OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tam o'shanter

Un tam o'shanter zo ur boned skosat graet e gloan, gwisket gant gwazed, hag ur vechenn warnañ, ledanoc'h eget penn an den. Da gentañ e oant glas, dre ma oa diouer a livajoù, met bremañ e kaver re a bep liv, pe a bep tartan.

## An anv

Anvet diwar anv Tam o' Shanter en ur varzhoneg skrivet gant Robert Burns.

## Pennadoù kar

* Boned Balmoral
* Glengarry
* Caubeen
# Tamale

Tamale (distaget ['ta ma lɛ]) zo ur gêr eus Ghana, en Afrika, anezhi kêr-benn Rannvro an Norzh.

## Poblañs

350 000 a dud zo o chom enni. An darn vrasañ a gomz Dagbaneg hag an Islam eo o relijion.

## Gevellerezh

* Louisville Stadoù-Unanet (abaoe 1979)

## Liammoù diavaez

* Kartennoù Tamale
* Tamale Online
# Tamall

Un tamall a zo un diskleriadur graet gant un den, an tamaller, diwar-benn un droug, pe un torfed bennak, graet gant un den all, an tamallad. Dre gomz pe dre skrid e vez graet an tamalloù. Alies e vez dirak ul lez-varn. Neuze e c'hall an tamallad en em zifenn hervez reolennoù ar gwir.
# Titan

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Titan a c'hell bezañ :

## Steredoniezh

* Titan, ul loar d'ar blanedenn Sadorn

## Sterdeadurezh

* Titan, ur fuzeenn
# Titicaca

Al lenn Titicaca (spagnoleg) pe Titiqaqa (ketchwaeg) eo al lenn uhelañ er bed a c'haller bageal warni. Emañ 3 812 metr a-us live ar mor, er menezioù Andoù, war an harzoù etre Perou ha Bolivia. Etre 140 ha 180 metr eo he donder well-wazh ha 281 metr eo he donder brasañ. War-dro 190 km eo he hed ha 80 km he led. Emañ lodenn gornôk al lenn e rannvro Puno e Perou, hag emañ al lodenn reter e departamant La Paz e Bolivia.
Ouzhpenn 25 stêr en em daol el lenn. Enni ez eus 41 enezenn ha war lod anezho ez eus tud o chom. Touristed a ya da weladenniñ an inizi-se, eus porzh Puno e Perou dreist-holl. Kalz a dud a ya evel-se da inizi Uros, inizi artisifiel, graet gant korzennoù raoskl war-neuñv. Inizi all zo ivez, evel Amantaní, Taquile, brudet abalamour d’ar stammennoù graet gant an Indianed a zo o chom enni, pe Isla del Sol, an enezenn vrasañ, e Bolivia.
D’ar stêr Desaguadero, a ya a-dreuz Bolivia betek al lenn Poopó, ez a kuit un darn eus dourioù al lenn Titicaca.
Lodenn c’hevred al lenn zo damzispartiet diouzh ar peurrest ha graet e vez Lago Huinaymarca anezhi e spagnoleg, e Bolivia, tra ma vez graet Lago Chucuito eus al lodenn vrasañ. E Perou e vez graet anezho Lago Pequeño (Lenn Vihan) ha Lago Grande (Lenn Vras). En aymara hag e quechua e reer gant an anv Titiqaqa. Ne ouzer ket a belec’h e teu an anv-se e gwirionez.
# Titanic (film, 1997)

Titanic a zo ur film sevenet gant James Cameron deuet er-maez e 1997, hag adarre er-maez e 3 ment d'ar 4 a viz Ebrel 2012 evit merkañ 100 bloavezh ar peñse.
Kontañ a ra istor Rose, treizhiadez klas kentañ war an Titanic a glask en em lazhañ hag a zo bet sikouret gant Jack, treizhiad an trede klas. Bevañ a reont un istor karantez heget gant diforc'hioù ar renkadoù sokial ha peñse ar vatimant.
Sikouret gant daou istorour, Don Lynch ha Ken Marshall, e klask ar film bezañ tost ouzh an darvoudoù tremenet e 1912, sikouret gant efedoù arbennik ha ur vaketenn hervez ur skeuliad tost ouzh ar gwirvoud. Merket en deus ar film ar speredoù o krouiñ un dudi evit ar vatimant wir hag ar peñse.

