OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Henc'hres

    Plediñ a ra ar pennad-mañ gant "Gres" da vare an Henamzer. Evit ar vro a-vremañ, gwelet Gres.
Henc'hres pe Hellaz kozh a vez graet eus an Henamzer er bed gresian. Rannañ a c'haller ar prantad-se e meur a lodenn:
* Marevezh mikenean,
* Marevezh teñval,
* Marevezh arkaek,
* Marevezh klasel
* Prantad hellenek.
Kent ar marevezh mikenean emañ ivez sevenadur ar C'hikladoù hag ar sevenadur minoean daoust ma n'o lakaer ket peurliesañ e-barzh prantad an Henc'hres.

## Kronologiezh

Sellet ouzh ar pennad Kronologiezh Henc'hres
N'eus ket bevennoù degemeret gant an holl evit deroù ha diwezh istor henc'hres. Peurliesañ e ra dave da holl istor ar C'hresianed kent an impalaeriezh roman, met implijet e vez gant an istorourien en un doare resisoc'h. Lod anezhe a laka e-barzh marevezh ar sevenadur mikenean gresianeger a echuas e 1150 kent J.-K. hag ar sevenadur minoean a oa en e vleuñv d'ar memes mare e Kreta hag en inizi ar c'hikladoù. Hervez lod avat ar sevenadur minoean a oa ken disheñvel eus sevenadurioù all henc'hres ma tlefe bezañ dispartiet dioute.

## Ar bed gresian

War-dro an trede milved kent J.-K. e teueas ar C'hresianed d'ober o annez er Balkan. Aloubiñ a rejont N'eo ket hepken Bro-C'hres a vremañ met ivez aod Turkia a vremañ (anvet Ionia en amzer-se). Da c'houde o doa kaset trevadennerien er broioù tro-war-dro, adalek an VIII$^{vet}$ kantved. Evel-se e kreskas ar bed gresian betek goleiñ Kiprenez, holl aodoù Turkia, Sikilia ha Su Italia (anvet ar Magna Graecia) hag toleadoù strewet penn-da-benn aodoù ar Mor Kreizdouar ha re ar Mor Du, er broioù a zo hiziv Albania, Bulgaria, Egipt, Libia, Su Bro-C'hall, Reter Spagn, Jorjia, Roumania ha Su Ukraina.
Goude se, er marevezh hellenek, goude aloubadeg Azia gant Aleksandr Veur e levezonas sevenadur Bro-C'hres Azia-Vihanañ, Iran hag Afghanistan. Adalek ar IV$^e$ kantved kent Jezuz-Krist ez eo rannet an holl vroioù-se etre rouantelezhioù a sevenadur gresian e lec'h ma vez an henc'hresianeg yezh ar renkadoù uhelañ d'an nebeutañ.

## Hêrezh Henc'hres

Sevenadur Bro-C'hres he deus levezonet tamm pe damm holl ar vroioù stok ouzh ar Vor Kreizdouar hag ar Mor Du, Azia-Vihanañ, Iran hag Afghanistan e mare aloubadennoù Aleksandr (IV$^e$ kantved kent Jezuz-Krist).
Treuskaset en deus e hêrezh da Henroma ha, dre Impalaeriezh roman ar Reter, d'ar bed arab. Ur pouez bras-kenañ en deus bet ar brederouriezh, an arzoù hag an ijinoù henc'hresian er sevenadur europat.

## Pennadoù all da lenn

* Keodedoù Henc'hres
* Kronologiezh Henc'hres
* Lennegezh Henc'hres
* Gwengelouriezh Hellaz
* Prederouriezh Henc'hres
* Relijion Henc'hres
# Gadouweg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo ar gadouweg (gaduwa) komzet e norzh Kameroun.
Dizoloet e oa bet ar yezh-mañ nevez zo e 1987. (1987).

