OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 432

1185 Ab Urbe Condita = 432 goude J.-K.
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Gwener hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus), dindan adrenerezh e vamm Galla Placidia.
* Koñsuled ː Flavius Aetius (Kornog) & Valerius (Reter)

#### Enez Vreizh

* Vortigern ?

#### Bro Skos

* Eujen II

#### Galia

* Franked salianed ː C'hlodio ar Bleveg
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ

#### Iwerzhon

* Padrig zo anvet da eskob en Iwerzhon

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

* Kinklet eo iliz Santa Maria Major e Roma.

## Relijionoù

* Sul-Fask ː 03 Ebrel
* Pabed ː Selestin Iañ (422 / 432); Sikstus III (432 / 440)
* Goude marv Palladius, Padrig a zo anvet eskop Iwerzhon.

## Marvioù

* ar pab Selestin Iañ

## Daveoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. MU 469. 1988
* ↑ Joseph Chardronnet : Le Livre d'or des saints de Bretagne. Armor-Editeur. Rennes. 1977
# 435

* 1188 ab urbe condita
* Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus), dieubet diouzh adrenerezh e vamm Galla Placidia.
* Koñsuled ː Theodosius II Aug. XV (Reter) & Valentinianus III Aug. IV (Kornôg)

#### Enez Vreizh

* Vortigern ?

#### Bro-Skos

* Eujen II

#### Galia

* Franked salian ː C'hlodio
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ
* Aloubet eo Belgica Iañ gant ar Vurgonded, renet gant ar roue Gundahar, hag an Alaned Goar.
* Aloubet eo Köln ha Trier gant ar Franked.
* Emsav bagadoù e Galia, kaset gant Tibatto.

#### Hispania
### Afrika

* 11 C'hwevrer 435 ː feur-emglev etre Valentinianus III ha Genserig, roue Vandaled Afrika ː an teir Maoritania hag ul lodenn eus Numidia zo roet d'ar Vandaled, degemeret evel kevreidi (foedetarii) an impalaeriezh$^,$

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Sul-Fask ː 31 Meurzh
* Sikstus III

## Notennoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994. p. 189
* ↑ André Piganiol : La chute de l'empire romain. Le Mémorial des siècles. Albin Michel, 1964 : Marabout, 1982. p. 54
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. MU 469. 1988
# 438

1191 Ab Urbe Condita = 438 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ ag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Theodosius II Aug. XVI (Reter) & Anicius Acilius Glabrio Faustus (Kornôg)

#### Enez Vreizh

* Vortigern ?

#### Bro-Skos

* Eujen II

#### Galia

* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ

#### Hispania

* rankout a ra Hermerig]], roue ar Sueved e Galiza, lezel e gurunenn gant e vab Requila.

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Sul-Fask ː 27 Meurzh
* Sikstus III

## Daveoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ Georges Bordonove : Les rois qui ont fait la France. Clovis et les Mérovingiens. Pygmalion. 1988. p. 35
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. MU 469. 1988
# 430

1183 Ab Urbe Condita = 430 goude J.-K.
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus) dindan adrenerezh e vamm Galla Placidia.
* Koñsuled ː Theodosius II Aug. XIII (Reter) & Valentinianus III Aug. III (Kornôg)

#### Britannia romana

* Vortigern ?
* 30 Meurzh : emgann an Alleluya, e-kichen Yr Wyddgrug

#### Bro-Skos

* Eujen II

#### Galia

* Franked salian : C'hlodio ?
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ

#### Hispania
### Afrika

* Trec'het eo ar c'hont Bonifas gant ar Vandaled, ha mont a ra da wareziñ en Hippo Regius (Hippona, Annaba)

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha Skiantoù
## Relijionoù

* Sul-Fask ː 30 Meurzh
* Celestinus
* 19 a viz Du 430 : kaset ez eus gant an impalaerien ul lizher d'ar benn-eskibien evit ur sened-iliz en Efesos e miz Mezheven 431.

## Marvioù

* Sant Aogustin, e-kerzh seiziz Hippo Regius (Annaba)

## Daveoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ Abbé Henry Poisson : Histoire de Bretagne. Rennes. 1946.
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. 1988
* ↑ René Metz : Histoire des Conciles. Presses Universitaires de France. PUF 1149. 2è édit 1968
# 436

1189 A Urbe Condita = 436 goude J.-K.
Bloavezh bizeost, o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus),
* Koñsuled ː Flavius Anthemius Isidorus & Flavius Senator (o-daou evit ar Reter, hep kenseurt evit ar C'hornôg)

#### Enez Vreizh

* Vortigern ?

