OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Klordekon

Ar c'hlordekon zo ul louzoù diouennañ, kontammus ha padus, bet implijet stank en Antilhez gall war ar bananez dreist-holl

## Liamm diavaez

* https://www.mediapart.fr/journal/france/030719/chlordecone-fin-de-la-controverse-sur-les-liens-avec-le-cancer-de-la-prostate?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_campaign=Sharing&xtor=CS3-66
# Klochedigoù

Ar c'hlochedigoù a zo div arouezenn boentaouiñ — « » — hag a dalv da enframmañ komzoù pe skridoù unan bennak en un destenn.

## Lizherennerezh

* a-raok ar c'hlochedig digeriñ («) : un esaouenn,
* war-lerc'h ar c'hlochedig digeriñ («) : un esaouenn,
* a-raok ar c'hlochedig serriñ (») : un esaouenn,
* war-lerc'h ar c'hlochedig serriñ (») : un esaouenn (hervez an elfenn da-heul),
* frazenn skouer : Unan bennak en doa skrivet dindan gant un tach :[esaouenn]«[esaouenn]Hag hep bilhed ebet[esaouenn]». (Ti Vatriona gant Ernest ar Barzhig, Al Liamm, 1976 p. 12).

## Arouezennoù poentaouiñ all

* daouaskoù,
* daoubik,
* gourskej (pik-skej, pik-virgulenn),
* krommelloù,
* pik,
* pik-estlammiñ (pik-estlamm),
* pik-goulenn,
* pikoù-arsav,
* skej,
* virgulenn-grec'h.

## Liamm diavaez

* De la Punctuation de la Langue Francoyse. gant Estienne Dolet, 1540
# Keris (strollad)

Keris eo kendalc'h ar strollad Ys, hep ar violoñsour René Werneer. War a seblant emañ ar c'hlaouierour Pascal Stive e penn ar strollad bremañ. Kalz a cheñchamant a zo en doare sonerezh avat. Troet kalz muioc'h bremañ war-du ar rock, ar pop hag al liesseurtaj, gant nebeut a donioù hengounel. E-keñver yezh ez eus cheñchamant ivez. Pa oa brezhoneg an holl dammoù gant Ys (war-bouez unan), eo galleg an holl dammoù amañ (war-bouez unan brezhonek).
Gant Patrig Molard e-barzh ar jeu gant e vinioù bras e kaver a-wechoù tammoù a zegas da soñj ar pezh a raio Soldat Louis diwezhatoc'h. Ar c'hanaouennoù liv ar fent pe ar goapaerezh warno alies a zegas da soñj ivez ar pezh a raio Les Goristes ugent vloaz goude.
Berr e seblant bezañ bet buhez ar strollad-mañ.

## Sonerien

* Pierre Chérèze, gitar, kan
* Patrig Molard, binioù bras, uileann pipe, bombard, fleüt, fleüt Iwerzhon
* Michel Santangeli, taboulinoù, kan
* Pascal Stive, klavieroù, kan
* Jacky Thomas "Blet", gitar-boud, kan

## Pladennoù

Avel Vor Philips 9101150 1977.
# Kerhouarn

Kerhouarn :
| An iliz katolik. ||
| Anv gallaouek | La Férierr |
| Anv gallek (ofisiel) | La Ferrière |
| Bro istorel | Bro-Sant-Brieg |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Sant-Brieg |
| Kanton | Kez (betek 2015) Loudieg (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22058 |
| Kod post | 22210 |
| Maer Amzer gefridi | Anne Charles 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | KEDIKEL |
| Bro velestradurel | Bro Kreiz-Breizh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 458 ann. (2013) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 08′ 34″ Norzh 2° 36′ 19″ Kornôg / 48.1427777778, -2.60527777778 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 156 m bihanañ 70 m — brasañ 188 m |
| Gorread | 15,64 km² |
| Kerhouarn ||
| kemmañ |
Kerhouarn (La Ferrière e galleg) a oa ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Loudieg, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Bodet eo bet gant Plezeved d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Milinoù, anv berrbad, lamet e 2017.