## Gwelet ivez

* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Gadus

Gadus :
| Gadus morhua ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Gadiformes |
| Kerentiad : | Gadidae |
| Genad : | Gadus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gadus zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù

* moru ar meurvor Habask, Gadus macrocephalus
* moru (pe moru ar meurvor Atlantel), Gadus morhua
* moru Greunland, Gadus ogac
# Gadameseg

Ur yezh verberek eus isskourr yezhoù zenatiek ar reter eo ar gadameseg (ghadamès) komzet gant tro-dro da 2 000 den e Libia ha Tunizia (2 000 den).
Div rannyezh a zo:
* Aytwaziteneg (ayt waziten)
* Eltoulideg (elt ulid)

## Gwelet ivez

* Yezhoù zenatiek
* Yezhoù berberek an norzh
* Yezhoù afrez-aziatek
# Gadangeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.1 eo ar gadangeg (gadang) komzet gant tro-dro da 2.500 den e mervent Tchad (1997).
Tost a-walc'h eo d'ar sarouaeg ha d'ar miltoueg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
# Gadiformes

Gadiformes :
| Gadus morhua ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Gadiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gadiformes a zo un urzhiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar moru ha pesked kar dezhañ.

## Kerentiadoù

* Bregmacerotidae
* Euclichthyidae
* Gadidae
* Lotidae
* Macrouridae (ar greunadered)
* Melanonidae
* Merlucciidae
* Moridae
* Muraenolepididae
* Phycidae
# Gadfa

Gadfa zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llaneilian, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 225,3 km eus Kerdiz.

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* Kêriadennoù Enez Von
* Aberffraw • Amlwch • Benllech • Bethel • Biwmares • Bodedern • Bodewryd • Bodffordd • Bryngwran • Brynrefail • Brynsiencyn • Brynteg • Caergeiliog • Caergybi • Capel Coch • Capel Gwyn • Carmel • Carreglefn • Cemaes • Cerrigceinwen • Dwyran • Y Fali • Gaerwen • Glyn Garth • Gwalchmai • Heneglwys • Hermon • Llanallgo • Llanbabo • Llanbedrgoch • Llandegfan • Llandyfrydog • Llanddaniel Fab • Llanddeusant • Llanddona• Llanddyfnan • Llanedwen • Llaneilian • Llanfachraeth • Llanfaelog • Llanfaethlu • Llanfairpwllgwyngyll • Llanfair-yn-Neubwll • Llanfair-yng-Nghornwy • Llan-faes • Llanfechell • Llanfihangel-yn-Nhywyn • Llanfwrog • Llangadwaladr • Llangaffo • Llangefni • Llangeinwen • Llangoed • Llangristiolus • Llangwyllog • Llaniestyn • Llannerch-y-medd • Llanrhuddlad • Llansadwrn • Llantrisant • Llanynghenedl • Maenaddwyn • Malltraeth • Marianglas • Moelfre • Nebo • Niwbwrch • Pencarnisiog • Pengorffwysfa • Penmynydd • Pentraeth • Pentre Berw • Pentrefelin • Penysarn • Pontrhydybont • Porthaethwy • Porth Llechog • Rhoscolyn • Rhosmeirch • Rhosneigr • Rhostrehwfa • Rhosybol • Rhydwyn • Talwrn • Trearddur • Trefor • Tregele
# Gadidae

Gadidae :
| Melanogrammus aeglefinus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Gadiformes |
| Kerentiad : | Gadidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gadidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar moru, al levneg pe an azen.

## Genadoù

* Arctogadus
* Boreogadus
* Eleginus
* Gadiculus
* Gadus
* Melanogrammus
* Merlangius
* Microgadus
* Micromesistius
* Pollachius
* Raniceps
* Theragra
* Trisopterus
E Gadidae pe Lotidae :
* Brosme
* Lota
* Molva
* Ciliata
* Enchelyopus
* Gaidropsarus
E Gadidae pe Phycidae:
* Phycis
* Urophycis
# Gadoni

Gadoni zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
# Gadesco-Pieve Delmona

Gadesco-Pieve Delmona a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
# Jacques Cassard

