OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Galápagos

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Galápagos zo un anv-lec'h spagnolek, brudet gant an Inizi Galápagos.

### Ecuador

* Inizi Galápagos
* Proviñs Galápagos
* an anv a gaver en ur bern anvioù loened a gaver en inizi
** Morleon Galápagos
** Morvran Galápagos

### Spagn

* Galápagos, kumun e proviñs Guadalajara.
# Gambara

Gambara zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Ifernioù

Hervez mojennoù Henc'hres e oa an Ifernioù unan eus an anvioù a veze graet eus al lec'h ma 'c'h ae an dud da chom war-lerc'h o marv. Dindan an douar emañ al lec'h-se, hag eno emañ an doue Hades o ren. Se zo kaoz e vez graet anv eus "rouantelezh Hades" a-wechoù, hag eus an Hades zoken, pa gomzer eus ar vro-hont.
Meur a gornad zo eno hervez an hengoun :
* Ar Parkoù ar Gwenva a oa annez an harozed hag an eneoù leun a vertuz war-lerc'h o marv ;
* Pradoù ar Milad, ma vez skeudoù ar re varv o kas ur vuhez divlaz, dispis ha dibal ;
* an Tartaros, allec'h donañ ha duañ ma vez kastizet da viken an dud o deus graet gaou pe goap ouzh an doueed.
Etre an Ifernioù ha bro an dud vev ez eus ur stêr, pe meur a hini hervez an dud : ar Styks peurvuiañ, an Ac'heron a-wechoù.
Pa vez bet beziet an dud evel a zo dleet e vezont lakaet da dreizhañ ar stêr gant C'haron war e skaf, goude paeañ ur gwennegig dister. Diwar-se eo e teu ar boaz da lakaat ur pezh e genoù ar re varv. Teir stêr all a dremen dre an Ifernioù : ar Flegethon, ar Gokytos hag al Lethe.
E toull an nor emañ ar c'hi Kerberos, a vir ouzh an dud varv da vont kuit. Koulskoude ez eus bet gwelet tud o kuitaat al lec'h dizamant : Herakles, [Psyc'he]], Theseüs, Orfeüs hag Aineias.
Ulises zo bet tost da vont e-barzh, e trovezh an Nekyia, e kan XI an Odysseia.
Meur a zor zo d'an Ifernioù : tost da Lenn Averno, tost da Gab Tenaro hag e bro ar Gimmerianed.
Tri barner zo : Minos, an hini nemetañ er mojennoù koshañ, Radamanthys hag Aiakos. Ganto e vez degemeret an dud varv ha lavaret dezho da belec'h mont, ha chom, a-hed ar beurbadelezh.

## Notennoù

* ↑ Anv lies, disheñvel diouzh an Ifern, anv unan.
* ↑ Henc'hresianeg : Ἠλύσιον πεδίον / Êlúsion pedíon ; diwezhatoc'h e voe graet μακάρων νῆσοι / makárôn nễsoi "Inizi ar Wenvidien" anezhe.
* ↑ Henc'hresianeg : Φλεγέθων / Phlegéthôn "an hini flamm".
* ↑ Henc'hresianeg : Κωκυτός / Kôkytós "ganet gant an daeroù".
* ↑ E penn Su Peloponnesos.
* ↑ Henc'hresianeg : Κιμμέριοι / Kimmérioi.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ifig Flatrès

Ifig Flatrès, ganet d'an 20 a viz Ebrel 1967 e Pont-'n-Abad er Vro Vigoudenn, a zo ur c'haner breizhat, bet rener Ti ar Vro e Kemper, o vont da skolaer hiriv.

## Strolladoù

Kustum eo da ganañ gant tud all:
* kan ha diskan gant
** Louise Ebrel
** Marsel Gwilhou
** Christian Rivoalen
* ul laz sonerien anvet Oktopus Kafé

## Pladennoù

* 2004 : Tre Tavrin ha Sant Voran, éd. Coop Breizh
* 2010 : Oktopus Kafe, Ar vro didu, éd. Poch an toer
* 2014 : Oktopus Kafe, Signor Fildéro rêveur de tangos, Poch an toer

## Liammoù diavaez

* myspace Oktopus Kafé
# Ifikles

Ifikles a c'hall bezañ tri den disheñvel e mojennoù kozh Hellaz.

