OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Touques (kumun)

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Touques |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Touques en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Cœur Côte Fleurie |
| Kanton | Kanton Trouville-sur-Mer |
| Kod INSEE | 14699 |
| Kod post | 14800 |
| Maer | Colette Nouvel-Rousselot |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 8,13 km² |
| Led | 49° 20' 36" Norzh |
| Hed | 00° 06' 10" Reter |
| Uhelder kreiz | 6 m |
| Uhelder bihanañ | 2 m |
| Uhelder brasañ | 149 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 4 033 (2008) |
| Stankter | 496 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | Saint-Arnoult |
Touques a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* 1827: staget e voe kumun Daubeuf ouzh Touques.

### XX$^{vet}$ kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Pêr, XI$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Sant Tomaz, XIII$^{vet}$ kantved.
* An ti-kêr

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Touques emañ Touques.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
# Tour

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Tour zo un anv brezhonek, deuet eus al latin turris, a vez graet
* eus ur savadur dezhañ muioc'h a uhelder eget a led, un tour (savadur), dezhañ meur a implij (emzifenn, annez...).
* eus un tour (echedoù) er c'hoari echedoù
* hag a gaver en anv ar c'hoari tourig-ar-prad.

## Anvioù-lec'hioù gallek

Meur a anv-lec'h gallek zo:
* Tour-de-Faure, a zo Tor del Faure en okitaneg, kumun e Lot
* Tour-en-Bessin, kumun e Calvados, e Bessin kozh
* Tour-en-Sologne, kumun e Loir-et-Cher
* Le Tour-du-Parc, ur gumun e Breizh, a zo Tro-Park e brezhoneg.
* Tours, a zo Teurgn e brezhoneg.

## Anvioù-tud

Diwar an anv gallek ez eo savet an anvioù-tud
* Latour
* La Tour
* De la Tour
# Tour-tan Chipiona

Tour-tan Chipiona, a zo un tour-tan er Punta del Perro (Beg ar C'hi) e Chipiona, e Cádiz, e Spagn.
Uhelañ tour-tan Spagn eo, gant 69 m uhelder, an trede uhelañ en Europa, ar pempvet er bed.
# Tour-tan Beg Gweltaz

Tour-tan Beg Gweltaz zo un tour-tan savet e beg Gweltaz, e kumun Pradvael, Bro-Raez.

## Istor

Savet e voe e 1941 e lec’h ma oa ur semafor savet e 1861. Lazhet e voe e 1949. Enaouet e voe un tan nevez e 1954, lakaet en tour e 1958. Gwardet e voe an tour-tan etre 1959 ha 1986, pa voe emgefreeket.

## Liammoù diavaez

* (fr) SEMAPHORE DE LA POINTE SAINT GILDAS De la défense de la côte à l’espace muséographique à Préfailles (44)
# Tour-tan Brignogan

Tour-tan Brignogan, pe Tour-tan Pontuzval (Phare de Pontusval e galleg) zo un tour-tan bihan savet war aod kumun Brignogan, e penn ur begig-douar anvet Beg Paol. Kroget e voe d’e sevel e 1865 ha lakaet e voe da vont en-dro d’ar 15 a viz Gwengolo 1869. Savet eo bet hanter-hent etre tour-tan Enez Werc'h ha tour-tan Enez Vaz, da heñchañ ar bigi a dremen dirak aod dañjerus ar Vro Bagan.
Un ti-annez zo hag un tour karrezek, dezhañ 14,5 metr a uhelded.
Un tan a-daoleadoù eo hini Brignogan, gant gouloù gwenn ha ruz a vez gwelet betek 10 mil mor (18 km). E 2010 e oa bet lakaet war roll ar Monumantoù Istorel, asambles gant meur a dour-tan all.

