OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Toull ar c'hazh
## Doare ar c'hoari

Mont pelloc’h-pellañ diouzh ar plankenn en ur lezel ar voulenn da dremen 'barzh an toull.

## Dafar

Ur plankenn toulloù ennañ, 5 boulenn goad.

## Penaos ez a en-dro ?

Pep hini en deus droed d’ober 5 bannadenn. Teuler a ra pep c’hoarier e voulenn gentañ daou vetr diouzh ar plankenn. Evit ma vefe talvoudus ar vannadenn ez eo ret d’ar voulenn mont penn-da-benn dre an toull. Ar c'hoarier a gil eus ur metrad bep tro m’eo deuet a-benn da lakaat e voulenn da vont dre an toull. Ret eo tennañ kuit ar bouloù a stank an toull.

## Evit ar vugale

3 bannadenn.

## Ar poentoù

Bep tro ma vez paseet ar voulenn dre an toull e vez gounezet 2 boent. Ar maout a ya gant an hini en deus bet ar muiañ a boentoù.
# Toullañ a-dreuz d'ar c'halc'h

Un doare toullgorfañ eo toullañ ul lodenn eus ardivink-genel ar baotred, ma vez toullet a-dreuz d'ar c'halc'h, peurliesañ a-serzh oc'h implijout un ampallang pe un apadravya staliet a-dreñv penn ar c'halc'h, met a-wezhoù ivez pelloc'h davet ar gousac'h.
Pa vez implijet un ampallang e vez toullet ar c'halc'h a-serzh en ur dreuziñ an eil corpus cavernosum hag egile ha neuze e c'hell gwadañ stank, dreist-holl m'eo gwell d'ar paotrr bezañ reut e galc'h evit ma ne vo ket re strizh ar varrennig da c'houde.
Pa vez implijet un ampallang avat e vez toullet ar c'halc'h war e led, en ur dreuziñ ar corpora cvernosa ivez met o chom hep treuziñ ar corpus spongiosum.
Ral a-walc'h e vez kaset da benn seurt toullgorfrezh abalamour d'ar boan hag ivez peogwir e c'hellont gwadañ stank ha d'an hir ma'z eo ar maread pareañ.
# Toullañ an ellig

Toullañ an ellig a vez graet gant nebeud a verc'hed. Un ellig brazik zo ezhomm evit se. A-hervez e kresk ar blijadur reizhel, met ral eo an dud a zo aet betek arnodiñ da vat.
Tud all a gav gwell toullañ pod an ellig. Ha lod a ra an eil hag egile.
# Toull-bac'h Saint-Lazare

An Toull-bac'h Saint-Lazare a oa un toull-bac'h e Pariz, a-raok Dispac'h 1789, hag un ospital goude, an Ospital Saint-Lazare. Savet e oa bet e-barzh savadurioù kozh un urzh relijiel, hag a oa ti-kreiz Kenvreuriezh ar Gefridi, pe Ti Saint-Lazare, hiriv en 10vet arondisamant, e niverenn 107 ar straed Faubourg-Saint-Denis, e kloziad kozh Saint-Lazare.

### Prizonidi brudet
#### E-pad an Dispac'h gall

* Louis-Pierre Anquetil, Istorour gall
* François-Joseph Bélanger, Tisaver
* François Rose Barthélémy de Bessejouls de Roquelaure, koronal, marvet dibennet
* Louis Jean Népomucène François Camus de La Guibourgère, kuzulier ar Grand'chambre du parlement de Paris, marvet dibennet
* André Chénier, barzh, dibennet er-maez eus an toull-bac'h
* Aimée de Franquetot de Coigny, dugez de Fleury ha kontez de Montrond, e-pad ar Spont bras, a voe muzenn André Chénier, brudet evel la Jeune Captive en ur varzhoneg,
* Charles Alexandre Créqui de Montmorency, dibennet,
* Jean-Baptiste Dossonville, poliser gall arbennikaet war plantañ reuz, ezel eus polis politikel ar Comité de sûreté générale de l'an II,
* Kontez Madeleine Henriette Louise de Flavigny, dibennet.
* Kontez Elisabeth Dubois de Courval Joly de Fleury, dibennet.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ INSERM
* ↑ Dictionnaire administratif et historique des rues de Paris et de ses monuments gant Félix Lazare… ha Louis Lazare… 1844-1849 (p. 370)
# Toullañ an abrant

