OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Levr Aneirin

Levr Aneirin zo un dornskrid eus ar re goshañ e kembraeg a zo dalc'het e Levraoueg Kerdiz. Aozet e voe war-dro 1265. N'eus nemet Levr Du Caerfyrddin a zo koshoc'h e-touez an dornskridoù kembraek. Bez ez eus daou zornskrid kembreat e latin ivez azo koshoc'h egeto o daou c'hoazh.
Ennañ ez eus barzhonegoù e hengembraeg hag e krenngembraeg hag a zo lakaet war gont Aneirin, ur barzh brezhon eus an Hanternoz Kozh er VIvet kantved. E-barzh emañ Y Gododdin barzhoneg veur Aneirin hag un toullad barzhonegoù all eus ar VIvet kantved moarvat, met dizemglev zo etre al lenneien war ar poent-se.
Un dornskrid leuegen 6¾ x 5 eo, 42 bajennad folio ... Daou zorn o deus skrivet, er memes amzerioù pe dost, ha teir fajenn da vihanañ a vank en dibenn. E lêr leue du eo bet graet ar golo diwezhatoc'h er Grennamzer.

## Barzhonegoù

Ouzhpenn Y Gododdin ez eus barzhonegoù all, hag eno zouez unan verr savet d'ur bugel anvet Dinogad, a c'haller tostaat ouzh Enogad, hag a gont penaos ez a e dad da chaseal ha da besketa.

## Levrlennadur

* J. Gwenogvryn Evans (gol.), Facsimile & Text of the Book of Aneirin (Pwllheli, 1898)
* Daniel Huws, Llyfrau Cymraeg 1250-1400 (Aberystwyth, 1992). Darlith Syr John Williams.
* Morfydd E. Owen, 'Hwn yw e Gododin. Aneirin ae cant.', Rachel Bromwich ha R. Brinley Jones, Astudiaethau ar yr Hengerdd (Caerdydd, 1978)
* Ifor Williams, Canu Aneirin (Gwasg Prifysgol Cymru, 1938; adembannet e 1961)

## Liammoù diavaez

* Llyfr Aneirin el lec'hienn Casgliad y Werin. Skeudennoù e liv eus an dornskrid
* Dornskrid Levr Aneirin, e Levraoueg Vroadel Kembre (cy) (en)
* The Book of Aneurin, troidigezh saoznek, el lec'hienn Celtic Literature Collective.
# Levr Bugale Mari

Levr Bugale Mari, pe Levr Bugale Mari mad da vezan lennet e Miz Mari, zo ul levr relijion, savet gant Auguste-Marie Chatton, vikel-vras eskopti Sant-Brieg.
Ar pevare mouladur eus an oberenn a voe graet gant Prud'homme e Sant-Brieg e 1893.

## Liamm diavaez

* https://books.google.fr/books/about/Levr_Bugale_Mari_mad_da_vezan_lennet_e_M.html?hl=fr&id=N8QvAAAAYAAJ&redir_esc=y
# Levr Enoc'h

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Levr Enoc'h zo un anv roet da dri levr, diwar an anv-den Enoc'h :
* Kentañ levr Enoc'h, pe an Enoc'h etiopian;
* Eil levr Enoc'h, pe an Enoc'h etiopian;
* Trede levr Enoc'h, pe an Enoc'h hebre pe Levr ar Palezioù.
# Levr Furnez Sirac'h