## Liammoù diavaez

* Ministrerezh ar Sevenadur, base Mérimée, Fichenn tour-tan Brignogan
* Fichenn tour-tan Brignogan, el lec’hienn Glad
* Skeudennoù eus tour-tan Brignogan, el lec’hienn Monde des phares
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù

* ↑ Renabl anoiou lehiou Arvor Bro Bagan, trede levrenn, p. 33
* ↑ Ofis Publik ar Brezhoneg ; Tan, tan, tan… An tourioù-tan e Breizh, H. Peaudecerf, TES, 2013
* ↑ tan ent-ofisiel, ha n’eo ket tour-tan, hervez Servij an tourioù-tan hag ar balizennoù
* ↑ www.bretagne.pref.gouv.fr 23/11/2010
# Tour-en-Bessin

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Tour-en-Bessin |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Tour-en-Bessin en Arondisamant Bayeux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Bessin |
| Arondisamant | Bayeux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Trévières |
| Kanton | Trévières |
| Kod INSEE | 14700 |
| Kod post | 14400 |
| Maer | Frédéric Renaud (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 10,31 km² |
| Led | 49° 17' 49" Norzh |
| Hed | 00° 46' 40" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 20 m |
| Uhelder brasañ | 77 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 584 (2008) |
| Stankter | 57 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Tour-en-Bessin a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed: d'ar 7 a viz Even 1944 e voe lazhet un den nann-soudard er gumun hag unan all d'an 8 ivez; d'an 8 ivez, da greisteiz, e voe dieubet ar gumun gant an 18vet Rejimant eus ar 1añ Rannlu Troadegiezh SUAat (Big Red One) bet dilestret en Omaha Beach; goude an dieubidigezh e voe savet un nijva anvet Tour-En-Bessin Airfield A-13 gant an IXth Engineering Command eus an Ninth Air Force eus an United States Army Air Forces. Implijet e voe adalek an 28 a viz Gouere 1944 betek kreiz miz Gwengolo 1944 gant unanadoù emgann ha bombezañ hag evit pourchas dafar hag evit pellaat gloazidi. Serret e voe e penn-kentañ miz Kerzu 1944$^,$.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Pêr, XI$^{vet}$- XIII$^{vet}$-XIV$^{vet}$ kantved.
* Kastell Vaulaville, penn-kentañ an XVIII$^{vet}$ kantved.
* Plakenn e koun an dieubidigezh gant ar 1añ Rannlu Troadegiezh SUAat.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Ebrel 2008 | → bremañ | Frédéric Renaud | digostezenn | Frammer |
| Meurzh 2008 | Ebrel 2008 | Serge Briard | digostezenn | Frammer |
| Even 1995 | Meurzh 2008 | Christian Legrand | digostezenn | Labourer-douar |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* 1 2 Normandie 44 - la Mémoire
* ↑ Johnson, David C. (1988), U.S. Army Air Forces Continental Airfields (ETO), D-Day to V-E Day; Research Division, USAF Historical Research Center, Maxwell AFB, Alabama.
* ↑ Maurer, Maurer. Air Force Combat Units of World War II. Maxwell AFB, Alabama: Office of Air Force History, 1983. ISBN 0-89201-092-4
* ↑ Mondes normands
# Umbilia oriettae

Umbilia oriettae :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Cypraeidae |
| Genad : | Umbilia |
| Anv skiantel ||
| Umbilia oriettae Lorenz & Massiglia, 2005 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Umbilia oriettae a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad Umbilia e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin dizoloet ha diskrivet nevez zo (2005) a vev en Aostralia.

## Taksonomiezh

Diskrivet eo bet ar spesad gant Lorenz & Massiglia e 2005.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Umbilia oriettae o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
* Cypraea oriettae Lorenz & Massiglia, 2005 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* Umbilia hesitata f. nordica Raybaudi, 1986 anv an diskrivadenn hag anv aet da get.

## Gwelout ivez

Umbilia armeniaca, Umbilia capricornica, Umbilia hesitata tri spesad all er genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ

Lec'h bevañ ar spesad a zo en Aostralia.

## Notennoù

* ↑ Lec'hienn WoRMS Word Register of Marine species, bet sellet outi d'an 21 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=396294
* ↑ Lorenz F. & Massiglia D. (2005) Umbilia oriettae nov. sp. - An overlooked species from Eastern Australia (Gastropoda: Cypraeidae). Visaya 1(5): 37-44 in Lec'hienn WoRMS Word Register of Marines species, bet sellet outi d'an 21 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=396294
# Umbilia petilirostris

Umbilia petilirostris :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Cypraeidae |
| Genad : | Umbilia |
| Anv skiantel ||
| Umbilia petilirostris Darragh, 2002 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Umbilia petilirostris a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad Umbilia e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin dizoloet ha diskrivet nevez zo (2002) a vev en Aostralia.

## Taksonomiezh

Diskrivet eo bet ar spesad gant Darragh e 2002.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Umbilia petilirostris bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
* Cypraea petilirostris Darragh, 2002 hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.

