OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Otto Heinrich Warburg

Otto Heinrich Warburg, bet ganet d'an 8 a viz Here 1883 e Freiburg im Breisgau (Impalaeriezh alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Eost 1970 e Berlin (Alamagn ar C'hornôg d'an ampoent), a oa ur mezeg, fiziologour ha bevgimiour alaman.

## Red e vicher

Paket e oa bet Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh gantañ e 1931 o c'hoprañ e gavadennoù war natur ha mod oberiañ an enzim analañ. O labourat war gelligoù kankrek en devoa kavet ur bec'h ouzhpenn uhel a ion laktat hag a roe da grediñ e oa c'hoarvezet ur goadur. Ar pezh a reas dezhañ goulakaat, e 1924, n'o deveze ket ezhomm ar c'helligoù-se da gaout oksigen da greskiñ dre ma raent gant ar glukoz dre ur goadur anaerat. Mont en-dro amreizh ar mitokondri a vije pennkaoz da zegouezh ar c'hrign-bev neuze.
Hans Adolf Krebs, ur mezeg alaman ken brudet all, a voe e-touez e studierien : deroet e voe Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh dezhañ e 1953.

## E vuhez

Daoust d'e dad bezañ a orin yuzev ne oa ket bet atahinet Warburg gant an Nazied p'o devoa kemeret ar galloud en Alamagn e 1933 : gwir eo ne voe ket aotreet da gelenn ken, met ne voe ket kaset da louediñ e-barzh unan eus ar c'hampoù-bac'h a groge da vezañ savet er vro a-bezh kennebeut. Un ofiser eus an dibab e oa bet en ur rejimant marc'hegerezh eus an arme brusian e-pad ar Brezel-bed kentañ ha tapet an Eisernes Kreuz (Kroaz Houarn) gantañ en abeg d'e galonegezh en emgann. N'eo ket a-walc'h da zisplegañ abalamour da betra e oa bet espernet. E 1935 e oa bet oberataet Adolf Hitler ha lamet ur polip diwar e gerdin-mouezh : betek-gouzout na grogfe ar c'hrign-bev ennañ, ha kendrec'het-mat e ouife Otto Warburg kavout an tu d'e bareañ, en devoa graet e veno ar c'hañseller nazi da wareziñ ar gouizieg.
# Otto IV

Otto IV zo anv meur a zen.

## XIIvet kantved

* Otto IV Braunschweig, roue Alamagn (1198–1218) hag Impalaer Santel adalek 1209

## XIIIvet kantved

* Otto IV (Brandenburg), markgraf Brandenburg (1266–1308)

## XIVvet kantved

* Otto IV (Ravensberg), kont Ravensberg (1306–1328)
* Otto IV Bavaria, der Abbacher, dug Bavaria-Izel (1310–1334)
* Otto IV (Aostria), dug Aostria (1335–1339)
* Otto IV (Braunschweig-Grubenhagen), dug Tarento (1383–1398)

## XVvet kantved

* Otto IV Braunschweig-Lüneburg, der Hinkende, dug Braunschweig-Lüneburg (1434–1446)
* Otto IV (Waldeck) (Otto IV von Waldeck zu Landau; (1440/1441 - 1495), kont

## XVIvet kantved

* Otto IV (Rietberg), kont (1535–1552)
* Otto IV (Schaumburg), kont (1533–1576)

## Pennadoù kar

* Otto
* Otto III
* Otto V
# Otto IV an Impalaeriezh santel

Otto IV an Impalaerezh santel, anvet Otto Braunschweig ivez (Braunschweig ?, 1175 pe 1176 – Harzburg, 19 Mae 1218) a oa niz da Richarzh Kalon-Leon, a roas Poatev hag Akitania dezhañ. Otto a zaskoras an div vro dezhañ e 1198, pa voe dilennet da roue ar Romaned. E 1209 e voe kurunennet evel Impalaer santel gant ar pab Inosant III.
Hag eñ impalaer eus tierniezh ar Welfed e renas war-lerc'h Herri VI an Impalaeriezh Santel, eus tiegezh Hohenstaufen, marvet en 1197, gant ur mab re vihan da ren evit neuze, Friedich II. Otto a gasas un hir a vrezel evit ar gurunenn a-enep eontr Friedrich, Fulup Swabia, ha ne c'hallas ren ervat nemet goude drouklazhet Fulup e 1208, betek 1211, pa voe ezkumunuget gant ar pab abalamour ma klaske teurel e zorn war rouantelezh Sikilia.
# Otto Iañ (dug Saks)

