OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ar Prosez

Ar Prosez (titl alamanek orin : Der Process, a c'haller skrivañ ivez Prozeß, Prozess pe Proceß) a zo ur romant bet skrivet gant ar skrivagner tchek Franz Kafka. Lakaet eo bet e brezhoneg gant Gérard Cornillet e 2015.
El levr e kont ar skrivagner deomp ar pezh a c'hoarvez gant Josef K. Ur mintin bennak e tihun, ha, daoust ma n'eus abeg ebet, ez eo harzet gant ar polis hag en em gav dirak ar justis. Ne zeuas ket a-benn Franz Kafka da echuiñ ar romant a-raok e varv, ha ne oa ket sañset bezañ embannet. Gant e vignon Max Brod e voe adkavet ar skrid orin, hag embannet e voe evit ar wech kentañ e 1925 (ti-embann : Die Scheide, Berlin). Steuñv al levr ha titloù ar pennadoù a zo bet dibabet gant Franz Kafka, met Max Brod en deus tennet pennadoù chomet diglok.
Tost d'ar gwirvoud eo Ar Prosez, ha pa lenner anezhañ emeur e-kreiz ur gwir brosez, hag aes eo em en santout tost da Josef K. Gwaskus eo aergelc'h al levr : ne weler ket an amzer o tremen, en un doare arouezel eo taolennet ar prosez, daoust ma'z eo kinniget evel ur bazenn ret e buhez Josef K. Ne fell ket dezhañ bezañ tamallet rak digablus eo, setu ma klask ober pep tra evit prouiñ ez eo digablus, met er fin e vo lazhet. Kemend-se en aner, rak, evel ma lavar al livour er romant, ne c'hell ket ar varnerien asantiñ e vefe didamall un den tamallet, ha setu perak e rank an den-se bezañ lazhet.

## Daveoù

* ↑ Ar Prosez, An Alarc'h, 2015.
# Ar Pok (Hayez)

Ar Pok (Il Bacio er yezh orin, an italianeg) a zo un eoullivadur graet gant Francesco Hayez e 1859, ma weler daou zen yaouank o pokat an eil d'egile. Oberenn vrudetañ al livour eo. War ziskouez emañ e Milano er Pinacoteca di Brera.
Gwelet eo an daolenn evel un arouez eus ar Romantelezh en Italia.
# Ar Pok (Rodin)

Ar Pok zo un delwenn marmor savet gant ar c'hizeller gall Auguste Rodin e 1889 ma weler daou zen o pokat an eil d'egile. Graet e oa bet evit ar Stad c'hall a-benn Diskouezadeg hollvedel Pariz e 1889.

## Istor

Da gentañ e tlee an delwenn, evel a c'hoarvezas ivez gant delwennoù brudet all Rodin, bezañ un darn eus ur pezh tra vras, en dro-mañ ur portal arem anvet Perzhier an Ifern, evit ur mirdi an arz e Pariz. Awenet e oa gant Divina Commedia ar barzh italian Dante Alighieri, ha Les Fleurs du mal ar barzh gall Charles Baudelaire.

## Levrlennadur

* Hale, William Harlan. The World of Rodin 1840–1917. New York: Time-Life Library of Art, 1969.

## Liammoù diavaez

* The Kiss e Musée Rodin, Pariz, France
* Ny Calsberg Glyptotoek, Copenhagen, Denmark
* Tate Britain, London, England
* Alighieri, Dante. Inferno, Canto V
* TateShots video an oberenn e Tate Britain
# Ar Re C'hlas

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar Re C'hlas a c'hall ober dave da veur a dra.

## Politikerezh

Ar Re C'hlas eo anv meur a strollad politikel ekologour dre ar bed :
* Unvaniezh 90/Ar Re C'hlas, en Alamagn
* Ar Re C'hlas - An Dibab Glas, en Aostria
* Ecolo, e Belgia gallek hag alamanek
* Groen, er Flandrez
* Ar Re C'hlas, e Bro-Spagn
* Strollad Glas, en Estonia
* Europe Écologie Les Verts, e Bro-C'hall
* Ar Re C'hlas Japan, e Japan
* Ar Re C'hlas, e Luksembourg
* Strollad an Endro - Ar Re C'hlas, e Norvegia
* Ar Re C'hlas, en Izelvroioù
* Ar Re C'hlas, e Polonia
* Ar Re C'hlas, e Portugal
* Ar Re C'hlas, e Suis
* Strollad Glas Kanada, e Kanada
Strollad Glas Europa zo ur strollad politikel europat hag a vod strolladoù glas eus ar broioù europat.