## Gwelout ivez

Umbilia armeniaca, Umbilia capricornica, Umbilia hesitata tri spesad all er genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ

Lec'h bevañ ar spesad a zo en Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lec'hienn WoRMS Word Register of Marine species, bet sellet outi d'an 21 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=395436
* ↑ Lorenz F. & Massiglia D. (2005) Umbilia oriettae nov. sp. - An overlooked species from Eastern Australia (Gastropoda: Cypraeidae). Visaya 1(5): 37-44 in Lec'hienn WoRMS Word Register of Marines species, bet sellet outi d'an 21 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=395436
# Umbriatico

Umbriatico zo ur gumun italian e proviñs Crotone, e Calabria.
# Umbrieg

Ur yezh varv komzet e Umbria eo an umbrieg. Ur skourr eus ar familh italek e oa ha tost a-walc'h e oa d'an {{oskeg]]. Anavezet eo dre dregont enskrivadur. An hini hirañ eo an Tabulae Iguvinae, seizh plakenn arem hag a skeudenn lidoù pagan.
Skrivet int en un eilstumm eus ar skrid etruskek.

## Skouer

Dei Grabouie orer ose persei ocre fisie pir orto est toteme Iouine arsmor dersecor subator sent pusei neip heritu.
Dei Grabouie persei tuer perscler uaseto est pesetomest peretomest frosetomest daetomest tuer perscler uirseto auirseto uas est. . .
# Umbilia hesitata

Umbilia hesitata :
| Umbilia hesitata ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Cypraeidae |
| Genad : | Umbilia |
| Anv skiantel ||
| Umbilia hesitata (Iredale, 1916) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Umbilia hesitata a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad Umbilia e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin boutin a-walc'h a vev en Aostralia ar gevred er mor don.

## Taksonomiezh

Diskrivet eo bet ar spesad gant Iredale e 1916 dindan an anv genad Cypraea.
An anv hesitata a zeu eus ar fed ez eus bet gortozet pell a-raok reiñ un anv dezhañ : haesitare (latin) a dalv bezañ etre daou, argrediñ.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Umbilia hesitata o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
* Cypraea hesitata (Iredale, 1916) hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.

## Isspesadoù

Daou isspesad a zo bet diskrivet :
* Umbilia hesitata hesitata (Iredale, 1916)
* Umbilia hesitata beddomei (Schilder, 1930) a zo o vezañ studiet c'hoazh da wiriekañ e statud isspesad.

## Bevoniezh

Kregin brav ha boutin a-walc'h eo an Umbilia hesitata. Dastumet e vezont er mor don gant dragoù etre 80 ha 200 m donder.

## Ment

Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 60 mm ha 100 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 51 mm gour pe ramz, betek 121 mm.

## Gwelout ivez

Umbilia armeniaca, Umbilia capricornica daou spesad all er genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ

Lec'h bevañ ar spesad a zo en Aostralia ar gevred e Kembre nevez ar Su hag e Tasmania.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lec'hienn WoRMS Word Register of Marine species, bet sellet outi d'an 21 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=567271(en)
* ↑ Lorenz Felix & Hubert Alex, A guide to worldwide cowries, 2000, ti-embann Conchbooks, 2nd edition revised and enlarged, 584p, ISBN 3-925919-25-2 (en)
# Umbrete

Umbrete zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Umbria

Umbria a zo unan eus rannvroioù Italia, Perugia he c'hêr-benn.
N'eus nemet div broviñs enni: Proviñs Perugia , ha proviñs Terni.
# Umbrías

Umbrías zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León. En 2017 e oa 78 a dud enni o chom.
# Umeå

Umeå (distaget e svedeg ; Uumaja e finneg, Ubmi e samieg) zo ur gêr eus Sveden, en hanternoz ar vro. Kêr-benn proviñs Västerbotten eo. Unan eus kêrioù bras Norrland eo. E 2010 e oa poblet gant 79 594 a dud.
En Umeå ez eus div skol-veur, Skol-veur Umeå (Umeå universitet) ha Skol-veur ar gounezerezh (Sveriges Lantbruksuniversitet), ma kaver ouzhpenn 30 000 a studierien en holl. Kêr-benn Sevenadurel Europa e oa bet Umeå e 2014.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec’hienn Umeå (sv)
# Urrácal

Urrácal a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Ursula Buchfellner

Ursula Buchfellner ganet d'an 8 a viz Even 1961 zo un top model hag aktourez alaman. Bez e voe Playmate of the Month evit ar gelaouenn Playboy war niverenn Here 1979. Poltrejet e oa bet gant Peter Weissbrich.
Buchfellner a oa bet Playmate ivez e miz Kerzu 1977 evit embannadur alamanek Playboy, ne oa nemet 16 vloaz pa oa bet tennet ar poltriji (17 hervez ar pezh a embanne ar gelaouenn). E miz Du 1985 e teue da vezañ ar c'hentañ Playmate o vezañ embannet er gelaouenn Penthouse.
Ur wech embannet er gelaouenn Playboy e voe kinniget dezhi rolloù a bep seurt e filmoù. A-wechoù e kaver skrivet he anv e stumm Uschi Buchfellner, Ursula Fellner, Ulla Maris pe Ursula Maris.
Dre-vras ne voe gwelet nemet e filmoù B europat evel Devil Hunter (1980) pe Sadomania (1981). Gwelet eo bet o c'hoari e stiradoù skinwel brudet mat evel Derrick.

## Liammoù diavaez

* Ursula Buchfellner war IMDb
* Ursula Buchfellner war lec'hienn Playboy
# Ursule Thierrier

Ursule Thierrier, ganet d'ar 16 Eost 1755 e Montfort-l'Amaury (Yvelines), a oa ur vaouez c'hall deuet da chom da Landreger war-dro dibenn an XVIII$^{vet}$ kantved. Dimezet e oa da Bierre Taupin, un Norman hag a oa mevel gant Augustin-René-Louis Le Mintier de Saint-André (1729-1801), eskob diwezhañ Landreger ; pemp bugel o devoa. E 1789, ma oa Landregeriz a-du gant an Dispac'h gall, e oa an eskob a-enep dezho. Ha hennezh a rankas mont da glask repu da Vro-Saoz. War a seblant ez eas e vevel gantañ d'e heul. Ar veleien avat ne oant ket holl evit tec'hel eveltañ, ha kuzhat a raent ; ha lod a voe sikouret gant Ursule Taupin.
Flatret e voe ar vaouez moarvat, harzet, kondaonet en ur prosez e Lannuon, ha dibennet e Landreger d'ar 4 a viz Mae 1794, dre ma voe tamallet dezhi bezañ sikouret daou veleg da guzhat, André Le Gall ha François Lageat. He fried, ganet d'an 31 Meurzh 1753 en Omméel (Orne) a zistroas eus Bro-Saoz da gas e zial da benn. Sevel a reas ur bagad chouaned e Treger. Lazhet e voe d'an 10 a viz C'hwevrer 1800 en eil emgann etre republikaned Benac'h hag ar chouaned e Treglañviz.

## Koun

Ur blakenn-goun dezhi zo ouzh un ti e Landreger, hag unan all e Montfort-l'Amaury.

## Liammoù diavaez

* Ur poltred anezhi
# Ursus

Ursus :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Ursidae |
| Genad : | Ursus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ursus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 4 spesad arzhed bev hiziv an deiz.

## Spesadoù bev

* Ursus americanus, arzh du Norzhamerika
* Ursus arctos, ennañ an is-spesadoù
** Ursus arctos arctos, an arzh gell
** Ursus arctos horribilis, an arzh louet norzhamerikan (ar grizzly)
** Ursus arctos isabellinus, arzh an Himalaya
** Ursus arctos middendorffi, an arzh kodiak
** Ursus arctos nelsoni, arzh louet Mec'hiko
** Ursus arctos stickeenensis
** Ursus arctos syriacus, arzh gell ar Reter-Kreiz, Siria] ha Turkia
** † Ursus arctos crowtheri, arzh ar Menezioù Atlas, un is-spesad a zo aet da get
* Ursus maritimus, an arzh gwenn
* Ursus thibetanus, arzh du Azia

## Spesadoù aet da get

* † Ursus etruscus
* † Ursus deningeri
* † Ursus minimus
* † Ursus spelaeus, arzh ar mougevioù
# Ursula von der Leyen

