OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maner Kergroadez

Maner Kergroadez zo ur maner eus ar XVII$^{vet}$ kantved, e kornôg Bro-Leon, etre Brelez ha Lanriware. Savet e voe etre 1602 ha 1613, evit Frañsez III, aotrou Kergroadez, a oa diskennad d’ur familh nobl kozh eus Bro-Leon hag unan eus floc'hed ar roue Herri IV.
Ur pezh savadur karrezek eo maner Kergroadez, gant tourioù e pep korn. Er voger-dal e kaver div zor, an eil evit an dud war droad hag eben evit ar re war varc’h, a ro digor war ur porzh diabarzh, tre evel e maner Keryann. A-us ar porched e lenner un enskrivadur latin tennet eus ar Bibl : "Si non in timore di tenveriste instanter cito subvertatur domus tua" (« Mar ne chomez ket bepred e doujañs an aotrou e vo distrujet da di »). A-gleiz d’ar porzh emañ ar marchosi hag a-zehou pourpezioù all. War tal a-raok an ti-annez ez eus meur a brenestr, enno kroazioù maen. A-zehou d’ar maner ivez emañ ar chapel.
Kar e oa familh Kergroadez da familhoù all eus Bro-Leon evel familh Kerouarz. Er XVII$^{vet}$ kantved e tremenas maner Kergroadez etre daouarn familh Kerouarz, just a-walc’h, ha goude-se d’ar familh Houchin. Gwerzhet e voe gant hêred ar familh-se, e 1860, da noter Lokournan ha war-lerc’h en em gavas e dalc’h ar familh paramantourien Chevillotte. Gant ar re-se e voe graet labourioù adkempenn e deroù an XX$^{vet}$ kantved. E 1995 e voe lakaet ar maner, ez ofisiel, da Vonumant Istorel. E 2000 e voe prenet gant ur perc’henn nevez a gendalc’h da gempenn ar savadur hag a zigor anezhañ d’ar weladennerien.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn Kergroadez
# Mane Groc'h

Mane Groc'h zo ul lia-vaen en Ardeven.
# Maner

Ur maner zo ti-annez un aotrou, un noblañs. Un doare kastell bihan eo.

## Gerdarzh

* Eus al latin manere, "menel", dre ar galleg kozh maneir, anv-kadarn deveret diouzh ar verb manoir, "menel" (XII$^{vet}$ kantved)$^,$.
* Hervez Bernard Tanguy, ger deuet eus al latin manerium.)

## Manerioù Breizh

Kalz manerioù brudet zo er vro, en o zouez :
* Maner ar Genkiz e Nizon, ma voe desavet Théodore Hersart de la Villemarqué
* Maner Keransker, e Kemperle, bet prenet gant Théodore Hersart de la Villemarqué e 1850 ha ma varvas
* Maner Rustefan e Nizon c'hoazh
* Maner Kerioled e Konk-Kerne
* Maner Kergroadez e Brelez
* Maner Kernod e Mellag
* Maner Keryann e Sant-Nouga
* Maner Mezedern, e Plougonven, ma voe skrivet ar C'hatolicon.
* Maner Kerverder e Langoad

## Gwelet ivez

* An Tad Maner

## Notennoù

* ↑ Dictionnaire Le Robert de la langue française
* ↑ Dictionnaire de l'Académie française
* ↑ Bernard Tanguy, La terminologie manoriale en Bretagne au bas Moyen-Âge, Bulletin de la Société Archéologique du Finistère, CXXXVIII, 2010
# Mont-Bernanchon

Kumunioù Frañs :
| Anv | Mont-Bernanchon |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arondisamant Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Artois-Lys |
| Kanton | Lillers |
| Kod INSEE | 62584 |
| Kod post | 62350 |
| Maer | Marie-Claude Duhamel |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 11,4 km² |
| Led | 50° 35' 02" Norzh |
| Hed | 02° 35' 25" Reter |
| Uhelder kreiz | 29 m |
| Uhelder bihanañ | 16 m |
| Uhelder brasañ | 37 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 343 (2007) |
| Stankter | 117 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | mont-bernenchon |
Mont-Bernanchon a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Mont-Blanc

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Mont Blanc, pe Mont-Blanc, pe Montblanc, zo un anv-lec'h gallek, savet diwar mont (menez) ha blanc ("gwenn") hag a gaver e meur a vro.

