OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Llanafan

Ur gêriadenn eus Kembre eo Llanafan e Kontelezh Ceredigion. Emañ er gevred da gêr Aberystwyth, war an hent a gas eus Cwmystwyth da Bontarfynach. A-wechoù e reer Llanafan y Trawsgoed eur ar gêriadenn, diwar anv kumuniezh Trawsgoed.
Emañ Llanafan e kombod kozh Creuddyn, a oa e-unan e kantrev Penweddig er Grennamzer. Redek a ra ar stêr Ystwyth hebiou ar gêriadenn, er su dezhi.
Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini sant Afan ("Afan Buallt" pe an "Eskob Afan", fl. 500-542). Ur feunteun en e anv a gaver er barrez (Ffynnon Afan).
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Llanandras

Llanandras (Presteigne e saozneg) zo ur gêr eus Kembre, e Powys, e kontelezh kozh Sir Faesyfed, war harzoù Bro-Saoz.
E 1402 e voe trec’h arme Owain Glyndŵr war ar Saozon en Emgann Bryn Glas, e-kichen Llanandras.
E 2011 e oa poblet gant 2710 a dud, ha 246 anezho (9,3%) a oa kembraegerien.

## Gevelliñ

Legneg (Breizh) abaoe 2003

## Notennoù

* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics).

## Liammoù diavaez

* Presteigne and Norton Website, e saozneg
# Llanarmon (Gwynedd)

Llanarmon zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre.
# Llan (Powys)

    Ur pennad Llan zo ivez.
Llan zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez eus Kembre, e gwalarn Powys. Emañ war an hent etre Llanidloes ha Llanbryn-mair.
Gouestlet eo an iliz-parrez d'an Itron Varia.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Llanallgo

Llanallgo zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Moelfre, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 219,6 km eus Kerdiz.

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* Kêriadennoù Enez Von
* Aberffraw • Amlwch • Benllech • Bethel • Biwmares • Bodedern • Bodewryd • Bodffordd • Bryngwran • Brynrefail • Brynsiencyn • Brynteg • Caergeiliog • Caergybi • Capel Coch • Capel Gwyn • Carmel • Carreglefn • Cemaes • Cerrigceinwen • Dwyran • Y Fali • Gaerwen • Glyn Garth • Gwalchmai • Heneglwys • Hermon • Llanallgo • Llanbabo • Llanbedrgoch • Llandegfan • Llandyfrydog • Llanddaniel Fab • Llanddeusant • Llanddona• Llanddyfnan • Llanedwen • Llaneilian • Llanfachraeth • Llanfaelog • Llanfaethlu • Llanfairpwllgwyngyll • Llanfair-yn-Neubwll • Llanfair-yng-Nghornwy • Llan-faes • Llanfechell • Llanfihangel-yn-Nhywyn • Llanfwrog • Llangadwaladr • Llangaffo • Llangefni • Llangeinwen • Llangoed • Llangristiolus • Llangwyllog • Llaniestyn • Llannerch-y-medd • Llanrhuddlad • Llansadwrn • Llantrisant • Llanynghenedl • Maenaddwyn • Malltraeth • Marianglas • Moelfre • Nebo • Niwbwrch • Pencarnisiog • Pengorffwysfa • Penmynydd • Pentraeth • Pentre Berw • Pentrefelin • Penysarn • Pontrhydybont • Porthaethwy • Porth Llechog • Rhoscolyn • Rhosmeirch • Rhosneigr • Rhostrehwfa • Rhosybol • Rhydwyn • Talwrn • Trearddur • Trefor • Tregele
# Llan-y-bri

Llan-y-bri (pe Llanybri) zo ur gêriadenn eus Kembre, e Sir Gaerfyrddin, er gevred da Sanclêr.
# Llanafan Fawr

Llanafan Fawr (pe Llanafan-fawr pe Llanafanfawr) zo ur gêriadenn vihan, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Er c'hornôg da gêr Llanfair-ym-Muallt emañ, war lez ar stêr Chwerfru, a ziskenn eus menezioù Elenydd da vont d'en em deurel er stêr Irfon e-kichen Llanfair-ym-Muallt.
Dont a ra an anv eus hini sant Afan ("Afan Buallt" pe an "Eskob Afan", fl. 500-542). Hervez ar richenn e voe lazhet Afan e Brycheiniog e 542, gant Gouezeled pe gant Daned E-kichen an iliz a zo gouestlet d’ar sant, e kaver ur wezenn ivin a c'hallfe bezañ bet eno ouzhpenn 2000 bloaz zo. Er Grennamzer e oa Llanafan Fawr pennlec'h kantrev Buellt.
Ar barzh Evan Evans (Ieuan Fardd) a voe person e Llanafan Fawr e dibenn ar bloavezhioù 1750.
E 2011 e oa 470 a dud o chom e kumuniezh Llanbryn-mair hag 58 anezho a oa kembraegerien (12,8%).

## Notennoù

* ↑ Enwau Cymru
* ↑ Baring-Gould, Sabine & al. The Lives of the British Saints: The Saints of Wales and Cornwall and Such Irish Saints as Have Dedications in Britain, Vol. I, pp. 114 ff. Chas. Clark (London), 1908. Hosted at Archive.org. Accessed 14/10/2015.
* ↑ Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru. Swyddfa Ystadegau Gwladol..
# Llanarmon

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Llanarmon zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar lan hag an anv Garmon, ur sant galian. Pevar lec'h zo anvet evel-se:
* Llanarmon Dyffryn Ceiriog, kêriadenn e Sir Wrecsam
* Llanarmon-yn-Iâl, kêriadenn e Sir Ddinbych
* Llanarmon, kêriadenn e kontelezh Gwynedd
* Llanarmon Mynydd Mawr, kêriadenn e Powys

## Gwelout

* Garmon
# Llanarmon-yn-Iâl

Llanarmon-yn-Iâl (Llanarmon hepmuiken e kembraeg komzet) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, e Kembre. Emañ er reter da gêr Rhuthun, er c'hreisteiz da Yr Wyddgrug. Redek a ra ar stêr Alun hebiou ar gêriadenn hag emañ Gwennodenn Kleuz Offa un tammig pelloc'h er gornaoueg.
Ouzhpenn kêriadenn Llanarmon ez eus kêriadennoù all bihanoc'h er gumuniezh, evel Eryrys ha Graeanrhyd.
E 2011 e oa 1 062 a dud o chom e kumuniezh Llanarmon-yn-Iâl
Gouestlet eo an iliz, eus ar XIV$^{vet}$ kantved, da Sant Garmon (Jermen Auxerre). War dreuzoù ar gêriadenn e weler aspadennoù eus ur voudenn-gastell eus an XII$^{vet}$ kantved, anvet Tomen y Faerdre. Eno moarvat edo kreizenn aotrouien kombod Iâl, e rouantelezh Powys.
E kumuniezh Llanarmon ivez ez eus ur vougev ma'z eus bet kavet roud eus tud a oa o vevañ 10 000 bloaz zo, da vare Krennoadvezh ar maen.

## Tud brudet

* Robert Bryan (1858–1920), barzh ha sonaozer.

## Notennoù

* ↑ Office for National Statistics - Key Figures for 2011 Census: Key Statistics
# Mallwyd

Mallwyd zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e gevred kontelezh Gwynedd. Emañ e traoñienn ar stêr Dyfi, hanter-hent etre Dolgellau ha Machynlleth. En-dro dezhi emañ Dinas Mawddwy, en hanternoz, hag Aberangell, er c'hreisteiz. Kemberiñ a ra an Afon Dugoed gant an Dyfi e-kichen Mallwyd.

## Istor

Emañ ar gêriadenn war an harzoù etre kontelezhioù kozh Sir Feirionnydd ha Sir Drefaldwyn. Anv kozh ar gêriadenn e oa Tre'r llan, hag eno e oa iliz parrez Mallwyd e kombod kozh Mawddwy.
Kontañ a reer e voe savet iliz kentañ Mallwyd er VI$^{vet}$ kantved gant Sant Tydecho, a oa deuet eus Kerne-Veur. An iliz a weler bremañ a voe savet er XIV$^{vet}$ kantved avat hag enni e kaver arrebeuri prenn eus ar XVII$^{vet}$ kantved. Al lenneg John Davies e oa person Mallwyd e-pad 30 vloaz e deroù ar XVIIvet kantved hag en iliz ez eus ur monumant e koun dezhañ, savet daou c'hant vloaz goude e varv.

## Tud brudet

* Edward Urien (war-dro 1580–1614), barzh
* John Davies (war-dro 1567 - 1644), lenneg
* Hugh Jones (1749 - 1825), barzh

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Malo (Italia)

Malo a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Malo Louarn

Malo Louarn (29 a viz Ebrel 1949 e Melun - 5 a viz Du 2023 en Argol) a oa ur skrivagner gallek ha treser bannoù-treset, hag un emsaver. Labouret en deus evit kelaouennoù evel Le Journal de Tintin, Spirou, Louarnig, hag evit ar chadenn skinwel Antenne 2. Mab e oa da Alan Louarn ha Noela Olier, breur da Lena Louarn ha Tangi Louarn. Tad e oa da deir merc’h, Gwennyn Louarn en o zouesk, ha d’ur mab.

## Oberennoù
### Heuliad Rona

* Rona : L'or du Macho-Fichu, Ouest-France, 1985 ;
* Rona et l'honorable docteur Woo, Ouest-France, 1985 ;
* Rona et l'archipel du Poulo-Melong, Ouest-France, Rennes, 1986 ;
* Rona et le roi du Rock, Ouest-France, 1987 ;
* Rona : Le bouclier de Lucterios, Rennes, Ouest-France, 1989 ;
* Les nouvelles aventures de Rona : Le pays où les ruisseaux sont des fleuves, Éditions P'tit Louis, octobre 2008 ;
* Les nouvelles aventures de Rona : La symphonie de la mérule, Éditions P'tit Louis, octobre 2009 ;
* Les nouvelles aventures de Rona : La petite Julie, Éditions P'tit Louis, mars 2011.

## Daveoù

* ↑ Le dessinateur Malo Louarn est décédé. Le Télégramme (Du 2023).
# Malone

Ar Malone zo ur froud e Piemonte, 48 km dezhi, hag a red dre proviñs Torino. Adstêr eo d'ar Po war e lez kleiz.

## Adstêrioù

* War e lez kleiz : Viana ha Livesa .
* War e lez dehoù : Fandaglia, Fisca ha Bendola.
# Malo

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Malo, skrivet ivez Maloù, zo un anv-badez brezhonek, roet d'ar baotred, hag ivez e galleg.

## Tud
### Breizh
#### Anv-badez

* Sant Malo, manac'h brezhon eus ar VI$^{vet}$ kantved
* Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne (1743-1800), soudard ha keltiegour
* Malo Colas de La Baronnais (1770-1795), ofiser chouan
* Malo Louarn, treser bannoù-treset
* Malo Bouëssel du Bourg, skrivagner brezhonek, rener Produet e Breizh
* Malo Adeux, skrivagner ha soner

#### Anv-tiegezh

* Jean-Baptiste Malo (1899 e Kerrigon, Bro-Naoned - 1954 e proviñs Hà Tĩnh, Viêt Nam), misioner e Sina ha Laos, merzher, gwenvidikaet e 2016.

### Bro-C'hall
#### Anv-badez

* Amédée-Bretagne-Malo de Durfort, dug Duras (n1770-1838), ezel eus an Akademiezh gall, pried Claire de Duras

### Broioù all

Malo zo un anv-tiegezh a gaver er broioù gallek ha spagnolek dreist-holl :
* David Malo (1795–1853), istorour haitian
* Luc Malo (g. e 1973), politikour kebekat

### Anv-arzour

* Malo, anv-arzour Vincent Adriaenssen, livour flamank an XVII$^{vet}$ kantved,
* Malo-Renault, anv-arzour Émile Auguste Renault (1870-1938), treser, engraver ha skeudennaouer breizhat,
** e vab Jean Malo-Renault (1900-1988), levraouaer hag imbourc'her.

