# Kod etrebroadel ar sinalioù

Kod etrebroadel ar sinalioù (KES) a reer eus ur reizhiad etrebroadel arouezioù ha kodoù a vez arveret gant al listri evit eskemm kemennoù pouezus a-fed surentez ar moraerezh ha dodennoù stag outañ. Gorren bannieloù ouzh ur wern a ra pep lestr evit kehentiñ gant ul lestr all.

## Istor

Doare nevesañ meur a reizhiad bannieloù eo Kod etrebroadel ar sinalioù.
Gant ar C'hod Marryat, bet ijinet gant ar c'habiten saoz Frederick Marryat (1792-1848) hep vogalennoù, e veze graet a-raok 1857, ar bloaz ma voe embannet KES, bet aozet gant Board of Trade (Poellgor ar C'henwerzh) ar Rouantelezh-Unanet e 1855. Adwelet e voe KES e 1887 ha kemmet da-geñver ur Vodadeg etrebroadel e Washington, D.C. e 1889
D'ar 1añ a viz Genver 1901 e voe lakaet KES e pleustr er bed a-bezh, hogen a-gevret gant ar reizhiad kozh e voe implijet betek ar 1añ a viz Genver 1902. Da get ec'h eas Kod Marryat pa voe embannet un gentel nevez eus KES d'ar 1añ a viz Genver 1903 : 26 banniel hag ur pennon-kod e-lec'h 18 banniel hag ur pennon-kod ; ar vogalennoù A, E, I, O, U hag ar c'hensonennoù X, Y, Z e oa an 8 banniel ouzhpenn.
Kalz e voe lakaet KES e pleustr a-hed ar Brezel-bed kentañ, hep bezañ gwall efedus. Ur gentel nevez a voe e 18vet embannadur ar sturlevr Brown's Signalling e miz C'hwevrer 1916 : ar bannieloù C, D, E, F, G a oa ivez 1, 2, 3, 4, 5. E miz Here 1920 en em vodas pemp Stad e Washington : Bro-C'hall, Italia, Japan, ar Rouantelezh-Unanet ha Stadoù-Unanet Amerika evit staliañ an Universal Electrical Communications Union (UECU) hag erbediñ kemmoù d'ar C'hod ; biskoazh avat ne voe staliet an UECU da vat.
Ur vodadeg all a voe e 1927 e Washington, ma voe adwelet KES ha prientet troidigezhioù e 7 yezh : alamaneg, galleg, italianeg, japaneg, norvegeg, saozneg ha spagnoleg. E 1930 e voe echuet al labour, ha degemeret gant Bodadeg Etrebroadel ar Skinbellskriverezh e Madrid e 1932. Eno e voe staliet ur poellgor pad karget da adwelout KES dizehan. E kentel 1932 ez eus ur c'heriaoueg evit an nijerezh, hag ur rann gouestlet d'ar vezegiezh diwar alioù an Office international d'hygiène publique (OIHP) e Pariz. Arouezioù all a voe degaset evit ar c'hehentiñ etre al listri hag ar baramantourien, ar wazerien, ar chanterioù ha labourerien all er verdeadurezh. Trizek banniel nevez a voe ouzhpennet ; bannieloù karrezek a voe erlec'hiet ouzh ar re dric'hornek evit C, D, E, F, G, a droas d'ar sifroù 1, 2, 3, 4, 5 ; pemp banniel nevez a voe evit 6, 7, 8, 9, 0, ha tri banniel erlec'hier a voe ouzhpennet. D'ar 1añ a viz Genver 1934 e voe lakaet ar C'hod nevez da ofisiel.
Goude an Eil Brezel-bed, e 1947, an ITU a lakaas KES dindan atebegezh an Inter-Governmental Maritime Consultative Organization, (IMCO) e Londrez, a droas d'an International Maritime Organisation (OMI) e 1958. E 1959 e voe treuzkaset kefridioù poellgor pad KES d'an IMO da-geñver kentañ bodadeg an aozadur nevez. Gant eil bodadeg an IMO e 1961 e voe degemeret ur raktres evit nevesaat KES, en ur ouzhpennañ ar gresianeg hag ar ruseg, 9 yezh en holl eta. Adnevesaet e voe e 1964 : kreñvaet e voe an arouezioù a denn d'ar surentez, dilezet e voe an adembann ar c'hemennoù ger-ha-ger, azasaet e voe KES da gement doare kehentiñ a oa d'ar mare ; e 1965 e voe lakaet kement-se holl e pleustr.
Ur gentel nevez eus KES zo bet embannet e 2005 gant an IMO ; ur 5vet embannadur a voe e miz Genver 2022 hag un errata e miz Meurzh 2022.

## Reoladoù

« Pourchas hentoù ha doareoù kehentiñ e degouezhioù liammet dreist-holl ouzh surentez ar merdeiñ hag an dud, pa vez diaesterioù a-fed yezh pergen, eo pal Kod etrebroadel ar sinalioù ».
En abeg da gement-se ez eo bet aozet ar C'hod gant ul lizherenneg (latin) skoueriekaet : al lizherennoù A-Z, ar sifroù 0-9, tri fennon erlec'hiañ (evit talvezout da addiskouez ul lizherenn a zo bet gorreet uheloc'h), hag ur pennon "kod" ; ur stumm komzet zo bet ouzhpennet da bep arouez evit mirout a zroukveskañ lizherennoù damheñvel (B, P ha V, da skouer) ; heñvel ouzh re al lizherenneg etrebroadel AFNA eo ar stummoù-se. Pep elfenn eus KES zo liammet ouzh ur banniel (lizherennoù) pe ur pennon (sifroù) resis : ne c'hall ket un arouez bezañ droukvesket gant unan all.
Kenstrolloù bannieloù zo bet savet evit embann kemennoù skoueriekaet en 9 yezh : gorren ar banniel K a dalvez kement ha Fellout a ra din kehentiñ ganeoc'h, sevel ar bannieloù G ha N a dalvez Kasit ganeoc'h an dud a zo e bourzh. Pep lestr, ne vern yezh e skipailh, a c'hall implijout KES a-drugarez d'ul levr m'emañ troet ar c'hemennoù : gant lizherenneg AFNA a reer dre skinbellgomzerezh, gant bannieloù KES e reer a-hed-gwel, ha gant an distagadur etrebroadel pa ne vez ket re bell daou lestr ur c'halvadenn an eil diouzh egile — huchit india-tango d'ul lestr sinaat ha komprenet e vo ez eus un tan-gwall en ho lestr.
E KES emañ displeget ivez an doareoù da ober gantañ : penaos kas ur gemennadenn, he stumm, penaos diskouez un deiziad hag un eur, hag all. Displeget eo ivez penaos kehentiñ etre ul lestr, un nijerez hag ul lestr-spluj.

## Arouezioù

Tri banniel gorreet :
| | M |
| | A |
| | A |
| Goulenn a ran un ali mezegel mallus ||
Adalek eeunadur 1964 e voe lakaet ar pouez war ar surentez hag ar yec'hed. Tri strollad arouezioù zo :
* 1 lizerenn : kemennoù mallus-kenañ, pouezus pe voas ;
* 2 lizherenn : kemennoù all, a c'hall bezañ heuliet gant sifroù evit klokaat pe gemmañ ar gemennadenn ;
* 3 lizherenn : kemennoù a denn d'ar vezegiezh.

### Mezegiezh

Fonnus ha resis a-walc'h eo KES a-fed mezegiezh, koulz dre skinbellgomzerezh pe vannieloù, pa ne vez mezeg ebet e bourzh : ul lestr a c'hall deskrivañ stad un den klañv, ur mezeg a c'hall reiñ kuzulioù, ul listennad louzeier zo. Atav e krog ar c'hemennoù dre M ; 2 lizherenn zo war-lerc'h ; a-wezhioù ec'h ouzhpenner lizherennoù pe sifroù evit resisaat ar gemennadenn.

## Kod Etrebroadel ar Sinalioù

* Merkit e vez lennet ar bannieloù a laez an driñs d'he zraoñ, peogwir e vez gorreet ar banniel kentañ betek al laez hag ar re all d'e heul.
| Lizherenn Ger Distagadur | Arouez Morse | Ster | Ster |
| Lizherenn Ger Distagadur | Arouez Morse | En e unan | Gant sifroù da-heul |
| A Alfa | • – | Ur splujer din zo en dour ; chomit a-vaez ha gorrek. | Azimut pe roudenn. |
| B Bravo | – ••• | Emaon o kargañ, o tiskargañ pe o tougen danvezioù dañjerus. | |
| C Charlie | – • – • | Ya. | Kerzhed e derezioù an distroenn warellek (3 sifr ; zeroioù dirak pa vez nebeutoc'h eget 100). |
| D Delta | – •• | Chomit a-vaez ; diaes eo din leviata. | Deiziad (DDMMBB, e.g. 190424 = 19 Ebrel 24). |
| E Echo | • | Emaon o vont war-du stribourzh. | |
| F Foxtrot | •• – • | Emaon diret ; kehentit ganin. | |
| G Golf | – – • | Goulenn a ran ul loman. • Digant ur vag-pesketa : Emaon o sevel ma rouedoù. | Hedred ; 2 sifr pe 3 evit an derezioù, an 2 sifr da-heul evit ar munutennoù. |
| H Hotel | •••• | Ul loman zo e bourzh. | |
| I India | •• | Emaon o vont war-du babourzh. | |
| J Juliett | • – – – | Un tan-gwall hag ur c'hargad dañjerus zo e bourzh : chomit a-vaez din. — pe : Ur c'hargad dañjerus zo o fuañ e bourzh. | |
| K Kilo | – • – | Fellout a ra din kehentiñ ganeoc'h. | 1 = lizherenneg Morse, dre vannieloù-brec'h pe dre vrec'hioù. 2 = megafon. 3 = Morse dre lamp Aldis. 4 = sinalioù son. |
| L Lima | • – •• | Harzit ho lestr diouzhtu. | Ledred ; 2 sifr pe 3 evit an derezioù, an 2 sifr da-heul evit ar munutennoù. |
| M Mike | – – | Harzet eo ma lestr ha herr ebet gantañ. | |
| N November | – • | Nann. | |
| O Oscar | – – – | Un den er mor.$^,$ | |
| P Papa | • – – • | Er porzh : An holl dud war vourzh ; emañ al lestr o vont war vor. War vor, digant ur vag-pesketa : Gennet eo ma rouedoù gant ur skoilh. War vor, dre son : Ezhomm ul loman am eus. | |
| Q Québec | – – • – | "Yac'h" eo ma lestr ha goulenn a ran frankiz an douar. | |
| R Romeo | | Ster ebet pa vez gorreet en e unan ; a-hend-all : Bet em eus ho kemenn diwezhañ. | Hed e milmorioù (1 milmor = 1 852 metr). |
| S Sierra | ••• | Emaon o vont war-gil. | Tizh e skoulmoù (1 skoulm = 1 milmor dre eur). |
| T Tango | – | Bag-pesketa : Chomit a-vaez din ; emaon o chaluiñ a-gevret. | Eur lec'hel ; 2 sifr evit an eur, an 2 sifr da-heul evit ar munutennoù. |
| U Uniform | •• – | Emaoc'h o skeiñ war-du un dañjer. | |
| V Victor | ••• – | Goulenn a ran skoazell. | Tizh e kilometroù dre eur. |
| W Whiskey | • – – | Goulenn a ran skoazell vezegel. | |