## Breur gevell Herakles

Ifikles (Ἰφικλῆς e gresianeg), mab da Alkmene ha da Amfitrion, a oa breur gevell Herakles, ha kompagnun d'an haroz meur e-pad ur pennad amzer, e mojennoù kozh Hellaz. Dimeziñ a eure da gentañ da Aotomedousa, hag ur mab en doe ganti, Iolaos, a yeas da-heul e eontr meur a wech.
Dilezel a reas e wreg kentañ evit dimeziñ da eil merc'h Kreon, roue Thebai. Pan eas Herakles en egar avat e lazhas daou eus e vugale.
Gloazet e voe war-lerc'h un emgann enep roue Elea, ha mervel a eure e Feneos en Arkadia.
Enoret e veze bep bloaz gant lidoù graet gant tud Fenea war e vez.

## Daou haroz arall

* Mab Thestios, unan eus an Argonaoted, hag a yeas da hemolc'hiñ hoc'h-gouez Kalydon, hag a voe lazhet gant Meleagros.
* Un den eus Thessalia, mab da Phylakos, tad da Brotesilaos ha Podarkes.
# Ifs

Ifs :
| An ti-kêr ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Caen |
| Kanton | Ifs (pennlec'h) |
| Kod kumun | 14341 |
| Kod post | 14123 |
| Maer Amzer gefridi | Michel Patard-Legendre 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh tolpad-kêrioù Caen la Mer |
| Lec'hienn web | Ifs |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 11 902 ann. (2020) |
| Stankter | 1 314 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 7 m bihanañ 19 m — brasañ 61 m |
| Gorread | 9,06 km² |
| kemmañ |
Ifs a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed:
* 1944-1945: mervel a reas daou zen nann soudard en Ifs, unan anezhe a voe lazhet gant ur c'hrenadenn.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Andrev, er vourc'h.
* Chapel Notre-Dame de la Plaine, en Ifs-Plaine.

## Emdroadur ar boblañs 1793-2008

| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 719 | 636 | 703 | 706 | 719 | 741 | 772 | 748 | 761 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 750 | 736 | 794 | 697 | 682 | 617 | 606 | 556 | 599 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 566 | 561 | 560 | 626 | 634 | 705 | 803 | 770 | 1263 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2010 | 2011 |
| 1791 | 2681 | 4574 | 5635 | 6974 | 9208 | 10684 | 11028 | 11347 |
(Mammennoù: ldh/EHESS/Cassini betek 1999 hag INSEE abaoe 2006.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2014 | → bremañ | Michel Patard-Legendre | UMP | Sterner kenwerzh |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Jean-Paul Gauchard | tu-kleiz, distrollad | -Kelenner |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Raymond Slama | PS | -Kuzuler-departamant -Sterner kenwerzh Moulinex |
| 1995 | Meurzh 2001 | Jean Moulin | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Gevelliñ

* Ilfracombe (Rouantelezh-Unanet, Bro-Saoz), abaoe 1991
* Niederwerrn-Oberwerrn (Alamagn, Bavaria), abaoe 1992
* Silea (Italia, Veneto), (raktres)

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ Clochers de France
* ↑ ldh/EHESS/Cassini, poblañs betek 1999.
* ↑ 2006 2010 2011, poblañs abaoe 2006.
# Ifan ab Owen Edwards

Ifan ab Owen Edwards (1895-1970) a oa ur C'hembread, mab da Owen Morgan Edwards, ganet e Llanuwchllyn, e Sir Feirionnydd. Anavezet eo dre m'en doa savet Urdd Gobaith Cymru, un aozadur kembraek evit ar yaouankiz er bloavezh 1922.
E penn ar gelaouenn gembraek Cymru'r Plant ("Kembre ar vugale") e voe etre 1920 ha 1950 ha gantañ e voe savet ar c'hamp vakañsoù kembraek kentañ e 1928 e Llanuwchllyn. Gantañ ivez e voe savet ar skol gembraek kentañ en Aberystwyth e 1939. Bez' ez eo unan eus ar re a savas ar film kembraek kentañ, Y Chwarelwr. Bez' e voe rener ar gompagnunezh skinwel Television Wales and the West ha sikour a roas da sevel abadennoù skinwel e kembraeg.
E vab, Owen Edwards, a zeuas da vezañ merour kentañ ar chadenn skinwel gembraek S4C.