## Liamm diavaez

* Titanic en IMDB
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Titeuf

Titeuf zo haroz ur rummad levrioù bannoù-treset gallek krouet gant Zep, un tresour ha senarioour suis. Gallet a reer ivez gwelet Titeuf e-barzh tresadennoù-bev er skinwel, hag er gelaouenn c'hallek Tchô!.

## Istor an embann

Titeuf a veze embannet da gentañ er fanzine "Sauve qui peut". Zep az ae davet Glénat e 1992. A-benn ar fin e teue Titeuf da vezañ unan eus an harozed bannoù-treset brudetañ e broioù gallek Europa. Al levr kentañ Dieu, le sexe et les bretelles a zeue war wel e 1993. Ur miliad bennak a skouerennoù a oa gwerzhet hepken. Met ar re da heul o deus graet berzh bras-kenañ.

## Levrlennadur

* Dieu, le sexe et les bretelles, 1992
* L'Amour, c'est pô propre..., 1993
* Ça épate les filles..., 1994
* C'est pô juste..., 1995
* La derrière des choses, 1996
* Tchô, monde cruel, 1997
* Le miracle de la vie, 1998
* Lâchez-moi le slip!, 2000
* La loi du préau, 2002
* Nadia se marie, 2004
* Mes meilleurs copains, 2006
* Le sens de la vie, 2008

## Troidigezh e brezhoneg

Lod eus an albomoù orin a zo bet troet e brezhoneg :
* Kenô bed kriz, albom 6, lakaet e brezhoneg gant klasadoù pevare klas skolaj Diwan ar Releg-Kerhuon (2002-2003) ha Gwenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol e 2005.
* Burzhud ar vuhez, albom 7, lakaet e brezhoneg gant klasadoù pevare skolaj Diwan ar Releg-Kerhuon (2005-2006) ha Gwenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol ha Glénat e 2006.
* Roit peoc'h da'm revr!, albom 8, lakaet e brezhoneg gant Gwenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol ha Glénat e 2008.
* Lezenn ar bratell, albom 9, lakaet e brezhoneg gant Gwenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol ha Glénat e 2007
* Red ar vuhez, albom 12, lakaet e brezhoneg gant Gwrenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol ha Glénat e 2008.

## Daveoù

* ↑ Lambiek Comiclopedia. Zep.
* ↑ Castrillón, Marcos. Beyond Borders - Not That Innocent. Ninth Art.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Titeuf (fr)
* Lec'hienn ofisiel Tchô! (fr)
# Titan (loarenn)

Titan (S VI Titan) eo brasañ loarenn Sadorn hag an eil loarenn vrasañ eus koskoriad an Heol goude Ganymede, unan eus loarennoù Yaou. Brasoc’h eo he zreuzkiz eget hini Merc'her, Ploudon hag al Loar, ha tost da vat kement ha hini Meurzh.

## Kronologiezh

Dizoloet eo bet Titan gant ar steredoniour Christiaan Huygens eus an Izelvroioù, d'ar 25 a viz Meurzh 1655.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Skeudennaoueg : Huygens war Titan
* Lec'hienn gouestlet da dTitan, loarenn Sadorn
# Titchourongeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù tibetek ar c'hreiz eo an titchourongeg (tichurong) komzet gant tro-dro da 1 500 den (1980) e Nepal.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù tibetek rik
# Tito

Tito zo un anv-badez italianek ha spagnolek.

## Gerdarzh

Eus an anv latin Titus.

## Yezhoù all

* Tite e galleg

## Tud

* Tito Puente, soner stadunanat, a orin borinken
* Tito Cortés, kaner kolombiat
* Tito Rodríguez, soner ha kaner eus Puerto Rico

### Anv-tiegezh

* Josip Broz Tito, politikour yougoslaviat

## Oberennoù

* La clemenza di Tito, c'hoarigan gant Wolfgang Amadeus Mozart.
# Yezhoù nandiek-markwetek

Un isskourr eus ar yezhoù nilotek eo ar yezhoù nandiek-markwetek.
Setu penaos e vez isrannet er yezhoù en isskourr-mañ:
* Yezhoù markwetek
* Yezhoù nandiek

## Gwelet ivez

* Yezhoù kalendjinek
* Yezhoù nilez-saharek
# Yezhoù nannindezeuropek Europa

Yezhoù nannindezeuropek Europa eo ar re-mañ:
* an euskareg
* ar yezhoù turkek
* yezhoù finnek-ougrek Europa, hag en o zouez
** ar finneg hag an estoneg
** an hungareg
** ar yezhoù lappek
* ar malteg
# Yezhoù nasaek

Ur familh-yezhoù komzet e Kolombia hag Ecuador eo ar yezhoù nasaek (pe páesan, paezano). N'eo ket diazezet an anvadur-se war studiadennoù gwirion ha sirius hag arvarus bras eo e vije eus ar familh yezh-se e gwirionez.

## Roll ar yezhoù nasaek

Goulakaat a reer e c'hallje peder yezh mont d'ober ar yezhoù nasaek.
I. Andakieg
    1. Andakieg (pe andakí) (Marv)
II. Nasaeg
    2. nasaeg (pe Nasa yuwe e yezh ar vro, paez e spagnoleg)
    3. Panzaleoeg (pe pansaleo, latacunga, quito) (Marv)
III. Kokonoukeg (pe coconuco, caucacc)
    4. Kokonoukeg (pe kokonuko) (Marv)
N'eo ket sklaer c'hoazh penaos e tlefe bezañ renket ar yezhoù nasaek e-keñver familhoù ha yezhoù all ar bed. Ur yezh digenvez eo an nasaeg hiziv.
# Yezhoù nagaek

Un is-skourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek-nagaek eo ar yezhoù nagaek (naga) komzet en India.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
* Yezhoù angamek-potchourek
* Yezhoù aoek
* Yezhoù tangkoulek
* Yezhoù nagaek direnk
* Yezhoù zemek

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
# Yezhoù nagaek direnk

Ur bloc'had yezhoù nagaek eo ar yezhoù nagaek direnk ma vez renket ennañ an holl yezhoù ha n'eus ket tu d'o renkañ e hini ebet all eus is-skourroù ar yezhoù nagaek.
N'eus er bloc'had-mañ nemet 1 yezh komzet en:

## Gwelet ivez

* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
# Yezhoù nanaiek

Un is-skourr eus yezhoù toungousek ar gevred eo ar yezhoù nanaiek, ennañ 3 yezh komzet e Rusia (Azia):
* an nanaieg
* an orokeg
* an oultcheg

## Gwelet ivez

* Yezhoù toungousek
# Yezhoù nandiek

Un isskourr eus ar yezhoù nilotek eo ar yezhoù nandiek.
C'hwec'h yezh a zo en isskourr-mañ:
* Aramanikeg
* Kalendjineg
* Kisankaseg
* Mediakeg
* Mosiroeg
* Tougeneg

## Gwelet ivez

* Yezhoù nandiek-markwetek
* Yezhoù kalendjinek
* Yezhoù nilez-saharek
# Yezhoù ndouek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù ndouek, ennañ eizh yezh:
* Iatmouleg
* Ngaleg
* Manamboueg
* Kaongaeg
* Abelameg
* Boikeneg
* Sengoeg
* Koiwateg

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
# Yezhoù nachiek

Un is-skourr eus ar yezhoù loloek-burmek eo ar yezhoù nachiek (naxi), ennañ ur yezh nemetken komzet e Sina:

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù loloek-burmek
# Yezhoù negidalek

Un is-skourr eus ar yezhoù toungousek an norzh eo ar yezhoù negidalek, ennañ 1 yezh komzet e Rusia (Azia):

## Gwelet ivez

* Yezhoù toungousek
# Sant-Trifin

Sant-Trifin :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Sainte-Tréphine |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Gwengamp |
| Kanton | S.-Nikolaz-ar-Pelem (betek 2015) Rostrenenn (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22331 |
| Kod post | 22480 |
| Maer Amzer gefridi | Georges Galardon 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kumunioù Kreiz-Breizh |
| Bro velestradurel | Bro Kornôg Kreiz Breizh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 184 ann. (2020) |
| Stankter | 15 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 16′ 14″ Norzh 3° 09′ 10″ Kornôg / 48.270555556, -3.152777778 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 145 m bihanañ 129 m — brasañ 187 m |
| Gorread | 12,52 km² |
| Sant-Trifin ||
| kemmañ |
Sant-Trifin a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev hag e kanton Rostrenenn en Aodoù-an-Arvor.

## Istor
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 35 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,07 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 30 a viz Genver 1915, korporal e oa en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar maen-sav.
* Maen-sav galian.
* Ar c'hastell.
* Kastell Keraoter.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Santez Trifina.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Tud ganet eno

* Yann-Fañch Kemener.

### Tud liammet gant ar gumun
## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br)Sant-Trifin war lec'hienn Geobreizh
* (fr)Renabl ar glad

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Ouest-France
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Plakenn en iliz katolik - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# 14 Ebrel

← Ebrel → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1849 : dizalc’hiezh Hungaria diouzh Aostria.
* 1865 : muntret eo Abraham Lincoln, prezidant ar Stadoù Unanet.
* 1912 : al lestr Titanic a ya d’ar strad, e-pad e veaj kentañ da dreizhañ ar Meurvor Atlantel.
* 1931 :
** an Eil Republik Spagnol embannet e Spagn, gant kannaded ar c’h-Cortes.
** e Barcelona ec'h embanner ar Republik katalan.
* 1973 : kentañ kenstrivadeg Kan ar Bobl en Oriant.

## Ganedigezhioù

* 1889 : Efim Bogoljubov, mestrc'hoarier echedoù ukrainat.
* 1895 : Albert Evans-Jones, barzh kembraek anavezetoc'h gant e anv-pluenn Cynan.
* 1943 : Ivan Nemet, mestrc'hoarier echedoù yougoslaviat a Serbia ha suis.
* 1945 : Ritchie Blackmore, saver kanaouennoù ha soner gitar saoz, unan eus pemp krouer ar strollad Deep Purple.

## Marvioù

* 1759 : Georg Friedrich Händel, sonaozour alaman.
* 1838 : August Bigarre, jeneral. Ganet e oa bet er Palez, en ar Gerveur, d'ar In a viz Genver 1775.
* 1891 : Georges-Henri MacKenzie, mestrc'hoarier echedoù skosat, bet broadet e SUA.
* 1917 : L. L. Zamenhof, mezeg ha saver an esperanteg.
* 1930 : Vladimir Mayakovsky, skrivagner rusian.
* 1986 : Simone de Beauvoir, skrivagnerez c’hall.
* 1990 : Georges Lacombe, filmaozer gall.
* 2018 : Miloš Forman, den a sinema stadunanat.

## Lidoù

* Deiziadur henroman : XVIII ante calendas Maias / Ludi Ceriales III = XVIII$^{vet}$ deiz kent I$^n$ Mae. Trivet devezh c'hoarioù gouestlet da gCeres
* Deiz kentañ ar bloaz e Bangladesh (Poila Baisakh)
# 14 Eost

← Eost → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1352 : emgann Maoron, etre arme Yann IV (dug Breizh) ha hini Charlez Bleaz (Brezel Hêrezh Breizh).
* 1488 : rankout a ra kêr Sant-Maloù kodianañ gant arme Bro-C'hall he deus aloubet Breizh.
* 1944 : dieubet eo Landreger, Sant-Maloù gant ar Gevredidi.
* 1947 : krouidigezh stad Pakistan.
* 1969 : kaset ez eus soudarded eus arme Breizh-Veur da Hanternoz Iwerzhon.
* 2008 : Alain Bernard, neuñver gall, a ya da gampion olimpek ar c'hant metr neuñv dieub e Beijing (Sina).

## Ganedigezhioù

* 1688 : Friedrich Wilhelm Iañ, roue Prusia.
* 1727 : Elesbed Bro-C'hall, priñsez c'hall.
* 1742 : Pi VII, pab.
* 1867 : John Galsworthy, skrivagner saoz, tapet gantañ Priz Nobel al Lennegezh e 1932.
* 1906 : Maria Prad, saverez Strollad Beilhadegoù Treger.
* 1910 : Willy Ronis, luc'hskeudennour gall.
* 1926 : René Goscinny, ijiner bandennoù treset Lucky Luke hag Asteriks.
* 1941 : David Crosby, kaner-sonaozer ha soner stadunanat.
* 1945 : Wim Wenders, filmaozer alaman.

## Marvioù

* 1433 : João Iañ, roue Portugal (1385-1433).
* 1464 : Pi II, 210vet Pab an Iliz katolik roman.
* 1860 : André Marie Constant Duméril, loenoniour gall.
* 1865 : Alfred Malherbe, naturour ha reizhaouer gall.
* 1941 : Paul Sabatier, kimiour gall, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1912.
* 1942 : Aleksei Troitzky, mestrc'hoarier echedoù soviedat, saver studiadennoù echedoù.
* 1956 : Bertold Brecht, skrivagner alamanek.
* 1958 : Frédéric Joliot-Curie, fizikour gall, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1935.
* 1972 : Jules Romains, skrivagner gall.
* 1988 : Enzo Ferrari, saver kirri italian.
* 1994 : Elias Canetti, skrivagner alamanek genidik eus Bulgaria, tapet Priz Nobel al Lennegezh e 1981.
* 2004 : Czesław Miłosz, skrivagner polonek, tapet Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 1980.

## Lidoù

* Katoliked:
** Sant an deiz : Sant Riowen.
# 14 Genver

← Genver → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1796 : aet d'ar strad al lestr-brezel gall Droits de l'Homme e-tal Plozeved (bae Gwaien).
* 1954 : dimeziñ a ra Marilyn Monroe da Joe DiMaggio e San Francisco.
* 2011 : tec'hel a ra Zine el-Abidine Ben Ali, prezidant Tunizia abaoe 23 bloaz, diouzh e vro.

## Ganedigezhioù

| Henri Fantin-Latour | Faye Dunaway |
* 1790 : Feliks Jarocki, amprevanoniour hag evnoniour polonat.
* 1836 : Henri Fantin-Latour, livour gall.
* 1841 : Berthe Morisot, livourez gall.
* 1850 : Pierre Loti, skrivagner gall.
* 1861 : Guillaume Héliès, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 1875 : Albert Schweitzer, mezeg ha misioner eus Elzas, tapet Priz Nobel ar Peoc'h gantañ.
* 1878 : Victor Segalen, skrivagner a Vreizh.
* 1898 : Yann-Loeiz Rozeg, skrivagner brezhonek.
* 1941 : Faye Dunaway, aktourez Amerikan.
* 1955 : Dominique Rocheteau, melldroader etrebrodael gall.

## Marvioù

* Lewis Carroll e 1863
* 1742 : Edmund Halley, steredoniour saoz.
* 1867 : Jean Ingres, livour gall.
* 1898 : Charles Lutwidge Dodgson lesanvet Lewis Carroll, jedoniour ha skrivagner saoz.
* 1909 : Marc'harid Fulup, kanerez ha konterez a Vreizh.
* 1923 : Pierre Loti, skrivagner gall.
* 1937 : Jakez Riou, skrivagner brezhonek.
* 1950 : Octave-Louis Aubert, skrivagner hag embanner gall.
* 1957 : Humphrey Bogart, aktour amerikan.
* 1977 : Anthony Eden, ministr kentañ Bro-Saoz.
* 2017 : Zhou Youguang, saver ar reizhiad pinyin evit treuzlizherennañ ar sinaeg.
* 2018 : Paweł Adamowicz, maer Gdańsk (Polonia), drouklazhet en e gêr.

## Lidoù

* Sent an deiz:
** sant Erbin, abad ha merzher kembreat.
** sant Kendiern
# 14 Gouere

← Gouere → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | | | | |

## Darvoudoù

* 1789 : Kemeridigezh ar Bastille an toull-bac'h roueel hag a zo aloubet gant dispac'herien e Pariz.
* 1940 : niverenn gentañ L'Heure Bretonne zo embannet, moullet e savadurioù L’Ouest-Éclair.
* 1933 : dre lezenn ez embanner ez eo Strollad Broadel Sokialour al Labourerien Alaman ar gostezenn nemeti aotreer en Alamagn.
* 1966 : dilennet eo Gwynfor Evans, eus ar strollad Plaid Cymru, da gannad e pastell-vro Caerfyrddin, e Kembre.
* 1958 : en Irak eo distroadet ar roue gant un dispac'h renet gant Abd al-Karim Qasim.

## Sportoù

* 1939 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre An Oriant ha Naoned ; trec'h eo Amédée Fournier.
* 1954 : 7vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Brest ha Gwened ; trec'h eo Jacques Vivier.
* 1991 : 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Alençon (Orne) ha Roazhon ; trec'h eo Mauro Ribeiro.
* 1998 : 3$^{de}$ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rosko hag An Oriant ; trec'h eo Jens Heppner.
* 2002 : 8vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Saint-Martin-de-Landelles (Manche) ha Ploue ; trec'h eo Karsten Kroon.

## Ganedigezhioù

* Jules Mazarin
* 1602 : Jules Mazarin, Kardinal, politikour ha den-Stad gall.
* 1804 : Alfred Malherbe, naturour ha reizhaouer gall.
* 1830 : Henry Bird, c'hoarier echedoù saoz .
* 1863 : Charlez ar Govig, barzh ha romantour breizhat.
* 1888 : Jacques de Lacretelle, skrivagner gall.
* 1919 : Lino Ventura, aktour italian.
* 1934 : Marcel Gotlieb (lesanvet Gotlib), saver bandennoù treset.
* 1956 : Herve Bihan, daneveller, kelenner brezhoneg e Skol-veur Breizh-Uhel ha rener ar gelaouenn Hor Yezh.

## Marvioù

* Philippe Auguste
* 1223 : Fulup II Bro-C'hall (Fulup an Aogust e lesanv), roue Bro-C'hall.
* 1917 : Octave Lapize, reder war varc'h-houarn gall, gounideg 8vet Tro Bro-C'hall e 1910.
* 1954 : Jacinto Benavente y Martinez, Priz Nobel al Lennegezh e 1922.
* 1979 : Santos Urdinarán, melldroader etrebroadel uruguayat.
* 1988 : Vincenzo Nestler , mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1993 : Léo Ferré, barzh, kaner-sonaozer ha pianoour gall.
* 2006 : Aleksandr Wojtkiewicz, mestrc'hoarier ha kelennour echedoù poloniat-lituaniat.
* 2014 : Nadine Gordimer, skrivagnerez suafrikan, Priz Nobel al Lennegezh

