# Francisco Ibáñez

Francisco Ibáñez Talavera (Barcelona, 15 a viz Meurzh 1936 – idem, 15 a viz Gouere 2023) a oa ur senarioour hag un treser spagnol bannoù-treset spagnolek, ezel eus eil rummad treserien ar Skol Bruguera e Barcelona.
Kalz stiradoù bannoù-treset fentus zo bet krouet gantañ, en o zouez Mortadelo y Filemón hollvrudet hag a levezonas meur a rummad treserien$^,$. Ouzhpenn d'ar stirad Mortadelo y Filemón e skrivas hag e tresas 13 Rue del Percebe, Rompetechos, El botones Sacarino, Pepe Gotera y Otilio ha Chicha, Tato y Clodoveo. Adalek ar bloavezhioù 1990 avat ez eo gant Mortadelo y Filemón e tremenas ar braz eus e amzer.
Unan eus difennerien veur ar bannoù-treset lakaet da arz-kaer eo bet. Tremen 100 milion a skouerennoù eus e vandennoù-treset zo bet gwerzhet, ha tresadennoù-bev zo bet graet diwar Mortadelo y Filemón.

## Buhez

D'ar 15 a viz Meurzh 1936, pevar miz a-raok deroù Brezel Spagn, e voe ganet Francisco Ibáñez Talavera e Barcelona, pevare mab d'ur c'hontour a orin eus Kumuniezh València ha d'e bried a orin eus Andalouzia. Abred-tre e voe dedennet gant ar bannoù-treset spagnolek hag ar sinema fentus stadunanat. Unnek vloaz e oa pa voe embannet e dresadenn gentañ e 1947 er gelaouenn Chicos.
Goude echuet ar skol kentañ derez e krogas da studiañ ar gontouriezh, ar bank hag ar prizachañ kenwerzhel. E 1950, oadet a 14 vloaz, e labouras evel troterig er Banco Español de Crédito ; daou vloaz diwezhatoc'h, ouzhpenn d'al labour-se, e krogas da genlabourat gant ar c'helaouennoù Nicolás, Chicolino, La hora del recreo, Alex, Liliput, El Barbas ha dreist-holl gant an div gelaouenn fentus a veze embannet gant Editorial Marco : La Risa hag Hipo, Monito y Fifí. Eno e tresas goloioù ha stiradoù, en o zouez Kokolo (1952), Melenas (1954), Don Usura (1955) hag Haciendo el indio (1955) ; hennezh diwezhañ a voe berzh bras kentañ an arzour, pa voe embannet ivez e stagadenn sizhuniek ar gazetenn La Prensa e Barcelona.
En hañv 1957 e tivizas Francisco Ibáñez, 21 bloaz, mont da dreser leunamzer, peogwir e c'houneze dija muioc'h a arc'hant gant e vannoù-treset eget gant e labour evel merour strobadoù kevrannoù er bank. En ur labourat evit Editorial Marco ec'h emezelas e skipailh ar sizhunieg Paseo infantil, ma krouas ar stirad Pepe Roña ha ma adkemeras ar stirad Loony war-lerc'h an treser Alfons Figueras (1922-2009) ; berbbad e voe Paseo infantil avat, pan eas da get goude 53 niverenn.
E miz Eost 1957 bepred e krogas da genlabourat ivez gant an ti-embann bras Bruguera, a oa mall warnañ kavout treserien nevez rak d'ar gelaouenn bannoù-treset nevez Tío Vivo e oa aet e dreserien bennañ. Fentigelloù war un dodenn resis, evel ur sport, a dresas eno da gentañ evit ar c'helaouennoù Pulgarcito, El DDT ha Selecciones de Humor del DDT rak ar fentigelloù e oa ar bazenn ret evit kaout un dudenn e kelaouennoù an ti-embann.