Unan eus levrioù eilkanonel ar Bibl eo Levr Furnez Sirac'h (Si). Ne gaver anezhañ nemet er Bibl katolik hag e Bibl ar Seikont
Darn eus an dornskridoù gresianek eus testenn Furnez Sirac'ha ginnig un titl resisoc'h : "Furnez Yesous, mab Sirac'h". Anvet e vez ivez "Eklesiastikos" hag en embannadurioù a-vremañ e vez anvet "Sirasid". Lenn a reer er raklavar e vefe bet troet skrid Yesous gant e vab-bihan war-dro 140 KJK (e 132 moarvat) evit Yuzevien Bro-Egipt ha pergen ar re oa o chom en Aleksandria. 50 vloaz a-raok e oa bet tolpet gant. Yesous Ben Sirac'h, mestr a furnez e Jeruzalem, lodenn wellañ e gelennadurezh en ul levr en hebraeg.
War-dro div drederenn eus an destenn hebraek bet kollet abaoe kantvedoù a zo bet adkavet e 1896 e 6 dornskrid diglok eus ar Grennamzer eus ur sinagogenn eus kêr Kaero. Tammoù a zo bet adkavet e kevioù Qumrân. E 1964 e voe kavet e Masada un eilenn eus un darn (39, 27 – 44, 17) en un doare-skrivañ eus ar c'hentañ kantved KJK.
Abred e voe adskrivet lodennoù zo hag ouzhpennet traoù a gaver en un eil "embannadur". Degemeret e vez an daou stumm gant an iliz katolik.
Ganet e voe an aozer e kreiz an III$^e$ kantved kt JK. Anavezet en doa ar Beleg meur Shimon ar Reizh a varvas goude 200 KJK. Ur skrib oa. Doujañs en doa e-keñver al Lezenn hag an Templ kement hag e keñver ar furnez. Trubuilhet e oa gant kudenn an doare ma restaol Doue da bep hini hervez e oberoù. Un toullad traoù ouzhpennet evit degas sklêrijenn a seblant awenet gant teologiezh ar Farizianed hag an Esenianed.
N'eo ket frammet-kaer al levr : krennlavarioù pe heuliadoù krennlavarioù hep liamm anat etrezo met ivez displegadennoù hiroc'h amañ hag ahont.
Setu ar pezh a lenner e kinnig troidigezh An Tour-Tan : " Hag an oberenn ? Ul lezennaoueg a vuhezegezh vat a a c'heller ober anezhi, un dastumad kuzulioù, evezhiadennoù, sturiennoù, reolennoù diwar-benn pep tra, evit pep den hag e pep degouezh. Ne hañval ket danvez al levr bezañ bet urzhiet-tre gant an oberour ; der vras, goude pennadoù hir-pe-hiroc'h a gelennadurezh evit en em ren gant furnez, ent-personel hag er gevredigezh, e kaver gwech-hag-amzer, evel un diskan, ur veuleudi : meuleudi d'ar furnez, meuleudi d'al Lezenn, meuleudi d'an Doue krouer, ha war an diwezh, meuleudi d'an hendadoù o deus kendalc'het gant oberenn an Aotroù a-drugarez d'ar Furnez, aotrenet dezho gant E largentez. "

#### Daveoù

* ↑ (br) Troidigezh An Tour-tan, Levrenn 5, p 159
* ↑ (fr) La Bible de Jerusalem, cerf, embannadur 1998, p 1167
* ↑ (fr) La Bible de Jerusalem, Cerf, embannadur 1998, p 1168
* ↑ (br) Troidigezh An Tour-tan, Levrenn, p 159
# Levr Ester

Levr Ester a zo unan eus levrioù an Testamant Kozh.

## Mammennoù

Div vammenn a zo:
* an destenn hebreek, a gaver er Bibl hebreek
* un destenn c'hresianek hag a gaver e levrioù eilkanonel ar Bibl Katolik.
Peurliesañ ne vez kinniget nemet un destenn da zisplegañ an diforc'hioù etre an div vammenn, evel e Bibl Jeruzalem
E troidigezh an Testamant Kozh gant Pêr ar Gall ha Job Lec'hvien e kaver div droidigezh : unan el levrenn 4 (1985), "Ar salmoù hag ar skridoù all, p311 , diwar an destenn hebreek hag unan all el levrenn 5 "Al levrioù eilkanonel", 1986, p15, diwar an destenn c'hresianek. Displegañ a ra an droerien o dibab e p15 al levrenn 5.