## Lec'hioù

* an Inizi Maloù
* Malo, enezenn e Vanuatu
* Malo-les-Bains, kumun c'hall krouet gant Gaspard Malo
* Malo, kumun italian e rannvro Veneto

## Gwelet ivez

* Maloù, ar sant
* Sant-Maloù, al lec'h
# Malo Bouëssel du Bourg

Malo Bouëssel du Bourg a zo ur skrivagner breizhat : daneveller, troer, barzh, aozer arnodskridoù ha pennadoù evit kelaouennoù.

## Yaouankiz

Ganet eo bet e Felger e miz Gouere 1960. Ur mab da Yann Bouëssel du Bourg (1924-1996) eo. Bet eo bet alies pa oa bugel e lidoù-koun en Baen-Ballon evit enoriñ trec'h Nevenoe war ar Franked en Emgann Ballon e 845. Pa oa yaouank e oa o vevañ en ur familh brezhoneger, en Iwerzhon e-kerzh ur staj vicherel eo bet en em santet breton da vat evit ar wech kentañ
Diplom Skol Uhel a Genwerzh Rouen en deus, hag hini Kambr a Genwerzh Breizh-Veur. Ur master 2 war ar brezhoneg en deus ivez.

## Buhez micherel

Goude bezañ labouret e embregerezhioù agrobouederezh e Breizh hag e Katalonia (Rener meur an embregerezh Vignerons Catalans eo bet eus 2004 da 2009) ez eo Rener ar gevredigezh Produet e Breizh.

## Buhez sevenadurel

Ouzhpenn bezañ skrivagner e kemer perzh e kalz bodadoù-barn, war dachenn an haiku peurgetket. Skrivañ a ra er c'helaouennoù ArMen hag Al Liamm e-touez re all. Ezel eo eus skipailh Al Liamm abaoe 2010.
Meneget eo en torkad barzhoniezh breizhat a-vremañ savet gant Alain Le Roux dindan an titl Sur la ligne d'ombre de l'eau.

## Oberennoù

* Haiku, beaj e-kreiz bihanañ barzhoneg zo er bed, testenn ur brezegenn bet distaget e Kemperle d'ar 17 a viz Genver 2015, da geñver trizekvet kenstrivadeg haiku aozet gant festival an Toal Kurun, embannet e niverenn 412 Al Liamm, 2015.
* Istor an haïku a-vremañ, troidigezh arnodskrid Alan Kervern Histoire du haïku contemporain, Skol Vreizh 2015 (ISBN 978-2-36758-038-8)
* Daoulagad ar werc'hez, teir danevell, Keit Vimp Bev 2014 (ISBN 978-2-86824-222-8). Kouviadenn Tonton H. oa bet embannet er gelaouenn Al Liamm a-raok (niverenn 382;
* Une fabuleuse aventure, un avantur varvailhus, Produit en Bretagne, gant Louis Roger Dautriat, Éd. Les oiseaux de papier, 2013 (ISBN 978-2-916359-81-6)
* Gouloù Salomon : troidigezh oberenn ar skrivagner iwerzhonat Bryan Delaney : Solomon's Light, An Alarc'h, 2009 (ISBN 978-2-916835-15-0)
* Daouzek kur Izidor : gant kizhier (Douze travaux d'isidore avec chats), barzhonegoù divyezhek galleg-brezhoneg, Éd. Anagrammes, 2008 (ISBN 2-84719-061-9)
* Kambr ar Stered : buhezskrid Paol Kalvez diwar kaozeadennoù, Mouladurioù Hor Yezh, 2007 (ISBN 978-2-86863-145-9)
* Reun Menez Keldreg : melezour ur vuhez ? arnoskrid, Barn, 2007 (ISBN 978-2-9525135-2-4)
* Feuillets d'Irlande, Echoes from Ireland, barzhonegoù e komz-plaen divyezhek galleg-saozneg, troidigezh e saoznek gant Noyale Héron, skeudennaouet gant Daniela Jordanova, embannet gant Coop Breizh, 1999 (ISBN 2-84346-083-2)
* Malnoë, barzhonegoù, Éd. du Petit véhicule, 1996 (ISBN 2-84273-019-4)

