OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tierniezh Qin

    Arabat kammgemer evit Tierniezh Qing
Tierniezh Qin (Sinaeg 秦朝) a oa an dierniezh gentañ da unvaniñ Sina a-bezh. Goude an Dierniezh Zhoù hag ar stadoù gladdalc'hel eus Marevezh ar Rouantelezhioù Brezelour e teuas hag erlec'hiet e voe gant an Dierniezh Han goude ur marevezh a vrezel diabarzh. Krouet e oa bet gant roue Qin, Qin Shi Huang, impalaer kentañ Sina goude ma oa bet aloubet an holl stadoù arall gantañ.

## Daveoù

* Bodde, Derk. (1986). "The State and Empire of Ch'in," in The Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
# Tierniezh Qing

    Arabat kammgemer evit Tierniezh Qin
Tierniezh Qing eo bet tierniezh diwezhañ Sina. Renet he deus ar vro etre 1644 ha 1912 (gant un adsav c'hwitet e 1917). Araozi e oa bet Tierniezh Ming ha war he lerc'h Republik Sina.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tierniezh Savoia

Tierniezh Savoia a renas war Savoia, Piemonte ha Sardigna, hag Italia.

## Rouaned Sardigna (1720-1861)

* Vittorio Amadeo II (1666 - 1732), mab da Carlo Emanuele II, a gemeras perzh e Brezel Hêrezh Spagn hag e 1713 e voe roet dezhañ Kurunenn Sikilia, eskemmet e 1720 gant hini Sardigna (1720-1861). Torino e chom ar gêrbenn e Piemonte. Kuitaat a reas ar galloud e 1730...
* ... hag e roas ar gurunenn da Carlo Emanuele III (1701 - 1773); e c'hoarezed Adelaide (1685 - 1712) ha Maria Luisa Gabriella (1688 - 1714) a zimezas da Loeiz, dug Bourgogn (1697) ha Felipe V, Roue Spagn (1701).
* E 1773 Vittorio Amadeo III (1726 - 1796), a voe faezhet gant Napoleone Buonaparte hag a rankas plegañ da Arsav-brezel Cherasco, subentrarono poi l'uno dopo l'altro i figli Carlo Emanuele IV (1751 - 1819), privato di tutti i possessi eccetto la Sardegna, Vittorio Emanuele Iañ (1759 - 1824), costretto ad abdicare dai moti rivoluzionari liberali nel 1821, e Carlo Felice (1756 - 1831) regnante dal 1821, ultimo sovrano del ramo diretto.
Le principesse di questo periodo, invece, si segnalarono per illustri matrimoni. Tra le figlie di Vittorio Amedeo III, infatti, Maria Giuseppina (1753 - 1810) sposò (1771) kont Provañs, ha goude Roue Bro-C'hall evel Loeiz XVIII, ha Maria Teresa (1756 - 1805) dimezet e 1773 da gont Artez a zeuas da vout ar roue Charlez X; mentre le figlie di Vittorio Emanuele Iañ, Maria Beatrice Vittoria (1792 - 1840), Maria Anna (1803 - 1884) e Maria Cristina (1812 - 1836) sposarono rispettivamente Francesco IV dug Modena (1812), Ferdinando I impalaer Aostria (1831) e Ferdinando II di Borbone re delle due Sicilie (1832). L'ultimogenita, Maria Teresa, sposò Carlo II dug Lucca ha Parma.
Goude marv Carlo Felice che, come s'è accennato, non lasciò discendenza, la successione al trono passò alla linea laterale più prossima e cioè a quella dei Carignano rappresentata da Carlo Alberto (1798-1849) che abdicò dopo la prima guerra d'indipendenza contro l'Austria; e c'hoar Maria Elisabetta (1800-1856) a oa dimezet e 1820 d'an arc'hdug Ranieri Giuseppe d'Asburgo-Lorena, besroue Lombardo-Veneto.