## Levrlennadur

* Norah Isaac, Ifan ab Owen Edwards (Caerdydd, 1972).

## Liammoù diavaez

* (en) Welsh Biography Online
# Ifig Troadeg

Ifig Troadeg, ganet er Vinic'hi e 1956, a zo ur c'haner kan-ha-diskan breizhat. Kanañ a ra e-barzh meur a goublad, hag asambles gant e bried Nanda ar peurliesañ. Kenlabouret en deus gant ar c'hevredigezhioù Dastum Bro-Dreger ha Mod All.

## Strolladoù

* Ifig ha Nanda Troadeg
* Kemener/Troadeg
* Marchand/Troadeg
* Troadeg/Le Roux
* Troadeg/Guéblez
* Troadeg/Menneteau
# Ifor Williams

Ifor Williams (16 Ebrel 1881 – 4 Du 1965) zo unan eus al lenneien bouezusañ e Kembre, war dachenn ar studioù kembraek ha keltiek, en XX$^{vet}$ kantved. Plediñ a rae dreist-holl gant al lennegezh kembraek koshañ, hini ar C'hentvarzhed. Embann a reas meur a skrid a bouez, evel oberennoù Aneurin ha Taliesin ha Pedair Cainc y Mabinogi. A-hed e vuhez e kelennas kembraeg e skol-veur Bangor, nepell diouzh al lec'h ma oa ganet.

## E vuhez

Ganet e voe e Pendinas, e kêriadenn Tregarth, nepell diouzh Bangor, mab d'un mengleuzier, John Williams, ha d'e wreg Jane. Studioù a reas e skol-veur Bangor, ma studias henc'hresianeg ha kembraeg, ha ma voe o kelenn goude, betek 1947, pa'z eas e retred. Da gentañ e voe adkelenner dindan John Morris-Jones, ha goude e voe anvet en ur gador kelenner e 1920, ha kemer penn kevrenn ar c'hembraeg goude marv Morris-Jones e 1929.

## E labour

E dachenn labour bennañ e oa ar varzhoniezh kembraek koshañ. Embann a reas testennoù a bouez evel Canu Llywarch Hen (1935), Canu Aneirin (1938), Armes Prydein (1955) ha Canu Taliesin (1960).
Labourat a reas ivez war dachenn lennegezh kembraek ar Grennamzer. Embann a reas skridoù evel Breuddwyd Macsen, Lludd a Llefelys (1910), Chwedlau Odo ha Pedeir Keinc y Mabinogi, pe c'hoazh barzhonegoù Dafydd ap Gwilym. E embannadur eus ar Mabinogi eo an hini a implijer hiziv c'hoazh.
Skridaozer ar gelaouenn Y Traethodydd e voe ivez eus 1939 betek 1964 ha skridaozer Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd eus 1937 betek 1948.
Unan eus an traoù all a blije da Ifor Williams e oa al lec'hanvioù kembraek hag ul levr a bouez a voe embannet gantañ diwar o fenn e 1945 (Enwau Lleoedd). Embann a reas ivez Meddwn I (1946), un dastumad eus prezegennoù graet gantañ er skingomz diwar-benn traoù diseurt. Al levr I Ddifyrru'r Amser (1959) zo ul levr eñvorennoù eus e vugaleaj hag e yaouankiz.

## Levrlennadur

* Sir Ifor Williams: A Bibliography, gant Alun Eirug Davies (Studia Celtica IV) (ur roll klok eus e skridoù)
* Mynegai i weithiau Ifor Williams, gant Thomas Parry (Kerdiz, 1939).
# Ifriqiya

Ifriqiya, Ifriqiyya (berbereg ⵉⴼⵔⵉⵇⵢⴰ, arabeg افريقية), a oa er Grennamzer un tiriad berber er Maghreb kent donedigezh an Arabed hag an Islam. Klotañ a rae gant Africa Proconsularis an Impalaeriezh roman e dibenn an Henamzer ; hiziv e klot gant Tunizia, reter Aljeria, ha kornôg Libia.
Goude Africa Proconsularis e voe graet « Afrika » eus ar c'hevandir a-bezh.
# Hippotragus

Hippotragus :
| Hippotragus niger ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Hippotraginae |
| Genad : | Hippotragus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hippotragus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ antilopenned eus Afrika.

