OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Joseph Kabila

D'ar 4 a viz Mezheven 1971 eo bet ganet Joseph Kabila Kabange, e Hewa Bora, e bro Fizi (Su-Kivu), ur politiker eus Republik Demokratel Kongo. Prezidant eo deuet da vezañ war-lerc'h e dad Laurent-Désiré Kabila, a voe drouklazhet d'ar 16 Genver 2001 e-kerzh Eil brezel Kongo
Gounit a reas an dilennadeg demokratel kentañ aozet er vro d'ar 27 a viz Du 2006. E penn ar Parti du Peuple pour la Reconstruction et la Démocratie (PPRD ; "Strollad ar Bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh", bet savet gantañ e 2002) emañ.
Addilennet e voe e 2011, daoust d'an dilennadeg bezañ bet amreizh hervez aozadurioù broadel koulz hag etrebroadel. Étienne Tshisekedi, e eneber en eil tro an dilennadeg, a nac'has anzav an disoc'h embannet ha goulenn a reas digant ar bobl mont da vanifestiñ. E 2016 ne c'hallas ket mont war ar renk evit an trede gwech ha goursezañ a resa ar votadeg sine die, o tevoudañ un enkadenn bolitikel.
Dalc'het e voe an dilennadeg prezidant e 2018 ha floderezh yoc'hek a voe tamalle. E 2019 e lezas Joseph Kabila e sez prezidantel da Félix Tshisekedi (mab Étienne) ha dont a resa da vezañ senedour a-hed buhez. Kemer a reas ivez an titl a « brezidant a enor ».

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel prezidant Republik demokratel Kongo,
* Joseph Kabila Kabange : Congolais cent pour cent Fils de Laurent Désiré Kabila et de Sifa Mahanya, deboutcongolais.info, 15 a viz Gwengolo 2006.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
g • ka • kePrezidanted Republik Demokratel Kongo :
| Republik Kongo | Joseph Kasa-Vubu · Mobutu Sese Seko |
| Republik Zair | Mobutu Sese Seko |
| Republik Demokratel Kongo | Laurent-Désiré Kabila · Joseph Kabila · Jean-Michel Sama Lukonde |
# Joseph James Cheeseman

Joseph James Cheeseman (1843 - 12 a viz Du 1896) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro.
Ganet e oa bet en Edina, e kontelezh Grand Bassa. Prezidant Liberia e voe eus ar 4 a viz Genver 1892 d'an 12 a viz Du 1896. E-pad e brezidantelezh e voe rediet Liberia gant ar C'hallaoued da zilezel an tiriad en tu all da Cape Palmas evit stagañ anezhañ ouzh Aod an Olifant (1892). Mervel a reas Cheeseman a-raok fin e drede respet.
g • ka • kePrezidanted Liberia :
* Joseph J. Roberts · Stephen Allen Benson · Daniel Bashiel Warner · James Spriggs Payne · Edward J. Roye · James Skivring Smith · Joseph J. Roberts · James Spriggs Payne · Anthony W. Gardiner · Alfred Francis Russell · Hilary R. W. Johnson · Joseph James Cheeseman · William D. Coleman · Garretson W. Gibson · Arthur Barclay · Daniel Edward Howard · Charles D. B. King · Edwin Barclay · William Tubman · William R. Tolbert, Jr. · Samuel Doe · Amos Sawyer · David D. Kpormakpor · Wilton G. S. Sankawulo · Ruth Perry · Charles G. Taylor · Moses Blah · Gyude Bryant · Ellen Johnson Sirleaf · George Weah ·
# Joseph Karl Stieler

Joseph Karl Stieler (1781–1858) a oa ul livour e lez Bavaria en XIX$^{vet}$ kantved.
Gantañ e voe graet an darn vrasañ eus poltredoù ar Schönheitengalerie (Poltredaoueg ar gened).
| Poltred Maria Letizia Ramolino e 1811. | Poltred Ludwig van Beethoven e 1820. | Poltred Richard Wagner | Elisabeth von Sachsen-Altenburg (1826–1896)‎ gant he ziegezh, 1847-1848. |

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Funds

Ar funds a zo un doare moneizh elektronek evit ar c'hoarioù elektronek. Adal ur c'hoari digoust enlinenn (Free-to-play)e vez kavet an tu da brenañ seurt moneiz evit mont buanoc'h etrezek live uhelañ ar c'hoarier.
An tu a zo ivez da gaout dre al lusk-se binvioù stourm ha na vez ket tu kaout dre mont gant an hent digoust. Roet e oa bet lamm d'ar moneiz Funds pa voe lazhet ar c'hoari Battlefieldplayforfree gant EA Games d'ar 14 a viz Gouere 2015, da 6 eur noz.