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.ouest-france.fr/bretagne/dans-une-pecherie-irlandaise-du-connemara-le-jour-ou-malo-bouessel-du-bourg-sest-senti-breton-fc468ec8-27c5-11ef-96d1-fdb7d737b711
* ↑ https://web.archive.org/web/20130126134119/http://obiwi.fr/culture/plus-de-culture/89435-anthologie-des-poetes-contemporains-de-bretagne
* Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles, Lionel Henry, Yoran embanner, 2013, ISBN 978-2-916579-59-7
# Malmedy

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Malmedy (alamaneg :Malmünd ; walloneg : Måmdey) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège. Ur gumun gant aezamantoù yezhel eo.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 100,37 km²
* Poblañs (2022) : 12 857 a dud
* Stankter : 128 den/km²
# Malnate

Malnate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Malmö

Malmö (distaget) zo ur gêr vras e mervent Sveden. An trede kêr vrasañ er vro eo goude Stockholm ha Göteborg.

## Istor

Malmö a oa e dalc'h Danmark betek 1658, hag e Sveden abaoe ar bloavezh-se, pa zeuas Skania da vezañ un tamm eus Sveden.

## Douaroniezh

Emañ Malmö war ribl an Öresund, ar strizh-mor a zisparti Danmark diouzh Sveden. Hiziv ez eus ur pont hir etre Kopenhagen e Danmark ha Malmö.
* Lec'hiadur : 55°36′21″ N 13°02′09″ R
* Gorread : 332,6 km²
* Uhelder : 12 m
* Poblañs : 360 249 (Gouere 2023)
* Stankter : 1 083 den/km²
Kalz eus annezidi Malmö zo bet ganet e lec'h all : 24% anezho zo bet ganet e-maez Sveden.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar Rådhuset, ti-kêr Malmö, bet savet e 1546

## Notennoù

* ↑ (sv) 'Dorotea minst igen – och Malmö passerar 360 000 invånare @ Statistikmyndigheten. Kavet : 11 Mae 24.
# Kengevredad ar C'heheder

Kengevredad ar C'heheder (pe A Confederação do Equador e portugaleg) a oa un emsav dispac'hel republikan evit an emrenerezh e 1824 e Nordeste Brazil a-enep politikerezh kreizennañ an impalaer Pedro Iañ Brazil (1822-1831), displeget e Carta Outorgada 1824, kentañ Bonreizh Brazil. An Dispac'herien a c'houlenne ur Republik diazezet war Bonreizh republikan Kolombia.
# Kengevread Etrebroadel ar Sindikadoù

Krouet eo bet Kengevread Etrebroadel ar Sindikadoù (Confédération syndicale internationale-CSI ; International Trade Union Confederation-ITUC) e 2006 dre emglev etre ar CISL (Confédération internationale des syndicats libres) hag ar CMT (Confédération mondiale du travail). 176 milion a labourerien a zo liammet outañ, dre hanterouriezh 301 aozadur en ur 151 bro bennak.
# Kengevredad Kanariat

Kengevredad Kanariat (spagnolegCoalición Canaria) a zo ur c'hevredad strolladoù dizalc'hour en Inizi Kanariez. Krouet e voe e 1993 dre unvaniezh meur a strollad broadelour. Ren a ra an inizi adalek m'en deus erlec'hiet ar PSOE. Derc'hel a ra ivez Tenerife, La Palma ha Fuerteventura hag an darn vrasañ eus ar c'huzulioù-kêr er vro.
E Cortes General Spagn en deus ar c'hengevredad 2 gannad ha 5 senedour. Marc'hata a ra gant ar strollad o ren, da zegemer peadra evit an inizi en eskemm eus e skoazell.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
# Kengereg