## An istor

Kontañ a ra la levr istor Ester, ur Yuzevez yaouank a zeu da vezañ gwreg ar roue Artakserkses (e gwirionez Kserkses, pe Kshajarsha e perseg, Assuerus e latin, hervez Bibl Jeruzalem).

## Notennoù

* ↑ La Bible de Jerusalem, Cerf, 1998, p701
* ↑ Bible de Jérusalem, Cerf, 1998, p 701
# Levr Gwenn Rhydderch

Levr Gwenn Rhydderch ( Llyfr Gwyn Rhydderch e kembraeg) zo anv un dornskrid krenngembraek eus ar re bouezusañ, skrivet war-dro 1350, hag unan eus mammennoù ar Mabinogi.
Diwar rannyezh ar skrid e soñjer eo bet skrivet moarvat en abati Strata Florida (Ystrad Fflur) e Kembre, gant ur manac'h eus rouantelezh Deheubarth. Gouzout a reer e oa graet evit Rhydderch ab Ieuan Llwyd, eus Glyn Aeron, e Ceredigion, en deus roet e anv d'an dornskrid.
Kavout a reer ennañ meur a gontadenn, ar Mabinogion zoken (war-bouez Hunvre Rhonabwy ), ha skridoù all.
E dibenn ar Grennamzer e voe rannet an dornskrid e div levrenn, ar Peniarth 4 ha Peniarth 5, a zo miret abaoe deroù an {{XXvet kantved e Levraoueg Vroadel Kembre, en Aberystwyth.
Gant Levr Ruz Hergest, Levr Taliesin, ha Levr Du Caerfyrddin, eo unan eus teñzorioù al lennegezh kembraek er Grennamzer.

## Levrlennadur

* J. Gwenogvryn Evans, The White Book Mabinogion (Pwllheli, 1907).
* R.M. Jones: J. Gwenogvryn Evans, Llyfr Gwyn Rhydderch: Y Chwedlau a'r Rhamantau (Caerdydd, 1973).
* Parry, Thomas (1955), A history of Welsh literature.
* 'White Book of Rhydderch'. En Meic Stephens (Ed.) (1998), The new companion to the literature of Wales. Cardiff : University of Wales Press. ISBN 0-7083-1383-3.
# Levr Daniel

