OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Roots: The Saga of an American Family

Roots: The Saga of an American Family zo ur romant embannet e 1976 gant Alex Haley. Kontañ a ra istor damijinet Kunta Kinte, un Afrikan eus an XVIII$^{vet}$ kantved, skrapet pa oa krennard, ha gwerzhet evel sklav. Kaset eo da Norzhamerika dre ar C'henwerzh tric'horniek. Heuliañ a reer buhez ar c'hrennard ha goude-se e ziskennidi e Stadoù-Unanet Amerika betek Haley e-unan. Embannadur ar romant, adsavet e stumm ur stirad skinwel a reas berzh bras, Roots (1977), a lakaas anezhañ da vezañ klasel er sevenadur stadunanat.
Chomet eo ar romant, e-pad 46 sizhun, war listenn gwellañ gwerzhioù an New York Times, gant 22 sizhun er c'hentañ plas. Ar seizh chabistr diwezhañ a oa bet adsavet e stumm un eil ministirad skinwel, Roots: The Next Generations (1979). Roet en doa c'hoant d'an Afroamerikaned da glask o orinoù familh, hag anavezout o istor dezho.
Da zigentañ e oa bet taolennet al levr evel unan "faltazi," met gwerzhet el lodennoù nann-faltazi ar stalioù levrioù. Implijet eo ar chabistr diwezhañ eus e levr gant Haley evit diskrivañ e labour studiañ war e orinoù familh dre gomz ha dre studiañ dielloù. Goude studiadennoù gant istorourien ha lignezourien o deus kavet e oa kudennoù bras gant an enklaskoù gant Haley. Darn eus ar romant a vez gwelet bremañ evel ijinet betek sevel a-enep prouennoù istorel. Evit al lodenn ijinet e vez rebechet d'an aozour bezañ kopiet lodennoù eus ar romant The African
# Roparzh II (dug Normandi)

Roparzh II, lesanvet Berr-e-heuz, pe Robert Courteheuse e galleg, a oa ganet war-dro 1051 pe 1052, ha marvet d'an 10 a viz C'hwevrer 1134, a oa mab da Gwilherm an Alouber, a oa kont Maine, eus 1063 da 1069, ha dug Normandi eus 1087 betek 1106.
Klask a reas en aner bezañ roue Bro-Saoz.

## E anv

Lesanvet e veze Berr-e-heuz, pe Curthose e saozneg, abalamour ma ne oa ket bras. William of Malmesbury hag Orderic Vitalis a gonte veze graet brevis-ocrea (heuz berr) anezhañ gant e dad. Gamberon a veze lavaret ivez.

## E dud

Mab henañ Gwilherm an Alouber e oa. Dug Normandi e voe e 1087 pa varvas e dad. Met bec'h en doe gant e zaou vreur, a renas o-daou e Bro-Saoz, Guillaume le Roux ha Henri Beauclerc, rois successifs d'Angleterre sous les noms de Guillaume II et Henri Ier.
| En e raok: Gwilherm an Alouber | Dug Normandi 1035 – 1087 | War e lerc'h: Jafrez V |
# Roparzh II

Roperzh II pe Roparzh II, zo anv meur a roue pe zug pe gont.

## Tud

* Roperzh II, Kont Worms (770–807)
* Roperzh II (Bro-C'hall) (972–1031)
* Roparzh II, lesanvet Berr-e-heuz (war-dro 1051–1134) mab henañ Gwilherm an Alouber, ha Dug Normandi
* Roperzh II de Brus (fl. 1138, died ca. 1189 or 1194)
* Roperzh II Dreux (1154–1218)
* Roperzh II Bro-Skos (1316–1390), anavezet evel "The Steward"
* Roperzh II Flandrez (1065–1111), anavezet evel "Roperzh Jerusalem"
* Roperzh II, Kont Artez (1250–1302)
* Roperzh II (Bourgogn) (1248–1306)

## Pennadoù kar

* Roperzh Iañ
* Roperzh III
* Roparzh
# Roperzh II (Bro-C'hall)

Roperzh II, anvet ivez Roperzh an Deol, ganet en Orleañs war-dro 972 ha marvet e kastell Melun e 1031, a voe roue Bro-C'hall gant e dad, Huon Capet, adalek 987 da gentañ, hag e-unan war-lerc'h marv e dad da c'houde.
Mab e oa da Huon Capet hag Adelaid Akitania. Roue e voe e-unan eus 996 betek e varv e 1031. Unan eus ar pennoù kurunennet e oa er bloavezh mil enta.
Meur a dra a anavezer diwar e benn gant skridoù Helgaud, e vuhezskridour.

