# Lizherenneg semafor

Lizherenneg semafor (eus an henc'hresianeg σῆμα sêma "arouezenn" ha -φέρω -phéro "-douger") a reer eus ul lizherenneg a implijer evit kas kemennoù a-hed-gwel dre fiñval bannieloù lec'hiet hervez ur reizhiad resis. E-lec'h bannieloù e c'heller arverañ bizhier, kantennoù, plakennoù, pe aoueziañ gant an daouarn maneget pe get.
Evit eskemm kemennadennoù diouzh noz e c'heller stagañ lampoù ouzh fustoù ar bannieloù.

## Istor

E 1866 e voe savet ar reizhiad, diwar skouer hini ar semafor a oa bet ijinet gant an eilamiral saoz Home Riggs Popham (1762-1820) ha gwellaet gant ar jeneral Charles William Pasley (1780-1861). War an douar e veze savet un tour, div vrec'h fiñvus staget ouzh ur peul a-serzh war an doenn. Dre ma oa dic'hallus staliañ hevelep gwikefre war ul lestr ec'h ijinas an eilamiral gober gant bannieloù bras a c'helled gwelet pa veze berr a-walc'h an hed etre daou lestr pe etre ul lestr hag an douar.

## Embreg

Un den hepken a gas ar c'hemennoù. Kemer a ra ur banniel e pep dorn kent o gwintañ a-benn-brec'h hag o lakaat en ur stad resis ha difiñv an eil e-keñver egile evit diskouez an arouezennoù unan-hag-unan.
En doare nevesañ e reer gant daou vanniel melen ha ruz (al lizherenn O el lizherenneg etrebroadel) war vor, ha gant bannieloù glas ha gwenn (al lizerenn P) war zouar.
Pemp lec'h zo da bep brec'h, a c'haller keñveriañ ouzh rod an avelioù.
* Brec'h dehou : norzh, gwalarn, kornôg, mervent, su.
* Brec'h kleiz : norzh, biz, reter, gevred, su.

## Lizherenneg latin

* Diskouezet int evel m'o gweler pa vezer e-tal an den a zo ouzh o diskouez.
* A pe 1
* B pe 2
* C pe 3 Resevet / Difazi
* D pe 4
* E pe 5 Fazi (mar bez sinalet 8 gwezh)
* F pe 6
* G pe 7
* H pe 8
* I pe 9
* J Lizherennoù da-heul
* K pe 0
* L
* M
* N
* O
* P
* Q
* R
* S
* T
* U
* V
* W
* X
* Y
* Z
* Ehan / Esaou
* Sifroù / Niverenn
* Fazi / Evezh
* Nullit Disoñjit ar sinal kent

## Protokol

| 1. Kaser·ez | 2. Degemer·ez |
| = Prest on | Prest on |
| = Diwallit | + = Kasit |
| = Lizherennoù | |
| = Sifroù | |
| = Echu ; prest da zegemer | = Prest on |
| Adal neuze e vez eilpennet ar rolloù : 1 a zegemero ar pezh a vo kaset gant 2. ||

## Lizherenneg Morse

* = Esaou

## Lizherennegoù all

War al lizherenneg latin ez eo diazezet al lizherenneg semafor. Azasaet da lizherennegoù all ez eo bet avat, evel m'en diskouez an div skouer amañ a-is.

### • Japan

Gant ar verdeadurezh japanat, koulz kenwerzhel ha milourel, ez eo bet azasaet ar c'hod latin etrebroadel ouzh al lizherenneg katakana. Dre ma'z eo silabennek ez eus kalz muioc'h a arouezioù da ziskouez, gant 1, 2 pe 3 banniel. Ruz eo ar banniel a zalc'her en dorn dehou, gwenn hini an dorn kleiz.
E-lec'h diskouez hervez rod an avelioù e tiskouezer hervez urzh ha kognoù an taolioù barr-livañ pa skriver war baper : ar banniel ruz/dehou a ziskouez deroù pep taol barr-livañ, an hini gwenn/kleiz diwezh an tres.
Un doare rod an avelioù, disheñvel diouzh hini Kornôgiz avat, a vez implijet evit diskouez ar sifroù ; ar mann (0) a vez treset dre fiñval ar bannieloù e stumm ur c'helc'h.
En daolenn emañ ar c'hensonennoù a-led hag ar vogalennoù a-serzh. Pep arouezenn a zislouez ur silabenn, da skouer : K + E = /ke/.
| | – | K | S | T | N | H | M | Y | R | W |
| A | あ ア | か カ | さ サ | た タ | な ナ | は ハ | ま マ | や ヤ | ら ラ | わ ワ |
| I | い イ | き キ | し シ | ち チ | に ニ | ひ ヒ | み ミ | * | り リ | ゐ ヰ |
| U | う ウ | く ク | す ス | つ ツ | ぬ ヌ | ふ フ | む ム | ゆ ユ | る ル | * |
| E | え エ | け ケ | せ セ | て テ | ね ネ | へ ヘ | め メ | * | れ レ | ゑ ヱ |
| O | お オ | こ コ | そ ソ | と ト | の ノ | ほ ホ | も モ | よ ヨ | ろ ロ | を ヲ |
| 'N | Mouezhiet (dakuten) | Hantervouezhiet (handakuten) |
| ん ン | ◌゙ | ◌゚ |

### • Ukraina

Ul lizherenneg kirillek (disheñvelik diouzh hini ar ruseg) a vez implijet en ukraineg.
| (uk) | (la) |
| А | N |
| Б | H |
| В | B |
| Г, Ґ | F |
| Д | Z |
| (uk) | (la) |
| Е, Є | C |
| Ж | Y |
| З | Q |
| И | K |
| І, Ї, Й | D |
| (uk) | (la) |
| К | X |
| Л | "Nullit" |
| М | L |
| Н | A |
| О | G |
| (uk) | (la) |
| П | J |
| Р | P |
| С | E |
| Т | R |
| У | U |
| (uk) | (la) |
| Ф | V |
| Х | I |
| Ц | S |
| Ч | M |
| Ш | |
| (uk) | (la) |
| Щ | T |
| Ь | "Kasit" |
| Ю | O |
| Я | W |

## Pennadoù kar

* Lizherenneg etrebroadel AFNA
* Kod etrebroadel ar sinalioù

## Notennoù

* ↑ (ja) 片かな手旗信号 Katakana tebata shingō "Aroueziañ katakana dre vannieloù'. Kavet : 23 Ebr 24.
a vo kavet e Wikimedia Commons.