Ur c'hengereg zo un elfenn optek implijet evit luc'hterriñ ar gouloù, disteurel anezhi pe da zispartiañ anezhi en he elfennoù diazez (skinoù disheñvel ar ganevedenn evit ar gouloù gwenn). Da gustum e vez ur c'hengereg eeun gant ur sichenn dric'hornek, gret gant un danvez boull : gwer, pleksiglas, peurgetket.
E sell an optik geometrek, ur c'hengereg a zo ur strollad daou zioptr plaen, nann-kentstur.
Pa tremen ar goulou eus an aer d'ar gwer, da skouer, ez eo refratet. Pa teu er maez dre an tall all, e vez refraktet c'hoazh ar goulou. Ar skin pe ar ban incident a vez dihentet. Hogen, n'o deus ket ar memes feur refratiñ an holl hirderioù gwagenn. En doare-mañ, ur ban goulou gwenn a vez dispartiet en e gompozadoù: ar glas a vez dihentet muioc'h eget ar melen, hemañ dihentet muioc'h eget ar ruz (sellet ouzh ar skeudenn 1). Er c'hondisionoù-se e c'hell ur c'hengereg bezañ implijet evit analizañ ur skinadur gwelus liesliv, anvet e vez an doare-se da studiañ ar c'hompozadoù dre dispartiañ ar banoù goulou ar spektroskopiezh.

## Ur frapadig istor

A-raok Isaac Newton e soñje an dud e ouzhpenne ar c'hengereg livioù d'ar ban goulou gwenn. Newton a lakaas neuze un eil prism en doare ma ne vefe tizhet nemet gant ul liv. Dizoleiñ a reas neuze ne gemme ket al liv ha e klozas e c'helle ar c'hengereg dispartiañ al livioù. Implij a reas goude un eil gengereg hag e teuas a-benn da adsevel ur ban goulou gwenn adalek ar ganevedenn savet a ziwar ar c'hengereg kentañ: Diskouezet e devoa ne oa ket al livioù un disoc'h eus obererezh ar c'hengereg war ar goulou gwenn, met ar goulou gwenn an hini eo a oa savet gant meur a liv.
hiriv an deiz e komzer eus kedrannioù ul liv hag eus spektr goulou. Spektr goulou an heol a zo ur spekt kendalc'hus, padal spetr ar skignadennoù atomek (gouleier merkur ha sodiom da skouer) o deus barennoù o klotañ gant hirderioù gwagenn resis. Ar c'hoarvoudenn-se he deus lakaet Niels Bohr da ijinañ kementadur energiezh an atomoù, fizik nevez anavezet dindan an anv a fizik kantik.

## Liammoù diavaez

* Prisme, Université du Mans
* Ur video a zispleg implij ar c'hengereg implijet en ur gonioverker
# Kengkaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr Yezhoù tibetek ar reter eo ar c'hengkaeg (khengkha pe kheng) komzet gant tro-dro da 40.000 den (1993) e Boutan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù tibetek
# Kengevread Hanternoz Alamagn