#### Bro-Skos

* Eujen II

#### Galia

* Franked salian ː C'hlodio
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ
* Faezhet eo ar Vurgonded gant Aetius (20000 den lazhet, en o mesk ar roue Gundahar). Peurzistrujet int goude gant an Huned. Diskaret eo rouantelezh vurgond Worms. Da heul, Attila a lak ar Romaned da baeañ div wech muioc'h e druaj.
* Terriñ a ra Teodorig Iañ e foedus, hag en em lak da vrezeliñ ouzh ar Romaned Lakaat a ra seiziz dirak Narbona.
* Pilet eo bagadoù Armorika gant Litorius.

#### Hispania
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Sul-Fask ː 19 Ebrel
* Sikstus III

## Daveoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ André Piganiol : La chute de l'empire romain. Le Mémorial des siècles. Albin Michel, 1964 : Marabout, 1982. p. 54
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. MU 469. 1988
# Anticosti

Emañ enez Anticosti (Île d'Anticosti e galleg, Anticosti Island e saozneg) e-kreiz pleg-mor ar Sant-Laorañs, e reter Kanada. E-keñver melestradurezh emañ Anticosti e proviñs Kebek.
An ugentvet enezenn eus Kanada eo a-fet gorread, gant 7 892 km². En norzh eo dispartiet diouzh aod ledenez Labrador gant strizh-mor Jacques Cartier, hag er su emañ strizh-mor Honguedo ouzh he dispartiañ diouzh ledenez Gaspésie.
Daoust ma’z eo bras a-walc’h an enezenn eo distank he foblañs, gant 281 annezad e 2006, an darn vrasañ anezho o chom e keriadenn Port-Menier e kornôg an enez.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Antigone (genad)

Ur pennad Antigone zo ivez.
Antigone :
| Garaned Antigone. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| Kerentiad : | Gruidae |
| Anv skiantel ||
| Antigone (genad) Reichenbach, 1853 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Antigone a zo ur genad e rummatadur an evned, unan eus ar pevar genad a ya d'ober ar c'herentiad Gruidae, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad garaned a ya d'ober ar genad :
* ar c'haran Antigone (Antigone antigone)
** A. a. antigone, gillae ha sharpii,
* ar c'haran Kanada (Antigone canadensis)
** A. c. canadensis, nesiotes, pratensis, pulla ha tabida,
* ar c'haran vrolga (Antigone rubicunda),
* ar c'haran kilpenn gwenn (Antigone vipio).
Eizh (8) isspesad en holl.

## Rummatadur

Renket e veze ar spesadoù er genad Grus kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Gruidae/Antigone (lennet e-barzh d'ar 14 a viz Meurzh 2022).
* ↑ Krajewski C, JT Sipiorski & FE Anderson. 2010. Complete mitochondrial genome sequences and the phylogeny of cranes (Gruiformes: Gruidae). Auk 127: 440–452.
# Anticoli Corrado

Anticoli Corrado zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Antigny (Vande)

Antigny a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790; lakaet e voe e Kanton Loge-Fougereuse da gentañ hag e Kanton La Châtaigneraie e 1801 pa voe diskaret Kanton Loge-Fougereuse.E Bann La Châtaigneraie e oa. Lakaet e voe kumun Antigny en Arondisamant Les Sables-d’Olonne bet krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* 69 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,66% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez ar blakenn en iliz katolik.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pevar gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Trevadennoù

* Brezel Indez-Sina: mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz Even 1954 e Ðiện Biên Phủ en Tonkin uhel er Viêt Nam ; kanolier darbarer e oa er 4vet Rujumant Kanolierzh drevadennel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Hilarius.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Antigone (Anouilh)