## Rouaned Italia eus Tierniezh Savoia

* Vittorio Emanuele II, roue etre 1861 ha 1878.
* Umberto Iañ (Savoia), roue etre 1878 ha 1900.
* Vittorio Emanuele III, roue etre 1900 ha 1946.
* Umberto II (Savoia), roue etre an 9 a viz Mae 1946 hag an 2 a viz Even 1946 .
# Tierniezh Shang

An Diernezh Shang (Sinaeg 商朝) a oa an eil dierniezh sinaat hervez an mamennoù hengounel. Ren a reas biz ar rannvro anvet Sina Wir, e traoñienn ar Stêr Velen. Hervez ar gronologiezh diazezet war jedoù Liu Xin e vefe bet kontrollet ar vro ganti etre 1722 kt J-K ha 1122 kt J-K, met hervez an hini diazezet war Danevelloù-bloaz Bambouz he defe renet an dierniezh eus 1600 kt J-K betek 1046 kt J-K. Hervez an istor hengounel e vefe deuet da-heul an dierniezh Xia

## Daveoù

* Chen, Yan (2002). Maritime Silk Route and Chinese-Foreign Cultural Exchanges. Beijing: Peking University Press. ISBN 7-301-03029-0.
* Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James B. Palais (2006). East Asia: A Cultural, Social, and Political History. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
* Fairbank, John King and Merle Goldman (1992). China: A New History; Second Enlarged Edition (2006). Cambridge: MA; London: The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 0-674-01828-1
* Keightley, David N. (1978). Sources of Shang History: The Oracle-Bone Inscriptions of Bronze Age China. University of California Press, Berkeley. Large format hardcover, ISBN 0-520-02969-0 (out of print); A 1985 paperback 2nd edition is still in print, ISBN 0-520-05455-5.
* Keightley, David N. (2000). The Ancestral Landscape: Time, Space, and Community in Late Shang China (ca. 1200 – 1045 B.C.). China Research Monograph 53, Institute of East Asian Studies, University of California – Berkeley. ISBN 1-55729-070-9, ppbk.
* Lee, Yuan-Yuan and Shen, Sin-yan. (1999). Chinese Musical Instruments (Chinese Music Monograph Series). Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464-03-9
* Li, Chu-tsing. "The Great Bronze Age of China," Art Journal (Volume 40, Number 1/2, 1980): 390–395.
* Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Part 3. Taipei: Caves Books, Ltd.
* Sawyer, Ralph D. and Mei-chün Lee Sawyer (1994). Sun Tzu's The Art of War. New York: Barnes and Noble Inc. ISBN 1-56619-297-8
* Shen, Sinyan (1987), Acoustics of Ancient Chinese Bells, Scientific American, 256, 94.
* Sun, Guangqi (1989). History of Navigation in Ancient China. Beijing: Ocean Press. ISBN 7-5027-0532-5.
* Sun, Yan. "Colonizing China's Northern Frontier:Yan and Her Neighbors During the Early Western Zhou Period." International Journal of Historical Archaeology (10, no. 2, 2006): 159-177.
* Thorp, Robert L. "The Date of Tomb 5 at Yinxu, Anyang: A Review Article," Artibus Asiae (Volume 43, Number 3, 1981): 239–246.
* Valenstein, Suzanne G. and Maxwell Hearn. "Asian Art, by Martin Lerner; Alfreda Murck; Barbara B. Ford," Recent Acquisitions (Metropolitan Museum of Art) (Number 1985/1986, 1985): 72–88.
* Wang, Hongyuan 王宏源 (1993). The Origins of Chinese Characters 漢字字源入門. Sinolingua, Beijing, ISBN 7-80052-243-1, ppbk.
# Tierniezh Jin (265 - 420)

An Dierniezh Jin (Sinaeg晋朝), unan eus ar C'hwec'h Tiernezh a heulias marevezh an Teir rouantelezh e Sina. Kent marevezh an Tierniezhioù Su & Norzh eman. Gant ar familh Sima e voe diazezet.

