OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emgann Hyddgen

Emgann Hyddgen a c’hoarvezas e-pad an emsavadeg kembreat renet gant Owain Glyndŵr a-enep ar veli saoz e deroù ar XV$^{vet}$ kantved. C’hoarvezout a reas war tor menez Pumlumon, e-kreiz Kembre, e miz Mezheven 1401.

## Ar brezel

Emgann Hyddgen a seller outañ evel trec’h kentañ Owain Glyndŵr (1359 – war-dro 1416). Ha gant an emgann-se e voe kaset ar brezel war-raok, en em ledañ a reas an emsavadeg dre ar vro.
Taget e voe arme vihan Glyndŵr a oa bodet er vro-se gant un armead Saozon ha Flamanked, tud hag a oa bet staliet e su Sir Benfro gant ar roue saoz Herri Iañ.

## An emgann

Ouzhpenn ar Saozon hag ar Flamanked a oa annezet e Sir Benfro e oa, en arme saoz, soudarded deuet eus Bro-Saoz ha goprsoudarded eus Flandrez. Kontañ a reer ne oa ket ouzhpenn 500 den en arme Glyndŵr, en amzer-se, tra ma oa 1500 den en arme saoz.
Ne ouzer ket kalz traoù diwar-benn an emgann, nemet ar pezh a voe kontet kalz diwezhatoc’h. Gouzout a reer avat e voe trec’h an arme kembreat. E tu Owain Glyndŵr e oa tud armet gant gwaregoù, dreist-holl, war gezeg bihan barrek da dremen e taouarc'hennoù menezioù kreiz Kembre. En arme saoz e oa trevadennerien flamank eus su Sir Benfro dreist-holl, tud gant armoù mat, met tud ha ne oant ket boas d’en em gannañ. Troadeien e oant dreist-holl, ne oa ket nemeur a skiant-prenet ganto na kalz a genurzh kennebeut.
Gouest e voe soudarded Glyndŵr da dagañ ar Saozon daoust d’an digempouez bras etre an div arme, da lazhañ 200 anezho, d’ober prizonidi ha da lakaat ar re all da dec’hout kuit. Moarvat e voent trec’h dre ma oant gwisket hag armet skañvoc’h eget ar Saozon hag ar Flamanked ha dre ma anavezent mat an dachenn.

## Al lec’h

Ne ouzer ket ervat pelec’h e c’hoarvezas an emgann. Ul lec’h anvet Hyddgen zo war tor menez Pumlumon, en hanternoz da virlenn Nant-y-Moch. Ur stêrig anvet Afon Hyddgen zo, a ya da gemberiñ gant unan all anvet Afon Hengwm hag a red betek al lenn-se. Etre an div stêrig emañ Corn Hyddgen, un dorgenn 564 metr a uhelder. Taouarc’hennoù zo tro-war-dro.
Ur maen-koun a voe savet nepell diouzh mirlenn Nant-y-Moch e 1977 ha dizoloet e voe d'ar 16 a viz Gouere 1977 gant Gwynfor Evans, prezidant Plaid Cymru.

## Notennoù

* ↑ hervez ur pennad eus Cambria Magazine adembannet e lec'hienn Cymdeithas Owain Glyndŵr

## Liammoù diavaez

* Hyddgen Walk, e lec’hienn BBC Kembre (en)
* The Owain Glyndwr Society/Cymdeithas Owain Glyndwr (en)
* Raktres da sevel tourioù-avel e kornad Hyddgen
# Emgann Incheon

Emgann Incheon (Koreaneg: 인천상륙작전; Hanja: 仁川上陸作戰; RR: Inchon Sangnyuk Jakjeon) a oa bet un emgann a bouez e-kerzh Brezel Korea stourmet en Incheon, e Korea ar Su a-vremañ. Un trec'h strategel peurglok e voe evit an United Nations Command (UN). 75 000 soudard ha 261 bag brezel a gemeras perzh en un dilestraedeg d'ar 5 a viz Gwengolo 1950. Deuet e oa an ABU a-benn da adkemer Seoul, kêr-bennn Korea ar Su, un nebeud sizhunioù goude an oberiadur. Anv kod an oberiadur a oa Operation Chromite.
E tu an arme stadunanat e oa bet: 224 den lazhet, 809 gloazet; 2 vorreder brezel drastet, 3 lestr-distruj drastet, 1 sampan armet drastet, 1 LST distrujet ha 3 drastet, ur c'harr-nij distrujet. E tu Norzhkoreiz e voe 1350 den lazhet, 1 c'hreñvlec'h drastet, 1 vag ambrougañ distrujet, 1 c'harr-nij distrujet.
# Emgann Issus

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Emgann Issus zo anv meur a emgann.
* Emgann Issus (333 kent JK), ma voe trec'h Alesant Veur war Darius III, roue Persia.
* Emgann Issus (194), etre Septimius Severus ha Pescennius Niger.
* Emgann Issus (622) (pe 'Trede Emgann Issus'), a vije bet etre an impalaer Heraclius hag an Impalaeriezh Sassanid en Issus e 622 . Hiriv e soñjer e c'hoarvezas e Cappadocia kentoc'h.

## Oberennoù

Oberennoù zo bet savet da gounaat trec'h Alesant:
* Marelladur Aleksandr e Pompeii, ma weler un emgann etre Aleksandr ha Darius. Pe eo emgann Issus pe Emgann Gaugamela, daou emgann a c'hoarvezas etre an daou enebour.
* Emgann Alesant en Issus (1528–9) gant Albrecht Altdorfer.
# Emgann Hartmannswillerkopf

Emgann Hartmannswillerkopf a zo un emgann ag ar Brezel-bed kentañ etre al Lu gall hag al Lu alaman, hag a grogas d'an 19 a viz Genver 1915.
# Emgann Ia Drang

Emgann Ia Drang a zo bet unan eus kentañ emgannoù gwirion ha start etre lu ar Stadoù-Unanet ha Lu Norzh Vietnam, harpet gant ar Viet Cong e-pad brezel Vietnam.
Padet e oa etre ar 14 hag an 18 a viz Du 1965 etre div dachenn douarañ meneziek e-kreiz Republik Su Vietnam nepell diouzh Plei Mei. Emgann Ia Drang a oa ul lod eus oberiadur brezel Silver Bayonet kaset da benn gant soudarded an U.S. Airmobile.
Anv an emgann a zo deuet diwar anv ar stêr Drang hag a dreuz an draonienn e-kostez Plei Mei, lec'h ma voe an dachenn stourm. "Ia" a talvez "stêr" e yezh meuriad ar menezioù-se.

## A-raok an emgann

Etre 1963 ha 1964 meur a c'hwitadenn soudardel ha bolitikel o deus bet lakaet bec'h bras war diazoù ha frammoù Lu Republik Su Vietnam (ARVN). Pennoù an ARVN o doa bet resevet urzhioù sklaer gant ar prezidant Ngo Dinh Diem da chom hep emgannañ a-grenn.
Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong) a brofitas evit engouestlañ ha gourdoniñ soudarded e-leizh hag al lu Norzh Vietnamian evit mont kuzh etrezek ar Su Vietnam. Evit talañ da gement-mañ ne oa nemet strolladoù-stourm ar CIA ha o oberiadurioù brezel klask ha distruj ("Search and Destroy") o implij biñsaskelloù tagañ gant roketennoù a lamme lod pennoù-bras ar Viet Cong.

## Tro-dro da Emgann Ia Drang

* Ul levr We Were Soldiers Once... And Young gant Harold G. Moore ha Joseph L. Galloway a zo bet embannet e 1992 o taolenniñ an emgann gwelet e kostez lu Amerika.
* Ur film a zo bet sevenet o taolenniñ an emgann eur goude eur We were soldiers, awenet ez eo gant al levr We Were Soldiers Once... And Young .
* 1 2 Chapter 1: Fight at Ia Drang
# Emgann Hanoi (1946)

Emgann Hanoï (vietnameg : Trận Hà Nội) zo bet an emgann kentañ e-kerzh Kentañ brezel Indez-Sina. Emgann a oa bet etre nerzhioù difenn kêr Hanoi (re an Unvaniezh C'hall) ha re ar Viet Minh. Nerzhioù reveulzier ar Viet Minh a voe trec'het ha rediet da dec'hout diouzh kêr evit mont da repuiñ e menezioù tost 100 kilometr pelloc'h. Adpaket e voe kêr goude 60 devezh emgann ha goude un oberiadur enep-guerilla.
Emgann Hanoi a oa bet un trec'h milourel ha strategiel evit ar C'hallaoued ; nerzhioù ar Viet Minh hag o harperien a voe sabatuet gant ar c'holl. Sklaer e oa deuet da vezañ evit emsaverien Viêt Nam ne c'hallent ket trec'hiñ ar C'hallaoued hag o harperien en emgannoù klasel abalamour d'an diforc'h spontus a armamant a oa etrezo.
* Ar gward yaouankañ er goañv 1946
* Gwarded Hà Nội e 1946
* Soudard gant un arm-emlazh enep-tank
# Eurylaimidae

