OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Berthe Morisot

Berthe Morisot (Bouges, 14 a viz Genver 1841 - 2 a viz Meurzh 1895) a oa ul livourez c'hall stag ouzh luskad an impresionouriezh.

## He buhez

Ganet e oa e Bourges (Cher), ha gournizez e oa d'al livour Jean-Honoré Fragonard, a zo bet lavaret. Gant he c'hoar Edma he devoa studiet arz al livouriezh, dre livañ diouzh skouer an taolennoù diskouezet e mirdi al Louvre. Eno e reas anaoudegezh gant Fantin-Latour.
Adalek 1861 e studias Berthe hag Edma gant Jean-Baptiste-Camille Corot, e Ville-d'Avray. Perzh a gemer Berthe Morisot e Saloñs 1864, e hini 1865 goude, ma kinnigas un nebeud gwelvaoù.
E 1868 e reas anaoudegezh gant Manet, ha patrom e voe-hi dezhañ evit meur a livadur : Le Balcon, Le Repos, Berthe Morisot au bouquet de violettes.
E 1874 e tilezas ar Saloñs ofisiel evit kemer perzh e diskouezadeg Monet, Sisley, Renoir hag all.
Er bloaz-se end-eeun e timezas gant Eugène Manet, breur Édouard. Pa varvas he gwaz e 1892 e vanas klañv, ma fizias he merc'h Julie Manet er barzh Stéphane Mallarmé hag en Auguste Renoir, dezhañ d'he c'helenn war al livouriezh.
Estreget oberennoù Camille Pissarro ne voe nemet he re a voe diskouezet en holl ziskouezadegoù kentañ an Drivliadelourien.
Evel d'he c'hamaradez Mary Cassatt e plijas da Verthe Morisot livañ merc'hed, bugale, ha pennadoù eus buhez an tiegezhioù.
Mervel a reas Berthe Morisot d'an 2 a viz Meurzh 1895 e Pariz. Beziet e voe e bered Passy.
Priziet e vez atav ar vuhez a zifluk eus ar stummoù dispis a zamweler en he zaolennoù hag eus kan al livioù war al lien.

## Breizh

Bet eo al livourez e Breizh, graet ganti un toullad taolennoù e korn An Oriant.
* Rosbras e Rieg, 1867
* Porzh an Oriant, 1869

## Poltrederien Berthe Morisot

Meur a emboltred anezhi he deus graet. Livet eo bet gant he mignoned Renoir hag Edouard Manet, he breur-kaer, ivez.
* Le Balcon Manet, 1868-69
* Le Balcon (munut)
* Le Repos Manet, 1870-71
* Berthe Morisot au bouquet de violettes Manet, 1872
* Berthe Morisot au soulier rose Manet, 1872
* Berthe Morisot sur un divan Manet, 1872
* Berthe Morisot à l'éventail Manet, 1874
* Portrait de Berthe Morisot Desboutin, 1876
* Portrait de Berthe Morisot Manet, 1882
* Berthe Morisot Renoir, 1892
* Berthe Morisot et sa fille Julie Manet Renoir, 1894

## Gwelout ivez

* Roll livadurioù Berthe Morisot

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Berthe Morisot er WebMuseum
# Berthold Englisch

Berthold Englisch a zo bet ganet d'an 9 a viz Gouere 1851 e Hotzenplotz (Aostria) ha marvet d'an 19 a viz Here 1897 e Vienna (Aostria).
Mestrc'hoarier echedoù aostrian.
Trec'h e voe e tournamantoù Leipzig (1879) ha Wiesbaden (a-gevred gant Blackburne hag A. Schwarz) dirak Schalopp, James Mason, Henry Bird, Szymon Winawer h.a.

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chessgames: (e saozneg)
# Bertha Swabia

Berta Swabia pe Bertha Swabia, lesanvet an nezerez pe ar rouanez nezerez, (war-dro 907 - war-dro an 2 a viz Genver 966), a zo merc'h da Burchard II, dug Swabia, hiziv e Suis alamanek.

## He buhez

En 922, war-dro he 15 vloaz, e timezas da roue Bourgogn, Rodolf II Bourgogn (880-937), a oa bet trec'het gant he zad en 919. Daou vugel o devo :
* Konrad III an Habask.
* Adelaid Bourgogn, a zimezas da Lotar Arle, roue Italia, ha da Otto Iañ, impalaer santel
Pa intañvezas e 937 e rankas addimeziñ e dibenn ar bloaz, d'an 12 a viz Kerzu, da Huon Arle, (v. 880-† 947), mab da Teobald Arle. Peurvuiañ ne veze ket en Arle avat, met en he c'hastell e Colombier-sur-Morges, war lez dehoù Lenn Geneva‎, e-keit ma veze he fried gant he serc'hed hag e vesterd niverus.
Beziet e voe en iliz-abati Payerne, hiriv en Suis (e kanton Vaud), diazezet gant an donezonoù a reas d'he merc'h, an impalaerez Adelaid Bourgogn. War he lerc'h, e Bro Vaud, e chomas brud ur santez a vaouez, hag ur rouanez nezerez. War he siell en he weler o nezañ.

## Notennoù
### Liamm diavaez

* Mojenn diwar he fenn
# Berthe

Berthe zo un anv-badez gallek.

## Yezhoù all

* Berta
* Bertha

## Tud

* Berthe au grand pied, anv gallek ar briñsez frank Bertrada Laon,
* Berthe Morisot (1841-1895), livourez c'hall.
* Berthe de Courrière (1852-1916), pried-kleiz Georges Boulanger
* Berthe Sylva (1885-1941), kanerez c'hall
* Berthe Savigny (1882-1958), kizellerez ha livourez vreizhat

## Oberennoù

* Berthe, danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1884. .
# Bertha von Putelendorf

Bertha von Putelendorf (marvet e 1190) a oa merc'h d'ar c'hont Palatin Friedrich von Putelendorf e Saks.
Dimeziñ a reas da Berthold Iañ, kont Henneberg (marvet e 1157), ha daou eus e vugale a chomas bev:
* Irmgard von Henneberg (ur verc'h ; marvet 15 a viz Gouhere 1197)
* Poppo VI, kont Henneberg (ur mab ; marvet 14 a viz Gwengolo 1190)

## Pennadoù kar

* Bertha
# Berthe (danevell)

Berthe zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1884 en dastumad Yvette.

## An danevell

E Châtelguyon, emañ an doktor Bonnet o kontañ gwalleurioù Berthe, un inosantez en deus klasket kelenn hag a zo bet dimezet d'ur rouler.
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Bertha Torino (1051-1087)

Bertha Torino (1051-1087), pe Bertha Savoia, Bertha de Maurine, a oa ur briñsez eus Savoia hag a deuas davout impalaerez santel.

## He buhez

Merc'h e oa da Oton Iañ Savoia (war-dro 1023-1060) ha d'e bried Adelaid Susa (1016-1091), pe Adelaid Torino. C'hoar e oa da
* Pêr Iañ Savoia : 4vet kont Savoia (1048-1078).
* Amedeo II Savoia : 5vet kont Savoia (1050-1094).
* Adelaid Savoia (1052-1079) ,
* Othon pe Odon, eskob Asti marvet war-dro 1088)
Dimeziñ a reas e 1066 da Herri Frankonia a voe dilennet da impalaer santel e 1084. Ne gare ket e wreg ha meur a serc'h en doa. Klask a reas terriñ an eured, met nac'h a reas ar pab reiñ e aotre dezhañ.
Bec'h a voe etre an impalaer Herri IV hag ar pab Gregor VII, eskumunuget e voe Herri, ma rankas plegañ en un abadenn brudet a c'hoarvezas e Canossa e miz Genver 1077.
He mamm Adélaïde de Suse hag he breur Amédée II de Savoie a eas da hanterourien etre ar pab hag an impalaer, hag a sikouras Herri. Hag an impalaer a roas Bugey da Amédée II de Savoie, ha markizelezh Ivrea da Adélaïde de Suse.

## Dimeziñ ha bugale

Pemp bugel o doe Bertha ha Herri:
* Adelaid (1070 - 1079)
* Herri (ganet ha marvet en 1071)
* Agnese Frankonia (1074 - 1143) a zimezas da Frederig Iañ dug Swabia da gentañ ha, pa voe intañvezet, da Leopold III Aostria
* Konrad Germania (1074 - 1101) : dug Lotharingia Izel, dug Lothier, markiz Torino (1076-1087), roue ar Romaned (1087-1098), roue Italia (adalek 1093 betek 1098).
* Herri, a renas war-lerc'h e dad evel Herri V, impalaer santel (1086 - 1125)

## He marv

Mervel a reas e 1087, da 36 bloaz. Beziet e voe en iliz-veur Speyer
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bertha Wegmann

Bertha Wegmann (Soglio, Suis, 16 a viz Kerzu 1847 – Kopenhagen, Danmark, 22 a viz C'hwevrer 1926) a oa ul livourez danat a orin alaman.

## Livadurioù

* Jeanna Bauck, 1881
* Jeanna Bauck, 1887
* Anna Seekamp, c'hoar Bertha Wegmann, 1890
* Hanna Lucia Bauck, 1890
* Maouez o wriat, 1891
* Poppies, war-dro 1900
* Andreas Sophus Schack Steenberg, war-dro 1923
# Apalis

Apalis :
| Apalis ruddi, luc'hskeudennet e proviñs KwaZulu-Natal (Suafrika). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Cisticolidae |
| Anv skiantel ||
| Apalis Swainson, 1833 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Apalis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1833 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* Apalis alticola
** A. a. alticola ha dowsetti,
* Apalis argentea,
* Apalis bamendae,
* Apalis binotata,
* Apalis chapini
** A. c. chapini ha strausae,
* Apalis chariessa
** A. c. chariessa ha macphersoni,
* Apalis chirindensis
** A. c. chirindensis ha vumbae,
* Apalis cinerea
** A. c. cinerea, grandis ha sclateri,
* Apalis flavida
** A. f. abyssinica, caniceps, flavida, flavocincta, florisuga, golzi, neglecta, pugnax ha viridiceps,
* Apalis flavigularis,
* Apalis fuscigularis,
* Apalis goslingi,
* Apalis jacksoni
** A. j. bambuluensis, jacksoni ha minor,
* Apalis kaboboensis,
* Apalis karamojae
** A. k. karamojae ha stronachi,
* Apalis lynesi,
* Apalis melanocephala
** A. m. addenda, adjacens, fuliginosa, lightoni, melanocephala, moschi, muhuluensis, nigrodorsalis ha tenebricosa,
* Apalis nigriceps
** A. n. collaris ha nigriceps,
* Apalis personata
** A. p. marungensis ha personata,
* Apalis porphyrolaema,
* Apalis ruddi
** A. r. caniviridis, fumosa ha ruddi,
* Apalis rufogularis
** A. r. angolensis, brauni, kigezi, nigrescens, rufogularis ha sanderi,
* Apalis sharpii,
* Apalis thoracica
** A. t. arnoldi, capensis, claudei, drakensbergensis, flaviventris, griseiceps, griseopyga, lebomboensis, murina, pareensis, quarta, rhodesiae, spelonkensis, thoracica, uluguru, venusta, whitei ha youngi.
O c'havout a reer en Afrika issahara, pemp isspesad ha tri-ugent (65) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cisticolidae/Apalis (lennet e-barzh d'ar 5 a viz Mae 2019).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Apaloderma

Apaloderma :
| Apaloderma vittatum ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Trogoniformes |
| Kerentiad : | Trogonidae |
| Genad : | Apaloderma |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Apaloderma a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ trogoned eus Afrika.

## Spesadoù

* Apaloderma aequatoriale
* Trogon narina, Apaloderma narina
* Apaloderma vittatum

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Apalharpactes

Apalharpactes :
| Apalharpactes mackloti ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Trogoniformes |
| Kerentiad : | Trogonidae |
| Genad : | Apalharpactes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Apalharpactes a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad trogoned.

## Spesadoù

* trogon Sumatra, Apalharpactes mackloti
* trogon Java, Apalharpactes reinwardtii
# Apecchio

Apecchio zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche .
# Aparatchik

Aparatchik ( zo ur ger rusek, аппара́тчик, IPA: [ʌpʌˈraʨɪk], apparatchiki el liester rusek, aparatchiked e brezhoneg), a raed gantañ eus an dud uhel dindan ar stad, koulz en Unvaniezh ar Soviedoù evel en diktatorelezhioù kar all e reter Europa, en amzer ar gomunouriezh (1917-1989). Dre astenn ster ar ger eo deuet da vout un den eus ar strollad, a sav gant pazennoù ar hierarkiezh, hag a labour evit ar strollad.

## Ster gwashaat

Hiziv, echu gant ar gomunouriezh en Unvaniezh ar Soviedoù hag Europa, e vez graet gant ar ger eus izili ur sistem politikel ponner ha pompadus, kozhik ha kabac’h, heñvel ouzh ar sistem sovietek, ken en e vont en-dro, ken en e neuz.
Graet e vez ivez ouzh an dud a implij o renk, o galloud, evit sevel er hierarkiezh, pe evit pinvidikaat. Darn a implij o galloud, hag a vourr oc'h ober, adalek ar bazenn izelañ, diwar-goust ar re all.
Komz a reer ivez eus burokrated.
# Apartheid

An apartheid (distaget [ɐˈpartɦɛit]) zo ur ger afrikanek pe nederlandek a dalv kement ha "disparti", "disrann", da lavaret eo dispartiañ an dud. Bez' eo bet ur politikerezh evit diforc'hañ annezidi Suafrika hervez o gouenn, lakaet e pleustr adalek 1948 betek 1991 gant ar Strollad broadel afrikanour. Diazezet e oa war pennaennoù ar ouennelouriezh.
Ar bennaenn a zo bet rannadur tiriad Suafrika etre pevar rummad tud : an Dud wenn, ar Vantoued (da lavaret eo ar vorianed), an Hironed hag an Indezidi. Statudoù ha gwirioù disheñvel a oa roet da bep rummad ha dre al lezennoù ne veze ket aotreet an darempredoù boutin etrezo. Difennet e oa groñs an darempredoù revel hag an dimeziñ etre tud disheñvel o rummad ofisiel. Dre ma oa difennet meur a obererezh d'ar rummadoù all e oa pal sistem an apartheid lakaat an Dud wenn da vezañ dre al lezenn e penn an holl gevredigezh. Dismantret eo bet ar politikerezh pa zeuas ar pennoù suafrikan da gompren ne oa ket tu da ziorren ur vro ha ne veze ket renet hervez soñj ar muiañniver pa oa ar Re wenn ar strollad tud bihannañ. Asantañ a reas ar gouarnamant ma vefe nullet tamm ha tamm ar berzioù betek ma voe treuzkaset ar galloud d'ar strollad politikel Kendalc'h Broadel Afrikan renet gant Nelson Mandela, prezidant morian kentañ ar vro (1991). Dre astenn-ster e vez implijet ar ger apartheid evit pep politikerezh disrannadur pe diforc'hidigezh, met arouez ur sistem politikel gouennelour eo da gentañ holl.

## Istor

Pa oa an Afrikanourien ar strollad tud wenn staliet er vro abaoe derou an drevadenn izelvroat er XVI$^{vet}$ kantved hag an hini niverusañ eus ar re wenn e-kreiz mor ar vorianed orinad e talc'has pennoù an Afrikanourien da sevel ur politikerezh broadelour hervez deurioù o c'humuniezh. Kentañ tro ma voe klevet ar ger apartheid e teuas er maez eus genou ar Ministr kentañ da zont Jan Smuts e 1917. koulskoude ur politikerezh disrannadur a oa bet staliet dija gant an drevadennourien saoz er bloavezioù 1910 goude bezañ trec'h war ar Boers. Lezennoù strizh war implij ar vorianed a voe embannet hag e 1913 e tivizas ar Saozon ne c'helle ar vorianed bezañ perc'henned nemet er mirlec'hioù savet evit an orinidi, da lavaret eo 7,8% eus an tiriad.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Apataneg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tanek eo an darangeg (apatani pe apa) komzet gant tro-dro da 23.000 den (1997) en Assam ha Nagaland en India.

## Gwelet ivez

* Yezhoù norzh asamek
# Apaxco

Apaxco zo ur gumun e stad Mec'hiko, e Mec'hiko. Eizh km ha hanter-kant eus Kêr-Vec'hiko. Nahuatlek eo hec'h anv. Apaxco de Ocampo eo pennlec'h ar gumun.