Antigone zo ur pezh-c'hoari gant Jean Anouilh (1910-1987) ha c'hoariet evit ar wech kentañ e Pariz d'ar 4 a viz C'hwevrer 1944, p'edo Bro-C'hall e dalc'h an Alamaned. André Barsacq a reas war-dro al leurenniñ (gwiskamantoù ha kinkladur). Adskrivet eo bet diwar oberenn Sofokles, anvet Ἀντιγόνη / Antigónê, ha bez ez eo unan eus an heuliad pezhioù-c'hoari anvet "Pezhioù du Nevez" (Nouvelles Pièces noires) evel Jezabel (1932), Roméo et Jeannette (1946) ha Médée (1953).
Awenet eo ar pezh gant mojenn Antigone, merc'h Oidipoüs, met skrivet eo gant stummoù an trajedienn henc'hresian :
   « Antigone gant Sofokles, lennet hag adlennet, hag a anavezen dre eñvor a-viskoazh, a zo bet ur stroñs, un taol dic'hortoz evidon e-kerzh ar brezel, e-pad devezh ar skritelloù propaganda ruz. Adskrivet em eus anezhi em stumm din-me, gant dasson an trajedienn e oamp o vevañ. »
   – Jean Anouilh

## Diveradenn

Antigónê / Antigone a zo merc'h da Oidípous / Oidipoüs ha Ἰοκάστη / Iokaste, penntierned Thebai. Goude drouklazh Iokástê hag harlu Oidipoüs, emañ daou vreur Antigone,Ἐτεοκλῆς / Eteoklếs ha Poluneíkês / Polyneikes, n'em lazhet evit bezañ roue Thebai. Kréôn / Kreon, breur Iokaste a zeu da vezañ neuze ar roue nevez ha divizet gantañ chom hep profañ obidoù da Bolyneikes, lavaret gantañ e oa un hailhon hag un treitour. Kemenn a ra en ur embann d'an hini a glaskfe pe a zeufe a-benn da zouarañ ar c'horf a vefe kastizet d'ar marv. Den ebet n'en deus ar galon d'ober ha korf Polyneikes zo laosket d'an heol ha d'ar guped.
N'eus nemet Antigone, c'hoar Polyneikes hag Eteoklếs, a nac'h-se. Daoust ma zifenn e eontr, ez a memestra meur a wech e-kichen ar c'horf evit klask golloiñ anezhañ gant douar. Ἰσμήνη / Ismène, e c'hoar, n'en deus ket c'hoant mont ganti evit sikour anezhi rak aon he deus eus Kreon hag ar marv.
Antigone zo tapet a-greiz holl gant gwarded ar roue. Kréon zo rediet da gastizañ Antigone d'ar marv. Goude ur pezh mell diviz gant Kreon war pegen pouezus eo dezhi chom bev, ez eo kondaonet, memestra, da vezañ douaret bev. Met pa 'mañ o vont ar bez da vezañ serret ha prenet, e tesk Kreoñ emañ e mab, Haímôn / Haimon, danvez-pried Antigone, e-barzh gant an hini a gar. Pa zigoras ar bez, Antigone a oa n'em c’hrouget gant he gouriz hag Hemon a digor e gof gant e gleze.
O koll kalon gant marv e mab hag a gare, Eurudíkê / Eurydice, gwreg Kreoñ, a droc'h he c'houg dezhi.
# Anticucho

Anticuchos zo anv ur meuz eus Andoù Suamerika, anezho beriadoùigoù kig bevin, ar galon peurliesañ.
# Antignano

Antignano a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti, hag e rannvro Piemonte.
# Antigonos

Antigonos zo un anv-den gresianek (Antigonus e latin).

### Antigonidi

* Antigonos Monofthalmos, jeneral dindan Alesant Veur, diadok ha hendad an Antigonidi
* Antigonos II Gonatas, Roue Makedonia etre 277 ha 239 kent JK
* Antigonos III Doson, Roue Makedonia etre 229 ha 221 kent JK

### Rouaned hasmonean

* Antigonos II an Hasmonean (Mattathiah), mab diwezhañ Aristoboulos II, roue ha beleg-meur.

### Tud all

* Antigonos Karystos, naturoniour hellazat en III$^e$ kantved kt JK.
* Antigonos Sokho, lenneg yuzev.
# Almendral de la Cañada

Almendral de la Cañada zo ur gumun e Spagn e proviñs Toledo.
# Almenno San Salvatore

Almenno San Salvatore zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Almería

Almería zo ur gêr eus Spagn, e proviñs Almería, en Andalouzia. Emañ war an aod, etre proviñs Granada ha rannvro Murcia.
En em astenn a ra ar gêr war 296 km2 ha 192 697 a annezidi a oa e 2013.

## Anv

Dont a ra anv ar gêr-se eus an arabeg. Div zisplegadenn a roer dezhañ : dont a rafe eus ألمرية Al-Mariyya, « ar melezour », pe eus ألمرأى Al-Mara'ā, « an tour-ged ».
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Almendra (Salamanca)

Almendra zo ur gumun e Spagn e proviñs Salamanca.
# Almendralejo

Almendralejo zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura.
# Almenno San Bartolomeo

Almenno San Bartolomeo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Almensilla

Almensilla zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Almendral

Almendral (alamandezeg e brezhoneg), pe El Almendral, zo anv spagnolek meur a lec'h.

## e Chile

* El Almendral, karter e Valparaíso.
* El Almendral, kêriadenn e San Felipe, e proviñs San Felipe de Aconcagua.

## e Spagn

* Almendral (Badajoz)
* Almendral de la Cañada, e proviñs Toledo
* El Almendral, e Puerto Real, en proviñs Cádiz
* El Almendral, e Zafarraya, en proviñs Granada
* El Almendral, karter e Jerez de la Frontera, en proviñs Cádiz
# Almendral (Badajoz)

Almendral zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura.
# A Bug's Life

A Bug's Life (Ur vuhez amprevan) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek ar skeudennoù sintetek anezhañ, sevenet gant an daou filmaozer stadunanat John Lasseter (1957-) hag Andrew Stanton (1965-).
Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'ar 14 a viz Du 1998 e Stadoù-Unanet Amerika. Eil film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h Toy Story (e miz Du 1995) hag a-raok Toy Story 2 (e miz Du 1999).

## Liamm diavaez

* (en) Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pemzek munutenn ha pevar-ugent e bad.
* ↑ (en) A Bug's Life war Internet Movie Database.
* ↑ Kentaenn.
# A Column of Fire

A Column of Fire zo ur romant istorel gant ar skrivagner kembreat Ken Follett en 2017. An trede eus un heuliad eo, goude Pillars of the Earth e 1989, ha World Without End e 2007.
# A Coruña (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
A Coruña a c'hall ober dave da:
* A Coruña, ur gêr hag ur porzh, en arvor hanternoz Galiza, ha kêr-benn Proviñs A Coruña.
* Proviñs A Coruña, unan eus peder froviñs Galiza, hini ar gwalarn, hag A Coruña eo he c'hêr-benn.
* Komark A Coruña, unan eus komarkoù Galiza, e proviñs A Coruña, e Galiza.
* Ría da Coruña, an aber.
# A Darkling Plain

A Darkling Plain eo eil romant an heuliad lennegel Mortal Engines Quartet krouet gant Philip Reeve.

## Tudennoù

* Tom Natsworthy
* Hester Shaw
* Anna Fang

## Notennoù

* Keazor, Henry (2010). "'Mortal Engines' und 'Infernal Devices': Architektur- und Technologie-Nostalgie bei Philip Reeve", Techniknostalgie und Retrotechnologie. 129 - 147 p.

## Liammoù

* Predator Cities
* Philip Reeve
# A Capela

A Capela zo ur gumun eus Galiza, e proviñs A Coruña.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:

## Skeudennoù

* Gwazh, en A Capela
# A Christmas Carol

A Christmas Carol (Ur Ganaouenn Nedeleg) zo ur gontadenn gant ar skrivagner saoz Charles Dickens hag embannet e Londrez d'an 19 a viz Du 1843 gant Chapman & Hall. Skeudennaouet e oa bet gant al ludresadenner John Leech.
Kontañ a ra istor un den drouk ha pizh-skragn, Ebenezer Scrooge e anv. Da noz Nedeleg, seizh vloaz goude marv e geveler, hag a oa ken drouk hag eñ, e wel Ebenezer Scrooge tri seblant : hini Nedeleg tremenet, hini Nedeleg a-vremañ, ha hini Nedeleg da zont c'hoazh. Pa zihun ar paotr kozh en deiz war-lerc'h eo deuet e galon da vezañ tener, ken laouen eo Ebenezer Scrooge o vezañ bev c'hoazh goude un nozvezh spontus.

## Filmoù

Meur a film a zo bet sevenet diwar an danevell.
* 1910 : ur film digomz du ha gwenn, sevenet gant J. Searle Dawley, Charles Kent, Ashley Miller. Aktourien : Charles Ogle, Marc McDermott
* 2001 : ur film bevaat, sevenet gant Jimmy T. Murakami. Mouezhioù : Simon Callow, Kate Winslet, Nicolas Cage, ...
* 2009 : ur film bevaat, sevenet gant Robert Zemeckis ha produet gant Walt Disney Pictures. Ebenezer Scrooge eo an aktour stadunanat Jim Carrey.
# A Coruña

    Evit implijoù all, gwelet A Coruña (disheñvelout).
A Coruña zo ur gêr hag ur porzh, en arvor hanternoz Galiza, ha kêr-benn Proviñs A Coruña.

