OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ҟь (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo Ҟь, ҟь implijet gant an abc'hazeg evit skrivañ ar son kensonennel /qj/.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ҡ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo Ҡ, ҡ, hag a vez implijet evit skrivañ ar bachkrireg.
Distaget e vez [q].
Diorroet e oa bet diwar batrom al lizherenn c'hresianek К.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Sant-Nigouden

Sant-Nigouden :
| An iliz-parrez ||
| Anv gallek (ofisiel) | Saint-Nicodème |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Gwengamp |
| Kanton | Kallag |
| Kod kumun | 22320 |
| Kod post | 22160 |
| Maer Amzer gefridi | Guy Perrot 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Kornôg Kreiz Breizh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 180 ann. (2020) |
| Stankter | 11 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 20′ 36″ Norzh 3° 20′ 16″ Kornôg / 48.3433333333, -3.33777777778 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 279 m bihanañ 215 m — brasañ 293 m |
| Gorread | 16,94 km² |
| Sant-Nigouden ||
| kemmañ |
Sant-Nigouden a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Kallag e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 46 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,54% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a yeas diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudarded e oant en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel$^,$.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas daouzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Nigouden.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Brezhoneg

* E Sant-Nigouden eo staliet sez Radio Kreiz Breizh (RKB), un radio brezhonek hag a vez skignet e kornôg Aodoù-an-Arvor, ul lodenn eus Treger ha Goueloù, kreiz Penn-ar-Bed hag e gwalarn ar Mor-Bihan.

## Darempredoù etrebroadel
### Gevelliñ

| Bro | Kêr | Abaoe |
| Iwerzhon | Dún Chaoin | 1992 |

## Tud

* Ar Vreudeur Morvan.
* Alain Goutal, treser

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br)Sant-Nigouden war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=75934 Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Sant-Nazer Rugbi Liger-Atlantel

Sant-Nazer Rugbi Liger-Atlantel (Saint-Nazaire rugby Loire-Atlantique e galleg) a oa ur c'hlub rugbi bet krouet e 1908: unan eus koshañ kluboù Breizh e oa. Dindan pemp bloavezh (2000-2005) e oa deuet da benn ar Sporting Nazairien da dremen eus ar pempvet rummad d'an trede hini. Abaoe 2005 e c'hoarie e Fédérale 1 eta. Gwellañ skipailh Breizh e oa Sant-Nazer d'ar mare-se, asambles gant RK Gwened. Freuz-stal a voe graet gantañ e miz Du 2016 avat.

## Pennad kar

* Sant Nazer Ovali

## Liamm

* Lec'hienn ofisiel
# Sant-Nikolaz

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Sant Nikolaz pe Sant-Nikolaz a c'hall bezañ meur a dra:
* Ur sant: sant Nikolaz
* Un evn: evnig-sant-Nikolaz, pe labous-sant-Nikolaz, a zo un anv all evit an diredig.

## Anvioù-lec'h
### Kumunioù

* Sant-Nikolaz-an-Hent, ur gumun el Liger-Atlantel
* Sant-Nikolaz-ar-Pelem, ur gumun en Aodoù-an-Arvor
* Sant-Nikolaz-ar-Roz, ur gumun er Mor-Bihan

### Lec'hioù all

* "Beg Sant-Nikolaz" e Groe
* Enez Sant-Nikolaz, unan eus inizi Glenan
* Enez Sant-Nikolaz en aber al Liger, e kumun Korzed

## Pennad kar

* Saint-Nicolas
# Sant-Norvez

Sant-Norvez zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Hanternoz. Ul lodenn eus kumun Bear eo bremañ.

## Istor

* Sant-Norvez a oa un drev eus parrez Trezelan en eskopti Treger.

### Dispac'h Gall

* Krouet e voe ar gumun e 1790. E 1792 e voe bodet gant parrezioù bihan all a oa tro-dro da abati Itron-Varia Vear, Bodlezan, Trezelan, Gwenezan ha Lanneven, e parrez Bear. D'ar 26 a viz Mae 1793 e voe bodet an holl gumunioù bihan-se da vont d'ober ur gumun vras ha nevez, Bear.

## Emdroadur ar boblañs

* 590 annezad er gumun e 1793.

## Melestradurezh

* François Le Bonniec a voe maer adalek 1790 betek 1793 ha maer kumun nevez Bear adalek 1793 betek 1800.

