# Bloc'h (taolenn drovezhiek)

E taolenn drovezhiek an elfennoù, ur bloc'h zo ur bodad elfennoù kimiek ez eo heñvel o gwiskad amsav, eleze an amestez pellañ eus kraoñell an atomenn ma tro an elektronennoù a gemer perzh el liammoù kimiek. En atomennoù diazez, ar gwiskadoù amsav o deus an hevelep niver pementadel eilrenk $\ell$ ("ell") a zeskriv o amestez pellañ (a zo ur gevreizhenn wagenn e gwirionez, n'eo ket un amestez evel hini an Douar tro-dro d'an Heol).
Hervez talvoudegezh $\ell$ eo an niver brasañ a elektronennoù a zo war un amestez, ha pep talvoudegezh he deus un anv saoznek, evel diskouezhet en daolenn-mañ :
Is-gwiskadoù evit an niver pementadel eilrenk $\ell$ :
| $\ell$ = | Gwiskad | Arouez | Muiañ niver a elektronennoù | Anv |
| 0 | An holl | s | 2 | (en) sharp |
| 1 | An 2vet ha pelloc'h | p | 6 | (en) principal |
| 2 | An 3vet ha pelloc'h | d | 10 | (en) diffuse |
| 3 | Ar 4vet ha pelloc'h | f | 14 | (en) fundamental |
| 4 | Ar 5vet ha pelloc'h | g | 18 | (diouganet hepken eo $\ell$ = 4) |
| 5 | Ar 6vet ha pelloc'h | h | 22 | (diouganet hepken eo $\ell$ = 5) |
| 6 | Ar 7vet ha pelloc'h | i | 26 | (diouganet hepken eo $\ell$ = 6) |
| Goude al lizherenn f e heulier urzh al lizherenneg, war-bouez j hag al lizherennoù a zo bet implijet dija. |||||
Da heul an daolenn-se ez eo bet anvet bloc'hoù an daolenn drovezhiek ; pevar bloc'h zo neuze, a zo anvet s, p, d ha f.

## Perzhioù dre vras

Elfennoù eus ar "strollad pennañ" a reer peurliesañ eus elfennoù ar bloc'hoù s ha p ; metaloù ardreuzat a vez graet eus ar bloc'h d, hag er bloc'h f e lakaer hogozik an holl lantanidoù (adalek $_{57}$La betek $_{70}$Yb hag an aktinidoù (adalek $_{89}$Ac betek $_{102}$No).
Dizemglev zo avat a-zivout an elfenn-mañ-elfenn ; da skouer, an teir elfenn $_{30}$Zn, $_{48}$Cd ha $_{80}$Hg, a zo er strollad 12 hag er bloc'h d a vez alies lakaet er bloc'h p a zo er "strollad pennañ", abalamour ma vezont tostoc'h dre o aozadur fizikel hag o ferzhioù kimiek ouzh elfennoù ar bloc'h p eget an elfennoù all eus ar bloc'h d. A-wechoù e vez sellet ouzh elfennoù ar strollad 3 (er bloc'h d) evel re ar "strollad pennañ" rak damheñvel ouzh elfennoù ar bloc'h s e vezont kavet gant lod skiantourien.
* Merkit n'emañ elfennoù ar bloc'h f e strollad ebet (n'eo ket niverennet o bann, etre ar strolladoù 2 ha 3).
* Dibar eo an elfenn Heliom $_2$He : er bloc'h s e vez renket dre he ferzhioù fizikel (1 amestez hepken, 2 elektronenn ennañ), hag er strollad 18 gant elfennoù ar bloc'h f dre he ferzhioù kimiek rak leun eo he amestez pellañ, evel an holl c'hazoù nobl

### Bloc'h s

Holl elfennoù ar strolladoù 1 ha 2 zo er bloc'h s dre ma'z eo $0$ talvoudegezh o niver pementadel eilrenk $\ell$ ; eil elfenn an drovezh 1, an heliom, zo ivez er bloc'h s, evel a zo bet displeget amañ a-us. Metaloù eo holl elfennoù all ar bloc'h : metaloù alkaliek (strollad 1) ha prialkaliek (strollad 2). Blot eo an holl vetaloù-se, hag izel eo o zeuzverk (ar wrezverk ma teuzont, ma troont d'ul liñvenn) hag o bervverk (ar wrezverk ma troont d'ur gaz). An darn vuiañ anezho a laka liv en ur flammenn. An holl anezho war-bouez an heliom zo kediekik-kenañ, da lavarout eo e tazgweredont aes gant elfennoù all.

### Bloc'h p

Holl elfennoù ar strolladoù 13 betek 18 (war-bouez an Heliom) zo er bloc'h-se dre o niver pementadel eilrenk $\ell =1$ : 6 strollad zo er bloc'h abalamour ma c'hall an amestez p derc'hel 6 elektronenn d'ar muiañ ; 1 elekronenn zo en amestez p er strollad 13, 2 elektronenn er strollad 2, hag evel-se betel 6 elektronenn war amestez p elfennoù ar strollad 18. Tri doare elfennoù zo er bloc'h p : metaloù, metaloidoù ha nann-metaloù, ha teir stad fizikel : kaledoù, gazoù, hag ul liñvenn ($_{35}$Br).

### Bloc'h d

E kreiz an daolenn drovezhiek emañ ar bloc'h-se (strolladoù 3-12). Metaloù eo an holl elfennoù-se ; metaloù ardreuzat eo an holl anezho, daoust ma'z eo re ar strolladoù 4-11 hepken hervez lod skiantourien. Gant an drovezh 4 e krog ar boc'h d. Da ardreuzat e vezont lakaet abalamour ma'z int etre ar metaloù tredanvuiek kreñv (strolladoù 1 ha 2) a ro aes-tre elektronennoù da stummañ ionoù muiel hag ar re dredanvuiek gwan (strolladoù 13-16). An darn vuiañ eus an elfennoù-se o deus da nebeutañ 1 elektron oberiant en o gwiskad d ($\ell =2$).

### Bloc'h f

Petra bennak ma vez diskouezt ar bloc'h f en un doare distag diouzh an elfennoù all e taolenn drovezhiek an elfennoù emañ da vezañ renket etre ar bloc'hoù s ha p, etre ar strolladoù 2 ha 3. Abalamour ma n'emaint en hini ebet eus ar strolladoù 1-18 e vezont diskouezet a-zisrann. En trovezhioù 6 (lantanidoù) ha 7 (aktinidoù) emañ elfennoù ar bloc'h f. Metaloù int, a vez lakaet da ardreuzat etre re ar strolladoù 3 ha 4 ; tost da re elfennoù ar strollad 3 eo perzhioù kimiek al lantanidoù, douaroù rouez a reer a-wechoù eus an elfennoù lantanidoù + strollad 3. O niver pementadel eilrenk $\ell =3$ eo perzh boutin elfennoù ar bloc'h f. Koulskoude, teir elfenn eus ar bloc'h-se n'o deus elektronenn ebet er gwiskad f : $_{57}$La, $_{89}$Ac ha $_{90}$Th ; dre o ferzhioù kimiek kentoc'h eget dre o ferzhioù fizikel int bet renket er bloc'h f.

## Levrlennadur

* (en) Scerri, E.. The periodic table: A very short introduction. Oxford: Oxford University Press, 2011 (ISBN 978-0-19-958249-5)

## Liammoù diavaez

* (en) 'Periodic Table of Elements'. Kavet : 10/04/2021.

## Notennoù

* ↑ Anvec'hiet eo an atomennoù diazez, kement a rannoù muiel (+) hag a re leiel (-) zo enno, n'int ket ionoù neuze.