## Lec'hanvadurezh
### Europa

* Mont Blanc, anv gallek ar Menez Gwenn, menez uhelañ an Alpoù
* Menezieg ar Menez Gwenn, ar venezieg m'emañ ar menez-se en-eeun
* Mont Blanc de Courmayeur, en Italia, eil beg uhelañ an Alpoù
* Mont-Blanc un departamant gall kozh
* Chamonix-Mont-Blanc, ur gumun c'hall en departamant gall Haute-Savoie, nepell diouzh ar Menez Gwenn

### Amerika

* Mont Blanc, ur menez e Gaspésie (Kebek)
* Mont Blanc, ur skilec'h nepell diouzh Mont-Tremblant (Kebek)

## Kumunioù

* Montblanc, gwechall kumun c'hall en Alpes-de-Haute-Provence, hiziv e-barzh Val-de-Chalvagne
* Montblanc, kumun en Hérault
* Montblanc, kumun e Gers
* Montblanc, ur gumun e Katalonia
# Mont-Blanc (departamant)

Mont-Blanc zo un departamant gall a zo bet etre 1792 ha 1815, anvet diwar-lerc'h ar Menez Gwenn, uhelañ kern Europa ar C'hornôg, ha Chambéry a oa ar pennlec'h anezhañ.

## Istor

Krouet e oa bet gant ar C'hallaoued, pa voe aloubet Savoia gante, diwar-goust rouantelezh Sardigna.

### 1798-1814

E 1798 e voe delamet hanternoz Mont-Blanc da sevel an departamant nevez Léman gant tammoù all eus Suis. E 1814, trec'het Napoleon Iañ hag ar C'hallaoued, adsavet e voe rouantelezh Sardigna.

## Arondisamantoù

E 1798 e oa 4 arondisamant: Chambéry, Annecy, Saint-Jean-de-Maurienne and Moûtiers.
Dre vras e klote gant an departamantoù Savoie ha Haute-Savoie a hiriv.

## Levrlennadur

* Ar pennad Savoie e-barzh Dictionnaire Napoléon, renet gant Jean Tulard, Arthème Fayard, 1987, 2 levrenn e 1999
* Jean-Louis Grillet, Dictionnaire historique, littéraire et statistique des départements du Mont-Blanc et du Léman, Chambéry: Librairie J.F. Puthod,1807
* Joseph Dessaix, La Savoie historique, pittoresque, statistique et biographique illustrée de 112 vues, portraits, costumes, plans de villes et cartes géographiques hors-texte, entrepris vers 1854. Adembannet gant Éditions Slatkine, Paris, 1995.

## Pennadoù kar

•Listenn departamantoù gall Italia
# Mont-Saint-Guibert

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Mont-Saint-Guibert (walloneg : Mont-Sint-Gubiet) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 18,72 km²
* Poblañs (2022) : / a dud
* Stankter : 432 den/km²
# Monsters, Inc.

Monsters, Inc. a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant an tri filmaozer stadunanat Pete Docter (1968-), David Silverman (1957-) ha Lee Unkrich (1967-).
Produet gant Pixar Animation Studios ha Walt Disney Pictures e voe skignet gant Buena Vista Film Distribution Company, Inc., evit ar wech kentañ, d'an 28 a viz Here 2001 e Los Angeles (Stadoù-Unanet Amerika). Pevarvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h Toy Story 2 (e miz Du 1999) hag a-raok Finding Nemo (e miz Mae 2003).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Monsters, Inc. war Internet Movie Database.
* ↑ Kentaenn.
# Monsummano Terme

Monsummano Terme a zo ur gumun ag Italia e proviñs Pistoia e Toskana.
# Mont-Bertrand

Mont-Bertrand :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Vire |
| Kanton | Condé-sur-Noireau |
| Kod kumun | 14441 |
| Kod post | 14350 |
| Maer Amzer gefridi | Monique Pigné 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Bény-Bocage |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 102 m — brasañ 247 m |
| Gorread | 6,33 km² |
| kemmañ |
Mont-Bertrand, pe Montbertrand, a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 19 kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Souleuvre-en-Bocage.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: un den nann-soudard a varvas en Mont-Bertrand abalamour d'ar brezel, ur vaouez yaouank e oa; lazhet e voe d'ar 1añ a viz Eost gant tennoù kanol.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ur voudenn-gastell.
* Iliz katolik Sant Varzin, he c'hloc'hdi eus an XVIII$^{vet}$ kantved
gant un izelvos eus ar XVII$^{vet}$ kantved enni, Ar Werc'hez Vari hag ar Mabig Jezuz, rummet. .

