OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Audinghen

Kumunioù Frañs :
| Anv | Audinghen |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Boulogne-sur-Mer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Terre des Deux Caps |
| Kanton | Marquise |
| Kod INSEE | 62054 |
| Kod post | 62179 |
| Maer | Marc Sarpaux |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 13,09 km² |
| Led | 50° 51' 09" Norzh |
| Hed | 01° 36' 50" Reter |
| Uhelder kreiz | 68 m |
| Uhelder bihanañ | 0 m |
| Uhelder brasañ | 123 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 548 (1999) |
| Stankter | 41 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Audinghen (distaget: [odɜ̃.gɑ̃]) a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
* Loch ar valtouterion

## Istor

Div wezh e voe distrujet ar gêriadenn :
* e 1643 pe 1644 gant soudarded Bro-Saoz: devet e voe an annezidi en iliz katolik ar gêriadenn ;
* e miz Du 1943, gant Aerlu Breizh-Veur: bombezet ha distrujet razh e voe ar vourc’h, dalc’het gant al Lu alaman.

## Mirdi

* Mirdi an Eil Brezel-bed
* Mirdi an Eil Brezel-bed

## Douaroniezh

* En Audinghen emañ ar C’hab Gris-Nez. Al lec’h gall tostañ eus Bro-Saoz eo Audinghen.
* Kumunioù stok ouzh Audinghen: Audresselles, Tardinghen, Bazinghen.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA

## Liamm diavaez

* Istor Audinghen el lec’hienn (e galleg)
# Audofledis

Audofleda pe Audofledis (war-dro 469 - 534) a oa ur briñsez frank pagan. Merc'h e oa da Childerig Iañ (marvet en 481), roue ar Franked, ha da Basina, eus Thuringen. He breur C'hlodwig Iañ a renas war-lerc'h o zad. Div c'hoar he doa ivez: Albofledis, ha Lantilde pe Lantechilde.
Teodorig Veur, roue an Ostrogoted, e Ravenna, en Italia, a gasas kannaded d'he breur da c'houlenn anezhi da bried digant C'hlodwig Iañ.
Hennezh a oa o klask siellañ un emglev politikel a-enep ar Vurgonded a oa war-nes aloubiñ e rouantelezh. Roet e voe da bried dezhañ e 493, met glac'haret e voe he breur pan eas Audofledis kuit da Ravenna. Badezet e voe Audofleda gant un eskob arian.
Merc'hed all Teodorig a voe dimezet da rouaned ar Vurgonded, ar Vandaled, hag ar Vizigoted. Gant se en doa graet emglev gant ar an holl rouaned varbar tro-dro.
Ur verc'h o doe, Amalasunta, a zimezas da Eutarig, hag a renas evel rejantez war an Ostrogoted, etre 526 ha 534.
# Audomar

Audomar, pe Audomarus, (600-670) a voe eskob Thérouanne; lakaet e voe da sant dindan anv "Sant Omer". E 685, war c'houlenn Audomar, e voe savet un abati gant Winog e Wormhout.

## Ilizoù Sint Audomarus e Proviñs Kornôg-Flandrez (Belgia)

* Alveringem,
* Beveren,
* Vinkem,
* Booitshoeke,
* Westkerke,
* Adinkerke,
* Passendale.

## Ilizoù Saint Omer e Bro-C'hall

* E Calvados, e kumun Saint-Omer;
* En Norzh, e Flandrez Frañs, e kumunioù Ledringem ha Zegerskappel;
* Er Pas-de-Calais, e kumunioù Belle-et-Houllefort, Bléquin, Boisdinghem, Campagne-lès-Boulonnais, Dohem, Matringhem, Remilly-Wirquin, Saint-Omer-Capelle, Setques, Vieille-Église, Wavrans-sur-l'Aa ha Wittes.
# Canosa Sannita

' Canosa Sannita zo ur gumun en Italia, en Abruzzo, e proviñs Chieti.
# Canosa di Puglia

Canosa di Puglia zo ur gêr hag ur gumun eus Italia e proviñs Barletta-Andria-Trani, e Puglia.
# Canosio