## Spesadoù

* an antilopenn rouan, Hippotragus equinus
* an antilopenn c'hlas, Hippotragus leucophaeus, aet da get
* an antilopenn zu, Hippotragus niger
# Hiram

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Hiram (pe Hyram) zo anv meur a zen eus Fenikia.

## Tud
### Rouaned

* Hiram Iañ, roue Tir (Fenikia), harp da rouaned Israel

### Tud all

* Hiram, gov kaset d'ar roue Salamun da sikour sevel Templ Jeruzalem. Er frañmasonerezh ez eo bet mojenn Hiram.

## Lec'hioù

Hiram zo anv meur a lec'h e Stadoù Unanet Amerika:
* Hiram e Georgia ;
* Hiram e Maine ;
* Hiram en Ohio.
# Hirc'hareg

An hirc'hareged zo evned a vev e-kichen an dour hag o deus pavioù hir. Gallout a reont mont en dourioù bas er gwernioù pe war vord ar mor. An darn vrasañ anezhe zo evned tremeniat. Ar sourouc'haned, ar Skaseged, ar C'hwiboned, ar garaned, ar c'herc'heized hag ar morlividi zo hirc'hareged. N'eo ket un takson mat ken. Implijet e vez ar ger-se el levrioù kozh peotramant da zeskrivañ evned dezhe pavioù hir met n'int ket kar an eil re ouzh ar re all abalamour da se.

## Istor

Kozh eo ar rummad-se rak anadiñ a reas e galleg er Bulletin des sciences de la Société philomatique de Paris en 1799.
Carl von Linné, e c'hwec'hvet embannadur Systema Naturæ aziazezas e rummatadur eus an evned war stumm o figos ha ar pavioù. Termeniñ a ra ar Grallae, unan eus ar 6 strollad laboused. Ar strolladoù all zo an Accipitres da lâret eo al laboused preizh, ar Picidae er ster ledan, an Anseres - strollad al laboused tost d'ar gwazi ha d'an houidi - ar Gallinae - spesadoù tost d'ar fazaned ha d'ar yer -, hag ar Passeres. Grallae a dalvez « skasoù » e latin.

## Notennoù

* ↑ (fr) Dictionnaire des antiquités roméines et grecques, 1883
# Hirder (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen hirder war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ar fed ma c'hell ur vogalenn pe ur gensonenn bezañ distaget berr pe hir.
Ne dalvez ket an hirder da berzh fonemek e meur a yezh. E meur a yezh all avat e talvez hirder ar c'hensonennoù ha/pe ar vogalennoù da diforc'hañ etre gerioù peurheñvel a-hendall, d.s.
    Hirder kensonennel:
       Hungareg
       berr: megy ("mont") kv. hir: meggy ("kerezenn but")
    Hirder vogalennel:
       Brezhoneg
       berr: mell kv. hir: mel
Ral a wezh e vez kavet yezhoù implijet gante hirder ar vogalennoù hag hirder ar c'hensonennoù war un dro war al live fonemek. Ouzhpenn-se e vez levezonet silabennoù a-bezh gant efedoù an hirder mar bez anezhañ kentoc'h evit ur vogalenn pe ur gensonenn resis.
Peurliesañ, pa dalvez an hirder da diforc'hañ etre gerioù en ur yezh bennak e vez implijet daou derez pennañ, da lâret eo vogalennoù berr/plaen enebiet ouzh vogalennoù hir/hiroc'h. A-wezhoù, dre vras abalamour da abegoù istorel, e kaver ivez yezhoù implijet gante tri derez, da skouer an estoneg (berr, hir, hir-tre).
Ez-resis evit ma talvez an hirder da berzh fonemek e rankfe an holl elfennoù all eus ar gerioù diforc'het dre an hirder vogalennek pe kensonennel-se bezañ peuzheñvel. Peurliesañ avat ar fed ma vez hir pe verr ur vogalenn pe ur gensonenn a degas ivez kemmoù all, dreist-holl evit a sell ouzh perzhioù ar vogalennoù all tro-dro pe tost oute, da skouer:
    Saozneg "i"
       berr: /ɪ/ kv. hir /iː/
       d.s. hit ("skeiñ") kv. heat
    Brezhoneg "e"
       berr: /ɛ/ kv. hir: /eː/
       d.s. krennañ kv. krenañ
(Notenn: N'eo ket bet merket ar friadur en treuskrivadur