## Anv

* Bernard Tanguy (1992) : Eccl. de Ferreria, 1128; cap. de Ferraria, 1199; chap. de la Ferrière, 1424;
* Erwan Vallerie (1995) ː Ferreria, 1128; 1129

## Istor
### Abati Lanteneg
#### Roll an Abaded

| 1786 | ? de Barral ː | En gul e deir sourin en argant; e gab en glazur, karget gant- teir c'hloc'h en argant bazoulet en aour |

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 32 gwaz hervez monumant ar re varv er gumun hag hervez monumant Santez-Anna-Wened ivez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,56% eus ar boblañs e 1911.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Kroaz ar Vosenn.
* Kroaz "La Noë".
* Iliz katolik Intron Varia.
* Kroaz ar Vosenn.
* Kroaz "La Noë".
* Monumant ar re varv e Leurgêr ar Maerdi, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Demografiezh :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2012 |
| 494 | 533 | 502 | 498 | 470 | 448 | 462 | 453 |
| Abaoe 1962 : Poblañs hep kontoù doubl ||||||||
Niver a annezidi

## Pennadoù kar

* Ar Milinoù,
* Plezeved,
* Plezeved (kumun gozh).

## Levrlennadur

* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* (br)Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Kerhouarn war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Troidigezh diwar an anv gallek "La Ferrière", kinniget er bloavezhioù 1990 gant Servij ar Brezhoneg, eus Skol-Uhel ar Vro
* ↑ (fr)Arrêté préfectoral du 9 décembre 2015
* ↑ (fr)Le Pays de Loudéac et la Grande Guerre 1914-1918, Mémoire du Pays de Loudéac, Eil c'hwec'hmiziad 1995, pajenn 49
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Kerien (disheñvelout)

Meur a lec'h zo anvet Kerien e Breizh:
* Kerien, kumun e Penn-ar-Bed, e kanton Skaer
* Kerien, kumun en Aodoù-an-Arvor, e kanton Boulvriag, anvet Kerien-Boulvriag ent-hir
* Kerien, ur gêriadenn e Perenezeg, en Aodoù-an-Arvor e kanton Kez, brudet evit he fardon
# Kerion (strollad)

Kerion zo ur strollad power metal simfonek a orin eus Bro c'hall.

## Buhezskrid

Er penn-kentañ ar strollad a oa anvet Kirlian hag an doare sonerezh a oa tostoc'h eus ar metal progresivel benvegel. An daou guitarour Sylvain ha Remi a oa kompozourien. Goude ur bloaz kenlabour, kroget o deus d'ober sonadegoù en o rannvro, o c'hoari dreist-holl tonioù savet ganto. E 2001 o deus enrollet ar c'hentañ demo. Goude-se ez eo deuet doare ar strollad da vezañ muioc'h troet war-zu ar speed metal.
Met choazioù micherel ar sonerien o deus pellaet anezho.
Remi en deus neuze tutaet Flora, kanerez, a oa mignonez ar strollad abaoe pell ha Kerion a zo bet stummet e 2002. Ur c'hentañ demo "Conspiracy Of Darkness Staraxis Part 1" a zo bet embannet e 2003. An demo a oa penn-kentaén ur meizad krouet gant Christophe (skrivagner ar strollad ) e 3 lodenn.
Krouet eo bet er c'han gant Elise, ur mignonez eus ar strollad, met kalite ar son a oa fall.
Savet o deus neuze tonioù nevez hag e 2005 o deus enrollet un demo nevez "The Last Sunset", heuliadenn ar meizad, gant un doare metal simfonek. Embannet o deus e 2008 un albom nevez, "Holy Creature Quest", gant ur produadur gwelloc'h, hag a zo bet gwellet mat gant ar wask. E 2009 o deus diskleriet e embannfent an albom "The Origins", a tistrofe war o gannaouennoù kentañ.

## Izili

* Remi - Gitar
* Sylvain - Gitar
* Cristophe - Skrivagner
* Sam - Batri
* Flora - Kan
* Stéphane - Gitar-boud

## Izili bet er strollad

* Elise Granier - Kan

## Pladennoù

* Conspiracy of Darkness (2003) (Demo)
* The Last Sunset (2005)
* Holy Creatures Quest (2008)
* The Origins (2010)

## Liammoù diavez

* Lec'hienn ofisiel
* Myspace ofisiel
# Keriakeg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar c'heriakeg (keriaka keriaka) komzet gant tro-dro da 1 000 den (1981) e Bougainville.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù papouek ar reter
# Naoned (lunedoù)

Gwelet ivez Naoned (disheñvelout).
Naoned, pe Naoned Eyewear, zo ur merk lunedoù graet e kêr Naoned, krouet gant Jean-Philippe Douis.