D'an 20 a viz Genver 1958, pa laboure Francisco Ibáñez evit Bruguera hepken, e voe aotreet gant rener an arzoù da ober istor kentañ Mortadelo y Filemón er gelaouenn Pulgarcito. Abaoe, hag a-hed ar bloavezhioù 1960, e tresas e stiradoù gwellañ hag en o azasaas evit meur a gelaouenn embannet gant Bruguera : La familia Trapisonda evit Pulgarcito (1958), 13, Rue des Percebe (Tío Vivo, 1961), El botones Sacarino (El DDT, 1963), Rompetechos (Tío Vivo, 1964) ha Pepe Gotera y Otilio (Tío Vivo, 1966).
Levezonet ma oa gant ar bannoù-treset gall-ha-belgiat ec'h embannas e 1969 El sulfato atómico, ar c'hentañ istor gant Mortadelo ha Filemón a zo bet skrivet evit ober goap eus bed ar spierien. Berzh-bras a reas e Spagn hag er bed a-bezh, ha korvoet e voe gant Bruguera dre embann Mortadelo (1970), Super Mortadelo (1972), Mortadelo Gigante (1974) ha Mortadelo Especial (1975). Gant distro ar c'hontrollerezh e voe ret dilezel an daveoù d'ar gevredigezh spagnol.
Er bloavezhioù-se e c'houzañvas an arzour pa voe korvoet e dudennoù brudetañ war an dachenn genwerzhel hag en un doare greantel : ret e voe dezhañ asantiñ da vout gopret dre bajennad, ar pezh e lakaas da dresañ betek 40 pajenn bep sizhun. Ret e voe dezhañ ivez dilezel e dudennoù all ha gervel skorerien ; un dudenn nevez hepken a zeuas er gouloù : Tete Cohete e 1981.
E bloaz 1985 e kuitaas F. Ibáñez an ti-embann Bruguera. Gant an ti bras-se avat chomas ar gwirioù war an tudennoù, ha tamm-ha-tamm e voent fiziet e senarioourien ha treserien all a oa bodet er Bruguera Equip.
E-keit-se e krogas Francisco Ibáñez da labourat evit un embanner all, Grijalbo, ma krouas e 1986 tudennoù nevez evit ar gelaouenn Guai! : Chicha, Tato y Clodoveo, de profesión sin empleo ha 7, Rebolling Street.
D'an 11 a viz Du 1987 e voe embannet e Spagn al lezenn 22/1987 a-zivout ar berc'henniezh kefredel hag a gadarnae e oa perc'hennet an oberennoù gant an oberourien. Emezelañ en ti-embann Ediciones B a reas F. Ibáñez kent fardañ c'hwec'h albom Mortadelo y Filemón bep bloaz; ma weler kalz elfennoù a ra dave d'ar mare ma 'z int bet krouet.
Er bloaz 2018 e voe rentet enor da Francisco Ibáñez gant treserien spagnol a anzave bezañ bet levezonet gantañ. D'an 20 a viz Kerzu 2020 e voe skignet gant ar chadenn skinwel La 2 un abadenn diwar-benn an arzour meur en he stirad Imprescindibles ("Ar re ziziouerus").
D'ar 15 a viz Goure 2023 e varvas Francisco Ibáñez e Barcelona, e gêr c'henidik.

## Oberennoù

| Bloazioù | Titloù | Kelanouennoù | Embannerien |
| 1952-1958 | Kokolo | La Risa (eil prantad), Hipo, Monito y Fifí | Editorial Marco |
| 1954 | Melenas | Hipo, Monito y Fifí, La Risa | Editorial Marco |
| 1955 | Don Usura | La Risa (eil prantad) | Editorial Marco |
| 1955 | Haciendo el indio | La Risa (eil prantad), La Prensa | Editorial Marco |
| 1955 | Dreson | Hipo, Monito y Fifí | Nueva |
| 1956 | La Familia Repollino | La Risa (eil prantad) | Marco |
| 1956 | Curiosidades y rarezas de todo el mundo | La Risa (eil prantad) | Marco |
| 1957 | Pepe Roña | Paseo Infantil | Ediciones Generales |
| 1957 | El Caballero Buscabollos | Paseo Infantil | Ediciones Generales |
| 1957 | El tío Tranca | Paseo Infantil | Ediciones Generales |
| 1957 | Loony | Paseo Infantil | Ediciones Generales |
| 1957 | Furgensio | La Risa (eil prantad) | Marco |
| 1957 | Pie Sucio | La Risa (eil prantad) | Marco |
| 1958 | Don Adelfo | Can Can (prantad kentañ) | Editorial Bruguera |
| 1958 | Ellas y... | Can Can (prantad kentañ) | Editorial Bruguera |
| 1958 | Felisa y Colás | Pulgarcito | Editorial Bruguera |
| 1958-2023 | Mortadelo y Filemón, agencia de información (221 albom) | Pulgarcito, Mortadelo, Yo y Yo, hag all. | Editorial Bruguera, Editorial Grijalbo, Ediciones B |
| 1958-1960 | La Historia esa, vista por Hollywood | "Can Can" (prantad kentañ) | Bruguera |
| 1958-1968 | La Familia Trapisonda, un grupito que es la monda | Ven y Ven, Selecciones de Humor de El DDT | Bruguera |
| 1960 | Increíble, pero mentira | El Campeón de las Historietas | Bruguera |
| 1960 | Claro que... | Tío Vivo | Bruguera |
| 1960 | Ríase... | Tío Vivo | Bruguera |
| 1960-1962 | El Escudero Bartolo o ¡qué calor hace, Manolo! | El Capitán Trueno Extra | Bruguera |
| 1961 | Ande, ríase usté con el Arca de Noé | El Campeón de las Historietas | Bruguera |
| 1961 | Godofredo y Pascualino viven del deporte fino | El Campeón de las Historietas | Bruguera |
| 1961 | Polito, tipo duro | Blanca | Bruguera |
| 1961-1968 ; 2002 | 13, Rue del Percebe | Tío Vivo | Bruguera |
| 1962 | Cabeza de Ajo, el penúltimo navajo | El DDT | Bruguera |
| 1962 | Kitín, el amigo de los niños | El DDT, Pulgarcito | Bruguera |
| 1962 | Balín y balón | Tío Vivo | Bruguera |
| 1963-1982 | El botones Sacarino, de El Aullido Vespertino | El DDT | Bruguera |
| 1963 | Yo | Pulgarcito | Bruguera |
| 1964-1978 ; 2003-2009 | Rompetechos | Tío Vivo, Top Cómic | Bruguera, Ediciones B |
| 1964 | Uhu y el niño Prudencio | Pulgarcito, Tío Vivo, El DDT | Bruguera |
| 1965 | Don Pedrito, que está como nunca | Tío Vivo | Bruguera |
| 1965 | El doctor Esparadrapo y su ayudante Gazapo | Pulgarcito | Bruguera |
| 1965 | El Sheriff de Porra City | Tío Vivo | Bruguera |
| 1965 | Policarpo | Pulgarcito | Bruguera |
| 1966 | Pepsi-Cola presenta a Pepsiman | Pulgarcito | Bruguera |
| 1966 | Doña Pura y Doña Pera, vecinas de la escalera | Tío Vivo | Bruguera |
| 1966 | Kina San Clemente presenta a Kinito | Pulgarcito | Bruguera |
| 1966-1970 | Pepe Gotera y Otilio, chapuzas a domicilio | Tío Vivo | Bruguera |
| 1981-1983 | Tete Cohete | Mortadelo | Bruguera |
| 1986-1990 | Chicha, Tato y Clodoveo, de profesión sin empleo | Guai! | Grijalbo, Ediciones B |
| 1986-1990 | 7, Rebolling Street | Guai! | Grijalbo, Ediciones B |
* Mortadelo y Filemón, 1958-2023
* El botones Sacarino, 1963-1982
* Rompetechos, 1964-1978, 2003-2009
* En enor da F. Ibáñez, gant Raúl Estal, Cartagena, 2021

## Enorioù

A-zivout an enorioù e tisklêrias Francisco Ibáñez Talavera :
   Evidon-me, an enor gwirion zo pa welan ar bugel-se o tont da gaout ur sinadur war al levrig, o teurel ur sell laouen warnon, digor-bras e zaoulagad, pa soñj dezhañ emañ e-tal un doare haroz, ha pa lavar e vamm dezhañ Met, Pepito, ha ne felle ket dit lavaret un dra bennak d'an ao. Ibáñez ? Mut e chom Pepito avat, digor-bras e zaoulagad, hag e kemer al levr sinet evel pa vefe ar brasañ teñzor a zo er bed. An enorioù pe an testenioù ofisiel... Un testeni am eus hag a lavar : Brec'hiet enep ar vrec'h eo Francisco Ibáñez , an testeni talvoudus nemetañ eo ! [c'hoarzhadeg]
* 1994 : Priz Meur Saloñs Etrebroadel ar Bannoù-treset e Barcelona, evit holl e oberennoù.
* 2002 : Medalenn aour Dellid an Arzoù-kaer • Priz Ós Saloñs Etrebroadel ar Bannoù-treset e Madrid (Expocómic 2002), evit holl e oberennoù.
* 2008 : Priz Notario del Humor, Skol-veur Alacant.
* 2021 : Creu de Sant Jordi ("Kroaz Jord a Lydda"), Generalitat de Catalunya.
* 2022 : Medalenn aour an Dellid Sevenadurel, kuzul-kêr Barcelona.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (es) 'La página no oficial Mortadelo y Filemón'. Kavet : 30 Mae 24.
* (es) 'Muere Francisco Ibáñez, padre de Mortadelo y Filemón @ ABC Cultura, 15/07/2023. Kavet : 30 Mae 24.
* (es) 'Mortadelo y Filemón @ Penguinlibros. Kavet : 30 Mae 24.