## Istor

E daou brantad e vez disrannet an tierniezh Jin. Tierniezh Jan ar C'hornôk (西晉, 265–316) a voe krouet gant Impalaer Wu Jin e 265. Daoust ma teuas a-benn da unvaniñ ar vro dre stagañ Wu ar Reter e 280 ne voe ket gouest da harz ouzh ar gantreidi goude Brezel an Eizh Priñs. Aloubet e voe Luoyang e 311 gant Han Zhao ha lazhet e voe Impalaer Huai Jin. Repuiñ a reas an dierniezh da Chang'an met kouezhout a reas ar gêr e 316 ha kollet e voe an norzh evit ar Jin.
Da su ar vro e tec'has ar pezh a chome eus al lez hag e gêrbenn nevez e savas e Jiankang, e-kichen er pezh a zo Nanjing Da impalaer Tierniezh Jin ar Reter e voe embannet Priñs Longya met ne voe ket anavezet gant stadoù an norzh. Distabil ha gwan e voe Jin ar Reter e-pad an 104 bloavezh o vuhez.E 383, avat e faezhas Qin Diaraok en-doa unvanet norzh ar vro en Emgann Fei, ar pezh a voe abeg fontadeg rouantelezh an norzh.
E 403 e voe skrapet an tron gant Huan Xuan a ziazezas un diernezh nevez , Chu. Ne badas ket pell amzer, avat, rak faezhet e voe Huan Xuan gant Liu Yu. Liu Yu a adlakaas Impalaer An Jin war an tron met eñv a oa an hini a dalc'he ar galloud gwir. Brasaat a reas tachenn ar Jin dre aloubiñ Yan ar Su ha Qin Diwezhat. E 419 e voe taget An ha erlerc'hiet e voe gant e vreur Impalaer Gong Jin. Ur bloavezh diwezhatoc'h e lezas Gong e dron da Liu Yu a grouas Tierniezh Liu Song.

## Impalaerien Jin

| Anv | Anv Familh ha Rakanv | Ren | Marevezh |
| "Jìn" + anv + "di" ||||
| Jin ar C'hornôk 265–316 ||||
| Wu Di | Sima Yan | 265–290 | Taishi 265–274 Xianning 275–280 Taikang 280–289 Taixi Geñver 28, 290 – Mae 17, 290 |
| Hui Di | Sima Zhong | 290–307 | Yongxi Mae 17, 290 – C'hwevrar 15, 291 Yongping C'hwevrar 16 – Ebrel 23, 291 Yuankang Ebrel 24, 291 – C'hwevrar 6, 300 Yongkang C'hwevrar 7, 300 – C'hwevrar 3, 301 Yongning Even 1, 301 – Geñver 4303 Taian Geñver 5, 303 – C'hwevrar 21, 304 Yongan C'hwevrar 22 – Eost 15, 304; Kerzu 25, 304 – C'hwevrar 3, 305 Jianwu Eost 16 – Kerzu 24, 304 Yongxing C'hwevrar 4, 305 – Gouere 12, 306 Guangxi Gouere 13, 306 – C'hwevrar 19, 307 |
| | Sima Lun | 301 | Jianshi C'hwevrar 3 – Even 1, 301 |
| Huai Di | Sima Chi | 307 – 311 | Yongjia 307 – 313 |
| Min Di | Sima Ye | 313–316 | Jianxing 313–317 |
| Jin ar Reter 317–420 ||||
| Yuan Di | Sima Rui | 317–323 | Jianwu 317–318 Taixing 318–322 Yongchang 322–323 |
| Ming Di | Sima Shao | 323–325 | Taining 323–326 |
| Cheng Di | Sima Yan | 325–342 | Xianhe 326–335 Xiankang 335–342 |
| Kang Di | Sima Yue | 342–344 | Jianyuan 343–344 |
| Mu Di | Sima Dan | 344–361 | Yonghe 345–357 Shengping 357–361 |
| Ai Di | Sima Pi | 361–365 | Longhe 362–363 Xingning 363–365 |
| Fei Di | Sima Yi | 365–372 | *Taihe 365–372 |
| Jianwen Di | Sima Yu | 372 | Xianan 372–373 |
| Xiaowu Di | Sima Yao | 372–396 | Ningkang 373–375 Taiyuan 376–396 |
| An Di | Sima Dezong | 396–419 | Longan 397–402 Yuanxing 402–405 Yixi 405–419 |
| Gong Di | Sima Dewen | 419–420 | Yuanxi 419–420 |
# Tierniezh Liu Song