Otto Iañ, dug Saks a oa ganet war-dro 851 ha marvet d'an 30 a viz Du 912. Lesanvet e oa Illur ha Meurdezus. E kronikenn Annalista Saxo eo skrivet e oa eus Otto un ducis de Liudolfi de filius, da lavarout eo e oa mab da Liudolf Saks (830-864), ha da Oda, merc'h d'ar priñs frank Billung ha d'e bried Aeda.
Marteze e oa gourvab da Widukind hag e tiskenne, dre e vamm, eus Karl-Veur. Dug Saks e voe Otto war-lerc'h e vreur Bruno (pe Brunon), e 880, ha betek e varv. Lazhet e oa bet e vreur en un emgann ouzh ar Vikinged. Otto a vrezelias ouzh an Hungared hag ar Wended, hag a reas eus Saks ar galloudusañ dugelezh c'herman.

## E vuhez
### E zouaroù

Dug Saks e oa, met e 908 ec'h astenne e c'halloud war Thuringen ivez, ha kont e oa en Eichsfeld, abad diveleg abati Hersfeld. Kement-se a ouzer dre ur garta a-berzh ar roue Loeiz III Germania, eus abati Gandersheim, deiziet d'ar 26 aviz Genver 877. Ar pago Suththuringa (pe bro Thuringen ar c'hreisteiz) a zo lavaret e-barzh comitatu Ottonis, kontelezh Otto. Hervez ur garta all eus an 28 a viz Genver 897, e lenner e oa Otton Iañ Saks marchio pago Eichesfelden (Eichsfeld) da lavarout eo margrav. Graet e vez magni ducis Oddonis (dug-meur Otto) anezhaén gant Widukind Corvey en eured e c'hoar, Liutgard, gant ar roue Louis III Germania.

### Ur priñs german

Ral e voe dezhañ kuitaat Saks. Ur priñs bihan e oa, dindan daou zen : ar roue Loeiz III Germania, hag an impalaer Arnulf Karintia, met emren e oa en e vro. Tailhoù a sav diwar-goust ar Slaved en tu all d'an harzoù. mont a reas da vrezeliñ da Italia en 984 hag anvet e voe da c'houarnour Milano. Faezhañ a reas e alouberien, Hungared ha Wended.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a eure Otto Iañ da Hedwige Babenberg (war-dro 856 - 24 a viz Kerzu 903, merc'h da Herri Babenberg (war-dro 856- 903) ha da Ingeltrude, merc'h Eberhard Frioul, markiz Frioul, ha da Gisela, merc'h d'an impalaer Loeiz an Deol.

## Notennoù

* ↑ Annalista Saxo 907.
* ↑ L'art de vérifier les dates ... de David Baillie Warden, Jean Baptiste Pierre Jullien Courcelles, p.146.
# Plano (Texas)

Plano zo ur gêr lec'hiet e biz stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 259 841 a annezidi o chom enni.

## Kêrioù gevellet

| Bro | Kêr |
| Mec'hiko | San Pedro Garza García |
| Rusia | Ivanovo |
| Kanada | Brampton |
| Filipinez | Marikina |
| Taiwan | Hsinchu |
| Aostralia | Port Adelaide-Enfield |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Plankton