## Levrlennadur

* (es) Cara, Diego. El Tebeo Español y sus Autores /2. Almería : Colombia, 2008 (ISBN 978-84-934715-8-3)
* (es) Cuadrado, Jesús. Atlas español de la cultura popular: Diccionario de la historieta y su uso 1873-2000, tomo 1. Madrid : Ediciones Sinsentido, 2008 (ISBN 978-84-89384-23-1)
* (es) De la Cruz Pérez, Fernando Javier. Los cómics de Francisco Ibáñez. Cuenca : Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha, 2008 (ISBN 978-84-8427-600-5)
* (es) Fernández Soto, Miguel. El mundo de Mortadelo y Filemón. Palma de Mallorca : Dolmen Publicaciones, 2005 (ISBN 978-84-96121-86-7)
* (es) Guiral, Antonio. El universo de Ibáñez: De 13, Rue del Percebe a Rompetechos. Barcelona : Ediciones B, 2009 (ISBN 978-84-96121-86-7)
* (es) Ramírez, Juan Antonio. La historieta cómica de postguerra. Madrid : Editorial Cuadernos para el Diálogo, 1975.

## Notennoù

* ↑ (es) 'El Diario, 15/07/2023'. Kavet : 30 Mae 24.
* ↑ Escuela Bruguera e spagnoleg, diwar anv an ti-embann Bruguera bet staliet e 1910 e Barcelona hag aet da get e 1986.
* ↑ Fernández Soto, 2005, p. 7.
* 1 2 3 De la Cruz Pérez, 2008, p. 9.
* 1 2 De la Cruz Pérez, 2008, p. 25.
* ↑ Fernández Soto, 2005, p. 17.
* ↑ Fernández Soto, 2005, p. 18.
* ↑ De la Cruz Pérez, 2008, pp. 38-40.
* ↑ (es) Delhom, José María. Catálogo del tebeo en España – 1865/1980. Barcelona : Círculo del Comic, 1980, p. 83 (ISBN 978-84-86404-02-4)
* ↑ Fernández Soto, 2005, p. 19.
* 1 2 De la Cruz Pérez, 2008, p. 38.
* ↑ De la Cruz Pérez, 2008, pp. 219-221.
* ↑ (es) La Gaceta del Norte, 04/07/1973, p. 3. Kavet : 30 Mae 24.
* 1 2 De la Cruz Pérez, 2008, pp. 224-231.
* ↑ De la Cruz Pérez, 2008, pp. 238-239.
* ↑ (es), (ca), (gl), (eu), (vlca), (en), (fr) 'Ley 22/1987, de 11 de noviembre, de Propiedad Intelectual @ Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado. Kavet : 30 Mae 24.
* ↑ (es) 'Homenaje de cómicos al rey del cómic en España @ El País, 02/06/2018. Kavet : 30 Mae 24.
* ↑ (es) 'Ibáñez, atado a una mesa en la Editorial Bruguera @ Diario de Jerez, 20/12/2020. Kavet : 30 Mae 24.
* ↑ De la Cruz Pérez, 2008, p. 37.
* ↑ De la Cruz Pérez, 2008, p. 33.
* ↑ Skrivet gant Carlos Bech, hervez De la Cruz Pérez, 2008, p. 25.
* ↑ Guiral, 2009, pp. 40-41.
* ↑ De la Cruz Pérez, 2008, p. 34.
* ↑ (es) 'El Diario, 03/07/2018. Kavet : 30 Mae 24.
* ↑ (es) 'Ibáñez y El Jueves, Premios Notario del humor '08 de la UA @ Universitat d'Alacant/Universidad de Alicante. Kavet : 30 Mae 24.
* ↑ {(es) 'Europa Press, 30/11/2021. Kavet : 30 Mae 24.
* ↑ (ca) 'Institut de Cultura de Barcelona, 16/02/2022. Kavet : 30 Mae 24.