OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kourchourenn zremm-marc'h

Kourchourenn zremm-marc'h :
| A. choirorhynchos ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Cypriniformes |
| Kerentiad : | Cobitidae |
| Genad : | Acantopsis |
| Anv skiantel ||
| Acantopsis choirorhynchos Bleeker, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gourchourenn zremm-marc'h (Acantopsis choirorhynchos) a zo ur pesk dour dous ha meizh eus kerentiad ar c'hourchourennoù (Cobitidae). E gavout a reer war foñs stêrioù Azia ar gevred, eus India da Indonezia. E parkeier liñvet e vez o chom ivez. War draezh pe c'hrozol ma c'hell en em zouarañ e plij gwelloc'h dezhañ bevañ. Kalz amzer a c'hell tremen douaret gant e daoulagad hepken gwelus. Debriñ a reont anevaled-dour bihan zoken ma degemeront tout an doareoù boued en akwariom.
Galloud a reont tizhout 30 cm met krediñ a reer e c'hellont en em c'houennañ adal ma vuzuliont muioc'h eget 6 cm. Den ebet en-deus deuet a-benn d'o gouennañ en erreoù, avat. Emporzhiet en Europa e voe evit ar wech gentañ e 1929 gant Edmund Riechers, eus Hambourg.

## Liammoù diavaez

* Ul lechienn diwar-benn ar c'hourchourennoù

## Daveoù

* Baensch, Hans A., and Riehl, Rudiger. (1997). Baensch Aquarium Atlas, Vol. 1. (6th ed.), p. 366. Microcosm Ltd.; Shelburne, Vermont. ISBN 1-890087-05-X
* "Acantopsis choirorhynchos". FishBase. Ed. Ranier Froese and Daniel Pauly. May 2005 version. N.p.: FishBase, 2005.
* Acantopsis choirorhynchos (TSN 639714). Integrated Taxonomic Information System. Accessed on June 23 2005.
# Kouronkadenn Diana (Rembrandt)

Kouronkadenn Diana (anv leun: Kouronkadenn Diana gant Aktaion ha Kallisto) zo un daolenn livet gant Rembrandt e 1634 hag a zo er Mirdi Wasserburg en Anholt.

## Pennadoù kar

* Kallisto
* Artemis
# Kouronkerezed

Kouronkerezed zo bet livet alies gant an arzourien. Un digarez da livañ maouezed noazh, estreget war o gwele, ne oa ken.
Taolennoù zo a zo bet anvet "Kouronkerez" pe "Kouronkerezed", hep mui, hervez an niver, adalek dibenn an XIX$^{vet}$ kantved dreist-holl. Meur a abeg zo : plijadur daoulagad ar baotred dirak korfoù maouezed, ha plijadur al livour o tiskouez e varregezh da livañ kened ar c'horfoù-se.
Er c'hantvedoù kent e veze poltredet doueezed Hellaz pe Roma, Artemis-Diana da skouer, ha Nimfezed ha Nereidezed, o kouronkañ. Talvezout a rae ar mojennoù kozh rakkristen da zigarez da ziwiskañ ar c'horfoù.
Met adalek an XIX$^{vet}$ kantved ne voe ket ezhomm ken eus digarez an Henamzer evit livañ korfoù maouezed en o noazh : re all, diouzh ezhomm, a voe kavet.
Gant an doug d'ar reter e veze diskouezet, d'ur poent, merc'hed o kouronkañ en harem, gant Dominique Ingres hag e ziskibien da skouer.
N'eo ket kouronkerezed avat en deus livet Paul Gauguin e Pont-Aven, met kouronkerien. Moarvat n'halle lavarout livañ merc'hed ar vro en noazh dirazañ. E Tahiti e voe aesoc'h dezhañ.
A-hend-all e ranker diwall da faziañ gant an taolennoù anvet "Baigneuses" e galleg : darn zo kouronkerezed, darn all kibellerezed.

