OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Skrabell

Ur c'hoari gant lizherennoù eo ar skrabell. Klask a ra ar c'hoarierien sevel gerioù, goleiñ ur gael karrezennet ganto, ha darn eus ar c'harrezioù livet a c'hall kreskiñ talvoudegezh ar ger pe hini ul lizherenn hepken.

## Anv

Dont a ra ar ger brezhonek eus ar ger saoznek Scrabble (anv ar merk diskleriet), anv ar c'hoari er yezh orin.
E 121 vro hag e 29 yezh e vez gwerzhet ar skrabell. Hasbro eo perc'henn ar gwirioù evit SUA ha Kanada, ha Mattel evit an holl vroioù all.

## Istor

Ijinet eo bet gant Alfred Mosher Butts en New York e 1931, ha Lexico e oa an anv kentañ.
Kemmet e voe an anv, re dost d'ur c'hoari all anvet Lexicon, ha diskleriet e 1948 gant James Brunot en doa prenet ar gwirioù.

## E brezhoneg

Pennadoù diwar-benn ar skrabell a oa bet en XXvet kantved er c'helaouennoù Bremañ hag Al Lanv. Met ne oa ket bet c'hoariet da vat ken na voe 2008 hag ar genstrivadeg aozet gant Diwan.

## Reolennoù

Seizh lizherenn a vez tennet gant pep c'hoarier eus ur sac'h ha c'hoari a reont a bep eil. Da c'houzout piv a c'hoari da gentañ e vez tennet un 8vet lizherenn, a vo adlakaet er sac'h goude, ha d'an hini tostañ eus A da gregiñ.

## E kembraeg

"Angenrheidiol" eo ar ger a ro ar muiañ a boentoù.
Ar 105 lizherenn er c'hoari kembraek :
| Lizherenn | Punten | Aantal | Letter | Punten | Aantal | Letter | Punten | Aantal | Letter | Punten | Aantal | Letter | Punten | Aantal |
| A | 1 | 10 | E | 1 | 8 | J | 8 | 1 | O | 1 | 6 | TH | 4 | 2 |
| B | 3 | 2 | F | 2 | 3 | L | 2 | 4 | P | 5 | 1 | U | 2 | 3 |
| C | 4 | 2 | FF | 4 | 2 | LL | 5 | 1 | R | 1 | 7 | W | 1 | 5 |
| CH | 5 | 1 | G | 2 | 3 | M | 3 | 1 | RH | 10 | 1 | Y | 1 | 7 |
| D | 1 | 6 | H | 4 | 2 | N | 1 | 8 | S | 3 | 3 | Blanco | 0 | 2 |
| DD | 1 | 4 | I | 1 | 7 | NG | 10 | 1 | T | 3 | 2 | | | |

## Kenstrivadegoù

A-hervez ne veze kenstrivadegoù nemet e saozneg, spagnoleg ha galleg. Ret eo kontañ ur pedervet yezh eta, peogwir ez eus bet aozet ur genstrivadeg e brezhoneg e 2008.
Daou zoare zo da c'hoari er c'henstrivadegoù.
* daou zen tal-ouzh-tal, an doare nemetañ implijet e saozneg hag e spagnoleg a-hervez, a vez c'hoariet ivez e galleg;
* an duplicate, ijinet gant ur Belgiad, hag a blij kenañ d'ar c'hallegerien; an doare-se a oa bet implijet e kenstrivadeg Diwan.

### Petra eo an "duplicate"

Ijinet eo bet ar c'hoari duplicate gant Hippolyte Wouters e 1970.

## Kampionadoù

* Kampionadoù gallek a zo e meur a vro: e Belgia, Suis, ha Tunizia, ouzhpenn Bro-C'hall;
* Kampionadoù saoznek zo en Iwerzhon;
* Kampionadoù bedel zo ivez, e galleg, spagnoleg ha saozneg.

## Liammoù diavaez
### e galleg

* Eliot, ur poellad digoust (Windows, Mac, Linux) evit deskiñ c'hoari en duplicate... en galleg.