Anv ar plankton a zeu eus an henc'hresianeg πλανκτός, planktós pe « kantreer », ger implijet gant Homeros evit komz eus al loened a gantree war-c'horre ar mor. Hervez Hensen (1887), ar plankton zo anezhañ hollad an organegoùigoù a vev en dour dous, meizh pe en dour sall, en arlug peurliesañ hag en un doare gouzañvus da welet : gametoù, larvennoù, loened n'int ket gouest da stourm ouzh ar red (krestenneged planktonek bihan, morgaouled), plant ha bezhinoù mikroskopek. Termenet eo eta an organegoù planktonek diouzh o log ekologel ha n'eo ket hervez fedoù filogenetek pe taksonomek.
Diazez ur bern rouedadoù trofek eo ar plankton. Ar fitoplankton a ya e-unan d'ober 50 % eus an danvez organek produet war ar blanedenn, met hañval eo e tigresk en un doare ingal abaoe ugent vloaz. Servijout a ra da voued pennañ d'ar balumed fanolek, d'ar c'hregin siler (en o zouez ar meskl, d'an istr, ha kement zo), hag e c'hall pistriañ anezhe gant toksin. Dre e fiñvoù a-sonn (kelc'hiadoù liammet ouzh ar gouloù ha gar c'houlzioù-amzer) e kemer perzh ar zooplankton e meskaj ar gwiskadoù dour. Marteze e oa isprizet al lodenn-se eus ar bevstrafuilh$^,$. An hevelep anadennoù zo anezhe ivez en dour dous (gant fiñv ar poblañsoù dafni da skouer).

## Notennoù

* ↑ Nature 2010
* ↑ Studiadenn renet gant Katija ha Dabiri er C'halifornia Institute of Technology e Pasadena, ha danevellet er gelaouenn Nature (Brève NatureNews embannet enlinenn 2009/07/29, Nature) ha William K. Dewar ; "Oceanography : A fishy mix" ; Nature 460, 581-582
* ↑ Levrlennadur

## Liammoù diavaez

* Chroniques du plancton Filmoù ha poltredoù
* Note sur la terminologie des planctons (Gérard BALVAY, INRA, 1994, revu 2006)
* Plankton*Net : skeudennoù eus ar spesadoù plankton.
* Plancton du monde
* TARA OCEAN
# Plangoed

Plangoed :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Plancoét |
| Anv gallek (ofisiel) | Plancoët |
| Bro istorel | Bro-Sant-Maloù |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Dinan |
| Kanton | Plangoed (pennlec'h) |
| Kod kumun | 22172 |
| Kod post | 22130 |
| Maer Amzer gefridi | Patrick Barraux 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Dinan Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Dinan |
| Lec'hienn Web | (fr)www.plancoet.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 018 ann. (2020) |
| Stankter | 263 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 31′ 26″ Norzh 2° 13′ 59″ Kornôg / 48.523888889, -2.233055556 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 8 m bihanañ 5 m — brasañ 87 m |
| Gorread | 11,49 km² |
| Plangoed ||
| kemmañ |
Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo Plangoed. Pennlec'h Kanton Plangoed eo.

## Douaroniezh

* An Argenon e Plangoed.
* War lez ar stêr Argenon emañ Plangoed.

## Dezougen

* An ti-gar.
* War al linenn hent-houarn Lambal Dol emañ Plangoed.

### Kumunioù amezek
## Ardamezioù

* En arc'hant, e lammell e sabel, eilet gant peder roezenn e gul
* Tiegezh Plancoët, XIII$^{vet}$ kantved.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 86 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,97 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas trizek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Lazhet e voe pevar rezistant en emgannoù evit an dieubidigezh ouzh an Alamaned d'an 2 a viz Eost 1944.

### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas pemp milour er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell "Le Bois-Billy".
* Kastell "La Caunelaye".
* Iliz Intron-Varia Nazaret.
* Iliz Ar Salver.
* Ar groaz.
* Kastell "Le Bois-Billy".
* Kastell "La Caunelaye".
* Iliz katolik Intron-Varia Nazaret.
* Iliz katolik Ar Salver.
* Kroaz ar vered.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, dioueliet e voe d’an 10 a viz Kerzu 1921, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost$^,$.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 , 1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik Intron-Varia, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar rezistant Pierre Bourseul, luc’hskeudenn.
* Monumant ar pevar rezistant, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