## Taolennoù

* Diana o kouronkañ, zo bet livet gant François Clouet, Rembrandt, ha gant Boucher. Livet ez eus bet ivez itronezed gwisket evel Diana gant an arzourien.
* Ganedigezh Gwener, ganet eus ar mor, zo bet livet meur a wech.
* Ar c'houronkerezed, zo anv meur a daolenn, en o zouez reoù gant Gauguin, Cézanne, Courbet, Picasso.
* Kouronkourezed gant Pierre-Auguste Renoir
* Les Grandes Baigneuses (1887)
* La Baigneuse (1892)
* La baigneuse endormie (1897)
* Kouronkourezed all
* La Femme dans les vagues Gustave Courbet, 1868
* Despues del baño ("Goude kouronkañ") Raimundo Madrazo (c. 1895)
* En dour Eugene de Blaas (1914)

## Filmoù

Kouronkerezed brudet zo bet e filmoù ivez. Ar re vrudetañ anezho eo Ursula Andress ha Julie Adams.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kouroukeg

Ur yezh dravidek eus skourr yezhoù an hanternoz eo ar c'houroukeg (kurukh, kurux, kunha, kuda, kora, morva pe birhor) komzet gant tro-dro da 2.053.000 den (1978) e Bihar, Madhya Pradesh, Bengal ar C'hornôg, Orissa, Assam ha Tripura en India. Komzet e vez ivez e Bangladesh.
Div rannyezh pennañ ez eus:
* Oraoneg (oraon)
* Kisaneg (kisan)

## Gwelet ivez

* Yezhoù dravidek
# Kouroumbeg

Ur yezh dravidek eus skourr yezhoù an hanternoz eo ar c'houroumbeg (kurumba) komzet gant tro-dro da 150.000-200.000 den (1998) e Tamil Nadu, Karnataka hag Andhra Pradesh en India. Komzet e vez ivez e Bangladesh.

## Gwelet ivez

* Yezhoù dravidek
# Kourland

Kurland zo un anv-lec'h alamanek, Kourland e brezhoneg.
* Anv ar rannvro a zo Kurzeme e latveg, hag a zo bremañ e kornôg Latvia
* ur strizh-douar strizh-douar Kourland
* lenn Kourland
* un dugelezh istorel, dugelezh Kourland e Latvia, brasoc'h eget Kurzeme avat.
# Learc'hos

Learc'hos (henc'hresianeg : Λέαρχος, latinekaet e Learchus) e oa mab kentañ Ino, eil gwreg Athamas, roue Orc’homenos.

## Mojenn

Hervez ur vojenn e voe lazhet Learc'hos dre fazi gant e dad Athamas, e-lec’h e vamm Ino, pa felle da Athamas, dallet gant ar fulor, kastizañ e eil gwreg abalamour m'he devoa heskinet e vugale diwar e wreg kentañ, Nefele hec'h anv. Tec'het e oa ar vugale-se, Friksos hag Helle, eus ar vro war gein ar maout askellek C'hrysomallos.

## Eil doare

Hervez un doare all, ma oa bet lazhet ar bugel Learc'hos e oa bet lakaet droug da sevel er roue gant an doueez Hera, gwreg warizius Zeus, evel kastiz dre m'o doa savet Dionysos, a oa mab da Zeus ha Semele, a oa c'hoar da Ino.

## Lennegezh

En Ifern ar barzh italianek Dante eo meneget ar vojenn evel skouer a fulor (Inf. XXX, 7-12).

## Mammennoù

* Ovidius, Metamorfozoù (IV, 512 ha goude).
# Lebensborn

Al Lebensborn (e brezhoneg: "Feunteun ar vuhez") a oa un aozadur krouet gant ar Schutzstaffel, en Trede Reich, hag a oa e bal kreskiñ an niver a vugale ganet gant doareoù hag a glote gant ar standard Aryan, hervez eugenouriezh an nazied. Al Lebensborn a voe savet gant Heinrich Himmler, hag ennañ e veze degemeret maouezed dizimez, oc'h atizañ gwilioudoù dizanv en tiez Lebensborn, hag advugeladur eus kerent yac'h ha glan a ouenn, dreist-holl izili an SS hag o ziegezhioù. Kroaz Enor ar Vamm C'herman a veze roet d'ar maouezed o devoa douget ar muiañ a vugale arian. Diforc'hidigezh a voe lezennekaet (hag harpet zoken) gant an Trede Reich evit ar vugale nammet pe angerman, hogen kastizet groñs mod all.
Al Lebensborn, savet da gentañ en Alamagn e 1935, a ziorroas e meur a vro europat hag a oa pobloù german enno, e-pad an Eil Brezel-bed. Graet e veze war-dro diuzañ emzividi "talvoudus o gouenn" evit advabañ, kement ha mibien ganet eus maouezed arian a oa bet e darempred gant izili eus ar Schutzstaffel. Nac'het e veze mibien ur milour bennak ag ar rank rak ne oa ket anatadur a "ouenn c'hlan" en daou gostez. E-pad ar brezel e voe skrapet bugale ha dielfennet o gouenn hervez azonoù aryan evit bout desavet e tiez Lebensborn, hag advabet gant tiegezhioù german.
E-kerzh Prosez Nürnberg e voe kavet meur a brouenn e veze skrapet bugale gant an Trede Reich, dreist-holl en Ukraina ha Polonia etre 1939 ha 1945.
# Leatxe

