OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maner Keroulaz (Brelez)

    • Ur Maner Keroulaz all zo e Kastell-Paol.
Maner Keroulaz zo ur maner eus ar XVII$^{vet}$ kantved, e kumun Brelez, e kornaoueg Bro-Leon.
Er porzh, dirak ar maner, ez eus ur puñs kozh. Liorzhoù war-zinaou zo, betek an Aber Ildud, ha dismantroù ur vilin gozh. Ur chapel zo ivez.
Annezet e voe ar maner gant an tiegezh Keroulaz adalek 1640, d'an nebeutañ. Familhoù all a voe o chom ennañ goude. Bremañ eo perc'hennet gant ar familh de Lorgeril, goude bezañ bet etre daouarn ar familh Borgn.
Er maner-se e oa o chom ur plac'h yaouank a zo kontet he flanedenn er werz Pennhêrez Keroulaz, a gaver e Barzhaz Breizh Kervarker. Mari Keroulaz a vije bet rediet da zimeziñ da Frañsez ar C'hastell, hag a vije marvet gant ar glac'har e 1582.
# Maner Mezedern

Maner Mezedern zo ur maner eus ar XV$^{vet}$, XVI$^{vet}$ ha XVIII$^{vet}$ kantved e Plougonven, e Treger Penn-ar-Bed. Abaoe an 31 a viz Eost 1992 emañ war roll ar monumantoù istorel.
Perc'hennet eo maner Mezedern gant an tiegezh Lagadeg, pe Lagadeug, etre ar XV$^{vet}$ hag an XVIII$^{vet}$ kantved. Even Lagadeg e oa aotrou ar maner e 1443. E vreur yaouañ, Yann Lagadeg, pe Jehan Lagadeuc, a yeas da veleg ha gantañ e voe savet ar geriadur anvet Catholicon, e teir yezh, brezhoneg, latin ha galleg. Moullet e voe ar geriadur-se evit ar wech kentañ e 1499 e Landreger. Daoust ma n'eo ket prouet, e soñjer e oa bet skrivet ar geriadur-se e maner Mezedern.
En XVIII$^{vet}$ ha XIX$^{vet}$ kantved e tremenas ar maner etre daouarn familhoù all. O vont da gouezhañ en e boull e oa ar maner, en XX$^{vet}$ kantved, met kempennet e voe gant e berc'henned, adalek ar mare ma voe lakaet war roll ar monumantoù istorel e 1992. Bremañ e vez digoret d'ar weladennerien, bep hañv, ha da-geñver Devezhioù ar Glad, e miz Gwengolo.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Maner Pontkalleg

Maner Pontkalleg zo ur maner e kumun Berne.
Savet e voe ar maner kentañ e dibenn an XIII$^{vet}$ kantved. Da zuged Breizh e voe an dalc'h betek 1332. Goude se e tremenas etre daouarn meur a diegezh nobl eus Breizh, an tiegezh Derval, an tiegezh Malastreg hag an tiegezh Gwern diwezhatoc'h c'hoazh. Ur varkizelezh e voe graet eus an douar-se e 1657, gant Loeiz XIV. Clément-Chrysogone de Guer, trede markiz Pontkalleg, dibennet e Naoned e 1720, a voe perc'henn d'an douar-se war-lerc'h e dad-kozh hag e dad.
E-pad brezelioù ar C'hevre e voe kemeret ar maner meur a wech gant an eil tu pe egile. Ur pennad amzer goude eo bet koad Pontkalleg un toull-kuzh d'ar Chouaned. Ken ne grede ket ar re c'hlas monet a-barzh nemeur.
Goude an tiegezh Gwern e tremenas ar maner, pe ar pezh a chome anezhañ, rak an tan a oa bet ennañ e 1795, d'an tiegezh Cossé-Brissac, eus Anjou. Adsavet e voe ganto e 1882.
Abaoe 1955 ez eus ur gumuniezh leanezed, Dominikanezed, o chom eno.