### e kembraeg

* Scrabble yn Gymraeg, BBC Cymru
* Grŵp 'Scrabble Cymraeg' ar Flickr

### e saozneg

* Scrabble.com, al lec'hienn ofisiel
# Sophene

Sophene (armenianeg : Ծոփք pe Չորրորդ Հայք Tsopkh ; henc'hresianeg : Σωφηνή Sōphēnē) a oa ur broviñs eus rouantelezh Armenia hag eus an Impalaeriezh roman, e mervent ar rouantelezh. Hiziv emañ e gevred Turkia.

## Istor
### Orin

Douar Sophene a voe staget ouzh rouantelezh Urartu en VIII$^{vet}$ kantved gant ar roue Argishti Iañ.
# Sophia Charlotte von Platen-Hallermund

Sophia Charlotte von Platen-Hallermund (1675 – 1725) a oa ur gontez alaman, merc'h da Clara Elisabeth von Platen (1648–1700). He mamm a oa serc'h da Ernst August von Hannover (1629-1698), Dilenner Hannover. Pried he mamm, Franz Ernst, Baron von Platen (1631–1709), a oa he zad ofisiel, met an holl el lez a ouie e oa merc'h d'an Dilenner. E 1689 e voe anvet ar baron da gont, ha setu Sophia da gontez war un dro da 14 vloaz. En em glevout mat a rae Sophia gant he lezbreur Georg, pennhêr he zad Dilenner, hogen diwall a rae an Dilennerez ned aje ket re bell an darempred etrezo.
Pa varvas he zad, an Dilenner, e 1698, eo he lezvreur Georg (1660 – 1727), a voe Dilenner Hannover war-lerc'h o zad.
En 1701 e timezas Sophia Charlotte da Johann Adolf, Baron von Kielmansegg (1668–1717), a rae war-dro kezeg ha marchosioù an Dilenner. Tri mab o doe ha div verc'h, ha Charlotte (1703–1782), a zimezas da Emanuel Howe, Beskont Howe.
E 1714 e varvas Anne, rouanez Breizh-Veur, e Londrez, hag he c'henderv Georg, Dilenner Hannover, an hini a deuas da vout roue Breizh-Veur war he lerc'h, hag eñ 54 bloaz. Mont a reas Sophia hag he ziegezh d'e heul da Londrez da chom. En em glevout mat a rae gant tud al lez eno, a gave dezho e oa serc'h d'ar roue, met bec'h he deveze gant Melusine von der Schulenburg, serc'h he lezvreur, ha gant priñsez Kembre, merc'h-kaer d'ar roue, a rae fae warni, hag a zroukkomze diwar he fenn.
E 1716 e voe anvet Melusine da Zugez Munster hag e 1719 da Zugez Kendal. Mervel a reas pried Sophia er bloaz goude, e 1717. E 1721 e voe anvet da Zugez Leinster ha bloaz goude da Gontez Darlington ha Baronez Brentford.
# Sophia Baddeley

Sophia Baddeley (1745–1786) a oa un aktourez hag ur gourtizanez saoz eus an XVIII$^{vet}$ kantved.
Ganet e oa e Londrez. He zad, Valentine Snow, a oa trompilher. Desket e oa bet seniñ ha kanaÑ dezhi gant he zad. Da 18 vloaz e skampas kuit eus ar gêr gant an aktour Robert Baddeley, a oa o c'hoari e Drury Lane.
E 1765, e oa Ophelia en Hamlet. Goude e voe Cordelia en King Lear, Imogen en Cymbeline ha diwezhatoc'h Olivia en Twelfth Night.

## Levrlennadur

* Steele, Elizabeth (6 Vols., 1787). Memoirs of Mrs. Sophia Baddeley
* Hickman, Katie (2003). Courtesans: Money, Sex and Fame in the Nineteenth Century
# Sophia ar Rouantelezh-Unanet

Sophia ar Rouantelezh-Unanet (3 a viz Du 1777 - 27 a viz Mae 1848) zo ur briñsez saoz, merc'h da George III ha d'e bried Charlotte von Mecklenburg-Strelitz.
Gwech ne zimezas ha divugel e chomas en-ofisiel.
# Sophia von Sachsen-Weißenfels

Sophia von Sachsen-Weißenfels zo anv meur a briñsez alaman eus Sachsen-Weißenfels :
* Sophia von Sachsen-Weißenfels (1684–1752), deut da vout margravez Brandenburg-Bayreuth
* Sophia von Sachsen-Weißenfels (1654–1724), deuet da vout Fürstin Anhalt-Zerbst
# Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg

Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg (pe von Braunschweig-Calenberg) (1628 e kastell Herzberg - 1685 e Kopenhagen) a oa ur briñsez alaman deuet da vout rouanez Danmark ha Norge dre zimeziñ.

## He bugale

* Christian V, roue Danmark ha Norge;
* Anna Sophie, dimezet da Johan Georg 3. af Sachsen
* Frederikke Amalie, dimezet d'an dug Christian Albrecht af Gottorp
* Vilhelmine Ernestine, dimezet da Karl af Pfalz
* Frederik (1651-52)
* Jørgen, pe George, dug Cumberland, dimezet da Anne Breizh-Veur, rouanez Breizh-Veur
* Ulrikke Eleonore, dimezet da Karl XI, roue Sveden.
* Dorothea Juliane (1657-1658)
# Sooraj Dooba Hain

Sooraj Dooba Hain (Aet an heol da guzh) zo ur ganaouenn hindi a glever en ur film anvet Roy, eus Bollywood e 2015. Savet eo bet gant Amaal Mallik, ha kanet gant Arijit Singh hag Aditi Singh Sharma, komzoù gant Kumaar. Er video e weler aktourien o tañsal, anvet Jacqueline Fernandez, Ranbir Kapoor hag Arjun Rampal.
# Skolaj Diwan Kemper

Skolaj Diwan Kemper pe Skolaj Diwan Jakez Riou a voe eil skolj kentañ derez digoret gant Diwan, e 1997, e kloerdi kozh Kerfeunteun evel un adskolaj da skolaj Roparz Hemon, er Releg-Kerhuon). Treuzlec'hiet e voe da Benharz (Kemper) a-c'houdevezh e 2004.

## Istor

Savet e voe e 1994 ur gevredigezh anvet "Evit skolaj Kemper" evit klask reiñ ul lec'h dereat da skolajidi Diwan o chom etre Naoned ha Kemper, pa vanke plas e Skolaj Diwan Penn-ar-Bed. Aotreet e voe gant ar Stad evel un adskolaj da hemañ diwezhañ. Ur pikol savadur eo ar c'hloerdi kozh ha ne glote ket gant ezhommoù ar skolaj, daoust dezhañ da bourveziñ kouskvaoù e-leizh. Diabarzhiat hogos an holl skolajidi e voe, zoken ar Gemperidi. Yann-Fañch Jacq a yeas da vezañ ar rener kentañ. Digoret e voe ar c'hwevret hag ar pempet klas er bloavezh kentañ hag ar pevare hag an trede da-heul.
E distro-skol 1999 e voe anvet Padrig an Habask da rener. Digoret e voe Skolaj Gwened evit degemer skolidi Bro-Gwened ha Bro-Naoned. E distro-skol 2004 e tilojas ar skolaj war-zu Penharz, e savadurioù skol gozh Louis Hémon, e karter Kervoazan, asambles gant eil skol Diwan Kemper ha kreizenn-stummañ Diwan, Kelenn, hec'h anv. E-pad an daou vloavezh da-heul, ti-annez an diabarzhidi a voe e kreizenn vakañsoù Berry-Tudy en Enez-Tudi ha war-lerc’h e voe kaset da Gambr Micherioù Penn-ar-Bed, e karter Kuzon, e Kemper evit daou vloaz all. Met, pa voe kambreier Kuzon da vezañ adnevezet e tleas an ti-annez bezañ kavet e kreizenn Kerheol an ULAMIR e bourc’h Plogastell-Sant-Jermen adalek an distro-skol 2008. E 2019 e tistroas an diabarzhidi en Enez-Tudi. En enor da skrivagner Lotei, anvet eo voe “Skolaj Diwan Jakez Riou” e 2005 ha e teuas distag diouzh skolaj ar Releg-Kerhuon da-heul. Da isrenerez ez eas Fanny Chauffin, hag hi kelennerez war ar galleg.
Dibaoe miz Gwengolo 2016 eo rener Erwan ar Berr.

## Mont en-dro

8 klasad zo er skolaj, tro-dro 190 skolajiad (2017).
Gwengolo 2012: Ti ragaozet ar porzh, e stad fall pelloc'h, zo bet savet un ti greantel en e lec'h.

## Liammoù diavaez

* Blog ar skolaj
# Skol liesteknikel

Ur skol liesteknikel zo ur skol ijinourien lieskalvezour.
Da skouer :

## E lec'h all

* Skol liestknikel Lviv en Ukraina
* Skol liesteknikel Brusel
# Skolaj Diwan Penn-ar-Bed

Skolaj Diwan Penn-ar-Bed a vez graet eus an daou skolaj Diwan, Skolaj Diwan ar Releg Kerhuon ha Skolaj Diwan Gwiseni e Penn-Ar-Bed.

## Skolaj Roparz Hemon

Skolaj Diwan ar Releg Kerhuon a oa bet digoret er bloavezh 1988 gant an anv Skolaj Roparz Hemon. Staliet er Releg-Kerhuon (straed Gay Lussac) nepell diouzh Brest. Ar c'hentañ skolaj Diwan e voe da vezañ digoret. Divadezet e voe 12 vloaz war-lerc'h dre efed Gwalldaol Kever a lakas da greskiñ an tagadennoù a-enep ar Brezhoneg hag ar vroadelouriezh vrezhon. Goude an divadeziant e vez kaoz c'hoazh eus an anv Skolaj Diwan Roparz Hemon betek e kemennadennoù Diwan. Yves Mervin en doa bet ar mennozh skrivañ e levr Arthur et David : Bretons et Juifs sous l'Occupation adalek an tabut-se

## Skolaj Diwan Gwiseni

Skolaj Diwan Gwiseni, staliet straed ar Chaloni Rannou, digoret eo bet er bloavezh 2003 gant 44 skolajiad

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel

## Levrlennadur

* Arthur et David : Bretons et Juifs sous l'Occupation, Yves Mervin, Fouenan, Yoran Embanner, 2011.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://web.archive.org/web/20141006132420/http://skolajdiwanpennarbed.puzl.com/
* ↑ https://web.archive.org/web/20210414235512/https://www.letelegramme.fr/ar/viewarticle1024.php?aaaammjj=20000510&article=1096935&type=ar
* ↑ http://www.diwan.bzh/article.php4?sid=1332
* ↑ http://www.radiobreizh.bzh/en/episode.php?epid=2515
* ↑ http://www.letelegramme.fr/local/finistere-nord/brest/lannilis/guisseny/college-diwan-bientot-les-10-ans-27-03-2013-2049013.php
# Skol uhel kenwerzh Breizh

Skol uhel kenwerzh Breizh Brest pe ESC Breizh Brest (École supérieure de commerce de Bretagne Brest pe ESC Bretagne Brest e galleg) a zo ur skol uhel vreizhat krouet e 1962. Kinnig a ra 15 programm stummañ war dachenn ar management hag ar c'henwerzh. Dindan beli Kambr kenwerzh ha greanterezh Brest emañ. Degemer a ra 750 studier bep bloaz, ul live bak, bak+2, bak+3, bak+4 pe bak+5 ganto. Kinnig a ra ivez ur programm stummadur dibaouez. Daou gampus a zo : e Brest hag e Gwened. An trede skol kenwerzh e Breizh emañ, war lerc'h Skol-Uhel Kenwerzh Roazhon ha dreist-holl Audencia Naoned.