## Liammoù diavaez

* Ils créent des lunettes 100 % made in France - Ouest-France, 30/11/2017
* Lunettes originales : Lunettes Naoned
# Naonegezh e Bihar e 1873-1874

Naonegezh Bihar e 1873-74, pe Naonegezh Bengal, zo un naonegezh hag a c'hoarvezas en India goude ur sec'hor e Bihar, e Bengal hag e Proviñsoù ar Gwalarn war un dachennad a 140 000 km² en holl, hag a skoas ur boblañs a 21,5 milion a dud.

## Levrlennadur

* Hall-Matthews, David (1996), "Historical Roots of Famine Relief Paradigms: Ideas on Dependency and Free Trade in India in the 1870s", Disasters, 20 (3): 216–230, doi:10.1111/j.1467-7717.1996.tb01035.x
"Chapter X: Famine", Imperial Gazetteer of India, III: The Indian Empire, Economic, Published under the authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council, Oxford at the Clarendon Press, 1907, pp. 475–502
* Nisbet, John (1901), Burma Under British Rule - and Before, II, Westminster: Archibald Constable and Co. Ltd
* Yang, Anand A. (1998), Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Bihar, Berkeley: University of California Press
* Bhatia, B. M. (1991), Famines in India: A Study in Some Aspects of the Economic History of India With Special Reference to Food Problem, 1860–1990, Stosius Inc/Advent Books Division, p. 383, ISBN 81-220-0211-0
* Dutt, Romesh Chunder (1900), Open Letters to Lord Curzon on Famines and Land Assessments in India, London: Kegan Paul, Trench, Trubner & Co. Ltd (reprinted 2005 by Adamant Media Corporation), ISBN 1-4021-5115-2
* Dyson, Tim (1991), "On the Demography of South Asian Famines: Part I", Population Studies, 45 (1): 5–25, doi:10.1080/0032472031000145056, JSTOR 2174991
* Dyson, Tim (1991), "On the Demography of South Asian Famines: Part II", Population Studies, 45 (2): 279–297, doi:10.1080/0032472031000145446, JSTOR 2174784
* Famine Commission (1880), Report of the Indian Famine Commission, Part I, Calcutta
* Ghose, Ajit Kumar (1982), "Food Supply and Starvation: A Study of Famines with Reference to the Indian Subcontinent", Oxford Economic Papers, New Series, 34 (2): 368–389
* Report of the Commissioners Appointed to Enquire into the Famine in Bengal and Orissa in 1866, I, II, Calcutta: Government of India, 1867
* Hall-Matthews, David (2008), "Inaccurate Conceptions: Disputed Measures of Nutritional Needs and Famine Deaths in Colonial India", Modern Asian Studies, 42 (1): 1–24, doi:10.1017/S0026749X07002892
* Hill, Christopher V. (1991), "Philosophy and Reality in Riparian South Asia: British Famine Policy and Migration in Colonial North India", Modern Asian Studies, 25 (2): 263–279, doi:10.1017/s0026749x00010672
* Klein, Ira (1973), "Death in India, 1871-1921", The Journal of Asian Studies, 32 (4): 639–659, doi:10.2307/2052814
* McAlpin, Michelle B. (1983), "Famines, Epidemics, and Population Growth: The Case of India", Journal of Interdisciplinary History, 14 (2): 351–366, doi:10.2307/203709
* Temple, Sir Richard (1882), Men and events of my time in India, London: John Murray.
# Naoned (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Naoned a c'hall bezañ :
* Naoned, kêr vrasañ Breizh, ar meurgêr Naoned Meurgêr hag he bro : Bro-Naoned,
* Naoned, ur merk lunedoù,
* Naoned, un embanner meziantoù merañ ar glad sevenadurel.
Anvioù all zo bet tennet eus ar ger Naoned :
* Naoweb, ul lec'hienn titouroù kozh, bremañ un ajañs niverel e Naoned,
* Nao, ur bier breset e Gwinieg-Breizh gant an embregerezh Korev.
# Naonegezh Bengal

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Pa gomzer eus Naonegezh Bengal e komzer :
* pe eus naonegezh e Bengal e 1770
* pe, a-wechoù, eus naonegezh e Bihar e 1873-1874 (tizhet e voe Bengal un tamm ivez)
* pe naonegezh e Bengal e 1943
* pe naonegezh e Bangladesh e 1974