Ursula Gertrud von der Leyen (klevet ), ganet Albrecht d'an 8 a viz Here 1958 en Ixelles (Belgia), a zo ur bolitikourez alaman, ezel eus ar strollad Unvaniezh kristen-demokrat Alamagn (CDU).
E miz Gouere 2019 e voe dilennet da brezidantez Komision Europa gant kannaded Parlamant Europa, gant ur muianiver digresket da nav mouezh. Ar vaouez kentañ eo da gaout ar roll-mañ.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Ursula Andress

Ursula Andress, ganet d'an 19 a viz Meurzh 1936, zo un aktourez skinwel ha sinema, top model ha sex symbol eus Suis. Gwelet eo bet e filmoù stadunanat, saoz hag italian. Brudet spontus e oa bet evit he roll evel James Bond girl, Honey Ryder, er c'hentañ film James Bond, Dr. No. Gwelet eo bet ivez evel Vesper Lynd el luadenn eus James Bond anvet Casino Royale.
# Ursula Katharina von Altenbockum

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Ursula Katharina von Altenbockum Lubomirska, pe Urszula Katarzyna Lubomirska z domu Bokum e poloneg, ganet e 1680 ha marvet e 1743, anvet priñsez Teschen diwezhatoc'h a oa un itron alaman a ouenn uhel serc'h d'ar roue Aogust II, roue Pologn.

## Yaouankiz

Merc'h e oa d'ar Truchsess (senesal) Johann Heinrich von Altenbockum ha d'e bried Konstancja Tekla Branicka, deuet eus Westfalen da Bologn.
E 1695 e oa 15 vloaz Ursula pa zimezas d'ar priñs ha Kronoberkaemmerer (kambrelan) Jerzy Dominik Lubomirski, 26 bloaz koshoc'h egeti. An tiegezh Lubomirski, en amzer-se, a oa galloudus-bras er vro. Liammet e oa ouzh ar Penn-Kardinal Michał Stefan Radziejowski, arc'heskob Gniezno, an hini a oa bet dibabet evel kannad personel gant ar roue nevez, Aogust, goude marv ar roue kozh Jan III Sobieski (1629-1696). Ha daoust da se, iskisat tra, setu ar pab da derriñ eured Ursula.

## Serc'h ofisiel

War-dro dibenn ar c'hantved en doa graet Aogust, Roue Pologn ha Dilenner Saks, anaoudegezh gant ar briñsez Lubomirska, ha goude he freuz-dimeziñ e kavas an tu d'he daremprediñ dre ar Penn-Kardinal.
En 1700 e teuas da vout serc'h ofisiel Aogust (Mätresse), kemeret ganti lec'h ar gontez Countess Maximiliane Hiserle of Chodau, anavezet ivez evel ar Gontez Esterle. Aogust a gasas Ursula gantañ eus Pologn da Vro-Saks, hag a ginnigas anezhi da lez Dresden. Bamet e voe tud al lez gant kened ha spered ar briñsez. Ur mab a c'hanas d'an 21 a viz Eost 1704, Johann Georg, a vo anvet goude Chevalier de Saxe, hervez anv tad ar Roue-Dilenner.
Pemp deiz goude ganedigezh he mab e voe, d'ar 26 a viz Eost 1704, e voe anvet Ursula da Reichsfürstin (“Priñsez an Impalaeriezh” pe “ Priñsez Impalaerel”) Teschen gant an Impalaer santel Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel.

## Ar vuhez goude Aogust

Ur pennad goude, er bloaz-se, e voe torret an darempred etre ar roue ha hi. Ur gontez all a gemeras he lec'h e gwele ar roue e 1705, Anna Constantia von Brockdorff, hec'h anv, anvet diwezhatoc'h Kontez von Cosel. Harluet e voe eus al lez gant ar roue hag en em dennañ a reas war ar maez, e Hoyerswerda.
Bloavezhioù goude, harluet ar Gontez von Cosel eusallez d'he zro, e tistroas Ursula da lez Dresden.
Pa varvas ar Roue-Dilenner e 1733 e voe harluet Ursula eus al lez adarre. He ferc'henniezh e Hoyerswerda a echuas e 1737. Evel digoll e roas ar Roue Dilener nevez, Aogust III, ur gopr-bloaz dezhi, kement ha 18,000 Reichstalern betek he marv, ha 6,000 evit he mab, ar Chevalier de Saxe.
Mervel a reas Ursula en Dresden da 62 vloaz. Beziet e voe en iliz ar Jezuited (Jesuitenkirche) ha kaset e voe he relegoù goude da Leitmeritz, e Bohemia .
# Ursula (santez)

Santez Ursula, pe Ursula Colonia, pe Ursula Köln, zo ur santez vrezhon, hervez ar vojenn, daoust d'hec'h anv latin, hag a dalv kement hag arzhezig, a zo lidet d'an 21 a viz Here. Stag eo hec'h anv eus mojenn an unnek mil gwerc'hez.