## Lidoù

* Sant an deiz : Santez Essylt
* Gouel broadel Bro-C'hall
# 14 C'hwevrer

← C'hwevrer → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | | | | | | |

## Darvoudoù

* 842 : Karl Voal ha Loeiz Germania a dou Leoù Strasbourg e romaneg hag e germaneg.
* 1904 : digoret eo al linenn hent-houarn Brest-Lesneven.
* 1974 : distrujet eo stign skinwel Roc'h Tredudon (war douar Plouneour-Menez) gant ur gwalldaol. Abadenn skinwel ebet e-pad ur miz e Breizh a-bezh.
* 2005 : lazhet eo Rafik Hariri, kentañ ministr Liban, gant ur gwalldaol.

## Ganedigezhioù

* 1766 : Thomas Malthus, demografour hag ekonomour saoz.
* 1780 : Johann Friedrich Naumann, engravour hag evnoniour alaman.
* 1829 : Jean Dufresne, mestrc'hoarier echedoù ha skrivagner alaman e Berlin (Alamagn).
* 1912 : Tibor Sekelj, kazetenner, ergerzher, skrivagner, gwiraour eus Yougoslavia.
* 1916 : Marcel Bigeard, jeneral gall.
* 1947 : Timothy Buckley, sonaozer ha kaner stadunanat.
* 1958 : Smbat Lpoutian, mestrc'hoarier echedoù armeniat.
* 1967 : Mark Rutte, politiker nederlandat, kentañ ministr an Izelvroioù.
* 1973 : Sergei Tiviakov, mestrc'hoarier echedoù rusian-izelvroat.
* 1986 : Jean-François Jolly, mestrc'hoarier echedoù breizhat.

## Marvioù

* Jules Vallès
* 1318 : Marc'harid Bro-C'hall, gwreg Edouarzh Iañ Bro-Saoz.
* 1400 : Richarzh II, roue Bro-Saoz.
* 1779 : James Cook, moraer hag ergerzher saoz.
* 1831 : Vicente Guerrero, dispac'hour eus Mec'hiko.
* 1871 : Ange Blaize, armerzhour, kelaouenner-brudañ ha melestrour gall, Prefed Il-ha-Gwilen.
* 1885 : Jules Vallès, skrivagner ha kazetenner gall.
* 1943 : David Hilbert, matematikour alaman.
* 1957 : Erwan ar Moal, Dir-na-Dor e anv-pluenn, skrivagner brezhonek, oberour Pipi Gonto.
* 1975 : P. G. Wodehouse, skrivagner saoznek.
* 1981 : Esteban Canal, mestrc'hoarier echedoù perouat hag italian.
* 1989 : James Bond, evnoniour stadunanat.
* 2004 : Marco Pantani, marc'hhouarner italian.
* 2005 : Rafik Hariri, kentañ ministr Liban.
* 2019 : Michel Bernard, reder damhir gall.

## Lidoù

Deiziadur henroman : XVI ante calendas Martias / Parentalia 1 = XVI$^{vet}$ deiz kent I$^n$ Meurzh; Deiz kentañ gouel ar Gerent
Iliz kristen :
Sent an deiz:
* Valentin, eskob Terni, paeron an amourouzien (Gwelout Dwynwen)
* E Breizh:
** sant Biavili
# 1499

Diwar-benn bloavezh 1499 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* 8 a viz Genver: eured Anna Vreizh, dugez Breizh, gant Loeiz XII, roue Bro-C'hall.
* 5 a viz Du: embannidigezh Catholicon Jehan Lagadeuc, hor geriadur kentañ, e ti-moullañ Landreger gant Jehan Calvez.

#### Frañs
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1499

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1499