### Tud

* E Nazareth, ur ranngêr er ribl dehou eus ar stêr Argenon, e vevas François-René de Chateaubriand e ti ur vamm-gozh dezhañ. En e levr mil-anavezet Mémoires d'outre-tombe e ra Chateaubriand anv eus ar mare-se, pa veze maget e ti an Itron Vezeg: "ma'm eus gwelet an eürusted, e oa en ti-se a-dra-sur". Harozez e destenn les Martyrs a anvas Velleda, diwar an dorgenn a zo diazezet kêr Blangoed e-harz dezhi.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec'hienn ofisiel ar gumun
* (br)Plangoed war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Plankenn-skoaz

Ar plankennoù-skoaz zo daou askorn plat tric'hornek lec'hiet e tu a-dreñv an divskoaz. Liammañ a reont ar paler ouzh an trebez-skoaz.
Asambles gant an trebez-skoaz ec'h eont d'ober gouriz an ezel krec'h.
* Ur plankenn-skoaz
* Ar plankenn-skoaz (Scapula) er skoaz
g • ka • keEskern korf an den :
| Klopenn | askorn tal · askorn kitern · askorn ividig · askorn kilpenn · genneg · sileg |
| Dremm | gaved · karvan · askorn staoñ · askorn boc'h · askorn fri · askorn an daeroù · soc'heg · krogen draoñ ar fri |
| Skouarn grenn | morzhol · annev · stleug |
| Gourlañchenn | askorn uheñvel |
| Skoaz & Bruched | plankenn-skoaz · ibil-skoaz · klerenn · kostezenn |
| Livenn-gein | melloù ar gouzoug · melloù ar c'hein · melloù an dargreiz |
| Brec'h & Dorn | paler · gwerzhid · helmo · skafeg · loareg · trizueg · pizenneg · tristurieg · eiltristurieg · pennog · bac'heg · eskern ar palv · oeñs |
| Lestr | askorn kroazell · askorn belost · askorn klun |
| Gar & Troad | askorn morzhed · padelleg · skin · spilhenn · askorn seul · askorn fer · bulzuneg · eskern gennheñvel · diñseg · eskern ar c'hreiztroad · oeñs |
# Planfili

Planfili :
| An ti-kêr. ||
| Anv gallaouek | Plaenn-Foujerr |
| Anv gallek (ofisiel) | Pleine-Fougères |
| Bro istorel | Bro-Zol |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Sant-Maloù |
| Kanton | Dol |
| Kod kumun | 35222 |
| Kod post | 35610 |
| Maer Amzer gefridi | Louis Thébault 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Bae Menez-Mikael |
| Bro velestradurel | Bro Sant-Maloù |
| Lec'hienn Web | https://pleine-fougeres.bzh/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 971 ann. (2020) |
| Stankter | 62 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 32′ 03″ Norzh 1° 33′ 46″ Kornôg / 48.5341666667, -1.56277777778 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 35 m bihanañ 5 m — brasañ 93 m |
| Gorread | 31,98 km² |
| Planfili ||
| kemmañ |
Planfili a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h kanton Planfili e oa betek 2015.

## Dezougen

* Ar porzh-houarn.
* War al linenn hent-houarn Lambal Dol emañ Planfili.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 143 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,61 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe Planfili gant ar Combat Command B eus ar 6vet Rannlu Hobregonet eus tirlu SUA d'ar 1añ a viz Eost 1944.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ul letanant (ha beleg katolik) d'ar 4 a viz Du 1958 en Orléansville.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Chauffaux.
* Iliz katolik Sant Varzhin.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’an 11 a viz Du 1919.

## Emdroadur ar boblañs

Niver a annezidi

## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno

* Afer Caroline Dickinson, Kerneveuradez 13 vloaz, muntret eno.

### Tud liammet gant ar gumun
## Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Spagn | Huerta de Rey | 1994 |
| Polonia | Stęszew | 2005 |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb Monumant ar re varv
* ↑ (fr)"Ouest-France" 1 a viz Gwenholon 1944
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
# Plankenn

    Evit implijoù all, gwelet Plankenn (disheñvelout).
Ur plankenn (plankennoù ha plenk el liester) zo ur pezh koad tanav a-walc'h troc'het e korf ur wezenn, hag a servij d'ober arrebeuri, lochennoù, speurennoù, pe traoù a bep seurt.