## Liammoù diavaez

* http://yourstory.com/2014/08/bengal-famine-genocide/
# Naonegezh e Bengal e 1770

Naonegezh Bengal e 1770 (Great Bengal famine of 1770 e saozneg ha ৭৬-এর মন্বন্তর Chhiattōrer monnōntór e banglaeg) a oa un naonegezh vras etre 1769 ha 1773 e Bengal, en India en amzer an trevadennerezh saoz. Dek milion a dud a varvas e Bengal, ma oa Bihar ha lod eus Odisha. Kement-se a c'hoarvezas dre ma veze rediet ar gouerien da c'hounit opiom gant ar British East India Company da vout kaset goude da Sina, e-lec'h labourat douar da vagañ pobl Bengal, ken e vankas greun d'an dud.

## Liammoù diavaez

* (en) The Bengal Famine: How the British engineered the worst genocide in human history for profit – Serbian FBReporter, 31/07/2015
# Naonegezh

Naonegezh zo un diouer bras a voued. A-wechoù e varv an dud diwar an naonegezh, pe e vezont gwan-gwan ken e tapont kleñvedoù all hag e c'hallont mervel ganto. Gallout a an naonegezh ra bezañ degaset gant abegoù lies evel eostoù fall, ur boblañs re stank, pe obererezh ur gouarnamant. An holl douaroù annezet dre ar bed a zo bet tapet deiz pe zeiz gant an naonegezh e-pad an Istor.
Lec'hioù zo, dreist-holl en Afrika sub-Saharan, a vez tapet alies gant barradoù naonegezh. Ar rannved-se eo an hini a vez tapet an aliesañ gant an naonegezh abalamour d'ar c'hemmoù hin alies, ur gwall gudenn eo evit al labour-douar eno. Programoù sikour zo da gas boued etrezek Afrika.

## Un arm

E-pad an Istor ez eus bet renadoù o doa bet implijet an naonegezh evel un arm evit lazhadegañ ul lod eus o foblañs pe lazhañ o enebourien. An Impalaeriezh Otoman, pe ar Volcheviked o doa bet implijet an naonegezh evel-se.
* Lu ar Rouantelezh-Unanet en doa mirlec'hioù boued brasañ Europa e-pad Naonegezh Vras Iwerzhon met ne voe roet netra da dud Iwerzhon.
* An Impalaeriezh Otoman a implijas an naonegezh evit lazhadegañ kristenien an implaeriezh e 1915.
* Ar Volcheviked a implijas an naonegezh evit lazhadegañ ul lod eus poblañs Ukraina e-pad an Holodomor (ur ger ukrainek hag a dalvez kement ha "lazhadeg dre an naon").
# Matilda Savoia

Mafalda Savoia, pe Matilda Savoia, pe Mahaut e galleg, pe Mafalda de Sabóia e portugaleg (1125-1157), a oa ur gontez eus Savoia a voe kentañ rouanez Portugal, adal hec'h eured e 1146 betek he marv.

## He buhez

Merc'h e oa da Amedeo III Savoia (1092-1148) ha d'e bried Mathilde d'Albon (n.v.1110-m.ap.1145)

## Eured ha bugale

Dimeziñ a reas e 1146 da Afonso Iañ Portugal,
* Henrique (1147-1157?).
* Urraca Portugal (1151-1188), dimezet da Fernando II León.
* Mathilde (1149-1160), dimezet da Alfonso II Aragon, marvet da 11 vloaz.
* Sancha (1153-?), marvet en bugel.
* Sancho Iañ Portugal (1153-1211), eil roue Portugal.
Beziet e voe e Manati Santa Cruz, e Coimbra, e-kichen he fried.
# Matilda Swabia

Matilda Swabia (war-dro 995–1031), a oa ur briñsez frank, merc'h da Herman II Swabia ha Gerberga Bourgogn.
Dimezet e voe da Frederig II Loren, ha mamm e oa da Beatris Loren, a oa mamm da Matilda Toskana.
Matilda Swabia (pe Mathilde de Franconie, d'ar C'hallaoued), (miz Here 1048 e Pöhlde – 12 a viz Mae 1060 e Goslar) a oa trede merc'h da Herri III (impalaer santel) ha da Agnes Akitania. E 1057 e voe skrapet gant Rudolf von Rheinfelden, a oa o klask kaout dugelezh Schwaben evel-se. Dimeziñ a rejont en 1059, ha mervel a reas ar plac'h er bloaz goude.

## Liamm diavaez

* Matilda Swabia e lec'hienn genealogie-mittelater.de
# Matilda Toskana

Matilda Toskana, anavezet ivez evel Mathilde Briey pe Matilde di Canossa en italianeg abalamour d'he c'hastell, lesanvet la Gran Contessa "ar Gontez Veur" (war-dro 1046 - 24 a viz Gouhere 1115) a oa ur briñsez italian a orin frank, skoazellerez ar bibion e-pad Tabut an Anvidigezhioù (1075–1122). Bez' e voe unan eus ar merc'hed a bouez en istor ar Grennamzer en Europa.

## Buhez

Merc'h e oa d'ar markiz Bonifatius III Toskana ha da Veatris Loren ; he mamm a oa merc'h da Frederig II, dug Lotaringia Uhel ha da Vatilda Swabia. E 1071 e timezas da C'hodefroid III an Tort († 1076), Dug Loren-Izel, hag en 1089 da Welf II Bavaria, met dizimeziñ a reas en 1095. E 1077 eo e porzh he c'hastell e Canossa e voe graet pinijenn gant Herri IV an Impalaeriezh Santel p'en em gavas gant ar pab Gregor VII. Kontez Briey (Briey) e oa ivez ha diazezerez abati Orval. E 1115 e varvas Matilda. Kaset e voe he c'horf da Roma ha beziet e penniliz Sant-Pêr e-kreiz ar XVII$^{vet}$ kantved.
# Matilda Bro-Saoz

An Impalaerez Matilda (1102-1167) a vez anvet an Impalaerez Maud (pe Maude) e saozneg a-wechoù, pe Matilda Bro-Saoz, a oa merc'h pennhêrez ar roue Herri Iañ (Bro-Saoz). Matilda hag he breur yaouankoc'h, William Adelin, e oa ar re nemeto manet bev eus bugale ar roue hervez al lezenn.
William a varvas e peñse ar Blanche-Nef (The White Ship e saozneg) e 1120, setu ma ne chome nemet Matilda e-touez bugale-vihan Gwilherm an Alouber.

## Dimezioù ha bugale

Div wech e timezas:
* e Genver 1114 e Mainz da Herri V an Impalaeriezh santel (1081-1125), impalaer santel, met bugel ebet n'o doe, diouzh a ouzer .
* tri bloaz goude marv he fried ec'h addimezas e Mezheven 1128, er Mañs, da Jafrez V le Bel, kont Maine (1113-1151), ha tri mab o doe :
* Herri (1133-1189), a vo kont Anjev, Maine ha Poitev, dug Normandi ha Akitania, roue Bro-Saoz ;
* Jafrez (1134-1158), a vo kont Anjev, Maine ha Naoned ;
* Guillaume (1136-1164), beskont Dieppe.
# Matilda Bro-Skos

Matilda Bro-Skos, ganet Edith (Dunfermline, Bro-Skos, c. 1080 - Westminister, Bro-Saoz, 1añ a viz Mae 1118), a voe rouanez kenseurt Bro-Saoz.
Merc'h e oa d'ar roue Malcolm III ha da santez Marc'harid. Desavet e voe en ur gouent e Bro-Saoz, ha dimeziñ a reas da Herri Iañ, roue Bro-Saoz, e 1100. Diwar neuze e voe graet Matilda anezhi.
Pevar bugel o doe, ha daou hepken a vanas bev :
* Matilda hag a zeuas da vezañ impalaerez santel roman dre he eured gant Herri V
* William Adelin hag a varvas e peñse ar Blanche-Nef.
Devot-kenañ e oa Matilda, kement hag he mamm. Meur a wech e rankas ober evit he gwaz aet da vrezeliñ e Normandi : meur a garta a voe sinet ganti e-lec'h gant he gwaz. Mervel a reas daou vloaz a-raok he mab William. Hag addimeziñ a reas ar roue Herri Iañ. Beziet e voe Matilda en Abati Westminster ha soñj a voe dalc'het anezhi gant an dud evel Matilda the Good Queen ("ar rouanez vat"), abalamour d'he madoberoù, evel un ospital savet evit an dud lovr e-maez Londrez. Goude he marv e veze sellet outi evel ur santez gant an dud, met ne voe ket santelezhet gant an iliz.

## Notennoù

* ↑ Brooklyn Museum Matilda
# Matilda Frankonia

Matilda Frankonia (pe Mathilde von Franken en alamaneg) (1010 - 1034), a oa merc'h da Konrad II, impalaer santel ha da Gisela Swabia‎.
Dimeziñ a reas da Herri Iañ, roue ar Franked e 1033 met mervel a reas bloaz war-lerc'h an eured.
Addimeziñ a reas Herri neuze da Matilda Friz.
# Matilda Friz

Matilda Friz (war-dro 1024-1044), a oa merc'h da Liudolf Friz, ha d'e wreg Gertrude.
Dimeziñ a reas e 1034 da Herri Iañ, roue ar Franked, a oa marvet e bried kentañ, Matilda hec'h anv ivez. E eil pried e oa Matilda, hag ar c'hentañ rouanez kenseurtet gantañ.
Mervel a reas Matilda Friz er gwentloù, digoret he c'hof dezhi, hag he merc'hig ivez war un dro.
Addimeziñ a reas Herri da Anna Kyiv.
# Matilda Ringelheim

Matilda Ringelheim, pe Santez Matilda (892–968), a oa merc'h da Deodorig, kont sakson. Dimeziñ a reas da Herri Iañ Germania, dug Sachsen, ha goude roue Frankia ar Reter, hag impalaer santel. Mamm e oa da Otto Iañ, impalaer santel, saver an Impalaeriezh santel roman.

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e voe e 909 e Wallhausen, a voe hec'h argouroù, ha tri mab ha div verc'h he doe:
* Hadwig von Sachsen, dimezet da Huon Veur, markiz Neustria ha dug ar Franked.
* Otto, roue Germania, ha goude impalaer.
* Gerberga von Sachsen, pe Gerberga Germania, pe Gerberga Bro-C'hall (913 - † 5 Mae 969 gouez da lod, pe 984 gouez da lod all), pried da Loeiz IV Tramor ha rouanez Frankia.
* Henri.
* Brun von Sachsen, arc'heskob Köln.

## Gouel

Lidet e vez ar santez d'ar 14 a viz Meurzh.

## Pennad kar

* Matilda
# Matilda FitzRoy

Matilda FitzRoy, pe Maud FitzRoy pe c'hoazh Matilda Bro-Saoz (c. 1091 - c. 1148), a oa pried Konan III, dug Breizh. Merc'h vastardez e oa da Herri Iañ, roue Bro-Saoz ha d'unan eus e vestrezed.
Dimeziñ a reas, a-raok 1113, da Gonan III, ha tri bugel he devoe :
* Hoel, kont Naoned
* Bertha, dugez Breizh
* Konstanza

## Notennoù

* ↑ Brittany Genealogy extracted Dec 1, 2020
# Kribenn-c'har

Ar gribenn-c'har eo tu a-raok lodenn izelañ gar un den, a-hed an askorn tibia, p'emañ ar c'hof-gar en tu a-drek.
# Kreñvlec'h Carvoran

Magnis, pe Magnae, pe Magnae Carvetiorum, a oa anv latin ur c'hreñvlec'h roman eus proviñs Britannia, savet war Moger Hadrian, el lec'h anvet bremañ Carvoran.

## Anv

Meneget eo an anv latin Magnis gant : ː
* Dizanv Ravenna 107$_{11}$ ː Magnis
* Notitia Dignitatum. XL$_{43}$ ː Tribunus cohortis secundae Dalmatorum, Magnis
* Enskrivadur, RIB 1825 (bet kavet e 1766) ː ...) Aug(ust...) (...numeri (...) Magn(c)e(n)s(ium).
Evel anv kozh Kenchester e c'hallfe bezañ diwar *magno / *magni ( = maen, mein), pe diwar *magnon / *magnia ( = meur) .

## Daveoù

* ↑ A.L.F Rivet & Colin Smith : The Place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979. Édition 1982.
# Kreñvlec'h Breendonk