## Prenañ funds

Meur a zoare a zo da brenañ danvez funds:
* Dre hanterenn e gartenn-baeañ
* Dre hanterenn e bellgomz hezoug o lakaat e amzer pellgomz da vont da vezañ eskemmet gant moneiz elektronek.
* Dre hanterenn ar sistem paeañ enlinenn Paypal

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn EA funds

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://web.archive.org/web/20150211155206/http://battlefield.play4free.com/fr/store/qa
# Fundulopanchax fallax

Fundulopanchax fallax :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Cyprinodontiformes |
| Kerentiad : | Nothobranchiidae |
| Genad : | Fundulopanchax |
| Anv skiantel ||
| Fundulopanchax fallax (Ahl, 1935) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Fundulopanchax fallax a zo ur spesad pesked dour dous trovanel eus Kameroun.
# Fundão

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Fundão zo un anv-lec'h e Portugal hag e Brazil.

## Portugal

* Fundão (Portugal) - kêr e distrig Castelo Branco,
* Fundão (parrez) - parrez e kumun Fundão

## Brazil

* Fundão (Espírito Santo) - kumun e stad Espírito Santo
* Fundão (Rio de Janeiro) - karter en hanternoz Rio de Janeiro.
* Ilha do Fundão - enez artifisiel e Rio de Janeiro
# Funes

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Funes zo un anv-lec'h spagnolek hag italianek :

## En Europa
### En Euskal Herria

* Funes (Nafarroa), e Nafarroa

### En Italia

* Funes, anv italianek kêr Villnöß, e proviñs Bolzano ;
* Funes, anv italianek ar stêr anvet Villnösser Bach en alamaneg hag a dremen dre gêr Villnöß.

## En Amerika
### En Arc'hantina

* Funes (Santa Fe), e bannlev Rosario, e proviñs Santa Fe,
* Deán Funes, e proviñs Córdoba.

### E Kolombia

* Funes (Kolombia), e proviñs Nariño .

## Tud

* Louis de Funès, aktour gall

## Lennegezh

* Funes el memorioso, gant Jorge Luis Borges, e-barzh Ficciones .
# Funiculì funiculà

Funiculì funiculà zo ur ganaouenn napolitanek brudet.
# Fundulopanchax avichang

Fundulopanchax avichang :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Cyprinodontiformes |
| Kerentiad : | Nothobranchiidae |
| Genad : | Fundulopanchax |
| Anv skiantel ||
| Fundulopanchax avichang Malumbres & Castelo, 1970 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Fundulopanchax avichang a zo ur spesad pesked dour dous trovanel eus Ginea ar C'heheder.
# Fundulopanchax scheeli

Fundulopanchax scheeli :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Cyprinodontiformes |
| Kerentiad : | Nothobranchiidae |
| Genad : | Fundulopanchax |
| Anv skiantel ||
| Fundulopanchax scheeli (Radda, 1970) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Fundulopanchax scheeli zo ur spesad pesked dour dous trovanel eus Nigeria.
# Fundulopanchax gardneri

Fundulopanchax gardneri :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Cyprinodontiformes |
| Kerentiad : | Nothobranchiidae |
| Genad : | Fundulopanchax |
| Anv skiantel ||
| Fundulopanchax gardneri Boulenger, 1911 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Fundulopanchax gardneri zo ur spesad pesked dour dous trovanel eus Nigeria ha Kameroun.
# Funes (Nafarroa)

Funes zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
# Hugo Lloris

Hugo Lloris, ganet d’ar 26 a viz Kerzu 1986 e Nice (Alpes-Maritimes), zo ur melldroader gall.