## Monumantoù

* Tour Herkules

## Sport

* Ur c'hleub mell-droad er rummad kentañ e kampionad Spagn: .

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ti-kêr A Coruña (gl) (es) (en)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# A Boy Named Sue

A Boy Named Sue zo ur ganaouenn skrivet gant Shel Silverstein a zo bet kanet ha brudet gant Johnny Cash. Anv zo eus ur paotr anvet Sue, hag en deus gouzañvet abalamour ma oa bet roet un anv-badez plac'h dezhañ gant e dad.

## Framm

Savet eo hervez ur patrom klotennoù A-A-B-C-C-B. skeudennoù nerzhus zo evel "he kicked like a mule and he bit like a crocodile".
# A Canticle for Leibowitz

A Canticle for Leibowitz (Ur C'hantik evit Leibowitz e brezhoneg) zo ur romant skiant-faltazi saoznek skrivet gant an Amerikan Walter M. Miller, Jr, embannet er Stadoù-Unanet e 1959 hag e Bro-C'hall e 1962.
Sellet e vez outañ evel unan eus pennoberennoù al lennegezh skiant-faltazi.
Savet eo ar romant diwar teir c'hontadenn embannet entre 1952 et 1957 er gelc'hgelaouenn SF « The Magazine of Fantasy and Science Fiction ». Diwar-benn istor Mab-Den en dazont goude ar brezel nukleel, ha ster ar relijion eo.

## An istor

E dibenn an XX$^{vet}$ kantved, goude ur brezel nukleel, e fellas d'an dud a oa chomet bev distruj an holl levrioù dre ma oant binvioù euzhus ar skiant he doa distrujet an denelezh. Isaac Leibowitz, a oa un ijinour, a savas un urzh menec'h da glask saveteiñ an oberennoù na oant ket bet distrujet.
Un toullad kantvedoù goude edo ar breur Francis, eus Urzh Leibowitz, o tizoleiñ relegoù hag a c'hallje reiñ tro d'ar skiant da vleuniañ en-dro.
# Addaon fab Taliesin

Mab Taliesin e oa Addaon fab Taliesin (skrivet ivez Afaon fab Taliesin) hervez Trioedd Ynys Prydein hag ar vojenn Breuddwyd Rhonabwy.
Hervez Breuddwyd Rhonabwy en deus kemeret perzh en Emgann Badon, gant ar Roue Arzhur. Iddog ap Mynio a lavare anezhañ e oa "furañ den ar rouantelezh".
# Addolorata

Addolorata zo un anv-badez italianek.

## Stummoù all

* Dolorata, Doloretta, Dolorina.
* D'ar baotred e vez roet an anvioù Addolorato, Dolorino.

## Tud

* Gabriel de l'Addolorata (1838-1862), sant katolik.

## Oberennoù

* Addolorata (Martinengo), delwenn d'ar Werc'hez e Savona, e Liguria.
* Addolorata, pezh-c'hoari en 1983 gant Marco Micone.
# Adelaid Bourgogn (Impalaerez)

Adelaid Bourgogn, pe Adelaid Italia, pe Adelaid an Impalaeriezh Santel, pe Adelheid von Burgund (en alamaneg), zo ur briñsez frank ganet en Orbe, e Suis (kanton Vaud) war-dro 931, ha marvet e Seltz en 999. Lakaet eo bet da santez, met seblantout a ra bezañ bet muioc'h a bouez politikel eget a bouez relijiel en hec'h amzer.

