OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Menez Karmel

Menez Karmel, pe Menez Karmez, zo un aradennad veneziek en arvor Israel dirak ar Mor Kreizdouar.

## Bibl

Anavezet eo an anv er Bibl evel al lec'h ma vevas ar profed Elias.

## Iliz

Goude Brezelioù ar Groaz e voe savet un iliz katolik war ar menez ha gouestlet e voe da Itron Varia Menez Karmel. Brudet e voe an anv dre ar bed kristen, hag a voe roet da veur a iliz, ha diwar-se da lec'hioù all.

## Anvioù-badez

Meur a anv-badez zo savet diwar anv ar menez, dre vrud ar Werc'hez:
* Carmen, e spagnoleg, eo an hini brudetañ
* Carmelo ha Carmela zo ivez.
* Carmine en italianeg (ha doareoù all zo e sikilianeg).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Geriadur Vallée: «le mont Carmel: menez-Karmel, Karmel m.» p. 98a.
* ↑ Maodez Glanndour, troidigezh Kanenn ar C'hanennoù, Al Liamm, niv.299, p.448.
# Menez Kosciuszko

Menez Kosciuszko (Mount Kosciuszko e saozneg) eo uhelañ menez Aostralia, e Sukembre-Nevez. Tapout a ra 2 228 m. E yezh an henvroidi Ngarigo e vez lavaret Jagungal, Jar-gan-gil, Tar-gan-gil, Tackingal, adstummoù eus un anv hag a dalvez kement ha "menez gorre an daol".

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Menez Kosciuszko
# Menez Lokorn

Menez Lokorn zo ur menez e Kerne, etre Lokorn, Plogoneg ha Kemeneven, 285 metr dezhañ. Eus lezioù ar menez e weler bae Douarnenez ha menez C'homm.
# Menez Kalvar Kanada

Menez Kalvar Kanada (Canada's Golgotha e saozneg, pe The crucifixion of a Canadian soldier) zo un delwenn arem (810 mm) gant ar c'hizeller saoz Francis Derwent Wood. Savet e oa bet e 1918. Taolenniñ a ra mojenn ar soudard kroazstaget e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Ar soudard a zo kanadian, kroazstaget eo ouzh un nor ha kelc'hiet gant soudarded alaman oc'h ober goap outañ. Hiziv-an-deiz e c'haller gwelet an delwenn e Mirdi Kanada ar Brezel.

## Istor

Istor ar soudard kroazstaget a oa krog da vezañ kontet er bloavezh 1915, klemmoù a oa bet a-zivout un ofiser kanadian (ur serjant hervez a gonted diwezhatoc'h) a vefe bet kroazstaget bev gant soudarded alaman. N'eus ket bet kavet prouenn anat ebet eus an darvoud-se betek-henn, en desped ma'z eus bet soudarded o tisklêriañ o doa gwelet korf ur soudard diskouezet gant Alamanted.
Daou desteni dindan touadenn a voe embannet. Unan anezho a oa bet enoret gant ar Victoria. Gantañ e voe roet un anv d'ar soudard kroazstaget dizanv: "Sergeant Brant". An testennioù gant an daou soudard saoz hag a embanne"the corpse of a Canadian soldier fastened with bayonets to a barn door", a voe riset buan dre ma oa bet merzhet ne oa ket war lodenn an talbenn testenniekaet gant an daou soudard e oa bet sañset bezañ bet an darvoud. E 2002 un teul-film saoz gant Iain Overton a embanne e oa bet eus ur soudard kroazstaget anvet "Sergeant Harry Band" (ha n'eo ket neuze "Brant").

## Tabutoù

An delwenn a oa bet lakaet e dastumadenn ar C'hanadian War Memorial e Londrez, hag a voe brudet a-ratozh a-raok ma vefe digoret an diskouezadeg. Tresadennoù eus an oberenn a oa bet embannet gant kazetennoù Bro-Saoz, dreist-holl en Daily Mail.
An diskouezadeg e Burlington House, e Londrez, a oa da vezañ digoret e miz Genver 1919, dres a-raok sinadur emglev peoc'h Pariz. Kentañ ministr Kanada, Sir Robert Borden, en devoa goulennet enklaskoù ouzhpenn ha donoc'h evit gouzout daoust hag un istor gwirion e oa. Nebeut amzer goude, ar gouarnamant alaman a c'houlenne gant gouarnamant Kanada e vefe embannet en un doare foran e oa un istor ijinet hini ar soudard kroazstaget. D'an nebeutañ e vefe diskouezet spann prouennoù eus an torfed. Respont ofisiel Kanada a oa bet e oa prouennoù lies hag anat a-walc'h evit krediñ e oa gwir an testenioù. Pa voe goulennet gant an Alamanted kemer perzh en enklaskoù, an delwenn a voe tennet diouzhtu eus an diskouezadeg. Chomet eo kuzhet betek ar bloavezhioù 1990.
Un difenn gouarnamantel de facto a oa bet savet evit na vefe ket diskouezet pe poltrejet an delwenn. E 1989 e oa bet goulennet gant Maria Tippett e vefe implijet ur poltred eus an delwenn evit un diskouezadeg. Nac'het e voe outi. A-benn ar fin e vo diskouezet an delwenn e 1992 evit un diskouezadeg en ur mirdi brezel e Kanada anvet, "Peace Is the Dream".
An delwenn a zo bet diskouezet e 2000 evit an diskouezadeg anvet "Under the Sign of the Cross: Creative Expressions of Christianity in Canada" e Mirdi Kanada ar sevenadur. Ha savet e oa tabut en-dro.
# Menez Kenya

Menez Kenya eo menez uhelañ Bro-Genya, hag an eil uhelañ en Afrika war-lerc'h ar C'hilimandjaro. 5199m eo e uhelder. Ar menez-mañ eo en deus roet e anv d'ar vro. Ur menez-tan kozh eo.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mutriku

Mutriku zo ur gumun eus arvor gwalarn Gipuzkoa, stok ouzh Bizkaia, en Euskal Herria.
# Mutrécy

Kumunioù Bro-C’hall :
| Anv | Mutrécy |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Mutrécy e Kanton Bretteville-sur-Laize hag en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Suisse Normande |
| Kanton | Bretteville-sur-Laize |
| Kod INSEE | 14661 |
| Kod post | 14220 |
| Maer | Gérard Valentin |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,71 km² |
| Led | 49° 03' 51" Norzh |
| Hed | 00° 25' 15" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 7 m |
| Uhelder brasañ | 104 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 329 (2008) |
| Stankter | 49 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Mutrécy a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas c'hwec'h den nann-soudard e Mutrécy abalamour d'ar brezel, tri anezhe a-gaoz d'ar bombezadegoù, unan all a voe lazhet gant ur vinenn.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv
* Iliz katolik Saint Clair, XI$^{vet}$ kantved
* Ar porzh-houarn kozh

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
# Mustapha Laabid

Mustapha Laabid, ganet d'an 29 a viz Meurzh 1969 e Roazhon, zo ur politikour breizhat, ezel eus La République en Marche !.
Kannad kentañ pastell-vro-votiñ Il-ha-Gwilen (Roazhon-Su) eo adalek 2017.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) « Législatives. Rennes sud : Mustapha Laabid (LREM) élu député », Ouest-France, 18 Mezheven 2017.
# Mustela

Mustela :
| Mustela erminea ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Genad : | Mustela |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Mustela zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar gaerell, an erminig pe ar pudask.

## Spesadoù

17 spesad mustelideged zo er genad :
* kaerell drovanel (Mustela africana)
* kaerell ar menezioù (Mustela altaica)
* erminig (Mustela erminea)
* pudask ar stepennoù (Mustela eversmanii)
* kaerell Kolombia (Mustela felipei)
* kaerell hirlostek (Mustela frenata)
* kaerell Japan (Mustela itatsi)
* kaerell kof melen (Mustela kathiah)
* vizon Europa (Mustela lutreola)
* kaerell Indonezia (Mustela lutreolina)
* pudask pavioù du (Mustela nigripes)
* kaerell Europa (Mustela nivalis)
* kaerell Malaysia (Mustela nudipes)
* Pudask (Mustela putorius)
** Fured (Mustela putorius furo)
* kaerell Sibiria (Mustela sibirica)
* kaerell roudennek (Mustela strigidorsa)
* kaerell Egipt (Mustela subpalmata)
An daou spesad vizon renket er genad Neovison a c'hell bezañ rummataet e Mustela ivez :
* ar vizon mor (Mustela macrodon)
* vizon Amerika (Mustela vison)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mutsamudu

Mutsamudu zo ur gêr e Komorez, kêrbenn enez Anjouan hag eil kêr vrasañ an enezeg (war-dro 30 000 annezad).
Savet e voe e 1482.
# Mustelideged

Mustelideged :
| Aonix cinerea ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar mustelideged eo ar bronneged kigdebrer a ya d'ober ar c'herentiad Mustelidae.

## Genadoù

* Amblonyx
* Aonyx
* Enhydra
* Lontra
* Lutra
* Hydrictis
* Lutrogale
* Pteronura
* Arctonyx
* Eira
* Galictis
* Gulo
* Ictonyx
* Lyncodon
* Martes
* Meles
* Mellivora
* Melogale
* Mustela
* Neovison
* Poecilogale
* Taxidea
* Vormela
# Musée des Arts Décoratifs

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Daou virdi gall zo anvet Musée des Arts Décoratifs:
* Musée des Arts Décoratifs Pariz
* Musée des Arts Décoratifs Strasbourg
hag ivez
* Musée des Tissus et des Arts décoratifs, e Lyon
* Musée des arts décoratifs de l'océan Indien, ur raktres evit c'hoazh
# Mutiloa

Mutiloa zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
# Lopereg

Lopereg :
| Tal su an iliz katolik. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Lopérec |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Arondisamant Kastellin |
| Kanton | ar Faou (betek 2015) Karaez (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29139 |
| Kod post | 29590 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Yves Crenn 2008-2020 |
| Etrekumuniezh | Menez Are Kumuniezh |
| Lec'hienn Web | Kumuniezh kumunioù |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 877 ann. (2020) |
| Stankter | 22 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 16′ 37″ Norzh 4° 02′ 55″ Kornôg / 48.277011, -4.048663 |
| Uhelderioù | bihanañ 11 m — brasañ 316 m |
| Gorread | 39,49 km² |
| Lopereg ||
| kemmañ |
Lopereg a zo ur gumun eus Bro Rouzig e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.

## Douaroniezh

* Lopereg a zo ur gumun eus Penn-ar-Bed etre Pleiben ha Brasparzh.
* An Doufin e Pont-Real.
* Ar stêrioù Doufin ha Riwal a gember etre Lopereg, Brasparzh ha Pleiben.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Morvan e anv, ha Guillard, kure.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 94 gwaz ag ar gumun, eleze 5,29% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 22 a viz Du 1956 e Palestro (departamant Aljer).

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Pereg.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Lopereg war lec'hienn Geobreizh
* glad Lopereg

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 44
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Loos-en-Gohelle

Kumunioù Frañs :
| Anv | Loos-en-Gohelle |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Loos-en-Gohelle er Pas-de-Calais hag e Bro-C’hall | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Lens |
| Etrekumuniezh | Communaupole de Lens-Liévin |
| Kanton | Lens-Gwalarn |
| Kod INSEE | 62528 |
| Kod post | 62750 |
| Maer | Jean-François Caron (Ar Re C'hlas) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 12,7 km² |
| Led | 50° 27' 30" Norzh |
| Hed | 02° 47' 39" Reter |
| Uhelder kreiz | 44 m |
| Uhelder bihanañ | 31 m |
| Uhelder brasañ | 74 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 6 992 (2007) |
| Stankter | 550 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | loos-en-gohelle |
Loos-en-Gohelle a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Monumantoù ha traoù heverk
### Bered ar C'hommonwealth: St. Patrick's Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Alamagn | 1 |
| Bro-C'hall | 53 |
| Kanada | 13 |
| Rouantelezh-Unanet | 570 |
| Hollad | 637 |
Krouet e voe ar vered e 1915 gant luioù Bro-C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet. E 1916 e voe impliket kalz gant ar 16vet Rann-Arme (Iwerzhonat). Serret e voe e miz Even 1918, met un nebeud a vezioù ag an tachennoù-emgann etre Loos hag Hulluch a voe degaset enni goude an arsav-brezel.