## Istor

E-pad an Dispac'h Gall, ar Re C'hlas e oa ar Republikaned ha stourmañ a raent a-enep ar Re Wenn hag a oa roueelour.
"Ar re c'hlaz" zo ur werz eus ar Barzaz Breiz diwar o fenn.

## Pennad disheñvelout kar

* Glas
# Chaix (Vande)

Chaix a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Fontaine da gentañ hag e Kanton Fontenay-le-Comte e 1801 pa voe diskaret Kanton Fontaine. E Bann Fontenay-le-Comte e oa. Lakaet e voe kumun Chaix en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas pemzek gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,90% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

### XXI$^{vet}$ kantved

* Kendeuzet e voe kumunioù [[Auzay]) ha Chaix d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez, Auchay-sur-Vendée.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Stevan.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Pennadoù kar

* Auzay,
* Auchay-sur-Vendée.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Ouest-France d'ar 24 a viz Even 2016
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Chaitén

Chaitén zo ur gumun vras e su Chile, en proviñs Palena, e Rannvro Los Lagos. Kêr Chaitén eo pennlec'h ar gumun.

## Douaroniezh

En norzh dezhi emañ kumun Hualaihué, er c'hornôg pleg-mor Ancud ha pleg-mor Corcovado, er reter kumunioù Futaleufú ha Palena, hag un darn eus proviñs Chubut en Arc'hantina. Er su emañ rannvro Aysén. Bras eo ar gumun, ken bras hag Enez Chiloé a zo er c'hornôg dezhi. E 2017 e oa 5071 a dud enni o chom.
Brudet eo ar menez-tan Chaitén.

## Istor

E Mae 2008 e oa krog ar menez-tan Chaitén da deurel moged, ma tec'has tud ar gumun. Distrujet e voe kêr, beuzet ar vro gant dourgresk ar río Blanco.
# Chakeg

Ur yezh direnk komzet e Myanmar (Birmania) ha Bangladesh, e menezioù glas Arakan, eo ar chakeg. Komzet eo gant 25 000 a dud. 5 000 anezho a vev e Bangladesh. Bez' e vefe ur yezh skrivet implijet gwechall met ne ouzer netra diwar he fenn.

## Gwelet ivez

* Yezhoù Bangladesh
* Yezhoù Myanmar
* Yezhoù direnk
# Chajka

Chajka (Czajka) (marvet goude ar 14 a viz Du 1781) a oa merc'h d'ar marc'hadour lituanat yuzev Abramek Lwowski, a serc'h da Stanisław August Poniatowski, roue Pologn.
E Żwaniec edo o chom. E 1781 e voe poltredet gant Krzysztof Radzwiłłowski. Ur verc'h he doa, anvet Elia (Ella).

## Levrlennadur

* Z.Satała Poczet polskich królowych, księżnych i metres, Szczecin 1990
* G. D. Hundert Jews in Poland-Lithuania in the Eighteenth Century, 2004
# Chal

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Chal a zo
* ur pezh dilhad: chal (dilhad)
* un anv all d'al lanv
* nec'h pe anken
# Chakma

Chakma :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Papio |
| Anv skiantel ||
| Papio ursinus Kerr, 1792 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar chakma (Papio ursinus) a zo ur babouz eus su Afrika.

## Doareoù pennañ

Etre 60 ha 80 cm eo hirder e gorf hag etre 15 ha 30 kg e bouez.
En em vagañ a ra diwar gwrizioù, greun, amprevaned ha gazelenned. Gouzout a ra ober gant bizhier evel ostilhoù.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Chal (dilhad)

Ur chal zo ur pezh danvez bras, d'ar merc'hed da wiskañ o divskoaz, pe o fenn a-wechoù evel ur ouel.
E gloan e vez peurvuiañ, ha brasoc'h evit ur skerb. Gallout a ra bezañ tric'hornek pe karrezennek.
Disheñvel eo diouzh ar mouchouer, graet e seiz pe kotoñs.