## Notennoù

* ↑ Planken e Geriadur istorel ar brezhoneg, Preder; ha plankenn e Geriadur brezhoneg An Here; liesterioù plankennoù ha plenk, Geriadur an Here, p. 1046a.

## Pennadoù kar

* treust

## Skeudennoù

* Pont plenk
* Pont gant ur plankenn hepken
* Pont graet gant plenk
* Pont plenk
# Plankenn (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ur plankenn zo ur pezh koad a dalvez da sevel arrebeuri pe savadurioù a bep seurt.
Traoù all zo anvet plankenn ivez :
* plankenn-dre-lien, ur vagig vihan plat
* plankenn-ruilh, ur pezh koad, pe blastik, war rodoù
* plankenn-skoaz, un askorn
# Pireneoù

Ar Pireneoù zo un aradennad-venezioù lec’hiet etre al Ledenez iberek hag ar peurrest eus kevandir Europa. En em astenn a reont eus ar Mor Kreizdouar, er reter, d’ar Meurvor Atlantel (pleg-mor Bizkaia), er c'hornôg. Ledet int war hanternoz Katalonia, Aragón, Euskal Herria (Bro-Vask) ha war kreisteiz Okitania. Emañ priñselezh Andorra a-bezh enno. Euskadi ha Katalonia, e pep hini eus an daou benn, zo a-c’haoliad war an aradennad. Mont a ra ar Pireneoù d'ober an harzoù, tamm pe damm, etre Frañs ha Spagn. Daou gorn-bro zo lec'hiet diouzh un tu eus an aradennad, ent-douaroniel, ha stag ouzh an tu all, ent-politikel : Traoñienn Aran, a red he dourioù war-zu an hanternoz, zo stag ouzh Spagn ha lodenn norshañ Cerdanya, a ya he dourioù war-zu ar c'hreisteiz, zo stag ouzh Frañs (departamant Pireneoù-ar-Reter), war-bouez enklozadur Llívia.
430 km eo hed aradennad ar Pireneoù ha 100 km eo he ledander d'ar muiañ. Aneto eo ar menez uhelañ (3 404 m), lec'hiet e Spagn.

## An anv

Cheñch a ra anv ar Pireneoù hervez ar yezhoù a gaozeer eno: Pirineus e katalaneg, Pyrénées e galleg, Pirineos e spagnoleg, Pirenèus en okitaneg, Perinés en aragoneg ha Pirinioak en euskareg.
Hervez mojennoù Henc'hres e voe krouet ar Pireneoù gant Herakles, evit douarañ ar briñsez Pirene.

## Dremmvroioù

N'eus ket lennoù bras evel en Alpoù. Ral hag uhel eo an odeoù. Kalz froudoù zo avat, hag a ra alies lammoù-dour meurdezus. Alies e ra an traoñiennoù un hantergelc'h gant tornaodoù serzh, anvet sirkoù.
Lamm-dour Gavarnie (462 m) eo an hini uhelañ, e-kreiz ar Pireneoù e sirk Gavarnie (departamant Pireneoù-Uhel, Gwaskogn). E-barzh Park Broadel ar Pireneoù emañ.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Piratini

Piratini zo un anv-lec'h e Rio Grande do Sul e Brazil. Dont a rafe an anv pe eus Piratini, pe eus Piratinin, hervez ar stumm koshañ anavezet, hag un anv Tupi-Guarani eo, hag a dalv kement ha "pesk trouzus".
Bez ez eo:
* anv ar Stêr Piratini, er stad-se en-eeun,
* Piratini (kêr) , ur gumun hag ur gêr e Rio Grande do Sul,
* Republik Piratini, pe República Rio-Grandense, stad dizalc'h en XIXvet kantved.
* ar Palez Piratini, annezlec'h gouarnamant stad Rio Grande do Sul, anvet diwar anv ar republik kozh ha berrbad.
# Piratini (kêr)

Piratini zo ur gumun hag ur gêr e Rio Grande do Sul e Brazil. War-dro 20,000 a dud a oa enni e 2004 pa'z eus 3.562,5 km² dezhi. Sed a ra 5,8 annezad/km²

## An anv

Piratini pe "Piratinin" , hervez ar stumm koshañ anavezet, zo un anv Tupi-Guarani a dalv kement ha "pesk trouzus".