Leatxe (en euskareg; Leache hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
# Leaving Neverland

Leaving Neverland a zo un diell film saoznek, sevenet gant ar filmaozer saoz Dan Reed. Diazezet eo war istor daou zen, Wade Robson ha Jimmy Safechuck, hag a embann bezañ bet taget reizhel pa oant bugale gant ar c'haner Michael Jackson.
Ar film a zo bet kenbroduet gant ar chadenn saoz Channel 4 hag ar chadenn stadunanat Home Box Office (HBO). Skignet eo bet evit ar wech kentañ e-pad festival filmoù Sundance 2019 d'ar 25 a viz Genver 2019, ha skignet e div lodenn er skinwel e miz Meurzh.

## Aktourien

* Michael Jackson (dielloù kozh)
* Wade Robson
* James Safechuck

## Liammoù diavaez

* Leaving Neverland war IMDb
# Lebbeke

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lebbeke zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 27;30 km²
* Poblañs (2022) : 19 719 a dud
* Stankter : 722 den/km²
# Leanez (gwastellenn)

Ul leanez pe ur religieuse (hervez ar galleg) zo ur wastellenn savet diwar toaz puf ha dienn gwastell, dre chokolad pe dre gafe peurliesañ. Ijinet e vije bet e-tro 1856 e ti Frascati e Paris. Hervez tud all e c'hallje bezañ koshoc'h c'hoazh ha bezañ deveret diouzh ur meuz ijinet e 1540 gant Panterelli, keginer e lez ar rouanez Caterina de' Medici ha kempennet en XVIII$^{vet}$ kantved gant Marie-Antoine Carême.

## Daveoù

* ↑ Geriadur ar Geginouriezh, p. 83
* ↑ 'Pourquoi comment'. Kavet : 21 EBR 20.
* ↑ je parle américain, the online diary of an American in Paris (2011-07-25). La Religieuse — “The Nun” « je parle américain. Jeparleamericain.com. Kavet : 2012-08-26.
# Lebedos

Lebedos (Λέϐεδος; Lebedus e latin) a oa ur gêr hellenek en Ionia, unan eus an 12 keoded hellenek. Emañ e ledenez Kisik a hiziv, etre traezhegi Guemuelder hag Uerkmez. Edo Smirn en hanternoz dezhi, Kolofon er reter, hag Efesos er c'hreisteiz.
Brudet e voe kêr er VII$^{vet}$ kantved kent JK abalamour d'ar feunteunioù dour tomm, da temploù Apollon ha Dionysos.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Skeudennoù eus Lebedos
# Lemming ar stepennoù

Lemming ar stepennoù :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Cricetidae |
| Iskerentiad : | Arvicolinae |
| Genad : | Lagurus |
| Anv skiantel ||
| Lagurus lagurus Pallas, 1773 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lemming ar stepennoù (Lagurus lagurus) a zo ur c'hrigner eus Eurazia. Ar spesad nemetañ eo er genad Lagurus.
# Lemoiz

Lemoiz ( pe Lemoniz e spagnoleg) zo ur gumun e Bizkaia, stok ouzh Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Pell amzer e voe klasket sevel ur greizenn nukleel e Lemoiz. ETA a viras ouzh al labourioù.

## Tud

* Jesus Lemoniz (1951-2008, krouer ar stal Identic e Roazhon.
# Lemojez (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
* Lemojez (Limòtges pe Lemòtges en okitaneg; Limoges e galleg) a zo ur gêr en Okitania
* Bro-Lemojez (Lemosin en okitaneg; Limousin e galleg) a zo ur vro eus Okitania, hag ur proviñs kozh
* Rannvro Lemojez a zo ur rannvro er Frañs, deuet hec'h anv eus hini ar vro
# Lemneg

Al lemneg a zo yezh un enskrivadur kavet war un maen-sonn eus ar VI$^{vet}$ kantved en enez Lemnos (Gres). Skrivet e oa en un eilstumm eus skritur gresianeg ar c'hornôg, met seblantout a ra bezañ tost ouzh an etruskeg hag an eteokiprenezeg

## Testennoù

Anavezout a reomp dreist-holl al lemneg dre un enskrivadur kavet e Kaminia e 1885 hag a oa bet talvoudekaet da sevel moger un iliz. Ne c'hell ket bezañ nevezoc'h eget ar VI$^{vet}$ kantved p'eo bet aloubet an enezenn gant Temistokl e 510 kent Jezuz-Krist. Warnañ e weler hantergorf un den hag un destenn skivet en ur skrid tost a-walc'h ouzh hini an etrusked.
    a-raok:
       A.1. hulaieš:naφuθ:šiaši
       A.2. maraš:mav
       A.3. sialχveiš:aviš
       A.4. evisθu:šerunaiθ
       A.5. šivai
       A.6. aker:tavaršiu
       A.7. vanalasial:šerunai:murinaic
    kostez:
       B.1. hulaieši:φukiasiale:šerunaiθ:evisθu:tuveruna
       B.2. rum:haraliu:šivai:eptešiu:arai:tiš:φuke
       B.3. šivai:aviš:sialχviš:marašm:aviš:aumai
Disklaer eo ar ster met seblout a ra ez eo ur skrid-bez. Kavet e oa bet un nebeud enskrivadurioù berr skrivet war tammoù priaj. Re verr da vezañ talvoudus int.

## Liammoù diavaez

* (saozneg)Ur bajenn a-zivout an enskrivadur lemneg

## Gwelet ivez

* Etruskeg
* Yezhoù tireniek
* hengipreg
* hengreteg
# Lemmus

Lemmus :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Cricetidae |
| Iskerentiad : | Arvicolinae |
| Genad : | Lemmus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lemmus zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ lemminged.

## Spesadoù

5 spesad zo ennañ :
* lemming an Amour, Lemmus amurensis
* lemming an toundra, Lemmus lemmus
* lemming enez Wrangel, Lemmus portenkoi
* lemming Sibiria, Lemmus sibiricus
* lemming gell Norzhamerika, Lemmus trimucronatus
# Lemoa

Lemoa ( pe Lemona e spagnoleg) zo ur gumun e Bizkaia, stok ouzh Gipuzkoa, en Euskal Herria.
# Lemmy

Ian Fraser Kilmister (24 a viz Kerzu 1945 – 28 a viz Kerzu 2015), anavet dindan al lesanv Lemmy, a oa ur soner saoz, savet gantañ ar strollad rock'n roll Motörhead. Unan eus savadurioù pennañ ar sonerezh metal eo bet e oberenn.

## Pladennaoueg
### Gant the Rockin' Vickers (yezhoù arall)

* 1965 – "Zing! Went the Strings of My Heart" / "Stella" (7" single)
* 1965 – "It's Alright" / "Stay By Me" (7" single)
* 1966 – "Dandy" / "I Don't Need Your Kind" (7" single)
* 2000 – The Complete: It's Alright (kenstrolladur)

### Gant Sam Gopal

* 1969 – Escalator
* 1969 – "Horse" / "Back Door Man" (7" single)

### Gant Hawkwind

* 1972 – "Silver Machine" / "Seven by Seven" (7" single)
* 1972 – Glastonbury Fayre – gant "Silver Machine" ha "Welcome to the Future"
* 1972 – Greasy Truckers Party – gant "Born to Go" ha "Master of the Universe" (10/11 roudennoù Hawkwind war ar rak-ermaeziadenn 2007)
* 1972 – Doremi Fasol Latido
* 1973 – "Lord of Light" / "Born to Go" (7" single)
* 1973 – "Urban Guerrilla" / "Brainbox Pollution" (7" single)
* 1973 – Space Ritual
* 1974 – Hall of the Mountain Grill
* 1974 – "Psychedelic Warlords" / "It's So Easy" (7" single)
* 1975 – "Kings of Speed" / "Motorhead" (7" single)
* 1975 – Warrior on the Edge of Time
* 1983 – The Weird Tapes
* 1984 – The Earth Ritual Preview EP (pedet evit seniñ gitar-boud ha kanañ war Night of the Hawks)
* 1985 – Bring Me the Head of Yuri Gagarin (sonadeg 1973)
* 1985 – Space Ritual#Volume 2 (sonadeg 1972)
* 1986 – Hawkwind Anthology (live and out-takes, 1967–1982)
* 1991 – BBC Radio 1 Live in Concert (sonadeg 1972)
* 1992 – The Friday Rock Show Sessions (sonadeg 1986)
* 1997 – The 1999 Party (sonadeg 1974)