## Istor

Dont a ra ar ger chal eus ar perseg شال chal. En Henamzer e oa ur pezh dilhad boutin e Kreizazia evel en Indez pe e Kornogazia.
Da gentañ ne oa nemet un tamm dilhad da dommañ an dud. Met implijet eo el liderezh yuzev Giz ar chal e Kornogeuropa zo deuet er XVIIvet ha XVIIIvet kantved da-heul aloubadeg an Indez gant ar Saozon.

## Dilhad paotred

E Pers e veze douget en-dro d'an dargreiz gant ar wazed. En Indez e vez gwisket gant paotred koulz ha merc'hed. Pa n'eo anavezet nemet evel dilhad merc'hed en Kornogeuropa.

## Pennadoù kar

* Mouchouer
* Poncho
* Skerb
# Chal ha Dichal

Chal ha Dichal zo ul levrig barzhonegoù e brezhoneg Gwened, gant Roperh er Mason, embannet e 1943.
Eus al levrig-se e teu komzoù E Kervoial, kanet gant Gilles Servat.

## Notennoù

* ↑ idbe-bzh.org
# Chakatchoeg

Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù gongaek ar su eo ar chakatchoeg (shakacho, moc'ha, mocha pe shekka) komzet gant 54.894 den evel yezh kentañ ha gant 3.476 den all evel eil yezh e Norzh Kafa en Etiopia (1998).
Ur yezh gant tonennoù an hini eo.
Tost-tre eo d'ar c'hafitchoeg .

## Gwelet ivez

* Yezhoù gongaek-gimodjanek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Chakhriyar Mamedyarov

Chakhriyar Mamedyarov (en azeri: Şəhriyar Məmmədyarov ) a zo bet ganet d'an 12 a viz Imbril 1985 e Sumgait (Azerbaidjan).
Mestrc'hoarier echedoù azerbaidjanat.
Eilvet e voe e Kampionad ar bed dindan 18 vloaz e 2003 hag e 2005.
E miz Here 2007 edo 2752 e renk Elo.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
* E stadegoù (e saozneg)
# Cnwch Coch

Cnwch Coch zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, e kumuniezh Trawsgoed.
Savet eo an anv diwar ar ger cnwch a zo kevatal d'ar ger brezhonek "krec'h" (uhelenn). Un elfenn eo hag a gaver stank a-walc'h en anvioù-lec'h hanternoz Ceredigion met ne vez ket kavet kalz e lec'h all e Kembre.

## Notennoù

* ↑ Geiriadur Prifysgol Cymru, levrenn 1, p. 523.
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# CoBrA

CoBrA a oa ul luskad arzel european etre 1949 ha 1952. Ijinet e voe anv al luskad e 1948 gant Christian Dotremont diwar lizherennoù kentañ kêrioù orin izili al luskad : Kopenhagen (Co), Brusel (Br), Amsterdam (A). Ur mirdi (Cobra Museum) a zo en Amstelveen en Izelvroioù, ma c'haller gwelout oberennoù gant Karel Appel e-touez re all.

## Istor

CoBrA a voe savet gant Karel Appel, Constant, Corneille, Christian Dotremont, Asger Jorn ha Joseph Noiret d'an 8 a viz Du 1948 e Café Notre-Dame e Pariz, pa sinjont ar manifesto 'La Cause Était Entendue’ bet savet gant Dotremont. Diazezet e oa pennaennoù al luskad war ar frankiz a-fet livioù ha stummoù. A-enep an dreistrealouriezh e oant ivez, ha levezonet e oant gant ar marksouriezh hag ar vodernelezh. Ennañ e oa tud bet ezel eus Reflex (Izelvroioù), Høst (Danmark) hag eus ar Strollad dreistrealour dispac'hour (Belgia). Ne badas ket pell ar strollad met dont a rejont a-benn da lakaat embann ar gelaouenn Cobra, da aozañ ur rummad oberennoù savet a-stroll anvet Peintures-Mot ha div ziskouezadeg vras : e miz Du 1949 er Stedelijk Museum en Amsterdam, hag e 1951 e Palez arzoù-kaer Liège.
E miz Du 1949 e voe kemmet anv ar strollad hag e teuas da vezañ 'Internationale des Artistes Expérimentaux' rak degemeret e oa bet izili nevez o tont eus Europa pe eus SUA. E 1951 e voe divodet ar strollad, met derc'hel a reas an izili daremrpedoù mat etrezo, Dotremont dreist-holl a gendalc'has da labourat gant meur a ezel all.

## Perzhidi

Perzhidi bennañ CoBra :

### Arzourien liammet ouzh CoBra

* Jerome Bech
* Vali Myers
* John Olsen (arzour)
* Shinkichi Tajiri
* Alasdair Taylor
* Robert Jacobsen
* Enrico Baj
* Kaare Lem
* Herbert Gentry

## Notennoù

* ↑ MOMA online http://moma.org/collection/details.php?theme_id=10954&displayall=1
* ↑ https://web.archive.org/web/20080621043026/http://www.cobra-museum.nl/en/cobra.html Cobra Museum

## Liammoù diavaez

* Huntfor.com/arthistory
* Didrichsenmuseum.fi
* Galerie Birch : diskouezva danat savet e 1946 hag arbennik war CoBrA
* Museum Jorn, Silkeborg
# Cniva

Cniva a oa roue war pobl ar C'hoted en IIIde kantved.
Treuziñ a reas an Danav, ha mont e Moesia, ma preizhas kêr Philippopolis (hiriv Plovdiv en Bulgaria). War e hent d'ar gêr e kavas un arme roman hag e voe trec'h warni en emgann Abrittus, en 251. En emgann-se e voe lazhet an impalaer roman Decius, a voe neuze ar c'hentañ impalaer lazhet o vrezeliñ ouzh ar varbared, ha Herennius Etruscus.
Son successeur laissa partir Cniva avec son butin et en lui offrant un tribut pour qu'il ne revienne pas.
N'ouzer ket hiroc'h diwar-benn an emgann.
# Cnoc Bréanainn

Cnoc Bréanainn (Mount Brandon pe Brandon Mountain e saozneg) zo ur menez bihan eus Iwerzhon, e kontelezh Ciarraí. Emañ e ledenez Corca Dhuibhne ha sevel a ra betek 953 metr uhelder.
Dont a ra anv ar menez eus Sant Brendan, ur manac’h iwerzhonat eus ar VI$^{vet}$ kantved, brudet abalamour da zanevell e veajoù war vor. Ouzh troad ar menez ez eus ur gêriadenn anvet diwar ar sant ivez, Cé Bhréanainn. Mont a ra pirc’hirined katolik betek lein ar menez, a-hed un hent anvet Cosán na Naomh ("Hent ar Sent"), hag a gas eus Cill Mhic an Domhnaigh e penn kreisteiz al ledenez betek Sáipéilín Bréanainn ("Chapelig Brendan"). Eno e kaver rivinoù eus ur savadur mein a c’hallje bezañ bet implijet evel peniti gant sant Brendan. Moarvat eo kozh-Noe ar birc’hirinded-se, hag ul lid rakkristen e oa marteze.

## Notennoù

* ↑ Bunachar Logainmneacha na hÉireann
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cnoc Maol Réidh

Cnoc Maol Réidh (Mweelrea e saozneg) zo ur menez eus Iwerzhon, 814 e uhelder, e kontelezh Maigh Eo.
Menez uhelañ ar gontelezh eo hag an hini uhelañ e kornôg Iwerzhon a-bezh. Talvezout a ra e anv kement ha "menez moal levn".

## Liamm diavaez

* (en) Mweelrea Mountain Walk

## Notennoù

* ↑ (en) lec'hienn Mountain Views
# Cnwclas

Cnwclas (skrivet Knucklas e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ e kumuniezh Bugeildy, tost da harzoù Bro-Saoz, er gwalarn da Tref-y-clawdd.
Ganet e voe ar prezeger puritan Vavasor Powell e Cnwclas e 1617.
# Cnòideart

Cnòideart zo ul ledenez e Loch Abar, e Skos. Etre div loc'h emañ, Loch Neibhis ha Loch Shubhairne; alies e vez lavaret Loch Heaven («Loch Neñv») ha Loch Hell («Loch Ifern») anezho e saozneg. Kontet eo da vezañ «diwezhañ lec'h gouez Breizh-Veur».
Na Garbh Chrìochan («an Harzoù Garv» ) a vez lavaret eus hanternoz al ledenez.
Daou venez uhel zo, anvet munro e Skos: Ladhar Bheinn, 1 020 metr uhelder, ha Sgurr na Cìche, 1 040 metr uhelder.
# Coa