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2008 | Kerzu 2015 | Monique Pigné | digostezenn | |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Pierre Mulot | digostezenn | Frammer EDF |
| ? | Meurzh 2008 | Lucien Le Camus | digostezenn | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 4 Kerzu 2015
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Ouest-France
* ↑ Clochers de France
* ↑ Arcisse de Caumont, Statistique monumentale du Calvados, Arrondissements de Vire et de Bayeux, Embannadurioù Hardel, Caen, 1857, Levrenn 3, pajennoù 206 ha 207
* ↑ Diellaoueg Palissy
* ↑ EBSSA
# Monsireigne

Monsireigne :
| Ar c’hastell. ||
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Pays de la Loire |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | Fontenay-le-Comte |
| Kanton | Les Herbiers |
| Kod kumun | 85145 |
| Kod post | 85110 |
| Maer Amzer gefridi | Michel Gaborit 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Pays-de-Pouzauges |
| Lec'hienn web | http://www.monsireigne.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 967 ann. (2020) |
| Stankter | 46 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 93 m bihanañ 45 m — brasañ 137 m |
| Gorread | 20,92 km² |
| kemmañ |
Monsireigne a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### Krennamzer
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Mouilleron da gentañ hag e Bann La Châtaigneraie. Lakaet e voe kumun Monsireigne en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe kumun Monsireigne e Kanton Chantonnay pa voe diskaret Kanton Mouilleron e 1801.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Pouzauges.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 48 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,57% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas seizh gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan La Chauvinière.
* Iliz katolik Gorroidigezh an Intron-Varia.
* Monumant kumunel ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$ha kartenn-bost.
* Monumant protestant ar re varv (1914-1918), luc’hskeudennoù$^,$.
* Plakennoù ar re varv en daou vrezel-bed en iliz katolik, luc’hskeudennoù$^,$.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Monson

Ar monson a zo ur reizhiad avelioù mareadek a gaver war ribloù Meurvor Indez ha e Su Azia. Kinniget eo bet ar ger arabeg mausim (mare-bloaz) evit orin ar ger. Evit gwir e vez implijet monson evit ar mare-bloaz pa zeu an avel da c'hwezhañ kreñv e Su Indez ha tro-war-dro dezho hag ivez evit ar glaveier puilh-kenañ a gouezh asambles gant an avel e-pad an hañv. Er goañv e c'hwezh an avel en tu all gant nebeutoc'h a c'hlaveier. Setu perak ez eus monson an hañv ha monson ar goañv.
Implijet e vez ar ger monson evit kornôg Meurvor Indez pa 'z eus ur c'hemm gant roudoù-avel ma'z a an avel a-hed : 6 miz da Vervent ha 6 da Viz.
Pa'z a an douar da dommañ muioc'h eget ar mor ez a an aer dommoc'h d'al laez ken e teu un aerwask izel a sach an avel diwar ar mor. Pa'z a an tolzennoù aer c'hleb a vez war ar mor da zilestrañ e kouezh glaveier diwar ar glizhennadur a zeu diwar ar menezioù freskoc'h.
Er c'hontrol e teu an douar da vezañ freskoc'h er goañv eget er mor ken e vez krouet un aerwask izel war ar mor hag un avel war e du. Ne vez ket avel ar monson goañv ken dalc'hus eget hini an hañv.
# Monsters University

Monsters University a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Dan Scanlon (1957-). Heuliad ar film Monsters, Inc., deuet e-maez e miz Here 2001, an hini eo.
Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet evit ar wech kentañ d'an 8 a viz Mezheven 2013 da-geñver Gouel etrebroadel ar filmoù e Seattle (Washington) (Stadoù-Unanet Amerika). Pevarzekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h Brave (e miz Mezheven 2012) hag a-raok Inside Out (e miz Mae 2015).
# Mari II Bro-Saoz

Mary Stuart, pe Mari II Bro-Saoz (1662 – 1694), a oa rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon, ha rouanez Bro-Skos, adal 1689 betek he marv. Ren a reas gant he fried ha kenderv Gwilherm III.
Protestanted e oa an daou bried, goude ar Reveulzi Klodus, pa voe diroueet he zad katolik, Jakez II. Gwilherm III a renas e-unan goude he marv en 1694. En dornlevrioù istor e vez kaoz eus ren "William and Mary".
E-kerzh he ren e voe degemeret ar Bill of Rights .
Pa varvas e 1694 e chomas William da roue nemetañ, ha pa varvas-eñ e 1702 eo c'hoar Mary, Anne Stuart, a renas.
# Mari Bro-Saoz

