# Lagad

Organoù ar gweled eo an daou lagad. Ganto e c'hall an dud hag al loened gouzout petra a c'hoarvez en-dro dezho hag ober o soñj neuze. A bep tu d'ar penn emaint e poulloù, pe podoù an daoulagad.

## Kleñvedoù
### Glazenn

Ar c'hlazenn a zo dalliñ ul lodenn pe hollad al lentil-lagad. An dalliñ-se a gas d'un digresk eus ar wel a za war gresk. Er penn-kentañ ar c'hlazenn a zegas egas da geñver ar gouloù. An digresk eus ar gwel a c'hell bezañ fonnus goude ur choukad en abeg d'ar c'hozhni pe er broioù o ziorren, en abeg d'ar zivouediñ, d'an heoliata, an espozañ ouzh mogedoù pistrius. Pa vez kollet wel al livioù e vez anvet akromatopsiezh. C'hoarvezhout a ra goude ul labezad eus empenn hag a c'hoarvezh an aliesañ en abeg d'ur gwallzarvoud gwazienn-empenn en un den hag a wele mat. C'hoarvezhout a ra ivez peogwir eo bet treuzkaset dre ar genetek. Ar c'helligoù karget eus ar wel diouzh deiz, hag eus hini al livioù a zo bet skoanet da lâret eo o deus ur gudenn en ho mont en-dro. An vet int kon. Neuze kelligoù ar wel diouzh noz a gemer o flas.

### Keratit

Tanijenn ar gornsae abalamour d'ur vilimadur eo an aliesañ. Ar vilimadur-se a genlabour alies gant koc'henn an daoulagad. Ar gornsae a zeu da vezañ dall hag ur gwiskad moan a waziennoù a zeu war-wel, war ar gornsae. Ma'z eo padus ar vilimadur, ar gornsae a grog neuze da gaout ur bigmantiñ azrous. Hervez live ar c'hleñved e c'hell an den tapet ganti koll un tamm eus lemmded e sell, kaout poanioù, ruzderioù lagad, daeraouiñ ha luc'hargas (dreistkizidigezh ouzh ar gouloù).

### Hirweled

C'hoarvezout a ra pa erru ar gouloù en daoulagad hag ec'h en em dolp a-dreñv da barch an daoulagad rak re verr eo al lagad. Un den tapet gant ar c'hleñved-mañ a c'hell sellout an endro a-dost hag a-bell digudenn. Ar gudenn eo he deus diaesterioù evit gwellout an objedoù a-dost. En abeg da-se e c'hell an dud-se kaout poan benn, bezañ skuizhet o sellout, gwellout displann. Ar vugale tapet ganti o deus diaesterioù evit soénjal war o labour pe war an urzhiataerezioù. Ar wel a c'hell bezañ reizhet gant lunedoù pe ferennoù kengerc'hus, rak evel-se, skinoù an heol a zo kromm davet an diabarzh hag ar skeudenn a erru war al luc'hsae.

### Berrweled

C'hoarvezout a ra pa en em zolp ar gouloù o tont el lagad dirak al luc'hsae peogwir eo re hir al lagad. Neuze gwellout a rez mat an objedoù a dost met ar re a zo pell displann. Ar berrweled a c'hell bezañ reizhet gant lunedoù pe ur ferenn genforc'hus. E mod-se ar gouloù a dremen en daoulagad a zo krommet war an diavez hag ar skeudenn a erru war al luc'hsae.

### Daltonegezh

Al lodenn vrasañ eus an dud daltonek a c'hell gwellout al livioù, n'odeus diaesterioù nemet evit gwellout ar c'hemm kenetrezo. Ar gelligoù kon ne 'z eont ket mat en-dro hag ur gudenn a zo etre an teir liv kentañ: ar gwer, ar ruz, ar glas. An daltonegezh a zo treuzkaset dre ar genetek. Muioc'h a baotr eget a plac'h a zo tapet ganti. Ur paotr diwar 12 a zo daltonek.

### Astigmategezh

C'hoarvezout a ra pa vez stummet ar gornsae en un doare digompez. Ar gornsae a zo normalamant e stumm ur sfer met pa vez astigmate an den neuze eo hirgelc'hiek. An araok a zo tost plad met ar c'hostezioù a zo kromm. An distok-se a lak ar gouloù hag a dremen dre al lagad da vezañ tolpet war meur a lec'h e plas en ul lec'h hepken. Neuze a sell a zo displann.

## Livioù an daoulagad

Ma'z eo livet glas al lagad ez eo abalamour da 2 bigmant: an duon hag al lipofusin. Ma n'eus ket a bigmantoù da skouer evit an dud gwennard, neuze e kemer glas al lagad liv ar gwad hag a dreuz anezhi. Forzh peseurt liv a c'hell bezañ d'eus ar re voutinañ d'ar re ralañ a-wechoù ez eus kement a liv ma'z eo re ziaes lavarout peseurt liv a zo an hini pennañ. Al livioù a vez treuzkaset dreist-holl dre ar genetek daoust ma c'hell ur vab liv teñval, gell padal e dud o deus daoulagad sklaer.

## Lodennoù al lagad
### Skizhad araok
#### Mab-lagad (pe ibil-lagad)

Seblantout a ra deomp bezañ du dre ma vez euvret al lodenn vrasañ eus ar gouloù o tont el lagad gant ar gwiadoù. Dreist-holl gant al luc'hsae. Brasaat a ra pe bihanaat a ra gant sikour kigennoù glas al lagad. Ar fiñvadennoù-se a servij da reoliañ nerzh ar gouloù hag ar c'hementd a gouloù.
Pa vez kemeret poltred un den gant al luc'hedenn, glas al lagad na c'hell ket serriñ buan a-walc'h, neuze al luc'hsae leun a wad a zo sklêrijennet. Setu perak e vez gwelet daoulagad ruz war ar poltriji a-wechoù.

#### Lersae

Lersae (pe sklerotik) eo lodenn wevnañ al lagad, servijout a ra da wareziñ al lagad ouzh an dagadennoù mekanikel ha derc'hel a ra ivez framm al lagad. Treuzwelus e teu da vezañ en a-raok. Gwenn al lagad eo.

#### Dourenn al lagad

Un dourenn (pe humor dourek) zo lec'hiet etre al lentil-lagad hag ar gornsae. Reoliañ a ra ar gwask a zo el lagad met ivez da voueta frammoù al lagad en ur zistrujañ al lostajoù.

#### Kevresae al lagad

Glaourgenn dreuzwelus hag a c'holo diabarzh malvennoù al lagad. Ar gevresae (pe koñjonktivenn) a brodu ur mukus a en em led war c'horre al lagad hag a lardigenn anezhañ evit gellout fiñval aesoc'h.

#### Glas (pe lienenn) al lagad

Ur gigenn eo. Seurt stalafioù ar mab-lagad a servij da reoliañ ar c'hementad a c'houloù a dremen el lagad.

#### Korf ar saeoù

Produiñ a ra dourenn al lagad. Ennañ ez eus kigennoù a cheñch krommenn al lentil-lagad evit kaout ar gwel lemmañ ha reishañ.

#### Tolgennsae

Ar dolgennsae (pe koroid) a zo e mouk. Pinvidik e gwaziennoù eo ar gwiskad mañ, bouetañ a ra glas al lagad hag ar gelligoù a dap ar gouloù. Derc'hel a ra al lagad en ur c'hambr du ha gwareziñ a ra anezhañ ouzh skinoù an diavez hag a grou tommder.

#### Lentil-lagad (pe ferenn)

Ferenn gengerc'hus naturel eus al lagad eo. Tolpiñ a ra ar skinoù lugernus war al luc'hsae. Gallout a ra cheñch e ankl krommadur gant sikour kigennoù hervez ar pellder.

#### Gwerenn al lagad (pe korf gwerek)

Ur vouedenn treuzwelus a leugn ar gavenn a-dreñv d'al lentil-lagad hag a-raok d'al luc'hsae. Servijout a ra da asuriñ sonnded al lagad ha da zerc'hel al luc'hsae ouzh pale al lagad. Kaout a reer a-wechoù ar santimant gwelout gouleier dirak al lagad. Dont a ra eus ar fed e tremen ar c'horf gwerek. Ma kendalc'h ar santimant, marteze eo re greñv o gwad en o gwaziennoù kas.

### Skizhad adreñv
#### Luc'hsae

Goloiñ a ra foñs al lagad, treiñ a ra ar c'hannad lugernus o tont eus an diavez en ur gannad nervennus kaset d'an empenn. Ur gwiad neuronel moan tre eo. Leun a gonoù pe a vazhigoù eo. Ar c'honoù a servij da sellout diouzh deiz, hag al livioù pennañ : ruz, glas, gwer. Ur seurt skramm sinema en ur sal du eo, e foñs al lagad.

#### Tarch melen

An tarch melen (pe brizhenn) zo un tachad teñval. An tarch melen eo zonenn al luc'hsae lec'h ma'z eus ar c'hementad brasañ a kon. Lec'hiet eo e foñs al lagad, war ahel ar poent dall, e-kreiz al luc'hsae. Enni ez eus un diwask bihan anvet rioul hag a zo savet gant konoù stardet kenetrezo. Amañ emañ lec'h m'eo al lemmañ al lagad. Warni eo e vez kaset skeudenn ar poent a sellomp.

#### Rioul (greiz)

Ar rioul greiz (pe fovea), tachad kreiz ar tarch melen, a zo lodenn al luc'hsae lec'h ma'z eo ar wel ar resisañ. Enni n'ez eus nemet konoù evit kaout ar wel resisañ. Ober a ra war-dro ar fiñvoù hag al livioù.

#### Poent dall (pe brizhenn dall)

Ar tachad lec'h m'en em vod an neudennoù evit sevel an nervenn weled lec'h ma n'ez eus kellig luc'hgizidik ebet.

#### Nervenn ar gweled

An nervenn weled (pe optikel) a zo savet diwar strollañ neudennoù nervennus al luc'hsae. Kas a ra ar skeudenn stummet d'an empenn.

### Tu-diavaez
#### Malvennoù

Plakennoù kroc'henn a fiñv int evit serriñ pe digeriñ an daoulagad. Servijout a reont da gwareziñ an daoulagad, da herzel pe bevenniñ ar gouloù a za barzh al lagad ha da adzourenniñ sae al lagad.

#### Gwagroù an daeroù

Ar gwagroù daeroù a brodu un dourenn anvet dourenn an daeroù e doare ma chom gleb an daoulagad. An takennoù dour a zo sal hag a warez al lagad, da skouer pa'z eus poultren warno pe pa'z eus un doñjer bennak evel an oksidenn propanethial a teu d'eus an onion met ivez goude un drivliadenn.

## Gwelout

Un daou-ugent seurt lagadoù (daoulagadoù pe muioc'h) a zo e-touez al loened. Darn ne c'hallont nemet disheñvelout gouloù diouzh teñvalijenn. Darn a wel al livioù hag ar stummoù.
Evit gwelout eo ret dija kaout sklêrijenn produet gant andonoù gouloù kentrenk pe eilrenk.
* Glas al lagad a vrasa pe a vihana evit leuskel ar c'hementad a sklêrijenn mat da dremen.
* Ar gornsae a hent ar skinoù lugernus davet al luc'hsae. Reizhet e vo ar skeudenn gant al lentil-lagad hervez ar pellder.
* Al luc'hsae a dreuzfeurm ar skinoù lugernus en ur c'hannad nervennus, a-drugarez d'ar c'honoù ha d'ar bazhigoù (kentañ gwiskad), d'ar rioul hag a zo liammet ouzh nervenn ar gweled, ha kas a ra anezhañ d'an
* Nervenn ar gweled a gas ar c'hannad d'an empenn lec'h ma'z eo treuzfeurmet e santadurioù al livioù.
* An empenn a adsav santadur ar gweled e liv hag e donder.

## An touellwelioù

Al luc'hsae a gas ar skeudenn e stumm ur c'hannad d'an empenn. Evel-se eo evit an holl. Zonennoù gwelout an empenn a zielfenn ar gannadoù-mañ. Met a-wechoù, displegadenn an empenn a c'hell bezañ displann. E fazioù evit displegañ a zo anvet touellweloù, an touellweloù n'int ket gwelet er memes doare rak cheñch a ra an traoù bevet evit pep hini, n'hon eus ket gwelet ar memes traoù, n'eo ket bet dalc'het soñj eus ar memes skeudennoù.
An touellweloù a c'hell dont eus ar fed e vefe bet broudet kelligoù al luc'hsae a resev ar gouloù, neuze gall a reont bezañ skuizhaet, pe eus ar fed int bet krouet gant an empenn dre kannadoù nervennus resevet faos a-wechoù. AN empenn a glsk lakaat ster e pep lec'h, memes lec'h ma n'ez eus ket. Neuze ober a ra re, amplaat a ra ar c'hemmoù mat, krouiñ a ra trolinennoù, livioù, pellwelerezh, fiñvadennoù hag all hervez ar pezh a anavezer.

## En-dro d'al lagad

* an abrantoù
* ar malvennoù

## Gwelout ivez

* dant al lagad
* mab-lagad
* poull-lagad
* malvenn
* abrant
* gwerenn-lagad
* gwign-lagad
* serr-lagad
* taol-lagad (hag a-daol-lagad)