## Dave ha notennoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ WWI Cemeteries
* ↑ EBSSA
# Lope

Lope zo un anv-badez spagnolek, deuet diwar an anv latin Lupus a dalv kement ha bleiz, ha brud ur sant Lupus, Loup e brezhoneg, evel e galleg.

## Yezhoù all

* Lupus e latin
* Loup e brezhoneg ha galleg
* Lopo e portugaleg ha galizeg
* Otxoa en euskareg, deuet da vezañ un anv-tiegezh spagnolek ivez, Ochoa .

## Tud

Anaout a reer
* Félix Lope de Vega (1562-1635), barzh spagnolek;
* Lope de Aguirre (1510-1561), konkistador spagnol.

## Pennadoù kar

* Lopes, anv-tiegezh portugalek savet diwar Lope
* López, anv-tiegezh spagnolek savet diwar Lope
* Otxoa
* Ochoa
* Lopé, departamant e Gabon
# Loos

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Loos zo un anv-lec'h hag un anv-tud.

## Tud

* Adolf Loos (1870-1933), tisavouraostrian ;
* Anita Loos (1889-1981), skrivagnerez stadunanat;
* Charles Loos (1951-), soner belgiat;
* François Loos (1953-), politikour gall ;
* Ludo Loos (1955-), marc'hhouarner belgiat.

## Lec'hioù

* Loos, kumun c'hall er Pyrénées-Atlantiques, hiziv e Caubios-Loos
* Loos-lez-Lille, kumun c'hall en Nord
* Loos-en-Gohelle, kumun c'hall er Pas-de-Calais
* Caubios-Loos, kumun c'hall er Pyrénées-Atlantiques
* Karrek Loos y'n Koos
# Loos-lez-Lille

Loos :
| An ti-kêr. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Arondisamant | Lille |
| Kanton | Haubourdin |
| Kod kumun | 59360 |
| Kod post | 59120 |
| Maer Amzer gefridi | Anne Voituriez 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Lille Métropole Communauté urbaine |
| Lec'hienn web | www.ville-loos.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 22 896 ann. (2020) |
| Stankter | 3 294 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 17 m — brasañ 49 m |
| Gorread | 6,95 km² |
| kemmañ |
Loos (distagañ [lɔs]), pe Loos-lez-Lille, a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

| Ar befrez | Iliz katolik Notre Dame de Grâce |

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Lophocebus

Lophocebus :
| Ur mangabe du ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Lophocebus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lophocebus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ mangabeed.

## Spesadoù

* ar mangabe jodoù gris, Lophocebus albigena
* Lophocebus ugandae
* Lophocebus johnstoni
* Lophocebus osmani
* ar mangabe du, Lophocebus aterrimus
* Lophocebus opdenboschi
# Lopaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù tibetek ar c'hreiz eo al lopaeg (lopa, loyu, loba pe lo motang) komzet gant tro-dro da 26 000 den (1998) e Nepal.
Div rannyezh a zo:
* Loeg (lo)
* Sekeg (seke)

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù tibetek rik
# Lopera

Lopera zo ur gumun eus proviñs Jaén, en Andalouzia, e Spagn. An niver annezidi zo 3 579 (2023).
# Montserrado

Montserrado zo ur gontelezh eus Liberia, enni Monrovia, kêrbenn ar vro.