Canosio zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Canossa

Canossa zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
# Cant del Barça

Cant del Barça a zo ur ganaouenn savet e katalaneg da-geñver pemzekvet deiz-ha-bloaz ha tri-ugent Futbol Club Barcelona.
Skrivet e voe ar gerioù gant an daou skrivagner katalan Josep Maria Espinàs i Massip (1927-) ha Jaume Picas i Guiu (1921-1976) tra ma voe savet an ton gant ar sonaozer katalan Manuel Valls i Gorina (1920-1984).
Kanet e voe evit ar wech kentañ gant ul laz-kanañ tri mil pemp kant den renet gant Oriol Martorell i Codina (1927-1996) er c'hCamp Nou, a-raok ur c'hrogad mell-droad hag a voe dalc'het d'ar 27 a viz Du 1974 (FC Barcelona ouzh skipailh Republik Demokratel Alamagn). Deuet eo da vezañ un himn da-vat ha kanet e vez bep tro ma c'hoari er gêr unan eus skipailhoù ar c'hleub blaugrana.

## Pozioù

Pozioù Cant del Barça a ra dave da spered digor hag enframmer ar c'hleub, na ra diforc'h ebet etre e skorerien dre o orin, pa'z eo skoazellañ ar skipailh ha sevel an unaniezh evit an nerzh glas-ha-granat ar pezh a zo pouezus e gwirionez.
| Katalaneg | |
| Tot el camp, és un clam. Som la gent blaugrana! Tant se val d'on venim si del Sud o del Nord. Ara estem d'acord, estem d'acord: una bandera ens agermana! Blaugrana al vent, un crit valent! Tenim un nom, el sap tothom: Barça, Barça, Baaarça! Jugadors, seguidors, Tots units fem força! Són molts anys plens d'afanys, són molts gols que hem cridat. I s'ha demostrat, s'ha demostrat que mai ningú no ens podrá tòrcer! Blaugrana al vent, un crit valent! Tenim un nom, el sap tothom: Barça, Barça, Baaarça! | Ar sportva a-bezh zo ur youc'hadeg Ni eo an dud glas-ha-granat ! Ne vern a belec'h e teuomp ha pa vefe eus ar Su pe eus an Norzh. A-untu emaomp-holl, a-untu emaomp ; Ur banniel hon dastum ! Glas-ha-granat en avel, ul lugan kadarn ! Un anv hon eus, anavezet gant an holl : Barça, Barça, Baaarça ! C'hoarierien, skorerien, Unanet an holl e savomp an nerzh ! Kalz bloavezhioù leun a strivoù eo, kalz palioù bet youc'het dezho eo. Ha prouet eo bet, prouet eo bet ne c'hello den biken hor gweañ ! Glas-ha-granat en avel, ul lugan kadarn ! Un anv hon eus, anavezet gant an holl : Barça, Barça, Baaarça ! |

## Liammoù diavaez

* Cant del Barça kanet gant ar ganourez katalan Gisela.
* Cant del Barça kanet gant socios ar Barça a-raok ar c'hrogad ouzh Real Madrid Club de Fútbol (22 a viz Meurzh 2015).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Glas ha ruz-mouk evel daou liv ar c'hrez douget gant melldroaderien FC Barcelona.
# Canoas

    Evit ar stêr anvet "Canoas", gwelet Rio Canoas.
Canoas a zo ur gêr e stad Rio Grande do Sul e Brazil. 326 458 a dud a oa o vevañ enni e 2007, hag un darn eus tolpad-kêr Porto Alegre, kêr-benn ar stad, eo.
# Cansano

Cansano zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Canolo

Canolo zo ur gumun italian e meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
# Canonica d'Adda

Canonica d'Adda zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Cant

Ar stêr Cant (skrivet Kant a-wechoù) zo ur froud eus Piemonte, 41 km hed dezhi, e kumun Demonte. Adstêr eo d'ar Stura di Demonte.
# Characiformes

