# Amprevan

Amprevaned :
| Eristalinus taeniops ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Insecta |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An amprevaned zo loened divellkeinek eus skourrad an Artropoded, azonet gant ur c'horf rannet e tri fezh : ur penn div dastornell outañ, ur brusk c'hwec'h pav outañ, hag ur c'hof — ar c'hevnid n'int ket amprevaned eta.
En Devonian, war-dro 410 milion a vloavezhioù zo, e voe al loened c'hwec'hpavek kentañ ; er Glaouvezh (–360 m. a v.) e voe an amprevaned gwirion kentañ, en urzhadoù Hemiptera, Odonata, Orthoptera.
War-dro 5,5 milion a spesadoù amprevaned zo, da lavaret eo 70% eus ar spesadoù loened a zo war an Douar. Ur milion hepken eus ar spesadoù amprevaned zo bet deskrivet gant ar skiantourien, pa 'z eus bet deskrivet 19 000 spesad pesked, 9 000 evn, 6 000 stlejvil, 4 500 bronneg ha 2 800 divelfenneg.

## Korfadurezh

Rannet eo korf an amprevaned e teir lodenn goloet gant kitin : ar penn, ar brusk (pe toraks) hag ar c'hof (pe abdomen).
* Takad ar skiantoù eo ar penn gant al lagadoù, an tastornelloù...
* Takad an dilec'hiañ eo ar brusk gant ar pavioù hag an eskell.
* Takad ar gouennañ eo ar c'hof.
Tri re bavioù zo gant an amprevaned. En doare-se ez eus tu da verzout n'eo ket ar c'hevnid amprevaned met araknided.

## Reoliadur emvagañ

Liesseurt eo reoliadur-emvagañ an amprevaned :
* Geotdebrerien : etre 40% ha 50% eus an amprevaned. En em vagañ a reont, diouzh ar spesadoù anezho, diwar lodennoù disheñvel ar plant (delioù, koad, greun, frouezh, pollen...).
* Kigdebrerien : preizhataerien (amprevaned all, koftroadeged...) pe arvevaded (war amprevaned all pe dre sunañ gwad mellkeineged).
* Hollzebrerien
* Saprofajed

## Istor an amprevaned

An amprevaned karrekaet koshañ adkavet a vefe eus marevezh an Devonian, da lâret eo war-dro 350 milion a vloavezhioù zo. Diaskell e oant.
Evit pezh a sell eus an amprevaned askellek koshañ adkavet e vefent bet karrekaet etre -325 ha -300 milion a vloavezhioù zo. Tennañ a raent d'an nadozioù-aer a-vremañ, gant un hed-eskell etre 40 ha 60 cm.

## Amprevanoniezh

Studiet e vez an amprevaned gant an amprevanoniourien, hag an amprevanoniezh eo anv o skiant.
* Dasparzh ar spesadoù bet deskrivet gant an amprevanoniezh
* Coleoptera 387 000
* Lepidoptera 157 000
* Diptera 155 000
* Hymenoptera 117 000
* Hemiptera 104 000
* Amprevaned all 80 000
* Orthoptera 24 000
* Gwelout Listennad anvioù amprevaned

## Debrerien-amprevaned

Debret e vez an amprevaned gant meur a loen, en o zouez un urzhad bronneged a vez graet an amprevanetaerien anezho, evel
* an avalaouer,
* an askell-groc'hen,
* ar c'hoz,
* ar minoc'h
Estreget bronneged a zebr amprevaned avat: bez ez eus ivez
* amprevaned all
* pesked
* glazarded, gleskered
* evned.

## Rummatadur

Apterygota
* Monura, aet da get
Monocondylia
* Archaeognatha (=Microcoryphia)
Dicondylia
   * Thysanura (=Zygentoma) (pesk-arc'hant)
    Pterygota
       Paleoptera
      * Ephemeroptera
      * Palaeodictyoptera, aet da get
      * Megasecoptera, aet da get
      * Archodonata, aet da get
      * Diaphanopterodea , aet da get
      * Protodonata (=Meganisoptera ), aet da get
      * Protanisoptera , aet da get
      * Triadophlebioptera , aet da get
      * Protozygoptera (=Archizygoptera ), aet da get
      * Odonata (nadoz-aer)
       Neoptera
          Polyneoptera
         * Caloneurodea , aet da get
         * Titanoptera , aet da get
         * Protorthoptera , aet da get
         * Plecoptera
         * Embiidina (=Embioptera)
         * Zoraptera
         * Dermaptera
         * Orthoptera
         * Phasmatodea
         * Notoptera
         * Blattaria
            * Isoptera
         * Mantodea
          Paraneoptera
         * Psocoptera
            * Mallophaga
            * Anoplura
         * Thysanoptera
         * Hemiptera
          Endopterygota (= Holometabola)
         * Glosselytrodea , aet da get
         * Miomoptera , aet da get
         * Hymenoptera
         * Coleoptera
         * Strepsiptera
          Neuropterida
         * Raphidioptera
         * Megaloptera
         * Neuroptera
          Antliophora/Mecopteroidea
         * Mecoptera
            * Siphonaptera
         * Diptera
         * Protodiptera , aet da get
          Amphiesmenoptera
         * Trichoptera
         * Lepidoptera

## Skinwel

* Insektors, Fantôme, 1994

## Levrlennadur

* (br) G. B. Kerverziou : Levr an amprevaned, skeudennoù gant Yann Berthou, Skridoù Breizh, Brest.
* (en) Nigel E. Stork : How Many Species of Insect and Other Arthropods Are There on Earth? — Annual Review of Entomology
* (en) Bernhard Misof et al. : Phylogenomics resolves the timing and pattern of insect evolution — Science

## Limmoù diavaez

* (fr) (en) Anima (ex) musica : amprevaned ramzel savet diwar tammoù binvioù-seniñ.
a vo kavet e Wikimedia Commons.