## Dave ha notennoù

* 1 2 Régis de Saint-Jouan, Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie, 1990
* ↑ (fr)Cassini -EHESS
* ↑ Bégard d'hier à aujourd'hui, p.220
# Yezhoù atabaskek ar su

Un isfamilh eus ar yezhoù atabaskek eo yezhoù atabaskek ar su (pe yezhoù apacheek), enni yezhoù komzet hiziv gant pobloù-orin apacheek ha navac'hoek e mervent ar Stadoù-Unanet (en Arizona, Mec'hiko Nevez hag Oklahoma dreist-holl, met ivez e Colorado hag Utah).
Komzet e vezent gwechall ivez e gwalarn Mec'hiko Nevez ha Teksas.
Komzet e e vez ar yezhoù atabaskek all e gwalarn Kanada, Alaska hag ivez war aodoù ar Meurvor Habask er Stadoù-Unanet.
Isrannet e vez yezhoù atabaskek ar su evel-hen:
I. Yezhoù ar c'hompezennoù
    1 Apacheeg ar c'hompezennoù
II. Yezhoù ar mervent
    A. Yezhoù ar c'hornôg (ndéé biyáti)
       i. Yezhoù Chiricahua-Mescalero
          2. Tchirikahoueg (chiricahua)
          3. Meskleroeg (mescalero)
       4. Navac'hoeg (diné bizaad)
       5. Apacheeg ar c'hornôg
    B. Yezhoù ar reter
       6. C'hikarilheg
       7. Apacheeg lipek
Notennoù: Ken tost eo ar tchirikahoueg hag ar meskleroeg an eil d'eben ma c'hellfent bezañ rannyezhoù kentoc'h evit yezhoù.
Damvarv pe marv dija eo an apacheeg lipek hag apacheeg ar c'hompezennoù.
En arvar da vont da get buan pe buanoc'h eo an tchirikahoueg.
En arvar ivez emañ ar meskleroeg, arc'hikarilheg hag apacheeg ar c'hornôg met desket e vez ar yezhoù-mañ gant ar vugale tamm pe damm.
Yezh buhezig-buhezikañ an holl yezhoù komzet gant pobloù-orin Norzh Amerika eo an navac'hoeg.
Yezhoù liessintetezelek int ha hag pouezusoc'h a-bell ec'h eo ar verboù evit an anvioù-kadarn. Ral eo ar yezhoù-mañ dre ma implijont rakgerioù kentoc'h evit lostgerioù pa reont gant an urzh rener - renadenn - verb (SOV).
Implijet e vez tonennoù gant holl yezhoù atabaskek ar su.

## Liammoù diavaez

* Yezhadur berr ar tchirikahoueg-meskleroeg
* Ethnologue
# Yezhoù atlantel

Ur skourr eus ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù atlantel komzet en Afrika ar C'hornôg a-hed aodoù ar Meurvor Atlantel eus Senegal betek Liberia hag ivez a-hed ar Sahel adal Senegal betek Nijeria ha Kameroun.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù altantel :
* Bidjageg (bijago) - komzet e Ginea-Bissau
* Yezhoù atlantel an norzh
** Yezhoù senegambek (senegambian)
*** Fouleg-Wolofeg (fula-wolof)
*** Serereg (serer)
** Yezhoù kanginek (cangin)
*** Lehareg (lehar)
*** Paloreg (palor)
*** Ndouteg (ndut)
*** Safieg (saafi-saafi)
*** Nouneg (noon)
*** Bakeg (bak)
*** Yezhoù balantek-gandjek
**** Balanteg-ganjdeg (balanta-ganja)
**** Balanteg-kentoheg (balanta-kentohe)
*** Yezhoù djolek
**** Bayoteg (bayot)
**** Djoleg (jola)
***** Kouwatayeg (kuwaataay)
***** Karoneg (karon)
***** Mlompeg (mlomp)
*** Yezhoù mandjakouek-papelek (manjaku-papel)
**** Mankanyeg (mankanya)
**** Mandjakeg (manjak)
**** Papeleg (papel)
** Yezhoù reter Senegal ha Ginea
*** Yezhoù banyounek (banyun)
**** Gounyounyeg (bainouk-gunyuño)
**** Samikeg (bainouk-samik)
**** Gounyamoleg (bainouk-gunyaamolo)
*** Yezhoù tendek (tenda)
**** Biafadeg (biafada)
**** Basareg (basari)
**** Wameyeg (wamei)
**** Badjareg (badjara)
**** Boudikeg (budik)
*** Yezhoù nounek (nun)
**** Kasangeg (kasanga)
**** Kobianeg (kobiana)
** Yezhoù mbouloungek-nalouek (mbulungish-nalu)
*** Baga mboteneg (baga mboteni)
*** Mbouloungeg (mbulungish)
*** Naloueg (nalu)
* Yezhoù atlantel ar su - komzet dreist-holl e Ginea, Sierra Leone, ha Liberia
** Limbeg (limba)
** Meleg (mel)
*** Yezhoù boullomek-kisek (bullom-kissi)
**** Yezhoù boullomek
***** Bomeg (bom)
***** Soeg (bullom so pe nmani)
***** Cherbroeg (sherbro)
***** Krimeg (krim)
**** Yezhoù kisek
***** Kiseg (kissi)
*** Goleg (gola)
*** Yezhoù temnek
**** Temneg (temne)
**** Landomeg (landoma)
**** Yezhoù bagek