Tiernezh Liu Song (Sinaeg 刘宋朝), anvet ivez Tiernezh Song (宋朝) Song A-raok (前宋) pe Song ar Su (南宋), a oa an hini kentañ eus ar peder Tiernezh ar Su e Sina. Heuliet e voe gant tiernezh Qi ar Su. Krouet e voe gant Liu Yu 劉裕 (363–422)
# Tierniezh Ming

An Dierniezh Ming (明朝, e pinyin: míng cháo) a renas war Sina eus 1368 da 1644; anvet e oa ar vro renet ganto: Impalaeriezh ar Ming Veur. Ur pezh mell arme hag ur pezh mell morlu a oa bet savet ganto en amzer-hont. Lavaret e vez eo bet renad an dierniezh Ming ar gevredigezh stabilañ eus istor an dud.
# Sturmtiger

Sturmtiger ("Tigr argadiñ") a oa ur c'hanol argadiñ mortar 380mm ouzhpennet da diaz an tank Tiger I e-pad an Eil Brezel-bed. An anv alamanek ofisiel a oa Sturmmörserwagen 606/4 mit 38 cm RW 61. An oberiantiz diazez a oa bet fiziet er c'harbed hobregonet ponner-se a oa degas un harp tan kreñv d'an droadegiezh dreist-holl e-pad an emgannoù e kêr. An nebeud tankoù a voe savet a stourmas e-pad emsavadeg Varsovia, emgann an Ardennes hag emgann Reichswald. Un toullad anvioù disheñvel a oa bet roet d'an tank-se evel Sturmpanzer VI pe Tiger-Mörser met e-touezh an holl re-se an hini Sturmtiger a zo chomet an hini brudetañ.
19 anezho nemetken a voe produet, 18 karbed stourm hag unan diechu. Ne oa ket gwall resis tennoù an tank pa oa rediet da dizhout ur pal met nerzh an obuzennoù a sikoure da zistrujañ an enebourien.
# Sturnella loyca

Sturnella loyca :
| Sturnella loyca. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Icteridae |
| Genad : | Sturnella |
| Anv skiantel ||
| Sturnella loyca (Molina, 1782) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sturnella loyca a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Anvet e voe Sturnus Loyca (kentanv) da gentañ-penn (e 1782) gant ar skiantour chilean Juan Ignacio Molina (1740-1829).

## Boued

Bevañ a ra diwar zivellkeineged dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
* Sturnella loyca catamarcana, e gwalarn Arc'hantina,
* Sturnella loyca falklandica, en Inizi Maloù,
* Sturnella loyca loyca, e kreisteiz Chile ha kreisteiz Arc'hantina,
* Sturnella loyca obscura, e kreiz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez

* (en) Sturnella loyca war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Sturnella loyca war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Sturnella loyca.
# Sturnella

Sturnella :
| Sturnella superciliaris, luc'hskeudennet el Llanos (Venezuela). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Icteridae |
| Anv skiantel ||
| Sturnella Vieillot, 1816 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sturnella a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Sturnella bellicosa
** S. b. albipes ha S. b. bellicosa,
* Sturnella defilippii,
* Sturnella loyca
** S. l. catamarcana, S. l. falklandica, S. l. loyca ha S. l. obscura,
* treizinell ar geotegi (Sturnella magna)
** S. m. alticola, S. m. argutula, S. m. auropectoralis, S. m. griscomi, S. m. hippocrepis, S. m. hoopesi, S. m. inexspectata, S. m. lilianae, S. m. magna, S. m. meridionalis, S. m. mexicana, S. m. monticola, S. m. paralios, S. m. praticola, S. m. saundersi ha S. m. subulata,
* Sturnella militaris
** Sturnella bellicosa ha Sturnella superciliaris,
* Sturnella neglecta,
* Sturnella superciliaris.
O c'havout a reer holl en Amerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Icteridae/Sturnella (lennet e-barzh d'an 2 a viz Ebrel 2016).
* ↑ Kinnig graet gant Divi gKervella er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), hor YEZH, niv. 291, Gwengolo 2017, pajenn 22 ha degemeret gant TermOfis Ofis publik ar brezhoneg (Treizinell ar geotegi | Sturnelle des prés | Sturnella magna (étudié)).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Sturmbannführer

