OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emgann Austerlitz

Emgann Austerlitz, anvet ivez Emgann an tri impalaer, a oa bet stourmet d'an 2 a viz Kerzu 1805. Unan eus an emgannoù brasañ ha pouezusañ e Brezelioù Napoleon eo ha gwelet e vez evel trec'h bravañ Napoleon Iañ, rak an arme c'hall he devoa trec'het garv ul lu kalz galloudusoc'h, Rusianed hag Aostrianed renet gant an impalaer Aleksandr hag an impalaer Frañsez II. An emgann a oa bet stourmet nepell diouzh kêr Austerlitz en impalaeriezh aostrian (Slavkov u Brna er Republik Tchek bremañ). Emgann Austerlitz en devoa degaset ur fin trumm da Vrezel an trede kengevread, gant skrid-emglev Pressburg sinet gant an Aostrianed e fin ar miz.
An emgann a zo gwelet evel un trec'h strategel meur, ken pouezus hag emgannoù Cannae pe Gaugamela.
# Emgann Bacsil Ridge

Emgann Bacsil Ridge (filipineg: Labanan sa Gulod ng Bacsil) a oa bet stourmet d'an 19 a viz Meurzh 1945. Ul lodenn e oa eus emgannoù Kampagn Filipinez e-pad an Eil Brezel-bed war Talbenn ar Meurvor Habask. Ar stourm a oa bet etre soudarded filipinezat ar 121st Infantry Regiment, Philippine Commonwealth Army, USAFIP-NL, renet gant ar c'homandant Russell W. Volckmann, a-enep nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan renet gant ar jeneral Tomoyuki Yamashita. An disoc'h a voe aloubadeg San Fernando, La Union d'an 23 a viz Meurzh 1945, gant Bacnotan, La Union goude daou viz stourm.
An emgann a oa bet unan doare guerilla.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://web.archive.org/web/20181119234942/http://www.sanfernandocity.gov.ph/sfcsite/index.php/en/visiting-csf/tourist-destinations/131-bacsil-ridge-monument
* ↑ http://balita.ph/2011/04/12/surviving-wwii-guerrillas-recall-the-epic-battle-at-bacsil-ridge/
# Emgann Arfderydd

Hervez Annales Cambriae e c'hoarvezas Emgann Arfderydd e 573 etre Gwenddolew ap Ceidio ha roue Ebrauc hag e gevridi en Hanternoz Kozh Enez Vreizh. N'eo ket sklaer e pelec'h e c'hoarvezas an emgann, met krediñ a reer edo war-dro Arthuret, e-kichen Longtown, e Cumberland, pe Cumbria hiziv.
Faezhet ha lazhet e voe Gwenddolew ap Ceidio ha distrujet e voe e rouantelezh. Gwanaet e voe rouantelezh Ebrauc avat, ha divarrek e voe da zerc'hel penn ouzh Angled Deira ha Bernikia a zistrujas anezhi e 580.
Barzh Gwenddolew ap Ceidio, Lailoken, aet foll goude an emgann, a eas da vevañ er c'hoadoù. Krediñ a reer emañ aze orin tudenn Marzhin.
# Emgann Arsuf

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Emgann Arsuf a zo un emgann ag an Trede kroaziadeg c'hoarvezet en Arsuf d'ar 7 a viz Gwenholon 1191. Eno e voe trec'h Richarzh Iañ a Vro-Saoz war Saladin.

## An emgann

Pa erruas arme ar groazidi e-tal Arsuf, Saladin a reas sin da dagañ hag ar varc'heien durk, 30 000 anezho, a enkelc'hias marc'heien Richarzh Kalon Leon hag a dennas biroù warne. Marc'heien Richarzh Kalon Leon, difennet gant o harnez, ne oant ket bet gloazet kalz, met ur bochad roñseed a oa bet lazhet. E-pad un amzer, tud Richarzh Kalon Leon o doa kredet en ur wallreuz heñvel ouzh hini Hattin. Mes Richarzh a lakaas e varregezh bellour. Eñ a roas urzh d'an ospitalerien ag ar ward a-dreñv da dec'hel koust pe goust, ha degemer e-pad un amzer un emzalc'h difenn, hag a zifenn d'ar varc'heien heuliañ an Durked, e klask o teknik tec'h boudañ. Gant ampartiz, ar banerion biroù Richard a re bokad koladennoù da mac'heger Saladin. Mes èl ar gristenien na c'hel ket dec'hel didermen hag ar goladennoù a zastum, Richard Kalon Leon a grog da lak ur garg evit enkelc'hian an durked evit en distrujañ. En achumant ar brezel, Saladin a adolpa e arme, d'an niver 20 000.
# Emgann Badajoz (1812)