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Yezhoù aramaek ar c'hornôg

Un is-skourr eus ar yezhoù semitek ar c'hreiz eo yezhoù aramaek ar c'hornôg, ennañ 2 yezh komzet e Palestina ha Siria:
* Aramaeg ar Samaritaned
* Nevez-aramaeg ar c'hornôg

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù arawanek

Arawanek - :
| Douaroniezh: | Brazil <br\ > |
| Renkadur genel: | Urfamilh vihan eus Amazonia |
| Disrannadurioù: | Yezhoù yamamadiek |
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù arawanek (saozneg: arawa(n), ara(h)uan, madi), ennañ 8 pe 9 yezh komzet e kornôg Brazil ha Perou.
E 1877 e varvas an holl arouegerion/ezed gant ar ruzell.
    1. Aroueg (arawá, arua ) (marv))
    2. Koulineg (kulina, culina-madijá, culina)
    3. Denieg (dení)
    A. Yezhoù yamamadiek
       4. Yamamadieg (yamamadí, jamamadi)
       5. Kanamantieg (kanamantí) (?)
       6. Yarawareg (yarawara, jarawara, jaruára)
       7. Banawaeg (banawá)
    8. Paumarieg (paumarí)
    9. Zourouahaeg (zuruahá, suruahá)
# Yezhoù asturek-leonek

Ar yezhoù asturek-leonek, pe asturianek-leonek, pe an asturleoneg (asturleonés e spagnoleg), eo an anvioù roet d'ar yezhoù ha rannyezhoù komzet en Asturiez, e norzh Spagn, e León, Kantabria ha Zamora (ma vez graet leonés anezhi ivez), ha Miranda do Douro e Portugal ma'z eo ofisiel ar mirandés hervez al lezenn niverenn 7/99, eus an 29 a viz Genver 1999.
Peder rannyezh asturek pennañ zo : astureg kreiz, astureg ar c'hornôg (leonés) hag astureg ar reter. Teir rannyezh arall zo, a reer "parlantoù ardreuzat" anezho (hablas de transición e spagnoleg) peogwir ez eus anezho emdroadurioù eus an astureg war-du broioù arall : ar galizeg-astureg (gallego-asturianu, eonaviegu) a vez komzet etre Asturiez ha Galiza war-du ar c'hornôg; ar montañés (cántabru) a gomzer etre Asturiez ha Kantabria war-du ar reter ; an extremeño (estremeñnu), a glever en Extremadura ar gwalarn.
Setu amañ ur gartenn ma weler emdroadur an astureg hervez an tiriadoù.

## Pennad kar

* Astur
# Yezhoù aramaek ar reter

Un is-skourr eus ar yezhoù semitek ar c'hreiz eo yezhoù aramaek ar reter, ennañ 17 yezh:

## Gwelet ivez

* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù araokanek

Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù araokanek, enni yezhoù komzet gant pobloù-orin e kreiz Chile ha kornôg-kreiz Arc'hantina.
Ne vez komzet nemet div yezh araokanek ken:
* ar mapoudoungouneg (mapudungun)
* ar velitcheg (pe huillice)
# Yezhoù arapahoek

Un is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar c'hompezennoù eo ar yezhoù arapahoek, ennañ 2 yezh komzet e Amerika an Norzh er Stadoù-Unanet:
* Arapahoeg
* Atsineg (Gros ventre)

## Gwelet ivez

* Yezhoù aljek
* Yezhoù algonkek
# Yezhoù aroutaniek-sapek

Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù arawanek (saozneg: Arutani-Sape), ennañ 2 yezh komzet e Brazil ha Venezuela:
* Aroutanieg (arutani)
* Sapeeg (sapé)
Yezhoù en arvar da vont da get int-i o-div.

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Yezhoù ataitek

Un is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù ataitek, ennañ peder yezh:
* Andaroumeg
* Igomeg
* Tangoueg
* Tangwareg

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù goamek
# Viruz

Ur viruz$^,$$^,$$^,$$^,$$^,$$^,$$^,$$^,$ (liester : viruzoù pe viruzioù) zo ur parazit ha ne c'hell ket e lieskementiñ nemet e kelligoù ar boudoù-bev. Gouest eo da gontammiñ an holl vevien, loened, plant, bakteri hag Archaea.
Tremen 11 000 seurt {{spesad]] viruzoù zo anavezet, petra bennak ma vije milionoù anezhe moarvat. Viruzouriezh — ul lodenn eus ar c'harvevoniezh — a reer eus studi ar viruzoù.
Teir lodenn zo en ur viruz : genoù graet diwar TDN pe TRN, ur grogenn proteinek o wareziñ ar genoù hag ur c'holoenn lipidek. Kalz bihanoc'h eget ar bakteri eo ar viruz daoust ma'z eus lod anezho brasoc'h eget ar bakteri bihanañ.
A-benn lieskementiñ e rank ebarzhiañ e c'henoù e diabarzh genom an ostiz. Eztaolet e vez e broteinoù asambles ha proteinoù ar gellig ha dieubet viruzoù nevez pa darzh houmañ.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Diwar ar ger latin "virus" a dalv kement hag ampoezon, peurgetket.
* ↑ Roparz Hemon, Dictionnaire breton français, Al Liamm, 1978, pajenn 831a
* ↑ René Le Gléau, Dictionnaire classique français-breton, Tome X, Al Liamm, 1994, pajenn 4008a
* ↑ Geriadur divyezhek brezhoneg galleg, Mouladurioù Hor Yezh, 1994, pajenn 434a
* ↑ Geriadur brezhoneg An Here, 2001, pajenn 1959b
* ↑ Alan Monfort, Gerioù evit komz brezhoneg bemdez, Hiziv an deiz, 2001, pajenn 57a
* ↑ Guy Étienne, Geriadur ar Vezekniezh, Preder, 2007, pajenn 222a
* ↑ Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, Éditions Palantines, 2012, pajenn 1398b.
* ↑ Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton, Al Liamm, 2014, pajenn 838a
* ↑ (en) 11 273 e 2022, hervez 'Virus Taxonomy: 2022 Release'. Kavet : 18/09/2023.
# Visano

Visano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Visant

Visant zo un anv-badez brezhonek a orin latin, roet d'ar baotred.

## Stummoù all

* Vincentius e latin
* Vincent e galleg, saozneg, nederlandeg, daneg ha svedeg
* Vince e saozneg hag hungareg
* Vincente e spagnoleg, italianeg ha portugaleg
* Bixente en euskareg
* Vincenz ha Vinzenz en alamaneg

## Sent

* Visant a Huesca (marv e 304)
* Visant Ferrer (1350–1419), sant katalan beziet e Gwened
* Visant a Baol (1581–1660)

## Tud brudet

* Visant-Jozeb Rousseau Rozenkoad (1726-1792), beleg
* Visant Roudaod (1817−1885), beleg ha troer
* Visant Fave (1902-1997), den-a-iliz ha skrivagner brezhonek
* Visant Seite (1908-1993), lean ha skrivagner brezhonek
* Visant Enored (1921-1961), misioner katolik

## Tudennoù

* Visant eo anv mevel-bras ar c'habiten Haddock e Kastell Kervilin, e bannoù-treset troioù-kaer Tintin.

## Gwelet ivez

* Sant-Visant
# Visant-Jozeb Rousseau Rozenkoad

Visant-Jozeb Rousseau Rozenkoad (Vincent-Joseph Le Rousseau de Rosencoat, eus e anv ofisiel) a oa ur beleg breizhat, ganet d’an 3 a viz Gouere 1726 e straed ar Forn, e Kastell-Nevez-ar-Faou. E dad a oa an aotrou Pêr-Mari Rousseau Rozenkoad, letanant senechaliezh ar C'hastell-Nevez.
Mont a ra da veleg, stag ouzh Kompagnunezh Jezuz, da lâret eo, e oa jezuist. Anvet eo kelenner tro-ha-tro e Arras, Kemper ha Nevers. Dont a ra war e giz d'e vro e 1774, pa voe lakaet da benn-aluzener, pe rener, kouent an Ursuladezed e Karaez. E 1780 e adkaver anezhañ evel rener kouent ar Vizintanezed, straed ar Vag-treizh (r. du Bac) e Pariz.
Harzet eo e-pad an Dispac'h bras dre ma nac'h touiñ al le d'al Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien.
Boureviet ha lazhet e voe d’an 2 a viz Gwengolo 1792 e-barzh leti kouent ar Garmez, e Pariz (Bro-C'hall), e-pad ar pezh a zo bet anvet "Lazhadegoù Gwengolo". Lesanvet eo bet "ar gwenvidig" war-lerc'h. Ur werenn-livet en e enor a c'haller gwelet en iliz-parrez Kastell-Nevez-ar-Faou.

## Dave ha notennoù

* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 122
# Vis (enez)

Vis (Lissa en italianeg, Ἴσσα - Issa e gresianeg) zo un enezenn eus Kroatia, war aod Dalmatia, dirak kêr Zadar. En em astenn a ra war 90 km² ha 3617 den zo o chom enni (2001). Vis eo ar gêr vrasañ (1 960annezad e 2001).
E-pad meur a gantved e oa bet stag ouzh Venezia, betek 1797. Goude se e voe troe-ha-tro e Rouantelezh Italia, e Proviñsoù Illiria, en Impalaeriezh Aostria-Hungaria, e Yougoslavia hag e Kroatia, evel ar peurrest eus Dalmatia.
E-pad an Eil Brezel-bed e voe ul lec’h repu evit Tito, a oa kuzhet en ur vougev en enezenn. Betek 1989 e oa un dachenn miret evit morlu Yougoslavia. N’eo nemet abaoe dizalc’hidigezh Kroatia eo digor d’an dud diavaez.
# Vis grata puellae

Vis grata puellae zo ur bomm latin hag a dalv kement ha feulster c'hoantaet gant ar plac'h hag a deu eus an Ars amatoria, gant ar barzh latin Ovidius.
Hervez a skriv ar barzh e plij an doareoù rust ha taer, a-berzh ar baotred, d'ar plac'hed yaouank.
    vim licet appelles: grata est vis ista puellis:
    quod iuvat, invitae saepe dedisse volunt.
    Ars amatoria, Liber I, l. 673-674
Kement-se, evel-just, zo mat da zigareziñ oberoù ar wazed pa fell dezho kemer o c'hoant en desped da enebiezh ar maouezed, evel e romant Leone Di Fausto, Trilogia di Torino, hag implijet eo bet gant tud a lezenn evit digareziñ gwazed o devoa gwallet maouezed, ma'z eus savet tud, evel Giovanna Giugni, da enebiñ gant heug.

## Levrlennadur

* Carbone, Vincenzo, "Alla ricerca dell'arte del giudicare: perché i giudici credono ancora alla 'vis grata puellae'?", Corriere giuridico, 16(3), 1999, 371-374.
# Visakhapatnam

Visakhapatnam (విశాఖపట్నం) a zo ur gêr veur e stad Andhra Pradesh en India. Poblet eo gant 970 000 a dud (e 2011).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Zermeghedo

Zermeghedo a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
# Zeri

Zeri a zo ur gumun ag Italia , e proviñs Massa-Carrara e Toskana.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun
# Zerkel

Kumunioù Frañs :
| Anv | Zerkel |
| Anv ofisiel | Sercus |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de l'Houtland |
| Kanton | Hazebroek-Norzh |
| Kod INSEE | 59568 |
| Kod post | 59173 |
| Maer | Jean-Pierre Dziadek |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,98 km² |
| Led | 50° 42' 29" Norzh |
| Hed | 02° 27' 25" Reter |
| Uhelder kreiz | 45 m |
| Uhelder bihanañ | 41 m |
| Uhelder brasañ | 70 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 390 (2007) |
| Stankter | 78 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Zerkel (e galleg: Sercus ) a zo ur gumun eus ar Westhoek e Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.

## Notennoù ha daveoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Zero klok

Ar zero klok eo ar gwrezverk izelañ zo. Dre genemglev e talvez -273,15°C pe 0 K (kelvin). Met ivez 0 °R (war skeuliad Rankine) ha –459.67 °F (war skeuliad Fahrenheit). Ar gwrezverk izelañ eo en un doare asimptotek. N'haller ket he zizhout ha damkanel eo penn-da-benn. E 2003 ez eur deuet a-benn da ziskenn betek 450pK (0.45nK) e labourva enklaskoù ar "Massachusetts Institute of Technology" (MIT) a-drugarez d'ur skipailh renet gant loread priz Nobel ar fizik, Wolfgang Ketterle. Da 0K, war ar skeul vakroskopek, n'eus ket ken en un danvez an energiezh (pe gwrez) ret evit derc'hel meur a live energiezh vikroskopek. Emañ an holl rannigoù a ya d'ober anezhañ (atom, molekul) er memes stad a energiezh bihanañ (stad diazez). Kement-se a zegas un entropiezh null dleet d'ar fed ma n'heller ket lakaat kemm etre ar rannigoù er memes live energiezh-se diazez ha gant un difiñvded klok, er ster klasel. Met e gwirionez e ouzer, hervez ar fizik kwantek, o dez atav ar rannigoù ur c'hementad fiñv n'eo ket null hervez pennaenn an amzivin (Heisenberg).

## Istor

Kinniget eo bet stad ar zero klok evit ar wezh kentañ gant Guillaume Amontons e 1702. Edo Amontons o labourat diwar-benn an darempred etre gwrezverk ha gwask er gazoù daoust ma ne oa gwrezverker resis ebet en e gerz. Prouiñ a ra e kresk gwask ur c'hementad roet eus ur gaz bac'het en ur volum roet eus war-dro un drederenn pa dremen eus ur gwrezverk "yen" d'an hini ma verv an dour. E labour a lakaas anezhañ da soñjal e c'hallfe bezañ ur gwask null ken kaz e tigreskfe a-walc'h ar gwrezverk.
Daoust ma c'haller termeniñ ar zero klok en doare-se, holl ar gazoù a ya da liñvenn kent tizhout 0 K.

## Notennoù

* ↑ (fr) BIPM (bureau international des poids et mesures)
* ↑ (en) MIT team achieves coldest temperature ever
* Diwar-benn ar gwrezverk zero klok
# Zerfaliu

Zerfaliu zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
# Zermezele

Kumunioù Frañs :
| Anv izelvroek ha flandrezek kornôgel | Zermezele |
| Anv ofisiel | Zermezeele |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Cassel |
| Kanton | Kassel |
| Kod INSEE | 59667 |
| Kod post | 59670 |
| Maer | Gérard Ioos |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,83 km² |
| Led | 50° 49' 31" Norzh |
| Hed | 02° 27' 03" Reter |
| Uhelder kreiz | 25 m |
| Uhelder bihanañ | 54 m |
| Uhelder brasañ | 65 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 193 (2007) |
| Stankter | 40 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Zermezele en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Zermezeele, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Zero Branco

Zero Branco zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
# Zeroubavel

Zeroubavel pe Zorobabel (hebraeg : זְרֻבָּבֶל ; gresianeg: Ζοροβαβέλ (Zorovavel); latin: Zorobabel) oa gouarnour proviñs persat Yehud Medinata (Hagai 1, 1) ha mab-bihan Yehoyac'hin an eil diwezhañ eus rouaned Yehouda. Unan eus levierien ar strollad kentañ a Yuzevien(war-dro 42360 a dud) a zistroas eus Babilon e penn kentañ ren Koresh e voe gant ar beleg Yehoshoua. Dre vras e soñjer e c'hoarvezas an distro-se etre 536 ha 522 KJK.
Skoazellet e voe gant an daou profed Hagai ha Zec'haria. Deskrivañ a ra Zec'haria Zeroubavel ha Yehoshoua evel "an daou olevad en em zalc'h e-kichen Aotrou an douar a-bezh" (Ze 4, 11-14).
Kregiñ a reas ar gouarnour hag ar beleg-meur da adsevel an Templ. Ma kreder Zec'haria (Ze 6,11) e voe soñjet gant lod adsevel rouantelezh Yehouda pe gant ar priñs Zeroubavel pe gant ar beleg-meur met hep ober berzh.
Mazhev ha Lukas a laka Zeroubavel e-touez hendadoù Jezuz (Mzh 1,12 ha Lk 3,27).
Lenn a reer diwar e benn e Levr Ezra, e Levr Hagai hag e Levr Zec'haria.

#### Daveoù

* ↑ (br) Troidigezh Aviel Sant Mazhev didan renerezh Maodez Glanndour, Al Liamm, 1969, p 9
* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 3, pp 355-356
* ↑ (fr) Dictionnaire culturel de la Bible, Cerf/Nathan, 1990, p 362
# Zerbolò

Zerbolò zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.