## Liammoù diavaez

* Château de Pont-Callec - patrimoine.bzh
* Petite histoire du château de Pontcallec
* L'histoire de Pont-Callec - infobretagne.com

## Notennoù

* ↑ Revue de Bretagne et de Vendée, Volume 12, Arthur Le Moyne de La Borderie, Les sires du Quémenet-Heboi et du Pontcallec, p. 223
# Louvigné

Louvigné (Louvigneg e brezhoneg) zo un anv-lec'h gallek.

## Breizh

E Bro-Roazhon:
* Louvigné-de-Bais, anv gallek Louvigneg-Baez
* Louvigné-du-Désert, anv gallek Louvigneg-an-Dezerzh

## Bro-C'hall

* Louvigné, e Mezven

## Lennegezh c'hallek

* Louvigné du Dézert, ur barzh ijinet gant Fernand Fleuret.

## Pennadoù kar

* Louvigneg
* Louvignies
* Louvigny
# Louvil

Louvil :
| Ar vourc'h. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Arondisamant | Lille |
| Kanton | Cysoing |
| Kod kumun | 59364 |
| Kod post | 59830 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Paul Béarez 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Pévèle-Carembault |
| Lec'hienn web | http://www.mairie-louvil.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 890 ann. (2020) |
| Stankter | 356 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 26 m — brasañ 32 m |
| Gorread | 2,5 km² |
| kemmañ |
Louvil a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
* An ti-kêr

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Louvières (Calvados)

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Louvières |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Louvières en Arondisamant Bayeux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Bessin |
| Arondisamant | Bayeux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Trévières |
| Kanton | Trévières |
| Kod INSEE | 14382 |
| Kod post | 14710 |
| Maer | Marguerite-Marie Bindault (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,19 km² |
| Led | 49° 21' 52" Norzh |
| Hed | 00° 55' 04" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 0 m |
| Uhelder brasañ | 49 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 67 (2008) |
| Stankter | 16 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Louvières a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant teir c'humun all d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Formigny-la-Bataille.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, Aloubadeg Normandi, 1944: dalc'het e oa ar geriadenn gant an 3vet Batailhon eus ar 726vet Rejimant eus ar 716vet Rannlu Troadegiezh alaman$^,$; lazhet e voe c'hwec'h den nann-soudard e Louvières gant ar brezel e mizioù Even hag Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Gorroidigezh an Intron-Varia.
* Kastell Gruchy, XVIII$^{vet}$-XIX$^{vet}$ kantved.

## Douaroniezh

* War aod Mor Breizh emañ Louvières.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Marguerite-Marie Bindault | digostezenn | Kouerez |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Monique Curé | digostezenn | War he leve |
| ? | Meurzh 2001 | Marcelle Olard | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Les défenses allemandes dans la région de Louvières
* ↑ Luc'hskeudenn, Mae 1944, Louvières en tu-kleiz en nec'h
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
# Louzaouenn

