# Penmarc'h

Penmarc'h :
| Beg Penmarc'h. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Penmarch |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Kemper |
| Kanton | ar Gelveneg (betek 2015) Pont-'n-Abad (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29158 |
| Kod post | 29760 |
| Maer Amzer gefridi | Gwénola Le Troadec 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Su ar Vro Vigoudenn |
| Bro velestradurel | Bro Gerne |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 5 139 ann. (2020) |
| Stankter | 314 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 48′ 42″ Norzh 4° 20′ 18″ Kornôg / 47.811697, -4.338469 |
| Uhelderioù | bihanañ -1 m — brasañ 23 m |
| Gorread | 16,39 km² |
| Penmarc'h ||
| kemmañ |
Penmarc'h a zo ur gumun eus ar Vro Vigoudenn, e Kerne-Izel, e mervent Breizh. Gwechall e oa anvet Treoultre he bourc'h.

## An anv

* Dont a rafe an anv "penn marc'h" eus stumm an aodoù. N'eo ken nemet ur vartezeadenn avat. Klotañ a ra an anv brezhonek-se gant an anv "Kab Kaval" a zo e gevatal-rik hag a zo a-orin latin. Kab Kaval a ra dave d'ar rannvro istorel a-bezh a zo un tamm bihan brasoc'h eget ar Vro Vigoudenn a-vremañ.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

### Ya d'ar Brezhoneg

* D'an 8 a viz Here 2010 e oa bet votet evit tizhout live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 27 a viz Gwengolo 2013 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg a live 2.

## Douaroniezh

Lec'hiet eo ar gumun e penn su bae Gwaien. Unan eus kumunioù pobletañ ar Vro Vigoudenn eo. Plaen hag izel a-walc'h eo tachennad ar gumun-se. Geunioù aod zo, anvet loc'hoù; darn zo bet disec'het da sevel tiez, e Sant-Wennole dreist-holl.
Peder rann a zo er gumun:
* Bourc'h Pennmarc'h, anvet Treoultre gwechall ;
* Sant-Wennole, ar porzh-pesketa bras ;
* Keriti, porzh pesketa bihanoc'h;
* Sant-Pêr, porzh bihan.

### Reier

Ar C'heloù a vez graet eus ar c'herreg a gaver dirak porzh Keriti-Penmarc'h.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Pochit, person, ha Berrou, kure, hemañ o vout deuet war e c'her, n'oa ket pell.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 200 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,31% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Reter-Nesañ

* Lazhet e voe ur c’haporal eus ar gumun d'an 11 a viz Ebrel 1920 en Ourfa e Turkia.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas 78 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* François Péron, ur pesketaer eus Sant-Wennole, a voe fuzuilhet gant an Alamaned e Kerioled e Konk-Kerne d'ar 21 a viz C'hwevrer 1941 ; barnet e oa bet d'ar marv e Kemper goude bout bet o 'n em gannañ ouzh soudarded alaman e Sant-Wennole.
* Un nijerez alaman Junkers Ju 52 A-1 (marilhet WNr 5589 ha kodet 1Z+M) a gouezhas e Penmarc'h d'ar 16 a viz Du 1940 ; pemzek milour a voe lazhet, beziet int e Plouzeniel.
* D'ar 6 a viz Meurzh 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-45-BO (marilhet 42-5262 ha kodet PU-F) eus aerlu ar Stadoù-Unanet, er mor nepell eus Sant-Yann, gant dek milour en e vourzh ; eizh anezhe a voe tapet gant an Alamaned, ne voe ket adkavet an daou all(fr).

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Tour-tan Sant-Pêr.
* Chapel ar Vadalen.
* Iliz katolik Sant Nonna.
* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, aozet gant René Quillivic, luc’hskeudenn ha kartennoù-post. Dioueliet e voe d’ar 17 a viz Eost 1922.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1793

Emdroadur ar boblañs adalek 1793 betek 2013

## Tud
### Tud ganet eno

* 1843 : Alan-Vari Drezen, skrivagner brezhonek.

### Tud bet ganet ha douaret eno

* François Péron, ur pesketour eus Sant-Wennole, bet fuzuilhet gant an Alamaned e 1941.

### Tud bet marvet eno

* 1887 : Yann-Vari Gwilhoù, beleg, bet savet meur a gantik e brezhoneg (Patronez dous ar Folgoad en o zouez) gantañ.

## Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Iwerzhon | An Sciobairín | 1984 |
| Alamagn | Eggmühl-Schierling | 1997 |

## Arz
### Livourien Penmarc'h

Meur a livour zo bet deuet da livañ da Benmarc'h.
* Lucien Simon : La Récolte des pommes de terre [devant la chapelle Notre-Dame-de-la-Joie] (eoullivadur, 1907, Mirdi an Arzoù, Kemper)
* Lucien Simon : La Chapelle de la Joie [scène de brûlage du goémon à Penmarc'h] (eoullivadur, 1907, Mirdi an Arzoù, Kemper)
* Lucien Simon : Le Quai de Kérity [à Penmarc'h] (eoullivadur, 1937-1938, musée des beaux-arts de Quimper)
* Lucien Simon : La Parade de cirque forain au pardon de Notre-Dame-de-la-Joie (1919, eoullivadur, Mirdi an Arzoù, Kemper)
* Germain David-Nillet : La Tour carrée
* Charles-François Daubigny : La Tour carrée et le calvaire de Saint-Guénolé
* Charles-François Daubigny : Vue de Kérity, la fontaine
* Charles-François Daubigny : Le village de Kérity en Bretagne.
* Karl Daubigny : Les vanneuses à Kérity (1868, Mirdi an Arzoù, Brest).
* Henri Barnoin : Jour de pardon à Saint-Guénolé ( eoulivadur war lien, Patrom:Dunité, dastumad prevez).
* Henry Moret : Saint-Guénolé-Penmarch (1898)
* Gaston de Latenay : De retour de Saint-Guénolé (1910, dastumad prevez).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Penmarc'h war lec'hienn Geobreizh
* (fr) Lec'hienn brevez diwar-benn Penmarc'h

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 50
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Ordre de la Libération
* ↑ (fr)Pertes Luftwaffe Finistère
* ↑ (fr)Pertes USAAF Finistère
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb