OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hylonympha macrocerca

Hylonympha macrocerca :
| Hylonympha macrocerca, tresadenn (1880) gant Gould & Hart. En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Iskerentiad : | Trochilinae |
| Genad : | Hylonympha |
| Anv skiantel ||
| Hylonympha Gould, 1873 ||
| Anv skiantel ||
| Hylonympha macrocerca Gould, 1873 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hylonympha macrocerca a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae. Ar spesad nemetañ er genad Hylonympha an hini eo.

## Boued

Bevañ a ra diwar sun-bleuñv.

## Annez

Brosezat eo ar spesad e hanternoz Venezuela, e ledenez Paria.

## Liammoù diavaez

* (en) Hylonympha macrocerca el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Hylonympha macrocerca e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Hylonympha macrocerca el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Hylonympha macrocerca.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hylopezus

Hylopezus :
| Hylopezus perspicillatus lizanoi, luc'hskeudennet e Park broadel Carara (Puntarenas, Costa Rica). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Grallariidae |
| Anv skiantel ||
| Hylopezus Ridgway, 1909 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hylopezus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1909 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Hylopezus auricularis,
* Hylopezus berlepschi
** H. b. berlepschi ha yessupi,
* Hylopezus dives
** H. d. barbacoae, dives ha flammulatus,
* Hylopezus fulviventris
** H. f. caquetae ha fulviventris,
* Hylopezus macularius
** H. m. dilutus ha macularius,
* Hylopezus nattereri,
* Hylopezus ochroleucus,
* Hylopezus paraensis,
* Hylopezus perspicillatus
** H. p. intermedius, lizanoi, pallidior, periophthalmicus ha perspicillatus,
* Hylopezus whittakeri.
O c'havout a reer holl e Kreiz ha Suamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Grallariidae/Hylopezus (lennet e-barzh d'ar 24 a viz Gouere 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Goldie Locks and the Three Bears

Goldie Locks and the Three Bears a zo ur film berr bevaat deuet er-maez e miz Here 1922, produet gant ar studio Laugh-O-Gram, krouet gant Walt Disney e Kansas City, a-raok ma rafe freuz-stal e Gouere 1923 ha ma yafe Walt da Hollywood.
Diazezet eo war ar gontadenn The Story of the Three Bears (da lavarout eo Istor an tri arzh e brezhoneg ), gant ar barzh saoz Robert Southey. Kaoz zo eus ur plac'hig, Goldie Locks hervez anv ar film, hogen Goldilocks peurvuiañ war al levrioù, hag a zegouezh e-kreiz ar c'hoad e ti an tri arzh.

## Synopsis

Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !

## Fichenn deknikel

* Titl orin : Goldie Locks and the Three Bears
* Heuliadenn : Laugh-O-Gram
* Realizatour: Walt Disney
* Senario : Walt Pfeiffer hervez Robert Southey
* Animatour$^,$ : Walt Disney, Hugh Harman, Rudolf Ising, Carmen Maxwell, Lorey Taque, Otto Walliman
* Produer : Walt Disney
* Produerezh : Laugh-O-Gram Films
* Dasparzhadur : Leslie B. Mace
* Deiziad dont er-maez : Here 1922
* Stumm ar skeudenn : gwenn ha du
* Padelezh : 7 min
* Yezh : (en)
* Bro : Stadoù-Unanet
* Fichenn imdb :

## Evezhiadenn

Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (en) Dave Smith, Disney A to Z: The Updated Official Encyclopedia p 103
* 1 2 3 4 Patrom:Imdb titre
* ↑ (en) Russel Merritt & JB Kaufman, Walt in Wonderland p 126
# Goleg

Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù ar su eo ar goleg (gola) komzet gant tro-dro da 99.300 den e Liberia.

## Gwelet ivez

* Yezhoù atlantel
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Golfo Aranci

Golfo Aranci zo ur gumun italian e proviñs Sassari en enez Sardigna.
# Golkonda

Golkonda, pe Golconda, Gol konda ("torgenn grenn"), pe Golla konda (torgenn ar vaeserien) zo ur c'hreñvlec'h e Su India, e Telangana, gwechall kêr-benn sultaned an dierniezh Qutb Shahi (c. 1512 – 1687). Er c'hornôg da Hyderabad emañ hag 11 km anezhi.
Brudet eo mengleuzioù ar c'hornad ma voe kavet ar bravañ diamantoù : Koh-i-Noor, Nassak Diamond, Noor-ul-Ain.
# Golo

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ur golo a c'hall bezañ meur a dra :
* ur goulc'her, da serriñ un endalc'her,
* ur pallenn, da lakaat war ur gwele,
* ur golo-lizher, da lakaat ul lizher e-barzh,
* anv ur vazh implijet er vannikerezh,
* anv ur yezh programmiñ.
Anvioù divoutin :
* Golo, stêr vrasañ Korsika, ha diwar he anv :
** Golo, un departamant kozh etre 1793 ha 1811,
* Golo, un aozer bannoù-treset.
# Goleg (rannyezh dinkek)

Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo ar goleg (ghol) komzet e Soudan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
* Yezhoù nilotek ar c'hornôg
# Golf

Ar golf a zo ur sport a resisted, c'hoariet er-maez, ma vez ar c'hoarierien o skeiñ en ur volotenn d'he c'has betek un toull, gant sikour bizhier-kamm houarn anvet kleuboù. Pal ar c'hoari a zo ober an nebeutañ a daolioù war un dachenn termenet. Evit ober ar sport-mañ n'eus ket ezhomm bezañ ur sportour a live uhel, n'eo ket an nerzh fizikel a gont met talvoudoù e-giz an andur, an teknik hag an nerzh spered, ar perzh pouezusañ.

## Istor

Lavaret e vez a-wechoù e teu eus ar c'hoari kroked, brudet adalek an XIX$^{vet}$ kantved, met kalz koshoc'h eo e wrizioù.
Reolennet e Bro-Skos e 1754 gant ar Royal & Ancient Golf Club eus Saint Andrews, ar sport-se en deus orinoù liesseurt. Degaset eo bet eus an Izelvroioù e lec'h oa bet c'hoariet gant an anv "kolf" abaoe ar XIII$^{vet}$ kantved. Dre studiadennoù all eo bet merzet ivez e oa bet c'hoariet ur sport damheñvel e Sina en XI$^{vet}$ kantved.
Kregiñ a ra ar golf da vezañ brudet en eil lodenn an XIX$^{vet}$ kantved, gant diorroadur ar c'hleuboù prevez hag ar golf a vicher e Bro-Skos hag e Bro-Saoz, e lec'h ma z'eo bet lakaet e plas e 1980 an Open breizhveuriat kentañ c'hoariet etre tud a vicher. An diorroadaur en em led e pad ar c'hentañ brezel bed, er mare ma z'eo o kemm an urzh e-touez ar galloudezhioù bedel, an Amerikaned o terriñ an dreist wir Bro-Saoz. War-lerc'h an eil Brezel Bed, gwelet e vez broioù nevez o arruout war an dachenn: Afrika ar Su, Alamagn, Bro-Spagn, Korea ar Su, Japan, pe Aostralia. Bedeladur gwir ar golf a vo e fin an XX$^{vet}$ kantved. E 2003 e oa 60 milion a dud a c'hoari golf er bed.
Ar golf a zo c'hoariet kenañ e-touez ar mec'hed, met digevatal kenañ eo ar pezh a vez gounezet hag ar bruderezh graet e keñver golf gourel, n'eo ket e-giz en tennis.
D'an 9 a viz Here 2009 e oa deuet ar golf en-dro da vezañ ur sport olimpek, ha lakaet eo bet war programm ar C'hoarioù Olimpek e 2016 e Rio de Janeiro.

## Kevezadegoù

Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Golferenzo

Golferenzo zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
# Golias

Golias zo un ti-embann gall.
Gwerzhan a ra levrioù hag kelaouennoù, Golias Hebdo ha Golias Magazine, diwar-benn an Iliz katolik dreist-holl.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Igual que aquella noche

Igual que aquella noche zo ur ganaouenn spagnolek savet e 1976 gant ar sonaozour kolombian Emiro Zuleta Calderón, en doare vallenato. Deuet eo da vezañ unan eus standardoù ar sonerezh-se.