### Gant strollad Robert Calvert

* 1974 – "Ejection" / "Catch a Falling Starfighter" (7" single)
* 1974 – Captain Lockheed and the Starfighters
* 1980 – "Lord of the Hornets" / "The Greenfly and the Rose" (7" single)

### Raktresoù e-kichen

* 1990 – Lemmy & The Upsetters – Blue Suede Shoes
* 2000 – Lemmy, Slim Jim & Danny B (anvet ivez the Head Cat) – Lemmy, Slim Jim & Danny B
* 2006 – The Head Cat – Fool's Paradise
* 2006 – The Head Cat – Rockin' the Cat Club: Live from the Sunset Strip
* 2006 – Lemmy – Damage Case (kenstrolladur)
* 2007 – Keli Raven & Lemmy Kilmister "Bad Boyz 4 Life" (single).
* 2011 – The Head Cat – Walk The Walk… Talk The Talk

### Kenlabour strolladoù

* 1978 – The Doomed (sonadeg en Electric Ballroom, 5 a viz Gwengolo 1978) enrolladenn ur Bootleg gant Dave Vanian, Captain Sensible aha Rat Scabies. Kuitaet eo bet The Damned gant Brian James ha kemeret gwirioù an anv gantañ.
* 1979 – The Damned – "I Just Can't Be Happy Today" / "Ballroom Blitz" (gant Lemmy o senin gitar boud) / "Turkey Song" (7" single) – evel roudenn ouzhpenn war an albom Machine Gun Etiquette
* 1980 – The Young & Moody Band – "Don't Do That" (7" & 12" single)
* 1981 – Headgirl (Motörhead & Girlschool) – St. Valentine's Day Massacre EP
* 1982 – Lemmy & Wendy O. Williams – Stand by Your Man EP

### Kenlabour karitez

* 1985 – Hear 'n Aid
* 1985 – The Crowd – You'll Never Walk Alone (Gwallzarvoud Bradford City F.C.)
* 2011 – Emergency – Livewire + Girlschool + kan Rudy Sarzo (Haiti Appeal)
# Lemna

Al lemna zo plant-dour, ha meur a seurt zo anezho.

## Gouennoù lemna

* Lemna aequinoctialis Welw.
* Lemna gibba L. - Lentille d'eau bossue
* Lemna minor, boued-houidi e brezhoneg.
* Lemna minuta Kunth
* Lemna obscura (Austin) Daubs
* Lemna perpusilla Torr.
* Lemna trisulca L. - Lentille à trois lobes
* Lemna turionifera Landolt
* Lemna valdiviana Phil.
# Lemnos

Lemnos pe Limnos (Λήμνος e gresianeg) zo un enezenn eus Gres, e Mor Egea. Emañ el lodenn norzh eus ar mor-se, en hanternoz da enez Lesbos, etre Gres ha Turki. E 2001 e oa annezet gant 18 104 a dud, o vevañ war ur gorread a 476 km².
Reier volkanek a ya d'ober an enezenn, ha sevel a ra betek 430 m a uhelder. Myrina eo ar gêr vrasañ hag ar porzh pennañ, er mervent. Un aerborzh bihan zo ivez. Pouezus eo al labour-douar (gwini, tomatez, olivez, ed...). Brud vat zo gant gwin Lemnos.

## Istor

Annezet eo an enez abaoe an amzerioù koshañ. E Lemnos ez eus bet kavet ur maen, warnañ un enskrivadur en ur yezh, anvet lemneg, zo tost d'an etruskeg. Goude bezañ bet dindan yev impalaeriezhioù Roma ha Bizantion, e voe Lemnos ul lodenn eus Republik Venezia ivez. Aloubet e voe gant an Durked e 1478 ha goude se e voe en Impalaeriezh otoman. Dont a reas da vezañ unan eus inizi rouantelezh Gres e 1912.