Seziz Badajoz, (16 a viz Meurzh - 6 a viz Ebrel 1812), lesanvet Trede Seziz Badajoz, a c'hoarvezas e-kerzh Brezel Dizalc'hted Spagn.
Ul lu portugalat-saoz renet gant Arthur Wellesley, kont Wellington (a zeuas da vezañ Field Marshal Duke of Wellington), a lakaas seziz war kêr Vajadoz e Spagn hag a redias ar gwarnizon gall da godianañ goude un emgann taer ha gwadus.
Ar seziz a oa bet unan eus ar re washañ e Brezelioù Napoleon. Gwelet eo evel un trec'h koustus evit Bro-Saoz : 4 800 soudard kevredet lazhet pe c'hloazet e-doug un nebeud eurvezhioù emgann taer pa oa bet aloubet mogerioù-difenn kêr e fin an emgann. Troet da sot gant an niver uhel a soudarded c'hloazet pe lazhet, ar soudarded trec'h a oa krog da breizhañ an tiez, dreist-holl ar stalioù alkool enno. Dre ma oa kalz alkool e oant mezviet hag enebet ouzh o ofisierien (lod a voe lazhet ganto) hag e krogjont da lazhadegañ annezidi kêr. E-tro 4 000 maouez a oa bet gwallet ha lazhet. Meur a zevezh a voe ezhomm evit ma paouezfe al lazhadeg bras-spontus-se.
# Elaenia

Elaenia :
| Elaenia albiceps. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Anv skiantel ||
| Elaenia Sundevall, 1836 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Elaenia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Ur spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* Elaenia albiceps
** E. a. albiceps, diversa, griseigularis, modesta hag urubambae,
* Elaenia brachyptera,
* Elaenia chilensis,
* Elaenia chiriquensis
** E. c. albivertex ha chiriquensis,
* Elaenia cristata
** E. c. alticola ha cristata,
* Elaenia dayi
** E. d. auyantepui, dayi ha tyleri,
* Elaenia fallax
** E. f. cherriei ha fallax,
* Elaenia flavogaster
** E. f. flavogaster, pallididorsalis, semipagana ha subpagana,
* Elaenia frantzii
** E. f. browni, frantzii, pudica hag ultima,
* Elaenia gigas,
* Elaenia martinica
** E. m. barbadensis, caymanensis, chinchorrensis, cinerescens, martinica, remota ha riisii,
* Elaenia mesoleuca,
* Elaenia obscura
** E. o. obscura ha sordida,
* Elaenia olivina
** E. o. davidwillardi hag olivina,
* Elaenia pallatangae
** E. p. exsul, intensa ha pallatangae,
* Elaenia parvirostris,
* Elaenia pelzelni,
* Elaenia ridleyana,
* Elaenia ruficeps,
* Elaenia spectabilis,
* Elaenia strepera.
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, c'hwec'h isspesad ha tregont (36) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tyrannidae/Elaenia (lennet e-barzh d'ar 7 a viz Mezheven 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Elaf

Elaf pe Elafius (hervez ar stumm latin) a oa anv ur roue brezhon, eus kreisteiz Enez Vreizh, en Hampshire a-vremañ, er Vvet kantved.
Anavezet eo peogwir e tegemeras Jermen Auxerre e-pad e eil veaj da Vreizh war-dro 440 hag e voe skrivet danevell ar veaj gant Constantius Lyon a savas buhezskrid Jermen.
Roue Gwynntguig moarvat e oa Elaf. Seizet e oa e vab. Pareet e voe gant Jermen. Kement-se a ziskouezas eoa ar gwir feiz gant ar Gatoliked, ha n'eo ket gant ar Belagiz.

## Liammoù diavaez

* Arroudoù eus oberenn Constantius ma'z eus meneg eus Elafius
* Skrid Bede diwar-benn Elafius, adkemeret eus oberenn Constantius
| En e raok: Dianav | Roue Gwynntguig ) war-dro 440 | War e lerc'h: Dianav |
# Elaine of Astolat

Elaine of Astolat, pe Ascolat, zo ur plac'h yaouank er romant saoznek Le Morte d'Arthur, gant Thomas Malory, hag a zo e karantez ouzh ar marc'heg Lanselod. Anvet eo ivez Elaine the White hag Elaine the Fair, abalamour d'he blev melen-aour. Bernard of Astolat eo he zad.
Adkemeret eo bet an istor gant Alfred Tennyson div wech: e-barzh e varzhoneg "The Lady of Shallot" e 1833, hag en e gelc'hiad barzhonegoù Idylls of the King en 1859.

## XIIIvet kantved

Kentañ roud eus mojenn Elaine a gaver er Mort Artu, ur skrid gallek e deroù an XIIIvet kantved : mervel a ra ar plac'h diwar he c'harantez ouzh Lanselod ha diskenn a ra he bag a-hed ur stêr da vetek kêr Camelot.
Un doare all a gaver, eus an XIIIvet kantved ivez, en danevell italianek La Donna di Scalotta, ha honnezh a servijo d'ar barzh saoz Tennyson da skrivañ e varzhoneg "The Lady of Shallot" .

## XVvet kantved

E Le Morte d'Arthur, skrivet er XVvet kantved gant Thomas Malory,e krog istor Elaine pa embann he zad, Bernard of Astolat, e vo aozet un tournamant, ma vo gwelet ar Roue Arthur hag e varc'heion. Lanselod da gentañ ne oa ket en sell da gemer perzh, met graet e vo dezhañ ober ur soñj all ha mont a ra d'ober ur gwel da Bernard hag e zaou vab a-raok an tournamant. Tra m'emañ Lanselot en he ziegezh e krog ar big e skouarn Elaine, ma ped ar marc'heg da zougen he livioù en tournamant. Eñ a respont neuze eo mat dezhañ o dougen, nemet e vo Gwinevar eno ivez, hag e ranko kuzhat e zremm pa en em ganno da virout a vout anavezet ganti. Digant Bernard e c'houlenn ha gallout a ra leuskel e skoed re vrudet gantañ, da gemer unan all diaesoc'h d'anavezout. Bernard a ro e asant, hag a brest dezhañ skoed gwenn Sir Torre, breur Elaine.

## Livadurioù

* Elaine arrives at Camelot, livour dianav
* The Lily Maid of Astolat, e 1870 , gant Sophie Anderson
* Elaine, the Lady of Shallott, Edward Reginald Frampton
* Gant Howard Pyle e 1881.
* E 1898, gant George Wooliscroft Rhead & Louis Rhead
* E 1919, gant Lancelot Speed
# Elaed ap Eldoc ap Pawl

Elaed ap Eldoc ap Pawl a oa mab bihan da Pawl ap Meurig ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Netra ne anavezer diwar-benn e vuhez nag e ren.
| En e raok : Pawl ap Meurig | Roue Buellt ) 580 - 615 | War e lerc'h : Morwd ap Elaed |
Braciat (Braigad) ap Pasgen · Idnerth ap Briagad · Meurig (Meuprit) ap Idnerth · Pawl (Paul) ap Meurig · Elaed (Eltat) ap Eldoc ap Pawl · Elaed (Eltat) ap Eldoc ap Pawl · Morwd (Moriud) ap Elaed · Gwyddgan (Guoidcant) ap Morwd · Pasgen ap Gwyddgan · Tedwr (Teudor) ap Pasgen ·
# Elachura formosa

Elachura formosa :
| Penn Elachura formosa, Tresadenn (1889) gant Oates. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Elachuridae |
| Genad : | Elachura |
| Anv skiantel ||
| Elachura formosa (Walden, 1874) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Elachura formosa a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Elachuridae. Ar spesad nemetañ er genad Elachura an hini eo.
Anvet e voe T[roglodytes]. formosus (kentanv) da gentañ-penn (e 1874) gant an evnoniour skosat Arthur Hay (1824-1878).

## Annezva

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus ar menezioù Himalaya da c'hevred Sina ha kreiz Viêt Nam.

## Liammoù diavaez

* (en) Elachura formosa el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Elachura formosa e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Oates, 1889.
* ↑ Ne voe graet gant ar berradur "Walden" nemet etre 1862 ha 1876, kent ober gant hini Tweeddale pan eas da navet markiz Tweeddale da-heul e dad George Hay (1787-1876).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Elachura formosa.
# Elachuridae

Elachuridae :
| Elachura formosa, tresadenn gant Gould & Richter. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Elachuridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2014 gant an evnoniour svedat Per Alström (1961-) hag e genlabourerion.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù

* Elachura - Oates, 1889 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Elachuridae: Elachura Alström et al., 2014.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Elachuridae (lennet e-barzh d'an 12 a viz Mezheven 2022).
# Elagabalus

Varius Avitus Bassianus, pe Elagabalus, pe Heliogabal, ganet en Emesa er bloavezh 204, a oa un impalaer roman. Ren a reas dindan an anv Marcus Aurelius Antoninus, adal ar 15 pe 16 a viz Mae 218, beket an 13 a viz Meurzh 222.

## E vuhez

Mab e oa da Sextus Varius Marcellus, beleg-meur an doue Baal, ha da Julia Soaemias. Kenderv bihan e oa da Garacalla ha Geta.
Savet e voe da augustus (impalaer) d'ar 15 pe 16 a viz Mae 218 gant al Legio III Gallica, a-enep Macrinus ha Diadumenianus, pa oa en oad a 14 vloaz.
Elagabal a oa ur paotr yaouank iskis, debret gant relijion Baal. Pa zeuas da Rom, d'an 29 a viz Gwengolo 219, un delwenn-arouez an doue e oa gantañ war ur c'harr ː ur maen du kizellet evel ur pich, Elagabal o kerzhout a-zous, hep tennañ lagad diwarni.
Dimezet e voe yaouank-flamm da Julia Paula, hag a-enep al lezenn e kemeras Aquilia Severa, ur werc'hez gouestlet d'ar relijion pagan (vestalenn), da eil gwreg. He leuskel a reas nebeut goude evit kemer ur mignon, Zoticus, ur c'hlezeour brudet.
Sevel e reas e genderv Gessius Bassianus Alexianus, oadet 13 vloaz, da eil-impalaer (caesar), dindan an anv Marcus Aurelius Severus Alexander.
Evit difenn buhez he eil bugel-bihan Alexianus, ar vamm-gozh Julia Moesa a lalas ar bretorianed d'en em sevel a-enep Elagabal hag e vamm Julia Soaemias. D'an 13 Meurzh 222 e voent tapet o-daou, dibennet ha skoet d'an Tiber.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg, Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C, Embannadurioù Errance, 1994.
# Elaine

Elaine, pe Elayne (ral) zo un anv-badez hag un anv-lec'h saoznek, ur stumm all da Ellen. Anv meur a dudenn eus mojenn ar Roue Arzhur eo.

## Tud

* Elaine de Kooning, livourez stadunanat
* Elaine Morgan, kanerez kembreat, a gane gant Dan ar Braz
* Elaine Paige, aktorez saoz

## Lennegezh

* Elaine of Astolat, un dudenn er romant saoznek Le Morte d'Arthur
* Elaine, un danevell saoznek gant ar skrivagner stadunanat J.D. Salinger

## Lec'hanvadurezh

* Elaine (Victoria), en Aostralia
* Elaine (Arkansas), e SUA

## A bep seurt

* Elaine, tuneler linenn B metro Roazhon.

## Pennadoù kar

* Helen
* Ellen
* Elena
# Elamireg

Ur yezh nijerek-kongoek eus skourr ar yezhoù kordofanek eo an elamireg (el amira) komzet e Kordofan e Soudan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kordofanek
# Elachura

Elachura :
| Elachura formosa, tresadenn (1892) gant Keulemans. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Elachuridae |
| Anv skiantel ||
| Elachura Oates, 1889 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Elachura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1889 gant an naturour saoz Eugene William Oates (1845-1911). Ar genad nemetañ eo er c'herentiad Elachuridae.

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Elachura formosa.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Alström hag alii, 2014.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Elachuridae/Elachura (lennet e-barzh d'an 12 a viz Mezheven 2022).
# Guarda

Guarda a c'hall bezañ anv meur a lec'h :
* Guarda (Portugal), ur gêr e Kreiz Portugal
* Distrig Guarda, un distrig e Portugal en-dro d'ar gêr-se
* Guarda (Scuol), ur gumun gozh e kanton Graubünden, e Suis, bremañ e kumun Scuol
* A Guarda, ur gumun e Galiza
* Guarda Veneta, ur gumun en Italia, e proviñs Veneto
# Guarda (Portugal)

Guarda (distaget [ˈɡwaɾdɐ] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun e Portugal, e distrig Guarda, e kreiz ar vro.
Uhel a-walc'h eo lec'hiet, ouzh tor ar Serra da Estrela. Gant 1060 metr uhelder ez eo uhelañ kêr Portugal. E 2011 e oa 42 541 a dud o chom er gumun, ha 26 565 er gêr hec'h-unan.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel
# Guararapes

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Guararapes zo un anv-lec'h eus Brazil, a orin toupiek, hag a gaver:
* en anv ar Batalha dos Guararapes, er XVII$^{vet}$ kantved
* en anv kêr Jaboatão dos Guararapes, e stad Pernambuco
* en anv kêr Guararapes (São Paulo), e stad São Paulo
# Guararapes (São Paulo)

Guararapes zo ur gêr eus Brazil e stad São Paulo. 959.12 km² eo he gorread. E 2004 e oa 29 948 a dud enni.

## Kumunioù amezek

* Araçatuba
# Guararé

Guararé zo ur gêr vihan eus Panamá (4 500 a dud e 2010) war aod ar Meurvor Habask. Brudet eo ar festival La Mejorana. Ur ganaouenn brudet zo, Festival en Guararé.

## Notennoù

* ↑ Festival Nacional de la Mejorana: A National Folkloric Festival
* ↑ Festival En Guararé, Alfredo Gutiérrez - YouTube
# Guarbecque

Kumunioù Frañs :
| Anv | Guarbecque |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arondisamant Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Artois Flandres |
| Kanton | Lillers |
| Kod INSEE | 62391 |
| Kod post | 62330 |
| Maer | Christophe Fiancette |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,46 km² |
| Led | 50° 36' 41" Norzh |
| Hed | 02° 29' 25" Reter |
| Uhelder kreiz | 19 m |
| Uhelder bihanañ | 16 m |
| Uhelder brasañ | 22 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 394 (2007) |
| Stankter | 255 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Guarbecque a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Guarapari

Guarapari zo ur gêr en arvor stad Espírito Santo e Brazil. Kontañ a raed 98 120 a dud enni en 2006. Ar gumun zo un dachenn a 592 km² dindani.
# Guardabosone

Guardabosone (Vardaboson e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
# Guarcino

Guarcino zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
# Guarda Veneta

Guarda Veneta zo ur gumun en Italia, e proviñs Rovigo ha rannvro Veneto.
# Gnou lost gwenn

Gnou lost gwenn :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Alcelaphinae |
| Genad : | Connochaetes |
| Anv skiantel ||
| Connochaetes gnou Zimmermann, 1780 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gnou lost gwenn (Connochaetes gnou) a zo un antilopenn hag a vev en Afrika ar su.
# Goa

Goa (गोवा e konkani) zo unan eus stadoù Unaniezh India, war aod mervent ar vro. Emañ etre stadoù Karnataka er c’hreisteiz hag er reter ha Maharashtra en hanternoz. Betek 1961 e oa un drevadenn eus Portugal ha neuze e voe staget ouzh India dre heg.

## Douaroniezh

En em ledañ a ra stad Goa war 3 702 km², a-hed aod Mor Arabia. Trovanel eo an hin : tomm e vez a-hed ar bloaz. E miz Mae e vez ar wrez en hec’h uhelañ (etre 30 °C ha 39 °C). Glaveier ar monson a gouezh etre miz Mezheven ha miz Gwengolo. Miz Kerzu ha miz Genver eo ar mizioù plijusañ a-fet gwrez : neuze e vez etre 20 °C d’an nebeutañ ha 30 °C d’ar muiañ.