## Gwelit ivez:

* Hirder vogalennek
* Hirder kensonennel
* Kronem
# Hippotragus niger variani

Hippotragus niger variani :
| Hippotragus niger variani. En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Hippotraginae |
| Genad : | Hippotragus |
| Spesad : | Hippotragus niger |
| Isspesad : | Hippotragus niger variani |
| Anv skiantel ||
| Hippotragus niger variani Thomas, 1916 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hippotragus niger variani a zo un isspesad antilopenned eus kerentiad ar Bovidae.

## Doareoù pennañ

Tizhout a reont o kerniel betek 1m 50. Muzuliañ a reont ar pared tro-dro 1m 30.

## Boued

Bevañ a reont hogosik diwar delioù gwez.

## Annez

Emañ brosezat al loen en Angola.

## Rummatadur

Un isspesad eo da Hippotragus niger.

## Liammoù diavaez

* Hippotragus niger variani war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha davennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Hippotraginae

Hippotraginae :
| Adaksed ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Hippotraginae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hippotraginae a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ antilopenned.

## Spesadoù

* Hippotragus
** antilopenn rouan, Hippotragus equinus
** antilopenn c'hlas, Hippotragus leucophaeus, aet da get
** antilopenn zu, Hippotragus niger
* Oryx
** oriks beisa, Oryx beisa
** oriks-semterenn, Oryx dammah
** jemsbok, Oryx gazella
** oriks Arabia, Oryx leucoryx
* Addax
** adaks, Addax nasomaculatus
# Hiram II

Hiram II a oa roue Tir, e Fenikia, adal -737 da -729.
E -738 e pae truaj d'ar roue asirian Tiglath-pileser III.
En e raok, Itto-Baal II en dije paeet truaj ivez er bloaz-se en-eeun.
# Hiram Iañ

Hiram Iañ a oa roue Tir, e Fenikia .

## Pennad kar

* Rouaned Tir
# Hiram Maxim

Sir Hiram Maxim, ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1840 e Sangerville (Maine, Stadoù-Unanet Amerika) ha marvet d'ar 24 a viz Du 1916 e Streatham (Londrez, Rouantelezh-Unanet), a oa un ijinour stadunanat ha saoz, brudet evit bezañ ijinet unan eus ar mindrailherezioù kentañ.