Eurylaimidae :
| Ar spesad Eurylaimus javanicus (e Thailand). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Isurzhad : | Tyranni |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Eurylaimidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849), Eurylaimus ar genad skouer anezhañ.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a seizh genad ha nav spesad golvaneged d'ober ar c'herentiad.
| Pseudocalyptomena 1 spesad Pseudocalyptomena graueri | Psarisomus 1 spesad Psarisomus dalhousiae | Corydon 1 spesad Corydon sumatranus | Sarcophanops 2 spesad Sarcophanops steerii |
| Serilophus 1 spesad Serilophus lunatus | Cymbirhynchus 1 spesad Cymbirhynchus macrorhynchos | Eurylaimus 2 spesad Eurylaimus javanicus |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), embannet en niverenn 291 eus hor YEZH (Gwengolo 2017), e kinnigas Divi gKervella e vije graet Begledan (g., ls. Begledaned) eus ar c'herentiad, kement-mañ diwar skouer yezhoù all : Broadbill e saozneg, Breitrachen en alamaneg, Beccolargo en italianeg, Breedbek e nederlandeg, Llydanbig e kembraeg, Gob leathan en iwerzhoneg en o zouez.
* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : Begledan | m. | Begledaned | Eurylaime (proposé).
* ↑ (en) Eurylaimidae: Eurylaimid Broadbills Lesson, 1831.
* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Eurylaimidae (lennet e-barzh d'ar 7 a viz C'hwevrer 2022).
# Eurylaimus javanicus

Eurylaimus javanicus :
| Eurylaimus javanicus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Eurylaimidae |
| Genad : | Eurylaimus |
| Anv skiantel ||
| Eurylaimus javanicus Horsfield, 1821 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eurylaimus javanicus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* Eurylaimus javanicus brookei, e Borneo ha hanternoz inizi Natura,
* Eurylaimus javanicus friedmanni, e gevred Myanmar, Thailand hag Indez-Sina,
* Eurylaimus javanicus javanicus, e Jawa,
* Eurylaimus javanicus pallidus, e kreisteiz Thailand (strizh-douar Kra) ha ledenez Malaysia.

## Liammoù diavaez

* Eurylaimus javanicus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Eurylaimus javanicus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Eurymedon (ramz)

Eurymedon a oa ur ramz, mab da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar). Perzh a gemeras e brezel ar Ramzed, e mojennoù Hellaz kozh.
Tad e oa d'ur verc'h anvet Periboia.
Ren a rae war ur ouenn tud bras-spouronus hag a oa o chom er C'huzh-Heol pellañ, en enez Trinakia, met diouennet e voent dre ma oant dichek ouzh an doueed.
Hervez ur vojenn all, mard eo ar memes Eurymedon, en dije gwallet Hera pa oa-hi bugel e ti he zud, ma c'hanas Prometheüs diwar-lerc'h. Ha Zeus a zimezas dezhi, a welas ne oa ket gwerc'hez ken, a daolas Eurymedon en Tartaros hag a lakas chadennañ Prometheüs kaezh.
# Eurylaimus ochromalus

Eurylaimus ochromalus :
| Eurylaimus ochromalus (Sabah, Malaysia}. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Eurylaimidae |
| Genad : | Eurylaimus |
| Anv skiantel ||
| Eurylaimus ochromalus Raffles, 1822 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eurylaimus ochromalus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez

Bevañ a ra en un takad hag a ya eus kreisteiz Myanmar da dThailand, ledenez Malaysia, Sumatera, Borneo hag an inizi diwar-dro.

## Liammoù diavaez

* (en) Eurylaimus ochromalus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Eurylaimus ochromalus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Eurylaimus ochromalus war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Eurymac'hos

Eurymac'hos (henc'hresianeg : Εὐρύμαχος) a oa unan eus lesaerien Penelope, pried Odysseüs, a oa aet da ober brezel Troia.
Dek vloaz e oa padet ar brezel, hag e-pad dek vloaz e voe gortozet an haroz gant e bried, hervez a zo kontet en Odysseia gant Homeros. E dad Polybos ivez a oa e-touez lesaerien an itron. Tad ha mab, Polybos ar fur hag Eurymac'hos an diskianteg, a voe lazhet pa zistroas Odysseüs goude e veaj : Eurymac'hos gant Odysseüs ha Polybos gant Eumaios.
# Eurymedon

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Eurymedon a zo anv meur a zen e mojennoù hag istor Hellaz kozh:
* Eurymedon ar Ramz a oa ur ramz, a gemeras perzh e brezel ar Ramzed
* anv kentañ an haroz Perseüs
* ur mab da z-Dionysos hag a voe unan eus an Argonaoted
* ur stêr e Pamfylia, en Anatolia,
** Anaout a reer emgann an Eurymedon, en aber ar stêr-se, e dibenn ar brezelioù medek (war-dro 466 kent JK ) ma voe trec'het ar Bersed gant Kimon
* Eurymedon a oa ur brezelour atenat a gemeras perzh en aloubadeg Sikilia e 413 kent JK .
# Eurypygiformes

Eurypygiformes :
| Rhynochetos jubatus, tresadenn (1913) gant Wytsman. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Eurypygiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eurypygiformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned, termenet e 1888 gant ar skiantour alaman Max Fürbringer (1846-1920).

## Kerentiadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

Diouzh Doare 8.2 an IOC World Bird List ez a daou gerentiad d'ober an urzhiad :
* Rhynochetidae (ur genad ennañ : Rhynochetos),
* Eurypygidae (ur genad ennañ : Eurypyga).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) EURYPYGIFORMES Fürbringer, 1888.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Eurypygiformes (lennet e-barzh d'an 29 a viz Eost 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Eurylaimus

Eurylaimus :
| Eurylaimus javanicus. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Eurylaimidae |
| Genad : | Eurylaimus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Eurylaimus a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Spesadoù

N'eus nemet daou spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad :
* Eurylaimus javanicus,
* Eurylaimus ochromalus,
dre m'emañ Eurylaimus samarensis hag Eurylaimus steerii renket er genad Sarcophanops bremañ.

## Annez

Bevañ a ra an daou spesad en Azia ar Gevred.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Euryloc'hos

Euryloc'hos (en henc'hresianeg Εὐρύλοχος, Eurýlokhos) a oa ur c'heneil da Odysseüs hag a gemeras perzh gantañ e Brezel Troia, hervez mojennoù Hellaz. Eurediñ a reas Ktimene, c'hoar Odysseüs.
Euryloc'hos a oa unan eus an diaraogerien kaset gant Odysseüs da anavout Bro al Lestrigoned. Dont a ra a-benn da dec'hout dioute ha da zistreiñ d'e lestr.
Pa zilestr Odysseüs en Enez Aiaia, m'emañ an achantourez Kirke o chom, e tiviz kas ur strollad diaraogerien tennet d'ar sord : mont a ra kuit Euryloc'hos e penn 20 den tra ma chom Odysseüs hag ar re all e-tal o lestr. Dizoloet eo palez Kirke gant pare Eüryloc'hos. Gronnet eo a loened gouez, leoned ha bleizi, hag en em zalc'h evel loened doñv. Degemeret int en un doare hegarat gant an achantourez met Euryloc'hos, disfizius, a gav gwell chom er-maez. Ar wazed zo aet er palez zo troet e perc'hell e-pad ar pred, rak Kirke he deus fennet un dramm en o evaj. Euryloc'hos, goude bezañ chomet pell da c'hortoz en aner e geneiled, a zistro d'al lestr hag a lavar da Odysseüs ez int dianadet. Hennezh a gemer diouzhtu penn an hent da saveteiñ e verdeidi.
Da c'houde, er c'han XII, a klask ar morganezed strobinellañ Odysseüs hag e voraerien. Euryloc'hos an hini, gant Perimedes, a stag Odysseüs ouzh ar wern vras, dezhañ da c'hallout selaou kan heson ar boudoù marvus-se.
Lazhet eo Euryloc'hos da-heul dilestradeg Odysseüs hag e voraerien en Enez an Heol, anvet Sikilia hiziv, ma peure oc'hen an Heol. Dizeriañ a ra an Akeaned gant an naon. Daoust da zifenn Odysseüs a oa bet aliet gant Kirke e lazh Euryloc'hos un nebeud oc'hen gant ar voraerien all e-keit ha m'emañ Odysseüs o chaseal e lec'h all. Fuloret eo an doue Heol gant an taol disakr ha pa'z a kuit lestr an haroz e oa taolet foeltr Zeus outañ da veñjiñ an doue. Lazhet e oa an holl Akeaned war-bouez Odysseüs.

## Levrlennadur

* Homère et Martine Laffon, Ulysse et l'odyssée, Le livre de poche jeunesse.
* Pauline Debienne (édition critique), Ulysse dans l'île de Circé ou Euryloche foudroyé par Claude Boyer, mémoire de master 1, Paris-Sorbonne, 2007 en-linenn.

## Notennoù

* ↑ Odysseia, X
* ↑ Odysseia, XII, 192
* ↑ Odysseia, XII
# Brelevenez (Lannuon)

    Evit implijoù all, gwelet Brelevenez.
Brelevenez (distaget berlewene, berlawene pe berlawine er vro) a zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Hanternoz. Ul lodenn eus Lannuon eo bremañ.

## Douaroniezh

War un huel, a-us al Leger ha richer Stang ar Bev.
Kumunioù amezek -kent 1961)
Servel; Sant-Ke-Perroz; Louaneg; Rospez; Bulien; Lannuon

## Anv

B. Tanguy : Par. de Brelevenez, 1330; eccl. de Rusque alias Brellevenez, fin XIV$^{vet}$; Brelevenez, 1394
E. Vallerie : Brelevernetz, Brelevenez, 1330; Brelevenez, 1394; Brelivenez, 1420; Brenelevez, 1433; Brelevenez, 1516; Berlevenez, 1731; Berlévenez, 1779
Stag eo orin an anv ouzh hini an anv latin Mons Gaudii, Montjoie e galleg, a veze roet d'ul lec'h uhel, ma weled, diwar e lein, al lec'h santel a oa dibenn ar veaj.

## Istor

* Ur barrez en eskopti Treger e oa.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 68 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,40 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

### Lannuon

* E 1961 e voe staget ouzh kumun Lannuon.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik, gouestlet da Itron Varia an Erc'h ha d'an Drinded Santel.
* Skalieroù; brudet eo ar skalieroù ledan hag uhel a gas d'an iliz katolik roman ha gotek.
* Chapel Sant-Roc'h.
* Chapel Sant-Roch, dindan an erc'h 2011
* Kalvar Sant-Roch, dindan an erc'h 2011
* Chapel ar Rusked
* Maner ar Gozhkêr
* Maner ar Rest-Vras
* Maner, pe kastell, ar C'hruguilh.
* Monumant ar re varv.

## Melestradurezh

* N. Le Huërou a oa maer e 1837 ha N. Salaün e 1860.

## Tud

* Ivona Galbrun, skrivagnerez hag emsaverez, bet o chom e-pad pell eno, hag interet er vered.
* Frañsez Kervella, ganet e Dirinonn d'an 31 a viz Genver 1913, marvet e Lannuon d'an 10 a viz C'hwevrer 1992. Bet interet e Bered Langoad, e-kichen e vab.
* Ivetig an Dred (1923-2009), gwreg Frañsez Kervella, skrivagnerez hag emsaverez, bet o chom e-pad pell eno, hag interet er vered. Resevet he doa Kolier an Erminig e 1994.
* Maria Prat, skrivagnerez, bet o chom e-pad pell e traoñ skalieroù Brelevenez. Interet er vered.

## Notennoù ha daveoù

* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)
* ↑ (fr)Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Société D'Emulation des Côtes -du-Nord, Annuaire des Côtes-du-Nord (1805-1880), pajennoù 91 ha 310
# Brembate

Brembate zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Brelez

Brelez :
| Maner Kergroadez. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Brélès |
| Bro istorel | Bro-Leon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Brest |
| Kanton | Gwitalmeze (betek 2015) Lokournan (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29017 |
| Kod post | 29810 |
| Maer Amzer gefridi | Guy Colin 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | KK Bro an Hirwazh |
| Bro velestradurel | Bro Brest |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 860 ann. (2020) |
| Stankter | 61 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 28′ 44″ Norzh 4° 42′ 44″ Kornôg / 48.478889, -4.712222 |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 98 m |
| Gorread | 14,06 km² |
| Brelez ||
| kemmañ |
Brelez zo ur gumun e Bro-Leon e Kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh

* Treuzet eo ar gumun gant an Aber Ildud.

## Anv

* Brelles e 1647.
Gerdarzh ː bren- = torgenn, krec'h, ha -les = kastell.

## Ardamezioù

En glazur, mantellet en geot karget gant peder brizhenn erminig en argant treustellet ; e dri zour en sabel mogeriet en argant, 2 balirant, 1 ouzh beg ; ouzh kondon e gastell en argant, digoret ha dedoullet en glazur, mogeriet en sabel.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 32 waz abalamour d'ar brezel, da lâret eo 3,55% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Un nijerez Me 109 E-7 (marilhet WNr 7671 ) « 1 melen » eus an aerlu alaman (Luftwaffe) a gouezhas er gumun d'ar 24 a viz Gouhere 1941, gloazet e voe an nijour.
* D'an 31 a viz Genver 1942 e kouezhas un nijerez Manchester I marilhet L7472 ha kodet QR-? eus ar 61st Squadron eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Brelez; pevar nijour a varvas, beziet int e Bered Kerfaotraz e Brest, daou all a voe tapet gant an Alamaned hag unan all a c'hellas achap.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant d'an dud lazhet er Brezel-bed kentañ.
* Maner Breskanvel.
* Monumant ar re varv.
* Maner Bel-Air.
* Maner Breskanvel.
* Maner Kergroadez.
* Maner Keroulaz.
* An iliz katolik tro 1900.
* An iliz katolik bremañ.
* An iliz katolik ha porzh ar marv.
* Iliz katolik Intron-Varia.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Brelez war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Pertes Luftwaffe Finistère
* ↑ Pertes RAF Finistère
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
# Brell

Brell :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Cypriniformes |
| Kerentiad : | Cyprinidae |
| Genad : | Abramis |
| Anv skiantel ||
| Abramis brama Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar brell, pe brem, (Abramis brama) zo ur pesk dour dous.
# Brem-sur-Mer

Brem-sur-Mer a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall$^,$.

## Douaroniezh

* Tost da ribl ar Meurvor Atlantel emañ Brem-sur-Mer.

## Armerzh

* Gwinieg

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* D’an 1 a viz Genver 1974 e voe kevredet kumunioù Saint-Martin-de-Brem ha Saint-Nicolas-de-Brem d’ober kumun nevez Brem-sur-Mer$^,$.
* E miz Ebrel 2000 e voe kendeuzet an div gumun da vat.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan La Crulière.
* Ar voudenn-gastell.
* Iliz katolik Sant Nikolaz.
* Peulvan La Crulière.
* Ar voudenn-gastell.
* Iliz katolik Sant Nikolaz.
* Iliz katolik Sant Varzhin Teurgn.

## Pennadoù kar

* Saint-Martin-de-Brem,
* Saint-Nicolas-de-Brem.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
# Brelevenez

Brelevenez zo un anv-lec'h brezhonek, savet diwar ar gerioù bre (evel er Menez Bre) ha levenez. Daou lec'h a enever e Breizh:
* Brelevenez, e Bro-Gwened, kumun eus departamant ar Mor-Bihan;
* Brelevenez, e Treger, ur gumun gozh stag bremañ ouzh Lannuon.

## Yezhoù all

Tostaat a c'haller an anv brezhonek-mañ ouzh an anvioù-mañ:
* Mons Gaudii e latin,
* Montjoi ha Montjoie e galleg
* Mountjoy e saozneg
* Monte Gaudio, en italianeg
* Monte do Gozo e galizeg

## Orin

Un orin relijiel a zo d'an anv, deuet diwar an anv latin Mons Gaudii, stag ouzh pirc'hirinajoù ar Grennamzer, da Jeruzalem, ha goude da Santiago de Compostela. Roet e veze an anv latin d'ul lec'h uhel, ma weled, diwar e lein, al lec'h santel a oa dibenn ar veaj.

## Notennoù

* ↑ http://www.cnrtl.fr/etymologie/montjoie
* ↑ http://www.encyclopedia.com/doc/1O214-MonsGaudi.html