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a anv plant zo savet diwar ar ger louzaouenn
* louzaouenn-al-laezh
* louzaouenn-al-laou
* louzaouenn-an-aod
* louzaouenn-an-daoulagad
* louzaouenn-an-daroued
* louzaouenn-an-deñved
* louzaouenn-an-derzhienn
* louzaouenn-an-dirig
* louzaouenn-an-divskouarn
* louzaouenn-an-draen
* louzaouenn-an-Dreinded
* louzaouenn-an-hañv
* louzaouenn-an-Itron-Varia
* louzaouenn-an-naer
* louzaouenn-an-teil
* louzaouenn-an-tign
* louzaouenn-an-troc'h
* louzaouenn-ar-Basion
* louzaouenn-ar-bleiz
* louzaouenn-ar-bos
* louzaouenn-ar-c'hal
* louzaouenn-ar-c'halvez
* louzaouenn-ar-c'hazh
* louzaouenn-ar-c'hi
* louzaouenn-ar-c'homm
* louzaouenn-ar-c'housked
* louzaouenn-ar-c'hwen
* louzaouenn-ar-flemm
* louzaouenn-ar-galon
* louzaouenn-ar-goañvennoù
* louzaouenn-ar-goukoug
* louzaouenn-ar-gouli
* louzaouenn-ar-groaz
* louzaouenn-ar-gwazi
* louzaouenn-ar-gwenaennoù
* louzaouenn-ar-gwennilied
* louzaouenn-ar-maen
* louzaouenn-ar-mammoù
* louzaouenn-ar-mogerioù
* louzaouenn-ar-pabor
* louzaouenn-ar-paz
* louzaouenn-ar-pemp-biz
* louzaouenn-ar-pemp-delienn
* louzaouenn-ar-plac'h-koant
* louzaouenn-ar-skevent
* louzaouenn-ar-vamm
* louzaouenn-ar-verranal
* louzaouenn-ar-vosenn
* louzaouenn-ar-vrec'h
* louzaouenn-ar-Werc'hez
* louzaouenn-ar-wiber
* louzaouenn-bilhennek
* louzaouenn-droug-ar-Roue
* louzaouenn-droug-sant-Kado
* louzaouenn-droug-sant-Pêr
* louzaouenn-santez-Apolina
* louzaouenn-santez-Varc'harid
* louzaouenn-sant-Pêr
* louzaouenn-sant-Yann
* al louzaouenn-staoter, pe c'hwervizon
# Louvières

Louvières zo un anv-lec'h gallek hag anv meur a lec'h :
* Louvières, e Haute-Marne
* Louvières, e Calvados
* Louvières-en-Auge, en Orne
# Louzaouenn-an-daroued

Louzaouenn-an-daroued, pe louzaouenn an daoulagad (Ficaria verna, pe Ficaria ranunculoides, pe Ranunculus ficaria), zo ul louazaouenn implijet ouzh ar gwenaennoù.

## Anvioù all

* Sklaerig

## Notennoù

* ↑ Geriadur brezhoneg-galleg Troude, p. 572
# Louvroil

Louvroil a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik

## Emdroadur ar boblañs 1793-2007

* Andonioù : Cassini hag EBSSA

## Tud

* Roger Degueldre a zo bet ganet e Louvroil.

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
# Louvre

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Louvre zo un anv gallek a vez graet eus meur a dra:
* Palez al Louvre
* Mirdi al Louvre

## Pennad kar

* Louvres
# Laaleg

Ur yezh direnk komzet e Tchad, e prefeti Moyen-Chari, etre Korbol ha Dik, eo al laaleg. Ur rannyezh distag, laabeg hec'h anv, a gomzer e kêriadenn Damtar. Damvarv eo homañ, avat ha ne chome nemet tri c'homzer e 1977.

## Gwelet ivez

Yezhoù Tchad
Yezhoù direnk
# Laas (Sutirol)

Laas zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
# Labico

Labico zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# La vida es un sueño

La vida es un sueño zo ur bolero spagnolek gant ar sonaozer kuban Arsenio Rodríguez Scull, bet kanet gant kanerien e-leizh : Benny Moré, Charlie Figueroa, Pedro Infante ...
Arabat droukveskañ evel-just gant ar pezh-c'hoari La vida es sueño, savet en 1635 gant Pedro Calderón de la Barca, unan eus skrivagnerien veur ar XVII$^{vet}$ kantved.
# Laarne

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Laarne zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 32,58 km²
* Poblañs (2022) : 12 518 a dud
* Stankter : 384 den/km²
# Labetze-Bizkai

Labetze-Bizkai (Labets-Biscai en okitaneg; Labets-Biscay e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donapaleu, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek

* Burgue-Erreiti en hanternoz
* Gabadi hag Ilharre er sav-heol
* Martxueta er c'huzh-heol
* Behauze er mervent
* Amendüze-Unaso ha Lüküze-Altzümarta er c'hreisteiz

## Stêrioù

* ar Biduze, adstêr d'an Aturri.
* "Minhurièta erreka", "Moulary", "Chubitoco erreka", "Sallarteko erreka", "Soubiaga erreka", "Ouhaldeko erreka".