## Buhezskrid

Hiram Maxim a oa mab henañ ur familh 8 bugel. Diskouez a rae kaout ur spered lemm pa oa bugel. Dedennet-bras e oa gant an teknikoù evit lakaat gwikefreoù da vezañ aotomatek. En atalier kentañ ma labouras ennañ evel karrer ha kinkler ec'h ijinas un toull-trap emgefreek evit al logod. E 1866 e lakaas e vreved kentañ war un ijinadenn evit gwellaat mont en-dro an houarnoù-rodeller. Meur a vreved all a lakaas war dachenn an tredan pe ar c'hefluskerioù a bep seurt.
Mindrailherez
Adalek 1881 e veajas en Europa evit gwerzhañ e ijinadennoù. E Vienna e kejas e 1882 gant un Amerikan all, hag a lavaras dezhañ e c'halle gounit kalz arc'hant « oc'h ijinañ un dra bennak a lakafe an Europeaned d'en em lazhañ aesoc'h kenetreze ». Distreiñ a reas Maxim da Londrez, e-lec'h ma labouras war e vindrailherez kentañ, a voe anvet Prototype gantañ. Tapout a reas ur vedalenn aour en International Inventions Exhibition e 1885. E 1888 e savas un emglev gant an Nordenfelt Guns and Ammunition Company, a zeuas da vezañ ar Maxim Nordenfelt Guns and Ammunition Company. Mindrailherezioù Maxim a voe savet ennañ betek 1897. Er bloavezh-se e savas Maxim un emglev gant Albert Vickers ha dont a reas an embregerezh da vezañ anvet Vickers, Sons & Maxim Limited. Adalek 1911 e pellaas Hiram Maxim diouzh an embregerezh, a broduas diwar-neuze mindrailherezioù dindan an anv Vickers nemetken.
Mekanik-nij
Adalek 1889 e krogas Maxim da labourat war ur pimpatrom mekanik-nij, a-drugarez d'an arc'hant en doa rastellet o werzhañ armoù. War-dro 3,6 tonenn, 12 metr hirder ha 34 metr ledander gant e zivaskell e rae ar mekanik. E zaou geflusker vapeur a lakae biñsoù-tro 5,2 metr hirder da dreiñ. Da vare an amprouennoù e 1884 e nijas ar mekanik war-hed 241 metr, da 1 metr 40 diouzh al leur d'ar muiañ. Goude an amprouennoù e tilezas Maxim e labourioù war ar mekanikoù-nij. Embann a reas e oa ret kavout un energiezh galloudusoc'h evit ar vapeur evit lakaat karbedoù da nijal.
Broadelezh saoz ha titl noblañs
E 1900 e tapas Maxim ar vroadelezh saoz. E 1901 e voe lakaet da varc'heg gant ar rouanez Victoria a-drugarez da efedusted e vindrailherezioù etre daouarn ar soudarded vreizhveurat da vare ar brezel e Soudan (1881-1899).

## Daveennoù

* ↑ (fr) CADIOU Yves, Les Colt Volume 4, Éditions du Portail, 1999, pp. 58-59
* ↑ (en) « In 1882 I was in Vienna, where I met an American whom I had known in the States. He said: 'Hang your chemistry and electricity! If you want to make a pile of money, invent something that will enable these Europeans to cut each others' throats with greater facility. » Meneget e BROWNE Malcolm W., 100 years of Maxim's killing machine, in The New York Times, 26/11/1985 (lennet d'an 22/07/2024)
* ↑ (en) Hiram Maxim's amazing flying machine, war Crayford History, 22/05/2018 (lennet d'an 22/07/2024)
# Instagram

Instagram (berraet en IG) zo ur rouedad sokial evit eskemm poltriji ha filmigoù, perc'hennet gant an embregerezh Facebook. Savet eo bet gant Kevin Systrom ha Mike Krieger, hag embannet e oa bet e miz Here 2010 war ar savenn iOS. Ur stumm evit ar savenn Android a voe embannet ur bloaz hanter war-lerc'h, e miz Ebrel 2012. Goude-se e voe savet ul lec'hienn war internet e miz Du 2012, ha meziantoù war Windows 10 Mobile ha Windows 10 e miz Ebrel 2016 ha miz Here 2016.
# Institut d'Estudis Occitans

An Institut d'Estudis Occitans (distaget [istiˈtyd desˈtyðiz utsiˈtas] en okitaneg), pe Ensavadur ar Studioù Okitanek, zo ur gevredigezh sevenadurel savet e 1945. Kemeret en deus lec’h ar Societat d'Estudis Occitans, divodet e 1946. Pal an IEO eo kas war-raok an okitaneg hag e sevenadur, en ur gas labourioù a bep seurt diwar-benn ar sevenadur okitanek.