Characiformes :
| Paracheirodon simulans ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Characiformes |
| Kerentiadoù : ||
| Acestrorhynchidae Alestiidae Anostomidae Characidae Chilodontidae Citharinidae Crenuchidae Ctenoluciidae Curimatidae Cynodontidae Distichodontidae Erythrinidae Gasteropelecidae Hemiodontidae Hepsetidae Lebiasinidae Parodontidae Prochilodontidae Salminopsidae † Serrasalmidae Sorbinicharacidae † ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Characiformes a zo un urzhiad e kevrennad an Actinopterygii. Enderc'hel a ra miliadoù a spesadoù, en o zouez an tetraed hag ar piranhaed.
# Charente-Maritime

Charente-Maritime :
| Bro | Aunis, Poatev, Saintonge |
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Pennlec'h (prefeti) | ar Roc'hell |
| Isprefetioù | Jonzac Rochefort Saintes Saint-Jean-d'Angély |
| Prezidant ar c'huzul-departamant | Dominique Bussereau (UMP) |
| Prefed | Nicolas Basselier |
| Kod EBSSA | 17 |
| Kod ISO 3166-2 | FR-17 |
| Kod Eurostat NUTS-3 | FR532 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 655 709 ann. (2020) |
| Stankter | 96 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 45° 45′ Norzh 0° 45′ Kornôg / 45.75, -0.75 |
| Gorread | 6 864 km² |
| Adrannoù ||
| Arondisamantoù | 5 |
| Pastelloù-bro | 5 |
| Kantonioù | 27 |
| Etrekumuniezhioù | 12 |
| Kumunioù | 463 |
| kemmañ |
Ar Charente-Maritime, pe Charentez-an-Arvor, zo un departamant krouet e 1790, e kornôg Bro-C'hall, war lez ar Meurvor Atlantel. Evel an departamant Charente eo savet e anv diwar hini ar stêr Charente, hervez giz an darn vrasañ eus an departamantoù gall. Ar Roc'hell (La Rochelle e galleg) eo ar pennlec'h anezhañ.
An niverenn 17 zo bet lakaet dezhañ e roll ofisiel an departamantoù. Pa oa bet krouet ar rannvroioù gall e oa er er rannvro Poitou-Charentes; abaoe 2016 emañ en Akitania-Nevez.

## Arondisamantoù Charente-Maritime

* ar Roc'hell
* Jonzac
* Rochefort
* Saint-Jean-d'Angély
* Saintes

## Istor

Saintes a voe lakaet da bennlec'h pa voe krouet an departamant diwar proviñs kozh Aunis, ar Saintonge hag un tamm eus ar Poatev hag un nebeud parrezioù eus an Angoumois.
E 1810 e voe lakaet ar Roc'hell da bennlec'h gant un dekred ag an Impalaer gall Napoleon Iañ.
Charente-Inférieure a oa e anv-orin, cheñchet e oa gant al lezenn d'ar 4 a viz Gwengolo 1941. Adalek an 1añ a viz Genver 2016 emañ e-barzh ar rannvro nevez Akitania-Nevez, a-raok e oa e-barzh rannvro Poitou-Charentes.

## Douaroniezh

Un talbenn mor en deus ar Charente-Maritime gant ar Meurvor Atlantel hag ar Gironda.
Peder enez en deus : - Enez Ré, - Enez Aix, - Enez Madame, an hini vihanañ, - Enez Oléron, an hini vrasañ gant ur gorread a 174 m².
Ret eo menegiñ ivez Enez Nôle, un enezig.

## Armerzh

Ar greanterezh n'eo ket diorroet, al labourerezh-douar, ar c'hreginerezh hag an touristerezh ne lavaran ket.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ "Charentez-an-Arvor" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
# Charadrius