## Daveenn

* ↑ Disoc'hoù niveradeg 2008
g • ka • ke Kontelezhioù Liberia :
| Kontelezhioù | Bomi · Bong · Gbarpolu · Grand Bassa · Grand Cape Mount · Grand Gedeh · Grand Kru · Lofa · Margibi · Maryland · Montserrado · Nimba · River Cess · River Gee · Sinoe |
# Montviette

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Montviette |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Montviette en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Auge |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Trois Rivières |
| Kanton | Saint-Pierre-sur-Dives |
| Kod INSEE | 14450 |
| Kod post | 14140 |
| Maer | Christiane Dorléans (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,62 km² |
| Led | 49° 00' 01" Norzh |
| Hed | 00° 05' 49" Reter |
| Uhelder kreiz | 150 m |
| Uhelder bihanañ | 109 m |
| Uhelder brasañ | 195 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 177 (2008) |
| Stankter | 27 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Montviette a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed: c'hwec'h den nann-soudard a voe lazhet e Montviette e miz Eost 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron Varia

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 2004 | → bremañ | Christiane Dorléans | digostezenn | Naturourez |
| Meurzh 2001 | 2004 | M. Doucet | digostezenn | |
| ? | Meurzh 2001 | Yves Meslon | | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
# Monty Python

Ur strollad fentigellerien saoz eo Monty Python, bet brudet er penn-kentañ gant o abadenn skinwel Monty Python's Flying Circus, skignet etre 1969 ha 1974 war ar BBC. 45 rann a zo bet en holl. C'hwec'h ezel a oa : Graham Chapman, John Cleese, Eric Idle, Michael Palin, Terry Jones ha Terry Gilliam. Eus Kembre eo Terry Jones hag eus ar Stadoù-Unanet eo Terry Gilliam, eus Bro-Saoz an holl izili all. Lakaet e vez fent Monty Python da skouer ar fent saoz diboell, hag ul levezon vras o deus bet war fentigellerien all er bed a-bezh. Kaoz a vez eus un darvoudenn Monty Python kroget er skinwel deuet e oant a-benn da vont etrezek abadennoù fent war leurenn, filmoù, pladennoù, levrioù lies ha sonerezh. Keñveriet e vez ar re Python gant ar Beatles a-fed levezon war bed ar fent.
Filmoù o deus sevenet ivez :
* And now for something completely different (1971)
* Monty Python and the Holy Grail (1975)
* Monty Python's Life of Brian (1979)
* Monty Python's The Meaning of Life (1983)
Goude fin an abadenn e kemeras an izili pep a hent disheñvel : aktourien vrudet eo deuet John Cleese ha Michael Palin da vezañ, ha Terry Gilliam a stagas er filmaozañ. Graham Chapman a varvas e 1989.
D'an 19 a viz Du 2013 e voe embannet gant Terry Jones e vefe adsavet ar strollad gant ar pemp ezel a zo bev c'hoazh.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* YouTube
# Montserrat (menez)

Monserrat zo un tolzad menezioù e Katalonia, un 60 km bennak eus Barcelona. Rannet eo etre komarkoù Bages, Anoia ha Baix Llobregat.
Brudet eo ar manati, manati Montserrat, ha Santa Maria de Montserrat, ar Werc'hez enoret ennañ, Gwerc'hez Monserrat, diwallerez Katalonia. Un arouez broadel eo ar menez. Hervez ar vojenn eo eno emañ Graal santel marc'heien an Daol Grenn.

## Gerdarzh

Talvezout a ra an anv kement ha "menez" + "serrat", da lavarout eo "menez dantek". Dont a ra eus stumm ar reier, gwelet a bell.

## Kern ar menez

Sant Jeroni (Sant Jerom) eo anv kern ar menez. Di ez eer dre wenodennoù. 1 236 m a uhelder dezhañ.

## Anv-badez

Roet e vez an anv "Montserrat" evel anv-badez, ha graet e vez Mont, Montse, Muntsa, Serrat pe Rat, eus an dud.

## Pennad kar

* Enez Montserrat, er Mor Karib, anvet diwar anv ar menez, en eñvor d'ar Werc'hez ac'haleno.