Levr Daniel (Da) a zo unan eus levrioù an Tanac'h, renket er Skridoù, an trede lodenn etre Levr Ester ha Levr Ezra Er Bibl katolik e kaver anezhañ renket e-touez ar levrioù profedek etre hini Yehezkel ha hini Hoshea, kentañ levr ar profeded “vihan”.
Div vammenn a zo, hini an Tanac’h, lod en hebraeg, lod en arameeg hag an hini c’hresianek gaat lodennoù ouzhpenn.
Div droidigezh e gresianeg a gaver : hini ar Seikont ha hini Deodosion. Dibabet o deus troerien An Tour-Tan treiñ ar stumm diwezhañ e brezhoeg peogwir ez eo tostoc’h, a lavarer, d’ar skridoù semitek.
Haroz al levr Daniel a zo ur Yuzev yaouank bet forbannet e Babilon, un den gouiziek hag ampart anezhañ war ar skiantoù kevrinek, deuet en abeg da se da vezañ brudet e bro Galdea. N’heller ket lavarout e vefe istorek an holl darvoudoù danevellet el levr. Ar pezh a fell d’an aozer eo diskouez emañ hollc’halloud an Aotrou o ren, diouzh e c’hrad, tud ha darvoudoù zoken pa seblant an nerzhioù-enep kaout an trec’h. Emañ pobl Yehouda en harlu ha kalz a zo en arvar da vezañ digalonekaet…
Levr an esperañs a c’heller ober eus Levr Daniel n’eo ket hepken diwar istor Daniel met dre ar gweledigezhioù lakaet gant an oberour war gont e haroz hag a servij dezhañ moarvat da zeskrivañ ar mareoù a reuzioù dirollet war ar Yuzevien dindan heskinerezh ar vistri hellenek da vare Antioc'hos IV Epifan (175-164 kent JK). El levr e kaver meneg adsav ar re bet lakaet da varv abalamour d’o feiz d’ar vuhez. (Da, 12,1-3).
El lodenn c’hresianek e kaver teir zestenn :
* Pedenn Azaria ha kantik an tri faotr yaouank a c’heller stagañ ez eeun war-lerc’h Da 3, 23. Ar bedenn a zo da gentañ kofezadur ar pec’hedoù ha da c’houde galvadenn da drugarez an Aotrou war e bobl wasket. Ar c’hantik a zo ur meulgan da Zoue, krouer an hollved, evit holl e grouadurioù, hag ivez ur c’han a drugarez peogwir en deus dieubet e servijourien diouzh ar flammoù-tan.
* Istor Souzanna a vez lakaet peurvuiañ goude pennad 12 an destenn hebraek. Diskouez a ra Ragevezh-Doue o wareziñ a neb a lak ennañ e fiziañs peogwir eo bet diframmet gant Daniel en deus diskouezet d’an holl he dinammded, diouzh daouarn barnerien fallakr.
* Danevelloù Bel hag an Aerouant a gaver goude istor Souzanna, a zo enep an idolouriezh. Distrujet en deus Daniel idoloù rak dic’halloud int. Fuloret eo ar bobl ha kondaonet eo Daniel da vezañ taolet e foz al leoned gant roue Babilon. Kas a ra Doue e ael d’e ziwall ha d’e zieubiñ hag anzav a ra ar roue e-unan « n’eus ket doueed all estregetañ ». (Da 14, 40)

#### Daveoù

* ↑ troidigezh an Tour-Tan, levrenn 5, 1986, p 6
* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 4, 1985, p 322
* ↑ troidigezh An Tour-Tan
* ↑ (fr) Bible de Jerusalem, cerf/Nathan, embannadur 1998, p 1544
* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 5
* ↑ (fr)Bible de Jerusalem, cerf/Nathan, embannadur 1998, p 1565
# Levr Du Caerfyrddin

Levr Du Caerfyrddin (Llyfr Du Caerfyrddin e kembraeg) a zo unan eus an dornskridoù koshañ anavezet skrivet e kembraeg penn da benn. Skrivet e voe war-dro 1250 ha dont a ra eus an dornskrid Peniarth 1. Dont a ra e anv eus e liamm gant ur prioldi (Priory of St. John the Evangelist and Teulyddog) e Caerfyrddin hag eus liv e geinadenn. E Levraoueg Vroadel Kembre emañ bremañ.
Meur a varzhoneg zo ennañ. Ar re vrudetañ a zo savet da harozed kembreat eus ar Marevezh Teñval, Arzhur ha Merzhin en o zouez.