Breendonk a zo ur c'hreñv-lec'h belgiat, nepell a Willebroek (un ugent kilometrad bennak ag Antwerpen).
Implijet e voe da gamp-bac'h gant an nazied adalek an 20 a viz Gwenholon 1940 betek miz Gwengolo 1944. Ar c'hamp-bac'h nemetañ e Belgia eo.
Ul lec'h-koun eo bremañ.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn lec'h-koun Breendonk
* Diazezoù
* Enepyuzevegezh • Gouennelouriezh • Naziegezh • Lezennoù Nürnberg • Eutanaziezh T-4 • Kamp-bac'h nazi • Roll kampoù-bac’h an nazied • Tric'horn (kampoù bac'h) • Gouennlazh
* Yuzevien
* Shoah
* Pogromoù : Nozvezh ar strink
* Ghettoioù an nazied : Ghetto Varsovia • Ghetto Łódź • Ghetto Krakovia • Theresienstadt
* Einsatzgruppen : Babi Yar • Rumbula • Lazhadeg Ponary • Lazhadeg Odessa
* Diskoulm diwezhañ : Kendiviz Wannsee • Aktion Reinhard • Ziklon B
* Kampoù-diouennañ : Auschwitz-Birkenau • Bełżec • Bergen-Belsen • Buchenwald • Chełmno • Dachau • Kreñvlec'h Breendonk • Oranienburg • Sachsenhausen • Sobibór • Treblinka
* Rezistañs : Emsav Ghetto Varsovia
* Romed
* Porajmos
* Slaved
* Generalplan Ost
* Heñvelrevaded ha Lesbianed
* Istor an dud heñvelrevel dindan ren an nazied
* Torfedourien bennañ
* Trede Reich : Adolf Hitler • Reinhard Heydrich • Adolf Eichmann • Heinrich Himmler • Rudolf Höss • SS • Gestapo
* Prosez Nürnberg
# Kreñvlec'h ruz Delhi

Kreñvlec'h ruz Delhi, pe Palez-kreñv Shahjahanabad, pe Lal Qil'ah, zo ur palez-kreñv e kêr Delhi, en India, savet gant an impalaerien Vogol. Arouez India dizalc'h eo, hag ac'hano e komz ar chentañ ministr d'ar bobl d'ar 15 a viz Eost.
# Krib an Avel

Krib an Avel (Haizearen Orrazia en euskareg ; Peine del Viento XV, Peine del Viento pe El Peine del Viento ha dre fazi a-wechoù Peine de los Vientos e kastilhaneg), zo un toullad kizelladurioù gant Eduardo Chillida, ar re vrudetañ moarvat.
Gwelet e vezont e kêr Donostia, e Gipuzkoa, e penn aod Ondarreta. tri c'hizelladur dir zo, sanket er reier ma tarzh ar mor warne.
E 1976 eo e voe echuet an oberenn.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kreñvlec'h

Ur c'hreñvlec'h a zo ur savadur aozet evit an difenn hervez arz ar brezelerezh. Savet eo bet savadurioù difenn gant an Den abaoe milvedoù diwar pep seurt tres eus ar re simplañ betek ar re gempleshañ.
M'eo bihan ar c'hreñvlec'h e vez graet kreñvig eus outañ, met ma endalc'h ur gêriadenn pe ur gêr eo mogerioù difenn ar savadurioù hag e c'hell bezañ staliet ur c'heñvlec'h e-barzh a vo anvet ur gwikadell m'eo bras a-walc'h. Lod eus ar gwikadelloù a vez staliet e lec'h uhelañ ar gêr mogeriet evel m'edo an Akropolis en Aten hag an Arx capitolina e Roma. M'eo graet ar c'hreñvlec'h gant mogerioù uhel hag un tour pe veur a hini eo anvet ur c'hastell pe ur c'hastell-kreñv peurvuiañ.
Daou seurt kreñvlec'hioù a zo : ar re badus hag ar re war dachenn. Savet e vez ar c'hreñvlec'hioù padus diouzh bolontez un aotrouniezh galloudus, ur riez peurvuiañ, a c'hell implij e binvidigezhioù hag ar barregezhioù arbennik evit klask ar surentez. Savet e vez kreñvlec'hioù war dachenn e korf ur brezel diwar danvezioù lec'hel hag hezoug (douar, prenn, brankoù...). Barrek-kenañ e oa ar soudarded roman evit sevel seurt kampoù kreñvaet diwar dizh. P'eo arz sevel kreñvlec'hioù arz ar c'hreñlec'hiadur, hini terriñ savadurioù difenn en ur lakaat seziz warno a zo ar sezizouriezh.

## Pennadoù kar

| boulouard douvez gwikadell kastell kastell-kreñv | kreñvlec'h steredennek mogeriad moger difenn rakdifenn sezizouriezh | talad-moger tour dun, din, don el lec'hanvadurezh keltiek fort el lec'hanvadurezh gallek ha saoznek fuerte el lec'hanvadurezh spagnolek |