## Istor

Eus an Asorez e teuas an annezidi kentañ e 1789, 48 koublad anezho. En em ziazezañ a rejont en ul lec'h anvet "Capão Grande do Piratini" ma savjont ur chapel en enor da Nossa Senhora da Conceição, diwallerez ar gumun.
José de Mattos de Guimarães, portugalad ganet e Guimarães, an hini a savas ar c'hentañ moinho e Piratini hag an iliz kentañ e 1812 Krouet e voe ar gumun e 1830 gant un dekred impalaerel eus ar 15 a viz Kerzu, hag ennañ e voe ebarzhet distrigoù Canguçu, Cerrito ha Bagé betek ar Pirai. Kêr-benn ur stad dizalc'h eo bet ur pennadig, hini ar Republik Riograndense embannet d'an 11 a viz Gwengolo 1836.
E 1846 e voe distaget Bagé, lakaet da gumun. E 1857 e voe lakaet Canguçu da gumun, hag ebarzhet Cerrito enni. Kollet ivez distrig Cacimbinhas gant Piratini e 1878: hiziv eo ur gumun anvet Pinheiro Machado.

## Pennad kar

* Piratini

## Notennoù

* ↑ IBGE - Cidades@
* ↑ :: FAMURS :: Portal Municipal
# Pirene

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Pirene a c'hall bezañ anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz Kozh.

## Mojennoù Henc'hres

* Pyrene, an hini vrudetañ, a roas hec'h anv d'ar Pireneoù hervez ar vojenn,
* Peirene, un naiadenn.
# Pireneoù-Atlantel

Pireneoù-Atlantel :
| Anv euskarek | Pirinio Atlantikoak |
| Anv okitanek | Pirenèus Atlantics |
| Anv gallek (ofisiel) | Pyrénées-Atlantiques |
| Bro | Euskal Herria Okitania |
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Pennlec'h (prefeti) | Pau |
| Isprefetioù | Baiona Oloron-Sainte-Marie |
| Prezidant ar c'huzul-departamant | Jean-Jacques Lasserre (MoDem) |
| Prefed | Éric Spitz |
| Kod EBSSA | 64 |
| Kod ISO 3166-2 | FR-64 |
| Kod Eurostat NUTS-3 | FR615 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 687 240 ann. (2020) |
| Stankter | 90 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 43° 15′ 00″ Norzh 0° 49′ 59″ Kornôg / 43.25, -0.833 |
| Gorread | 7 645 km² |
| Adrannoù ||
| Arondisamantoù | 3 |
| Pastelloù-bro | 6 |
| Kantonioù | 27 |
| Etrekumuniezhioù | 9 |
| Kumunioù | 546 |
| kemmañ |
Ar Pireneoù-Atlantel (okitaneg: Pirenèus Atlantics; euskareg: Pirinio Atlantikoak; galleg ha stumm ofisiel: Pyrénées-Atlantiques; betek 1969 e oa Basses-Pyrénées) a zo un departamant e mervent Bro-C'hall (gant an niverenn 64), war lez ar Meurvor Atlantel ha sko ouzh Spagn war un dro. Pau eo ar penn-kêr anezhañ.

## An departamant

Savet eo bet an departamant:
* gant teir bro gozh Iparralde (hanternoz Euskal Herria):
** Zuberoa,
** Benafarroa,
** Lapurdi,
* gant tammoù eus Okitania:
** Bearn
** un tamm bihan eus Gwaskogn.