## Danvez an dornskrid

Setu ar skridoù zo ennañ:
** Ymddiddan Myrddin a Thaliesin (darogan a chylch Myrddin)
** Breuddwyd a Welwn Neithiwr (diarhebion mydryddol yn bennaf)
** Devs Ren Rymaw y Awen (moliant i Guhelyn Fardd)
** Hervit Vrten Autyl Kyrridven (moliant - ail ran y gerdd uchod)
** Dadl y Corff a'r Enaid ynghyd a dryll ohono (crefyddol)
** Trioedd y Meirch (chedlonol)
** Moli Duw yn Nechrau a Diwedd (crefyddol)
** Cyntefin Ceinaf Amser (crefyddol / natur)
** Gogonedog Arglwydd (crefyddol)
** Mawl i'r Drindod (crefyddol)
** Mawl i Dduw (crefyddol)
** Iesu a Mair a'r Cynhaeaf Gwyrthiol (crefyddol)
** Addwyn Gaer (moliant)
** Dinas Maon (chwedlonol)
** Y Bedwenni (darogan a chylch Myrddin)
** Afallennau (darogan a chylch Myrddin)
** Oianau Myrddin (darogan a chylch Myrddin)
** Englynion y Beddau (chwedlonol)
** Kygogion. Elaeth ae Cant a cherdd arall a briodolir i Elaeth (crefyddol)
** Gereint fil' Erbin (chwedlonol - am yr arwr Geraint fab Erbin)
** I Hywel ap Goronwy (moliant)
** Aswynaf Nawdd Duw (moliant)
** Ysgolan (chwedlonol)
** Cyntaf Gair a Ddywedaf (relijiel)
** Cysul Addaon (gwirebau / crefyddol)
** Marwysgafn Cynddelw Brydydd Mawr (crefyddol)
** Bendith y Wenwas (crefyddol)
** Mechydd ap Llywarch (chwedlonol)
** Pa ŵr yw'r porthor? (chwedlonol)
** Gwallawg a'r Ŵydd (chwedlonol)
** Ymddiddan rhwng Gwyddneu Garanhir a Gwyn ap Nudd (chwedlonol)
** Dau ddarn o Chwedl Trystan (chwedlonol)
** Ymddiddan Ugnach a Thaliesin (chwedlonol)
** Englynion i Deulu Madog ap Maredudd (moliant)
** Marwnad Madauc fil' Maredut (marvnad)
** Boddi Maes Gwyddneu (chwedlonol)
** Enwev Meibon Llywarch Hen (chwedlonol)

## Levrlennadur

* J. Gwenogvryn Evans (ed.), The Black Book of Carmarthen (Pwllheli, 1907).
* A. O. H. Jarman (ed.), Llyfr Du Caerfyrddin (Cardiff, 1982). ISBN 0-7083-0629-2

## Liammoù diavaez

* (en) Levr Du Caerfyrddin e Levraoueg Vroadel Kembre
* BBC News - Ancient 'Black Book' goes online
# Kentel-vestr

Ur gentel-vestr (masterclass e saozneg hag e galleg) zo ur gentel roet d'ur studier, da seniñ gant ur benveg pe da ganañ, gant un den a zo mestr ha mailh war e arz. Ouzhpenn er sonerezh e vez implijet e danvezioù all : gwir, luc'hskeudenniñ, skrivañ hag all.

## Liammoù diavaez

* E Conservatoire de Strasbourg
* Gant Vlado Perlmuter en 1983
# Kenteliou hag Istoriou a Skuer Vad

Kenteliou, hag Istoriou a Skuer Vad evit ar vretoned - e leac'h ma kavint diskuis dereat ha Kelennadurez Kristen zo ul levr brezhonek a relijion gant Goulven Morvan (1819-1891), embannet e 1889. Savet e oa al levr gant pennadoù embannet e Feiz ha Breiz.

## Troidigezhioù

* An inkin benniget, diwar Le Fuseau bénit gant Gabrielle d'Éthampes, p. 271
* Colibri, diwar Colibri gant Alexandre de Lamothe, p. 339
* Sellet er Wikimammenn : Kenteliou hag Istoriou a Skuer Vad.
# Kentel ar Beorien

Kentel ar Beorien zo ur werz eus Barzaz Breiz, awenet gant ar relijion gristen, e brezhoneg Leon, daoust ma c'hoarvez an istor burzhudus e Plouigno, e Treger.
Hervez troidigezh Kervarker, an oberour, eo ret kompren ar ger kentel evel kan. Ar memes ster zo roet d'ur werz all : hini Kentel fest ar vugale.
Er pajennoù a-raok, e kaver ur werz all, anvet Ar gentel vat, ma kaver ar ster roet hiriv peurvuiañ.