## Diwaller ha kabiten skipailh Bro-C’hall

E 2008 ez eas Lloris da ziwaller skipailh Bro-C’hall evit ur c’hrogad a-enep Uruguay, hag e 2010, da gabiten ar skipailh.
E 2022 ez a war e leve etrebroadel.

## Daveoù

* 1 2 (fr) Hugo Lloris et les Bleus en dix dates. SoFoot.
* ↑ (fr) Hugo Lloris, capitaine des Bleus, annonce sa retraite internationale. L’Équipe.
# Hugo van der Goes

Hugo Van der Goes (1440-1482) a oa ul livour flamank.

## E vuhez

An titouroù kentañ hag asur diwar e benn a gaver e-tro 1468 e Brugge : eno e kemeras perzh e kinklañ kêr da lidañ eured Charlez an Her, dug Bourgogn, ha Marc'harid York.
Etre 1476 ha 1477 e savas e oberenn bouezusañ : an deirzaolenn Portinari (Firenze, Mirdi an Ofisoù), diwar c'houlenn Tommaso Portinari, hag a oa kannad e Brugge e anv ar familh Medici. Un daolenn dibar abalamour d'he ment eo. Un daolenn a voe priziet kalz gant arzourien italian an Azginivelezh evel Domenico Ghirlandaio eo.
Ouzhpenn an oberenn-se ne ouezer ket re peseurt taolennoù a livas. Levezonet e voe gant arz Jan Van Eyck ha Rogier Van der Weyden, evel ma weler e divdaolenn Vienna (Vienna, Kunsthistorisches Museum). Soñjal a reer e anaveze oberennoù eus Italia, rak levezonet e voe gant an doare italian da aozañ diabarzh an taolennoù, evel ma weler en Azeuladeg an Tri Roue (Berlin, Gemäldegalerie).
E 1477 e voe tapet gant ur c'hleñved-spered, hag ez eas da vreur en abati Rouge-Cloître, nepell diouzh Brusel. Daoust d' e gleñved e kendalc'has da labourat : d'ar mare-se eo e livas Marv Maria (Brugge, Groeningen Museum).

## Oberennoù

* Aoter Monforte, a zo e Berlin.
* Aoter an Drinded, peder fanell, 1478, Royal Collection, Breizh-Veiur
* An Diskar ha Klemmvan, Divdaolenn war goad, e-tro 1470-75, Kunsthistorisches Museum, Vienna
* Poltred ur roour, dastumad H. O. Havemeyer, roet gant an itron H. O. Havemeyer, 1929, Metropolitan Museum of Art, New York
* Truezegezh ar C'hrist, Mirdi Garinet, Châlons-en-Champagne

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Oberennoù van der Goes en Artcyclopedia
* Oberennoù van der Goes er WebMuseum
# Hugo Grotius

Hugo Grotius (pe Hugo de Groot e nederlandeg) (ganet d'an 10 a viz Ebrel 1583 e Delft ; marv d'an 28 a viz Eost 1645 e Rostock) a oa ur prederour, un doueoniour hag ur gwiraour.
Un den a bouez e voe war tachennoù ar brederouriezh, ar bolitikouriezh hag ar gwir en XVIII$^{vet}$ ha XIX$^{vet}$ kantved. Unan eus teoriennourien veur ar gwir naturel e voe ivez. Daou eus e levrioù zo bet labourioù a bouez evit ar gwir etrebroadel : De Jure Belli ac Pacis (Diwar-benn Gwir ar brezel hag ar peoc'h), embannet e 1625 e Pariz ha dediet gantañ d'ar roue gall Loeiz XIII, ha Mare Liberum (Frankiz ar morioù), embannet e 1609.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
* Hugo Grotius - Peace Palace Library (en) (fr)
# Hugo Hamilton

Hugo Hamilton, ganet d'an 28 a viz Genver 1953 e Dulenn, zo ur skrivagner saoznek eus Iwerzhon.