## Istor

Savet e voe an IEO gant un toullad skrivagnerien okitanek ha gallek, deuet eus ar Rezistañs ar braz anezho, evel Jean Cassou, Tristan Tzara, Ismaël Girard, Max Roqueta, Renat Nelli ha Robèrt Lafont.
E dibenn an Eil Brezel-bed, ar Felibrige hag ar Societat d'Estudis Occitans, an div grevredigezh okitanek pennañ en amzer-se, o doa kollet un tamm eus o brud abalamour ma oa bet lod eus o renerien o sevel a-du gant renad Vichy. Setu perak e fellas da stourmerien zo sevel ur gevredigezh nevez, an IEO.
A-hed e istor en deus bet an IEO da c’houzañv meur a enkadenn ha meur a droc’h. Er bloavezhioù 1950-1960 e oa bet enebiezh etre div gostezenn, an eil hag a laboure war dachenn ar sevenadur hepken, en-dro da Fèlix Castanh, hag eben prest da vont war an dachenn bolitikel, en-dro da Pèire Bèc ha Robèrt Lafont. Gant kostezenn Lafont ez eas ar maout. E dibenn ar bloavezhioù 1970 hag e deroù ar bloavezhioù 1980 e voe ur prantad diaes all, gant bec’h etre an tu "poblelour", gant Ives Roqueta, hag an tu "skolveuriat", gant Robèrt Lafont. Da-heul ar stourm-se ez eas kuit Robèrt Lafont hag an dud a-du gantañ eus an IEO, da labourat er skolioù-meur dreist-holl ha savet e voe an Associacion Internacionala d'Estudis Occitans ha frammoù all c’hoazh gant ar skolveuridi-se. Chomet eo an IEO, koulskoude, an aozadur pennañ betek hiziv war dachenn al labour evit an okitaneg hag an hini anavezetañ a-bell.

## An aozadur

Rannet eo an Institut d'Estudis Occitans e kevrennoù lec’hel, hervez an departamantoù hag ar rannvroioù, hag a gaver er vro a-bezh, eus Lemojez ha Clarmont en hanternoz betek Marselha, Pau pe Carcassona er c’hreisteiz. Skourroù zo e Traoñienn Aran hag e Traoñiennoù Okitanek Italia. Ur skourr zo e Pariz ivez. Rannoù all zo c'hoazh hag a bled gant tachennoù labour ispisial. En o zouez emañ :
* IEO-Ideco: ti-embann an Institut d'Estudis Occitans. Diazezet eo e Puèglaurenç.
* an Escòla Occitana d'Estiu (EOE) zo ur skol hañv ma kelenner okitaneg e-pad ur sizhun. Dalc’het e vez bep bloaz e miz Eost e Vilanuèva d'Òlt.
* an Universitat Occitana d'Estiu (UOE) zo ur skol-veur hañv okitanek. Ur sizhun e pad ivez ha graet e vez e Nimes.
Gant an IEO broadel e vez embannet ur gelaouenn bep tri miz, anvet Anem ! Occitans ! abaoe 2006, war-lerc’h Occitans !, embannet etre 1981 ha 2006.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel
# Instructioneu devot

Instructioneu devot ha Choèj a histoérieu eid en dud youank a ziar er Mæzeu zo ul levr relijion, embannet e brezhoneg Gwened e 1841. Adembannet e voe ur wech da vihanañ, e 1863.

## Liamm diavaez

* Wikimammenn - Embannadur 1863.
# Instituto Federal da Bahia

Instituto Federal da Bahia (IFBA) a zo bet krouet d'an 2 a viz Mezheven 1910 e Salvador, Bahia, Brazil$^,$$^,$.

## Dave ha notennoù

* ↑ Evolução Histórica do IFBA
* ↑ Lei 11.892/2008 - Institui a Rede Federal de Educação Profissional, Científica e Tecnológica, cria os Institutos Federais de Educação, Ciência e Tecnologia, e dá outras providências.
* ↑ curso de Tecnologias em Arte Dramática

## Liammoù diavaez

* (pt) Instituto Federal da Bahia
# Instinción

Instinción a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Institut Supérieur des Langues de la République Française

An ISLRF, pe Institut Supérieur des Langues de la République Française, zo un aozadur hag a vod kreizennoù stummañ kelennerien e yezhoù amofisiel ar Stad c'hall (brezhoneg, okitaneg, ...).

## Breizh

Kelenn, e Kemper, eo skourr breizhat an aozadur. E 2013 eo renet gant Eliane Kerjoant.

## Liammoù

* Lec'hienn Aprene
* http://www.journal-officiel.gouv.fr/publications/assoccpt/pdf/2010/3009/444050405_30092010.pdf