Charadrius :
| Charadrius melodus, luc'hskeudennet e Sauble Beach (Ontario, Kanada). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Charadriidae |
| Anv skiantel ||
| Charadrius Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Charadrius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Ur spesad ha tregont a ya d'ober ar genad :
* an nouelig pikous (Charadrius alexandrinus)
** C. a. alexandrinus, C. a. dealbatus, C. a. nihonensis ha C. a. seebohmi,
* Charadrius alticola,
* an nouelig Azia (Charadrius asiaticus),
* an nouelig divroudenn (Charadrius bicinctus)
** C. b. bicinctus ha C. b. exilis,
* an nouelig kolierek (Charadrius collaris),
* an nouelig bihan (Charadrius dubius)
** C. d. curonicus, C. d. dubius ha C. d. jerdoni,
* nouelig inizi Maloù (Charadrius falklandicus),
* an nouelig Forbes (Charadrius forbesi),
* an nouelig bras (Charadrius hiaticula)
** C. h. hiaticula, C. h. psammodromus ha C. h. tundrae,
* an nouelig Java (Charadrius javanicus),
* nouelig an dezerzh (Charadrius leschenaultii)
** C. l. columbinus, C. l. leschenaultii ha C. l. scythicus,
* an nouelig tal gwenn (Charadrius marginatus)
** C. m. arenaceus, C. m. marginatus, C. m. mechowi ha C. m. tenellus,
* Charadrius melodus
** C. m. circumcinctus ha C. m. melodus,
* Charadrius modestus,
* an nouelig mongol (Charadrius mongolus)
** C. m. atrifrons, C. m. mongolus, C. m. pamirensis, C. m. schaeferi ha C. m. stegmanni,
* nouelig ar menezioù (Charadrius montanus),
* ar morlivid-menez (Charadrius morinellus),
* Charadrius nivosus
** C. n. nivosus ha C. n. occidentalis,
* an nouelig Zeland-Nevez (Charadrius obscurus)
** C. o. aquilonius ha C. o. obscurus,
* Charadrius pallidus
** C. p. pallidus ha C. p. venustus,
* Charadrius pecuarius,
* Charadrius peronii,
* an nouelig beg hir (Charadrius placidus),
* Charadrius ruficapillus,
* an nouelig Saint Helena (Charadrius sanctaehelenae),
* an nouelig dambalvezek (Charadrius semipalmatus),
* an nouelig Madagaskar (Charadrius thoracicus),
* an nouelig teirroudenn (Charadrius tricollaris)
** C. t. bifrontatus ha C. t. tricollaris,
* Charadrius veredus,
* an nouelig kildir (Charadrius vociferus)
** C. v. peruvianus, C. v. ternominatus ha C. v. vociferus,
* an nouelig Wilson (Charadrius wilsonia)
** C. w. beldingi, C. w. cinnamominus, C. w. crassirostris ha C. w. wilsonia.
Ur spesad ha daou-ugent (41) en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Charadriidae/Charadrius (lennet e-barzh d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Charb

Charb, pe Stéphane Charbonnier hervez e gwir anv, a zo un treser ha kazetenner gall, ganet d'an 21 a viz Eost 1967 e Conflans-Sainte-Honorine (Yvelines) ha drouklazhet d'ar 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol e burevioù Charlie Hebdo.
Rener an embann gant ar gelaouenn Charlie Hebdo e oa pa oa drouklazhet e-pad Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e-ti Charlie Hebdo. Tresañ a rae e-barzh L'Humanité ivez.

## Politikerezh

Charb a harpe ar PCF. E 2009 ha 2010 e c'halve da votiñ evit ar Front de gauche. En e obidoù e Pontoise, d'ar 16 a viz Genver 2015, e voe prezegennoù gant Jean-Luc Mélenchon ha Pierre Laurent, rener ar PCF.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ https://web.archive.org/web/20150814200622/http://ecrans.liberation.fr/ecrans/2009/05/20/charlie-en-jeune_558987
# Characidae

Characidae :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Characiformes |
| Kerentiad : | Characidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Characidae a zo ur c'herentiad a besked dour fresk a vev er rannvedoù trovanel. Kalz kemmoù zo bet degaset er c'herentiad-mañ en istor ar rummatadur. E-touez ar pesked chomet ennañ e kaver an tetraed (gant daou c'henad tost tre an eil ouzh egile : Hemigrammus ha Hyphessobrycon). Kavout a reer izili ar c'herentiad e Suamerika hag e kreiz Afrika. Kozh a walc'h e vefe ar c'herentiad. War wel e vefe deuet da vare ar Mezozoeg, etre 80 ha 150 milion a vloavezhioù 'zo.
Enderc'hel a ra ar c'herentiad Characidae kalz spesadoù ha kalz anezho a chomfe da vezañ dizoloet. Bihan eo an darn vrasañ anezho hag ar re vihanañ zo nebeutoc'h eget 13 mm.