| X Xray | – •• – | Paouezit gant ho oberoù ha gortozit ma c'hemennoù. | |
| Y Yankee | – • – – | Emaon o stlejañ ma eorioù. | |
| Z Zulu | – – •• | Goulenn a ran ur ramoker. Bag-pesketa : Emaon o teurel rouedoù. | Eur UTC ; 2 sifr evit an eur, an 2 sifr da-heul evit ar munutennoù. |
| Sifroù, arveret evit resisaat kemennoù all ||||
| 0 Nadazero | – – – – – | | |
| 1 Unaone | • – – – – | | |
| 2 Bissotwo | •• – – – | | |
| 3 Terrathree | ••• – – | | |
| 4 Kartefour | •••• – | | |
| 5 Pantafive | ••••• | | |
| 6 Soxisix | – •••• | | |
| 7 Setteseven | – – ••• | | |
| 8 Oktoeight | – – – •• | | |
| 9 Novenine | – – – – • | | |
| Pennonoù all ||||
| Arveret evit erlec'hiañ bannieloù ; a-drugarez dezho e c'heller embann forzh pe vomm 4 lizherenn pe 4 sifr gant 1 strobad bannieloù hepken. ||||
| 1añ erlec'hiad | | Kevatal da vanniel kentañ ur gemennadenn. | Kevatal da vanniel kentañ ur gemennadenn. |
| 2vet erlec'hiad | | Kevatal da eil banniel ur gemennadenn. | Kevatal da eil banniel ur gemennadenn. |
| 3vet erlec'hiad | | Kevatal da drede banniel ur gemennadenn. | Kevatal da drede banniel ur gemennadenn. |
| Kod / Respont ||||
| | War-dro a-hanter ouzh an driñs : Prest da zegemer ur gemennadenn. El laez : Kemennadenn resevet ha komprenet (diskennet e vez ar pennon da greiz an driñs a-raok degemer an driñsad all) En traoñ : Diwezh ar gemennadenn. Gant sifroù : pik degel. Gant ul lestr-brezel : gorreet e vez el laez da ziskouez e rank ar gemennadenn bezañ lennet hervez KEZ ; lezet e vez el laez e-pad ar c'hehentiñ. | War-dro a-hanter ouzh an driñs : Prest da zegemer ur gemennadenn. El laez : Kemennadenn resevet ha komprenet (diskennet e vez ar pennon da greiz an driñs a-raok degemer an driñsad all) En traoñ : Diwezh ar gemennadenn. Gant sifroù : pik degel. Gant ul lestr-brezel : gorreet e vez el laez da ziskouez e rank ar gemennadenn bezañ lennet hervez KEZ ; lezet e vez el laez e-pad ar c'hehentiñ. | War-dro a-hanter ouzh an driñs : Prest da zegemer ur gemennadenn. El laez : Kemennadenn resevet ha komprenet (diskennet e vez ar pennon da greiz an driñs a-raok degemer an driñsad all) En traoñ : Diwezh ar gemennadenn. Gant sifroù : pik degel. Gant ul lestr-brezel : gorreet e vez el laez da ziskouez e rank ar gemennadenn bezañ lennet hervez KEZ ; lezet e vez el laez e-pad ar c'hehentiñ. |
| Notennoù ||||
| 1 2 C ha N a-gevret (Ya ha Nann) a dalvez da sinal argoll. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A c'hall bezañ kaset e lizherenneg Morse dre c'hwitell al lestr. ↑ « TH » a zistager evit ma vefe sklaeroc'h. ↑ « V » a zistager evit ma vefe sklaeroc'h. ||||

## Skouerioù : meur a vanniel

| A C | Dilezel ma lestr a ran. |
| A D | Dilezel ma lestr a ran, p'en deus bet ur gwallzarvoud nukleel ha pa c'hall bezañ ur vammenn skinadoù. |
| A E | Ret eo din dilezel ma lestr. |
| A N | Ezhomm am eus ur mezeg. |
| A N 1 | Ezhomm am eus ur mezeg ; tud gwallzevet am eus. |
| A N 2 | Ezhomm am eus ur mezeg ; tud gloazet gant skinadoù am eus. |
| D X | Gouelediñ a ran (+ hedred ha ledred diouzh ezhomm). |
| E L | Adlavarit lec'hiadur an argoll. |
| E L 1 | Petra eo lec'hiadur al lestr a zo en argoll ? |
| G M | Ne c'hallan ket saveteiñ ma lestr. |
| G N | Kasit ganeoc'h an dud a zo e bourzh. |
| G N 1 | Fellout a ra din e vefe dilestret un niver a dud ; ur skipailh krennet a chomo e bourzh. |
| G N 2 | Emaon o vont da gas ganin an dud a zo e bourzh. |
| G N 3 | Ha gouest oc'h da gas ganeoc'h an dud a zo e bourzh ? |
| I T | Un tangwall zo e bourzh. |
| J A | Ret eo din kaout ardivinkoù da lazhañ an tan. |
| J A 4 | Ezhomm am eus dafar da vougañ an tan dre spoum. |
| M A A | Goulenn a ran un ali mezegel mallus. |
| M A B | Goulenn a ran un emgav el lec'h a zo meneget. |
| M A C | Goulenn a ran diganeoc'h aozañ un ospitaladur. |
| M A D | Emaon [niver] eurvezh pell diouzh ar porzh tostañ. |
| M S 1 | Aet eo ma lestr d'ur vammenn skinadoù dañjerus ; tostaat din dre stribourzh a c'hallit. |
| N C | Emaon en argoll ha skoazell am eus ezhomm diouzhtu. |
| R Y | Merdeit gorrek hebiou din. |
| U S 4 | Netra da ober a-raok ma sioulafe an amzer. |
| V G | Koumoul izel zo o c'holeiñ [niver a oktantoù pe eizhevedennoù]. |

## Levrlennadur

* (en) IB994E International Code of Signals (5vet embannadur). London : IMO, 2022 (ISBN 978-92-801-1738-7)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) 'International Code of Signals for Visual, Sound, and Radio Communications – United States Edition – 1969 Edition (Revised 2020) @ NGIA. Kavet : 19 Ebrel 24.

## Pennadoù kar

* Lizherenneg etrebroadel AFNA
* Lizherenneg semafor

## Notennoù

* ↑ NGIA 1969, Preface.
* ↑ (en) The New Signal Code. In : The Sydney Morning Herald, 13/02/1901, p. 8. Kavet : 19 Ebr 24.
* ↑ (en) Brown's Signalling, 02/1916, pp. 9-28.. Kavet : 19 Ebrel 24.
* ↑ E 1947 e voe kendeuzet OIHP gant Aozadur Bedel ar Yec'hed.
* ↑ (en) New Sea Language – International Code From January 1, 1934. In : The Mercury, 27/12/1933, p. 4. Kavet : 19 Ebr 24.
* ↑ (en) (fr) 'Brief History of IMO @ IMO. Kavet : 19 Ebr 24.
* ↑ NGIA 1969, p. 2.
* ↑ NGIA 1969, pp. 104-132.
* ↑ Arveret gant ar Royal Navy gwezhall a-zivout danvez-tarzh milourel.
* ↑ Gorreet alies ouzh "gwern an den er mor" war lod listri ; banniel ar semafor eo pa vez un drouklamm e bourzh.
* ↑ Frankiz an douar [(en) pratique, (fr) libre-pratique] : ar frankiz da zaremprediñ an douar – mont tre en ur porzh, da skouer – goude endevout bet an aotre digant ar pennadurezhioù yec'hedel, pe goude endevout echuet an dale-porzhiañ bet gourc'hemennet ganto ; gwelit : (fr) Gruss, Robert. Dictionnaire Gruss de marine. Paris : Éditions maritimes et d'Outre-Mer, 1978, p. 182-b.
* ↑ Chaluiñ a-gevret [(en) pair trawling, (fr) chalutage jumelé] : ar roued zo stegnet etre div vag hag a ya a-stur an eil gant heben.