Jacques Cassard, moraer anezhañ, a oa bet ganet e Naoned d'an 30 a viz Gwengolo 1679.
Kourser gall e oa ivez, nebeutoc'h anavezet eget e vignon René Duguay-Trouin hag e genderv mil vrudet Roparzh Surcouf. Arouezennet eo Jacques Cassard abalamour d'an harzhidigezh bet diskouezet gantañ o pakañ al listri kenwerzh war aod Bro-Saoz. Maget-mat e vrud oc'h amheuliañ strolladoù bigi er Mor Kreizdouar hag en Antilhez. Bezañ lakaet war an teil hag o c'houzañv an diouer a anaoudegezh outañ e oa aet e gouez ouzh ar c'hardinal André Hercule de Fleury, galloudusañ den-stad gall d'an ampoent. Toullbac'het e oa bet e-barzh kreñvlec'h Ham (Somme) e-lec'h ma oa aet da Anaon d'an 21 a viz Genver 1740, goude pevar bloavezh en toull-bac'h.
# Jacques Collebaut

Jacques Collebaut pe Jacquet de Mantoue, pe c'hoazh Jiachetto di Mantoua en italianeg, ganet e Gwitreg, marvet e 1559, a oa anezhañ un sonaozer breizhat brudet eus ar Rinascimento.
Nemet gwall nebeud a dra ne anavezer diwar-benn e yaouankiz. Kemmesket e veze a-wechoù gant ar Flandrezad Jakez a Verchem a oa ivez en Italia d'ar mare-se. Moarvat e oa kar Jacques Collebaut da Antoine Colebault, lesanvet Bidon, hag a oa e gopr gant Dug Ferrara eus 1511 da 1517, ha goude e gopr gant ar pab Leon X e Roma.
Dont a ra e anv war wel en dielloù italian e 1519. Gouzout a ouzomp e aozas meur a votet war-dro 1520. E gopr gant Tiegezh Este e Ferrara e oa e 1525. Annezañ a ra e Mantova e 1526 hag e-pad 30 bloaz e tlee bezañ e penn ar vuhez sonerezhel. Anvet e voe da geodedour e 1534. Derc'hel a reas ar post a vestr a chapel eus 1534 da 1559 en Iliz-Veur Sant-Pêr ha Sant-Paol. Ar c'hardinal Ercole Gonzaga (1505-1563), a zlee bleiniañ Sened-Iliz Trente, a oa tost d'ar sonaozer breizhat.
Hemañ a gollas e wreg e 1527 ha dimeziñ a reas en-dro. Gouzout a ouzomp ivez ne reas ket krazadenn peogwir e varvas d'an 2 a viz Here 1559 o lezel kalz dleoù war e lerc'h. Paour-raz e teuas e wreg hag e verc'h da vezañ. Ar c'hardinal a roas ur pañsion dezho eta.
Unan eus mistri vrasañ liessonegezh sakr ar Rinascimento eo Jacques Collebaut e-kichen Josquin Desprez ha Giovanni Pierluigi da Palestrina. Ur sonaozer strujus, brudet hag admiret e voe e-pad mare an Eneb-Reform. Aozañ a reas kalz oferennoù ha motetoù etre 1520 ha 1540. Al lod brasañ anezho a zo bet embannet.

## Gwelet ivez

* Listennad sonaozerien vreizhat
# Jacques Cœur

Jacques Cœur a oa ur marc'hadour gall etrevroadel e deroù ar XV$^{vet}$ kantved e Bourges.
Dastumet en devoa madoù ha teñzorioù deuet eus ar Reter en e balez e Bourges. Deuet e oa da vout arc'hanter meur ar roue Charlez VII, ha mignon d'e serc'h Agnès Sorel.

## Lennegezh

* Penntudenn ar romant Le Grand Cœur gant Jean-Christophe Rufin, Gallimard 2012.
# Jacques Chirac, maintenant

Jacques Chirac, maintenant zo ur ganaouenn c'hallek eus 1981 savet evit brudañ ar politiker gall Jacques Chirac a glaske bout prezidant er bloaz-se. Evel a c'haller gortoz e oa ur bennoberenn en he doare.
# Jacques Briard

Jacques Briard, bet ganet e 1933 e Sant-Maloù hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Meurzh 2002, a oa un istorour hag hendraour breizhat.