## Rummatadur

Meur a c'henad zo er c'herentiad Characidae.

### Iskerentiad Agoniatinae

Agoniates

### Iskerentiad Aphyocharacinae

Aphyocharax

### Iskerentiad Bryconinae

Brycon  Chilobrycon  Henochilus

### Iskerentiad Characinae

Acanthocharax  Acestrocephalus  Charax  Cynopotamus  Galeocharax  Gnathocharax  Heterocharax  Hoplocharax  Phenacogaster  Priocharax  Roeboides

### Iskerentiad Cheirodontinae

Cheirodon  Compsura  Odontostilbe  Serrapinnus  Spintherobolus

### Iskerentiad Clupeacharacinae

Clupeacharax

### Iskerentiad Glandulocaudinae

20 genad

### Iskerentiad Iguanodectinae

Iguanodectes  Piabucus

### Iskerentiad Rhoadsiinae

Carlana  Rhoadsia  Parastremma

### Iskerentiad Serrasalminae

15 genad

### Iskerentiad Stethaprioninae

Brachychalcinus  Orthospinus  Poptella  Stethaprion

### incertae sedis

(i.e., amsklaer eo rummatadur ar genadoù-se)  Astyanax  Boehlkea  Bryconamericus  Bryconops  Ceratobranchia  Chalceus  Deuterodon  Exodon  Gymnocorymbus  Hasemania  Hemibrycon  Hemigrammus  Hyphessobrycon  Inpaichthys  Jupiaba  Knodus  Moenkhausia  Myxiops  Nematobrycon  Oligosarcus  Paracheirodon  Petitella  Pseudochalceus  Rachoviscus  Roeboexodon  Schultzites  Thayeria  Tyttobrycon

## Daveoù

* 1 2 "Characidae". FishBase. Ed. Ranier Froese and Daniel Pauly. Apr 2007 version. N.p.: FishBase, 2007.
* Characidae (TSN 162848). Integrated Taxonomic Information System. Accessed on 02 Mar 2007.
* Géry, Jacques, Characoids of the World, ISBN 0-87666-458-3
# Chardin

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Chardin zo un anv-tiegezh gallek a zo bet brudet gant meur a zen:
* Jean Chardin (1643-1713), beajour gall ;
* Jean Siméon Chardin (1699-1779), livour gall ;
* Louis-Armand Chardin (1758-1793), sonaozour gall ;
* Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955), doueoniour gall
* Gabriel Chardin (1955-), fizikour gall.
# Charente

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar Charente zo :
# Charadriidae

Charadriidae :
| Un nouelig bihan (Charadrius dubius). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Charadriidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ an noueliged, ar morlivided pe ar c'hornigelled.
Diouzh Doare 6.3 an IOC World Bird List ez a unnek genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Vanellus - Brisson, 1760 (22 spesad)
* Erythrogonys - Gould, 1838 (1 spesad)
* Peltohyas - Sharpe, 1896 (1 spesad),
* Anarhynchus - Quoy & Gaimard, 1832 (1 spesad)
* Pluvialis - Brisson, 1760 (4 spesad),
* Charadrius - Linnaeus, 1758 (31 spesad),
* Thinornis - G.R.Gray, 1844 (2 spesad),
* Elseyornis - Mathews, 1914 (1 spesad)
* Oreopholus - Jardine & Selby, 1835 (1 spesad)
* Phegornis - G.R.Gray, 1847 (1 spesad)
* Hoploxypterus - Bonaparte, 1856 (1 spesad).