Mari Bro-Saoz zo bet anv meur a briñsez pe rouanez saoz:
* Mari Bro-Saoz (1344 - 1362), merc'h da Edouarzh III ha da Philippa de Hainaut, dimezet da Yann IV (dug Breizh),
* Mari Bro-Saoz (1496 - 1533), merc'h da Herri VII Tudor ha da Elesbed York, dimezet da Loeiz XII ha goude da dug Suffolk;
* Mari Iañ Bro-Saoz (1516 - 1558) lesanvet « Mari Wadek» gant ar Brotestanted hag « ar Gatolikez » gant he c'henfeizidi, rouanez Bro-Saoz
* Mari II Bro-Saoz (1662 – 1694), rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon, ha rouanez Bro-Skos, adal 1689 betek he marv, a gevred gant he fried William III.

## Gwelet ivez

* Mari
* Mary Tudor
* Janed Bro-Saoz
# Mari Iañ

Mari Iañ pe Mari Gentañ (pe Maria, pe Mary) a vez lavaret eus meur a rouanez:
* Maria Sikilia (1363–1401)
* Mari Hungaria (1371–1395)
* Mari Iañ Bro-Saoz (1516–1558), lesanvet "Bloody Mary"
* Mari Bro-Skos, pe Mari Stuart (1542–1587)
* Maria Iañ Portugal (1734–1816)
* Maria Tereza Bohemia (1717–1780)

## Pennad kar

* Mary II
# Mari Breizh

Mari Breizh zo anv meur a briñsez vreizhat.
* Mari Breizh (1268-1339), Kontez Saint-Pol, merc'h da Yann II (dug Breizh), ha da Beatris Bro-Saoz;
** dimezet da Guy IV, Kont Saint-Pol
* Mari Breizh (1302-1371), merc'h da Arzhur II, Dug Breizh, ha da Yolande Dreux; mont a reas da leanez, da gouent Poissy
* Mari Breizh, pe Mari Bro-Saoz (1344-1362), pried da Yann IV (dug Breizh),
* Mari Breizh (1391-1446), merc'h da Yann IV (dug Breizh) ha d'e bried Mari Bro-Saoz (1344-1362);
** dimezet da Yann Iañ, Dug Alençon
* Mari Breizh (1424-1477), merc'h da Richarzh Breizh ha Marc'harid Orleañs; Abadez Fontevrault .
* Mari Breizh (1446-1511), Beskontez Rohan, merc'h da Frañsez Iañ (dug Breizh) ha da Izabel Bro-Skos ;
** dimezet da Yann II, Beskont Rohan.

## Pennadoù kar

* Mari
* Breizh
# Mari Breizh (1446-1511)

Mari Breizh (1446 - 1511) a oa ur briñsez aus Breizh, merc'h d'an dug Frañsez Iañ ha da Izabel Stuart, priñsez eus Bro-Skos.

## He buhez

En 1462 e timezas Mari da Yann II, beskont Roc'han, Leon, ha kont Porc'hoed. Dre se e oa c'hoar-gaer d'an dug Frañsez II, dre zimeziñ he c'hoar henañ Marc'harid Breizh da Frañsez II, en 1455.
Ur mab o doe Frañsez ha Marc'harid met ne vevas nemet 3 miz, ha mervel a reas Marc'harid Breizh en 1469. Diwar an deiz-se edo Yann II Roc'han war renk hêred ar gurunenn tre war-lerc'h merc'hed Frañsez II.