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Laakdal

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Laakdal zo ur gumun e Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 42,43 km²
* Poblañs (2022) : 16 464 a dud
* Stankter : 388 den/km²
# Lababan

Lababan a oa ur gumun e Breizh e departamant Penn-ar-Bed, en eskopti Kerne.

## Istor
### Dispac'h Gall

* 1790 : Lababan a zeuas da vezañ ur gumun.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Jean Riou e anv.

### XIX$^{vet}$ kantved

* Staget e voe ouzh kumun Pouldreuzig.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Paban.

## Pennad kar

* Pouldreuzig

## Notennoù ha daveoù

* ↑ infobretagne
# Labeg

Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo ar labeg (laba pe kedi) komzet gant tro-dro da 2 000 den (1991) e Maluku (Indonezia).
Tost-tre eo d'ar galeleg ha d'al lolodeg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù papouek ar c'hornôg
# Labeuvrière

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Labeuvrière |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Labeuvrière e Kanton Béthune-Kreisteiz hag en Arondisamant Béthune | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arondisamant Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de l'Artois |
| Kanton | Béthune-Kreisteiz |
| Kod INSEE | 62479 |
| Kod post | 62122 |
| Maer | Michel Leroy |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,11 km² |
| Led | 50° 31' 15" Norzh |
| Hed | 02° 33' 50" Reter |
| Uhelder kreiz | 36 m |
| Uhelder bihanañ | 23 m |
| Uhelder brasañ | 75 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 643 (2007) |
| Stankter | 268 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | commune-labeuvriere |
Labeuvrière a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Monumantoù ha traoù heverk
### Bered ar C'hommonwealth: Sandpits British Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Indez | 1 |
| Rouantelezh-Unanet | 393 |
| Hollad | 394 |
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Ebrel 1918 e penn-kentañ an dagadenn alaman. Implijet e voe betek miz Gwengolo 1918. Enni e voe douaret ur soudard eus lu ar Rouantelezh-Unanet fuzuilhet e miz Gwengolo 1918 evit bout bet dizertet.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Marc'hhouarnerezh

Ar marc'hhouarnerezh eo an anv a vez graet ouzh ar mont war varc'h-houarn, un ardivink divrodek peurvuiañ (met unrodek, teirrodek, pe bederrodek ivez a-wechoù) hag a ya war-raok dre nerzh an den a zo warnañ. Gallout a ra an obererezh-se bezañ un doare emzezougen, ur blijadur, pe ur sport. Gallout a ra c'hoarvezout war an hentoù, pe gwenodennoù zoken a-wechoù, war ar maez pe e kêr, dindan an amzer pe dindan doenn, war an erc'h pe ar skorn ivez.

## Emzezougen

Kalz a dud a ya da labourat bemdez war o marc'h-houarn, pe a implij anezhañ da emzezougen e kêr. Kavout a ra dezho ez eont buanoc'h, pa vez stank an dremeniri, hag e kavont lec'h da barkañ aesoc'h. Lod a gav gwelloc'h mirout ar marc'hhouarn evit ar pourmen.

