OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kapitol

    Evit implijoù all, gwelet Kapitol (disheñvelout).
Ar C'hapitol (Campidoglio en italianeg, Capitolium e latin) zo unan eus seizh torgenn Roma. War un dro ez eo kreizenn relijiel kêr hag arouez ar galloud anezhi. Pep kêr roman a oa dleet dezhi kaout ur c'hapitol.

## Kapitol Roma

Daou venez a ya d'e ober e gwirionez : an Arx, ma oa bet savet ar wikadell, hag ar c'h/Capitolinus mons (menez ar c'hapitol) da vat, ma oa bet savet ur savadur relijiel. Etre an daou, un draoñienn : an intermontum, "an etre-menez" (m'emañ lec'hiet plasenn ar C'hapitol hiziv). Eus tu an Tiber emañ ivez roc'h vrudet Tarpeia (rupes Tarpeia), ma veze taolet d'an traoñ en Henamzer an dreitourien d'ar vammvro. Bez' e oa ivez kreizenn relijiel Roma gozh, enni Templ Yaou Optimus Maximus gouestlet d'an doueed Yaou, Juno ha Minerva. En templ-se eo e vije bet, diouzh ar goñchenn, kaset ar galv diwall gant gwazi ar c'hapitol (gouestlet da Juno) e -390, ha saveteet kêr Roma war un dro diouzh aloubadeg ar C'halianed.
Hiziv an deiz e kaver ar Mirdioù kapitolat er c'hapitol. Evt kelo "Palez ar Senedour", reiñ a ra goudor da sez ti-kêr Roma.

## Ar c'hapitolioù roman

Pep trevadenn roman he doa he c'hapitol : gant un templ gouestlet da Yaou (templ eus an triad kapitolat) hag un teñzor.

## Ar c'hapitolioù goude ar marevezh roman

An anv "kapitol" (deveret eus al latin caput, "penn" pe "lein") zo bet roet da meur a vonumant kreiz evit ur gêr pe ur vro.
Evel-se emañ kont evit Kapitol Tolosa (an ti-kêr) pe evit ar C'hapitol e Washington (Stadoù-Unanet Amerika) anezhañ sez Kendalc'h Stadoù-Unanet Amerika.
# Kaposvár

Kaposvár a zo unan eus kêrioù bras Hungaria.

## Douaroniezh

113,59 km2 eo gorread ar gêr.

## Poblañs

War-dro 63 742 a dud a zo o chom eno e 2015.

## Tud

* Moritz Kaposi (1837-1902), medisin

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel
# Kappadokia

Kappadokia, Καππαδοκία e gresianeg, pe Cappadocia e latin, Kapadokya e turkeg, a zo ur vro istorel eus Anatolia. Goude bezañ bet ur rouantelezh e teuas da vezañ ur broviñs en Impalaeriezh roman hag a zo hiziv e-kreiz Anatolia, e Turki, rannet etre proviñsoù Kayseri, Aksaray, Niğde ha Nevşehir.

## Istor

Kappadokia a oa anavet evel bro Hatti e diwez Oadvezh an arem, ha kreiz galloud an Hittited a oa e Hattusa. Goude diskar Impalaeriezh an Hittited, ha degouezh ar Vouchkied sirian-ha-kappadokian, goude o faezhidigezh gant Kroissos, roue Lidia, er VI$^{vet}$ kantved, e oa renet ar vro gant brientinien a rae o annez e kestell hag a zalc'he ar beizanted er sklavelezh pe dost. Dont a reas da vezañ ul lodenn eus trede satrapiezh Persia er rannadur divizet gant Darius, met derc'hel a reas da vezañ renet gant he renerien. Hini ebet avat ne oa mestr war ar vro a-bezh ha dindan ar roue meur e oant holl war a seblant.
E -330 e teuas da vezañ dizalc'h dindan ar roue Ariarates Iañ a anavezas aotrouniezh Aleksandr Veur en un doare arouezius hag a ziazezas un dierniezh.
Dindan Ariarates IV e oa skoulmet an darempredoù kentañ gant Roma. Dont a reas Kappadokia da vezañ kevredad ar Romaned a-enep ar Seleukided met trec'het e voe. Digeriñ a reas neuze ur prantad strafuilh ha mont a reas tierniezh Ariarates da get e-pad ar brezelioù a-enep rouantelezh Pontos. E -92 e oa argaset roue Pontos, Mithridates Eupator, en doa he c'hemeret, ha lakaet e voe Ariobarzane Iañ, lesanvet philoromaios (« mignon ar Romaned ») war e dron gant ar Romaned. Goude se e harpas Kappadokia, pep hini d'e dro, Pompeius, Julius Caesar, Marcus Antonius hag Octavius er fin. E 17, da-heul droukc'hras he roue Arc'helaos, e oa staget ar vro ouzh an Impalaeriezh roman gant Tiberius. Dont a reas da vezañ ur broviñs impalaerel, ha staget e voe outi bro Pontos hag Armenia-Vihanañ.