## Liamm diavaez

* Kentel ar Beorien e Wikimammenn.
# Kenteliou brezounek

Kenteliou brezounek zo ul levr skol a oa bet savet gant Jean-Marie Apprioual (1842-1906), alias "Frère Constantius", evit kelenn galleg dre ar brezhoneg er skolioù kristen. « Méthode de Landivisiau » a reer alies e galleg eus al levr-se.
Daou levr a oa e gwirionez.
* Kenteliou brezounek da drei e gallek – Enseignement du français par le breton – Livre de l'élève, graet evit ar vugale, embannet e 1899 ; n'eus ennañ nemet rolloù gerioù ha testennoù brezhonek, gant ur c'heriaoueg brezhoneg-galleg er fin.
* Kenteliou brezounek troet e gallek – Enseignement du français par le breton – Livre du maître, graet evit ar vistri-skol, embannet e 1900 ; ennañ e adkaver rolloù gerioù ha testennoù brezhonek al levr evit ar vugale, gant un droidigezh anezho e galleg.
Dre ma oa savet al levr gant ur beleg hag evit ar skolioù kristen e tenn ar braz eus an testennoù-se d'ar relijion gatolik (Doue eo ger kentañ ar gentel gentañ, da skouer).
Ur stumm berraet eus an oberenn-se a voe embannet, dindan an titl Abrégé de la méthode de Landivisiau, gant ur bodad anvet Comité de préservation du breton armoricain hag a oa ur skourr eus an Association bretonne. Frañsez Vallée a oa er bodad-se.

## Liammoù diavaez

* 'Kenteliou brezounek da drei e gallek'. Kavet : 18 Du 19.
* 'Kenteliou brezounek troet e gallek'. Kavet : 18 Du 19.
# Kentigern

Kentigern a zo un anv-badez brezhonek, diwar kent (kentañ?) ha tigern, tiern. Cyndeyrn eo an anv kembraek a vremañ.

## Tud

Anv daou zen brudet e mojennoù kozh an Hanternoz kozh eo Kentigern.
* ur roue eus Rheged, en Enez Vreizh, Kentigern "Garthwys" mab Owain (war-dro 593 - 614)
* anv Sant Kentigern, anvezet ivez evel Mungo, eskob kentañ Glasc'ho, hiriv e Bro-Skos.

### Displeg

Owain an hini e vije tad Kentigern mab Owain. Peseurt Owain? Owain mab Urien neuze, hag Urien Rheged an tad-kozh. Met hervez ar vojenn e oa sant Kentigern an hini a oa mab da Owain. Da neuze ne vije ket daou Gentigern met unan. Ha ma ne oa nemet unan e oa roue Rheged sant Kentigern? Sed ha n'eo ket diskoulmet c'hoazh.
# Kenteuzadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen kenteuzadur (saoz.: coalescence) war tachennoù ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma vez kemmet perzhioù ur fonenn a-hed ar wezh koulz dre heñveladur hag dre diverkadur, da skouer:
    krennsaozneg: (?)[ng] > [ŋg] > [ŋ] e dibenn ur ger
    brezhoneg *"penn moc'h" > "pemoc'h" [nm] > (?)[mm]/[m:] > [m]

## Gwelit ivez:

* Heñveladur
* Fonologiezh
* Sandhi
* Disheñveladur
* Krasis
* Blotadur
# Kentgermaneg

Ar c'hentgermaneg, pe protogermaneg (berraet PGmc.), germaneg kumun a zo ur gentyezh nann-testeniekaet, adsavet, a vez gwelet gant lod evel mamm an holl yezhoù germanek. Ar gentyezh-mañ eo ar yezh-vamm a-nevesañ kumun evit an holl yezhoù germanek. Dont a ra eus ar c'hentindezeuropeg (KIE).
N'eo ket testeniekaet ar yezh-se gant skridoù met adsavet eo bet dre an hentenn geñveriañ gant yezhoniourien. Koulskoude, skridoù runek a zo bet kavet e Skandinavia eus ar bloaz 200 goude Jezuz-Krist hag a c'hallfe bezañ kentgermaneg diwezhañ pe kentnorseg.

## Fonologiezh
### Kensonennoù

Kensonennoù kentgermanek :
| | Diweuz | Dent | Kevig | Staon | Drekstaon | Gweuz-staon |
| Dre fri | m | | n | | (ŋ) | (ŋʷ) |
| Dre serriñ | p b | t d | | | k ɡ | kʷ ɡʷ |
| Dre daravat | ɸ (β) | θ (ð) | s z | | x (ɣ) | xʷ |
| Dre strakal | | | r | | | |
| Dre dostaat | | | | j | | w |
| A-gostez dre dostaat | | | l | | | |
Notes:
* [ŋ] a oa un alofonem eus /n/ dirak drekstaon dre serriñ.
* [ŋʷ] a oa un alofonem eus /n/ dirak gweuz-staon dre serriñ.
* [β], [ð] ha [ɣ] a oa un alofonemoù eus /b/, /d/ and /ɡ/.

### Vogalennoù

Ar c'hentgermaneg en doa peder vogalenn verr pemp pe c'hwec'h vogalenn hir ha da nebeutañ unan "hir-pad" vogalenn ((en) "overlong"). N'eo ket sur kalite fonemik ar vogalennoù-se.
Vogalennoù mouezhiet :
| | A-raok | A-raok | A-raok | A-dreñv | A-dreñv | A-dreñv |
| | berr | hir | hir-pad. | berr | hir | hir-pad. |
| Serr | i | iː | | u | uː | |
| Damserr | e | eː | | | | |
| Damzigor | | ɛː | ɛːː | | ɔː | ɔːː |
| Digor | | | | ɑ | ɑː | |
Vogalennoù friet :
| | A-raok | A-raok | A-raok | a-dreñv | a-dreñv | a-dreñv |
| | berr | hir | hir-pad. | berr | hir | hir-pad. |
| Serr | ĩ | ĩː | | ũ | ũː | |
| Damserr | | | | | | |
| Damzigor | | | | | ɔ̃ː | ɔ̃ːː |
| Digor | | | | ɑ̃ | ɑ̃ː | |

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Diwar-benn i hag e gwelout [i] Cercignani, 1979[/i].
# Kenteliou Aotrou Persoun Ars

Kenteliou Aotrou Persoun Ars, skrivet e gallek gant an Tad Monnin, troet e brezounek gant Th. Pilven ar Zevellek, zo ul levr brezhonek embannet e Brest e 1906.

## Troidigezh

Troet eo gant Théodore Pilven le Sévellec‎ diwar levr an Tad Alfred Monnin, Le Curé d'Ars, embannet e Pariz, e 1861, ha bet adembannet c'hoazh, gant Téqui, e 1922.

## Al levr

E deroù al levr e kaver ur varzhoneg gant Pilven, a veneg e anv-barzh, Boc'h-ruzig ar C'halvar.
Ur pennad dek pajennad zo neuze diwar-benn buhez person Ars, Jean-Marie Vianney, sinet gant J. Uguen ha JL Prigent, beleien, o daou ginidik euz Guisseni, kouls hag an Aotrou Pilven, o deus roet skoazel da skrivanier brezounek Kenteliou Aotrou Persoun Ars, hervez a lenner e pajennoù kentañ al levr.
# Kenteliou euz ann aviel

* N'eo ket holloueziadurel ar pennad-mañ. Pe re dreut eo an danvez anezhañ, pe ez eus ennañ traoù ha n'emañ ket o lec'h en un holloueziadur.
* Gallout a rit labourat d'e wellaat. Muioc'h a ditouroù evit kompren kudennoù ar bajenn-mañ a vo kavet war ar bajenn kaozeal kenstag.
Kenteliou euz ann aviel a vez kanet pe lennet enn oferenn d'ar zuliou ha d'ar goueliou brasa epad ar bloaz zo ul levr brezhonek troet gant Yann-Vari Nikolaz diwar Les Évangiles des dimanches et fêtes hag embannet e 1898 e Kemper gant Arsène de Kerangal.
* Sellet er Wikimammenn : Nikolas - Kenteliou euz ann Aviel.
# 1153

Diwar-benn bloavezh 1153 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1153

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1153
# 1149

Diwar-benn bloavezh 1149 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1149

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1149
# 1150

Diwar-benn bloavezh 1150 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1150

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1150
# 1155

Diwar-benn bloavezh 1155 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Italia

* 18 a viz Mezheven : kurunet eo Friedrich Iañ Barbarossa evel impalaer an Impalaeriezh santel roman german gant ar pab Adrian IV e Penniliz Sant-Pêr e Roma.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Lennegezh

* echuet eo ar Romant de Brut pe Geste des Bretons skrivet e normaneg gant ar skrivagner Wace, hag a gont istor Enez Vreizh, en o zouez istor ar Roue Arzhur.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1155

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1155
# 1156

Diwar-benn bloavezh 1156 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1156

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1156
# 1152

Diwar-benn bloavezh 1152 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1152

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1152
# 1157

Diwar-benn bloavezh 1157 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1157

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1157
# 115

868 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0115 PC (goude ganedigezh J.-K.)

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Trajan (Marcus Ulpius Traianus) (25.01.98 / 09.08.117)
* Koñsuled : Lucius Vipstanus Messalla & Marcus Pedo Vergilianus
* Trajan anvet Parthicus gat ar sened

### Reter-nesañ

* Krenoù-douar e Antakya hag Apamea
* Emsavadenn Judevien Cyrenaica, mouget gant Trajan

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

* Tacitus : "Annales"
* Kresket eo porzh Ancona

## Relijionoù

* Pab : Sant Aleksandr (107-116)
# 1151

Diwar-benn bloavezh 1151 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1151

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1151
# 1154

Diwar-benn bloavezh 1154 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Bro-Saoz

* 19 a viz Kerzu: kurunnet eo Herri II (Bro-Saoz) roue Bro-Saoz en Abati Westminster.

#### Frañs
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1154

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1154
# Ludwig Achim von Arnim

Achim von Arnim, pe Ludwig Achim von Arnim pe Carl Joachim Friedrich Ludwig von Arnim (1781–1831), a oa ur barzh alamanek. Labourat a reas gant Clemens Brentano.

## Des Knaben Wunderhorn

Des Knaben Wunderhorn pe Korn-hud ar bugel, zo un dastumad Volkslieder, pe kanaouennoù-pobl alamanek, darn anezho ken kozh ha dibenn ar Grennamzer, embannet e Heidelberg, e Dugelezh-veur Baden, etre 1805 ha 1808, gant an daou varzh romantel alaman, Clemens Brentano ha Ludwig Achim von Arnim. Heuliañ a raent neuze skouer Goethe ha Herder, a oa troet-kaer gant ar varzhoniezh-pobl.

## Oberennoù

* Des Knaben Wunderhorn, 1808, gant Clemens Brentano.

### C'hoariva

* Halle und Jerusalem 1811.
* Schaubühne, 1813.
* Die Gleichen, 1819.

### Romantoù

* Hollin's Liebeleben, 1802.
* Ariel's Offenbarungen, 1804.
* Armut, Reichtum, Schuld und Buße der Gräfin Dolores, 1810.
* Isabella von Ägypten 1812.
* Die Kronenwächter. Bertholds erstes und zweites Leben, 1817.

### Danevelloù

* Der Wintergarten, 1809.
* Der Tolle Invalide auf dem Fort Ratonneau, 1818.
* Die Majoratsherren, 1820.

## Pennadoù kar

* Breudeur Grimm
# Ludwig (film)

Ludwig zo ur film italian sevenet e 1972 gant Luchino Visconti.

## Ranniata

* Silvana Mangano : Cosima Von Buelow
* Gert Fröbe : Hoffman
* Helmut Berger : Ludwig II Bavaria
* Trevor Howard : Richard Wagner
* Romy Schneider : Elesbed Wittelsbach