## Sport

Evel sport ez eo gouarnet ar marc'hhouarnerezh gant an Union Cycliste Internationale e Suis. Dre vras e reer kemm etre
* ar marc'hhouarnerezh war an hent
* ar marc'hhouarnerezh war ar c'helc'h
* ar marc'hhouarnerezh a-dreuz park, pe cyclo-cross
* ar BMX
* ar marc'hhouarnerezh treuz-bro, MTB (mountain bike e saozneg)

### Dafar ha paramant

E kalz broioù ha n'int ket gwall ziorroet eo ar marc'h-houarn an ardivink muiañ implijet. Betek n'eus ket pell e oa gwir c'hoazh e Sina, e Viet-Nam, en India dre ma chome izel niver ar c'hirri-tan. Mar deo bet kemeret lec'h ar marc'hoù-houarn gant ar c'hirri-tan er broioù-hont abaoe deroù ar XXIañ kantved, en-dro d'ar c'hêrioù bras bepred, eo chomet gwir e Kuba.

## Doareoù disheñvel
### E kêr

* Parkad marc'houarnoù e Niigata, Niigata, Japan.

### Dougen marc'hadourezh

Ouzhpenn fiñval hag emzougen a c'haller ober war varc'h-houarn, peogwir e c'haller ivez dougen marc'hadourezh.
E-pad pell amzer e veze kaset al lizhiri war varc'h-houarn hepken. E 1880 e voe prenet ar marc'hoù-houarn kentañ gant Royal Mail Breizh-Veur. 37,000 anezho zo eno hiziv, 25,700 en Alamagn, 10,500 en Hungaria ha 7000 e Sveden.
Er bloavezhioù 1950 e veze gwelet poliserien war varc'h-houarn e Pariz, ha bremañ e weler adarre, diwar-skouer Kalifornia. E Breizh ivez, e weler un nebeud poliserien war varc'h-houarn e Roazhon ha Naoned e-pad an hañv.

### Redadegoù

Gwelout ar pennad : Redadeg war varc'h-houarn.
* Redadegoù war-dro 1909.

### Saotradur an aer

Mont war varc'h-houarn e-kreiz an dremeniri a laka an den da analat aer saotret. Lavaret e vez ez eo dañjerusoc'h, met diskouezet ez eus bet e veze analet aer saotret muioc'h e-barzh ar c'hirri-tan , abalamour ma ne vez ket nevezet an aer er c'harr pe, pa vez graet, eo gant aer saotret n'eus forzh penaos.

## Notennoù

* ↑ M. Chertok, A. Voukelatos, V. Sheppeard & Ch. Rissel (2004), Comparison of air pollution exposure for five commuting modes in Sydney – car, train, bus, bicycle and walking, en Health Promotion Journal of Australia
# Marc'hhouarnerezh Breizh

Ar marc'hhouarnerezh e Breizh zo bet skrivet kalzik diwar e benn, ha studiet gant kazetennerien hag istorourien.

## Kampioned Breizh

* Kentañ e Tro Bro-C'hall :
** Jean Robic, ur wech e 1947
** Lucien Petit-Breton div wech e 1907 ha 1908
** Louison Bobet teir gwech e 1953, 1954, 1955.
** Bernard Hinault pemp gwech
* Kentañ e Tro Bro-Spagn :
** Bernard Hinault div wech
* Kentañ e Tro Bro-Italia :
** Bernard Hinault teir gwech
* Rekord-bed an eur
** Lucien Petit-Breton (1905)
* Kampioned ar bed
** Louison Bobet (1954)
** Bernard Hinault (1980)
** Jacques Botherel (amatourien 1965)
** Arnaud Gérard (juniored 2002)
** Johan Le Bon (juniored 2008)
* Kampioned ar bed cyclo-cross
** Jean Robic (1950)

## C'hoarioù Olimpek

* Nathalie Even-Lancien (roudenn, Atlanta 1996)
* Julie Bresset (MTB, Londrez 2012)
* Laëtitia Le Corguillé (BMX, Beijing 2008)

