-Royal, d'an 23 a viz Mae 1840 evit ar wech kentañ

## Sinema

* Pränstänkan (Intañvez ar pastor), film svedek gant Carl Theodor Dreyer e 1920, diwar Prestekonen bet skrivet gant Kristofer Janson.

## Sonerezh

* Perrine était servante, kanaouenn c'hallek
* La bonne du curé, kanaouenn c'hallek gant Charles Level - T. Roval - T. Montoya, 1974, kanet gant Annie Cordy
* La chambre de la karabasenn, Entre ardoise et granit/Maen glas, Soaig Siberil, 1996

## Levrlennadur

* Yves Le Gallo, Clergé, Religion et Société en Basse-Bretagne de la fin de l'Ancien Régime à 1860, Les Éditions Ouvrières, 1991, pp. 893-895.

## Liammoù diavaez

* Être gouvernante dans un presbytère (e Kebek)
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou Perrine était servante kanet gant Les Compagnons de la Chanson e 1946
# Karaboroeg ar reter

Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù karaboroek eo karaboroeg ar reter (kar).

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
* Yezhoù senoufoek
# Kaprimaneg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù bahinemoek eo ar c'haprimaneg (kapriman, wasare pe mugumute) komzet gant tro-dro da 1 638 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek ar menezioù
# Kapuas

Ar c'h-Kapuas a zo ur stêr, 1 143 km hed dezhi, en Indonezia, e proviñs Kalimantan Barat, en enez Borneo.
Hirañ stêr Indonezia eo ha hirañ stêr an enezenn ivez.
# Karabayeg

Ur yezh direnk komzet e Kolombia, e departamant Amazonas, etre ar stêrioù San Bernardo ha Pure, eo ar c'harabayeg. Kuzh eo c'hoazh ar meuriad a gomz anezhañ ha n'ouzer hogozik netra diwar e benn.

## Gwelet ivez

* Yezhoù Kolombia
* Yezhoù direnk
# Karabinenn

Karabinenn a vez graet e geriaoueg an arme eus un arm-tan gant ur c'hanol hir met berroc'h eget hini ur fuzuilh pe ur mousked. Darn anezho zo doareoù berraet eus fuzuilhoù all, o tennañ ar memes doare boledoù. Dont a ra o ment berroc'h eus ar fed e oa ret d'ar marc'hegerezh kaout armoù bihanoc'h hag aesoc'h da dapout krog enne.
Er-maez eus bed an arme, e bed ar chase pe ar sportoù-tenn, ur garabinenn zo un arm hir unan pe meur a ganol rizennet dezhañ. Heñvel eo o mekanik diabarzh evit hini ar fuzuilhoù dre vras, met solutoc'h int : kambr ur garabinenn a c'hell anduriñ ur gwask etre 3.000 ha 4.000 bar, pa n'hall ket hini ur fuzuilh anduriñ ouzhpenn 1.200 bar.
Karabinennoù a raer ivez eus an armoù hir dre aer gwasket pe gaz a c'hall tennañ plomoù 4,5 mm pe 5,5 mm, evit amprouennoù zo er sportoù tennañ pe an dudi.

## Mont en-dro

Damaotomatek e c'hall bezañ ur garabinenn, neuze n'hall ket bezañ karget en tu all da deir c'hartouchenn enni hervez lezenn e Frañs. Un dra a-bouez eo an damaotomategezh evit ar chaseourien o deus ezhomm da c'hellet tennañ meur a wech deus renk da bakañ loened o redek. Efedus eo ar garabinenn war gantadoù a vetradoù, pa vez diaes lazhañ ul loen gant ur fuzuilh flour he c'hanol en tu all da 50 metrad.
E bed ar sportoù tennañ e implijer karabinennoù un tenn (ur munision a ranker adlakaat en arm bewech ma tenner), pe gant tennata dre zorn : en ur ziblasañ ur morailh a zo war ar gulasenn e c'haller kambriñ ur munision da dennañ adarre. Resisoc'h eo ar c'harabinennoù gante ur sistem morailh, setu e vezont implijet stank er sportoù tennañ pe er biatlon.