## Notennoù

* ↑ Instituto Nacional de Estadística y Geografía (ed.) : Principales resultados por localidad 2005 (ITER) (2005)

## Lec'hienn diavaez

* (es) Portal de Apaxco
# Apeldoorn

Apeldoorn zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Gelderland.
Tudet e oa Apeldoorn gant 161 569 den e 2018.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel
# Boc'harzh

Boc'harzh :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Bohars |
| Bro istorel | Bro Leon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Brest |
| Kanton | Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler-Leon (betek 2015) Brest-4 (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29011 |
| Kod post | 29820 |
| Maer Amzer gefridi | Armel Gourvil 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Brest Meurgêr ar Mor |
| Bro velestradurel | Bro Brest |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 559 ann. (2020) |
| Stankter | 490 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 25′ 49″ Norzh 4° 30′ 44″ Kornôg / 48.430278, -4.512223 |
| Uhelderioù | bihanañ 3 m — brasañ 93 m |
| Gorread | 7,27 km² |
| Boc'harzh ||
| kemmañ |
Boc'harzh zo ur gumun e Bro-Leon, e kanton Brest-4, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Penfell emañ ar gumun.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ur c'hure, Hervé Riou e anv.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 30 gwaz abalamour d'ar brezel, eleze 3,37% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Merval a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Tud marvet eno

* 1975 : Yann ar Gall, barzh ha skrivagner brezhonek
* 2012 : Christian-J. Guyonvarc'h, keltiegour.

## Gevelliñ

* Ventimiglia di Sicilia, Sikilia
* Tarporley, Bro-Saoz (1983)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) Lec'hienn an ti-kêr
* (br) Boc'harzh war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 41
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Bocholt (Belgia)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Bocholt zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 59,29 km²
* Poblañs (2022) : 13 508 a dud
* Stankter : 228 den/km²
# Bocas del Toro

Bocas del Toro zo un anv-lec'h spagnolek hag a gaver e Panamá.
* Bocas del Toro (kêr), kêr eus Panamá, penn-lec'h an distrig hag ar broviñs heñvelanvet.
* Proviñs Bocas del Toro
* Distrig Bocas del Toro
* Enezeg Bocas del Toro, inizi er Mor Karib, e gwalarn ar vro.
# Bocenago

Bocenago zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento.
# Bocca Baciata

Bocca Baciata zo un eoulivadur diwar zorn al livour saoz Dante Gabriel Rossetti e 1859, hag ur c'horn-tro en e hent micherel rak kentañ tro e oa dezhañ poltrediñ ur vaouez en hec'h-unan. Diwar neuze e reas poltredoù niverus en hevelep doare. En oberenn-mañ e oa e serc'h Fanny Cornforth a dalvezas dezhañ da batrom.

## An anv

An anv Bocca Baciata, da lavarout eo genoù poket dezhañ, zo tennet eus ur c'hrennlavar italianek hag a zo skrivet ouzh kein al livadur:
   Bocca baciata non perde ventura, anzi rinnova come fa la luna. Genoù poket dezhañ ne goll ket e vlaz, dont en-dro a ra evel ma ra al loar.
Meneget eo ar c'hrennlavar en Decameron, dastumad kontadennoù italianek Boccaccio, e kontadenn Alatiel: ur briñsez sarazin kenedek he deus kousket un dek mil gwech bennak gant eizh serc'heg disheñvel en ur ober pevar bloaz, hag en em ginnig da roue an Algarve evel e bried gwerc'h.
Meur a wech e voe awenet Rossetti gant al lennegezh krennamzerel, ha hini bro c'henidik e dad zoken, gant oberennoù evel Beata Beatrix, Dante's Dream, Monna Rosa.
Gallout a rafe an oberenn-mañ bezañ bet levezonet ivez gant ar poltred a reas Millaiseus eus e c'hoar-gaer Sophie Gray, hag echuet daou vloaz kent.

## Ereoù diavaez

* Buhezskrid an arzour. (en)
* Bocca baciata luc'hskeudennnet a-dost. (en)
# Bocchigliero

Bocchigliero a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Boby Lapointe

Boby Lapointe (Pesenàs, 16 a viz Ebrel 1922 – Pesenàs, 29 a viz Even 1972) a oa un aktour hag ur c'haner gall.
Brudet e voe e ganaouennoù fentus er bloavezhioù 1960, diazezet ma vezent alies war ar c'hoari gant ar gerioù (Ta Katie t'a quitté, Aragon et Castille).
Ur skouer eus doare Bobby Lapointe : e-kerzh ur ganaouenn (klaskit pe hini !) e klever ar bomm « une grande maison tapissée partout même dans les toilettes ».

## Kanaouennoù

| Andrea c'est toi Aubade à Lydie en do Bobo Léon Comprend qui peut Diba-diba Eh ! Toto Eh ! V'nez les potes Embrouille minet Framboise ! From Two to Two In the Desert Insomnie J'ai Fantaisie Je joue du violon tzigane Je suis né au Chili L'Ami Zantrop L'Ange | L'Hélicon L'Idole et l'Enfant L'été où est-il ? La Banane anana La Fille du pêcheur La Fleur bleue contondante La Maman des poissons La Peinture à l'huile La Question ne se pose pas Le Beau Voyage Le Papa du papa Le Poisson fa Le Tigre (dalif) Le Troubadour (ou la Crue du Tage) Le Tube de toilette Leçon de guitare sommaire Lumière Tango (Loumiere's Tango) | Léna Madam' Mado m'a dit Marcelle Moi, le philosophe et l'esthète Mon père et ses verres Monsieur l'agent Méli-mélodie Petit homme qui vit d'espoir Revanche Saucisson de cheval n° 1 Saucisson de cheval n° 2 Sentimental bourreau T'as pas, t'as pas tout dit Ta Katie t'a quitté Tchita Aragon et Castille Ça va ça vient |
* Ar ganaouenn Depuis l'temps que j'l'attends mon prince charmant, kanet gantañ war un dro gant Anne Sylvestre, zo bet savet ganti, ton ha son.

## Liammoù diavaez

* (fr) Lec'hienn ofisiel. Kavet : 04/07/2023.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Boc'hruz

Boc'hruz :
| Ur boc'hruz. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Muscicapidae |
| Genad : | Erithacus |
| Anv skiantel ||
| Erithacus rubecula Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar boc'hruz, anvet boc'h-ruz ha boc'hig-ruz ivez, Erithacus rubecula an anv skiantel anezhañ, zo un evn golvaneg, ruz pe liv orañjez e grubuilh, ha boutin-tre en Europa.

## Anv

Anavezet eo ivez dindan an anvioù rujodenn, boc'hig, boc'hruzig, kofig-ruz hag Alanig kof-ruz.
E geriadur Martial Menard e kaver un toullad brav a anvioù disheñvel : boc'hruzig, bran-buzhug (liester : brini-buzhug), evnig-ruz, goûgig-ruz, labousig-ar-c'halvar, labousig-hor-Salver, polu, richodell, ruchodenn kement ha lesanv al labousig : Olierig.

## Doareoù pennañ

Ar par hag ar barez a zo heñvel-tre. Gallout a reont bevañ war-dro trizek vloaz.

## Boued

Amprevaned, kevnid, buzhug, bruzun, un nebeud hadennoù ha frouezh.

## Annez

Bevañ a ra el liorzhoù, er c'hoadoù hag er girzhier.
Ul labous arsezat eo en Europa ar C'hreisteiz, met hini Skandinavia pe Rusia a zivro d'ar C'hreisteiz e-pad ar goañv.
Neizhiañ a ra adalek miz C'hwevrer betek miz Gouere en un neizh aozet gant reun ha pluñv.

## Mojenn

Lavarout a ra ur vojenn en dije tapet an evnig liv ruz e grubuilh pa voe kroazstaget ar C'hrist. Gant e zivaskell e klaskas sec'hañ daeroù ar boureviad ha gant e bigos lemel spern ar gurunenn a c'hloaze e dal : kouezhañ a reas un dakenn wad war al labousig, just d'an ampoent.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Gwelet ivez

* Rummad al laboused renket hervez o anv boutin
* Rummad al laboused renket hervez o anv skiantel

## Skeudennoù

* Boc'hruz yaouank
* Cuculus canorus + Erithacus rubecula - Museum specimen

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Boc'hruzig rujodenn (liester : boc'hruziged rujodenn) hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Va Zammig Buhez gant Jarl Priel, Al Liamm, 1954, p.89.
* ↑ 2012, pajenn 1200a.
* ↑ EVNED Breizh gant Claude Péridy, Hor Yezh, 1995, p.102.
# Boca

Boca zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
# Boccioleto

Boccioleto zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.