## Buhez

Mab eo Johannes Ó hUrmoltaigh (e anv kentañ) d'ur vamm alaman dimezet d'un Iwerzhonad, iwerzhoneger ha broadelour. Desavet eo bet en Iwerzhon, en alamaneg hag en iwerzhoneg. E dad ne felle ket dezhañ e vefe kaozeet saozneg gant e vugale.
Ur wech aet da gazetenner e stagas da skrivañ danevelloù ha romantoù, sinet gant an anv Hugo Hamilton. E romantoù kentañ, divrud a-walc'h, a voe embannet er bloavezhioù 1990.
Brud a zeuas dezhañ avat gant ul levr eñvorennoù, anvet The Speckled People ("Ar re vrizhellet"), embannet e 2003, ma kont e yaouankiz en Iwerzhon goude an Eil brezel-bed hag e zarempred gant e dud hag o yezhoù. Troet eo bet al levr-se e meur a yezh (alamaneg, galleg, italianeg, spagnoleg, nederlandeg, katalaneg, bulgareg, ukraineg, albaneg ha brezhoneg).

## Skridoù
### Romantoù

* Headbanger (1996)
* Sad Bastard (1998)
* Surrogate City (1990)
* The Last Shot (1991)
* The Love Test (1995)
* Sucking Diesel (2002)
* Disguise (2008)
* Hand in the Fire (2010)
* Every Single Minute (2014)

### Danevelloù

* Dublin Where the Palm Trees Grow (1996)

### Eñvorennoù

* The Speckled People (2003)
* The Sailor in the Wardrobe (2006)

## Prizioù ha garedonoù

* Rooney Prize for Irish Literature (1992)
* Prix Femina Étranger (2004), gant Sang impur, troidigezh The Speckled People
* Premio Giuseppe Berto (2004), gant Il cane che abbaiava alle onde, troidigezh The Speckled People
* Bundesverdienstkreuz (2014)
* Ezel eo Hugo Hamilton eus Aosdána, akademiezh arzoù Iwerzhon.

## Liamm diavaez

* (en) Germany’s ambassador: in praise of Hugo Hamilton, The Irish Times 14 Oct. 2014

## Notennoù

* ↑ Ar re vrizhellet, troet gant Herve Beg hag embannet gant An Alarc'h.
# Hugo Tirard

Hugo Tirard a zo bet ganet e 1977 e Deauville.
Mestrc'hoarier echedoù gall eo.
Mestr Etrebroadel eo.
2 426 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Genver 2009.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* E c'hoari e 365Chess
# Hugo López-Gatell Ramírez

Hugo López-Gatell Ramírez (bet ganet e Mec'hiko, 22 a viz C'hwevrer 1969) zo un epidemiologour, ur c'hlasker, ur c'helenner hag ur c'hargad mec'hikan. Emañ e penn Is-sekretourva an Dizarbenn ha Harpañ ar Yec'hed e Ministrerezh ar Yec'hed e Mec'hiko.
# Hugo Chávez

Hugo Rafael Chávez Frías (distagadur IPA ['uɰo rafa'el 'tʃaβes 'fɾias]) (1954-2013) a zo bet ganet d'an 28 a viz Gouere 1954 e Sabaneta ha marvet d'ar 5 a viz Meurzh 2013 e Caracas. Prezidant Venezuela a oa adalek 1998 betek 2013.

## Buhez

D'ar 24 a viz Gouere 1983 e oa bet krouet gantañ ar Movimiento Bolivariano Revolucionario 200 (Luskad Disapc'hour Bolivarour) : 200vet deiz-ha-bloaz Simón Bolívar e oa. Venezuela ha broioù all en Amerika ar Su a oa bet dieubet gant al Libertador (Dieubour). Sokialour e oa strollad Chávez.
D'ar 4 a viz C'hwevrer 1992 e oa bet kaset un taol-stad gant ar MBR-200 ha Hugo Chávez en e benn. C'hwitet an traoù avat ha Chávez kaset d'an toull-bac'h e-pad 2 vloaz.
E 1994 e oa bet dilennet ur prezidant nevez : Rafael Caldera. Dieubet e voe Chávez gantañ.
Ur strollad nevez a grouas : ar « Movimiento Quinta República, MVR » (Luskad evit ar Pempvet Republik) a oa doare sivil ar MBR-200. D'ar 6 a viz Du 1998 ez eas da benn ar vro dre ma oa bet 56% eus an dud o votiñ evit ar strolladoù en doa bodet tro-dro dezhañ.
D'an 30 a viz Gouere 2000 e voe dilennet da Brezidant goude bezañ adreizhet ar vonreizh.
D'an 10 a viz Kerzu 2001 e voe bet savet un diskrog-labour hollek gant ar batroned hag ar sindikadoù. A-enep adreizhadennoù Chávez e savent.
Addilennet e oa bet e 2006. E-pad ar prantad-se a zo bet savet muioc'h-mui un enebiezh met addilennet eo bet c'hoazh e 2012. Klañv eo kouezhet gant ur c'hrign-bev d'ar mare-se. Marvet eo d'ar 5 a viz Meurzh 2013.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) Hugo Chavez est mort
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Krinolinenn