## Buhez

Skoliad e oa bet, ha kenlabourer, gant Pierre-Roland Giot.
Studiet en deus da gentañ skiantoù an natur e Roazhon. Kenstudier eo bet gant Yves Coppens.
Degemeret eo bet e Kreizenn Vroadel an Imbourc'h Skiantel (KBIS) (Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) e galleg) e 1955 evel hendraour.
Kemeret en deus perzh en ur bern furchadegoù e Breizh hag e lec'h all. Renet en deus kalz anezho. Deuet eo da vezañ unan eus ar gwellañ arbennigourien war Oadvezh an Arem en Europa. A-drugarez dezhañ eo bet dizoloet ur bez heverk ha pinvidik e Plouvorn, anvet tumulus Kernonenn.
Klasket en deus reiñ e ouiziegeh da dañva d'an holl dre e skridoù hag e labour evit skoazellañ mirdioù Breizh.
Stag e oa ouzh sevenadur Breizh ha kemeret en deus perzh e levrioù embannet gant Ar Falz/Skol Vreizh.
Skrivet en deus barzhonegoù ivez.
Resevet en deus Kolier an Erminig e 1995.

## Oberennoù

* La femme sans bras (Romant, Gunten Eds)
* La préhistoire en Brocéliande (J.p. Gisserot)
* Carnac, lands of megaliths (J.p. Gisserot)
* La Préhistoire de la Bretagne vue du ciel (gantM. Gauthier) (J.p. Gisserot)
* Les cercles de pierres préhistoriques en Europe (Hesperides, Errance)
* L'âge du bronze en Europe 2000-800 av. J.-C. (Hesperides, Errance)
* L'âge du bronze en Europe, économie et société 2000-800 avant J.C. (Hesperides, Errance)
* Préhistoire de l'Europe des origines à l'âge du fer (Poche Histoire J.p. Gisserot)
* Les mégalithes (poche, J.p. Gisserot)
* La préhistoire de l'Europe (Bien Connaitre, J.p. Gisserot)
* Mégalithes de Saint-Just (poche, J.p. Gisserot)
* Carnac, terre des mégalithes (J.p. Gisserot)
* Les Représentations humaines du Néolithique à l'âge du fer, Jacques Briard & Alain Duval (Aktaoù, Comite Des Travaux Historiques Et Scientifiques, 01/1993)
* La Protohistoire de Bretagne et d'Armorique (Universels Gisserot, J.p. Gisserot)
* Néolithique de la France, Poterie et civilisations T1 (Hesperides, Errance)
* Chalcolithique et âge du bronze en France, Poterie et civilisations T2 (Hesperides, Errance)
* Dolmens et menhirs de Bretagne (J.p. Gisserot)
* Les Tumulus d'Armorique, L'Age du bronze en France T3, Jacques Briard & Yvan Onnée (Picard)
* Les mégalithes de l'Europe atlantique, architecture et art funéraire (5000-2000 avant J.-C.) (Hesperides, Errance)
* Les mégalithes du département d'Ille-et-Vilaine, Jacques Briard, Loïc Langouët, Yvan Onnee (Skol-Uhel ar Vro)
* Barnenez (J.p. Gisserot)
* Protohistoire de la Bretagne, Jacques Briard, Pierre-Roland Giot & Louis Pape (Ouest France)
* Mythes et symboles de l'Europe préceltique, les religions de l'âge du bronze (2500-800 av. J.-C.) (Hesperides, Errance)
* Mégalithes de Bretagne, Jacques Briard & Nicolas Fedievsky (Ouest France)
# Jacques Choffel

Jacques Choffel (14 Kerzu 1915 - 8 Genver 1996) zo un istorour gall hag en deus savet meur a levr diwar-benn istor Normandi hag istor Breizh.