## Mojennoù

E mojennoù Henc'hres e oa annezet an enez gant Hefaistos, doue an tan, ar govelioù hag ar menezioù-tan. Eno e oa bet taolet gant e dad, Zeus, pa oa bet skarzhet eus menez Olimpos, annez doueed Henc'hres.
E Lemnos ivez eo gwriziennet mojenn Hipsipile‎.
# Lepkieg

Ur yezh direnk komzet e Papoua ar C'hornaoueg, e Jayawijaya Kabupaten, eo al lepkieg. Implijet e vez er marc'had, en iliz hag er gêr.

## Gwelet ivez

* Yezhoù direnk
# Leporano

Leporano zo ur gumun italian e proviñs Taranto, e rannvro Puglia.
# Lepidothrix

Lepidothrix :
| Lepidothrix coronata, luc'hskeudennet e Park broadel Yasuní (proviñsoù Orellana ha Pastaza, Ecuador). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pipridae |
| Anv skiantel ||
| Lepidothrix Bonaparte, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lepidothrix a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Lepidothrix coeruleocapilla,
* Lepidothrix coronata
** L. c. caelestipileata, caquetae, carbonata, coronata, exquisita, minuscula, regalis ha velutina,
* Lepidothrix iris
** L. i. eucephala hag iris,
* Lepidothrix isidorei
** L. i. isidorei ha leucopygia,
* Lepidothrix nattereri
** L. n. gracilis ha nattereri,
* Lepidothrix serena,
* Lepidothrix suavissima,
* Lepidothrix vilasboasi.
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Pipridae/Lepidothrix (lennet e-barzh d'ar 16 a viz Eost 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Leponti

Al Leponted, pe Lepontii (Ληπόντιοι en henc'hresianeg) a oa Kelted pe Ligured o chom er saonennoù er c'hreisteiz d'an Alpoù, war lezioù Lenn Como ha Lago Maggiore e dibenn marevezh La Tène. Hervez Julius Caesar e eiene ar Roen e bro al Leponted. Hervez oberourien all edont o chom tost da eien ar Ron hag ar Roen.
Meur a vartezeadenn zo bet steuñvet war o divout: hervez unan anezho e c'hallent bezañ Ligured keltiekaet.
Oscela e oa o c'hêr-benn, anvet Oscela lepontorum gant ar Romaned ; Domodossola eo hiziv. Ur gêr all dezho e oa Bilitio, a zo Bellinzona, anezhi kêr-benn kanton Ticino e Suis.
* Pobloù Suis en Henamzer, kent JK, al Lepontii en o zouez.
* Ar pobloù kozh e Suis er bloaz 1 kent JK ; er Su emañ al Leponti

## Notennoù

* ↑ (la) De Bello Gallico, 4.10.
# Leporicypraea

Leporicypraea :
| Leporicypraea mappa ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Cypraeidae |
| Genad : | Leporicypraea |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Leporicypraea a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.

## Taksonomiezh

Ar genad Leporicypraea a zo bet diskrivet gant Iredale e 1930.

## Spesadoù

Tri spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
* Spesad Leporicypraea geographica (Schilder & Schilder, 1933)
* Spesad Leporicypraea mappa (Linnaeus, 1758)
* Spesad Leporicypraea valentia (Perry, 1811)

## Skeudennoù

* Diaz Leporicypraea mappa
* Kein Leporicypraea mappa

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Marine Species
* ↑ (en) Lorenz Felix & Hubert Alex : A guide to worldwide cowries, Conchbooks, 2000, {{ISBN|3-925919-25-2]] (en)
# Lepidoptera

Lepidoptera (Balafenned) :
| Balafenned ha biskoul ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Arthropoda |
| Kevrennad : | Insecta |
| Iskevrennad : | Pterygota |
| Daniskevrennad : | Neoptera |
| Usurzhad : | Endopterygota |
| Urzhad : | Lepidoptera |
| Anv skiantel ||
| Lepidoptera Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al Lepidoptered, anvet ivez Skantaskelleged, a zo an urzhiad vras a amprevaned m’emañ ar balafenned ennañ. Evit ar poent ez eus bet renablet 174 250 spesad, renket e 126 kerentiad.

## Liammoù diavaez

* Balafenned Europa gant Christopher Jonko
* Balafenned Polonia gant motylpodlaski.pl
* Balafenned Norvegia (skeudennoù a-leizh)
* Balafenned Europa ha Norzhafrika
* Balafenned Breizh-Veur
* Lepidoptera Lepidoptera.pro
* Balafenned Bulgaria
* Fotoioù balafenned Europa
* Balafenned an Izelvroioù
* Balafenned Sveden
* Balafenned Asturies
* Balafenned Antilhez Frañs
* Balafenned Rusia Azia
* Balafenned Indez-Sina
* Balafenned Turkia
* Balafenned Jamaika
* Skeudennoù kozh balafenned
* Literaturatenbank Gallout a reer pellgargañ evit netra

## Notennoù ha Daveoù

* ↑ termofis, lépidoptère | skantaskelleg | g. | skantaskelleged | Leptidopter (studiet)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Leponteg

Ur yezh keltiek eus skourr yezhoù keltiek ar c'hevandir eo al leponteg, a veze komzet gwechall e hanternoz Italia etre 700 ha 400 kent JK. Anavezet eo dre un toullad enskrivadurioù kavet en-dro da Lugano, e Suis. Gant un eilstumm eus ar skritur etruskek e rae, evel meur a yezh arall er rannvro.
Tost kenañ d'ar galianeg e oa ha gallout a rafe bezañ bet ur rannyezh anezhañ.
Aet e oa al leponteg da get war-dro ar Vvet kantved, pa oa ar C'halianed oc'h aloubiñ traonienn ar Po.

## Daveoù

* Eska, J. F. (1998). The linguistic position of Lepontic. In Proceedings of the twenty-fourth annual meeting of the Berkeley Linguistics Society vol. 2, Special session on Indo-European subgrouping and internal relations (February 14, 1998), ed. B. K. Bergin, M. C. Plauché, and A. C. Bailey, 2–11. Berkeley: Berkeley Linguistics Society.
* Eska, J. F., and D. E. Evans. (1993). "Continental Celtic". In The Celtic Languages, ed. M. J. Ball, 26–63. London: Routledge. ISBN 0-415-01035-7.
* Gambari, F. M., and G. Colonna (1988). "Il bicchiere con iscrizione arcaica de Castelletto Ticino e l'adozione della scrittura nell'Italia nord-occidentale". Studi Etruschi 54: 119–64
* Lejeune, M. (1970–71). "Documents gaulois et para-gaulois de Cisalpine". Études Celtiques 12: 357–500
* Lejeune, M. (1971). Lepontica. Pariz : Société d'Éditions 'Les Belles Lettres'.
* Lejeune, M. (1978). "Vues présentes sur le celtique ancien". Académie Royale de Belgique, Bulletin de la Classe des Lettres et des Sciences morales et politiques 64: 108–21
* Lejeune, M. (1988). Recueil des inscriptions gauloises: II.1 Textes gallo-étrusques. Textes gallo-latins sur pierre. Pariz : CNRS.
* Pisani, V. (1964). Le lingue dell'Italia antica oltre il latino, 2nd ed., Torino : Rosenberg & Sellier.
* Tibiletti Bruno, M. G. (1978). "Ligure, leponzio e gallico". In Popoli e civiltà dell'Italia antica vi, Lingue e dialetti, ed. A. L. Prosdocimi, 129–208. Roma: Biblioteca di Storia Patria.
* Tibiletti Bruno, M. G. (1981). "Le iscrizioni celtiche d'Italia". In I Celti d'Italia, ed. E. Campanile, 157–207. Pisa: Giardini.
* Whatmough, J. (1933). The Prae-Italic Dialects of Italy, vol. 2, The Raetic, Lepontic, Gallic, East-Italic, Messapic and Sicel Inscriptions. Cambridge, Massachusetts : Harvard University Press.
* AA.VV. and Prosdocimi, A.L. (1991). I Celti, pag.50-60, Lingua e scrittura dei primi Celti. Bompiani.
* AA.VV. and De Marinis, R.C. (1991). I Celti, capìtol I Celti Golasecchiani. Bompiani.