## Kenroue

Da gentañ e skoazellas e dad er brezelioù, evit kemer Laon, en 988-991. Desket mat e oa, studiet en doa e Reims pa oa Gerbert Aurillac o kelenn eno.

## Relijion

Troet-bras e oa Roperzh II gant ar relijion, evel-se en deus tapet e lesanv.
E 1022, dre e urzh, met marteze broudet gant e wreg Konstanza Arle, e voe kondaonet d'ar marv un dousennad kloareien abalamour m'o doa prezeget mennozhioù disivoudel.

## Familh

Teir gwech e timezas.
* Eurediñ a reas e 988 da Rozala, merc'h Berengar II Italia. Kêr Montreuil-sur-Mer a voe degaset dezhañ da argouroù. Bloaz goude e kasas anezhi diwar e dro.
* E karantez e oa gant Bertha, merc'h Konrad, roue Bourgogn hag intañvez Odo Iañ, kont Bleaz. Met dre ma oant kendirvi ha dre ma oa Roperzh paeron d'ur bugel da Verta, e voe nac'het o eured gant ar pab Gregor V.
* Eurediñ a reas Roperzh gant Konstanza Arle e 1003. Seizh bugel o devoe, en o zouez Herri a renas goude e dad.

### Bugale Ropezh ha Konstanza

Seizh bugel o devoe Roperzh ha Konstanza
* Advisa Auxerre (1003-1063, kontez Auxerre dimezet e 1015 da Renaud Iañ Nevers
* Huon II Bro-C'hall (1007-1026), o mab henañ, sakret e 1017 e Compiègne, a voe kenroue gant e dad, met mervel a reas a-raok e dad
e 1025,
* Herri (1008-1060), sakret e Reims e 1027, daoust da enebiezh Constança a glaske lakaat he mab all Roperzh da roue.
* Roperzh Iañ Bourgogn (1011-1076), dug Bourgogn ha kont Auxerre
* Eudes Bro-C'hall (1013-?), aet foll
* Adelaid Bro-C'hall (1009-1079), dimezet div wech:
** e 1027 da Richarzh III Normandi
** hag e 1028 da Baldwin IV Flandrez
* Konstanza Bro-C'hall.

## Levrlennadur

* Christian Pfister: Etudes sur le règne de Robert le Pieux (996-1031), Paris 1885

## Liammoù

* Diwar-benn ar roue gall Roperzh II
| En e raok: Huon Capet | Rouaned Bro-C'hall 996 – 1031 | War e lerc'h: Herri Iañ |
# Roparzh Broudig

Roparzh Broudig, Robert Broudic en ti-kêr, ganet d'ar 24 a viz Mae 1920 e Montroulez, eus tu Treger, ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1991 e Trebeurden, a oa ur moraer ha pesketaer breton, ur barzh ha skrivagner brezhonek hag un emsaver. Savet eo bet e Martinik met distreiñ a reas da Vreizh war-lerc'h marv e dad pa ne oa nemet 6 vloaz c'hoazh. Studiañ a reas e skolioù-mor ha kregiñ da verdeiñ. Gant an Eil brezel-bed e rank chom er vro hag eno e teskas brezhoneg gant an devezhierien war ar maez. Er bloavezhioù 1950 ez eas da Vro-Senegal hag Aod-an-Olifant da besketa. Goude e tistroas da Vreizh da vezañ pesketaer war aodoù Treger. Diazezet eo oa e besketaerezh e Trebeurden. A-drugarez dezhañ e voe roet ger-ardamez kêr Drebeurden : Ar mor eo ma flijadur.

## Oberennoù
### Levrioù

* St Paul enez villiget, roman diembann (tapet gantañ eil priz lennegel Breizh e 1942)
* Gant red an dour, Emgleo Breiz, 1957 (barzhonegoù)
* En ur ruilhañ bili, Mouladurioù Hor Yezh, 1986
* Gwrez an trovanoù, Hor Yezh, 1991

### Skridoù

Kenlabourat a reas gant Arvor, Barr-Heol, Al Liamm, Al Lanv…

## Levrlennadur

* Lukian Tangi, Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien, Al Liamm, 1992, p.46-47.
* Le Trégor, 10.01.2013, p.10.

## Liammoù diavaez

* Pajennoù gouestlet da Roparzh Broudig ha d'e vagoù war lec'hienn dielloù Aodoù-an-Arvor
# Roperzh Aodig

Roperzh Aodig (Robert Louis René Audic er marilhoù-kêr), ganet e Pondi d'ar 27vet a viz Eost 1899 ha marvet e Douarnenez d'an 22vet a viz Ebrel 1962, a voe ur c'helenner war ar brezhoneg, ur c'helaouenner hag un embanner levrioù ha kelaouennoù. Emsaver breizhat e voe dreist-holl, koulz evel kendiazezer ar c'hevarzhe Ar Brezoneg er Skol (ABES), hag evel pennadurezh e-touez Breizhiz o chom e Pariz hag, ur wezh deuet da Vreizh en-dro, kenlabourer ur gazetenn bemdeziek breizhat hag un ti-embann brezhonek. Daou sinadur a voe implijet gantañ : Roparz Aodig ha Roperzh Aodig.

## Buhez ha obererezhioù

Ur breur a voe dezhañ, Marsel Aodig, a zalc'has un apotikerezh e Pariz, tost da Vali Orleañs.
Da Bariz ez eas a-raok 1934 hag e kemeras penn Kelc'h keltiek Pariz. Asantiñ a reas bezañ merour Keltia, kelaouenn Unvaniez ar Seiz Breur, ha degemeret e voe ganto e C'hwevrer 1935, asambles gant Youenn Drezen, Jakez Riou hag Abeozen.
Deuet e oa d'ar vodadeg a voe dalc'het e ti-kêr Gwened, d'ar 16 a viz Eost 1936, evit staliañ un emglev da beurunvaniñ reizhskrivadur ar brezhoneg. E 1936 e krouas asambles gant Yann Fouere Ar Brezoneg er Skol hag ez eas da sekretour ar c'hevarzhe. Aozañ a reas en anv ABES, an eil emvod dalc'het en Oriant war ar reizhskrivadur, d'an 28 a viz Kerzu 1936.
Kadoriañ a reas Strollad ar Vrezonegerien (SAV) ur pennadig amzer hag e voe oberiant er greizenn sevenadurel Kêr Vreiz adal he digoradur e 1938.
E 1941 e tilojas da Vrest evit skoazellañ Yann Fouere aet da ren ar pemdezieg La Bretagne hag e sammas war e chouk labour melestradurel Skridoù Breizh ouzhpenn. E 1943 ez eas da gelenn brezhoneg e skolaj Aogust Brizeug en Oriant. Goude ar brezel e kavas ur post pennevezhier e lise Douarnenez.

## Embannadennoù

* La mer dans la littérature du Moyen-Âge. E-barzh Ar Falz, niv. 1, Genver-C'hwevrer 1956.

## Levrlennadur

* Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek, Al Liamm, 1992. Pennad Audic, Robert Louis René
* Lionel Henry, Dictionnaire biographique du Mouvement breton, Yoran Embanner, 2013. Pennad Audic Robert
* Georges Cadiou, Emsav, dictionnaire critique, historique et biographique, Coop Breizh, 2013. Pennad Audic Robert.
* A-stroll, E koun Youenn Drezen, Al Lanv, 2022.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Meneget gant Georges Cadiou.
* ↑ Meneget gant Padrig an Habask en e bennad diwar-benn Lusk ar beurunvaniezh. E-barzh E koun Youenn Drezen, Al Lanv, 2022.
* ↑ Ur spered mat evit an unvaniñ a voe eno hervez ar gelaouenn Breiz Atao. Padrig an Habask, Lusk ar berunvaniezh.
# Roperzh II (Bourgogn)

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Roperzh II (1248-1306), a voe dug Bourgogn adalek 1272 betek 1306, ha roue Tesalonika.

## Buhez

Mab e oa da Hugues IV (1213-1272), dug Bourgogn ha roue Tesalonika, ha da Yolande de Dreux (1212-1248).
Daou vreur en doa : Eudes Bourgogn (1230-1269) ha Yann Bourgogn (1231-1267).

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e oa da Agnes Bro-C'hall (1260-1325), dugez Bourgogn, merc'h diwezhañ ar roue gall Loeiz IX hag e bried Marc'harid Provañs.
Tad e oa da Marc'harid Bourgogn (1290-1315)‎, rouanez Bro-C'hall.

## Levrlennadur

* (fr) Charles Clémencet, Maur Dantine & Ursin Durand : L'Art de vérifier les dates, Paris, G. Desprez, 1750 • Eil embannadur, 1770, p. 670.
# Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne

An Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne zo un oberenn e teir levrenn, renet gant Jean Balcou hag Yves Le Gallo, eus Skol-veur Breizh-Izel ha Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek (KEBK), hag a zo bet embannet e 1987 gant Champion-Slatkine e Geneva (Suis), kent bezañ adembannet gant Coop Breizh e 1997.

## An teir levrenn
### Al levrenn gentañ

Gant Léon Fleuriot hag Auguste-Pierre Ségalen eo bet renet al levrenn gentañ. Kalz eus ar pennadoù zo bet savet gant Fleuriot e-unan, dreist-holl ar re diwar-benn ar yezh. Pennadoù zo ivez diwar-benn ar gwir brezhon kozh, al latin er gevredigezh, ar mojennoù, danvez Breizh.
# Histor zantel

Histor zantel zo ul levr relijiel embannet e 1900 gant Kerangall, e Kemper, anezhañ un droidigezh gant an daou veleg Alan an Habask ha Yann-Vari Nikolaz, diwar an Histoér Santél a oa bet savet gant Yerom Buleon.
# Historia Augusta

Historia Augusta zo un dastumad buhezskridoù latin diwar-benn impalaerien roman etre ar bloavezhioù 117 ha 284. Dizemglev zo etre an istorourien da c'houzout gant piv int bet savet, kinniget int evel oberennoù c'hwec'h den disheñvel, anvet Scriptores Historiae Augustae, ha skrivet en amzer an impalaerien Diocletianus ha Constantinus Iañ (284-337).
Kregiñ a ra an dastumad gant buhez Hadrian hag echuiñ gant hini Numerianus, adalek 117 eta betek 285, nemet e vank ar bloavezhioù entre 244 ha 260. Sed anvioù ar c'hwec'h oberour Aelius Spartianus, Julius Capitolinus, Vulcatius Gallicanus, Aelius Lampridius, Trebellius Pollio ha Flavius Vopiscus.
# Historia Britonum

Historia Britonum, pe Historia Brittonum ("Istor ar Vrezhoned"), zo anezhañ un dornskrid eus an IX$^{vet}$ kantved (war-dro 830) hag a zo bet savet pe dastumet gant Nennius, ur manac'h brezhon eus Enez Vreizh hag ennañ dielloù o tennañ da istor an enezenn ha da hini Kembre pergen.
Savet e vije bet kalonenn an oberenn, hervez an istorour Léon Fleuriot, war-dro 630 gant Rhun fab Urien, mab da Urien, roue Rheged, unan eus rouantelezhioù ar Vrezhoned e hanternoz Enez Vreizh. Soñjal a ra lod avat e c'hellfe bezañ bet savet diwar c'houlenn ur roue eus Kembre.
Brudet eo da vezañ ar c'hoshañ levr a denn da Istor Breizh-Veur. Taolet e vo evezh ne vez ket graet Britanni eus ar Vrezhoned ken, evel gant Kaezar pe Tacitus, met Britones, en daou du da Vor Breizh.

## Pennadoù

| de Civitatibus Brittanniae | e saozneg |
| 66a. Haec sunt nomina omnium civitatum quae sunt in tota Brittania, quarum nimerus est XXVIII | 66a. These are the names of all the Cities in the whole of Britain, 28 |
| 1. Cair Guorthigirn | Vortigern's Fortress |
| 2. Cair Guinntguic | 2. Winchester |
| 3. Cair Mincip | 3. ?? Verulamium ?? |
| 4. Cair Ligualid | 4. Carlisle |
| 5. Cair Meguaid | 5. Lindisfarne |
| 6. Cair Colun | 6. ?? Colchester ?? |
| 7. Cair Ebrauc | 7. York |
| 8. Cair Custoeint | 8. Constantine's Fortr |
| 9. Cair Caratauc | 9. Caradoc's Fortress |
| 10. Cair Grauth | 10. Cambridge |
| 11. Cair Maunguid | 11. Manchester ? |
| 12. Cair Lundem | 12. London |
| 13. Cair Geint | 13. Canterbury |
| 14. Cair Guiragon | 14. Canterbury ? |
| 15. Cair Peris | 15. Llanberis ? |
| 16. Cair Daun | 16. Doncaster |
| 17. Cair Legion | 17. Chester |
| 18. Cair Guricon | 18. Wroxeter |
| 19. Cair Segeint | 19. Caernarvon |
| 20. Cair Legion Guar Usic | 20. Caerleon |
| 21. Cair Guent | 21. Caerwent |
| 22. Cair Brithon | 22. Dumbarton |
| 23. Cair Lerion | 23. Leicester ? |
| 24. Cair Draitou | 24. Draithou Fortress |
| 25. Cair Pensa vel Coyt | 25. Penselwood Fortress |
| 26. Cair Urnarc | 26. Urnarc Fortress |
| 27. Cair Celemion | 27. Celimion Fortress |
| 28. Cair Luit Coyt | 28. Wall-by-Lichfield |

## Dielloù

* John Morris : Nennius. British History and the Welsh Annals. (latin + saozneg). Phillimore & Co. Ltd. 1980.
* Nennius, Historia Brittonum, troet e galleg diwar al latin gant Christiane M. J. Kerboul-Vilhon, Éditions du Pontig, Saotron, 1999.
# Histor an Testamant Coz hag an Testamant Nevez

Histor an Testamant Coz hag an Testamant Nevez zo ul levr brezhonek savet diwar ar Bibl gant an Aotrou Morvan, person Pluguen, e 1886.

## Liamm diavaez

* Histor an Testamant Coz hag an Testamant Nevez
# Histoire des voyages de Scarmentado écrite par lui-même

Histoire des voyages de Scarmentado écrite par lui-même zo ur gontadenn c'hallek verr gant Voltaire e 1756.
Ur gontadenn flemmus eo, skrivet er c'hentañ gour unan, ma weler an haroz o vont a vro da vro hag oc'h en em gavout en diaezamant abalamour da c'hizioù droch an dud pe d'o drougiezh.
Meur a dra a laka da soñjal e Candide, gant Voltaire ivez e 1759, evel al linennoù diwar-benn an Ofis Santel.

## Liammoù diavez

* (fr) Ar skrid
| Komz-plaen | Histoire de Charles XII (1731) • Lettres philosophiques (1734) • Cosi-Sancta (1746) • Zadig (1747) • Le Monde comme il va (1748) • Bababec et les fakirs (1751) • Le Siècle de Louis XIV (1751) • Micromégas (1752) • Les Deux Consolés (1756) • Essai sur les mœurs et l'esprit des nations (1756) • Histoire des voyages de Scarmentado écrite par lui-même (1756) • Songe de Platon (1756) • Candide (1759) • Femmes, soyez soumises à vos maris (1759-1768) • Histoire d'un bon bramin (1761) • Traité sur la tolérance (1763) • Ce qui plaît aux dames (1764) • Commentaires sur Corneille (1764) • Dictionnaire philosophique (1764) • Jeannot et Colin (1764) • De l'horrible danger de la lecture (1765) • Petite digression (1766) • Le Philosophe ignorant (1766) • L'Ingénu (1767) • L'Homme aux quarante écus (1768) • La Princesse de Babylone (1768) • Histoire du parlement de Paris (1769) • L'Évangile du jour (1769-1780) • Questions sur l'Encyclopédie (1770-1772) • Le Crocheteur borgne (1774) • De l'Encyclopédie (1774) • Éloge historique de la raison (1774) • Le Taureau blanc (1774) • Les Dialogues d'Evhémère (1777) |
| Barzhoniezh | La Henriade (1723) • La Pucelle d'Orléans (1752) • Poème sur le désastre de Lisbonne (1756) |
| C'hoariva | Œdipe (1718) Hérode et Mariamne (1724) • Zaïre (1732) • L'Enfant prodigue (1736) • La Mort de César (1736) • Le Fanatisme ou Mahomet le Prophète (1741) • Mérope (1743) • La Princesse de Navarre (1745) • Oreste (1750) • Le Duc de Foix (1752) • Rome sauvée (1752) • L'Orphelin de la Chine (1755) • Le Café ou l'Écossaise (1760) • Tancrède (1760) • Olympie (1762) • Irène (1778) • Agathocle (1779) |
# Histoire vraie

Histoire vraie (Istor gwir e brezhoneg) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor

Embannet e voe e Le Gaulois an 18 a viz mezheven 1882, hag adembannet e Contes du jour et de la nuit e 1885.

## Liammoù diavaez

| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Histon

An histon eo ar protein pennañ er c'hromatin. Gant an histonoù e vez fetisaet ar molekulennoù TDN. Ar volekulenn fetisaet zo 40.000 gwech bihanoc'h eget ar stumm laosk, ar pezh zo talvoudus evit enbarzhiañ hollad ar genoù e nukleus ar gellig.

## Seurtoù

6 seurt histonoù zo, rannet e div familh :
* Histonoù-kalon : H2A, H2B, H3 ha H4
* Histonoù-liamm : H1 ha H5

## Stumm un nukleozom

Div skouerenn eus pep histon-kalon a stroll asambles evit ma rodellfe tro-dro dezho un neudenn TDN ha reiñ stumm evel-se d'un nukleozom. An TDN a rodell 1.75 gwech tro-dro d'ur galonenn-histonoù, ar pezh a glot gant 146 koublad bazennoù.
An histon H1 a servij da glozañ an nukleozom ha da reiñ tu evel-se da fetisaat muioc'h c'hoazh an TDN.
# Historia Regum Britanniae

Historia Regum Britanniae ("Istor Rouaned Breizh") eo al levr brudetañ skrivet e latin gant Jafrez Menoe (~1095 – ~1155, ur manac'h eus kêr Menoe e Kembre, en XII$^{vet}$ kantved.
Gant al levr-se eo bet brudet dre Europa mojennoù ar roue Arzhur ha marc'hegerion an Daol Grenn.
Kontañ a ra istor mojennel Enez Vreizh, abaoe donedigezh Brutus a Droja, mab da Eneas, betek marv Cadwallader er VII$^{vet}$ kantved, war-lerc'h ober anv eus Caius Julius Caesar, hag eus ar roue Arzhur.
Hervez ar skrivagner eo diazezet e oberenn war ul levr kozh e brezhoneg (Britannici sermonis liber vetustissimus, al levr koshañ er prezeg brezhonek). E-pad pell n'eus ket bet lakaet kalz a gred en dra-se, met istorourien 'zo, evel Léon Fleuriot ha muioc'h c'hoazh Gwenael an Dug ha Claude Sterckx, a ziskouez ez eus bet danvez "ragarzhuriek" a-raok Jafrez Menoe ha kavet meneg eus al "levr kozh-kozh"-se. Hervez ar re a lavar eo deuet ar skrid diwar ijin Jafrez Menoe dreist-holl, e vije bet awenet da gentañ gant ul levr eus Nennius, eus an IX$^{vet}$ kantved, Historia Britonum, war ul levr all anvet Historia ecclesiastica gentis Anglorum, ha war levr Gweltaz De Excidio Britanniæ, gant un toullad mojennoù kembreat ha roman ouzhpenn. Evit ar re all, evel Léon Fleuriot, n'en dije ijinet Jafrez nemet nebeut a draoù, ha diazezet en dije bet e skrid, evit un darn da vihanañ, war danvez eus Breizh, ha ne vije ket bet "ken kozh-se" al «liber vetustissimus».
* Sellet er Wikimammenn : Historia Regum Britanniae.