## Levrioù

* Le Duc Charles Ier d'Orléans : Chronique d'un prince des fleurs de lys, Paris, Nouvelles Éditions Debresse, 1968, 326 p.
* La Guerre de succession de Bretagne, Paris, Éditions Fernand Lanore, 1975, 192 p.
* Le Dernier Duc de Bretagne : François II, Paris, Éditions Fernand Lanore, 1977, 280 p.
* La Bretagne sous l'orage Plantagenêt, Paris, Éditions Fernand Lanore, 1979, 248 p.
* Robert de Normandie : Le duc aux courtes bottes, Paris, Éditions Fernand Lanore, 1981, 239 p.
* Louis VIII le Lion : Roi de France méconnu Roi d'Angleterre ignoré, Paris, Éditions Fernand Lanore, 1983, 224 p.
* Richard Cœur de Lion : ...et l'Angleterre cessa d'être normande, Paris, Éditions Fernand Lanore, 1985, 261 p.
* Mais où sont les Normandes d'antan, Paris, Éditions Fernand Lanore, 1988, 219 p.
* Richard Sans Peur : Duc de Normandie 932-996, Paris, Éditions Fernand Lanore, 1999, 221 p.
# Hog's pudding

Hog's pudding eo an anv roet da silzig graet e Kernev-Veur ha Devon.
# Hogia’r Wyddfa

Hogia’r Wyddfa zo ul laz kanerien gembraek savet e 1963.
# Hokkaido

E norzh-pellañ Japan emañ Hokkaido (japaneg: 北海道 Hokkaidō, "Hent Mor an Hanternoz", ainoueg: Mosir).
Unan eus peder enezenn bennañ ar vro eo.
Ur prefeti a zo eno hag ur rannvro eo.
Sapporo (札幌) eo he c'hêr-benn. An Ainoued a zo o chom eno, e-touez Japaniz all. Annezidi gentañ Japan eo ar re-se.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hokusai

Katsushika Hokusai (葛飾 北斎) (31 a viz Here 1760, 10 a viz Mae 1849), anavezet dre vras gant an anv Hokusai — ar pezh a zo e anv-bihan — hepken, a oa un arzour, livour, tresour ha skrivagnour japanat. Brudet-bras eo e oberenn, Gwagenn Vras Kanagawa.

## Oberennoù

* Gwagenn Vras Kanagawa
* Hunvre Gwreg ar Pesketaer
# Hogan

An hogan (hogin el liester) eo frouezhenn ar spern-gwenn. Un hugenn ruz zo anezhi, un askorn en he c'hreiz.Kaotigell a vez graet gant an hogin en Elzas.
# Hohenzollern (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Hohenzollern zo
* Tiegezh Hohenzollern, un tiegezh roueel alaman
** Tiegezh Hohenzollern-Sigmaringen, ur skourr anezhañ.
* Priñselezh Hohenzollern-Hechingen, stad alaman etre 1512 ha 1849.
* Priñselezh Hohenzollern-Sigmaringen, stad alaman etre 1575 à 1849.
* Priñselezh Hohenzollern-Haigerloch, stad alaman etre 1575 à 1767.
* Hohenzollern, proviñs eus Prusia etre 1850 ha 1945.
* Württemberg-Hohenzollern, unan eus länder Alamagn ar C'hornôg etre 1946 ha 1952.
* kastell Hohenzollern, ur c'hastell e Swabia.
* SMS Hohenzollern, anv tri eus listri Gwilherm II, impalaer Alamagn.
** ur rummad timbroù anvet SMS Hohenzollern, a veze implijet en trevadennoù alaman adalek 1901 hag a oa treset warno al lestr Hohenzollern II.
* Lokomotivfabrik Hohenzollern, un embregerezh alaman etre 1872 ha 1929
# Hohenlohe-Langenburg

Hohenlohe-Langenburg a oa ur gontelezh e biz Baden-Württemberg, en Alamagn, en-dro da gêr Langenburg.
Rannet e voe etre Hohenlohe-Neuenstein, Hohenlohe-Ingelfingen ha Hohenlohe-Kirchberg en 1701. Hohenlohe-Langenburg a voe savet eus kontelezh da briñselezh e 1701, hag e-barzhet e rouantelezh Württemberg en 1806.

## Pennadoù kar

* Hohenlohe
* Priñsez Hohenlohe-Langenburg

## Liamm diavaez

* thePeerage.com - Philipp Ernst Graf zu Hohenlohe-Langenburg
# Hohkönigsburg

Hohkönigsburg, pe Haut Königsbourg e galleg, zo ur c'hastell eus ar Grennamzer e parrez Orschwiller en Elzas. Renevezet eo bet e 1900 ha gant an impalaer Wilhelm II e oa bet arc'hantet an nevezerezh. "Kastell meur ar roue" a dalv anv ar c'hastell en alamaneg.