Ar stêr Côa (betek 1945) pe Coa, zo ur stêr e hanternoz Portugal, 135 km dezhi, adstêr d'an Douro war e lez kleiz.
Tremen a ra dre gêrioù Pinhel, Sabugal, Mêda.
# Cnemotriccus fuscatus

Cnemotriccus fuscatus :
| Cnemotriccus fuscatus, luc'hskeudennet e Dourado (stad São Paulo, Brazil). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Genad : | Cnemotriccus |
| Anv skiantel ||
| Cnemotriccus Hellmayr, 1927 ||
| Anv skiantel ||
| Cnemotriccus fuscatus (zu Wied-Neuwied, 1831) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Pitangus sulphuratus a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Anvet e voe M[uscipeta]. fuscata (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant an naturour alaman Maximilian zu Wied-Neuwied (1782-1867). Ar spesad nemetañ er genad Cnemotriccus an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ e Suamerika a-bezh :
* Cnemotriccus fuscatus beniensis, e hanternoz Bolivia,
* C. f. bimaculatus, e kreiz Bolivia, kreisteiz ha reter Brazil, Paraguay ha hanternoz Arc'hantina,
* C. f. cabanisi, e Kolombia, gwalarn, hanternoz Venezuela hag Enez Trinidad,
* C. f. duidae, e kreisteiz Venezuela ha gwalarn Brazil,
* C. f. fumosus, e Gwianaoù ha biz Brazil,
* C. f. fuscatior, eus gevred Kolombia ha mervent Venezuela da reter Ecuador, reter Perou ha kreiz Brazil,
* C. f. fuscatus, e gevred Brazil ha biz Argentina.

## Liammoù diavaez

* (en) Cnemotriccus fuscatus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Cnemotriccus fuscatus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Cnemotriccus fuscatus el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cnemotriccus fuscatus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cnipodectes

Cnipodectes :
| Cnipodectes subbrunneus, tresadenn (1888) gant Smit. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Anv skiantel ||
| Cnipodectes P.L.Sclater & Salvin, 1873 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cnipodectes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Cnipodectes subbrunneus
** C. s. subbrunneus ha minor,
* Cnipodectes superrufus.
O c'havout a reer e Kreiz (Cnipodectes subbrunneus hepken) ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tyrannidae/Cnipodectes (lennet e-barzh d'an 3 a viz Gouere 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Coendou

Coendou :
| Coendou prehensilis ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Erethizontidae |
| Genad : | Coendou |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Coendou a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù

4 spesad hoc'hed-dreinek amerikan a zo d'an nebeutañ er genad-mañ:
* an hoc'h-dreinek daouliv (Coendou bicolor)
** (Coendou b. quichua pe Coendou quichua)
* hoc'h-dreinek Koopman (Coendou nycthemera pe Coendou koopmani)
* hoc'h-dreinek Brazil (Coendou prehensilis)
* hoc'h-dreinek Rothschild (Coendou rothschildi)
# Coenocorypha

Coenocorypha :
| Coenocorypha aucklandica. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Scolopacidae |
| Anv skiantel ||
| Coenocorypha G.R.Gray, 1855 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Coenocorypha a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù

Tri spesad gioc'hed, bev c'hoazh, a ya d'ober ar genad :
* ar gioc'h Auckland (Coenocorypha aucklandica)
** C. a. aucklandica, meinertzhagenae ha perseverance,
* (†, aet da get) Coenocorypha barrierensis,
* Coenocorypha huegeli,
* (†, aet da get) Coenocorypha iredalei,
* ar gioc'h Chatham (Coenocorypha pusilla).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Scolopacidae/Coenocorypha (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Mezheven 2022).
# Coevorden-Vechtkanaal

Coevorden-Vechtkanaal a zo ur ganol e proviñs Drenthe en Izelvroioù.
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
# Coendou rothschildi

Coendou rothschildi :
| Coendou rothschildi, luc'hskeudennet e Venezuela. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Erethizontidae |
| Genad : | Coendou |
| Anv skiantel ||
| Coendou rothschildi Thomas, 1902 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Coendou rothschildi a zo ur spesad krignerien eus kerentiad an Erethizontidae.
Dougen a ra anv al loenoniour breizhveuriat Michael Rogers Oldfield Thomas (1858-1929) en devoa deskrivet ar spesad evit ar wech kentañ e 1902.