## Orin an anv

Grondin (benel, ur c'hrondin) e oa ar ger brezhonek kent an amprest diouzh ar galleg carabine. Ar galleg carabine a oa deuet e 1694 eus an italianeg, portugaleg ha spagnoleg carabina evit envel seurt mouskedoù, dre implijerien gentañ an arm, anezho marc'hegerien lesanvet "carabiniers", eus ar ger galleg carabin "marc'heger" (1575) Ne ouier ket hiroc'h war orin ar ger carabin. Evit lod e vefe diwar ar provañseg calabre "mekanik brezel kozh" ; evit tud all e teufe eus al latin calabrinus "Calabriat", peogwir e teue ar c'hentañ marc'hegerien-se eus Calabria..

## Lezenn

E Frañs eo renket al lod brasañ eus ar c'harabinennoù damaotomatek (teir c'hartouchenn d'ar muiañ) pe da dennata dre zorn (dek kartouchenn d'ar muiañ) er rummad C, hini an armoù a ranker diskleriañ goude bezañ prenet anezhe en ur ziskouez un aotre da chase pe ul lisañs sportoù tennañ.

## Gwelet ivez

* Geriaoueg an armoù-tan

## Notennoù

* ↑ Hervez Olivier ACHARD, Le monde des fusils, Solar 2002, p. 17
* ↑ Devri
* ↑ Geriadur Littré
* ↑ Geriadur Littré
# Karabük (proviñs)

Proviñs Karabük zo ur proviñs e hanternoz Turkia.

## Douaroniezh

War-dro 220.000 annezad a oa e Karabük e 2007.
3.000 km² eo e c'horread.
g • ka • keProviñsoù Turkia :
| Rannvro Marmara | Balıkesir · Bilecik · Bursa · Çanakkale · Edirne · İstanbul · Kırklareli · Kocaeli · Sakarya · Tekirdağ · Yalova |
| Rannvro Egea | Afyon · Aydın · Denizli · İzmir · Kütahya · Manisa · Muğla · Uşak |
| Rannvro ar Mor Du | Amasya · Artvin · Bartın · Bayburt · Bolu · Çorum · Düzce · Giresun · Gümüşhane · Karabük · Kastamonu · Ordu · Rize · Samsun · Sinop · Tokat · Trabzon · Zonguldak |
| Rannvro Kreiz Anatolia | Aksaray · Ankara · Çankırı · Eskişehir · Karaman · Kayseri · Kırıkkale · Kırşehir · Konya · Nevşehir · Niğde · Sivas · Yozgat |
| Rannvro Kreizdouarel | Adana · Antalya · Burdur · Hatay · Isparta · Kahramanmaraş · Mersin · Osmaniye |
| Rannvro Reter Anatolia | Ağrı · Ardahan · Bingöl · Bitlis · Elazığ · Erzincan · Erzurum · Hakkari · Iğdır · Kars · Malatya · Muş · Tunceli · Van |
| Rannvro Gevred Anatolia | Adıyaman · Batman · Diyarbakır · Gaziantep · Kilis · Mardin · Şanlıurfa · Siirt · Şırnak |
# John Galt

John Galt :
| Poltred John Galt gant Charles Grey, 1835 ||
| Anv pluenn | Rev. T. Clark, Robin Goodfellow, Thomas Duffle, Capt. Samuel Prior |
| Obererezh | Skrivagner, marc'hadour |
| Ganedigezh | 2 Mae 1779 Irbhinn, Siorrachd Inbhir Àir, Bro-Skos |
| Marv | 11 Ebrel 1839 (59 vloaz) Grianaig, Bro-Skos |
| Oberennoù pennañ ||
| Annals of the Parish The Chronicle of Dalmailing ||
| Sinadur | |
| kemmañ |
John Galt (distaget [ɡɔːlt]; 2 Mae 1779 – 11 Ebrel 1839) a oa ur politiker hag ur skrivagner skosat.
En 1825 ez eas da Ganada, e penn ar c'h-Canada Company, ur gompagnunezh savet evit poblañ ar pezh a oa neuze Kanada Uhel (Ontario bremañ).
Kêr Galt en Ontario a oa en e anv, a-raok bezañ kendeuzet gant Cambridge (Ontario). Tad eo da Alexander Tilloch Galt.
# John Gardner (SUA)

John Champlin Gardner (1933 – 1982) a oa ur romantour stadunanat.
Grendel, e 1971, eo e oberenn vrudetañ, diwar-benn mojenn Beowulf, kontet eus savboent an euzhvil. Dek vloaz goude an embannadur kentañ e voe lakaet d'ober ar film Grendel Grendel Grendel.