Sturmbannführer a oa ur renk milourel er strollad Nazi kevatal da hini major. Implijet e oa ar renk-se e meur a aozadur Nazi evel en SA, SS, ha NSFK. Gallout a reer treiñ an anv-se gant "Penn unvez tagañ (pe korventenn)" (Sturmbann a oa kevatal, e mare an SA ha penn-kentañ an SS, gant ur batailhon), ar renk a oa bet awenet gant unvezioù stourm stok alaman eus ar C'hentañ Brezel-bed.
Kentañ gwech ma voe implijet en SA an titl a Sturmbannführer a oa bet er bloavezh 1921. E 1928, an titl a oa deuet da vezañ ur renk soudard. Bez e voe unan eus ar renkoù kentañ krouet evit an aozadur SS.

## Ardamezioù

* Ardamez skoaz
* Ardamez unwisk
* Touellguzh milourel
# Sturm und Drang

Sturm und Drang (brezhoneg « korventenn hag entan ») a oa ul luskad politikel ha lennegel alaman eus kreiz an XVIII$^{vet}$ kantved. Ul lodenn eo eus luskad ar Sklêrijennoù (Aufklärung) met o vont pelloc'h gant ar mennozhioù frankizour. Evit izili al luskad e oa ret stourm a-enep frammoù eneel ha sokial ar gevredigezh evit reiñ muioc'h a frankiz d'an hiniennoù.

## Awenoù

Al luskad zo bet awenet gant Jean-Jacques Rousseau ha William Shakespeare. Ganedigezh al luskad a oa bet en Alamgn pa oa ur vonarkiezh hollc'halloudek kreñv. Götz von Berlichingen zo ur pezh-c'hoari gant Goethe ennañ ur from broadelour kreñv a-enep dilez an Impalaeriezh Roman Santel evit Kêrioù ha Stadoù o vrezeliañ kenetrezo.
# Sturnella neglecta

Sturnella neglecta :
| Sturnella neglecta. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Icteridae |
| Genad : | Sturnella |
| Anv skiantel ||
| Sturnella neglecta Audubon, 1844 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sturnella neglecta a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Dibabet eo bet da labous-stad gant Kansas, Montana, Nebraska, North Dakota, Oregon ha Wyoming (Stadoù-Unanet Amerika).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha diwar c'hreun ha hugennoù ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika, betek hanternoz Kreizamerika.

## Liammoù diavaez

* (en) Sturnella neglecta war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Sturnella neglecta war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Sturnella neglecta .
# Sturnia

Sturnia :
| Ur par Sturnia malabarica, luc'hskeudennet e Howrah (stad Kornôg Bengal, India). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sturnidae |
| Anv skiantel ||
| Sturnia Lesson, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sturnia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Sturnia blythii,
* Sturnia erythropygia
** S. e. andamanensis, erythropygia ha katchalensis,
* Sturnia malabarica
** S. m. malabarica ha nemoricola,
* Sturnia pagodarum,
* Sturnia sinensis.
Pemp (5) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Azia.