## Rummatadur

* N'emañ ket renket spesadoù ar genad Eudromias er c'herentiad ken.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Charadriiformes/Charadriidae (lennet e-barzh d'ar 15 a viz Here 2016).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Charanga

Ur charanga a zo un hollad sonerezh a gaver ennañ ur piano, ur violoñs, ur violoñsell, ur guiro, un dreujenn-gaol, ur fleüt, ur gourrebed hag un timbal (arabat faziañ gant an dimbalenn, a gaver er sonerezh klasel). Sonet ez eus bet danzonoù da gentañ penn gant seurt hollad. Savet ez eus bet da heul sonerezh cha-cha-cha hag ivez salsa.
# Brentino Belluno

Brentino Belluno zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
# Brentonico

Brentonico zo ur gumun eus Proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige, en Italia.
# Brenzone

Brenzone zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
# Breogán

Breogán (Breogán e galizeg hag e spagnoleg) a oa ur roue kelt e mojennoù Galiza. Kalz istorioù a gonter diwar e benn, ha sellet a reer outañ evel "tad pobl Galiza".
Hervez a lenner el Lebor Gabála Érenn ("Levr an Aloubadegoù"), ul levr savet en Iwerzhon en XI$^{vet}$ kantved, ma konter aloubadegoù Iwerzhon en amzer dremenet, e oa bet savet gant ar roue Breogán ur gêr anvet Brigantium (Betanzos hiziv). Er gêr-se e oa bet savet gantañ un tour ken uhel, ma veze gwelet diouzh al lein anezhañ douaroù en tu all d'ar mor. Mibien Breogán, Ith ha Bile, a welas eus beg an tour un enezenn c'hlas, pell en donvor, hag a yeas daveti. Evel-se e voent kaset da Iwerzhon el lec'h ma voe lazhet Ith gant annezidi an enezenn. Diwezhatoc'h ez eas mab Ith, Míl Espáine, da Iwerzhon d'e dro da zialañ e dad marv hag aloubet e voe ar vro-se gantañ.
En XIX$^{vet}$ kantved e voe brudet ha studiet ar mojennoù-se gant istorourien eus Galiza. Hervezo ez eo an tour savet gant Breogán an hevelep ha Tour Herkules en A Coruña. Un delwenn zo bet savet d'ar roue kozh e-kichen Tour Herkules.

## Levrlennadur

* D'Arbois de Jubainville, H. «Le cycle mythologique irlandais et la mythologie celtique» (Paris, 1884).
* Sainero, R. «La huella celta en España e Irlanda» (Madrid, 1987).
* Renales, J. «Celtismo y Literatura gallega. La obra de Benito Vicetto y su entorno literario». (2 levrenn, Santiago, 1996).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Brenta (Lombardia)

Brenta zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Breolim

Ur vreolim zo ur benveg da vreolimañ, da lavarout eo da lemmañ laonennoù, kontilli, filzier, pe filc'hier. Ar re a veze implijet e Breizh ac'h ae en-dro gant un dorn pe dornell a veze un den o treiñ tra ma veze ar breolimer o lemmañ e laonenn.
# Brerieg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo ar brerieg (breri pe kuanga) komzet gant tro-dro da 1 100 (1986) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù goamek
# Brenta

Ar Brenta (Medoacus maior, ha goude Brinta en latin) zo ur stêr en hanternoz Italia, 174 km dezhi. Eienañ a ra e proviñs Trento, eus a lennoù Caldonazzo ha Levico . Treuziñ a ra ar Valsugana. Aberiñ a ra e Chioggia.
# Brescello

Brescello zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
# Bona Sforza

Bona Sforza (Vigevano, 2 a viz C'hwevrer 1494 – Bari, 19 a viz Du 1557) a oa ur briñsez italian, eus an Tiegezh Sforza, deuet da vout rouanez Polonia hag arc'hdugez Lituania. Rankout a reas kuitaat Polonia e fin he buhez ha mervel a reas e Bari, en Italia.

## He zud

Merc'h e oa da Gian Galeazzo Sforza‎, dug Milano, ha da Isabel Aragon. Pa varvas he mamm, en 1524, he devoe he zitloù, dugez Bari ha priñsez Rossano, ha gwirioù Tiegezh Brienne war Rouantelezh Jeruzalem. Nizez e oa da Bianca Maria Sforza, pried an impalaer Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel.
E 1518 e teuas da vezañ eil pried roue Polonia, Sigismund Iañ. Pevar bugel o doe:
* Sigismund II Aogust, roue Polonia,
* Anna Jagellon, a renas e Polonia gant he fried Étienne Bathory goude marv he breur henañ,
* Sophia, a zimezas d'un dug alaman,
* Katarina Jagellonica, ar yaouankañ, a voe rouanez Polonia goude marv he c'hoar Anna hag ivez rouanez Sveden; he mab Sigismund III Vasa a voe roue Sveden ha Polonia war he lerc'h.