## E varv

Mervel a reas en ur gwallzarvoud war e varc'h-tan, ur 5 km eus ar gêr, e Susquehanna County, Pennsylvania, d'ar Meurzh 14 a viz Gwengolo 1982. Hervez ar polis en doa c'hwitet ar c'horn-tro war-dro 2 eur 30 diouzh ar ar beure, pa oa o vleinañ e Harley-Davidson. Hervez e zanvez-pried Susan Thornton e oa bet oc'h evañ a-hed an noz. Da eurediñ e oant pevar deiz goude.

## Oberennoù
### Romantoù

* The Resurrection, New American Library, 1966; Vintage Books, 1987, ISBN 978-0-394-73250-3
* The Wreckage of Agathon, Harper & Row, 1970; Dutton, 1985, ISBN 978-0-525-48180-5
* Grendel, New York: Vintage Books, 1971. illustrated by Emil Antonucci, ISBN 0-679-72311-0
* The Sunlight Dialogues, Knopf, 1972, ISBN 978-0-394-47144-0; reprint New Directions Publishing, 2006, ISBN 0-8112-1670-5
* Jason and Medeia Knopf, 1973, ISBN 978-0-394-48317-7; Vintage Books, 1986, ISBN 978-0-394-74060-7
* (1973) Nickel Mountain: A Pastoral Novel. Knopf. ISBN 978-0-394-48883-7. ; reprint New Directions Publishing, 2007, ISBN 978-0-8112-1678-4
* The King's Indian Knopf, 1974, ISBN 978-0-394-49221-6; reissue Ballantine Books, 1983, ISBN 978-0-345-30372-1
* (1976) October Light. Knopf. ISBN 978-0-394-49912-3. ; reprint New Directions Publishing, 2005, ISBN 978-0-8112-1637-1
* In the Suicide Mountains Knopf, 1977, ISBN 978-0-394-41880-3
* Vlemk the Box Painter Lord John Press, 1979, ISBN 978-0-935716-02-3
* Freddy's Book Knopf, 1980, ISBN 978-0-394-50920-4; White Pine Press, 2007, ISBN 978-1-893996-84-7
* The Art of Living and Other Stories Knopf, 1981; reprint, Vintage Books, 1989, ISBN 978-0-679-72350-9
* Mickelsson's Ghosts Knopf, 1982, ISBN 978-0-394-50468-1.; reprint New Directions Publishing, 2008, ISBN 978-0-8112-1679-1
* Stillness and Shadows Knopf, 1986, ISBN 978-0-394-54402-1.
# John Gay

John Gay (1685 – 1732) a oa ur barzh saoz, ezel eus ar Scriblerus Club, brudet gant ar The Beggar's Opera (1728), ur c'hoarigan.
Ganet e oa e Barnstaple, e Bro-Saoz, skoliet er gêr-se. Pa ziskolias ez eas da labourat da di ur marc'hadour seiz da Londrez; skuizh e oa aet, hervez Samuel Johnson, "of either the restraint or the servility of his occupation", hag eñ distro da gêrig Barnstaple, da vout kenteliet gant e eontr John Hanmer, ar pastor. Ha da Londrez en-dro

## Oberennoù

* Wine – 1708
* The Present State of Wit – 1711
* The Rural Sports – 1713
* The Shepherd's Week – 1714
* The What D'ye Call It – 1715
* Trivia, or The Art of Walking the Streets of London – 1716
* Acis and Galatea – 1718
* Poems on Several Occasions – 1720
* Fables (anavezet evel Fifty-one Fables in Verse pe Fables of John Gay) – 1727 (Part the Second – 1738)
* The Beggar's Opera – 1728
* Polly – 1729
* Achilles – 1733
* The Distress'd Wife – 1743
* Three Hours After Marriage – 1717
# John Gerrard Keulemans

John Gerrard Keulemans, bet ganet Johannes Gerardus Keulemans d'an 8 a viz Mezheven 1842 e Rotterdam (Rouantelezh an Izelvroioù) hag aet da Anaon d'an 9 a viz Meurzh 1912 en Ilford (Bro-Saoz), a oa ul livour hag ur skeudennaouer izelvroat.
Brudet-mat eo en abeg d'e vaendresadurioù war al laboused.