## Notennoù

* ↑ Skrivañ a reor da skouer Kapadokia ha neket Kapados, Kordoba pe Kordova ha neket Kordou, Norvegia ha neket Norvej, Brazil ha neket Brezil. Frañsez Kervella, Yezhadur bras ar brezhoneg, 1947, pajenn 62.
# Jackie Chan

Chan Kong-sang, anavezetoc'h evel Jackie Chan, ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1954 e Hong Kong, zo un aktour, filmaozer, senarioour, produer filmoù, mest arz-emgannañ ha kaner sinaat. A-raok mont en industrielezh ar filmoù, e oa bet unan eus ar Seven Little Fortunes eus Akademiezh ar c'hoariva Sinaat e Skol Opera Peking. Eno e oa bet o studiañ an arzoù-emgannañ, ar jimnastik hag ar c'hoariva. Chan a zo bet aktour abaoe ar bloavezhioù 1960, gwelet eo bet en ouzhpenn 150 film. Gwelet eo evel unan eus brudetañ ha gant ar muiañ a levezon e-touez an holl aktourien filmoù birvidik.
# Jack and the Beanstalk

Jack and the Beanstalk ("Jack hag ar c'harenn fav") zo ur gontadenn saoznek, dezhi meur a zoare disheñvel.
Ouzhpenn-se e tenn un tamm d'ar gontadenn Jack the Giant Killer, ur gontadenn saoznek eus Kernev-Veur ma weler ur paotr yaouank anvet Jack ivez, en amzer ar roue Arzhur, o lazhañ ramzed.

## Doareoù disheñvel

* 1734 : The Story of Jack Spriggins and the Enchanted Bean, embannet e Londrez gant J. Roberts en eil moulladur Round About Our Coal-Fire.
* 1807 : The History of Jack and the Bean-Stalk, disin hag embannet gant Benjamin Tabart, kentelius ar fin anezhi.
* 1825 : The History of Jack and the Bean-Stalk, embannet e Paisley (Bro-Skos) gant G. Caldwell.
* 1845 : e-barzh The Home Treasury, gant Sir Henry Cole, met sinet Felix Summerly.
* 1890 : en English Fairy Tales, gant Joseph Jacobs, ar skrid brudetañ ha muiañ adembannet.

## Pennad kar

* Jack and the Beanstalk (1922), film stadunanat

## Notennoù

* ↑ (en) Pajenn 42
* ↑ (en) Pajenn 5
* ↑ (en) Wikisource
* ↑ Adembannet e 2020 gant Alpha Edition (ISBN 978-93-5436-959-9)
* ↑ Adembannet e 2018 gant Living Book Press (ISBN 978-1-925729-29-0)
# Jack Sumner

John Colton Sumner (1840–1907) a oa un ergerzher stadunanat hag a oa bet ezel eus ar Powell Geographic Expedition, a-hed ar stêrioù Green River ha Colorado e 1869. Mailh-tenner ha martolod arbennikaet, choazet e oa bet gant John Wesley Powell evit bezañ penn kentañ bag an ergerzhadennn. Ne oa ket en em glevet an daou zen, ha sabatuet e oa bet evit ar peurrest eus e vuhez gant koll ha marv tri den eus an ergerzhadenn. Ken sabatuet e oa bet ma en em spazhas e 1902.

## Yaouankiz

Jack Sumner a oa unan eus eizh bugel ar familh Sumner, desavet e oa bet en un ti-feurm e Muscatine (Iowa). Sot e oa gant al lenn ha ne oa ket troet gant ar vuhez peizant. E-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika en doa tizhet ar renk a gaporal evel mailh-tenner en 32nd Iowa Volunteer Infantry. Stourmet en devoa evit an Union Army e Vicksburg ha Nashville. Gloazet e oa bet gant ur bir en e vrec'h kleiz, plijet e oa goude o tiskouez ar gleizenn d'an dud.

## Marv

Sumner a oa chomet bev goude e spazhadur, marvet eo e-unan abafet pemp bloaz war-lerc'h, e 1907, e Vernal (Utah).

## Levrlennadur

* (en) Lago, Don (2017). The Madness of Jack Sumner. University of Nevada Press. 190–95 p. Retrieved on 13 a viz Gouhere 2018. Liamm gant al levr a-bezh.
# Jack Sheppard

Jack Sheppard (1702-1724) a oa ul laer saoz e Londrez e deroù an XVIII$^{vet}$ kantved.
En miz C'hwevrer 1724 e voe tapet gant Jonathan Wild. Bac'het e voe al laer ha dont a reas a-benn da dec'hel. Teir gwech c'hoazh e voe tapet, ha bep tro e tec'has, ma veze meulet ha brudet e-touez ar re baour.
En dro diwezhañ avat e voe barnet ha krouget e Tyburn, goude daou vloavezh a dorfedoù.
# Jack the Giant Killer

Jack the Giant Killer zo ur gontadenn saoznek eus Kerne-Veur diwar-benn ur paotr a lazhe ramzed en amzer ar roue Arzhur, pa oant stankoc'h eget hiziv en Enez Vreizh.
Taolioù, kig drailhet ha gwad zo e-leizh. Kavet ez eus bet elfennoù eus mojennoù Lec'hlenn ivez, hag eus re Bro-C'hall pa ya Jack d'ar ramz Galigantus, a zo damheñvel ouzh Paotr e varv glas. Ur gouriz en deus Jack hag a zo par da hini ar c'hemener bihan kalonek, gant Grimm, e gleze hud hag e zilhad zo evel re Meudig pe re lod harozed e kontadennoù Lec'hlenn.
Ne oa ket anavezet ar gontadenn a-raok an XVIII$^{vet}$ kantved, pa voe embannet e 1711. Krediñ a c'haller ez eo un embanner a glaskas dastum istorioù ramzed da sevel ar gontadenn. Hervez ul lenneg ez eo abalamour ma oa aet skuizh al lennerien gant istorioù ar roue Arzhur ma oa bet klasket lakaat un haroz ordinaloc'h en e votoù. Anavezet e oa ar gontadenn gant an oberourien Henry Fielding, John Newbery, Samuel Johnson, James Boswell ha William Cowper.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* The History of the Kings of Britain by Geoffrey of Monmouth
* Jack the Giant Killer by Flora Annie Steel
* Jack the Giant Killer by Joseph Jacobs
* Jack the Giant Killer from the Hockliffe Collection
* Le Morte D'Arthur by Thomas Malory
* The Story of Jack and the Giants by Edward Dalziel
* The Survey of Cornwall by Richard Carew
* Tom the Tinkard
* Days of Yore: Jack the Giant-Killer by Arin Lee Kambitsis
# Jack and the Beanstalk (1922)

Jack and the Beanstalk a zo ur film berr bevaat deuet er maez e Gwengolo 1922, produet gant ar studio Laugh-O-Gram, krouet gant Walt Disney e Kansas City, a-raok ma rafe freuz-stal e Gouere 1923 ha ma yafe Walt da Hollywood. Savet eo diwar ar gontadenn saoz Jack and the Beanstalk.

## Synopsis

Goullo / disterik / diglok / diresis eo ar rann-mañ. Donemat mat d'an dud a zo prest da sikour !

## Fichenn teknikel

* Titl orin : Jack and the Beanstalk
* Heuliadenn : Laugh-O-Gram
* Realizatour: Walt Disney
* Senario : Walt Pfeiffer
* Animatour$^,$ : Walt Disney, Hugh Harman, Rudolf Ising, Carmen Maxwell, Lorey Taque, Otto Walliman
* Produer : Walt Disney
* Produerezh : Laugh-O-Gram Films
* Dasparzhadur : Leslie B. Mace
* Deiziad dont er-maez : Gwengolo 1922
* Stumm ar skeudenn : Du ha Gwenn
* Padelezh : ? min
* Yezh : (en)
* Bro : Stadoù-Unanet
* Fichenn imdb : Patrom:Imdb titre

## Evezhiadenn

Ur stumm eus ar gontadenn-mañ gant Mickey Mouse evel tudenn pennañ, a zo bet produet e 1947, anvet eo Mickey and the Beanstalk

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (en) Dave Smith, Disney A to Z: The Updated Official Encyclopedia p 103
* 1 2 3 4 Patrom:Imdb titre
* ↑ (en) Russel Merritt & JB Kaufman, Walt in Wonderland p 125
* ↑ (en) Dave Smith, Disney A to Z: The Updated Official Encyclopedia p 295
# Jack Rackham

Jack Rackham pe John Rackham, pe c’hoazh Calico Jack (?- 17 a viz Du 1720), a zo ur morlaer eus an XVIII$^{vet}$ kantved. Diazezet eo e anv war e zoare d’en em wiskañ : leun a livioù e oa e zilhad, graet gant lien-kotoñs. Brudet eo ivez peogwir e oa div vaouez vrudet en e skipailh : Anne Bonny ha Mary Read.

## E vuhez

Kregiñ a reas Rackham evel sturier war ar vag vrezel saoz anvet Neptune, renet gant ar c’habiten Vane. Pa nac’has Vane tagañ ur vag c’hall e voe heuget e skipailh, un taol-dispac’h a oazas hag e voe lakaet Rackham en e benn. Kerkent e lakaas Rackham ar vag d’ober hanter-dro, hag e voe taget ar vag c’hall. Trec’h e voe Rackham. Ken entanet e voe Rackham gant an taol (hag ar pinvidigezhioù kavet war ar vag) ken e kinnigas d’ar skipailh dont da vezañ morlaeron. Asantet e voe gant an holl, marteze peogwir o doa aon bezañ kondaonet d’ar marv abalamour d’o zaol-dispac’h).
Goude-se ec'h asantas Rackham bezañ pardonet e anv ar roue. Mont a reas da New Providence, er Bahamas. Eno e kejas ouzh Anne Bonny, hag a oa dimezet, hag e kouezhas e karantez ganti. Ken amourous e oa ken e tispignas ul lodenn eus e breizh eviti. Kejañ a reas ivez ouzh ar c'habiten Burgess, ur morlaer deuet da vezañ kourser hag a verdee er C’haraib a-benn preizhata bagoù spagnol.
Pa ouezas James Bonny (gwaz Anne) e oa un darempred etrezi ha Rackham e kelaouas Woodes Rogers, gouarnour New Providence. Gant ar gouarnour e voe kondaonet Anne da vezañ skourjezet. Neuze e tec’has-hi kuit asambles gant Rackham : ur skipailh a savjont hag e e laerjont ur sloop. Anne en em wiskas evel ur paotr evit bezañ degemeret war ar vag, kemmañ a reas anv ivez, hag e voe anvet Adam Bonny.
Goude meur a daol kaer kaset da benn gant Rackham hag e skipalih e tivizas gouarnour Bahamas kas ur vag armet da vat da dapout anezho. Rackham hag ul lodenn eus e skipailh a rankas tec’hout kiut. Neuze e voent paket gant skipailh ur vag spagnol, met dont a rejont a-benn da dec’hout kuit war-du aodoù Jamaika ur wech ouzhpenn. War un dro e laerjont meur a vag pesketa hag ur sloop. E miz Here 1720 e voe harzet Rackham hag e skipailh (ennañ Mary Read hag Anne Bonny) gant ar c’habiten Barnet. Hervez lod en defe klasket Rackham en em glevout en a-raok gant gouarnour Jamaika : chom a rafe a-sav gant e vicher ma ne vefe graet droug ebet da Anne Bonny ha Mary Read. Gwir pe gaou, an div anezho a zeuas a-benn da chom hep bezañ krouget peogwir e lavarjont o-div e oant dougerezed.
D’ar 16 a viz Du 1720 e voe kaset Rackham hag e skipailh da Spanish Town, (Jamaika). Barnet e voent evit bezañ bet morlaeron, ha krouget e voent en deiz war-lerc’h.
# Jack and Jill (rimadell)