Ar grinolinenn zo un danvez tev ha kalet a-walc'h anneuennet gant reun hag a veze stegnet war ur framm gwalennoù ha kelc'hioù dir, douget gant merc'hed a renk uhel en XIX$^{vet}$ kantved evit lakaat koeñv en o sae.
Eus Italia e oa deuet an danvez hag ar c'hiz ; crinolino eo an anv italianek, eus crino, "reun" ha lino, "lin" ; danvez kotoñs a veze implijet a-wechoù, pa veze marc'hatmatoc'h. Diwezhatoc'h e voe roet an anv "krinolinenn" d'ar framm e-unan.
Ne veze ket aes d'ar merc'hed mont en o c'hoazez, ha ne veze ket aes tostaat dezho a-wechoù ; goap a veze graet aes gant ar wazed ouzh ar seurt paramanterezh.
* Abadenn gwiskañ ur grinolinenn, war-dro 1857

## Notennoù

* ↑ Geriadur Ménard, p. 340-b.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Gwelet ivez

* Jav-sae
# Krios

Krios (Κρίος /Kríos e henc'hresianeg), a oa un Titan, mab da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar). Hervez Hesiodos e oa dimezet d'e hanterc'hoar Eurybia, merc'h da C'haia ha Pontos (an dour-mor). Tad eo da Astraios, Pallas ha Perses. Paosanias ar Beajour a ro anv Python evel ur mab all dezhañ.
Gant an Ditaned all e voe distroadet gant Zeus.

## Brezel

Ur brezel dek vloaz a voe etre an Ditaned ha doueed an Olympos, Zeus e penn arme an doueed, skoazellet gant Kikloped hag Hekatonc'hired. Pa voe echu ar brezel ha trec'h an Doueed olimpek, e voe taolet an holl Ditaned d'an Tartaros, hag eno e vezent diwallet gant an Hekatonc'hired, bugale all da Ouranos, kant dorn dezho.
# Krill

Euphausiacea :
| Meganyctiphanes norvegica Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropodia |
| Isskourad : | Crustacea |
| Kevrennad : | Malacostraca |
| Usurzhad : | Eucarida |
| Urzhad : | Euphausiacea |
| Anv skiantel ||
| Euphausiacea James Dwight Dana, 1852 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hrill (eus an norvegeg krill) a zo ur ger hollek ha pemdez evit ober anv eus kresteneged munut hag a denn d'ar chevr hag a vez kavet en holl vorioù eus ar bed. A-vagadoù bras-kenañ e vezont kavet, en tu-hont da 10 000 anezho dre m³ a-wechoù. Danvez boued int evit ur bern loened, en o zouez balumed, pesked, evned...
# Krimeg

Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù boullomek eo ar c'hrimeg (krim) komzet gant nebeutoc'h evit 500 den war aod Sierra Leone, etre Sherbro ha Vai.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.

## Gwelet ivez

* Yezhoù atlantel
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Kripan

Kripan (stumm ofisiel euskarek; Cripán e spagnoleg, stumm diofisiel), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.
# Kriogenieg