## Bibliographie

* Georges Cadiou, Les grands cyclistes bretons, Alan Sutton éditeur, 2005, ISBN 2849102083
* Georges Cadiou, Les grandes heures du cyclisme breton, Keltia Graphic, ISBN 2858824487
* Jean-Paul Ollivier, Histoire du cyclisme breton, de Petit Breton à Bernard Hinault, Jean Picollec, 1981.
* Jean-Paul Ollivier, Le Tour de France, la Bretagne et les Bretons. Editions du Layeur, ISBN 2911468856
* Jean-Paul Ollivier, L' aventure du cyclisme en Bretagne. Editions Palantines, 2007, ISBN 978-2-911434-81-5
* Jean-Paul Ollivier, Jean Malléjac. Editions du Layeur
* Jean Bobet, Louison Bobet, une vélobiographie. La Table Ronde, 1958.
* Christelle Henry, L'épopée des petites reines du cyclisme breton, Mémoires du Kreiz Breizh, 2004. ISSN 1625-4015
* Vingt ans d'exploits sportifs en Bretagne, Ar Men n°154, Gwengolo-Here 2006
* Marc Denjean, Catherine Nyeki, 100 ans de cyclisme en Bretagne : 1895-1995 - Région Bretagne, France 3 Ouest, Ouest-France, CCETT, INA. Cédérom.
* Ur pennad gallek e-barzh L'Express diwar-benn diskar ar marc'hhouarnerezh e Breizh: [ http://www.lexpress.fr/informations/les-bretons-sur-le-petit-braquet_655417.html]

## Liammoù

* Article du Télégramme
* Résultats 2005 complets de cyclo-cross
* Comité de Bretagne Cycliste membre FFC
* Breizh ha Tro Bro-C'hall e 2008, gant ur gartenn eus Breizh pevar departamant : . Ar gêr-ehan muiañ gweladennet gant ar redadeg : Brest, 29 gwech.
# Marc'hhouarnerezh war an hent

Pa gomzer eus marc'hhouarnerezh war an hent e komzer eus marc'hhouarnerezh evel sport hag eus ar redadegoù a bep seurt aozet war an hentoù. En Europa dreist-holl eo brudet ar sport-se, rak n'eo ket gwall anavezet en Afrika abalamour ma n'eus ket hentoù diouzh se, na kennebeut en Amerika, dre an hevelep abeg, pe, evel e SUA, dre ma n'eus ket arc'hant a-walc'h da c'hounit e-skoaz e sportoù all.
Kemm a reer etre seurtoù redadegoù disheñvel:
* ar redadegoù a zeiz da zeiz, enne meur a dennad-hent, evel an teir zro vroadel veur, re Bro-C'hall, Italia ha Spagn, ha re all ha n'int ket ken brudet (troioù Suis, Belgia, Alamagn, Sveden).
* ar redadegoù un devezh, anvet ivez redadegoù klasel, Pariz-Roubaix, Liège-Bastogne-Liège, da skouer
* ar redadegoù a-enep d'ar montr, evel Priz meur ar Broadoù,
* ar redadegoù a-enep d'ar montr dre vagadoù,

## Nerzh da badout

E-pad ur redadeg e ran ar marc'hhouarner strivañ da chom hep koll nerzh en aner evit e zispign d'ar c'houlz gwellañ.
# Marc'helleg-Roperzh

Marc'helleg-Roperzh :
| Ar c'hastell hag an iliz katolik. ||
| Anv gallaouek | Marcilhae-Robèrt |
| Anv gallek (ofisiel) | Marcillé-Robert |
| Bro istorel | Bro Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Felger-Gwitreg |
| Kanton | Gwerc'h-Breizh |
| Kod kumun | 35165 |
| Kod post | 35240 |
| Maer Amzer gefridi | Laurent Divay 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Bro Maen ar Boudiged |
| Bro velestradurel | Bro Gwitreg |
| Lec'hienn Web | https://www.marcille-robert.bzh/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 947 ann. (2020) |
| Stankter | 47 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 57′ 02″ Norzh 1° 21′ 36″ Kornôg / 47.9505555556, -1.36 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 70 m bihanañ 37 m — brasañ 87 m |
| Gorread | 20,3 km² |
| Marc'helleg-Roperzh ||
| kemmañ |
Marc'helleg-Roperzh a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh

* War lez ar Sec'h emañ ar gumun.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 60 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,62% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas nav gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, unan anezhe a oa un den nann-soudard.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur milour d'an 18 a viz Even 1954 e Dong Khê, Proviñs Quang Tri, en Annam e Vietnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An dismantroù.
* Dismantroù kastell ar Grennamzer, XI$^{vet}$ kantved-XV$^{vet}$ kantved, bet entanet ha dismantret e 1595.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Owen, 1688-1713.
* Ar c'hastell.
* Kastell "La Motte", 1872-1873.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) er maerdi, luc’hskeudennoù$^,$.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Marc'hhouarnerezh e Ploue
## Grand-Prix Ploue

Bep bloaz e vez aozet teir redadeg e Ploue e-pad un dibenn-sizhun e miz Eost:
* Grand-Prix Ploue amatourien, d'ar sadorn vintin, digor d'an amatourien c'hall gwellañ.
* Grand-Prix Ploue merc'hed, d'ar sadorn goude merenn, digor d'ar marc'hhouarnerezed a-vicher.
* Grand-Prix Ouest-France Ploue, d'ar sul, digor d'ar varc'hhouarnerien a-vicher.

## Kampionad ar bed 2000

Eus an 9 betek ar 15 a viz Here 2000 e oa bet aozet kampionad marc'h-houarn ar bed e Ploue.
| Redadeg | Trec'hour | Eil | Trede |
| Paotred a-vicher | Romāns Vainšteins | Zbigniew Spruch | Óscar Freire |
| ABE paotred a-vicher | Serhiy Honchar | Michael Rich | László Bodrogi |
| Diwanidi paotred | Evgeni Petrov | Yaroslav Popovych | Lorenzo Bernucci |
| ABE diwanidi paotred | Evgeni Petrov | Fabian Cancellara | Michael Rogers |
| Yaouankidi paotred | Jeremy Yates | Antonio Bucciero | Aleksandr Arekeev |
| ABE yaouankidi paotred | Piotr Mazur | Vladimir Gusev | Łukasz Bodnar |
| Merc'hed | Zinaida Stahurskaia | Chantal Beltman | Madeleine Lindberg |
| ABE merc'hed | Mari Holden | Jeannie Longo-Ciprelli | Rasa Polikeviciute |
| Yaouankidi merc'hed | Nicole Cooke | Magdalena Sadlecka | Clare Hall-Patch |
| ABE yaouankidi merc'hed | Juliette Vandekerckhove | Katherine Bates | Bertine Spijkerman |

## Kampionad Frañs 1984

E Ploue e oa bet degemeret kampionad marc'h-houarn Frañs 1984.
| Redadeg | Trec'hour | Eil | Trede |
| Paotred a-vicher | Laurent Fignon | Éric Dall'Armelina | Pascal Jules |
| Amatourien paotred | Daniel Amardeilh | | |
| Yaouankidi paotred | William Perard | Fabien Pantaglou | Yvon Le Fur |
| Merc'hed | Jeannie Longo-Ciprelli | Isabelle Nicoloso | Nathalie Pelletier |
| Yaouankidi merc'hed | Karine Fisczer | | |

## Tro Frañs e Ploue

Daou dennad Tro Frañs zo bet degemeret e Ploue: e 1998 evit un deroù hag e 2002 evit ur pal.
| Bloaz | Tennad | Redad | km | Trec'hour an tennad | Roched melen |
| 1998 | Tennad 4 | Ploue - Cholet | 252 | Jeroen Blijlevens | Stuart O'Grady |
| 2002 | Tennad 8 | Saint-Martin-de-Landelles – Ploue | 217,5 | Karsten Kroon | Igor González de Galdeano |