## He buhez e Polonia

Savet ha desket mat e voe hervez giz lezioù Italia en amzer-se. Kelennet e veze gant ar barzh Crisostomo Colonna, eus an 'Accademia Pontana, troet gant oberennoù Petrarca. Skignañ a reas mennozhioù an Azginivelezh italian e Polonia. Gwelet eo evel mamm ar c'heginerezh polonat dre ma tegasas legumaj Italia d'he bro nevez. Klask a reas kreñvaat galloud ar roue o prenañ douaroù.
En 1530 e lakas kurunenniñ he mab Sigismond August pa oa bev e dad ( vivente rege). Aon a savas en uhelidi rak an hollveliouriezh, ma voe rediet Sigismond yaouank da brometiñ ne vije kurunennet roue ebet vivente rege hep asant Sened an Noblañsed (Sejm Walny). Pa varvas ar roue kozh he fried e savas Bona a-enep dimeziñ he mab d'ur galvinadez lituaniat, Barbara Radziwiłł, hag a varvas nebeud goude an eured, ma voe kontet e oa bet kontammetgant he mamm-gaer.
Evit stourm ouzh an Tiegezh Habsburg e klaskas ober ar peoc'h gant anImpalaeriezh otoman. En 1556 e savas uhelidi Polonia a-enep dezhi dre ma kavent spontus gwelout ur vaouez o lakaat he fri en aferioù ar stad.

## Distro

Mont a reas da repuiñ en he douaroù e Bari, en Italia.
Bloaz goude, e 1557 e varvas, ha lavaret e voe e oa bet kontammet gant he sekretour, Gian Lorenzo Pappacoda, en anv roue Spagn Felipe II, a zlee bernioù arc'hant dezhi a-hervez.
# Bona di Savoia

Bona di Savoia zo bet anv meur a briñsez :
* Bona di Savoia (1275 – 1300), merc'h da Amedeo V ha da Sibilla de Baugé, a zimezas
** da Yann Iañ Viennois
** da Ugo Bourgogn, aotrou Montbauson;
* Bona di Savoia (1388-1432) (1388–1432), merc'h da Amedeo VIII ha da Maria di Borgogna;
* Bona di Savoia (1415-1430) (1415 – 1430), merc'h da Ludovico di Savoia ha da Anna Lusignan;
* Bona di Savoia (dugez Milano) (1449 – 1503), merc'h da Amedeo IX ha da Iolanda di Francia, a zimezas da Galeazzo Maria Sforza (1444–1476), dug Milano.
# Bona di Savoia (1275-1300)

Bona di Savoia (1275-1300) a oa ur briñsez eus Savoia.
Merc'h henañ ar c'hont Amadeo V hag e bried kentañ, Sibila de Baugé, e oa Bona. He zad Amadeo, a oa un diplomat eus ar re wellañ, a implijas e eizh merc'h d'ober emglevioù politikel.
Bona a oa an hini henañ a voe roet da zimeziñ da Jean de Vienne e 1280. Daou vloaz goude en em gavas intañvez hep bugale.
Bloaz goude ec'h addimezas gant Hugo de Borgoña, aotrou Montbauson. Eizh vloaz goude e varvas Bona divugel.
# Bona di Savoia (1388-1432)

Bonna di Savoia, ganet en 1388 ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1432, a oa ur briñsez a Savoia hag un itron a Biemonte. Merc'h e oa da Amedeo VII, kont Savoia, ha d'ar briñsez c'hall Bonne de Berry. He breur Amedeo a renas war-lerc'h o zad.
Dimeziñ eure da Ludovico di Savoia-Acaia (Pinerolo, 1364 – Pinerolo, 1418) , Aotrou a Biemonte ha Priñs a Acaia, adal 1402 betek e varv.
Mervel a rejont divugel.