## He buhez

Merc'h e oa da Rodolf II Bourgogn, roue Bourgogn, ha Berta Swabia, a oa merc'h d'an dug Burchard II Swabia. Yaouank-flamm e oa pa voe dimezet da Lotar Arle, a oa roue Italia gant e dad, Huon Arle.
Hervez skridoù zo e vije bet dizenoret gant he zad-kaer « a-raok dezhi tizhout gwele e vab ». Abred e varvas he fried, pistriet e vije bet en 950 gant Berengar II, markiz Ivrea, a gemeras kurunenn Italia neuze, hag a zalc'has Adelaid en e ser en desped dezhi. Prizoniadez e oa eta. Hag hi neuze da c'hervel d'he sikour roue ar C'hermaned, Otto Iañ, a zimezas geti en 951 hag a zistroadas Berengar.
Kurunennet e voe evel impalaerez war un dro gant he fried e miz C'hwevrer 962. Intañveziñ a reas e miz Mae 973, hag he mab Otton II a renas neuze. Dizemglev avat a oa etrezi hag he merc'heg Teofano Skleraina, ha kaset e voe da gaolmoc'ha gant he mab. Met pa varvas hennezh e miz Kerzu 983 e rankas en em glevout gant ar verc'h-kaer abalamour ma oa dalc'het he mab-bihan Otton III gant Herri Bavaria, lesanvet an Tabuter. Adalek marv Teofano e miz Mezheven 991 betek an deiz ma voe Otton en oad-gour e renas war an impalaeriezh.
Mervel a reas e 999, er bloaz ma teuas he mignon Gerbert d'Aurillac da vout pab, dindan an anv a Jelvestr II. Sikour a reas sevel meur a vanati, evel hini Seltz, e-lec'h ma echuas he buhez.

## Eured ha bugale

Div wech e timezas:
* en 947 da Lotar II Italia, hag ur verc'h o doe:
** Emma Italia - ganet e 948, dimezet da Lotar roue ar Franked
* en 951, da Otto Iañ, impalaer santel ha pevar bugel o doe :
* Henry - born 952[11]
* Bruno - born 953[11]
* Matilda - born 954, the first Princess-Abbess of Quedlinburg[11]
* Otto II - born 955, later Holy Roman Emperor[11]

## Ar santez

Ur skoazell vras a roas d'an Iliz ha da sevenadur ar c'huzh-heol, dreist-holl da venec'h Cluny. Se zo kaoz moarvat eo bet anvet da santez ha lidet e vez d'ar 16 a viz Kerzu.

## C'hoariganoù

* Gant Antonio Salvi, en 1722, e voe savet skrid ur c'hoarigan anvet Adelaide, ha hennezh a voe savet sonerezh warnañ meur a wech, gant Giuseppe Maria Orlandini, Antonio Vivaldi, Nicola Porpora, ha Georg Friedrich Haendel
* Ur c'hoarigan "Adelaide di Borgogna" zo bet savet gant Rossini gant al levrig gant Giovanni Federico Schmidt, c'hoariet en Teatro Argentina e Roma d'ar 27 a viz Kerzu 1817.
# Adeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tanek eo an adeg (adi, a(r)bor, lhoba pe luoba) komzet gant tro-dro da 110.000 den (1997) en Assam en India ha gant 3.000 den all e Tibet e Sina (1994).
Pemp rannyezh ez eus:
* Padameg (padam): talvezout a ra da yezh unvan
* Minyongeg (minyong)
* Galongeg (galong pe galo)
* Bokareg (bokar pe boga'er luoba)
* Milangeg (milang)

## Gwelet ivez

* Yezhoù norzh asamek
# Addis Abeba

Addis Abeba ( አዲስ አበባ, Āddīs Ābebā en amhareg, distaget [adːiːs aβəβa], da lavaret eo "bleunienn nevez") eo kêr-benn Etiopia. Finfinnee eo hec'h anv en oromoeg. Sez Unaniezh Afrika eo ha kêr vrasañ Etiopia ivez. Unan eus rannvroioù-stad republik kevreadel Etiopia eo Addis Abeba. E-kreiz ar vro emañ, war un uhelgompezenn etre 2300 ha 2600 metr uhelder, ar pezh a ra eus Addis Abeba ar gêr-benn uhelañ eus Afrika hag an 3$^e$ er bed a-bezh.
Gant 3 384 569 a annezidi e 2008 ez eo Addis Abeba ar gêr vrasañ en ur vro hep diraez d'ar mor. E-touez ar pobloù a zo o chom enni e kaver tud eus holl bobloù Etiopia, ha ganto 80 yezh disheñvel.

## Gevellerezh

* Beersheba, Israel
* Leipzig, Alamagn, abaoe 2004

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Addis Abeba (e saozneg)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
g • ka • ke Rannoù melestradurel Etiopia :
| Kêrioù | Addis Abeba · Dire Dawa |
| Rannvroioù | Afar · Amhara · Benishangul-Gumuz · Gambela · Harar · Oromia · Somali · Rannvro broadoù, broadelezhioù ha pobloù ar Su · Tigray |