# Andel

Andel :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Andèu |
| Anv gallek (ofisiel) | Andel |
| Bro istorel | Bro-Sant-Brieg |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Sant-Brieg |
| Kanton | Lambal |
| Kod kumun | 22002 |
| Kod post | 22400 |
| Maer Amzer gefridi | Nicole Poulain 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Lambal Douar ha Mor |
| Bro velestradurel | Bro Sant-Brieg |
| Lec'hienn Web | (fr)www.andel.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 148 ann. (2020) |
| Stankter | 94 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 29′ 27″ Norzh 2° 33′ 59″ Kornôg / 48.4908333333, -2.56638888889 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 108 m bihanañ 32 m — brasañ 122 m |
| Gorread | 12,2 km² |
| Andel ||
| kemmañ |
Andel a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Lambal, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.

## Douaroniezh

Kumunioù amezek : Plangonwal, Sant-Araon, Maroue, Koedmaeg, Morieg

## Anv

* J-Y Le Moing (1990) : " Andel, 1157, Bulletin d'information des maires; Andel, 1200; Anciens évêchés de Bretagne & Prieuré St Martin de Lamballe".
* B. Tanguy : Andel, XII$^{vet}$
* E. Vallerie : Andel, 1145; Andel, 1405; Andel, 1516
* Embannadurioù Flohic (1998) : " diouzh latin doliacus ou andoliacus, désignant les sites caractérisés par un méandre".
* Kadastr kozh livet

## Ardamezioù

N'ez eus ket

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved

* Miz Mezheven 1719 : abalamour d'an dienez, daou garrad gwinizh a oa harzet ha kaset dre heg da marc'had Lambal.

### XIX$^{vet}$ kantved

* 1875 : distrujet e voe bourk Andel gant un tangwall.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,09 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pevar den abalamour d'ar brezel.

#### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur c’hartermestr tommer eus ar gumun d’ar 15 a viz Even 1946 e Cholon e Saigon e Kochinsina er Viêtnam.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolioù kentañ derez, asambles gant kumunioù all eus bro-Lambal evel Maroue (e Lambal hiziv), Henon ha Pledeliav.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Ar chapel.
* Ar presbital.
* Iliz katolik Sant Pêr ha Sant Yann-Vadezour (1591, 1737, 1845, 1878).
* Chapel ar Spered Santel (c. 1769).
* Ar presbital kozh.
* Chapel Sant Reun ar C'hloz-Nevez (XVIII$^{vet}$).
* Maner Lourmel, aet da di-feurm.
* Maner La Ville-Corhen (war dro 1600), aet da di-feurm.
* Maner La Forrière, gwechall Maison-Basse de la Ville-Corhen, aet da di-feurm.
* Monumant foran ar re varv, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud

* Jakez-Nikolaz Hingant, ganet er Forges Andel d'an 10 a viz Gwengolo 1745, rektour Andel kent an Dispac'h, kannad an Iliz ouzh Stadoù Jeneral (1790). Nac'her, e yeas da Jersey. Pa deut ar peoc'h en dro, eo bet person Andel. Aet da Anaon d'an 3 a viz Gwengolo 1822.
* Bonaventure Le Saulnier du Vauhello, ganet e Sant-Brieg d'an 9 a viz Ebrel 1751; alvokad ouzh Breujoù Breizh, 1777; prokulor jeneral Aodoù an Hanternoz, 1792; toull-bac'het e-kerzh ar Spont-Bras, 1793-1794; alvokad ar Chouanted hag an Divroidi; aet da Anaon e Lambal an 21 Here 1826.
* Hyppolite Le Saulnier du Vauhello, ganet e Sant-Brieg ar e miz Meurzh 1796; kabiten lestr; en eus savet skridoù diwar dourlec'hiadurezh. Aet da Anaon e Pariz d'an 11 a viz Gouere 1858, hag interet en Andel.
* Bonaventure-Marie Le Saulnier de la Cour, ganet e Sant-Brieg ar 5 Ebrel 1821. Kabiten fourgadenn; major jeneral e Brest. Aet da Anaon e Brest d'ar 14 a viz Ebrel 1880. E gwreg e oa merc'h bezamiral baron Grivel, par Bro-C'hall.

### Ardamezeg ar familhoù

| de Lescoët Aotrounez Ville-Marie | En sabel e sparfell en argant, krabanet, stagellek ha grizilhonek en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant |

## Levrioù

* (fr)François Falc'hun : Les noms de lieux celtiques. Première série. Vallées et plaines. Editions armoricaines. Roazhon. 1966 (chap. II : dol, dolen. p. 26 / 35)
* (fr)Régis de Saint-Jouan : Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990
* (fr)Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992
* (br)Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Liammoù diavaez

* (br)Andel war Geobreizh.com

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Monumant ar re varv
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 267, Kemper, Nouvelles Éditions bretonnes, 1936
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb