OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Histoire d'un chien

Histoire d'un chien zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1881.

## Istor

Kentañ ma voe embannet a voe e Le Gaulois an 2 a viz Mezheven 1881.

## An danevell

Istor Cocotte, ur giez e ti bourc'hizien binvidik.
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Jaque

Jaque (spagnoleg evit echedoù) a zo ur gazetenn spagnol ha spagnolek a vez embannet div wezh ar miz e Valencia (Kumuniezh Valencia). Kregiñ a reas e Donostia e 1970. E penn kazetennoù echedoù Spagn emañ abaoe he c'hrouidigezh. Lod eus gwellañ c'hoarierion ag ar bed a-bezh a skriv enni.

## Liamm diavaez

* Jaque
# Jaoua

Jaoua, pe Sant Jaoua, a oa ginidik eus Iwerzhon. Studiañ a reas gant Paol Aorelian er manati savet gant Iltud e Llanilltud Fawr (Bro-Gembre).
Dilestrañ a reas e Breizh-Izel gant Paol ha beleien ha menec'h all.
Savet en dije daou vanati e Plouvien :
* Minihy Bihan
* Minihy Bras , a vije bet kreiz parrez Plouyen Koz adal an VIIIvet kantved betek 1415.

## Adstummoù

* Jaouig, Jaouen.
# Jaques Lebaudy

Jacques Lebaudy, anvet Jakez Iañ pe Impalaer ar Sahara (1868 - 1919), a oa ur c'horvroour a savas, e 1903, Impalaeriezh ar Sahara, rouantelezh anavezet gantañ e-unan.
Mab e oa da Jules Lebaudy, ur rener embregerezh gall. A-drugarez d'e binvidigezh vras e teuas a-benn, en un doare, da gaout e c'hoant pe e sorc'henn : dont da vezañ impalaer. E 1903, goude un tabut gant e borzhier, a daolas dezhañ ur c'helorniad dour Javel, e tiviz sevel ur stad en ur c'horn digenvez eus ar Sahara kuit da vezañ rediet d'ober gant an dud vunut. Antronoz e loc'has diouzh Fécamp gant e oueletenn, la Frasquita. Chom a reas a-sav en Inizi Kanari evit staliañ kanolioù war e lestr ha tuta un arme eizh den kent mont betek aodoù Maoritania. Dilestrañ a reas d'ar 25 a viz Mae 1903 en ur pleg-mor digenvez (28°40' Nord), anvet Bay of Justice. Sevel a reas eno Impalaeriezh ar Sahara gant lid. Daou zevezh diwezhatoc'h ec'h embannas bezañ impalaer ar riezh nevez ha goulenn a reas digant e dud ober aotrou anezhañ. Distreiñ a reas neuze d'an inizi Kanaria evit tuta implijidi all hag e tistroas d'e "impalaeriezh" d'an 10 a viz Even evit fontañ e gêr-benn, "Troja", enni pemp den hag un deltenn. Mont a reas da c'houde etrezek ar c'hreisteiz betek Bay of Liberty (27°20' N) e lec'h ma savas "Polis", porzh kenwerzh pennañ e impalaeriezh nevez. Koulskoude, daoust d'e strivoù, ne asante hini eus e implijidi chom eno da drevadenniñ ar vro. War-dro ar 14 a viz Even en em gavas gant ur meuriad a ginnigas gwerzhañ sklaved dezhañ. Nac'hañ a reas.
Hag eñ ha mont d'an inizi Kanaria adarre evit kavout tud kontant da drevadenniñ e vro.
# Jaouen

Jaouen zo un anv-tiegezh brezhonek.

## Tud
### Breizh

* Yves Jaouen (1900-1976), rezistañt ha maer Brest
* Albert Jaouen (1909-1976), rezistañt ha politikour
* Maryvonne Quéméré-Jaouen (1910-2001), stourmerez evit ar brezhoneg hag ean endro
* Jean Jaouen (1918-1945), rezistañt ha milour
* Pierre Jaouën (1928-2012), livour
* Camille Jaouen (g. e 1949), barzh gallek
* Hervé Jaouen (1923-1986), amiral
* Hervé Jaouen (g. e 1946), skrivagner gallek
* Michel Jaouen (1920-2016), beleg
* Pascal Jaouen (g. e 1962), broder

### Bro-C'hall

* Jaouen (g. e 1979), anv-pluenn Jaouen Salaün, tresour bannoù-treset
* Guy Le Jaouen (g. e 1933), sindikalour al labour-douar ha politikour

## Anv-badez

* Jaouen Hadjam, melldroader gall
# Japan bashing

Japan bashing zo un droienn saoznek savet da ober anv eus ar gasoni ouzh Japan e Stadoù-Unanet Amerika.
Savet eo bet an droienn e deroù ar bloavezhioù 1980 gant Robert C. Angel, ur Stadunanad paeet da zifenn interestoù Japan. D'ar c'houlz-se e oa prezidant ar Japan Economic Institute, e Washington D.C., arc'hantet gant Ministrerezh japanat an Aferioù Diavaez.

## Enebiezh ouzh Japan

* Pennad spisoc'h Fromoù enep japanat
Ma oa bet krouet er bloavezhioù 1980 an droienn evit reiñ harp d'ar c'hevezerezh ekonomikel etre Japan ha peurest ar bed, dreist-holl SUA, un diazez istorel gwirion a zo memestra.

#### Skouerioù istorel

Setu amañ skouerioù skritelloù bet implijet gant SUA e-pad an Eil Brezel-bed. Ar Japaniz a oa keñveriet alies gant loened ha roet dezho fromoù euzhus nemetken.

## Pennad kar

* bashing
# Japet

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Japet eo doare gallek Iapetos (ha Iapetus e latin) roet da veur a zen e mojennoù Hellaz kozh:
* Japet (Titan), tad Prometeüs hag Atlas
* Japet (Ramz), ar Ramz
* Japet, tad Bufagus, tad Bufagus
# Japan Expo

Japan Expo, berraet e Japan, Japex pe JE, zo ur saloñs gall diwar-benn ar sevenadurezh japanat. Lec'h ar saloñs a zo ar parc des expositions de Paris-Nord Villepinte, bep bloaz e vez anezhañ e-penn kentañ miz Gouhere, raloc'h ez eo dalc'het e fin miz Even. Padout a ra pevar devezh pad. Eno e vez tu prenañ mangaoù, c'hoarioù video, tresadennoù-bev japanat anime. Ouzhpenn-se e vez brudet sevenadur Japan dre an arzoù emgannañ, an dilhad, ar sonerezh (J-pop, Jrock, sonerezh hengounel Japan), ar sinema, ar sportoù, ar c'hosplay. Un digarez eo ivez evit an dud a vicher eus Japan ha broioù ar C'hornôg da eskemm ha sinañ kevradoù en ul lec'h prevez, graet Business Center anezhañ.

## Poltriji

* Kandyse McClure, pedet evel aktourez eus ar stirad skinwel Battlestar Galactica
* Un dañser Kabuki
* Ken Akamatsu Japan Expo 2015
* Sonadegoù a zo ivez, amañ Momoiro Clover Z
* Ninjaman war al leurenn
* LAZYgunsBRISKY
* Sell hollek war ar saloñs, mangaoù, delwennoù dastumadenn, c'hoarioù video
* Stal gwerzhañ manga e-pad ar Japan Expo 2017

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Johanna Berglind

Johanna Jeanette Berglind (21 a viz Eost 1816 e Stockholm - 1903) a oa ur gelennerez war yezh ar sinoù hag ur renerez skol svedat. Krouiñ a reas unan eus ar skolioù kentañ savet e Sveden evit an dud vut pe vouzar. Krouet e voe ar skol e Stockholm e 1860 gant an anv Tysta Skolan (Ar skol didrouz).
Un emzivadez e oa Berglind hag advabet e voe gant un intañvez. E-pad meur a vloaz e voe gwanaet he yec'hed goude terriñ he gar d'an oad a 3 bloaz. Etre 1834 ha 1840 e kelennas e skol savet evit ar re vouzar hag ar re vut gant Pär Aron Borg. Mirout a reas he gopr a-benn sevel he skol dezhi. Ne reas ket berzh betek ma vefe brudet ar pezh a rae gant Fredrika Bremer, hag a zisplegas he labour er c'hazetennoù hag a c'houlennas ma vefe sikouret. A-benn ar fin e voe sikouret he skol gant gouarnamant Sveden, hag e penn ar skol e voe etre 1860 ha 1882.

## Daveoù

* https://runeberg.org/sqvinnor/0040.html
* Svenska kvinnor. Föregångare Nyskapare - Carin Österberg ISBN 91-87896-03-6
# Johann Peter Hebel

Johann Peter Hebel, ganet e Basel d'an 10 a viz Mae 1760 ha marvet d'an 22 a viz Gwengolo 1826 e Schwetzingen, a oa ur skrivagner alaman a skrive en alamaneg unvan hag en alemaneg.

## Buhez

En ur familh peizanted e voe ganet. Studioù doueoniezh a reas en Erlangen. Goude se e labouras evel kelenner-ti, kure, kelenner ha diagon. Anvet e voe e lise Karlsruhe hag eus 1808 da 1814 e voe rener al lise-se. Graet e voe doktor "honoris causa" anezhañ ivez e skol-veur Heidelberg.
Troet e oa Hebel gant ar plant hag an natur. Al levr kentañ embannet gantañ e 1803 e voe Alemannische Gedichte, ul levr barzhonegoù hag a reas kalz a verzh. Goude se e embannas ivez meur a "almanak" gant kontadennoù. E dibenn e vuhez e ouestlas e amzer d’ar relijion hag e skridoù diwezhañ a voe istorioù tennet eus ar Bible evit ar re yaouank. E varzhonegoù a voe meulet gant un toullad skrivagnerien alamanek : Goethe, Jean Paul, Gottfried Keller, Hermann Hesse, Martin Heidegger.

## War e lerc’h

* E varzhonegoù hag e gontadennoù zo bet implijet alies da sevel pezhioù-c’hoari en Elzas.
* Ur Priz Johann Peter Hebel a oa bet krouet gant gouarnamant Baden e 1936 . Abaoe eo bet roet da galz skrivagnerien alemanek, ha lod anezho Elzasiz, evel André Weckmann, Joseph Lefftz, Lucien Sittler pe Claude Vigée.

## Oberennoù

* Allemannische Gedichte. Für Freunde ländlicher Natur und Sitten. Aarau : Sauerländer 1821 (adembannet meur a wech)
* Der Rheinländische Hausfreund, kontadennoù embannet en almanagoù e-pad meur a vloaz (1803-1811)
* Schatzkästlein des rheinischen Hausfreundes, Cotta, Stuttgart 1811
* Biblische Geschichten. Für die Jugend bearbeitet, Cotta, Stuttgart 1824.
Ha meur a levr all embannet goude e varv.

## Notennoù

* ↑ Johann-Peter-Hebel-Preis Baden-Württemberg
# Johann Strauss

* Johann Strauss (tad) (pe Johann Strauss Iañ; 1804–1849), sonaozour aostrian
* Johann Strauss (mab) (pe Johann Strauss II; 1825–1899), sonaozour aostrian
* Johann Strauss (mab-bihan) (pe Johann Strauss III; 1866–1939), sonaozour aostrian
# Johann Tetzel

Johannes Diez, anvet Tetzel a oa un dominikan alaman bet brudet evit bezañ gwerzhet induljañsoù evit sevel penniliz Sant-Pêr e Roma.
Ganet eo bet e Pirna war-dro 1465. Aet eo da Anaon e Leipzig e 1519.
El luskad gwerzhañ induljañsoù bet kaset gant ar Pab Leon X e 1515 e oa. Klasket en deus gwerzhañ ar muiañ posupl a-drugarez d'e brezegennoù entanet.
Respontet en deus e 1518 da 95 tezenn Luther bet embannet e 1517.
Skandalaet eo bet gant pennoù bras an Iliz a oa direnket gant e zoareoù.
Anavezet ez eo evit ar gwerzennoù-se:

## Tro-spered Tetzel

"Wenn das Geld im Kasten klingt,
Die Seele aus dem Fegefeuer springt!"
"Pa vez heklev an arc'hant er c'hefioù,
An ene a lamm adal ar Purgator!"
Atahinus, gredus betek re, n'heller ket gwelout ennañ skouer Dominikaned e vare.