### Bugale Mari Breizh

Seizh bugel o doe Yann ha Mari:
* Frañsez, lazhet da 18 vloaz en arme Breizh en emgann Sant-Albin-an-Hiliber; kinniget e oa bet d'an dug Frañsez II evel danvez-pried d'an dugez Anna Breizh
* Yann, ganet en 1476 ha marvet en 1505
* Jorj, marvet en 1502
* Jakez Roc'han, Beskont Roc'han, a oa e penn Tiegezh Rohan.
* Glaoda, eskob Kerne
* Anae, Beskontez Roc'han goude he breur, pried Pêr Rohan, mab Pêr Rochan-Gie anvet ivez marichal Gie.
* Mari, pried Loeiz IV Roc'han Gemene
# Mari Bro-Saoz (1344-1362)

Mari Bro-Saoz, pe Mari Plantagenêt, pe Mary of Waltham e saozneg, (1344-1362), merc’h da roue Bro-Saoz Edouarzh III ha da Philippa de Hainaut, a voe dugez Breizh goude hec'h eured e 1355 gant Yann IV (dug Breizh).
Dimezet e voe war-dro 1355 (er bloavezh-se e oa 11 vloaz) da Yann IV (1339 -1399) a veve ganti.
E 1360 ez eas da chom gant he c'hoar-gaer Blanche of Lancaster. E 1361 e voe eured Mari ha Yann e Woodstock Palace, ha neuze e voe anavezet da zugez Breizh. Dindan un tregont sizhun e troas klañv, moredet dalc'hmat, hag e varvas e miz Meurzh 1362. Beziet e voe en abati Abingdon e-kichen he c'hoar Margaret, kontez Pembroke, marvet un toullad sizhunvezhioù en he raok.
Yann a zimezas adarre, da gentañ e 1366 da Janed Holland, keniterv d'ar roue Richarzh II, ha goude da Janed Navarra, e 1386. Un delwenn dezhi a weler e-kichen bez Edouarzh III en abati Westminster. Morse ne daolas troad war douar Breizh.
# Mari Bro-Saoz (1496-1533)

Mari Tudur (e kembraeg), pe Mary Tudor (e saozneg), pe Mari Bro-Saoz (1496-1533), a oa merc'h da Herri VII ha da Elesbed York.
Dimeziñ a reas e 1514, da 18 vloaz, da Loeiz XII (1462-1515), roue Bro-C'hall, 34 koshoc'h egeti, goude marv e bried Anna Vreizh (1477-1514). Un toullad mizioù goude e oa intañvez: hervez ar vrud he dije diviet he fried klañvidik en he gwele pa glaske kaout ur mab pennhêr. E-touez he dimezelled a enor e Bro-C'hall e oa ur plac'h yaouank anvet Anne Boleyn (1501 pe 1507-1536) .
Addimeziñ a reas Mari goude da Charles Brandon, dug Suffolk, hep asant he breur Herri VIII, ha droug er roue pa glevas, ma rankas an daou bried paeañ un dell-gastiz .

## =He bugale

Pevar bugel o doe Mary ha Brandon, div verc'h ha daou vab:
* Henry Brandon (11 Meurzh 1516 – 1522)
* Lady Frances Brandon (1517- 1559),
** dimezet da Henry Grey, 3de Markiz Dorset, mamm da Lady Jane Grey
* Lady Eleanor Brandon (1519-1547),
** dimezet da Henry Clifford, 2vet Kont Cumberland.
* Henry Brandon, 1añ Kont Lincoln (c.1523 - Meurzh 1534).
Daou vab Mary ha Charles a oa anvet Henry o-daou, ha se zo kaoz e vez droukvesk diwar o fouez alies, ma kreder eo ar memes paotr. An daou vab a varvas en bugale.
# Mari Iañ Bro-Saoz

Mari Iañ pe Mari Tudor (Mary Tudor e saozneg) (1516 - 1558) lesanvet « Bloody Mary » (Mari Wadek) gant ar Brotestanted hag « ar Gatolikez » gant he c'henfeizidi, merc'h da Herri VIII ha d'e bried kentañ Catherine of Aragon, a voe rouanez Bro-Saoz. Heskinañ a reas ar Brotestanted.
He hanterc'hoar Elesbed Iañ, merc'h da Anne Boleyn, an hini a renas war he lerc'h.
# Mari Kastellin

Marie-Anne Rolland, lesanvet Mari Kastellin, abalamour d'he c'hoef sparlenn, a oa ur werzherez kanaouennoù hag ur ganerez vrezhonek, brudet en hec'h amzer dre ma veaje en ur c'harr sachet gant chas.
Ganet e oa bet e Lokeored d'ar 6 a viz Eost 1845 ha marc'hadourez e oa er foarioù, ma kane kanaouennoù brezhonek ha ma werzhe war follennoù.
Dimezet e voe da Jean Le Chalony, pilhaouer, d'an 3 a viz Mezheven 1879 e Kastellin, hag aet e oant da chom da Gemperle.
En 1914 e Kallag, e voe diskaret karrig Mari Kastellin, 69 bloaz neuze , gant un trenn (linenn Kallag-Gwengamp). Droug ebet n'o doe he chas, hi avat a voe kaset d'an ospital da Wengamp. N'ouzer ket hiroc'h.
# Maen-y-groes

Maen-y-groes zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanllwchhaearn, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 114,3 km eus Kerdiz.