## Kretadennoù

An diplom a zo anavezet gant Ministrerezh c'hall an deskadurezh uhel hag an enklask. Reiñ a ra al live Master. Ezel eo eus meur a aozadur ha kretadenn :
* Kuzuliadeg ar Skolioù Bras
* an FNEGE (Fondation nationale pour l'enseignement de la gestion des entreprises)
* Produet e Breizh
* an European foundation for management development (EFMD)
* an EISB (Entrepreneurship, Innovation and Small Business)
* an Association to Advance Collegiate Schools of Business (AACSB)
* ar CREPUQ (Conférence des recteurs et de principaux des universités du Québec)
* ar CLADEA (Consejo latinoamericano de escuellas de administration)
* ar PRME (Principles for responsible management education)

## Kevredigezhioù pennañ ar skol

* Burev ar skolidi (BDE)
* Burev ar sportoù (BDS)
* Burev an arzoù (BDA)
* ESCale
* International Student's Association
* Humassoc
* Sup Market

### Programmoù

Ur stummadur hollek e management a zo roet da gentañ, er bloaz diwezhañ eo dibabet un dachenn resis. E galleg ha saozneg e vez roet ar c'hentelioù. Ur staj 6 miz en estrenvro a zo ret da bep studier ober.

## Liammoù diavaez

* (fr) (en) (si) (es) Lec'hienn ofisiel
# Skolaj-Lise Diwan Gwened

Skolaj-Lise Diwan Gwened zo ur skolaj hag ul lise eus an hentenn Diwan.
Ganet eo bet ar skolaj er blez 1999 diwar intrudu tadoù ha mammoù mennet da welet o bugale skoliataet e Diwan. Staliet eo bet e Plañvour da gentañ ha goude e Gwened. 17 skolajiad o deus heuliet hentenn eil derez Diwan eno er bloavezh kentañ. Tremenet int tost da 130 da c'houde. David ar Gall, Antony Heulin ha Stephanie Menneg a zo bet renerien ar skolaj.
E 2020 e voe krouet al lise, gant ur c’hlas 2e.

## Liammoù

* Skolag-Lise Diwan Gwened
* Diwan Breizh
# Skolaj Anna Breizh

Skolaj Anna Breizh zo ur skolaj e kêr Roazhon, er straed Martenot, harp ouzh liorzh-veur an Tabor. Kant pazenn a vefe adalek ar straed betek an ti-skol.
Klasoù divyezhek (brezhonek) zo, adalek ar 6vet betek an 3e klas.

## Liamm diavaez

* http://www.wiki-rennes.fr/Collège_Anne-de-Bretagne
# Skol izelvroat

Ar Skol izelvroat a vez lavaret eus al livourien zo bet en Izelvroioù adalek mare an Azginivelezh betek deroù ar marevezh barok, pe ar varokelezh.
Kalz a livourien, kizellerien, tisavourien zo anezhi, hag e-touez ar re vrudetañ Rembrandt van Rijn, Frans Hals, Johannes Vermeer, Jacob van Ruisdael, Antoon van Dyck, ha Jan Steen.

## Mirdioù

* Mirdi Frans Hals, Haarlem
* Rijksmuseum, Amsterdam
* Mauritshuis, Den Haag
* Mirdi ar Peniti, Sankt-Peterbourg
* Mirdi al Louvre, Pariz
* Gemäldegalerie, Berlin
* Alte Pinakothek, München
* National Gallery, Londrez
* Kunsthistorisches Museum, Vienna
* Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen
* Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden
# Villahermosa del Río

Villahermosa del Río zo ur gumun eus proviñs Castelló e kumuniezh Valencia.
# Villahermosa (Ciudad Real)

Villahermosa zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ciudad Real, e kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
# Villahermosa del Campo

Villahermosa del Campo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
# Villaines-la-Juhel

Villaines-la-Juhel :
| An iliz. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant | Mayenne |
| Arondisamant | Mayenne |
| Kanton | Villaines-la-Juhel (pennlec'h) |
| Kod kumun | 53271 |
| Kod post | 53700 |
| Maer Amzer gefridi | Daniel Lenoir 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de Villaines-la-Juhel |
| Lec'hienn web | http://www.villaines-la-juhel.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 713 ann. (2020) |
| Stankter | 94 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 155 m — brasañ 238 m |
| Gorread | 28,90 km² |
| kemmañ |
Villaines-la-Juhel zo ur gumun hag ur gêr e Bro-C'hall, hag a zo penn-kanton e reter departamant gall Mayenne.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Grand Coudray.
* Iliz katolik Sant Jord

## Pennad kar

* Juhel

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ EBSSA
# Villalar de los Comuneros

Villalar de los Comuneros zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
# Villaharta

Villaharta zo ur gumun eus proviñs Córdoba, en Andalouzia, e Spagn.
# Villalago

Villalago zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Villahermosa

Villahermosa zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.

## Kolombia

* Villahermosa, kumun

## Mec'hiko

* Villahermosa, kêr-benn stad Tabasco

## Spagn

* Río Villahermosa, ur stêr anvet Río Linares en he deroù hag a red en Aragon hag e kumuniezh València
* Villahermosa, kumun e proviñs Ciudad Real
* Villahermosa del Campo, kumun e proviñs Teruel
* Villahermosa del Río, kumun e proviñs Castelló

## Pennad kar

* Villa
# Villaines

Villaines zo un anv-lec'h gallek ha hini meur a gumun c'hall:
* Villaines-en-Duesmois, e Côte-d'Or
* Villaines-la-Carelle, e Sarthe
* Villaines-la-Gonais, e Sarthe
* Villaines-la-Juhel, e Mayenne
* Villaines-les-Prévôtes, e Côte-d'Or
* Villaines-les-Rochers, e Indre-et-Loire
* Villaines-sous-Bois, e Val-d'Oise
* Villaines-sous-Lucé, e Sarthe
* Villaines-sous-Malicorne, e Sarthe

## Pennadoù kar

* Villennes-sur-Seine, en Yvelines
* Vaux-Villaine, en Ardennes
# Villahoz

Villahoz zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
# Theo van Gogh

Theodorus van Gogh (1añ a viz Mae 1857 e Groot-Zundert - 25 a viz Genver 1891 en Utrecht), lesanvet Theo van Gogh, a oa breur d'al livour Vincent van Gogh ha gwerzher oberennoù arzel izelvroat. Kenskrivañ kalz a reas an daou vreur : en holl e savjont war-dro 700 lizher.

## E vuhez

Pa oa Vincent o labourat evit ar werzherien barizian Goupil & Cie e Den Haag, e voe degemeret Theo e burevioù Brusel ar memes embregerezh d'ar 1añ a viz Genver 1873. Ur wech kaset Vincent da Londrez e tistroas Theo da Den Haag, hag eno e pleustras war ar vicher gwerzhañ taolennoù. E-kerzh ar goañv 1880-1881 e voe kaset Theo da burevioù Goupil e Pariz. E 1886 e kinnigas d'e vreur dont d'e adkavout, hag e feurmjont un ti e Montmartre. Theo a lakaas Vincent da gejañ gant Paul Gauguin, Paul Cézanne, Henri de Toulouse-Lautrec, Henri Rousseau, Camille Pissarro ha Georges Seurat. E 1888 e kendrec'has Gauguin da vont da welout Vincent hag a oa o chom en Arles. E-keit ma oa e Pariz e kejas Theo gant Andries Bonger hag e c'hoar Johanna. Dimeziñ a rejont en Amsterdam d'ar 17 a viz Ebrel 1889. E Pariz edo ar c'houblad o chom, hag eno ivez e voe gant o mab Vincent Willem d'an 31 a viz Genver 1890. D'an 8 a viz Even ez ejont da welout Vincent en Auvers-sur-Oise. D'ar mare-se e ne yae ket mat-tre embregerezh Goupil, ha Theo van Gogh a aozas e embregerezh gwerzhañ oberennoù arzel. E vuhez-pad e sikouras e vreur Vincent. Tad-kuñv da Dheo van Gogh e oa.
# Theodoor Hendrik Van de Velde

Theodoor Hendrik Van de Velde ( 1873, Leeuwarden – 1937 Locarno) a oa ur benvezeg izelvroat a renas Ensavadur benvezegiezh Haarlem.
E 1926 e skrivas ul levr anvet Het volkomen huwelijk ("Ar briedelezh peurvat") hag a roas brud dezhañ. Kaoz a oa ennañ da zougen bri da anaoudegezh ar blijadur er vuhez erotek.
* En Alamagn e voe embannet e levr, anvet Die vollkommene Ehe betek 42 gwech e 1932, goude ma oa bet lakaet gant ar gatoliked war roll al levrioù berzet, an Index Librorum Prohibitorum.
* E Sveden brotestant, e oa anvet Det fulländade äktenskapet ha ne voe ket aotreet d'ar yaouankiz a-raok kreiz ar bloavezhioù 1960.
* E saozneg eo anvet Ideal Marriage: Its Physiology and Technique hag al levr gwellañ diwar-benn an darempredoù reizhel er briedelezh e oa e-pad meur a vloaz, ma voe embannet 46 gwech ha gwerzhet un hanter vilion a skouerennoù.
Adal 1905 e tiskouezas ne vez viet gant ar maouezed nemet ur wech etre pep koll-gwad.
# Thenchoueg

Ur yezh dravidek eo an thenchoueg (chenchu pe chenchwar) komzet gant tro-dro da 2 000 den en Andhra Pradesh (India). Tost-tre eo d'an telougoueg.

## Gwelet ivez

* Telougoueg
* Yezhoù dravidek
# Theneva

Theneva (pe Denw, Thanea, pe Thaney, pe Enoch) a oa ur briñsez vrezhon eus rouantelezh Gododdin er VIvet kantved, e kornad Dinedin. Merc'h e oa da Lot, roue Lothian. Mamm e oa da Sant Mungo, an anv a vez graet e Bro-Skos eus Sant Kentigern. Anavezet eo dre ar buhezskrid savet da vMungo.

## Istor pe mojenn

Hervez mojenn Sant Kentigern (pe Mungo) e oa bet lorbet Denew gant Owain mab Urien, mab roue Rheged, ha brazezet. Savet konnar en he zad Lot, ha taolet ar verc'h e-maez e gêr-benn, Traprain Law. Ha hi er c'hoadoù, treuziñ ar stêr Forth ha mont betek Culross. Eno e kavas repu e kumuniezh Sant Serf, hag e vagas he mab Mungo.

## Lec'hanvadurezh

* E St Enoch's Square, e Glasc'ho, e oa gwechall ur chapel dezhi.
* Gallout a rafe bezañ liammet gant anv Plabenneg (eus Plou-ab-Enneg) ha marteze ivez gant Lanenneg, ma kaver santez Ninnog.

## Lid

Lidet e vez d'an 18 a viz Gouhere, ha santez veur Glasc'ho eo, gant he mab Kentigern, a voe an eskob kentañ.

## Liamm diavaez

* Patron Saints Index - Saint Theneva

## Theneva el lennegezh

Theneva (Thanea) zo anv anezhi er romant Druid Sacrifice gant ar romantour skosat Nigel Tranter.
# Theobald von Bethmann Hollweg

Theobald Theodor Friedrich Alfred von Bethmann Hollweg, ganet d'an 29 a viz Du 1856 e Hohenfinow ha marvet d'an 2 a viz Genver 1921 en hevelep kêr) oa ur politikour alaman da vare an Impalaeriezh alaman. Kañseller an Impalaeriezh e voe etre 1909 ha 1917.
Tabutal a reer c’hoazh a-zivout e girriegezh da geñver tarzhadenn ar Brezel-bed kentañ.

## Levrlennadur

* Fritz Fischer, Griff nach der Weltmacht : die Kriegszielpolitik des kaiserlichen Deutschland 1914/18, Düsseldorf, Droste,‎ 1961.
# Themisto (loarenn)