## Skeudennoù

* Gwelet eus Manresa
* Moned en iliz
* "Biz Doue"
* A-uc'h Montserrat
* Ar menez
* Itron Varia v-Montserrat
* An aradennad
* Ar manati
# Montserrat Caballé

Montserrat Caballé — hec'h anv klok Maria de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folc — a zo ur ganerez (soprano) katalanat. Ganet eo bet d'an 12 Ebrel 1933 e Barcelona.
Lezanvet eo bet « La Superba » abalamour d'he barregezhioù. Brudet eo evit he ferzhioù en oberennoù gant Rossini, Bellini ha Gaetano Donizetti peurgetket.
# Montsoreau

Montsoreau :
| Montsoreau hag he c'hastell war ribl al Liger. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Montsoreau |
| Bro | Anjev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant | Maine-et-Loire |
| Arondisamant | Saumur |
| Kanton | Saumur-Su |
| Kod kumun | 49219 |
| Kod post | 49730 |
| Maer Amzer gefridi | Gérard Persin 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Saumur Val de Loire |
| Bro velestradurel | Grand Saumurois |
| Lec'hienn web | montsoreau.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 423 ann. (2020) |
| Stankter | 82 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 27 m — brasañ 88 m |
| Gorread | 5,19 km² |
| kemmañ |
Montsoreau zo ur gumun c'hall, en departamant Maine-et-Loire hag er rannvro Broioù al Liger. E 2020 e oa 423 a annezidi enni.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Montsoreau.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Liger, etre Pariz hag Naoned, emañ Montsoreau.

## Lennegezh

* la dame de Montsoreau, romant gallek gant Alexandre Dumas.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel an ti-kêr

## Notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui. École des hautes études en sciences sociales.
* ↑ Recensement de la population au 1er janvier 2006. Insee.
* ↑ Recensement de la population. Insee.
# Montserrat

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Montserrat a zo
* un anv-lec'h katalanek, a gaver ivez e broioù all,
* un anv-badez katalanek.

## Lec'hanv

* Menez Montserrat e Katalonia, etre komarkoù (kantonioù) Bages, Anoia ha Baix Llobregat.
** manati Montserrat zo war ar menez-se end-eeun,
** Gwerc'hez Montserrat, pe Itron Varia Montserrat, unan eus personelezhioù Mari, mamm Jezuz, enoret e manati Monserrat
** ur gêriadenn, Bages de Monistrol de Montserrat.
* Montserrat, un departamant gall e Katalonia, da vare an Impalaeriezh C'hall, ha Barcelona ar pennlec'h anezhañ
* Montserrat d'Alcalà, ur gêriadenn e Ribera Alta, e bro Valencia;
hag
* Enez Montserrat perc'hennet gant Breizh-Veur er Mor Karib,
* Monserrat (Buenos Aires), ur c'harter e kêrbenn Arc'hantina

## Tud

Paot eo ar merc'hed anvet Montserrat e Katalonia, diwar anv Itron Varia Montserrat. Diwar an anv e teu ar berranv Montse (ha Mont, Muntsa, Serrat ha Rat).
* Montserrat Caballé i Folc, kanerez katalan brudet.

## Traoù

* ur chadennad gourvarc'hadoù e Bro-Chile.
# Montserrat (departamant)

Montserrat (Département du Montserrat hervez an anvadurezh ofisiel gallek) a oa un departamant gall e Katalonia, da vare an Impalaeriezh C'hall, pa voe rannet Katalonia diouzh Spagn
Barcelona e oa ar pennlec'h anezhañ.
Anvet e oa diwar anv menez Montserrat, hervez ar boaz gall abaoe deroù istor an departamantoù gall, diazezet o anvioù war re ar menezioù pe ar stêrioù, en sell da ziverkañ anvioù ar pobloù, o yezhoù, hag o istor.

## Kêrioù

Manresa ha Vilafranca del Penedès a oa pennoù an arondisamantoù.

## Pennad kar

* Listenn departamantoù gall Katalonia
# Montville

Montville zo un anv-lec'h gallek hag a gaver e meur a vro.

## Bro-C'hall

* Montville, e Seine-Maritime.
* Montville, kumun gwechall e Loiret.

## Stadoù-Unanet

* Montville, e Connecticut
* Montville, e Maine
* Montville, e New Jersey

## Pennadoù kar

* Mondeville
* Montzéville
* Mont-Villers