## Liamm diavaez

* (en) Lec'hienn e saozneg o tiskouez e vuhezskrid hag e skeudennadurioù.
# John Glyn Davies

Kelenner yezhoù keltiek e oa John Glyn Davies (Liverpool 1870-1953), barzh kembraek, ha saver kanaouennoù.
Dastum a rae kanaouennoù-pobl, ha lakaat a raeas darn e kembraeg. Evel-se e voe savet gantañ Llongau Caernarfon pe Fflat Huw Puw. Troet e oa gant al listri, hag un diskouezadeg eus e zastumad listri bihan a voe graet en Amgueddfa Lechi Cymru e Gouhere 2006.
Ganet e oa John Glyn Davies en niverenn 55 Peel St, Sefton Park, e Liverpool, en un tiegezh Kembreiz. E dad John a oa marc'hadour te. E vamm, Gwen Davies, a oa he zad, John Jones, eus Talysarn. Tri breur en devoa: George M. Ll. Davies, Stanley Davies ha Frank Davies.
Goude ar skol e labouras John Glyn Davies evit kompagnunezhioù bagoù, evel Rathbone Brothers (1887-92), Cambrian (1892-95), Henry Tate & Sons (1895-96) ha goude-se evit Mines Corporation of New Zealand (1896-98), a-raok ober studioù en Aberystwyth. En Aberystwyth e voe etre 1899 ha 1907 hag eno e labouras evit dastum levrioù evit ar pezh a voe diwezhatoc'h Levraoueg Vroadel Kembre. Levraoueger e voe e skol-veur Aberystwyth, a-raok mont da skol-veur Liverpool e 1907. Eno e teuas da vezañ kelenner e Rann ar C'heltieg, e 1920, war-lerc'h Kuno Meyer. Chom a reas er post-se betek mont e retred e 1936. Goude se e vevas e meur a lec'h : e Cambridge, e Llandegfan, e Llanarth (Ceredigion) hag e Llanfairfechan, ma varvas d'an 11 a viz Du 1953.
# John Goodman

Jonathan Stephen Goodman anavezet evel "John Goodman" zo un aktour amerikan bet ganet d'an 20 a viz Mezheven 1952.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# John Graydd

John Graydd eo anv-pluenn an hini en deus skrivet ar romant Ne vo ket kig ha farz evit Samantha, embannet gant ar gevredigezh Tres e 2006. Hervez an destenn a lenner war kein al levr e vije John Graydd ur C'hembread en dije desket brezhoneg.
Krediñ a reer eo bet savet al levr gant meur a zen, David ar Gall, kelenner e skolaj Diwan Gwened, Drian Bernier, Ronan Debel, levraoueger en ur skolaj Diwan, Yann-Jakez Jestin, kelenner e Skolaj Diwan ar Releg, Anke Simon, ha Gwenole Bihanig, kelenner e Skolaj Diwan ar Releg...

## Liammoù diavaez

Tres
# John Gardner (Bro-Saoz)

John Gardner (1926-2007) zo ur skrivagner saoz.
Da 3 bloaz e teskas lenn, da 8 e felle dezhañ bout skrivagner. Studiañ a reas al lennegezh hag ar sigoterezh. Perzh a gemeras en eil brezel-bed, evel soudard ha sigoter gant ar Groaz Ruz stadunanat.
Studiañs a reas e Cambridge hag Oxford, war an doueoniezh. E-pad seizh vloaz e voe pastor protestant, a-raok kouezhañ er vezventi. Ul levr brudet a savo diwar-benn an abadenn-se eus e vuhez.
Romantoù spierezh a savas p'edo marevezh romantoù Ian Fleming diwar-benn troioù kaer James Bond e barr o brud: eizh levr a skrivas diwar-benn Boatsie Oakes, The Liquidator.

## Oberennoù
### Emvuhezskrid

* Spin the Bottle (1964)

### Rummad Boysie Oakes

* The Liquidator (1964)
* Understrike (1965)
* Amber Nine (1966)
* Madrigal (1967)
* Founder Member (1969)
* Traitor's Exit (1970)
* The Airline Pirates (1970) - e SUA : Air Apparent
* A Killer for a Song (1975)

### Rummad Derek Torry novels

* A Complete State of Death (1969) - e SUA : The Stone Killer
* The Corner Men (1974)
# James Hook

James William Hook, bet ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1985 e Castell-nedd (Kembre), zo ur c'hoarier rugbi XV etrebroadel kembraek.
Barrek eo da c'hoari evel adreger, hanterour diavaez pe dri-c'hardour kreiz.
Goude bezañ bet ezel eus Y Gweilch (Abertawe, Kembre) abaoe 2006, deuet eo da Vro-C'hall da c'hoari evit Union Sportive Arlequins Perpignan-Roussillon adalek 2011.
# James Gandolfini

James Joseph Gandolfini, Jr. a zo un aktor amerikan, a orin italian, bet ganet d'an 18 a viz Gwengolo 1961 en New Jersey, e SUA, ha marvet d'an 19 a viz Even 2013 e Roma. Brud en doa tapet gant an heuliad filmoù skinwel The Sopranos.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# James Horner

James Roy Horner a zo ur sonaozour stadunanat ganet d'ar 14 a viz Eost 1953 e Los Angeles.
Brudet eo abalamour en deus implijet binviji elektronek evit ar filmoù : Titanic, Troy, Apollo 13, Braveheart hag Avatar gant James Cameron. Eñ a gemere alies binviji eus Iwerzhon. Ar sonerezh evit ar film kentañ eo Les mercenaires de l'espace gant Jimmy T.Murakami hag an hini diwezhañ eo Karaté kid gant Harald Zwart. E 2012 en deus c'hoant da sevel sonerezh ar filmoù : Gaia age 3-D ha Mosasaure 3-D.
# James II

James II, pe Jakez II, zo anv daou roue:
* James II (roue Bro-Skos) (1430–1460), Dug Rothesa;
* James II (roue Bro-Saoz) (1633–1701), roue Bro-Saoz hag Iwerzhon, roue Bro-Skos evel James VII.

## Pennadoù kar

* James
* Jakez
# James Harden-Hickey

James Harden-Hickey (1854 e San Francisco - 1898 El Paso) a oa ur Stadunanad, skrivagner gallek ha saoznek, hag emanvet Priñs Trinidad.

## E vuhez

Ganet e oa e 1854 e San Francisco. Stadunanad e oa e dad, ha gall e vamm. Dre ma oa feuls kêr San Francisco en amzer-se, gant ar glaskerien aour, e voe kaset da Bariz d'ober e studi. Eno e voe trellet gant pompadoù lez ha galloud Napoleon III. Skoliet e voe gant ar Jezuisted e Belgia. Studier e voe en Alamagn e Leipzig. Mont a reas da skol c'hall ofisourien Saint-Cyr, da 19 vloaz, hag e 1875 e teuas e-maez anezhi gant notennoù mat-kenañ. Ur pennadig goude e varvas e dad. Tri bloaz war-lerc'h e timezas dar gontez Saint-Pery ha daou vugel o doe. Galleg eus ar c'hentañ a gomze, klezeiata mat a rae, ha stag e oa da skrivañ romantoù.

## Skrivagner

En Euthanasia: The Aesthetics of Suicide, e tifenne an emlazh. Eus ar gomz ez eas d'an ober, d'an 9 a viz C'hwevrer 1898, en ul leti en El Paso, ma kemeras morfin a-leizh goude leuskel ul lizher d'e wreg.

## Oberennoù

embannet e voe ar romantoù-maén dindan an anv Saint Patrice:
* Un Amour Vendéen
* Lettres d'un Yankee
* Merveilleuses Adventures de Nabuchodonosor Nosebreaker
* Un Amour dans le Monde
* Mémoires d'un Gommeux
# James Hunt

James Hunt (bet ganet d'an 29 a viz Eost 1947 e Belmont, Bro-Saoz, marvet e Wimbledon (Londrez) d'ar 15 a viz Even 1993) a oa ur blenier kirri a rede e Formulenn 1 etre 1973 ha 1979, o c'hounit un titl gant McLaren-Ford e 1976. War-lec'h aet war e leve sportel e tisplege ar redadegoù Formulenn 1 war ar BBC betek e varv.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
| Kampion a-raok : Niki Lauda | James Hunt Kampion bed ar Formulenn 1 1976 | Kampion war-lerc'h : Niki Lauda |
# James Ellroy