Themisto :
| Themisto ||
| Gwel arzour Themisto ||
| Dizoloet gant | Charles Kowal (1975) Elizabeth Roemer (1975) Scott S. Sheppard (2000) David C. Jewitt (2000) Yanga R. Fernández (2000) Eugene A. Magnier (2000) |
| Dizoloet d'ar | 30 Gwengolo, 1975 21 miz du, 2000addizoloet |
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| radius krenn | 7,391,650 km |
| Kelc'htro | 45,972,400 km |
| Ezkreizennegezh | 0.2006 |
| Periapsis | 5,909,000 km |
| Apoapsis | 8,874,300 km |
| Prantad reveulziañ | 129.82761 d |
| Tizh orbitel krenn | mui.: 5.074 km/s krenn: 4.098 km/s nebeut.: 3.379 km/s |
| Stouadur | 13.865° (diwar keheder Yaou) /45.81° (diwar an ekliptik) |
| Loarenn eus | Yaou |
| Doareennoù fizikel ||
| Treuzkiz krenn | ~25 km |
| Platadur | |
| Gorread | ~200 km² |
| Volum | ~270 km$^3$ |
| Mas | 6.89×10$^{14}$ kg(0.018 Douar) |
| Stankter | 2.6 g/cm³ |
| Gravitadur gorre | ~0.0029 m/s² (0.126 g) |
| Tizh achap | ~0.0048 km/s |
| Devezh | ? |
| Stouadur | ? |
| Albedo | 0.04 (?) |
| Sked dre wel | - |
| temp. gorre | ~124 K |
| Gwask atmosferel | ebet |
Themisto (gresianeg Θεμιστώ) pe Yaou XVIII a o ul loarenn brogradek Yaou. Dizoloet e voe da gentañ gant Charles T. Kowal ha Elizabeth Roemer d'ar 30 miz Gwengolo 1975 ha anvet S/1975 J 1. Ne voe ket posupl da wirekaat an dizoloadenn, avat.
E-pad ar bloavezhioù 80 ne voe nemet un notennig e dorn-lvrioù steredoniezh. E 2000, avat, e tizoloas Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández hag Eugene A. Magnier ar pezh a seblante bezañ ul loarenn nevez. Homañ a anvjont S/2000 J 1. Kadarnaat a rejod bremaik e oa an hevelep korf eget an hini dizoloet e 1975.
E 2002 e voe anvet hervez Themisto, unan eus serc'hed Zeus
Divoutin eo kelc'htro Themisto. Etre al loarennoù galilean hag ar strollad kentañ a loarennoù direizh progradek. Hemañ e-keñver re al loarennoù arall a ziskouez an dresadenn-mañ. Al loaren a-us d'an ahel a zo progradek tra ma'z eo kilgradek ar re dindanañ.
* Loarennoù Yaou
* Adrastrea | Aitne | Amalthea | Ananke | Aoede | Arche | Autonoe | Callisto | Callirrhoe | Carme | Chaldene | Cyllene | Elara | Erinome | Euanthe | Eukelade | Euporie | Europa | Eurydome | Ganymede | Harpalyke | Hegemone | Helike | Hermippe | Himalia | Io | Iocaste | Isonoe | Kale | Kallichore | Kalyke | Karpo | Kore | Leda | Lysithea | Megaclite | Metis | Mneme | Orthosie | Pasiphae | Pasithee | Praxidike | Sinope | Sponde | Taygete | Thebe | Thelxinoe | Themisto | Thyone
* S/2000 J 11 | S/2003 J 2 | S/2003 J 3 | S/2003 J 4 | S/2003 J 5 | S/2003 J 9 | S/2003 J 10 | S/2003 J 12 | S/2003 J 15 | S/2003 J 16 | S/2003 J 17 | S/2003 J 18 | S/2003 J 19 | S/2003 J 23
* Yaou | Koskoriad an Heol
# Themistokles

Themistokles (henc'hresianeg Θεμιστοκλῆς ; 524–459 kent J.K.) a oa ur politikour atenat da vare ar brezelioù medek. Labourat a reas da greskiñ morlu Aten evit bezañ gouest da dalañ ouzh ar Bersed. Lakaat a reas Ateniz da ouestlañ gounidoù o mengleuzioù arc'hant da sevel listri brezel nevez ouzhpenn e-lec'h o rannañ etreze. Tremen a reas morlu Aten eus 70 da 200 lestr a-drugarez d'an dra-se.

## Levrlennadur

* JACT, The World of Athens
* Encyclopædia Britannica, unnekvet embannadenn
* Hornblower, Simon and Spawforth, Antony (ed.), The Oxford Companion to Classical Civilization (Oxford: Oxford University Press, 1998).

## Liammoù diavaez

* Buhez Temistokles gant Ploutarc'hos
* Livius.org, Temistokles gant Jona Lendering