## Poblañs

E 2001 e oa 1,344 milion a dud o vevañ e Goa. Ur c’hard anezho a oa kristenien hag an div drederenn Hindouiz. Komzet e vez konkaneg (konkani) gant 51,5 % eus an dud, marateg (marathi) gant 33,4 % anezho ha kannadeg (kannada) gant 4,6 %. Un nebeud tud a gomz portugaleg c’hoazh, un aspadenn eus ar 400 vloaz ma oa bet renet ar vro gant Portugal.

## Istor

E 1498 e oa erruet er vro an Europad kentañ, Vasco da Gama. Goude-se e voe aloubet ar c’horn-bro gant soudarded Portugal, ha dont a reas da vezañ unan eus lodennoù Stad Portugalat India. Eno e voe ar beleg Frañsez Zavier o prezeg an aviel er XVI$^{vet}$ kantved. E 1961 e voe aloubet Goa gant nerzhioù India, war urzh Nehru, ha staget e voe ouzh ar vro-se. Betek 1987 e oa ul lodenn eus tiriad Goa, Daman ha Diu. Neuze e voe dispartiet tiriad Daman ha Diu diouzh Goa a zeuas da vezañ unan eus stadoù Unaniezh India.

## Armerzh

An touristerezh eo an obererezh pennañ e stad Goa. Touristed eus ar bed a-bezh a zeu di da dommheoliañ war traezhennoù an aod ha dont a ra an Indianed pinvidik ivez da dec’hout diouzh tommder re vras an hañv er c’hêrioù bras. Gweladenniñ a reont ivez ar savadurioù bet lezet gant an drevadennerien bortugalat, evel an ilizoù eus ar XVIvet kantved.
Gounezet e vez riz er vro, kenkoulz ha kraoñ-kokoz ha kraoñ-kajou. Pesketaerezh zo ivez (40000 den).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Goa travel guide war Wikivoyage
* Gouarnamant Goa
* Lec’hienn ofisiel Ofis touristerezh Goa
# Gnou

Gnoued :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Genad : | Connochaetes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gnoued eo an antilopenned a ya d'ober ar genad Connochaetes. Bevañ a reont en Afrika. Distaget e vez /gnuˑ/ ar ger en unander.

## Spesadoù

Daou spesad gnoued a zo:
* ar gnou lost gwenn (Connochaetes gnou)
* ar gnou glas (Connochaetes taurinus)
# Go

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Go zo
* ur ger brezhonek
** eus ar verb goiñ a dalv treuzfeurmiñ danvez organek gant sikour ur goell.
*** a gaver e kaol-go
*** hag en droienn lakaat an toaz e go
* a-wechoù doare-skrivañ ha distagadur an anv gov, a oa goff e krennvrezhoneg
* ar c'hoari go

## E yezhoù all

* Go! un urzh saoznek, par da Kae!
# Gnou glas

Gnou glas :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Alcelaphinae |
| Genad : | Connochaetes |
| Anv skiantel ||
| Connochaetes taurinus Burchell, 1823 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gnou glas (Connochaetes taurinus) a zo un antilopenn a vev en Afrika.
# Goaf

Ur goaf zo un arm, anezhañ ur pezh houarn begek lakaet e penn un troad hir. Gant ur goafad e c'haller treuziñ korf un den. Goafer pe goafeg eo ar soudard a zoug ar goaf.

## Istor

En amzer ar ragistor e veze chaseet gant gouzifiadoù koad. Da vare oadvezh an houarn e voe lakaet houarn er penn. Er Grennamzer e veze implijet pe gant marc'hegerien pe gant troadeien da herzel ar varc'hegerien.
Hasta e oa anv goaf ar soudarded roman.
* An doueez Pallas Athene gant he goaf - Vatikan, Roma
* Marc'hegerien norman en emgann Hastings hervez Pallenn-moger Bayeux
* Marc'hegeien en un tournamant gant o goafoù.
* Emgann tal-ouzh-tal gant goafoù. Engravet gant Hans Holbein ar Yaouankañ (Mirdi Albertina, Vienna).
* Saladin enep Richarzh Kalon-Leon

## Pennad kar

* goaf-bann