Jack and Jill (pe "Jack and Gill", hervez ar stummoù koshañ) zo ur rimadell saoznek brudet, savet a-raok 1777, hag a zo bet niverennet 10266 e-barzh ar Roud Folk Song Index.

## Ar rimadell

    Jack and Jill
    Went up the hill
    To fetch a pail of water
    Jack fell down
    And broke his crown,
    And Jill came tumbling after.
Gwerzennoù all zo bet ouzhpennet goude:
    Up Jack got,
    And home did trot
    As fast as he could caper;
    To old Dame Dob,
    Who patched his nob
    With vinegar and brown paper.
Kemmet e voe e 1919:
    Up Jack got
    And home did trot,
    As fast as he could caper;
    And went to bed
    And plastered his head
    With vinegar and brown paper.
# Jack Pinoteau

Jack Pinoteau pe Jacques Pinoteau, bet ganet Jack Albert Louis Charles Ningler e Clairefontaine-en-Yvelines (Yvelines, Bro-C'hall) d'an 20 a viz Gwengolo 1923, ha marvet e 2017, a zo un aktour, ur filmaozer ha saver senario gall.

## E vuhez

Mab ar rener sinema Lucien Pinoteau (1887-1963) n'halle Jack Pinoteau nemet dispenn e roudoù er memes metoù.
Breur eo d'ar ganourez ha komedianez c'hall Arlette Merry (1918-) ha d'ar filmaozer ha saver senario gall Claude Pinoteau (1925-2012).
Berzh bras a reas gant Le Triporteur e 1957, rannet gant Darry Cowl, pennañ aktour ar film. Estreget ar sinema a voe a-hed e vicher dre ma kemeras perzh en un nebeud stiriadoù skinwel evel sevener : Poly, Les Globe-trotters ha L'Amateur ou S.O.S. Fernand.

## E filmoù er sinema
### Evel aktour : ur film

* 1944 : Le Carrefour des enfants perdus, sevenet gant Léo Joannon.

### Evel skoazeller-sevener : eizh film

* 1948 : Rapide de nuit, sevenet gant Marcel Blistène.
* 1949 : Cinq tulipes rouges gant Jean Stelli.
* 1950 :
** Minne, l'ingénue libertine gant Jacqueline Audry,
** On n'aime qu'une fois gant Jean Stelli (eil film a-gevret),
** Quai de Grenelle gant E.E. Reinert.
* 1951 :
** Les Maîtres nageurs gant Henri Lepage,
** L'Aiguille rouge gant Émile-Edwin Reinert (eil film a-gevret).
* 1952 : Plume au vent gant Louis Cuny (ha Ramón Torrado evit an doare spagnolek).

### Evel filmaozer : nav film

* 1951 : Ils étaient cinq.
* 1954 : Le Grand Pavois.
* 1957 :
** L'Ami de la famille,
** Le Triporteur
* 1958 : Chéri, fais-moi peur.
* 1960 : Robinson et le triporteur.
* 1963 : Les Veinards (ar rann Un gros lot).
* 1964 : Les Durs à cuire ou Comment supprimer son prochain sans perdre l'appétit.
* 1965 : Moi et les hommes de quarante ans.

### Evel saver senario

* 1957 : Le Triporteur a-gevret gant Jean Aurel ha Jacques Vilfrid.
* 1958 :
** Chéri, fais-moi peur a-gevret gant Jean Aurel, Jean Girault ha Jacques Vilfrid,
** Le Sicilien a-gevret gant Jean Girault.
* 1960 : Robinson et le triporteur a-gevret gant Jacques Vilfrid.
* 1963 : Les Veinards (ar rann Un gros lot) a-gevret gant Jacques Emmanuel.

## Liamm diavaez

* Jack Pinoteau war Internet Movie Database
# La Vîngtaine d'Longueville

La Vîngtaine d'Longueville eo anv jerzenezek unan eus peder vîngtaine e parrez Grouville e Jerzenez, anvet Vingtaine de Longueville e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'Saint Nicolas

La Vîngtaine d'Saint Nicolas eo anv jerzenezek unan eus pemp vîngtaine e parrez Saint Pièrre e Jerzenez, anvet La Vingtaine de St. Nicolas e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'l'Églyise

La Vîngtaine d'l'Églyise eo anv jerzenezek unan eus pemp vîngtaine e parrez Saint Martîn e Jerzenez, anvet La Vingtaine de l'Église e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'la P'tite Longueville

La Vîngtaine d'la P'tite Longueville eo anv jerzenezek unan eus c'hwec'h vîngtaine e parrez Saint Saûveux e Jerzenez, anvet La Vingtaine de la Petite Longueville e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'la Rocque

La Vîngtaine d'la Rocque eo anv jerzenezek unan eus peder vîngtaine e parrez Grouville e Jerzenez, anvet Vingtaine de la Rocque e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'la Crouaîs'sie

La Vîngtaine d'la Crouaîs'sie eo anv jerzenezek unan eus pemp vîngtaine e parrez Trinneté e Jerzenez, anvet La Vingtaine de la Croiserie e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'la Grande Longueville

La Vîngtaine d'la Grande Longueville eo anv jerzenezek unan eus c'hwec'h vîngtaine e parrez Saint Saûveux e Jerzenez, anvet La Vingtaine de la Grande Longueville e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'la Mouaie

La Vîngtaine d'la Mouaie eo anv jerzenezek unan eus peder vîngtaine e parrez Saint Brélade e Jerzenez, anvet La Vingtaine de la Moye e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'la Rue

La Vîngtaine d'la Rue eo anv jerzenezek unan eus peder vîngtaine e parrez Grouville e Jerzenez, anvet Vingtaine de la Rue e galleg ha saozneg.
# La Vîngtaine d'la Tchéthuée

La Vîngtaine d'la Tchéthuée eo anv jerzenezek unan eus pemp vîngtaine e parrez Saint Martîn e Jerzenez, anvet La Vingtaine de la Quéruée e galleg ha saozneg.
# Lambert Cadoc

Lambert Cadoc (?-1231) a oa ur gwareger kembreat, e penn ur gompagnunezh veur e servij ar roue gall Philippe Auguste (1165-1223). Anvet e voe da aotrou Gaillon.
E-pad ugent vloaz e kemeras perzh en darn vrasañ eus brezelioù roue Bro-C'hall. Tapet en doa brud e-pad aloubadeg Normandi, dre vezañ unan eus an dud pennañ e-pad sez Château Gaillard e 1204.
Ar roue en enoras gant dalc'hoù (hini Gaillon da skouer) hag el lakaas da veli Pont-Audemer.
E 1220 e voe lakaet a-gostez gant ar roue a oa bet displijet gantañ. Koll a reas e ditloù hag ar c'hargoù liammet betek bezañ toullbac'het. E 1227 e voe dieubet gant Blanche de Castille.