* Eon Proterozoeg
* Paleoproterozoeg
* Siderieg
* Rhyaseg
* Orosirieg
* Statherieg
* Mezoproterozoeg
* Kalymnieg
* Ektasieg
* Stenieg
* Neoproterozoeg
* Tonieg
* Kriogenieg
* Ediakareg
Ar c'hriogenieg eo maread diwezhañ an neoproterozoeg. Mont a ra eus 850 milion a vloavezhioù 'zo betek betek 635 milion a vloavezhioù 'zo. An daou varead-skorn eus istor an Douar, ar marinoeg hag ar sturtieg, a zo e-barzh.
Dont a ra e anv eus ar goueledennoù skornegek pennskoueriek eus ar maread-se. Diskouez a reont e c'houzañvas an Douar an daou varead-skorn pouezusañ en istor gant skornegoù hag a ya a-frapadoù betek ar c'heheder. Kavout a reer roudennoù anezho dindan ar furm a dilitoù e lec'hioù a voe e-kichen ar c'heheder e-pad ar c'hriogeneg. Kevreet ez eo ar re-mañ gant goueledennoù-raz na c'hellont bezañ bet furmet nemet en un hinad tomm-kenañ. An dra-se a laka da soñjal e oa bet un heuliad a vareadoù-skorn kreñv-kreñv hag a vareadoù tommoc'h diwanet diwar un efed ti-gwer bras.
An akritarc'hed a zo hogozik aet da get e-pad ar mareadoù-skorn-hont ha bezañs bandennoù houarnek er goueledennoù a ziskouez e oa aet da baour-baour an oksigen en atmosferenn.
Studioù henvagnetek o deus diskouezet e oa aet buan-buan an diroud kevandirel. Un nebeud klaskourien a gred, avat, e c'hellje bezañ mareadoù-skorn ar c'hiogenek un artefakt krouet gant un fiñvadenn drumm eus ar penn-ahel magnetek. Tolpadur an doureier en ur c'hevandir hepken en dijee krouet un digempouez er vantell hag a vefe bet penn-kaoz d'ur fiñvadeg kalz buanoc'h eus ar c'hevandirioù eget da gustum.

## Liammoù diavaez

ar c'hriogenieg war GeoWhen
# Krennlavaroù flamank

Ar c'hrennlavaroù flamank (Nederlandse Spreekwoorden en izelvroeg), lesanvet ar bed war e gemend-all pe la Huque bleue, zo un daolenn gant al livour flamank Pieter Brueghel gozh, e 1559, hag a zo war ziskouez bremañ er Gemäldegalerie e Berlin. Skeudennaouet eo bet gantañ krennlavaroù pemdeziek e amzer.
Brudet e oa ar c'hrennlavaroù poblek en amzer Bruegel, hag un toullad dastumadegoù a oa bet embannet, unan anezho gant Erasmus.

## Munudoù

Betek 112 krennlavar zo bet kavet, met re all a c'hallfe bezañ bet lakaet c'hoazh gant Bruegel.
Darn a vez lavaret atav, hag en o zouez:
* "neuial a-enep al lanv",
* "ar pesked bras a zebr ar re vihan",
* "skeiñ e benn ouzh ur voger brikez",
* "armet betek e zent".
Darn a gaver e meur a yezh all, evel
* "teurel roz d'ar moc'h", diwar rozen voor de varkens strooien, kar d'ar bomm latin Margaritas ante porcos.
Darn zo dianav er yezh pemdeziek hag a gaver roud anezho e kanaouennoù pe kontadennoù, *bezañ goloet e doenn gant tartez" a dalveze kaout e-leizh a draoù, a laka da soñjal en ti 'tal ar Blavezh Hag a zo toet gant krampouezh hervez ar ganaouenn vrezhonek, ur skeudenn a gaver en e daolenn anvet Luilekkerland (Bruegel) (Bro Gokagn).

## Krennlavaroù

* Emañ ar moc'h e-touez an ed (pep tra zo o vont a-dreuz). Keñveriañ gant an droienn vrezhonek N'emañ ket e voc'h gantañ er gêr.
# Krennlavaroù spagnolek

Setu amañ krennlavarioù spagnolek.
* A * B * C * D * E * F * G * H * I * J * K * L * M * N * O * P * Q * R * S * T * U * V * W * X * Y * Z

## A

* A buen hambre no hay pan duro. Da naon du n'eus ket a vara kalet.
* A quien madruga, Dios le ayuda. Neb a sav abred, gant Doue a vez sikouret.
* Aunque la mona se vista de seda, mona se queda. Marmouzez, na gwisket gant seiz, marmouzez e chom.

## C

* Cría cuervos, y te sacarán los ojos. Mag brini, ha debriñ da zaoulagad a raint.
* Cuando el indio va de culo, no hay barranco que lo ataje. Pa ya an Indian war-gul ne vez foz ebet d'e harpañ.

## D

* Del dicho al hecho, hay mucho trecho. Hir eo an hent etre lavaret hag ober.

## E

* El hijo del gato, ratones mata. Mab ar c'hazh a lazh logod.
* El mal escribano le echa la culpa a la pluma. Skrivagner fall a damall e bluenn.
* El que con lobos anda, a aullar se enseña. Neb a ya gant bleizi a zesk yudal.
* El que con niños se acuesta molido (o meado) se despierta. Neb a ya da gousket gant bugale, pa zihuno vo brevet.
* El que no llora no mama. Neb na leñv ket na zen ket (neb na c'houlenn ket n'en deus netra).

## G

* Gato escaldado del agua fría huye. Kazh skaotet a dec'h rak dour bervet.

## H

* Hombre casado, burro domado. Gwaz dimezet, azen doñvaet.

## M

* Más vale pájaro en mano que ciento volando. Gwelloc'h ul lapous en ho torn eget kant o nijal.

## N

* No todo lo que brilla es oro. Ouzhpenn an aour a lufr.

## S

* Si quieres el perro, acepta las pulgas. Mar faot dit ar c'hi, degemer ar c'hwenn.

## Liammoù diavaez

* (es) La colección más completa de Refranes, poemas y dichos
* (es) J.Ramírez, 2006. Colección de Refranes en Castellano
* (es) Sabidurías Listado de proverbios en español
* (es) Lista de paremias en español
# Krennsaozneg

Ar c'hrennsaozneg (Middle English e saozneg) zo ur stumm eus ar saozneg hag a veze komzet goude aloubadeg Bro-Saoz gant Normaned Gwilherm an Alouber (1066) betek dibenn ar XV$^{vet}$ kantved, da lavaret eo eus ar Grennamzer uhelañ betek er Grennamzer diwezhat.
Diagent e veze komzet hensaozneg e Bro-Saoz, met gant levezon an Normaned e cheñchas kalz ar yezh-se, a-fet yezhadur, distagadur ha reizhskrivadur. E-pad mare ar c'hrennsaozneg ne oa ket unvan an doare-skrivañ, met e dibenn ar mare-se, ha gant deroù ar moullañ, e oa bet unvanet tamm-ha-tamm ha diazezet e voe ar yezh unvan-se war an doare-komz a oa e korn-bro Londrez. Goude dibenn ar XV$^{vet}$ kantved e reer gant un anv all evit ar yezh komzet e Bro-Saoz hag ober a reer anezhi ar saozneg modern. En amzer-se e teuas kemm etre yezh kreisteiz Bro-Saoz hag an hini komzet e hanternoz Bro-Saoz hag e gevred Bro-Skos, hag a roas-hi ar pezh a anver ar skoteg.
E krennsaozneg e voe eeunaet kalz ar yezhadur a oa en hensaozneg. Da get ez eas an troadoù ha dibennoù an anvioù-kadarn, an anvioù-gwan hag ar verboù. Degemeret e voe er yezh ur bern amprestoù normanek, war tachennoù evel ar politikerezh, al lezennoù, an arzoù, ar relijion ha tachennoù all hag a veze anv anezho e lez ar roue. Geriaoueg pemdez ar bobl a chomas digemm a-walc'h, da lavaret eo gant gerioù germanek, ha antg amprestoù norsek ivez. Kemm a reas an distagadur, dreist-holl hini ar vogalennoù hir hag an diftongennoù.
Ne chom ket kalz skridoù eus mareoù kentañ ar c’hrennsaozneg, rak da neuze e veze komzet normaneg ha skrivet galleg gant an dud uhel ha n’eo ket saozneg. Er XIV$^{vet}$ kantved e teuas ul lennegezh krennsaoznek war wel, gant skrivagnerien evel John Wycliffe ha Geoffrey Chaucer, ken brudet e Canterbury Tales hag a vez lennet ha studiet c’hoazh. Tud zo a gred a-wechoù e oa bet skrivet krennsaozneg gant William Shakespeare, met skrivet en doa e yezh deroù mare ar saozneg modern.

## Notennoù

* ↑ Mabillard, Amanda,"Are Shakespeare's works written in Old English?." Shakespeare Online.