Toullañ an abrant zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez an abrant evit gallout plantañ ur bravig ennañ, a c'hell bezañ ur varrennig pe ur walennig.
Peurliesañ e vez toullet an abrant a-serzh, a-us da gorn diavaez al lagad, met toullañ an abrant a c'heller n'eus forzh pelec'h en e hed. Gwelloc'h toullañ a-veskell avat evit a-blaen, eus an nec'h d'an traoñ, evit ma vanfe ar bravig peg ouzh an abrant.
Etre 6 ha 8 sizhunvezh e pad ar maread-pareañ, ha peurliesañ ne sav kudenn yec'hed ebet diwar an doare toullkorfadur-mañ.
Un doare toullgorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an doareoù toullgorfañ war-c'horre all.

## Pennadoù kar:

* Enep-abrant

## Liammoù diavaez:

* Lec'hienn BMEzine
* Istorioù personel
# Vilassar de Mar

Vilassar de Mar zo ur gumun e proviñs Barcelona e Katalonia.
# Vildé-Bidon

Vildé-Bidon :
| Anv gallek (ofisiel) | Vildé-Bidon |
| Bro istorel | Bro-Zol |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Kumun | Roz-Lanrieg |
| Kumun diskaret e | 1794 |
| Maer Amzer gefridi | ? |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ? ann. (?) |
| Stankter | ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : m bihanañ m — brasañ m |
| Gorread | km² |
| Vildé-Bidon ||
| kemmañ |
Vildé-Bidon, zo ur gumun gozh eus Breizh, bet parrez eus eskopti Dol, stag ouzh Roz-Lanrieg abaoe 1794.

## Lec'hanvadurezh

* Dont a ra an anv gallek eus an anv latin Villa Dei, kêr Doue.

## Istor
### XVIII$^{vet}$ kantved

* 1790: dont a reas da vezañ ur gumun.
* 18 Floréal II (7 a viz Mae 1794): staget e voe ar gumun ouzh Roz-Lanrieg.

## Pennadoù kar

* Villedieu

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Vileña

Vileña zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Villa Adriana

Ar Villa Adriana a oa ti an impalaerien roman e Tivoli savet gant Hadrian etre 118 ha 138.
# Vilas

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Vilas zo un anv-lec'h portugalek, stank e Portugal.

## Lec'hioù
### Portugal

* Vilas Boas
* Cinco Vilas

### Stadoù-Unanet

* Vilas (Colorado)
* Vilas (South Dakota)
* Vilas County (Wisconsin)
* Vilas (Wisconsin),
* Vilas (Kansas)
* Vilas (North Carolina)

## Tud

* Guillermo Vilas, tenniser arc'hantinat
* Levi Baker Vilas, politikour stadunanat
* Logan Archibald Vilas, nijer
* Sebastián Vilas, kaner arc'hantinat
* William Freeman Vilas, politikour stadunanat

## Pennadoù kar

* Vila
* Villas
* Villa
* Ville
* Ker
# Vilassar

Vilassar (en katalaneg, hogen Vilasar e spagnoleg), zo anv div gumun e Katalonia, e Proviñs Barcelona, e komark ar Maresme o-div :
* Vilassar de Dalt
* Vilassar de Mar
# Vilassar de Dalt

Vilassar de Dalt zo ur gumun e proviñs Barcelona e Katalonia.
# Vilches (Spagn)

Vilches zo ur gumun eus Spagn, en Andalouzia, e Proviñs Jaén (Spagn), e kornôg komark ar c'h-Condado de Jaén. En-dro dezhi emañ kumunioù Linares, Ibros, Rus, Úbeda, Arquillos, Navas de San Juan, Aldeaquemada, Santa Elena, La Carolina y Carboneros.
# Vilasantar

Vilasantar zo ur gumun eus Galiza, e proviñs A Coruña.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:

## Pennad kar

* Roll kumunioù proviñs A Coruña
# Skorf

Ar Skorf zo ur stêr a red e Breizh a-dreuz Bro Wened.
Eieniñ a ra e Melioneg. Tremen dre Lanwelan, ar Gemene, Kleger ha Pont-Skorf, hag aberiñ e Lenn-vor an Oriant, evel ar Blavezh.

## Kumunioù douret

| Melioneg (andon) Lanwelan Lokmac'hloù Ar Gemene | Pleurdud Persken Berne Kernaskledenn | An Ignel An Ignol Ploue Gwelegouarc'h | An Arzhanaou Kleger Pont-Skorf Lannarstêr hag An Oriant (aber) |

## Red-dour

| Red ar Skorf hag hec'h adstêrioù | Fonnder krenn miziek (m$^3$/eilenn) Savlec'h hidrologel : Pont-Kerloù e Ploue (Roadennoù dastumet adalek 1956 betek 2013) Mammenn : Banque Hydro - Ministère de l'écologie et du développement durable |

## Skeudennoù

* Ar Skorf e Sant-Erwan e Kleger.
* Beg ar Skorf etre An Oriant ha Lannarstêr.

## Pennadoù kar

* Blavezh
* Roll stêrioù pennañ Breizh
* Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
# Skopje

Skopje (Скопје e makedoneg, Shkupi en albaneg) eo kêr-benn republik Makedonia an Norzh ha kêr vrasañ ar vro-se.
Emañ war lez ar stêr Vardar, e hanternoz ar vro.

## Istor

* Scupi e oa anv kozh ar gêr, e proviñs roman Moesia.
# Skornredenn

Ur skornredenn a zo ur skorneg hag a zilec'h goustadik hag a furm traoñiennoù en ur reiñ dezho stumm ur c'homm.

## Gwelet ivez

* skorneg
# Skoteg

Arabat kemmeskañ gant Saozneg Skos na gant Gouezeleg Skos
Ar skoteg (er yezh-se: Scots,; Gouezeleg Skos: Beurla Ghallda, Albais) a zo ur yezh c'hermanek komzet e kreisteiz Bro-Skos hag ivez e Norzhiwerzhon, ma'z eo anavezet evel Ulster Scots. A-wezhioù e vez graet Lowlands Scots anezhañ evit ober ar c'hemm gant Gouezeleg Skos.
Diaes eo termeniñ ar yezh-se en un doare klok peogwir n'eus termenadur resis ebet evit ober un diforc'h etre ur yezh hag ur rannyezh. A-wezhioù e vez sellet outi evel ur rannyezh eus ar Saozneg, a-wezhioù e vez sellet evel ur yezh c'hermanek ken kar d'ar saozneg ha ma c'hallfe bezañ an norvegeg d'an daneg.
Barzh brudetañ Bro-Skos, Robert Burns, a skrive e skoteg.

## Anv

Komzerien ar skoteg a implij anvioù evel braid Scots (Skoteg ledan), pe anvioù rannyezhel evel Doric pe Buchan Claik. Daoust ma n'eo ket ken diouzh ar c'hiz e vez implijet c'hoazh Scotch e Norzhiwerzhon, dreist-holl. Lallans a zo implijet ivez. Ulster Scots a zo implijet e Norzhiwerzhon (pe Ulstèr Scotch gant ar re a glask ledanat tachenn ar yezh), pe c'hoazh Ullans, meskaj etre Ulster ha Lallans.

### Etimologiezh

Ur meskaj etre an henskoteg Scottis hag an hensaozneg diwezhañ Scottisc (Saozneg a-vremañ : Scottish), en deus erlec'hiet ur stumm koshoc'h Scyttisc (gant ur c'hemmadur en "i"). A-raok ar XV$^{vet}$ kantved e veze anavezet ar yezh c'hermanek komzet e Bro-Skos evel "saozneg" (skrivet Ynglis pe Inglis d'ar mare-se), pa veze implijet Scottis evit ar gouezeleg. Dont a ra an anv brezhoneg eus Scottis. Goude ar XV$^{vet}$ kantved eo deuet ar yezh c'hermanek komzet e kreisteiz Bro-Skos da vezañ disheñveloc'h-disheñvelañ diouzh ar rannyezhoù saoznek, hep kaout un anv dezhi koulskoude. Adalek 1495 eo bet implijet muioc'h-mui ar ger Scottis evit ar skoteg pa veze implijet Erse (a dalvez Iwerzhoneg) evit ar gouezeleg, a-raok ma vefe implijet Gaelic, Scots Gaelic pe Scottish Gaelic evit ar yezh-se.
# Skorneg

Ur skorneg a zo un dachenn dindan skorn.

## Ar seurtoù skornegoù
### Inlandsis

An inlandsisoù a zo tachennoù skorn bras-ec'hon (en tu-hont da 50 000 km²).
* Antarktika
* Greunland

### An togennoù skorn

An togennoù skorn a zo skornegoù bihanoc'h eget inlandsisoù (en tu-mañ da 50 000 km²).
* Vatnajökull en Island
* Skorneg Cook en Inizi Kergelenn
* Ausfonna e Svalbard
* Skorneg Supatagonia ha Skorneg Norzhpatagonia (e Chile hag Arc'hantina)

## Gwelet ivez

* Morskorneg
* Skorngrec'h
* Skornredenn

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Skos Nevez

Skos Nevez :
| Melestradurezh ||
| Bro | Kanada |
| Geografiezh ||
| Gorread | km² |
| Douar | km² |
| Dour | km² ( %) |
| Lein uhelañ | m |
| Poblañs ||
| Poblañs | ann. ([]) |
| Stankter | ann./km² |
| Titouroù all ||
| kemmañ |
Skos Nevez (pe Bro-Skos Nevez) a zo ul ledenez hag unan eus proviñsoù Kanada. War ribl ar Meurvor Atlantel emañ, e Kornôg Brunswick-Nevez. Graet e vez Nova Scotia — a zo latin — anezhi e saozneg, Nouvelle-Écosse e galleg (40 000 yezher), Alba Nuadh e gouezeleg Skos, pa'z eus ur miliad bennak a ouezelegerien eno, ha Gespogwitg e mi'kmaqeg (22 000 yezher). Trevadennet e voe da gentañ gant ar C'hallaoued, o tiazezañ Akadia. Lakaet e voe goude o c'hrabanoù war an douar-mañ gant ar Saozon, a-raok ma teuas da vezañ ul lodenn eus Kanada en XIX$^{vet}$ kantved.
Halifax eo ar gêr-benn. Kevandirel eo an hinad. 971 395 annezad a oa er broviñs e 2019.

## Inizi

Inizi zo stag ouzh ar broviñs:
* Enez ar C'hab Breton,
* Enez Sable,
* ha 3800 enezenn all.

## Pennadoù kar

* Timbroù Skos Nevez
# Tro

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Tro zo ur anv kadarn benel hag un anv-gwan eus ar memes familh eus ar verb treiñ. Diwar ar ger-se eo bet savet anvioù divoutin a bep seurt :

## Anvioù-lec'h hag anvioù-tud

* Tro-Park, ur gumun en arvor Bro Gwened
* Trovilin ; tennet an anv-tud Tromelin diwarni
* Trobriand, anv un tiegezh nobl
* maner Tromeur e Serent, kêriadennig Tromeur e Lannildud, Sant-Tromeur e Gwerliskin...
* Tro Bro Kemperle eo anv rouedad kirri-boutin ar c'horn-bro-se

## Darvoudoù

* Tro Breizh, ur birc'hirinded
* an trovenioù, prosesionoù hag a vez e Breizh, evel e Lokorn
* Tro Bro-C'hall, Tro Bro Leon, Tro Lombardia, Tro Breizh, Tro Italia pe c'hoaz Tro Spagn, redadegoù marc'h-houarn
* Tro Menez Are, un dro-vale aozet gant skol Diwan Kommanna

## Tro e yezhoù all
### Tro

Tri zra :
* an tro, ur benveg sonerezh eus Kambodja
* Tro, ur ganaouenn savet gant ar Svedadez Marie Fredriksson
* Tro, un enezenn e Helgeland, e Norvegia

### Tro tro

Daou dra :
* an tro tro, ur sammorell taksi e Ghana
* an azen Tro Tro pe Trotig, un dudenn evit ar vugale

### Tro tro tro

Un dra :
* Tro, tro, tro, ur ganaouenn gembraek kanet gant Mary Hopkin
# Trivolzio

Trivolzio zo ur gumun eus Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
# Trizek Tra Gaer Enez Vreizh

Trizek Tra Gaer Enez Vreizh (kembraeg : Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain) zo teñzorioù harozed ha rouaned vrezhon Hanternoz kozh Enez Vreizh ar Grennamzer, a zo meneget e skridoù krenngembraek. Meur a zoare anezho zo, hag an hini koshañ eo an dornskrid Kerdiz 17. Meur a listennad a voe savet er XV$^{vet}$ hag er XVI$^{vet}$ kantved ; atav e vez 13 tra enno, met lod traoù a gaver en eil listenn a c'hall bezañ diank e meur a hini all, setu perak ez eus 14 tra el listenn amañ a-is.

## An Trizek Tra

* Dyrnwyn ("Dornell wenn"), kleze Rhydderch Hael, ur c'hleze burzhudus a grog an tan enni penn-da-benn.
* Mwys Gwyddno Garanhir, ur seurt paner pe kavell : pa vez roet boued anezhañ d'un den e vez trawalc'h evit kant.
* Korn Brân Galed, a gaver da evañ e-barzh seurt a gared.
* Karr-brezel Morgant Mwynfawr : pa sav unan ennañ e vez kaset kerkent da lec'h a gar.
* Kabestr Clydno Eiddin : lakaat anezhañ a rae Clydno ouzh e wele ha pa zihune antronoz e kave ar marc'h a gare.
* Kontell Llawfrodedd Farchog a c'halle bodañ 24 brezelour ouzh taol war un dro.
* Kaoter ar Ramz Dyrnwch ne c'hall ket lakaat kig da virviñ evit un den digalon, hogen buan-tre e ra evit unan kalonek.
* Maen higolenn Tudwal Tudclyd, da lemmañ lavnenn ur c'hadour ; ma'z eo kadarn ar c'hadour e vo lakaet an enebour da ziwadañ, met dall e chom al lavnenn ma'z eo ar c'hadour unan digalon.
* Mantell Padarn Beisrudd : brav e klot gant forzh pe zen kadarn, ur bilhenn eo war unan digalon.
* Picher ha plad Rhygenydd Ysgolhaig, a vez leuniet gant kement boued a garfe o ferc'henn kaout.
* Tablez gwezboell Gwenddolau ap Ceidio : bras, en aour, ar pezhioù en arc'hant ha strink ; o-unan e c'hoari ar pezhioù pa vezont staliet mat.
* Mantell Arzhur e Kernev-Veur : ur vantell hud a laka diwelus an hini he gwisk.
* Mantell Tegau Eurfron ("Tegau Aourvronn") a nac'h gwiskañ ur vaouez ha n'eo mui gwerc'hez a-raok bezañ dimezet, nag unan avoultr ; betek an douar e tiskenn ar vantell war ur vaouez feal, betek he fennoù-glin hepken ma n'eo ket.
Ur pevarzekvet tra zo : maen prizius ha gwalenn Eluned Ddedwydd, a zo bravigoù hud a gaver er vojenn Iarlles y Ffynnon.
Hervez un doare eus ar skrid en dije gounezet Taliesin an Trizek Teñzor-se en Hanternoz Kozh.

## Levrlennadur

* Rachel Bromwich (embannerez), Trioedd Ynys Prydein, Kerdiz, embannadur nevez e 1991, Atodiad III.

## Gwelout

* Trioedd Ynys Prydain
# Trnava

Trnava (distaget [ˈtr̩naʋa] e slovakeg) zo ur gêr e kornaoueg Slovakia, un 50 km bennak er biz da gêr-benn ar vro, Bratislava. E 2011 e oa 65 578 a dud o chom enni. Kêr-benn Rannvro Trnava eo. Sez un arc'heskopti katolik eo ivez (eus 1541 da 1820, hag adarre abaoe 1977). Ur bern ilizoù zo e Trnava hag abalamour da se eo bet lesanvet "Roma vihan" ("parva Roma"), pe "Roma Slovakia".

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel (sk) (en)
# Tro-Park

Tro-Park :
| Anv gallek (ofisiel) | Le Tour-du-Parc |
| Bro istorel | Bro-Gwened |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | Gwened |
| Kanton | Sine |
| Kod kumun | 56252 |
| Kod post | 56370 |
| Maer Amzer gefridi | François Mousset 2021-2026 |
| Etrekumuniezh | Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Gwened |
| Lec'hienn Web | (fr)www.letourduparc.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 211 ann. (2020) |
| Stankter | 130 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 31′ 36″ Norzh 2° 38′ 39″ Kornôg / 47.5266666667, -2.64416666667 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 12 m bihanañ 0 m — brasañ 17 m |
| Gorread | 9,3 km² |
| Tro-Park ||
| kemmañ |
Tro-Park a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.

## Douaroniezh

* Traezhenn Roc'h Vetur.
* Ar mor.
* War lez Stêr Penerv ha war aod ar Meurvor Atlantel emañ Tro-Park.

## Armerzh

* Savet e vez istr.
* Kreizenn "Ostréapolis", gouestlet d'an istr.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Krouet e voe ar gumun d'ar 6 a viz Ebrel 1864 diwar ul lodenn eus kumun Sarzhav.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,97 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. Tri breur dezhañ a oa bet marvet er Brezel-bed kentañ.

#### Brezelioù didrevadenniñ
##### Brezel Indez-Sina

* Lazhet e voe ur martolod-fuzuilher eus ar gumun d’ar 25 a viz Kerzu 1946 en Hanoi en Tonkin er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar maner.
* Ar chapel.
* Maner Kaden hag e chapel.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Visant Ferrer.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik. Dioueliet e voe d’an 8 a viz Here 1922.
* Maen-koun ar Vreudeur Le Blouch.
* Monumant ar Pevar Breur Le Blouch, marvet er brezelioù-bed.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| 2014 | → bremañ | François Mousset | |
| 2008 | Genver 2014 | Georges Sarasin | Strollad Sokialour Gall |
| 2001 | 2008 | Camille Le Joubioux | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Liammoù diavaez

* (br) Tro-Park war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)[ https://www.ouest-france.fr/bretagne/le-tour-du-parc-56370/reportage-a-ostreapolis-on-pensait-connaitre-lhuitre-et-en-fait-non-26c8ede8-cd95-11ee-ae65-ae2b32b20025 "Ouest-France", d'ar 17 a viz C'hwevrer 2024]
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 14
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Ouest-France.fr
# Trizomiezh

An drizomiezh 21a zo un distummadur genetek. Anvet eo ivez sindromenn Down.
E-lec’h kaout 23 koublad a gromozomoù (46 kromozom neuze), en deus an den trizomek ur c’hromozom e re ; da lavaret eo 47. Ar gudenn-se a c'hoarvez e-pad rannadur ar gellig-vi. Ar c’hromozom bihanañ eo ar 21añ.
Seul goshoc’h ar vamm dougerez seul vuioc’h a chañsoù a zo da gaout ur bugel trizomek (1/100 da 40 vloaz e-keñver 1/2000 da 20 vloaz).
8 milion a dud drisomek a zo er bed.
N'eus louzoù ebet a-enep d'ar c’hleñved, met ar spi a zo da gavout unan a-benn un dek vloaz bennak. Tu zo memes tra da ziguzhat ar c’hleñved e-pad an amzer brazezded.
Un nebeud arouezioù eus ar c’hleñved:
* Ur penn un tammig re vihan
* Daouarn, bizied, treid re vihan...
# Trizueg

An trizueg zo unan eus eskern an arzorn, eus tu an helmo met hep bezañ koublet outañ.
Koublet eo ouzh ar pizenneg, ar bac'heg hag al loareg.
g • ka • keEskern korf an den :
| Klopenn | askorn tal · askorn kitern · askorn ividig · askorn kilpenn · genneg · sileg |
| Dremm | gaved · karvan · askorn staoñ · askorn boc'h · askorn fri · askorn an daeroù · soc'heg · krogen draoñ ar fri |
| Skouarn grenn | morzhol · annev · stleug |
| Gourlañchenn | askorn uheñvel |
| Skoaz & Bruched | plankenn-skoaz · ibil-skoaz · klerenn · kostezenn |
| Livenn-gein | melloù ar gouzoug · melloù ar c'hein · melloù an dargreiz |
| Brec'h & Dorn | paler · gwerzhid · helmo · skafeg · loareg · trizueg · pizenneg · tristurieg · eiltristurieg · pennog · bac'heg · eskern ar palv · oeñs |
| Lestr | askorn kroazell · askorn belost · askorn klun |
| Gar & Troad | askorn morzhed · padelleg · skin · spilhenn · askorn seul · askorn fer · bulzuneg · eskern gennheñvel · diñseg · eskern ar c'hreiztroad · oeñs |
# Triñchin

An triñchin (pe trichin, pe trechon) zo plant bividik gouez, ha Rumex acetosa eo o anv spesad. Er pradoù hag er c’hoadoù e vezont kavet.

## Legumaj

Ur seurt all, trenk o delioù, a c’hounezer el liorzhoù hag a implijer evel legumaj, d’ober soubenn lakaomp.

## Triñchin all

* Triñchin-dour a zo Rumex hydrolapathum.
* Triñchin-logod, a zo Rumex acetosella.

## Troioù-lavar

* Kas ub da glask triñchin (pe da driñchina) a zo kement ha kas anezhañ da sutal.
* Reiñ pour ha triñchin a zo reiñ meuleudi hag ober rebechoù, an eil war-lerc’h egile.
* War-lerc’h ar pour e teu an triñchin. Goude meuleudi, rebechoù.
# Tro-heol

Ar bleunioù tro-heol (Helianthus annuus eus o anv skiantel), zo ur blantenn vloaziek dezhi bleunioù bras eus ar genad Helianthus, a orin eus Norzhamerika, evel an Helianthus tuberosus. Gounezet e vez ar greun, eoul enne (war-dro 40 % eus ar materi) ha mat-tre d'ober boued. Roet e vez an delioù d'ar chatal.

## An anv

Dont a ra an anv tro-heol eus ar ger gallek « tournesol » a zo troidigezh ar ger italianek « girasole» , « a dro gant an heol ». Anvioù all a vez graet ouzh ar blantenn-se a-wechoù: bleunioù-heol (diwar an anvioù saoznek hag alamanek), heol-bras, greun peroked, heliant…

## Arz

Brudet eo taolennoù Vincent van Gogh diwar-benn ar bleunioù tro-heol.
# Sourd meur

Sourd meur :
| Sourd meur Japan ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Caudata |
| Kerentiad : | Cryptobranchidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar sourded meur eo an divelfenneged lostek a ya d'ober ar c'herentiad Cryptobranchidae.

## Spesadoù

2 c'henad ha 3 spesad bev a zo hiziv an deiz:
* sourd meur Sina, Andrias davidianus;
* sourd meur Japan, Andrias japonicus;
* sourd meur Amerika, Cryptobranchus alleganiensis.
# Sourd meur Sina

Sourd meur Sina :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Caudata |
| Kerentiad : | Cryptobranchidae |
| Genad : | Andrias |
| Anv skiantel ||
| Andrias davidianus Blanchard, 1871 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Sourd meur Sina (Andrias davidianus) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e Sina. Ar spesad sourd brasañ er bed eo pa c'hell tapout tost da 180 cm.
# Sourouc'han

Sourouc'haned :
| Ur sourouc'han gwenn ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Scolopacidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar sourouc'haned a zo evned hirc'harek eus ar c'herentiad Scolopacidae, asambles gant ar c'hefeleged pe ar gioc'hed.

## Spesadoù

E-touez ar spesadoù sourouc'haned emañ:
* ar sourouc'han bras (Calidris tenuirostris)
* ar sourouc'han morlerek (Calidris canutus)
* ar sourouc'han gwenn (Calidris alba)
* ar sourouc'han dambalvezek (Calidris pusilla)
* sourouc'han Alaska (Calidris mauri)
* ar sourouc'han gouzoug ruz (Calidris ruficollis)
* ar sourouc'han bihan (Calidris minuta)
* ar sourouc'han-Temminck (Calidris temminckii)
* ar sourouc'han bizied hir (Calidris subminuta)
* ar sourouc'han bitik (Calidris minutilla)
* ar sourouc'han belost gwenn (Calidris fuscicollis)
* ar sourouc'han-Baird (Calidris bairdii)
* ar sourouc'han petralek (Calidris melanotos)
* ar sourouc'han lost begek (Calidris acuminata)
* ar sourouc'han du (Calidris maritima)
* ar sourouc'han-karreg (Calidris ptilocnemis)
* ar sourouc'han boutin (Calidris alpina)
* ar sourouc'han beg kromm (Calidris ferruginea)
* ar sourouc'han skasek (Calidris himantopus)
* ar sourouc'han beg ledan (Limicola falcinellus)
* ar sourouc'han rouzik (Tryngites subruficollis)

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'haned en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.