## Anv an den

Meur a zoare a oa bet adkavet eus anv Lambert Cadoc hervez an testennoù:
* Aotrou Gaillon
* Cadulcus castellanus de Gaillon
* Calculc
* Cadoulc

## Orinoù

Orinoù familh Cadoc a zo dianav. Gouzout a reer e oa un archer a zoare a orin eus Bro-Gembre. Gopret e oa bet gant ar roue saoz Richarzh evit brezeliañ a-enep Roue Bro-C'hall. Cheñch a reas tu e-pad ar brezel.
# Lambert Iañ Naoned

Lambert Iañ a oa kont Naoned, prefed Marz Breizh etre 818 ha 831, war-lerc'h e dad Guy, pe Guido Naoned. Goude e voe dug Spoleto, en Italia, adal 834 betek e varv e 836.

## E Breizh

E 818 edo Lambert gant Loeiz an Deol o vrezeliñ a-enep Morvan Lez-Breizh a embanne bezañ Roue ar Vretoned. E 822 e voe un emsavadeg all renet gant Wiomarc'h, met e miz Mae 825 ez eas ar Brezhon da douiñ fealded d'an impalaer da Aachen. Lambert avat a reas lazhañ Morvan pa zistroas da Vreizh.

## Italia

E 831 p'en em savas Lotar, mab henañ an impalaer Loeiz an Deol a-enep e dad, ez eas Lambert a-du gant ar mab. Neuze e voe « dizenoret » ha harluet e deroù 831, war un dro gant Lotar, da Italia, hag eno e teuas da vezañ dug Spoleto.
Mervel a eure pa gouezhas ur c'hleñved-red war ar vro e 836 pe 837 ken e varvas kalz a uhelidi frank.

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e oa da Rotrudis (merc'h Lotar Iañ), merc'h da Lotar Iañ, ha bugale o doe :
* Guido Iañ Spoleto, marvet e 860,
* Lambert II Naoned,
* Garnier, kont, lazhet e 852,
* Dove, abadez Craon.

## Levrlennadur

* André Chédeville & Hubert Guillotel, La Bretagne des saints et des rois Ve-Xe siècle, Embannadurioù Ouest France (1984) (ISBN 978-2-85882-613-1)
* Régine Le Jan, Famille et pouvoir dans le monde franc (VIIe-Xe siècle), Publications de la Sorbonne, 2002, p. 441 (Tableau généalogique « Les Widonides ») (ISBN 978-2-85944-268-2)

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Noël-Yves Tonnerre : Naissance de la Bretagne. Géographie historique et structures sociales de la Bretagne méridionale (Nantais et Vannetais) de la fin du VIIIe à la fin du XIIe siècle, Presses de l'Université d'Angers, 2000, p. 82 (ISBN 978-2-903075-58-3)
* ↑ Janet L. Nelson : Charles le Chauve, Aubier, 1994, p.159 (ISBN 978-2-7007-2261-1)
* ↑ Hervez Eduard Hlawitschka, met hervez tud all e oa dimezet Rotrudis d'e vav Lambert II.
# Lambert Maastricht

Lambert Maastricht (Maastricht, ~636 – Liège, ~700), anvet Lambertus, Landebertus ha Lambrecht ivez, a oa eskob Maastricht ha Tongeren. Da verzher ha sant an Iliz katolik roman ez eo bet lakaet.
Un den a lignez uhel e oa. E eontr Theodard a oa eskob Maastricht. Lazhet e voe Theodard war-dro 669, ha lakaet e voe Lambert en e lec'h. Kar e oa Lambert da Hugobert ha Plectrude, pried Pepin Herstal, maer ar palez ha mestr war rouaned Aostrazia.
Goude muntret Childerig II e 675 e voe kaset kuit Lambert eus ar vro, ha lakaet Faramundus en e lec'h. Lambert a dremenas seizh vloaz en harlu, a savas abati Stavelot (674-681). Goude un toullad bloavezhioù e voe adlakaet da eskob.
# Lambda

Unnekvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo λάμβδα lambda (Λ, λ) hag a dalvez 30 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [l] e gresianeg klasel ha [l] ha [λ ] dirak [e] pe [i] e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek lamed . War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin L ha kirillek Л ([l]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
* Treuzlizherennadur gresianek
# Lambert II Naoned

Lambert II (war-dro 843-851), a oa kont Naoned ha kont Anjev, eus un tiegezh Franked, a vez graet Widonided anezhañ, hag a zalc'he marz Breizh.

## E vuhez

Krediñ a reer e oa eil mab Lambert Iañ Naoned‎ hag e bried Rotrudis, ur verc'h da Lotar, mab an impalaer Loeiz an Deol.
Hervez Kronik Naoned « e vije bet maget ha desket hervez doareoù ar Vrezhoned ».
En 831 e oa savet e dad a-du gant Lotar a-enep galloud Loeiz an Deol, ma voe tennet e gargoù digantañ gant an impalaer. Mervel a reas Lambert Iañ Naoned‎ e 836.
Da gentañ e oa aet a-du Lambert II gant Lotar evel e dad, met treiñ a reas neuze a-du gant Karl Voal pa deuas da vezañ Impalaer ar C'hornôg, pezh a oa furoc'h, rak e amezeg e oa.

## Levrlennadur

* André Chédeville & Hubert Guillotel, La Bretagne des saints et des rois Ve-Xe siècles, éditions Ouest-France, (ISBN 2-85882-613-7), 423 p., 1984
* Noël-Yves Tonnerre, Naissance de la Bretagne Presses de l'Université d'Angers (1994) (ISBN 978-2903075583)
* Régine Le Jan, Famille et pouvoir dans le monde franc (VIIe-Xe siècles), Publication de la Sorbonne (1995) (ISBN 2859442685)
* Janet L. Nelson, Charles le Chauve, Aubier, Paris 1994 (ISBN 27007-2261-2).

## Notennoù

* ↑ Régine Le Jan Famille et pouvoir dans le monde franc (VIIe-Xe), 1995) (ISBN 2-859442-68-5), Tableau généalogique « Les Widonides », p.441
* ↑ Noël-Yves Tonnerre Naissance de la Bretagne Presses de l'Université d'Angers (1994) (ISBN 978-2-903075-58-3) p.82
* ↑ Kronik Naoned, p. 9.
# Lambert Lombard

Lambert Lombard (Liège 1505 pe 1506 - 1566) a oa un arzour eus an Azginivelezh. Livour, savour, arkeologour, dastumer, engraver, moneizoniour, den desket, istorour an arzoù ha mestr un akademiezh vrudet e voe.
E Priñselezh Liège, a oa ur briñselezh dizalc'h, e oa o chom. Meur a veaj a reas da Alamagn, da Vro-C'hall ha da Viddelburg. En 1537 e voe kaset da Roma gant Erard de La Marck, priñs-eskob Liège, da brenañ oberennoù arzel ha da beurechuiñ e zeskadurezh. Eno e tizoloas arz ha mistri an Azginivelezh. Pa zistroas d'e vro e tiazezas akademiezh arzoù kentañ Norzheuropa.
Kemer a reas perzh e chanterioù adsevel kêr Liège, hag a-drugarez dezhañ e voe degaset savouriezh an Azginivelezh klasel da briñselezh Liège.
E boltred a gaver e-barzh Poltredoù livourien vrudetañ an Izelvroioù gant Dominicus Lampsonius. A-benn e enoriñ eo bet roet e anv da skol-uhel savouriezh etrekumunioù Liège.

## Oberennoù

* Ar Maouezed vertuzius
* Stern-aoter Iliz-chabistr Saint-Denis e Liège
* Lieskementiñ ar bara
* Emboltred
* Dor-borzh iliz Sant-Jakez e Liège (1558)
* Ouzhpenn 1000 tresadenn
* gwer livet iliz-veur Saint-Lambert e Liège

## Liammoù diavaez

* Diwar-benn diskouezadeg 2006 e Liège
* Lambert Lombard
a vo kavet e Wikimedia Commons.