James Ellroy (Lee Earle Ellroy e anv gwir) zo ur skrivagner amerikan ganet e Los Angeles d'ar 4 a viz Meurzh 1948.
Levezonet eo e skridoù gant marv e vamm, muntret e 1958.
Kriz ha feuls eo e romantoù a c'hoarvez e Los Angeles a c'heller gwelet evel un dudenn kentoc'h eget ul lec'h en e oberennoù.
E-touez ar re-se emañ The Black Dahlia (an dahlia du) pe Killer on the Road (muntrer war an hent).
Meur a film (L.A. Confidential, da skouer) zo bet aozet diwar e romantoù.
# James Hepburn

James Hepburn, dug Inizi Orc'h, kont Bothwell, a oa trede pried Mari Bro-Skos.
# Gayelord Hauser

Dr. Benjamin Gayelord Hauser (17 a viz Mae 1895 – 26 a viz Kerzu 1984) a oa emvagadour american a deus meulet ar 'magadurezh naturel' e-kreiz an XXvet kantved.
# Gazelenn

Gazelenned :
| Ur c'hazelenn Dorkas ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Antilopinae |
| Genad : | Gazella |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gazelenned zo bronneged mistr ha prim a vev e stepennoù, dezerzhioù pe savanennoù Afrika hag Azia.

## Rummatadur

En abeg da cheñchamantoù er rummatadur n'emañ ket ken an holl c'hazelenned er genad Gazella evel ma oant.
3 genad zo bremañ : Gazella, Eudorcas ha Nanger.
Ouzhpenn da se e vez roet an anv gazelenn da loened all ivez evel ar springbok.
E-touez ar spesadoù gazelenned emañ :
* gazelenn Thomson (Eudorcas thomsonii)
* gazelenn Dorkas (Gazella dorcas)
* gazelenn Speke (Gazella spekei)
* gazelenn Dama (Nanger dama)
* gazelenn Grant (Nanger granti)
* gazelenn Soemmerring (Nanger soemmerringii)
# Gayal

Gayal :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Bovinae |
| Genad : | Bos (genad) |
| Anv skiantel ||
| Bos frontalis Lambert, 1804 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gayal (Bos frontalis) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Azia. Ur gaur doñvaet eo hag e rummatadurioù 'zo e vez renket ar gaur hag ar gayal er memes spesad.
# Gaz

Ar gaz a zo unan eus an teir (pe peder) stad a c'hall kemer ar materi (ar reoù all eo al liñvenn, ar solud, ha d'o heul e lakaer ar plasma a-wechoù ivez). Ar gaz a gemer stumm al lestr a zalc'h anezhañ ha kreskiñ ha digreskiñ a ra e ec'honad pa wasker pe pa ziwasker anezhañ. Er gaz e c'hall ar molekulennoù fiñval dieub an eil e-keñver eben (n'emañ ket kont evel-se gant al liñvennoù m’emañ kenstag laosk ar molekulennoù hag ar soludoù ma vezont stag start kenetrezo). Gazoù "pur" a zo (evel an neon) (atomennoù hiniennel hepken), "elfennel" (evel an hidrogen) (molekul graet gant atomennoù eus ar memes seurt), pe neuze "kenaozet" (meur a seurt atom disheñvel a-gevret evit ober pep molekulenn) (da skouer: an dioksidenn garbon).