## Rummatadur

Ar genad a voe disheñvelet an holl spesadoù anezhañ diouzh reoù Sturnus da-heul embannadennoù skiantel deuet e-maez e 2008$^,$.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Sturnidae/Sturnia (lennet e-barzh d'ar 25 a viz Genver 2017).
* ↑ (en) Irby J. Lovette, Brynn V. McCleery, Amanda L. Talaba & Dustin R. Rubenstein, A complete species-level molecular phylogeny for the ‘‘Eurasian” starlings (Sturnidae: Sturnus, Acridotheres, and allies): Recent diversiﬁcation in a highly social and dispersive avian group, Molecular Phylogenetics and Evolution 47 (2008) 251–260.
* ↑ (en) Dario Zuccon, Éric Pasquet & Per G.P. Ericson, Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera Sturnus and Acridotheres: Sturnidae), Zoologica Scripta, 37, 469–481.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Étienne Geoffroy Saint-Hilaire

Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (Étampes, 15 a viz Ebrel 1772 – Pariz, 19 a viz Mezheven 1844) a oa un naturour gall. Geoffroy e oa e anv-tiegezh, « Saint-Hilaire » anv ar gêriadenn ma oa o chom.
Tad e oa d'al loenoniour gall Isidore Geoffroy Saint-Hilaire (1805-1861).

## Listenn al loened en devoa studiet
### Laboused
#### Genadoù

* C : Cephalopterus,
* G : Gymnoderus.

#### Spesadoù

* F : flammeg bihan (Phoeniconaias minor).

### Primated
#### Spesadoù

* E
    Eulemur albifrons, fulvus,
* M : Macaca radiata,
* S
    Saguinus labiatus, niger,
* V : Varecia rubra.
# Étienne de Besançon

Etienne de Besançon oa ur beleg dominikan hag a voe mestr an urzh un nebeud bloavezhioù (1292-1294).
Ganet eo bet e Besançon (Kêr Dieub Impalaerel) war-dro 1250. Aet eo da Anaon d'an 22 a viz Du 1294 e Lucca o tistreiñ da Roma goude bezañ bet da weladenniñ kouentoù an urzh.
Kroget oa gant e studioù e 1273 ha degemeret e voe Baccalaureus biblicus (Bachelour e Teologiezh ha Studioù Biblek) e 1286. Daou vloavezh war-lerc'h e voe degemeret Magister (Mestr) e Rann an Deologiezh Skol-veur Pariz. Lavaret e vez en dije skrivet un dastumad prezegennoù anavezet anvet Alphabetum narrationem.
Kentañ Priol Proviñs Frañs e voe e 1291. Dilennet e voe Mestr an urzh e 1292. Klasket en deus adegas an urzh war-du e zoareoù start kentidik. Mervel a reas e Lucca e Toskana e 1294.
# Étienne Tshisekedi

Etienne Tshisekedi wa Mulumba, lesanvet Sfinks Limete, (ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1932 ha marvet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2017 e Brusel) oa ur politikour eus Republik Demokratel Kongo, bet Kentañ Ministr Zair meur a wech er bloavezhioù 1990. Edo e penn ar strollad politikel UDPS (Union pour la Démocratie et le Progrès Social).
Lakaet en doa e anv a-enep Joseph Kabila e dilennadeg prezidant RDK dalc'het e miz Du 2011.
# Étienne de La Boétie

Étienne de La Boétie ([labɔesi] / [labwa'ti) a oa ur skrivagner gallek bet ganet d'ar 1añ a viz Du 1530 e Sarlat-la-Canéda ha marvet d'an 18 a viz Eost 1563 e Germignan, e Lo Telhan de Medòc e-kichen Bourdel.
Brudet eo e brezegenn Discours de la servitude volontaire a-zivout an diktatouriezh. Mignon e oa da Montaigne, a reas meneg anezhañ en e Essais (1580).
# Étienne Raoul

Étienne Fiacre Louis Raoul (23 a viz Gouere 1815 – 30 a viz Meurzh 1852) a oa ul louzawour hag ur surjian er morlu gall.
Ganet e oa e Brest ha mab e oa d'ur c'habiten eus ar Morlu gall. Studioù a reas e Brest e skol ar yec'hed hag anvet e voe da surjian trede klask er morlu, e 1836. Lestrañ a reas e bourzh al lestr L'Aube da vont er penn all d'an douar. Douarañ a reas er Bay of Islands (bae an inizi), e Zeland Nevez d'an 11 a viz Gouere 1840, ha chom a reas eno e-pad tri bloaz a-raok kuitaat ar vro e bourzh al lestr L'Allier.
Ur wech distro da Bariz e labouras er Muséum national d'histoire naturelle (Mirdi broadel skiantoù an natur), dindan Adolphe Brongniart (1801–1876) ha Joseph Decaisne (1807–1882), louzawourien brudet anezho, evit deskrivañ ha renkañ ar c'hementad bras a blant a oa bet dastumet gantañ e Zeland Nevez. War un dro e reas studioù medisinerezh hag anvet e voe da zoktor e 1844, gant un dezenn anvet Des rapports des maladies aigües et chroniques du cœur avec les affections dites rhumatismales.
E 1846 e voe embannet gantañ al levr Choix de plantes de la Nouvelle-Zélande ("Dibab plant euz Zeland Nevez"). Goude ur veaj all da Afrika, e teuas da vezañ kelenner medisinerezh e Brest e 1849. E 1851 e voe embannet ul levr all gantañ, Guide hygiénique et médical pour les bâtiments de commerce qui fréquentent la Côte Occidentale d’Afrique.
Ar genad plant Raoulia a voe anvet evel-se en enor dezhañ, gant Joseph Dalton Hooker.

## Notennoù

* ↑ Margaret Jane Annand Simpson (1976). "E.F.L. and E.F.A. Raoul". New Zealand Journal of Botany 14: 199–202.
* ↑ É. Raoul, Choix de plantes de la Nouvelle-Zelande, 1846, Fortin, Masson et Cie, Paris
# Étienne Rivoallan

Étienne Rivoallan (ganet e 1931 - marvet d'an 11 a viz Genver 1961 e Boulvriag) a oa un talabarder eus Kelc'h Keltiek Boulvriag hag a gustume seniñ gant ar biniaouer Jorj Kadoudal. Ul levezon vras en deus bet war sonerien Breizh.
Un ton savet dezhañ gant Pêr Boudouin hag anvet Gwerz marv Étienne Rivoallan a vez sonet gant meur a goublad binioù-bombard hiziv an deiz.

## Notennoù

* ↑ Kaouenn.net
# Étouvy

Étouvy :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Vire |
| Kanton | Condé-sur-Noireau |
| Kod kumun | 14255 |
| Kod post | 14350 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Marc Lafosse 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Bény-Bocage |
| Lec'hienn web | http://etouvy.calvados.free.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 82 m — brasañ 134 m |
| Gorread | 2,29 km² |
| kemmañ |
Étouvy a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 19 kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Souleuvre-en-Bocage.

## Istor
### Henamzer

* An hent roman etre Vieux hag Avranches a dreuze ar stêr Vire en Étouvy.

### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: tri den nann-soudard a varvas en Étouvy abalamour d'ar brezel; daou anezhe a voe lazhet d'an 8 a viz Even gant ur vombezadeg, an hini all a varvas e miz Gouere.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz
* Foar e dibenn miz Here, graet ingal abaoe ar Grennamzer.
* Iliz katolik Sant Varzhin, XIV$^{vet}$ kantved gant traennoù rummet enni: delwennoù, stern-aoter, armel-sakr

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Vire emañ Étouvy.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2014 | 2015 | Jean-Marc Lafosse | digostezenn | |
| 1989 | 2014 | Pierre Cholet | digostezenn | Labourer-douar |
| 1977 | 1989 | Michel Thiel | Parti républicain | |
| ? | 1989 | René Maupas | digostezenn | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Tud

* Nicolas Lalleman, flemmbarzh gallek, bet skrivet «Ituvienses nundinae» gantañ a-zivout foar Étouvy.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn kumun Étouvy

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 4 Kerzu 2015
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ Diellaoueg Palissy
* ↑ EBSSA