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Maen-hir Kerloaz

Maen-hir Kerloaz zo ur peulvan bras e Plouarzhel, e Bro-Leon. Ar peulvan uhelañ eo e-touez ar re a zo en o sav c'hoazh en Europa, gant 9,50 metr uhelder.
Savet e voe war-dro 5000 bloaz zo. Graet eo gant greunit eus an Aber Ildud. War-dro 150 tonenn eo e bouez. Abaoe 1883 eo gwarezet gant melestradurezh ar Monumantoù istorel.
En XVIII$^{vet}$ kantved e voe dibennet gant ar gurun. A-raok e save betek 12 metr uhelder. Hiziv c'hoazh e c'hall bezañ gwelet a-bell, war-dro 30 km tro-war-dro, dre m'emañ war un dorgenn 132 m uhelder. Gwechall e talveze da verk d'ar vartoloded er c'horn-bro.
Bosoù ront zo o valirañ a bep tu d'ar peulvan, ur metr bennak diouzh an douar. Kontañ a reer e teue an dud nevez d'en em frotañ outo gwechall, ar baotred evit kaout mibien, hag ar merc'hed evit bezañ mestrez an ti.

## Skeudennoù

* Displegadennoù

## Notennoù

* ↑ Sigfried J. de Laet La préhistoire de l'Europe Éditions Meddens, 1967 - 212 pajenn, p. 86
* ↑ Diaz Mérimée

### Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Wiki-Brest - Menhir de Kerloas
* Patrimoine d'Iroise - Le menhir géant e Kerloas
# Maen-ben

Ar mein-ben (maen-ben en unander) zo mein zo bet roet stumm dezho gant un den a vicher war-bouez ur morzhol ha kizelloù. Implijet e vezont da sevel mogerioù zo plaen o gorreenn.
# Maen-bez Nora

Maen-bez Nora zo ur maen-bez fenikian zo bet kavet e Sardigna hag a vefe ar c'hoshañ skrid eus istor Europa, e dibenn an IXvet kantved pe deroù an VIIIvet kantved kent JK. Diskouez a ra e oa skignet al lizherenneg fenikianek e kornôg ar mor Kreizdouar.
Warnañ e vije meneget anv Pumayyaton‎‎‎‎‎, roue Tir.

## Troidigezhioù
### E saozneg

Troet e oa bet skrid ar maen gant Frank Moore Cross (1921-2012) :
    [a. He fought (?)]
    [b. with the Sardinians (?)]
    1. at Tarshish
    2. and he drove them out.
    3. Among the Sardinians
    4. he is [now] at peace,
    5. (and) his army is at peace:
    6. Milkaton son of
    7. Shubna (Shebna), general
    8. of (king) Pummay.
Da lâret eo, e brezhoneg :
    [a. Stourm a reas (?)]
    [b. gant ar Sarded (?)]
    1. e Tarshish
    2. hag en o argasas kuit.
    3. E-touez ar Sarded
    4. emañ [bremañ] e peoc'h,
    5. (hag) e arme zo e peoc'h :
    6. Milkaton mab
    7. Shubna (Shebna), jeneral
    8. (ar roue) Pummay.

### En italianeg

E 1991, William H. Shea, kelenner en Andrews University (Berrien Springs, Michigan, SUA), a ginnigas un treuzskrivadur ha troidigezh disheñvel :

      #### Trascrizione || Traduzione

   * BTRŠŠ || a Tarshish,
   * WGRŠH' || e egli scacciò
   * BŠRDNŠ || in Sardegna.
   * LMH'ŠL || Lui è al sicuro.
   * MSB'M || Le sue truppe sono al sicuro.
   * LKTNBN || Milkaton, figlio
   * ŠBNNGD || di Shubon il precedente
   * LPNY || comandante.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ur c'helenner war an hebraeg ha yezhoù all eus ar reter e skol-veur Harvard.
* ↑ William H. Shea, The Dedication on the Nora Stone, 41, levr. 2, e-barzh Vetus Testamentum, miz Ebrel 1991, pajenn 243.