## Annez

Emañ brosezat e Panamá ha bezant e Suamerika ivez.

## Liammoù diavaez

* Coendou rothschildi war al lec'hienn Mammal Species of the World.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al loen anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Coel Hen

Coel Hen a vije bet roue kozh Rheged, marvet war-dro 440, brudet evel Old King Cole gant ar Saozon.
Gantañ, pe gant un den heñvel e anv, e vije bet savet kêr Colchester (Col evit Coel, Chester a glot gant kêr), en Essex e Bro-Saoz a-vremañ.

## Rimadell

Diwar e benn eo ar rimadell saoznek-mañ a vez kanet gant ar re vihan :
    Old King Cole was a merry old soul And a merry old soul was he; He called for his pipe, and he called for his bowl And he called for his fiddlers three.
    Every fiddler he had a fiddle, And a very fine fiddle had he; Oh there's none so rare, as can compare With King Cole and his fiddlers three.
Kentañ tro ma voe anv eus ar ganaouenn a voe gant gant William King en e Useful Transactions in Philosophy e 1708-9.

## Pennadoù kar a bell pe a dost

* Cynllo
* Nat King Cole

## Liammoù diavaez

* Diwar-benn tiegezhioù Tud an Hanternoz kozh, diwar an dornskridoù kozh:
* http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/10.html
* http://www.kmatthews.org.uk/history/jesus_college_20/37.html

## Notennoù

* ↑ I. Opie and P. Opie, The Oxford Dictionary of Nursery Rhymes (Oxford University Press, 1951, 2nd edn., 1997), pp. 134-5.
# Coevorden

Coevorden (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Drenthe en Izelvroioù. E 1998 e voe krouet ar gumun pa voe kendeuzet Coevorden gant Dalen, Sleen, Oosterhesselen ha Zweeloo.

## Dasparzh ar boblañs e kumun Coevorden

Ar c'hêrioù ha kêriadenn da-heul a ya d'ober kumun Coevorden : Aalden, Achterste Erm, Ballast, Benneveld, Bovensteenwijksmoer, Coevorden, Dalen, Dalerpeel, Dalerveen, De Bente, De Haar, De Kiel, De Mars, Den Hool, Diphoorn, Eldijk, Erm, Gees, Geesbrug, Grevenberg, 't Haantje, Holsloot, Hoogehaar, Kibbelveen, Klooster, Langerak, Meppen, Nieuwe Krim, Nieuwlande, Noord-Sleen, Oosterhesselen, Padhuis, Pikveld, Schimmelarij, Schoonoord, Sleen, Steenwijksmoer, Stieltjeskanaal, Valsteeg, Veenhuizen, Vlieghuis, Vossebelt, Wachtum, Weijerswold, Wezup, Wezuperbrug, Zweeloo ha Zwinderen.
Niver a annezidi d'ar 1añ a viz Genver 2009 :
| Coevorden14.600 Dalen3.890 Sleen2.287 Schoonoord2.208 Aalden1.833 Oosterhesselen1.915 Geesbrug1.320 Steenwijksmoer992 Gees636 Dalerpeel857 Noord-Sleen520 Erm799 Meppen406 Zweeloo400 | Wachtum360 Dalerveen365 De Kiel391 Zwinderen423 't Haantje252 Wezup201 Benneveld180 Holsloot250 Stieltjeskanaal265 Wezuperbrug174 Nieuwe Krim160 Achterste Erm72 Diphoorn66 |

## Kêr Coevorden

Gwirioù-kêr a voe roet da Coevorden e 1408. Adsavet e voe kêr e penn-kentañ ar XVII{vet}} kantved diwar c'houlenn Maurits van Nassau a felle dezhañ ma vefe ur gêr beurvat, war skouer Palmanova.

## Kuzul-kêr

E kuzul-kêr kumun Coevorden ez eus 25 dileuriad :
* PvdA : 9 dileuriad
* VVD : 5 dileuriad
* CDA : 5 dileuriad
* PAC : 4 dileuriad
* Gemeentebelangen : 2 zileuriad

## Gevellerezh

* Brest, Belarus
a vo kavet e Wikimedia Commons.