Kengevread Hanternoz Alamagn (Norddeutscher Bund en alamaneg) a oa ur c'hevread stadoù alaman en XIX$^{vet}$ kantved. Savet e voe e 1867, diwar 22 a stadoù, bras pe bihan, hag a oa distag betek neuze, e hanternoz ar pezh a zo Alamagn bremañ. Tost da 30 milion a dud a oa o chom e Kengevread Hanternoz Alamagn, a oa ar stad kentañ ma klasked bodañ Alamaned hag ar bazenn gentañ war-zu unanidigezh an holl Alamaned en ur stad, evel ma voe graet un tammig diwezhatoc'h en Impalaeriezh alaman (1871-1918).
Goude meur a daol-esae da zegas kemmoù er C'hengevread Alaman (savet e 1815), e voe kuitaet an unaniezh stadoù-se gant an hini vrasañ anezho, Prusia hag heuliet e voe gant stadoù bihanoc'h. Brezel a voe neuze etre stadoù eus an hanternoz bodet en-dro da Brusia, en un tu, hag Aostria ha stadoù eus ar c'hreisteiz, evel Bavaria, en tu all. Goude drouziwezh Aostria gant Prusia er brezel-se e voe kinniget sevel un unaniezh stadoù nevez, gant Otto von Bismarck, kañseller Prusia, e miz Kerzu 1866.
D'an 12 a viz C'hwevrer 1867 e voe dilennet kannaded ur parlamant. Gant an "Norddeutscher Reichstag"-se e voe degemeret ar vonreizh kinniget dezho, d'ar 16 a viz Ebrel 1867. Lakaet e voe ar vonreizh-se da dalvezout adalek ar 1añ a viz Gouere 1867, an deiz ma voe savet da vat Kengevread Hanternoz Alamagn. Neuze e voe dilennet ur Reichstag nevez ha dont a reas Bismarck da vezañ Bundeskanzler, kañseller Kengevread Hanternoz Alamagn, an hini nemetañ en istor berr a-walc'h ar c'hengevread.
Hervez ar vonreizh e oa roue Prusia a oa prezidant ar C'hengevread, dre ma oa ar priñs pouezusañ e Kuzul ar C'hengevread, an ensavadur ma veze dileuriet an holl stadoù izili (priñselezhioù, dugelezhioù, kêrioù Hamburg, Bremen ha Lübeck). Evel prezidant en doa gwir ar roue da envel kañseller ar c'hengevread. Gant Kuzul ar C'hengevread hag ar Reichstag (Parlamant) e veze savet al lezennoù.
E 1871 e voe treuzfurmet Kengevread Hanternoz Alamagn en Impalaeriezh alaman. Pouezus e voe Kengevread Hanternoz Alamagn, rak evit ar wech kentañ e oa bet klasket unvaniñ an ekonomiezh hag ar justis en ul lodenn vras eus Alamagn. Kalz eus ar reolennoù hag al lezennoù savet ennañ a voe miret gant an Impalaeriezh Alaman.

## Gwelet ivez

* Kengevread alaman
* Impalaeriezh alaman
# Kengevread ar Roen

Kengevread ar Roen a oa ur c'hengevread stadoù en Alamagn etre 1806 ha 1813.

## Stadoù ar C'hengevread

* Rouantelezh Bavaria
* Rouantelezh Saks (1806-1815)
* Rouantelezh Westfalen
* Rouantelezh Württemberg
* Dugelezh-veur Baden (1806-1871)
* Dugelezh-veur Berg
* Dugelezh-veur Frankfurt
* Dugelezh-veur Hessen
* Dugelezh-veur Würtzburg
* Dugelezh Anhalt-Bernburg
* Dugelezh Anhalt-Dessau
* Dugelezh Anhalt-Köthen
* Dugelezh Aremberg
* Dugelezh Mecklenburg-Schwerin
* Dugelezh Mecklenburg-Strelitz
* Dugelezh Nassau
* Dugelezh Oldenburg
* Dugelezh Sachsen-Coburg-Saalfeld
* Dugelezh Sachsen-Eisenach
* Dugelezh Sachsen-Hildburghausen
* Dugelezh Sachsen-Meiningen
* Dugelezh Sachsen-Weimar
* Dugelezh-veur Sachsen-Weimar-Eisenach
* Priñselezh Anhalt-Bernburg-Schaumburg-Hoym
* Priñselezh Aschaffenburg
* Priñselezh Hohenzollern-Hechingen
* Priñselezh Hohenzollern-Sigmaringen
* Priñselezh Isenburg
* Priñselezh Leyen
* Priñselezh Liechtenstein
* Priñselezh Lippe
* Priñselezh Regensburg
* Priñselezh Reuss-Ebersdorf
* Priñselezh Reuss-Greiz
* Priñselezh Reuss-Lobenstein
* Priñselezh Reuss-Schleiz
* Priñselezh Schaumburg-Lippe
* Priñselezh Schwarzburg-Rudolstadt
* Priñselezh Schwarzburg-Sondershausen
* Priñselezh Waldeck-Pyrmont

## Pennad kar

* Kengevread alaman