## Lec'hiadur ar c'hastell

Uhelder : 757 m.
* 12 km er reter da Schlettstàdt (ac'hano e c'haller e welout);
* 26 km en hanternoz daGolmar;
* 55 km er c'hreisteiz da Strosssburi.
Lec'hiet eo war ur c'hrec'h uhel etre aradennad ar Vojoù ha kompezenn Elzas. Ken bellouriel e oa mard eo bet droukc'hoantaet gant ar galloudoù tost e-pad ar Grennamzer ha betek ar Brezel Tregont Vloaz. Dilezet eo bet a-c'houdevezh.

## Istor ar c'hastell

Ne ouezer ket abaoe peur ez eus eus ur c'hastell eno. Ar wech kentañ ma oa bet skrivet un dra bennak diwar-benn ur c'hastell el lec'h-mañ a oa e 1147. Echuet eo bet ar c'hastell e-kerzh hanterenn gentañ an daouzekvet kantved. Ur c'hastell impalaerel evit ar familh Staufer (pe Hohenstaufen) e oa. An anv meneget e 1147 a oa Castrum Estufin.
Implijet e oa bet an anv Stophanberch (menez ar Staufen) e 774 hag e 854 ; roet e oa bet gant Karl Veur ar menez hag an douaroù tro-dro a oa e dalc'h penniliz Saint-Denis. Da gentañ e oa bet savet ur manati war al lec'hienn. Eus hemañ e c'halled bezañ mestr war lec'hioù hag hentoù kenwerzh ar rannvro.
# José Martí

José Martí, pe José Julián Martí Pérez, zo ur barzh kuban, politikour republikan, kazetenner, prederour, ganet d'an 28 a viz Genver 1853 e La Habana ha marvet d'an 19 a viz Mae 1895 e Dos Ríos. Lesanvet eo bet «El apóstol» (an abostol). Sevel a reas ar Partido Revolucionario Cubano ha ren a reas Brezel 1895, anvet ivez Guerra Necesaria, evit dizalc'hted Kuba.

## Hiriv

Enoret eo evel tad ar vro.
Roet eo bet e anv da aerborzh La Habana.
Brudet eo ivez ar varzhoneg gantañ a zo bet implijet e-barzh ar ganaouenn Guantanamera.
# José María

José María, pe José Mario (skrivet berroc'h José Mª) zo un anv-badez spagnolek roet d'ar baotred.

## Gerdarzh

Savet eo diwar furmoù spagnolek anvioù tad ha mamm Jezuz, José ha María.

## Berrstummoù

* José Mari, Josema
* "Chema", "Chemari", "Chemis".

## Yezhoù all

* E galizeg: Xosé María ([ʃo'se ma'ɾi.a]).
* E katalaneg: Josep Maria ([ʑu'zɛp mə'ɾi.ə]).
* E portugaleg: José Maria ([ʒuˈzɛ mɐ'ɾi.ɐ]).

## Tud

* José María Benavente y Bustamante (Concepción, 1785-La Serena, 1833), ofiser, hag emsaver chileat.
* José María Heredia, barzh gallek, eus Kuba.
* Josemaría Escrivá, ganet e 1902, beleg katolik ha saver an Opus Dei.
* José María Aznar, politikour spagnol.
* José María Napoleón Ruiz Narváez (ganet e 1950) kaner ha sonaozer mec'hikan.

## Pennad kar

* Zé Maria
# José Mujica

José Alberto Mujica Cordano (ganet e Montevideo d'an 20 a viz Mae 1935) zo ur politikour eus Uruguay. Lesanvet eo "Pepe Mujica"pe "el Pepe". Prezidant e vro eo bet etre ar 1añ a viz Meurzh 2010 hag ar 1añ a viz Meurzh 2015.
Labourer-douar e oa eus e vicher, a-raok bezañ dilennet da gannad ha mont da vinistr al labour-douar (2005-2008). Pa oa yaouank e oa bet o stourm el luskad armet Tupamaros. Dont a reas da vezañ unan eus stourmerien anavezetañ an emsav-se da vare an diktatouriezh (1972-1985).