## Tro-dro da Tetzel

Gwelet e vez an dudenn Tetzel er film Luther (2000), sevenet gant Eric Till, gwelet e vez anezhañ o prezegenniñ feuls, o reiñ kalon d'un tolpad tud. En tamm film-se e vez o stardañ gant un dorn ur flambev, pezh a lak an aon da sevel e kalon an arvesterien.
# Johann Wolfgang von Goethe

Johann Wolfgang von Goethe :
| Ganedigezh | 28 a viz Eost 1749 e Frankfurt |
| Marv | 22 a viz Meurzh 1832 e Weimar |
| Yezh skrivañ | alamaneg |
| Luskad lennegel | romantelezh, Sturm und Drang, klaselezh Weimar |
| Oberennoù pennañ ||
| Faust Die Leiden des jungen Werthers Die Wahlverwandtschaften ||
| Sinadur | |
| kemmañ |
Johann Wolfgang von Goethe (28 a viz Eost 1749 e Frankfurt - 22 a viz Meurzh 1832 e Weimar) a oa ur skrivagner alaman. E oberenn bennañ Faust a vez gwelet evel unan eus pennoberennoù lennegezh ar bed. Ouzhpenn e labour evel skrivagner ez eo brudet ivez dre ma oa dedennet gant meur a dra : an tresañ, an optik hag ar vevoniezh.

## E vuhez

Etre 1765 ha 1768 ez eas da studiañ ar gwir e skol-veur Leipzig. Goude-se e kendalc'has gant studioù e skol-veur Strasbourg (1770-1771). E 1772 e voe breutaer e lez-varn an impalaerezh e Wetzlar. Er memes koulz en doe un istor karantez gant Charlotte Buff, ar pezh a roas mennozhioù dezhañ pa skrivas Die Leiden des jungen Werthers. E 1773 e tistroas da Frankfurt, hag e skrivas Götz von Berlichingen. E 1774 e lakaas embann Die Leiden des jungen Werthers. E miz Du 1776 en em stalias e Weimar. An dugez Anna Amalia a c'houlennas gantañ ober war-dro he mab. Ouzhpenn bezañ kuzulier e voe Goethe ur seurt ministr eno. Eno ivez e teskas an douarouriezh hag ar vaenoniezh. Adalek 1782 e reas war-dro arc'hant ar stad. D'an 3 a viz Gwengolo 1786 ez eas kuit dre guzh eus Carlsbad (Karlovy Vary hiziv an deiz, er Republik Tchek) war-du Italia. Eno e chomas betek 1788. Er bloavezh-se e tistroas da Weimar, hag e voe lakaet da vinistr. E 1794 e kejas gant Schiller. En em anavezout a raent abaoe 1788. Diwar o mignoniezh e tiwanas al luskad anvet klaselezh Weimar. Rener c'hoariva Weimar e voe etre 1791 ha 1817.

## E oberennoù
### E brezhoneg

* Reineke Fuchs
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Liammoù diavaez

Oberennoù Goethe
# Johann Parricida

Johann Parricida eo lesanv Johann von Schwaben (war-dro 1290 – 13 a viz Kerzu 1312/13) a oa mab d'an dug Rudolf II Aostria.
Lazhañ a reas e eontr ar roue Albrecht Iañ Alamagn.
# John Ceiriog Hughes

John Ceiriog Hughes (25 a viz Gwengolo 1832 - 23 a viz Ebrel 1887) a oa ur barzh kembraek, ganet war ar maez e Llanarmon Dyffryn Ceiriog, war lez ar stêr Ceiriog, e biz Kembre. Moarvat ez eo an hini brudetañ e-touez barzhed kembraek eil hanterenn an XIX$^{vet}$ kantved. Labourat a reas evit an hentoù-houarn e meur a lec'h e Bro-Saoz a-raok distreiñ da Gembre. Eno e voe e penn ti-gar Llanidloes ha hini Caersws, goude 1868 ha betek e dremenvan.
Un dastumer kanaouennoù e voe ivez. Troet e oa gant istor ar sonerezh e Kembre ha gant an telennoù. En em lakaat a reas da sevel levrioù da vodañ an tonioù hengounel-se, met unan anezho hepken a zeuas er-maez, e 1863 : Cant O Ganeuon ("Kant kanaouenn").
Kemer a reas Ceiriog da anv-pluenn, diwar anv an draoñienn ma oa bet ganet, Dyffryn Ceiriog. Evel barzh ez eo bet keñveriet gant William Wordsworth, unan eus barzhed ar romantelezh e Bro-Saoz, ha gant ar Skosad Robert Burns. Lavaret a reas an istorour hag ar skrivagner Owen Morgan Edwards e oa bet graet muioc'h gant John Ceiriog Hughes evit barzhoniezh Kembre eget gant an holl varzhed kembraek all. Hag evit gwir e talc'h e varzhonegoù da vezañ anavezet-kenañ e Kembre hiziv, ha kanet e vez lod anezho c'hoazh, evel Dafydd y Garreg Wen haNant y Mynydd.

## Liamm diavaez

* (cy) Oberennoù John Ceiriog Hughes e Wicidestun
* (cy) (en) Y Bywgraffiadur Ar-lein

## Notennoù

* ↑ (cy) Wicidestun
* ↑ (cy) Wicidestun
# John Cheever

John Cheever zo ur skrivagner amerikan ganet er Massachusetts e 1912 ha marvet e New York e 1982.
Skrivet en deus 4 romant hag ouzhpenn 100 danevell ma liv enno gant ironiezh metoù bourc'hizien stadunanat.
# John Churchill, 1añ Dug Marlborough

John Churchill, 1añ Dug Marlborough (1650–1722) a oa kont, ha goude 1añ dug Marlborough, jeneral ha politikour saoz. Servij a reas dindan pemp roue er XVIIvet ha XVIIIvet kantved. Floc'h e oa e lez an Tiegezh Stuart. Er bloavezhioù 1670 ha deroù ar bloavezhioù 1680 e servijas dug York hag e savas en arme;
# Kabardino-Balkaria

Republik Kabardino-Balkaria (ruseg : Кабарди́но-Балка́рская Респу́блика, Kabardino-Balkarskaya Respoublika; kabardeg: Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ; karachayeg-balkareg: Къабарты-Малкъар Республика) a zo unan eus republikoù Rusia. Naltchik eo ar gêr-benn. Poblet e oa gant gant 859 939 a dud hervez niveradeg 2010. Eno emañ Menez Elbrous, uhelañ menez Europa. Kabardianed a ya d'ober ar muiañ-niver eus ar boblañs gant 57,2% eus an dud, ha 12,7% eus an dud a zo Balkared, hervez niveradeg 2010.

## Istor

* OE Kabardin-Balkar

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kabell-touseg

Kabell-touseg pe tok-touseg a reer er yezh-pobl eus « frouezh » berrbad ha gwelus ar foue, p' eo ar miseliom ar « gwrizioù » anezho. Korf ar frouezh-se zo graet alies gant un troad hag un tog, met kalz stummoù all a zo ivez. Kreskiñ a reont war an douar, a-wechoù dindanañ evel an truf da skouer, pe war ul lec'h all ma kavont o boued (koad hag all). Foueenn zo ur ger all a implijer er vevoniezh.
Al lodenn vrasañ eus ar c'hebell-touseg n'int ket dañjerus na "dedennus" da zebriñ, met lod anezho zo pistrius, marvus zoken, ha lod all o deus efedoù bredoberiant. Lod all c'hoazh zo mat da zebriñ ha klasket e vezont gant ar valeerien er c'hoadoù pe war ar maezioù evit bezañ keginet. Deuet omp a-benn da c'hounit un nebeud anezho : ar rozig hag ar shiitake da skouer.
Ar c'hebell-touseg n'int ket plant na loened. Al lavnennigoù a gaver dindan o zog a ra spor mikroskopek hag a sikour anezho d'en em strewiñ tro-dro dezho. Miliadoù a stummoù a gaver, a bep seurt mentoù ha livioù a zo e rouantelezh ar c'hebell-touseg, hag int kevrinus zoken evit kalzig a sevenadurioù kozh dre ar bed.
* Kebell-touseg er c'hoadoù.
* Kebell-touseg gwenn e Benin.
* Truf.
* Tremella mesenterica.
* Tokoù-touseg e kelc'h.

