# Pif

Pif a reer eus ur fleüt-treuz vihan e prenn, skiltr ha kreñv he son. Pifal a lavarer evit "seniñ ar pif", ha pifer(ez) a lavaret eus unan a son ar pif.

## Gerdarzh

Eus Suis e teu ar ger Pfif, diwar an alamaneg Pfeife ("korzenn", "tuellenn"). Arveret eo abaoe deroù ar 16$^{vet}$ kantved. Kar eo "pif" dre e orin ouzh ar saozneg pipe, fife hag ar galleg pipeau, fifre.

## Deskrivadur

Ur benveg seniñ dre c'hwezh eo ar pif, graet gant ur gorzenn enni c'hwec'h toull a stanker gant ar bizied evit seniñ ur skeulenn diatonek. Lod pifoù o deus ur seizhvet toull, gant un alc'hwez metalek a-wezhioù, a zegas un notenn eus ar skeulenn gromatek. Bez' ez eus pifoù 10 pe 12 toull enno e c'haller seniñ ur skeulenn gromatek klok ganto. Un toull zo tost da benn ar gorzenn evit ma c'hwezhfer drezañ en ur zerc'hel ar benveg a-dreuz. E prenn e vez graet ar pifoù peurliesañ : beuz, Berchemia zeyheri, Colophospermum mopane, Dalbergia latifolia, Dalbergia melanoxylon ha prennoù kalet all. Lod prennoù teneroc'h evel skav-gwrac'h pe gaki a vez arveret ivez, koulz ha korz bambouz. Bremañ e vez graet pifoù e metal pe zoken e mezell. Alies e vez lakaet gwalennoù metal en daou benn eus ar pif evit ma vije solutoc'h. Lod pifoù zo savet e daou damm, an eil o riklañ war egile a-benn seniñ ur skeulenn skiltr pe skiltroc'h.

## Tonegezh ha skeuliad

LA♭ (SOL#) eo tonegezh ar pif peurliesañ. Ur benveg treuzlec'hier eo, da lavaret eo e son ul LA♭ pa vez un DO skrivet war ar regenneg. Setu amañ skeuliad ar pif, hag an notennoù a vez skrivet :
| Skeuliad ar pif | LA♭ | SI♭ | DO | RE♭ | MI♭ | FA | SOL |
| Notennoù skrivet | DO | RE | MI | FA | SOL | LA | SI |
* Ouzhpenn bout ur benveg treuzlec'hier e son ar pif un eizhvedell skiltroc'h eget ar sonerezh skrivet : pa vez skrivet DO (261.63 Hz) e taol ar pif un DO 523,26 Hz.
* Lod lazoù-seniñ a skriv o sonerezh en donegezh RE, ar pifoù o seniñ e SI♭ neuze, alese an anv a bif e SI♭ a roer d'ar binvioù implijet el lazoù-seniñ. Lod pifoù zo kentonet e DO pe e RE avat.
* Peogwir eo ar pif ur fleüt vihan hag eeun ne c'hall bout kentonet reizh nemet e SI♭, Mi♭ ha FA (RE, SOL ha LA skrivet) hag en o skeulennoù leiañ SOLm, DOm, REm (SIm, MIm ha FA#m skrivet). En holl donegezhioù all e vez mui pe vui e-maez skeulenn, ar pezh a zo unan eus perzhioù ar benveg.
* Teir eizhvedell a c'heller seniñ gant ur pif pa vezer barrek-kenañ, hogen an div izelañ hepken a vez goulennet gant al lazoù abalamour ma 'z int ar re greñvañ, a c'hall bout klevet a bell.

## Ar pif e sonerezh ar pobloù

Adal ar 16$^{vet}$ kantved e veze sonet ar pif en Europa evit kas korolloù en holl zereoù ar gevredigezh. Sonet e vez c'hoazh, e-unan pe gant un daboulin, en Okitania, en Iwerzhon, en Asturies hag e Galiza. E deroù aloubidigezh Amerika e veze paotoc'h eget forzh pe vengeg all dre ma oa bihan, skañv ha kreñv. Sonet e vez c'hoazh er Stadoù-Unanet, ma 'z eus ur rann eus ar sonerezh blues a vez pifoù enni, da heul ar sklaverezh. E Brazil, ma vez anvet pife (/'pi:f/), e soner ur c'hemmesk etre sonerezh hengounel Indianed Norzhamerika, hini Afrikiz ha hini Europiz.

## Ar pif el lu

Dre ma vez bihan, skiltr ha klevet a bell e veze ar pif implijet er brezel adal an Azginivelezh en Europa, degaset ma oa bet gant gopreidi suis hag alaman. Par da hini ar sonerien binioù en armeoù ar Rouantelezh-Unanet e oa perzh ar Soldatenpfeife d'ar mare : gervel d'an armoù, d'ar predoù, luskañ an armead war vale (gant skoazell an taboulinoù), ha seniñ evit plijadur ar soudarded pa vezent o tiskuizhañ. Adal deroù an 19$^{vet}$ kantved e voe ar pifoù dilezet tamm-ha-tamm tra ma veze klevet mui-ouzh-mui son kouevrek ar c'hleron. Klevet e vez son ar pifoù el luioù c'hoazh a-dreuz ar bed, pa vez lid pe lid : en Alamagn, e Chile, en Iwerzhon, er Rouantelezh-Unanet, e Rusia, er Stadoù-Unanet hag e Suis ivez.

## Daveennoù

* DANHAUSER Adolphe-Léopold, Théorie de la musique, H. Lemoine, Paris, F, 1994, ISBN 978-0-230-92226-6
* HERBERT Pêrig, EWAN Jil, Geriadur bihan ar sonerezh, Hor Yezh, Lesneven, BZH, 1990, ISSN 0769-0088

## Notennoù

* ↑ Fifes & Drums
* ↑ Random House Webster's College Dictionary ISBN 978-0-375-42561-5, Le Petit Robert ISBN 978-2-321-00042-6
* ↑ Vitrifolk.be
* ↑ Strollad ar sonioù a ya da sevel ur skeulenn diatonek. Da souker : Do eo tonegezh ar skeulenn DO, RE, MI, FA, SOL, LA, SI tra ma 'z eo Mi♭ hini ar skeuliad MI♭, FA, SOL, LA♭, SI♭, DO, RE
* ↑ Al linennoù ma vez skrivet notennoù ar sonerezh
* ↑ Strollad ar sonioù a c'hall bout taolet gant ur vouezh ha, dre astenn, gant ur benveg seniñ
* ↑ Div wezh skiltroc'h, da geñver al LA 440 Hz a reol al lazoù-seniñ. Gwelit Notenn sonerezh.
* ↑ Ar pifoù e bro Nice, Bro-C'hall
* ↑ Blues and History