## Liammoù diavaez

* (es) Blog ofisiel José Mújica
# José Nasazzi

José Nasazzi Yarza, bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1901 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Mezheven 1968 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat a orin italian (difenner kreiz e bost dezhañ war an dachenn). Aet e oa da zibaber skipailh broadel e vro, eus 1942 da 1945, war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Graet e veze El Gran Capitán, El Mariscal pe El Terrible anezhañ ivez.
Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, e kleuboù en Uruguay :
* 1918-1920 : Lito Montevideo,
* 1922-1932 : Bella Vista Montevideo ,
* 1933-1937 : Nacional Montevideo, aet da gampion e 1933 ha 1934.
Ur wech ha daou-ugent en devoa douget krez La Celeste etre 1923 ha 1936 hep merkañ pal ebet.

## Copa Newton

Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1929 ha 1930.

## Copa América

Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1923, 1924, 1926 ha 1935. Tapet e voe an trivet plas e 1929.
Dilennet e oa bet da wellañ melldroader ar genstrivadeg e 1923 ha 1935.

## C'hoarioù Olimpek hañv

Kabiten e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).

## Kib vell-droad ar bed

Kemeret en devoa perzh José Nasazzi en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa ar pevar c'hrogad eus ar genstrivadeg ha kabiten e oa eus ar skipailh – Enrique Ballestrero, Ernesto Mascheroni‎, José Nasazzi, José Leandro Andrade, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Pablo Dorado, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930.
Adalek 1930 e oa bet krouet un trofe nevez-flamm, Palo Nasazzi (Bazh Nasazzi e brezhoneg) an anv anezhañ.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Parque José Nasazzi a voe graet, e 1933, eus ar sportva ma c'hoarie ar c'hleub.
* ↑ Unan eus al lesanvioù a zo bet roet da skipailh mell-droad Uruguay.
# José Pedro Cea

José Pedro Cea pe Pedro Cea (lesanvet Vasco), bet ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1900 e Redondela (Proviñs Pontevedra, Spagn) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Gwengolo 1970 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (araoger e bost dezhañ war an dachenn). Mont a reas da zibaber skipailh broadel Uruguay, eus 1941 da 1942, war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, e kleuboù en Uruguay :
* 1922-1928 : Lito Montevideo,
* 1928-1929 : Bella Vista Montevideo,
* 1929-1935 : Nacional Montevideo, aet da gampion e 1933 ha 1934.
Seizh gwech warn-ugent en devoa douget krez La Celeste etre 1923 ha 1932, ha merket trizek pal.

## Copa Newton

Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1929 ha 1930.

## Copa América

Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1923 ha 1924. Tapet e voe an trivet plas e 1929.
E 1942 ez eas ar maout gantañ ivez, evel dibaber skipailh Uruguay an dro-mañ avat.

## C'hoarioù Olimpek hañv

Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).

## Kib vell-droad ar bed

Kemeret en devoa perzh José Andrade en un dalc'h hepken :
* Kib vell-droad ar bed 1930 bet aozet en Uruguay ma oa aet ar maout gant skipailh broadel Uruguay. C'hoariet en devoa ar pevar c'hrogad eus ar genstrivadeg (o verkañ pemp pal) hag ezel e oa eus ar skipailh – Enrique Ballestrero, Ernesto Mascheroni‎, José Nasazzi, José Leandro Andrade, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Pablo Dorado, Héctor Scarone, Héctor Castro, José Pedro Cea, Victoriano Santos Iriarte – a c'hounezas (4-2) ar gourfenn ouzh hini Arc'hantina en Estadio Centenario (Montevideo) d'an 30 a viz Gouere 1930.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Diouzh mammennoù 'zo e vije bet ganet en Arroyo Seco, ur c'harter eus Montevideo.
* ↑ Unan eus al lesanvioù a zo bet roet da skipailh mell-droad Uruguay.