OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dinopium

Dinopium :
| Dinopium javanense, luc'hskeudennet e Singapour. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Anv skiantel ||
| Dinopium Rafinesque, 1814 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dinopium a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù speged, krouet e 1814 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* Dinopium benghalense : rannet eo bet etre Dinopium benghalense ha Dinopium psarodes nevez zo,
** D. b. benghalense, D. b. dilutum, D. b. jaffnense, D. b. puncticolle ha D. b. tehminae,
* Dinopium everetti,
* Dinopium javanense
** D. j. borneonense, D. j. exsul, D. j. intermedium, D. j. javanense ha D. j. malabaricum,
* Dinopium psarodes,
* Dinopium rafflesii
** D. r. dulitense ha D. r. rafflesii,
* Dinopium shorii
** D. s. anguste ha D. s. shorii.
Pevarzek (14) isspesad en holl : o c'havout a reer holl en Azia ar gevred.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Picidae/Dinopium (lennet e-barzh d'ar 26 a viz Gouere 2016).
* ↑ (en) Saminda P. Fernando, Darren E. Irwin & Sampath S. Seneviratne, Phenotypic and genetic analysis support distinct species status of the Red-backed Woodpecker (Lesser Sri Lanka Flameback: Dinopium psarodes) of Sri Lanka, The Auk 133(3):497-511. miz Gouere 2016.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dinopium shorii

Dinopium shorii :
| Ur barez Dinopium shorii, luc'hskeudennet e Chitwan (Nepal). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Dinopium |
| Anv skiantel ||
| Dinopium shorii (Vigors, 1831) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dinopium shorii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus Shorii (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) : dougen a ra anv Frederick John Shore (1799-1837), ur c'hargad breizhveuriat en East India Company.

## Boued

Evel an darn vrasañ eus spesadoù ar c'herentiad e vev diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Dinopium shorii anguste, e kornôg Myanmar ha biz-tost India (Asam),
* D. s. shorii, e menezioù Himalaya (eus gwalarn India da hanternoz Bangladesh).

## Liammoù diavaez

* (en) Dinopium shorii war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Dinopium shorii war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
* (en) Dinopium shorii war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
# Dinopium benghalense

Dinopium benghalense :
| Dinopium benghalense. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Dinopium |
| Anv skiantel ||
| Dinopium benghalense (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dinopium benghalense a zo ur spesad evned bras eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus benghalensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned (larvenned c'hwiled dreist-holl) ha kemer sun-bleuñv gwech an amzer.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Iskevandir India :
* Dinopium benghalense benghalense, e hanternoz, kreiz ha biz India,
* D. b. dilutum, eus Pakistan da gornôg India,
* D. b. jaffnense, e hanternoz Sri Lanka,
* D. b. puncticolle, e kreiz ha kreisteiz India,
* D. b. tehminae, e mervent India.

## Rummatadur

Rannet eo bet etre ar spesad benghalense a-vremañ ha Dinopium psarodes n'eus ket pell amzer.

## Liammoù diavaez

* (en) Dinopium benghalense war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Dinopium benghalense war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Dinopium benghalense.
* ↑ (en) Saminda P. Fernando, Darren E. Irwin & Sampath S. Seneviratne, Phenotypic and genetic analysis support distinct species status of the Red-backed Woodpecker (Lesser Sri Lanka Flameback: Dinopium psarodes) of Sri Lanka, The Auk 133(3):497-511. miz Gouere 2016.
# Dinopium psarodes

Dinopium psarodes :
| Dinopium psarodes, luc'hskeudennet nepell diouzh Sigiriya (Sri Lanka). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Dinopium |
| Anv skiantel ||
| Dinopium psarodes (Lichtenstein, 1793) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dinopium psarodes a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus psarodes (kentanv) da gentañ-penn (e 1793) gant al loenoniour alaman Anton August Heinrich Lichtenstein (1753-1816).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e kreiz ha kreisteiz Sri Lanka.

## Rummatadur

Sellet e veze outañ evel un isspesad — Dinopium benghalense psarodes — da zDinopium benghalense kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Dinopium psarodes war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Dinopium psarodes war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Dinopium psarodes war al lec'hienn Avibase.
* ↑ (en) Saminda P. Fernando, Darren E. Irwin & Sampath S. Seneviratne, Phenotypic and genetic analysis support distinct species status of the Red-backed Woodpecker (Lesser Sri Lanka Flameback: Dinopium psarodes) of Sri Lanka, The Auk 133(3):497-511. miz Gouere 2016.
# Dinopium everetti

Dinopium everetti :
| Dinopium everetti, tresadenn gant Smit (1878). Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Dinopium |
| Anv skiantel ||
| Dinopium everetti (Tweeddale, 1878) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dinopium everetti a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Tiga everetti (kentanv) da gentañ-penn (e 1878) gant an evnoniour skosat Arthur Hay (1824-1878) : dougen a ra anv an naturour breizhveuriat Alfred Hart Everett (1848-1898).

## Annez

Kavout a reer ar spesad en inizi er c'hreisteiz da Filipinez (Balabac, Calamian ha Palawan).

## Rummatadur

Sellet e veze outañ evel un isspesad — Dinopium javanense everetti — da zDinopium javanense kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Dinopium everetti war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Dinopium everetti war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Dinopium everetti war al lec'hienn Avibase.
# Dinopium javanense

Dinopium javanense :
| Ur barez Dinopium javanense. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Piciformes |
| Kerentiad : | Picidae |
| Genad : | Dinopium |
| Anv skiantel ||
| Dinopium javanense (Liungh, 1797) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dinopium javanense a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus javanensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1797) gant an naturour svedat Sven Ingemar Liungh (1757-1828).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* Dinopium javanense borneonense, e biz Borneo hag en inizi tost,
* D. j. exsul, e reter Jawa ha Bali,
* D. j. intermedium, eus biz India ha Bangladesh da greisteiz-kreiz Sina, Indez-Sina ha Myanmar,
* D. j. javanense, e Malezia, Sumatera, kornôg Jawa ha Borneo,
* D. j. malabaricum, e mervent India.

## Rummatadur

Un isspesad — Dinopium javanense everetti — a oa dezhañ gwechall.

## Liammoù diavaez

* (en) Dinopium javanense war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Dinopium javanense war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Dinopium javanense.
# Dinosaur

Dinosaur a zo ur film bevat hir saoznek ar skeudennoù sintetek anezhañ, sevenet gant an daou filmaozer stadunanat Eric Leighton (1962-) ha Ralph Zondag.
Produet gant The Secret Lab ha Walt Disney Feature Animation e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 13 a viz Mae 2000 e Stadoù-Unanet Amerika. Navet film bevaat ha tregont ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Fantasia 2000 (e miz Kerzu 1999) hag a-raok The Emperor's New Groove (e miz Kerzu 2000).

## Liamm diavaez

* (en) Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Div vunutenn ha pevar-ugent e bad.
* ↑ (en) Dinosaur war Internet Movie Database.
* ↑ Kentaenn
# Dinomyidae

Dinomyidae :
| Josephoartigasia monesi (†) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Dinomyidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dinomyidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev eus ar c'herentiad : ar pakarana.
# Iarlles y Ffynnon

Iarlles y Ffynnon (Itron ar Feunteun e brezhoneg), pe Owain, zo unan eus danevelloù ar Mabinogi kembraek, hag unan eus an teir danevell a ya d'ober skourr An Tri Romant, anv al lodenn eus ar Mabinogi a zo kaoz enne eus ar Roue Arzhur.

## An Tri Romant

Peredur fab Efrawg ha Geraint ac Enid eo anvioù an daou romant all. An tri a gaver e daou zornskrid eus ar XIV$^{vet}$ kantved: Levr Gwenn Rhydderch ha Levr Ruz Hergest.

## Dornskridoù

Anavezet eo dre daou zornskrid kozh: Levr Gwenn Rhydderch ha Levr Ruz Hergest, o-daou eus ar XIV$^{vet}$ kantved. Un darn eus an danevell a gaver ivez en un dornskrid arall anvet Jesus Colleg Oxford MS. XX, a zo er Jesus College en Oxford. N'eus nemet el Levr Ruz e kaver ar skrid en e hed.

## Orin an danevell

Gallout a rafe dont eus ar romant gallek Yvain ou le Chevalier au lion gant Chrétien de Troyes, savet en eil hanterenn an XII$^{vet}$ kantved, etre 1170 ha 1180. Tennañ a ra dezhañ.
Awenet eo bet krouer ar romant gant an istor hag ar roue brezhon Owain mab Urien, roue Rheged, en Hen Ogledd, er VI$^{vet}$ kantved.
Ar Mabinogi, pe Mabinogion, zo anezhe en anv-se abaoe ma voent troet hag embannet gant Charlotte Guest en XIX$^{vet}$ kantved.
Owain hag Yvain a oa, a soñjed gwechall, div dudenn deuet eus ur skrid all, ar memes hini, hogen kollet. Hiziv avat e kreder eo savet istor Owain war-eeun, pe dre hanterouriezh unan all, diwar barzhoneg Chrétien, gant elfennoù lec'hel ouzhpenn evit plijout da dud Kembre. Chrétien koulskoude en dije bet anaoudegezh eus skridoù pe mojennoù keltiek, rak elfennoù zo a seblant dont eus Buhez Sant Mungo (anvet ivez Kentigern), ur sant brezhon eus Strat Clut.

## An istor

Dimezet eo ar marc'heg Owein d'an Itron ar Feunteun. Met koll anezhi a ra pa'z a da glask ober taolioù-kaer ur marc'heg e-lec'h chom d'ober war he zro.

## Levrlennadur
### E kembraeg

* Meic Stephens, Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru, Gwasg Prifysgol Cymru, 1986. ISBN 0-7083-0915-1
* R. L. Thomson (gol.), Owein or Chwedyl Iarlles y Ffynnawn (Dulyn, 1986). Golygiad o'r testun gwreiddiol, gyda nodiadau.
* Y Tair Rhamant - skrid nevesaet gant Bobi Jones. Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, Aberystwyth, 1960.

### E brezhoneg

* Ar Mabinogion, troet gant Fañch Elies, embannet gant Mouladurioù Hor Yezh e 1991.

### E galleg

* (fr) Les Quatre branches du Mabinogi et autres contes gallois du Moyen-Age traduit du gallois, présenté et annoté par Pierre-Yves Lambert, Éditions Gallimard, collection « L'aube des peuples », Paris, 1993, (ISBN 2-07-073201-0).

## Liamm diavaez

* (fr) Owain, ou la dame à la fontaine , troidigezh Job Loth, e Celtic links.

## Pennadoù kar

* Charlotte Guest ~ Mabinogion
# Ianthocincla

Ianthocincla :
| Ianthocincla rufogularis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Leiothrichidae |
| Anv skiantel ||
| Ianthocincla Gould, 1835 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ianthocincla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1835 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Ianthocincla bieti,
* Ianthocincla cineracea
** I. c. cineracea, cinereiceps ha strenua,
* Ianthocincla konkakinhensis,
* Ianthocincla lunulata
** I. l. liangshanensis ha lunulata,
* Ianthocincla maxima,
* Ianthocincla ocellata
** I. o. artemisiae, griseicauda, maculipectus hag ocellata,
* Ianthocincla rufogularis
** I. r. assamensis, intensior, occidentalis, rufiberbis, rufitincta ha rufogularis,
* Ianthocincla sukatschewi.
Pemzek (15) isspesad en holl.

## Rummatadur

Renket e veze ar spesadoù er genad Garrulax kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Leiothrichidae/Ianthocincla (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Meurzh 2022).
* ↑ Alström P, A Cibois, M Irestedt, D Zuccon, M Gelang, J Fjeldså, MJ Andersen, RG Moyle, E Pasquet & U Olsson. 2018a. Comprehensive molecular phylogeny of the grassbirds and allies (Locustellidae) reveals extensive non-monophyly of traditional genera, and a proposal for a new classification. Molecular Phylogenetics and Evolution 127: 367–375. doi: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2018.03.029.
# Iañ milved kt JK
## Penndarvoudoù
### Azia

* E Korea : savidigezh e-tro 30 000 taol-vaen a-hed ar milved koulz lavaret.

### Afrika

* Tizhout a ra an darn vrasañ eus pobladoù afrikan ar Sac’hara ar broioù m'emaint staliet hiziv an deiz :
** Staliet eo e reter Tibesti ar gantreourien Toubou (pe Tibou), deuet diwar ur meskaj etre mesaerien chatal ar reter ha tud du ar su.
** Ar C’haramanted, zo evit darn hendadoù an Douareged a-vremañ, a vez o kantren dre ar Sac’hara greiz. Garama (Djerma), o c’hêr-benn, zo er Fezzan. Treuziñ-didreuziñ a reont ar Sac’hara war-bouez kirri stlejet gant pevar marc’h. Talvezout a reont da hanterourien etre ar bed du hag ar bed kreizdouarel. Hent ar c’hirri a loc’h eus Gao evit hedañ Adrar Iforas, Tanezrouft, Ilezi e Tasili an Ajjered, a-raok gaoliañ e daou hent; unan anezho a bak war-du Sabratha dre Cidamus (Ghadames), egile a sko trema Lepcis dre Garama ha Sokna, poent loc’h hent Siouah hag Egipt.
* Dizoloet ez eus, e-kichen Yipkabongo, e norzh ar Ghana a-vremañ, gant arkeologourien nederlandat (08/1984), ur bez ennañ delwennoù priaj, bezskridoù ha bravigoù arem etre 1500 ha 3000 bloaz kozh.

### Aostralia

* Kêriadennoù bras gant tiez mein ront e gevred Aostralia. Betek 700 a dud a c’hall bevañ enno.
* Rouedad eskemm war hentadoù hir evit ar c’hinkladurioù hag an danvezioù krai.
* Bora, seurtoù steudadoù mein gant un dalvoudegezh arouezel kevrinus. Dastumadegoù lidel ha lec’hioù sakr, evel ar goudorioù livet, liammet ouzh « amzerioù an hunvre », ur seurt marevezh aour. Alies eo stag al lidoù, a vod kantadoù a dud, ouzh produioù zo evel ar c’hraoñ kikaz. A-benn o frientiñ e ranker tennañ an danvezennoù toksek zo enno dre o lakaat da drempiñ ha da c’hoiñ. Lidoù all zo ivez evel unan liammet ouzh ar valafenn bogong a baot e distrig ar Snowy Mountains.

### Amerika

* Sevenadurezhioù an Adenaed e biojoù koadek reter ar Stadoù-Unanet, en Ohio, er C’hentucky, en Indiana, e Pennsylvania hag e Virginia ar C’hornôg (-1000/-100). Krugelloù pinvidik e-kichen torgennoù kalvezadel.
# Iaoeg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo an iaoeg (iau) komzet gant tro-dro da 600 den (2000) e Papoua ar C'hornaoueg. Tost-kenañ eo d'an edopieg.
Div rannyezh a zo, hag a c'hellfe bezañ renket da yezhoù disrann:
* Foieg (foi)
* Touroueg (turu, disheñvel diouzh ar yaweg)

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù bae Geelvink
# Iatmouleg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù ndouek eo an iatmouleg (iatmul, ngepma kwundi pe gepma kwudi) komzet gant tro-dro da 8 442 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek ar c'hreiz
# Iañ kantved kt JK

Eil milved kt JK | I$^{añ}$ milved kt JK | I$^{añ}$ milved
../.. | III$^e$ kantved kt JK | Eil kantved kt JK | I$^{añ}$ kantved kt JK | I$^{añ}$ kantved | Eil kantved | ../..
Bloavezhioù 90 kt JK | Bloavezhioù 80 kt JK | Bloavezhioù 70 kt JK | Bloavezhioù 60 kt JK | Bloavezhioù 50 kt JK Bloavezhioù 40 kt JK | Bloavezhioù 30 kt JK | Bloavezhioù 20 kt JK | Bloavezhioù 10 kt JK | Bloavezhioù 0 kt JK
| -100 | -99 | -98 | -97 | -96 | -95 | -94 | -93 | -92 | -91 |
| -90 | -89 | -88 | -87 | -86 | -85 | -84 | -83 | -82 | -81 |
| -80 | -79 | -78 | -77 | -76 | -75 | -74 | -73 | -72 | -71 |
| -70 | -69 | -68 | -67 | -66 | -65 | -64 | -63 | -62 | -61 |
| -60 | -59 | -58 | -57 | -56 | -55 | -54 | -53 | -52 | -51 |
| -50 | -49 | -48 | -47 | -46 | -45 | -44 | -43 | -42 | -41 |
| -40 | -39 | -38 | -37 | -36 | -35 | -34 | -33 | -32 | -31 |
| -30 | -29 | -28 | -27 | -26 | -25 | -24 | -23 | -22 | -21 |
| -20 | -19 | -18 | -17 | -16 | -15 | -14 | -13 | -12 | -11 |
| -10 | -9 | -8 | -7 | -6 | -5 | -4 | -3 | -2 | -1 |
| Gwelet ivez : Roll ar C'hantvedoù, Sifroù roman ||||||||||
Kregiñ a ra ar c’hantved I$^{añ}$ kt JK d'ar 1añ a viz Genver -100 hag ec'h echu d'an 31 a viz Kerzu -1.

## Darvoudoù
### Roma

* 82-79 KJK : diktatouriezh Sulla.
* 60-53 KJK : Triumvirelezh kentañ gant Pompeius, Crassus ha Julius Kaezar.
* 27 KJK : tremen a ra ar Republik roman da Impalaeriezh.

### Reter nesañ

* 88-63 KJK : brezelioù Mithridates, mestr eo Roma war Azia Vihanañ.
* 67-63 KJK : brezel etre an daou briñs Hyrcanus II et Aristobulus II evit tron Judea. Kevrediñ a ra ar gouarnour Antipater gant ar Romaned hag a oa chomet er vro abaoe ur c'hantved. E -63 eo gouzalc'het Jeruzalem gant an arme roman, hag ar jeneral Pompeius a ya tre Templ Jeruzalem.
* 64 KJK : dont a ra Siria da vezañ ur broviñs roman.
* 63 KJK : Judea dindan gwarezveli Roma.

### Europa

* 58-51 KJK : Brezel Galia.
* 16-7 KJK : tizhout a ra an Danav an impalaeriezh roman.
* bleuniañ a ra sevenadurezh an oppida en Europa ar C'hornôg ha Kreiz.

### Afrika

* -30 KJK : destaget eo Ejipt gant Aogust goude marv Kleopatra VII. Se a verk dibenn Tierniezh ar Btolemeed.

### Azia pellañ

* deroù mare Tri Rouantelezh Korea, e Korea ha Mandchouria.
# Iañ milved

Eil milved kt JK | I$^{añ}$ milved kt JK | I$^{añ}$ milved | Eil milved | ../..
I$^{añ}$ kantved | Eil kantved | III$^e$ kantved | IV$^e$ kantved | V$^{vet}$ kantved
VI$^{vet}$ kantved | VII$^{vet}$ kantved | VIII$^{vet}$ kantved | IX$^{vet}$ kantved | X$^{vet}$ kantved
Roll ar milvedoù | Roll ar C'hantvedoù
Kregiñ a ra ar I$^{añ}$ milved d'ar 1añ a viz Genver 1 hag echuiñ a ra d'an 31 a viz Kerzu 1000. Deroù an amzervezh anvet Istor eo. Ne gresk ket poblañs ar bed ken buan hag ar milved kent, tremen a ra eus tro-dro 200 milion a dud er bloaz 1 da tro-dro 300 milion er bloaz 1000. Ur milved treuzkemm eo en Azia hag Europa, ha kresk fonnus e Mesoamerika.

## Darvoudoù bras
### En Europa

* Henamzer
* Mare an divroadegoù
* Krennamzer uhel en eil lodenn eus ar milved
Lakaat a ra an istorourien da gregiñ an Impalaeriezh Roman er bloaz 27 kent JK, araok bezañ dispartiet e daou e 395. C'hoarvezhout a ra diskar Impalaeriezh Roman ar C'hornôg e 476. Kenderc'hel a ra Impalaeriezh Roman ar Reter, anvet ivez an Impalaeriezh Bizantion, betek 1453.
Taget eo Kornôg Europa gant ar Vikinged e kantvedoù diwezhañ ar milved.

#### Arvorig ha Breizh

Mont a ra Brezhoned eus Enez Vreizh d'an Arvorig etre an V$^{vet}$ hag an VIII$^{vet}$ kantved, oc'h en em veskañ gant ar boblañs galian-roman.
Diazezet eo ar vroad vreizhat gant Nevenoe o trec'hiñ arme frank Karl Voal en Emgann Ballon e 845.

### En Azia

E Sina e kemer an Tierniezh Jin (265 - 420) plas an Tierniezh Han, araok ma vefe graet kement all gant an tierniezh Tang.
Rannet eo Iskevandir Indez e kalz rouantelezhioù. En em staliañ a ra an Impalaeriezh Gupta etre 320 ha 550.

### E Mezoamerika

An "amzervezh klasel" a ra an istorourien eus ar mare etre 200 ha 900. Teotihuacan a zeu da vezañ ur gêr vras ha mestr war Kreizamerika.

### En Afrika

En em strewiñ a ra ar vBantoued en Afrika issahara.
Treuzet e vez ar Sahara gant marc'hadourien sklaved a ya betek aodoù Maghreb ha Reter Afrika d'ober koñvers.

## Relijionoù

Ijinet eo div relijion vras : ar gristeniezh a grog e bloavezhioù kentañ ar milved hag eo skignet en Europa dreist-holl, hag an islam er VII$^{vet}$ kantved hag en em skuilh eus Arabia betek India ha Kornôg Azia, ha betek Maghreb hag al Ledenez iberek.
En em strewiñ a ra ar voudaegezh e Reter Azia.

## Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

E Sina eo kodifikaet an arz da fardañ paper (anavezet abaoe an eil kantved kt JK).
Ijinet eo ar gartennouriezh gant Ptolemaios en eil kantved.
Ijinet eo an tan-arvest gant ar Sinaiz en IX$^{vet}$ kantved.
Degaset eo ar balañser, an horolaj hag an abakenn gant Jelvestr II.
# Elisabeth von Meissen

Elisabeth von Meißen (*1329 e Wartburg; † 1375) a oa ur briñsez eus Tiegezh Wettin , ha dre zimeziñ baronez Nürnberg.
Merc'h e oa da Friedrich II, Margraf Meißen ha da Matilda Bavaria.
# Elisabeth von Anhalt

Elisabeth von Anhalt a c'hall bezañ :
* Elisabeth von Anhalt (1545–1574), Abadez leandioù Gernrode und Frose, Kontez Barby
* Elisabeth von Anhalt (1563–1607), Priñsez Anhalt, Dilennourez Brandenburg
* Elisabeth von Anhalt-Dessau (1857–1933), Dugez-veur Mecklenburg-Strelitz
* Elisabeth Albertine von Anhalt-Dessau (1665–1706), Priñsez Anhalt-Dessau, Abadez leandi Herford, Dugez Sachsen-Weißenfels-Barby
# Elisabeth von Braunschweig-Wolfenbüttel

Elisabeth von Braunschweig-Wolfenbüttel zo anv meur a briñsez alaman.
* Elisabeth von Braunschweig-Wolfenbüttel (1567–1618), kontez Holstein-Schauenburg, dugez von Braunschweig-Harburg
* Elisabeth Danmark (1573–1626), dugez Braunschweig ha Lüneburg dre hec’h eured
* Elisabeth von Braunschweig-Wolfenbüttel (1593–1650), Priñsez aSachsen, dugez Sachsen-Altenburg
* Elisabeth Eleonore von Braunschweig-Wolfenbüttel (1658–1729), dugez Sachsen-Meiningen
* Elisabeth Sophie Marie von Schleswig-Holstein-Norburg (1683–1767), priñsez Schleswig-Holstein-Sonderburg-Norburg
Hag ivez:
* Sophie Elisabeth zu Mecklenburg (1613–1676), priñsez Mecklenburg, ha dre hec’h eured dugez Braunschweig ha Lüneburg
* Christine Elisabeth von Barby und Mühlingen (1634–1681), dugez Barby und Mühlingen ha dre hec’h eured dugez Braunschweig ha Lüneburg
* Marie Elisabeth von Braunschweig-Wolfenbüttel (1638–1687), dugez Sachsen-Eisenach

## Pennad kar

* Elisabeth Christine von Braunschweig