## Gwelet ivez

* aezhenn
* gaz naturel
# Gaza

Gaza (غزة, Ghazzah en arabeg ; עַזָּה, ʕazzā en hebraeg) eo ar gêr vrasañ e Bandenn Gaza hag e douaroù Aotrouniezh Vroadel Palestina, pa'z eus war-dro 410 000 den o chom e kêr. Dre ma vez implijet alies an anv "Gaza" evit "bandenn Gaza", pe "bann Gaza", e vez graet a-wechoù gant an anvadur "Kêr Gaza" (pe "Gaza City") pa vez c'hoant da resisaat e kaozeer diwar-benn kêr hepken.
Ur gêr gozh eo Gaza. Un arsav e oa war hent ar varc'hadourien a yae eus Ejipt da Siria en Henamzer. Goude bezañ bet e-pad pell e dalc'h rouantelezhioù Henegipt, e voe kemeret gant ar Filistined en 13vet kantved kent JK. Kemeret e voe ivez gant Aleksandr Veur e 332 kt JK, goude ur seziz a badas daou viz.
En XXvet kantved en em gavas Gaza en douaroù palestinat a oa dindan beli Breizh-Veur. E 1948, pa voe rannet an douaroù-se etre Arabed ha Yuzevien e voe lakaet Gaza el lodenn arab ha fiziet ar melestradur anezhi en Ejipt. E miz Mezheven 1967 e voe aloubet gant Israel e-pad ar Brezel c'hwec'h devezh ; d'an 18 a viz Meurzh 1994 e voe fiziet ar c'horn-bro en Aotrouniezh Vroadel Palestina daoust ma chomas ac'hubet gant arme Israel betek 2006.

## Kêrioù gevellet

* Barcelona, (Katalonia)
* Tromsø, (Norvegia)

## Gwelit ivez

* Bandenn Gaza‎
# Gazelenn Cuvier

Gazelenn Cuvier :
| Ur c'hazelenn Cuvier, luc'hskeudennet e Zoo San Diego (Kalifornia) (SUA). En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Antilopinae |
| Genad : | Gazella |
| Anv skiantel ||
| Gazella cuvieri (Ogilby, 1841) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hazelenn Cuvier (liester : gazelenned Cuvier), a zo ur spesad gazelenned, Gazella cuvieri an anv skiantel anezhañ. Edmi a reer anezhañ ivez.
Dougen a ra anv ar skiantour gall Georges Cuvier (1769-1832).

## Annez

Ur spesad brosezat eo e Menezioù Atlas Norzhafrika (Aljeria, Maroko, Tunizia).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Gazella cuvieri war al lec'hienn www.ultimateungulate.com.
# Gawareg-Bateg

Ur yezh dardek eo ar gawareg-bateg (gawar-bati pe aranduyiwar) komzet gant 9.000 den e Chitral e Pakistan (1.500 den) hag en Afghanistan (7.500 den).

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Yezhoù dardek Chitral

## Gwelet ivez

* Yezhoù dardek
# Gazelenn-jirafenn

Gazelenn-jirafenn :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Antilopinae |
| Genad : | Litocranius |
| Anv skiantel ||
| Litocranius walleri Brooke, 1878 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hazelenn-jirafenn (Litocranius walleri) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e reter Afrika.
Ar spesad nemetañ eo er genad Litocranius.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gawadeg

Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù doulayek eo ar gawadeg (gawwada, gauwada, gawata pe kawwada), komzet gant 32.698 a dud (mui 1.367 den evel eil yezh) en Omo en Etiopia (1998).
C'hwec'h rannyezh pennañ ez eus:
* Dihineg (dihina pe tihina)
* Gergereg (gergere pe k'ark'arte)
* Gobezeg (gobeze)
* Golangoeg (gollango pe kollango)
* Goroseg (gor(r)ose pe korrose)
* Harsoeg (harso pe worase)
Tost eo d'ar bouseg ha d'ar samaieg ha d'ar golangoeg dreist-holl.
Talvezout a ra ar c'homsoeg da yezh uhel implijet gant pennoù-meur ar meuriad-se.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kouchitek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Kaketou Filipinez

Kaketou Filipinez :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Genad : | Cacatua |
| Anv skiantel ||
| Cacatua haematuropygia Müller, 1776 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kaketou Filipinez (Cacatua haematuropygia) a zo un evn brosezat e Filipinez, en arvar bras da vont da get.
# Kaketou corella

Kaketou corella :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Psittaciformes |
| Kerentiad : | Cacatuidae |
| Genad : | Cacatua |
| Anv skiantel ||
| Cacatua sanguinea Gould, 1843 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'haketou corella (Cacatua sanguinea) a zo un evn eus kerentiad ar c'hCacatuidae.

## Annez

Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Aostralia ha kreisteiz Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Cacatua sanguinea war al lec'hienn BirdLife International.
* Cacatua sanguinea war al lec'hienn IUCN.

## Daveennoù

* ↑ Cacatua sanguinea war al lec'hienn Avibase.