## Liamm diavaez

* Troidigezh ar skrid e saozneg: http://www.yorku.ca/inpar/geoffrey_thompson.pdf.

## Notennoù

* ↑ Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne, levrenn I/13
* ↑ Annales de Bretagne niv. 79, 1972; gwelet ivez Kronik Sant-Brieg, Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne p. 25 & allii, Études celtiques t. 18, etc.
* ↑ Thorpe, Kings of Britain pp. 14-19.
* ↑ Hist. Litt. et Cult. de la Bretagne p. 117-118.
# Kastell Bran (disheñvelout)

* Kastell Bran a zo ur c'hastell e Transilvania (Roumania);
* Kastell Enez Vran a zo ur roc'h vras en un enezennig tost da Enez-Veur (Pleuveur-Bodoù, Breizh);
* Castell Dinas Brân a zo ur c'hastell kozh e Kembre.
# Kastell Bodiam

Kastell Bodiam zo ur c'hastell eus ar Grennamzer e kêriadenn Bodiam, e Sussex, e kreisteiz Bro-Saoz.
Kroget e voe da sevel ar c'hastell e 1385, dindan ren ar roue Richarzh II, evit difenn ar vro tro-war-dro diouzh argadennoù a c'hallfe bezañ bet gant ar C'hallaoued e-pad ar Brezel Kant Vloaz. Savet e voe war skouer kestell pevarc'hornek Bro-C'hall pe Italia, gant fozioù leun a zour tro-dro. N'eus tour-meur ebet ennañ, met pevar zour ha mogerioù-kreñv etrezo. E dalc'h an tiegezh Dalyngrigge e voe e-pad pell hag er XV$^{vet}$ kantved e tremenas etre daouarn an tiegezh Lewknor. Lakaet e voe seziz warnañ e-pad Brezel an Div Rozenn.
E-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz, er XVII$^{vet}$ kantved, e voe distrujet ar c'hastell met adkempennet e voe en XIX$^{vet}$ kantved. Gwerzhet e voe d'an National Trust e 1925 gant e berc'henn diwezhañ, Lord George Curzon. Bremañ emañ war roll ar savadurioù gwarezet (listed buildings) ha digor e vez d'ar weladennerien.
Abalamour d'e dres kaer eo bet implijet ar c'hastell meur a wech evit treiñ filmoù, evel Monty Python and the Holy Grail da skouer.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Kastell Bodiam en National Trust
# Kastell Caen

Kastell Caen a zo ur c'kreñvlec'h savet war-dro ar bloavezh 1060 e Kreizkêr kozh Caen gant Gwilherm an Alouber

## Liammoù diavaez

* lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kastell Bleaz

Kastell Bleaz zo ur c'hastell e Bleaz, e-kreiz Bro-C'hall. Unan eus annezioù rouaned Bro-C'hall e oa da vare an Azginivelezh.
Meur a stil disheñvel a gaver er savadur, savet adalek ar Grennamzer betek ar XII$^{vet}$ kantved. Ar c'hastell kozh a voe adkempennet gant ar roue Loeiz XII, a dremenas kalz eus e amzer ennañ, ha gant Frañsez Iañ war e lerc'h. Er XII$^{vet}$ kantved e voe graet labourioù c'hoazh, gant an tisavour François Mansard, evit an aotrou Gaston d'Orléans, breur Loeiz XIII.
Anna Breizh, pried Loeiz XII a vevas darn eus he buhez er c'hastell ha mervel a reas ennañ d'an 9 a viz Genver 1514.
# Kastell Bran

    Evit implijoù all, gwelet Kastell Bran (disheñvelout).
Kastell Bran (Castelul Bran e roumaneg, Törcsvár en hungareg, Törzburg en alamaneg), e-kichen Braşov e Transilvania tost da Valakia, zo ur monumant broadel ha touristel e Roumania. E gaou eo bet brudet da vezañ kastell Drakula.
a vo kavet e Wikimedia Commons.