## Ar c'hebell-touseg en asiedoù

Klask zo war seurtoù kebell-trouseg zo evit bezañ debret : rozigoù ar pradoù, an truf, ar bonedogoù, ar c'hilogoù melen, trompilhoù an Ankoù, ar morukl, pe c'hoazh ar shiitake, ur tok-touseg eus ar Reter-pellañ.
Meuzioù brudet zo gant kebell-touseg : an tougoù-touseg giz Gres, ar soubenn gebell-touseg, ar feilhetez kebell-touseg, pe kig-bevin gant togoù-touseg end-eeun.
Ar c'hebell-touseg a zegas vitaminoù B, fosfor, zink ha potasiom d'o debrerien.

## Ar c'hebell-touseg er sevenadur

Alies er folklor e weler ar c'hebell-touseg gant korred. Gwechall en Europa, ne vezent ket gwelet er memes mod gant an holl bobloù : er sevenadurioù slav ha latin e vezent dastumet ha debret, met paz er sevenadurioù keltiek ha germanek.
En e romant Voyage au centre de la Terre e taolenn Jules Verne ur goadeg tokoù-touseg ramzel. Er vandenn-dreset Ar sterenn gevrinus e tle Tintin talañ ouzh tokoù-touseg ramzel ivez. E-barzh kebell-touseg bihan emañ ar Schtroumpfed o chom, e donder ar goadeg.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ anvioù al : boued-touseg, aval-touseg, geriadur Martial Ménard.
# Kabardeg

Ur yezh kaokazek ar gwalarn eus skourr ar yezhoù kirkasek eo ar c'habardeg (къэбэрдеибзэ) komzet e Jordania, Turkia, hag e Republik Kabardi-Balkaria e Kevread Rusia.
Tost-tre eo ar c'habardeg d'an adigeg.
Ar c'habardeg en deus 48 kensonenn, en o zouez 22 dre c'hwezhañ ha 2 vogalenn nemetken.
Div rannyezh pennañ a zo:
* besleneyeg
* Terekeg, hag a dalvez ivez da yezh unvan
Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek gant un nebeud lizherennoù ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet e rusianeg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Kabichieg

Ur yezh tchapakurek-wanhamek eus skourr ar yezhoù gwapourek eo ar c'habichieg (kabixí, cabichí, cabishi) komzet gwezhall e nepell diouzh Vila Bela e Mato Grosso e Brazil.
Ur yezh varv an hini eo.

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Kabanaeg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an c'habanaeg (kaba na) komzet gant tro-dro da 35.000 den (1993) e Tchad.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù soudanek ar c'hreiz
# Kabbala

Ar C'habbala, Kabala pe Kabalah ((he) קַבָּלָה, ger-ha-ger "degemer, hengoun" pe "klotañ"), zo un hengoun ezoterek hag ur skol-preder e kevrinegezh yuzev], kinniget evel « Lezenn dre gomz ha kuzh » roet gant YHWH (Doue) da Voizez war ar Menez Sinai, war un dro gant al « Lezenn skrivet publik » (an Torah). Ar C'habbala zo un aridennad kelennoù ezoterek a glask displegañ darempred Doue, an Ein Sof (אֵין סוֹף, "An hini difin") digemm, peurbad ha kevrenus, ouzh an hollved marvus a zo ur fin dezhañ hag a zo krouidigezh Doue.
Hervez Georges Lahy eo ar C'habbala « ment diabarzh an Torah, a glot gant ar sod (an anaoudegezh kuzh) eus pevar live diabarzh an Torah (anavet evel pardès) ».

## Skridoù pouezusañ

* Levr ar Grouidigezh, pe Sefer Yetsirah, ar skrid koshañ lakaet war gont Abraham.
* Levr ar Sklêrijenn, pe Sefer Ha Bahir, skrid deuet war wel en XII$^{vet}$ kantved en Llenguadoc.
* Levr ar Splannder, Sefer Ha Zohar, pouezusañ levr ar C'habbala, skrivet pe war-dro 2000 bloaz zo gant Rabbi Shimon bar Yohaï, pe gant Moïse de León, ur rabin spagnol eus an XIII$^{vet}$ kantved.

## Istor

Dizemglev zo etre an istorourien diwar-benn orin ar C'habbala. Kregiñ a rafe gant Adam, a vez lakaet levr an ael Raziel war e gont. Ar Sefer Yetsira goude, lakaet war gont Abraham, hervez Gaon Vilna.

### Krennamzer

* 613 Mitzvot • Halac'ha • Kabbala • Midrash • Minhag • Talmud • Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim) • Targoum
* Strolladoù sokial-sevenadurel
* Achkenazed • Djouhouried • Mizrac'hed • Samaritaned • Sefaraded
* Istor ar Yuzevien
* Brezelioù yuzev-roman • Diaspora • Harlu Babilon • Istor ar Yuzevien er Grennamzer • Istor ar Yuzevien en Henamzer • Templ Jeruzalem
* Istor ar Yuzevien dre vro
* Alamagn • Breizh • Broioù muzulman • Frañs • Israel • Polonia • Rusia • Spagn • Stadoù-Unanet
* Kredennoù yuzevek
* Adgroueouriezh yuzev • Esened • Fariseed • Karaegezh • Kristeniezh kentidik • Ortodoksiezh yuzev • Sadukeed • Samaritanegezh • Yuzevegezh an Eil Templ • Yuzevegezh adreizhet • Yuzevegezh frankizour • Yuzevegezh kentidik • Yuzevegezh virour • Zeloted
* Lidoù
* Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev
* Yezhoù yuzev
* Bouc'horeg • Djidieg • Grouzineg • Hebraeg • Ladinoeg • Yideg • Yuzev-tateg
* Strolladoù politikel er yuzevegezh
* Aliyah • Brezel israelat-arab • Bund • C'hasidegezh • Dishualidigezh ar Yuzevien • Haskalah • Hasmoneed • Istor ar sionouriezh • Istor Stad Israel • Kibboutz • Sanhedrin • Sionouriezh • Trevadennoù yuzevek e Palestina
* Heskinerezh ar Yuzevien
* Enepyuzevegezh • Shoah
# Kabestr

Ur c'habestr zo ur pezh eus harnez ar c'hezeg a vez lakaet ouzh penn an aneval evit gallout e zerc'hel pe e gas. Staget e vez en-dro d'ar gouzoug, a-drek an divskouarn, hag en-dro d'ar genoù.
N'haller ket kregiñ en ur gazeg digabestr.

## Skeudennoù

Kezeg ha kebestr
* Kordenn e-lec'h kabestr

## Liammoù diavaez

* Rannoù ar c'habestr (e galleg)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kabalaieg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.2 eo ar c'habalaieg (kabalai, keb-kaye pe (gab)lai) komzet gant tro-dro da 17.885 den e mervent Tchad (1993).

## Daveoù

* Hamm, Cameron. 2001. Sociolinguistic survey of the Kabalay language of Chad.‭ N’Djaména, Chad: Association SIL. 29 p.
* Hamm, Cameron. 2003. "Sociolinguistic survey of the Kabalay language of Chad."‭ SIL Electronic Survey Reports 2003-008.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
* Ur rakres eo ar pennad-mañ diwar benn ur yezh dchadek ar reter. C'hwi a c'hell skoazell Wikipedia dre glokañ anezhañ
* Ur raktres eo ar pennad-mañ diwar-benn Tchad. C'hwi a c'hell skoazell Wikipedia dre glokañ anezhañ.
# Guy Laporte

Guy Laporte (Beaufort, 15 a viz Kerzu 1952 – Tolosa, 28 a viz Genver 2022) a oa ur c'hoarier rugbi gall.

## Notennoù

* ↑ L'Équipe, 29/01/2022