# Auschwitz-Birkenau

Auschwitz-Birkenau (poloneg: Oświęcim-Brzezinka) a oa ar brasañ aozadur kendastum ha kamp-diouennañ gant an nazied alamaneg, savet ganto war zouar kêr Oświęcim (Auschwitz en alamaneg), 60 kilometr eus Kêr Krakovia (poloneg: Kraków), e Polonia, ur vro aloubet gant an Alamaned en amzer-se. Krouet e voe ar c'hamp gant un SS alaman e miz Mae 1940 ha dieubet e voe gant an Arme Ruz d'ar 27 a viz Genver 1945.
Dindan 5 bloaz, e voe kaset da ludu kement ha 1,3 milion a dud, ken gwazed, ken maouezed, ken bugale, ha 900.000 anezhe kenkent ha diskennet eus trenioù ar marv en Auschwitz-Birkenau. Darn a veze kaset d'ar c'hambreier-gaz, darn all lazhet kenkent a daolioù bistolennoù pe fuzuilhoù. Kalz a varve diwar gleñved, diwar ziouer a voued, diwar arnodoù medisined, pe er c'hambreier-gaz war-lerc'h poanioù gouzañvet a bep seurt.
Auschwitz a zo gwelet evel ar brasañ kamp-diouennañ a-viskoazh, anezhañ arouez al lazhadeg vras kaset da benn gant an Nazied, arouez ar gouennlazh ma voe distrujet 6 milion a dud, 90% anezho yuzevien eus pevar c'horn Europa, hag arouez ar Shoah.

## Tri iskamp a oa en Auschwitz

* Auschwitz I (lazhet ~70 000 den ennañ)
* Auschwitz II Birkenau (kamp-diouennañ lazhet ~ 1.2 milion den ennañ)
* Auschwitz III Monowitz (kamp-labour)

## Roll komandanted ar c'hamp

* Rudolf Höss (Mae 1940 - Du 1943; Mae 1944 - Gouere 1944)
* Heinrich Schwarz, Friedrich Hartjenstein & Arthur Liebehenschel (Du 1943 - 15 Mae 1944)
* Josef Kramer (Mae 1944 - Kerzu 1944)
* Richard Baer (Kerzu 1944 - Genver 1945)

## Anvioù 13 den diwar daou vilion bennak bet bac'het pe lazhet en Auschwitz

* Jean Améry, skrivagner aostrian
* Władysław Bartoszewski, ministr polonat
* Anne Frank hag he mamm Edith Frank
* Viktor Frankl, bredelfennour aostrian
* Kurt Gerron, aktour ha leurenner alaman, lazhet er c'hambroù-gaz
* Imre Kertész, skrivagner hungarat
* Hans Krása, sonaozour tchekoslovakiat, lazhet er c'hambroù-gaz
* Primo Levi, skrivagner italiat : s.o. e levr Se questo è un uomo/Hag un den ez eus anezhañ
* Edith Stein, santez alaman a orin yuzevek, lazhet er c'hambroù-gaz
* Else Ury, skrivagnerez alaman, lazhet er c'hambroù-gaz
* Simone Veil, politikourez c'hall
* Elie Wiesel, skrivagner amerikan ganet e Treuzsilvania

## Liammoù diavaez

* (fr) Filmer Auschwitz : une histoire soviétique
* Diazezoù
* Enepyuzevegezh • Gouennelouriezh • Naziegezh • Lezennoù Nürnberg • Eutanaziezh T-4 • Kamp-bac'h nazi • Roll kampoù-bac’h an nazied • Tric'horn (kampoù bac'h) • Gouennlazh
* Yuzevien
* Shoah
* Pogromoù : Nozvezh ar strink
* Ghettoioù an nazied : Ghetto Varsovia • Ghetto Łódź • Ghetto Krakovia • Theresienstadt
* Einsatzgruppen : Babi Yar • Rumbula • Lazhadeg Ponary • Lazhadeg Odessa
* Diskoulm diwezhañ : Kendiviz Wannsee • Aktion Reinhard • Ziklon B
* Kampoù-diouennañ : Auschwitz-Birkenau • Bełżec • Bergen-Belsen • Buchenwald • Chełmno • Dachau • Kreñvlec'h Breendonk • Oranienburg • Sachsenhausen • Sobibór • Treblinka
* Rezistañs : Emsav Ghetto Varsovia
* Romed
* Porajmos
* Slaved
* Generalplan Ost
* Heñvelrevaded ha Lesbianed
* Istor an dud heñvelrevel dindan ren an nazied
* Torfedourien bennañ
* Trede Reich : Adolf Hitler • Reinhard Heydrich • Adolf Eichmann • Heinrich Himmler • Rudolf Höss • SS • Gestapo
* Prosez Nürnberg