## Arondisamantoù ar Pireneoù-Atlantel

Tri arondisamant zo :
* Oloron-Sainte-Marie, ennañ Zuberoa
* Baiona, ennañ Lapurdi ha Benafarroa
* Pau

## Istor

* "Basses-Pyrénées" (Pireneoù-Izel) e oa anv kentañ an departamant. E 1969 e cheñchas anv.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar C'huzul departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Pireneoù-ar-Reter

Pireneoù-ar-Reter :
| Anv katalanek | Pirineus Orientals |
| Anv okitanek | Pirenèus Orientals |
| Anv gallek (ofisiel) | Pyrénées-Orientales |
| Bro | Katalonia Okitania |
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Okitania |
| Pennlec'h (prefeti) | Perpinyà |
| Isprefetioù | Ceret Prada |
| Prezidant ar c'huzul-departamant | Hermeline Malherbe-Laurent |
| Prefed | Philippe Chopin |
| Kod EBSSA | 66 |
| Kod ISO 3166-2 | FR-66 |
| Kod Eurostat NUTS-3 | FR815 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 482 765 ann. (2020) |
| Stankter | 117 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 42° 37′ 59″ Norzh 2° 40′ 01″ Reter / 42.633, 2.667 |
| Gorread | 4 116 km² |
| Adrannoù ||
| Arondisamantoù | 3 |
| Pastelloù-bro | 4 |
| Kantonioù | 17 |
| Etrekumuniezhioù | 12 |
| Kumunioù | 226 |
| kemmañ |
Pireneoù-ar-Reter (katalaneg: Pirineus Orientals; okitaneg: Pirenèus Orientals; e galleg hag ent-ofisiel: Pyrénées-Orientales) zo un departamant gall e kreisteiz Bro-C'hall (66), war lez ar Mor Kreizdouarel ha sko ouzh Spagn war un dro.
Perpignan eo ar penn-kêr anezhañ.
Stummet eo bet an departamant gant Rousilhon, Vallespir, un tamm eus Cerdanya..., anezho broioù katalanek, hag un nebeudig parrezioù okitan.

## Arondisamantoù Pireneoù-ar-Reter

* Ceret
* Perpinyà
* Prada

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Barr-Heol, 1964, niv.38 p.54.
# Pirelli

Pirelli & C. SpA a zo ur saver bandennoù-rod italian. Ar 5vet saver eo e-barzh ar bed. Kemer a ra perzh e redadegoù kirri o sevel bandennoù-rod e Formulenn 1, e GP2.
# Pireneoù-Uhel

Pireneoù-Uhel :
| Anv okitanek | Hauts Pirenèus pe Nauts Pirenèus |
| Anv gallek (ofisiel) | Hautes-Pyrénées |
| Bro | Okitania |
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Okitania |
| Pennlec'h (prefeti) | Tarba |
| Isprefetioù | Argelèrs Banhèras de Bigòrra |
| Prezidant ar c'huzul-departamant | Michel Pélieu |
| Prefed | Brice Blondel |
| Kod EBSSA | 65 |
| Kod ISO 3166-2 | FR-65 |
| Kod Eurostat NUTS-3 | FR626 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 229 788 ann. (2020) |
| Stankter | 51 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 43° 12′ 00″ Norzh 0° 07′ 59″ Reter / 43.2, 0.133 |
| Gorread | 4 464 km² |
| Adrannoù ||
| Arondisamantoù | 3 |
| Pastelloù-bro | 2 |
| Kantonioù | 17 |
| Etrekumuniezhioù | 9 |
| Kumunioù | 469 |
| kemmañ |
Ar Pireneoù-Uhel (galleg ha stumm ofisiel: Hautes Pyrénées; okitaneg: Nauts Pirenèus / Hauts Pirenèus) zo un departamant e kreisteiz Bro-C'hall, stok ouzh harzoù Spagn. Savet eo bet diwar proviñs kozh Bigorra.
Tarba eo ar pennlec'h.

## Arondisamantoù ar Pireneoù-Uhel

* Argelèrs
* Banhèras de Bigòrra
* Tarba

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Palermo

Palermo (e sikilianeg: Palermu) a zo ur gumun ag Italia; kêr-benn meurgêr Palermo eo.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn kumun Palermo .
# Paleosuchus

Paleosuchus :
| Kaiman korr ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Crocodilia |
| Kerentiad : | Alligatoridae |
| Genad : | Paleosuchus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Paleosuchus a zo ur genad e rummatadur ar stlejviled.

## Spesadoù

2 spesad bev hiziv an deiz a zo ennañ:
* ar c'haiman korr (Paleosuchus palpebrosus)
* kaiman Schneider (Paleosuchus trigonatus)