## Notennoù

* Kanet gant Jorge Oñate
* Kanet gant Jorge Celedon
* Komzoù : Komzoù.
# Iguazú

Iguazú zo un anv hag a gaver e lec'hanvadurezh Arc'hantina, hag a gaver en hini Brazil ivez, skrivet Iguaçu neuze.
* Da gentañ eo anv ar stêr Iguaçu
** Brudet eo lammoù-dour an Iguazú, lammoù-dour ar stêr-se
* Meur a gêr zo war lez ar stêr:
** Puerto Iguazú, en Arc'hantina, war lez ar stêr, damdost d'al lammoù-dour.

## Pennadoù kar

* Yguazú
# Igwan

Igwaned :
| Un igwan boutin ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Iguanidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An igwaned eo ar stlejviled a ya d'ober ar c'herentiad Iguanidae.

## Spesadoù

E-touez ar spesadoù igwaned emañ :
* an igwan-mor (Amblyrhynchus cristatus)
* igwan Santa Fe (Conolophus pallidus)
* an igwan du (Ctenosaura similis)
* igwan Utila (Ctenosaura bakeri)
* igwan Mec'hiko (Ctenosaura pectinata)
* igwan Turks ha Caicos (Cyclura carinata)
* an igwan frikornek (Cyclura cornuta)
* an igwan glas (Cyclura lewisi)
* igwan an dezerzh (Dipsosaurus dorsalis)
* an igwan boutin (Iguana iguana)
# Igualeja

Igualeja zo ur gumun e proviñs Málaga, en Andalouzia, Spagn.
# Igwan Jamaika

Igwan Jamaika :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Iguanidae |
| Genad : | Cyclura |
| Anv skiantel ||
| Cyclura collei Gray, 1845 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Igwan Jamaika (Cyclura collei) zo ur stlejvil brosezat e Jamaika. Un igwan douar eo.
# Igwan-mor

Igwan-mor :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Iguanidae |
| Genad : | Amblyrhynchus |
| Anv skiantel ||
| Amblyrhynchus cristatus Bell, 1825 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An igwan-mor (Amblyrhynchus cristatus) a zo ur stlejvil a vev en Inizi Galápagos. Ar spesad nemetañ eo er genad Amblyrhynchus.
# Iguanodontia

An Iguanodontia, zo ur strollad taksonomek dinosaored geotdebrer daoudroadek a oa o vevañ war-dro diwezh ar Juraseg ha deroù ar C'hretase. Ur strollad Ornithopoda e oa, diaraogerien an Hadrosauridae peurgetket. *An 'Iguanodon eo ezel brudetañ ar strollad-se.

## Roll ar c'herentiadoù

Er rummatadur klasel :
* Camptosauridae
* Dryosauridae
* Hadrosauridae
* Iguanodontidae
* Rhabdodontidae

## Filogeniezh

kladogramm hervez Weishampel & Heinrich (1992).
* Iguanodontia
** Tenontosaurus
** Rhabdodontidae
*** ?Mochlodon
*** Rhabdodon
*** Zalmoxes
** ?Muttaburrasaurus
** Euiguanodontia
*** Anabisetia
*** Gasparinisaura
*** Dryomorpha
**** Dryosauridae
***** Dryosaurus
***** Valdosaurus
**** Ankylopollexia
***** ?Bihariosaurus
***** ?Talenkauen
***** Camptosauridae
****** Cumnoria
****** Callovosaurus
****** Draconyx
****** Camptosaurus
***** Iguanodontoidea
****** Lurdusaurus
****** Lanzhousaurus
****** Hadrosauriformes
******* Iguanodon
******* Hadrosauroidea

## Notennoù

* ↑ Ornithopoda
# Iguaçu

Iguaçu zo un anv-lec'h eus Brazil, kar d'an anv Iguazu a gaver en Arc'hantina.

## Gerdarzh

Un anv gwaraniek eo, diwar ar gerioù i, dour, ha guazu, ledan.

## Stêrioù

Div stêr zo anvet Rio Iguaçu e Brazil :
* ar Rio Iguaçu, e stad Rio de Janeiro ;
* ar Rio Iguaçu, e stad Paraná ;
** Lammoù-dour an Iguaçu, un hollad 275 lamm-dour;
** Parque Nacional do Iguaçu park broadel.

## Kumunioù
### e stad Paraná

* Boa Esperança do Iguaçu
* Cruzeiro do Iguaçu
* Foz do Iguaçu
* Nova Prata do Iguaçu
* Quedas do Iguaçu
* Rio Bonito do Iguaçu
* São Miguel do Iguaçu
* São Pedro do Iguaçu
* Serranópolis do Iguaçu.

### e stad Rio de Janeiro

* Nova Iguaçu

### e stad Goiás

* Nova Iguaçu de Goiás .
hag ivez
* Porto Iguaçu, anv portugalek Puerto Iguazú, e Misiones, en Arc'hantina.

### Bourc'hioù
#### e Ceará

* Iguaçu (Canindé), distrig e kumun Canindé;

#### e Minas Gerais

* Iguaçu (Ipatinga) karter en Ipatinga;
* Iguaçu (bourk) , bourk e Bom Jesus do Galho.

## Istor

* Território do Iguaçu , tiriad kevredadel etre 1943 ha 1946;
* Iguaçu Velho, anv kozh kêr Iguaçu, hiriv Nova Iguaçu, e stad Rio de Janeiro;

## Pennadoù kar

* Yguazú, stêr
* Puerto Iguazú
# Iguzkitza

Iguzkitza (Igúzquiza hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
# Igwan-douar Galápagos

Igwan-douar Galápagos :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Iguanidae |
| Genad : | Conolophus |
| Anv skiantel ||
| Conolophus subcristatus Gray, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Igwan-douar Galápagos (Conolophus subcristatus) zo ur stlejvil a vev war inizi Galápagos.

## Igwan-douar Galápagos

* Igwan-douar Galápagos, North Seymour Isla
* Igwan-douar Galápagos, Charles Darwin Research Station
# Gwentloù

Ar gwentloù (pe gwentroù) eo ar mare ma c'houzañv ar maouezed a zo o vont da wilioudiñ.
Lavaret e vez neuze eus un danvez-mamm : Emañ ar gwentloù ganti.
Lavaret e vez ivez emañ er gwentloù pe emañ war wentloù.

## An anv en unander

* Gwelout gwentl
# Gwenwynwyn

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Gwenwynwyn zo un anv-den kembraek.
# Gwer

    Evit implijoù all, gwelet Gwer (disheñvelout).
Ar gwer zo un danvez kalet ha bresk, treuzwelus pe get, oberiet gant mab-den. Graet e vez gant traezh tommet betek dont da vezañ liñvel. Neuze e vez roet ur stumm d'an danvez liñvel ha lezet e vez da yenaat. Gallout a ra ar gwer bezañ treuzwelus ha disliv, ha gallout a ra ivez bezañ livet.
Gant gwer e reer endalc'herioù, evel gwerennoù pe boutailhoù, plakennoù da lakaat e prenestroù ar savadurioù ha traoù all c'hoazh (lunedoù...).
* Ur werennad laezh
* Ur voutailh e gwer.
* Ur voul e gwer, graet gant ur gweraer eus Briad.
* Gwerennoù ur prenestr.
* Gwer-livet en un iliz.
* Un ti-gwer e Bro-Saoz.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gwent

Gwent zo anv
* Rouantelezh Gwent, ur rouantelezh vrezhon kozh eus Kembre, e gevred ar vro, etre ar stêr Gwy er reter, hag aber ar Severn er c'hreistez,
* Kontelezh Gwent, krouet e 1974, goude bet anvet pell amzer Sir Fynwy, da lavarout eo kontelezh Menoe, ha klasket he distagañ diouzh Kembre (evel Bro-Naoned diouzh Breizh)
* Gwent, pe Y Went, a oa anv ur rannvro geltiek e kreisteiz Enez Vreizh, el lec'h m'emañ Hampshire bremañ.

## Anvioù all

An anv Gwent a gaver en anvioù all :
* ur gontelezh nevez zo anvet Blaenau Gwent
* Cas-gwent, e saozneg Chepstow, ur gêr e gevred Kembre

## Pennadoù kar

* Kontelezh Menoe
* Monmouth
# Gwenvael

Un anv-badez eo Gwenvael ([gwɛnˈvɛ:l]), pe Envel (un adsavadur diwar anv Lokenvel, a c'hoarvez eus "log" + "Gwenvael" met komprenet evel "lok" + "Envel"), diwar anv ur sant brezhon kozh.

## Orin

Er VI$^{vet}$ kantved e oa Sant Wenvael o vevañ evel penitiour e Koad-an-Noz, e-kichen Benac'h, e Bro-Dreger. Breur e oa da santez Yuna.

## Gouel

Lidet e vez d'an 23 a viz Kerzu.

## Anv-lec'h

Ur barrez a zo dindan e warez, Lokenvel, e-kichen Benac'h.

## Tud

* Gwenvael Jequel, rener Skol an Emsav (betek 2021), prezidant Bodad-aliañ Ofis Publik ar Brezhoneg.
* Envel Kervoas, skrivagner brezhonek.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Joseph Loth, "Les noms des saints bretons", Revue Celtique 19, 1908, p.297
# Gwenvidig

Gwenvidig, pe gwenvidigez pa gomzer eus ur vaouez, a vez lavaret en Iliz katolik eus un den a zo bet anavezet e vertuzioù ken e c'hall bezañ enoret ha kehelet.

## Gerdarzh

Un den gwenvidik (beatus e latin) zo gwenn e ved dre ma vez kontet da vezañ er bed gwenn, er baradoz, en evurusted peurbadel.
Tri Breizhad zo bet gwenvidikaet d'an 11 a viz Kerzu 2016 abalamour 'oant bet drouklazhet el Laos: Visant Enored, Joseph Boissel ha Jean-Baptiste Malo.
# Gwenvred

Gwenvred a zo un anv-badez brezhonek.

## Gerdarzh

Savet eo an anv gant gwenn (benniget, sakr) ha bred , heñvel ouzh bryd e kembraeg (spered, youl). Kavout a reer ar stummoù Uuenbrit, Guenuret ha Guenvred (e 1330).

## Tud

* Gwenvred, un anv all roet d'ar santez vrezhon Gwenfrewi; lidet e vez d'an 22 a viz Mezheven.
* Gwenvred, a oa gwreg Salaun, roue Breizh en IX$^{vet}$ kantved.
* Gwenvred Latimier, skrivagnerez vrezhonek.

### Mammenn

* Dictionnaire des prénoms celtiques gant Albert Deshayes, Le Chasse-Marée/ArMen, Here 2000, 208p.
# Konikl Annam

Konikl Annam :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Nesolagus |
| Anv skiantel ||
| Nesolagus timminsi Averianov, Abramov, & Tikhonov, 2000 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Annam (Nesolagus timminsi) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Laos ha Vietnam.
# Konikl Assam

Konikl Assam :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Caprolagus |
| Anv skiantel ||
| Caprolagus hispidus Pearson, 1839 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Assam (Caprolagus hispidus) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Nepal, India ha Bangladesh. Ar spesad nemetañ eo er genad Caprolagus.
# Konikl Bunyoro

Konikl Bunyoro :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Poelagus |
| Anv skiantel ||
| Poelagus marjorita Saint-Léger, 1929 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Bunyoro (Poelagus marjorita) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e kreiz Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad Poelagus.
# Konikl Bachman

Konikl Bachman :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Sylvilagus |
| Anv skiantel ||
| Sylvilagus bachmani (Waterhouse, 1839) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Bachman (Sylvilagus bachmani) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e kornaoueg ar Stadoù-Unanet ha Mec'hiko.
# Konikl Barinas

Konikl Barinas :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Sylvilagus |
| Anv skiantel ||
| Sylvilagus varynaensis Durant & Guevara, 2001 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Barinas (Sylvilagus varynaensis) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Venezuela, e Barinas.
# Konikl Bro-Saoz Nevez

Konikl Bro-Saoz Nevez :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Sylvilagus |
| Anv skiantel ||
| Sylvilagus transitionalis Bangs, 1895 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Bro-Saoz Nevez (Sylvilagus transitionalis) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e biz ar Stadoù-Unanet.
# Konikl Brazil

Konikl Brazil :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Sylvilagus |
| Anv skiantel ||
| Sylvilagus brasiliensis Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Brazil (Sylvilagus brasiliensis) a zo ur bronneg geotdebrer a-orin eus Kreiz ha Suamerika.
# Konikl Audubon

Konikl Audubon :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Sylvilagus |
| Anv skiantel ||
| Sylvilagus audubonii Baird, 1858 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Audubon (Sylvilagus audubonii) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Mec'hiko hag er Stadoù-Unanet.
# Konikl Dice

Konikl Dice :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Sylvilagus |
| Anv skiantel ||
| Sylvilagus dicei Harris, 1932 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Dice (Sylvilagus dicei) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Panamá ha Costa Rica.
# Konikl Florida

Konikl Florida :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Lagomorpha |
| Kerentiad : | Leporidae |
| Genad : | Sylvilagus |
| Anv skiantel ||
| Sylvilagus floridanus Allen, 1890 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Konikl Florida (Sylvilagus floridanus) a zo ur bronneg geotdebrer a-orin eus reter Norzhamerika, Kreiz ha Suamerika.
# Istor an Dogmadoù

Istor an Dogmadoù a zo istor kelennadurezh an Iliz katolik, kelennadurezh ar Babed hag an eskibien, pe kelennadurezh ofisiel ar Senedoù-meur. Dre ledanaat Istor an Dogmadoù,eo Istor an Deologiezh an hini a reer.
# Istor an Testamant Coz hag an Testamant nevez

Istor an Testamant coz hag an Testamant nevez discouezet sclear dre imajou ha lakeat e brezouneg leoun gant an aotrou Morvan person Pluguen zo ul levr brezhonek, troet diwar ar galleg gant Gabriel Morvan, bet embannet en Einsiedeln, e Suis, gant Charles ha Nicolas Benziger, embannerien, hag e Kemper e 1869, da gentañ. Meur a wech e voe adembannet betek 1914.
Pa ne voe ket adembannet ken e voe savet un Istor Santel da gemer e lec'h, hogen hep skeudennoù.

## Liamm diavaez

* https://archive.org/stream/HistorAnTestamentCoz#page/n13/mode/1up
# Istor Suis

Kengevread Suis zo, abaoe 1848, ur stad kevreadel, enni kantonioù emren a-walc'h. Lod anezho zo bodet ouzhpenn seizh kantved zo, tra ma'z eus re all a zo stag outo abaoe an XIX$^{vet}$ kantved hepken. Bez' eo Suis koulskoude unan eus republikoù koshañ ar bed.
En Henamzer e oa poblet gant Galianed ha gant Reted hag aloubet e voe gant ar Romaned er Iañkantved kent JK. Ouzh ar sevenadur galian-ha-roman, e voe ouzhpennet al levezon german e dibenn an Impalaeriezh roman p'en em ledas an Alemanned en hanternoz hag er reter. En em gavout a reas Suis e-barzh Impalaeriezh ar Franked er VI$^{vet}$ kantved. Goude-se e tremenas al lodenn reter e-barzh Dugelezh Swabia, en Impalaeriezh Santel Roman, tra ma oa stag ar gornaoueg ouzh Rouantelezh Bourgogn.
Er Grennamzer e voe savet Kengevread kozh Suis (an Eizh Kanton), a zeuas a-benn d'en em zistagañ diouzh o amzeien, an Impalaeriezh Santel Roman ha Rouantelezh Bourgogn hag en em ledas war-zu ar c'hreisteiz e-pad Brezelioù Italia diwar-goust Dugelezh Milano. Da vare an Disivoud protestant e voe rannet ar C'hengevread ha bec'h a savas da-heul, etre ar c'hantonioù a oa trizek anezho da neuze. Pa c'hoarvezas an Dispac'h gall e voe aloubet Suis gant soudarded Bro-C'hall, e 1798, ha savet e voe Republik Helvetia, ur stad suj da Vro-C'hall. E 1803 e voe adsavet Kengevread Suis gant Napoleon Iañ. E dibenn Impalaeriezh Napoleon e voe bec'h adarre, gant brezel diabarzh ar Sonderbund e 1847. War-lerc'h e voe savet ur vonreizh kevreadel, e 1848.
Un istor a beoc'h ha berzh-mat eo bet hini Suis abaoe 1848. Emdroet eo ekonomiezh ar vro, eus ur vro a labour-douar d'unan industriel. Neptu eo chomet Suis e-pad an daou vrezel-bed kentañ. Deuet eo da vezañ unan eus broioù stabilañ ha pinvidikañ ar bed ; emglevioù zo bet sinet etre Suis hag Unaniezh Europa, met daoust m'eo kelc'hiet gant stadoù a zo izili eus an unaniezh-se, abaoe 1995, eo chomet e-maez anezhi betek-henn.
a vo kavet e Wikimedia Commons.