## Yezhoù all

* Sainte Ursule, e galleg
* Sant'Orsola en italianeg

## Ar vojenn

Priñsez e oa, merc'h da Donaut, roue Dumnonia (Dyfnaint). Mont a reas da Vreizh da glask danvez he fried Konan Meriadeg, gant 11 000 gwerc'hez, he mitizhien. Ur mell korventenn a c'hoarvezas ha treizhañ a reas en un ober un devezh. Pan erruas war aod Galia e tivizas mont da berc'herinañ e-lec'h mont da zimeziñ, hag he mitizhien d'he heul. Mont a reas da Roma, gant he c'hoskor. Eno e reas d'ar pab Cyriacus (dianav evel pab), ha da Sulpicius, eskob Ravenna, dont d'he heul. Eus Roma ez ejont da g-Köln, da Alamagn, a oa etre daouarn an Huned. Dibennet e voe ar mitizhien ha merzheriet Ursula, a voe lazhet a saezhadoù gant Attila. Kement-se a vije bet c'hoarvezet e 383.

## Buhez

Ur buhezskrid latin a voe savet er Grennamzer, hag a voe troet e kembraeg er XVvet kantved gant ar barzh Huw Pennant eus Sir y Fflint, breur Thomas Pennant, abad Dinas Basing. Emañ ar skrid en dornskrid Llansteffan 34.

## Lec'hioù

* Iliz-veur Santez Ursula, e Köln en Alamagn.
* En Iliz Llangwyryfon e Sir Ceredigion, e Kembre, eo enoret ar gwerc'hezed.
* An Inizi Gwerc'h zo bet anvet gant Kristof Kolomb abalamour da Ursula hag he gwerc'hezed.

## Arz

Poltredet eo bet gant un toullad arzourien brudet: Memmling, Holbein, Rubens.
* Poltredet gant Benozzo Gozzoli
* Poltred, marteze diwar zorn Hans Holbein ar Yaouankañ, war-dro 1523. Mirdi Karlsruhe.
* He merzherinti, hervez Rubens

## Levrlennadur

* Oskar Schade: Die Sage von der Heiligen Ursula und den elftausend Jungfrauen: Ein Beitrag zur Sagenforschung. 3. Auflage. Rümpler, Hannover 1854 (Digitalisat)
* http://br.wikisource.org/wiki/Buhez_ar_Sent/1913/Ursula

## Pennadoù kar

* Iliz Santez Ursula
* Santa Ursula

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Étretat

Étretat :
| Ar vourc'h. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Seine-Maritime |
| Arondisamant | An Havr-Nevez |
| Kanton | Criquetot-l'Esneval |
| Kod kumun | 76254 |
| Kod post | 76790 |
| Maer Amzer gefridi | Franck Cottard 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Canton de Criquetot-l'Esneval |
| Lec'hienn web | etretat.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 238 ann. (2020) |
| Stankter | 304 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 102 m |
| Gorread | 4,07 km² |
| kemmañ |
Étretat zo ur gumun e departamant ar Seine-Maritime, er rannvro Normandi, en Bro-C'hall.
Gwechall e oa ur gêriadennig pesketaerien, hiziv eo deuet da vout un hañvlec'h brudet abalamour d'e dornaod, d'an aod ha d'ar bili, en hanternoz d'an Havr-Nevez e Normandi er pays de Caux.

## Tornaod

Livet int bet gant Claude Monet hag Eugène Boudin. Brudet eo al levr L'Aiguille creuse, gant Maurice Leblanc, a gont troioù Arsène Lupin eno. Gustave Flaubert a gare dont di da hañviñ, ha Maupassant en deus tremenet e vugaleaj eno.

## Skeudennoù

* Tornaod Aval gwelet a-letu
* L'Arche
* L'Aiguille
* L'Aiguille diouzh ar beure
* L'Aiguille diouzh an abardaez
* Le Trou à l'Homme
* La Chambre des Demoiselles
* An tornaod gwelet eus an aod vili
* Tornaod Étretat

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA