OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kensonenn dre fri

Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn fri (saoz.: nasal consonant), pe frienn, war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ma vez laosket an aer da redek dre ar fri keit ha ma vez damstanket an aer ha/pe harzhet da vont kuit dre stokat pe tostaat an teod stok ouzh un organ fonadur bennak. Ledanoc'h eo e ster an termen « frienn » avat, rak e implijout a c'haller evit ar vogalennoù fri ivez. Kemmañ a ra son ur gensonenn fri hervez an organoù fonadur ma vezont implijet evit serriñ ar genoù.
Kavet e vez stankañ a-galz kensonennoù fri mouezhiet evit divouezh.
Ral-kenañ eo ar yezhoù ma reont hep sonennoù fri ebet, en o zouez yezhoù wakachek 'zo.
Setu ar c'hensonennoù fri pennañ gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
* [m] frienn diweuz (mouezhiet), d.s. bzhg. mar mouz
* [ɱ] frienn gweuz-dent (mouezhiet), d.s. kat. enviar ([əɱˈbjaɾ]; "kas")
* [n̪] frienn dent (mouezhiet), d.s. bzhg. "kantreal
* [n] frienn logigoù (mouezhiet), d.s. saoz. no ("nann")
* [ɳ] frienn gilbleg (mouezhiet), d.s. sañsk. कारण ([kɑːrəɳə]; "abeg")
* [ɲ] frienn staon (mouezhiet), d.s. bzhg. ognon
* [ŋ] frienn ouel (mouezhiet), d.s. sinaeg (mand.) 北京 ([pei˨˩˦ tɕɪŋ˥˥]; "Beijing")
* [ɴ] frienn hugenn (mouezhiet), d.s. jap. 日本 ([nihoɴ]; "Japan")

## Gwelit ivez

* Kensonenn
* Friadur
* Rakfriadur
* Difriadur
* Kensonenn genoù
# Kensonenn dre dostaat
## Gwelit ivez

* Kensonenn
* Hantervogalenn
# Kensonenn dre entarzhañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn dre entarzhañ (saoz.: implosive consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn nann-skeventel ma vez produet a-drugarez d'ur red-aer war-du foñs ar genoù dre izelaat an troc'h-avel kentoc'h evit implijout ar red-aer boas o vont eus ar skevent hag o vont kuit dre ar genoù pe ar fri.
Kensonennoù dre serriñ eo an darn vrasañ eus ar c'hensonennoù dre entarzhañ, ha ral-kenañ eo kensonennoù entarzhañ dre daravat pe dre fic'hal.
Peurliesañ e vezont mouezhiet, daoust ha ma vez kavet kensonennoù dre entarzhañ divouezh ivez e krongoeg hag e kitcheg (quiche) ha dre n'eus arouezenn ispisial ebet evit o zreuzskrivañ e ranker ober gant sin an divouezhiañ, d.s.[ɓ̥].
Merket e vez ar fed ma vez distaget ur gensonenn dre strakal hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel dre stagañ ur c'hrogig ouzh an arouezenn a diskwel pe hini eo al lec'h distagañ pennañ, da skouer [ɓ].
Kavet e vez fonemennoù dre entarzhañ e 10%-15% eus yezhoù ar bed. Stank-tre e vezont kavet Afrika iskehederel ha stank a-walc'h ivez e gevred Azia hag implijet e vezont ivez en un nebeud yezhoù komzet tro-dro d'an Amazonas. A-hendall e vezont kavet e yezhoù resis zo eus Norzhamerika evel da skouer ar maidoueg hag ar yezhoù mayaeg, hag e sindeg komzet en India. Ne vezont ket kavet e yezhoù Europa nag er yezhoù komzet en Aostralia.
Setu roll ar c'hensonennoù dre dostaat gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
* [ɓ]: kensonenn diweuz dre entarzhañ mouezhiet
* [ɗ̪]: kensonenn dent dre entarzhañ mouezhiet
* [ɗ]: kensonenn kevig dre entarzhañ mouezhiet
* [ʄ]: kensonenn staon dre entarzhañ mouezhiet
* [ɠ]: kensonenn drestaon dre entarzhañ mouezhiet
* [ʛ]: kensonenn hoged dre entarzhañ mouezhiet

## Gwelit ivez:

* Kensonenn
# Erer kof rous

Erer kof rous :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Lophotriorchis |
| Anv skiantel ||
| Lophotriorchis kienerii (I. Geoffroy, 1835) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An erer kof rous (Lophotriorchis kienerii) a zo un evn-preizh.

## Annez

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Lophotriorchis kienerii kienerii, e biz India ha Nepal; mervent India (Sahyadri) ha Sri Lanka,
* L. k. formosus, eus Myanmar da Indez-Sina, Malezia, Indonezia ha Filipinez.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.

## Liammoù diavaez

* (en) Lophotriorchis kienerii war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Lophotriorchis kienerii war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis ar Brezhoneg.
* ↑ Lophotriorchis kienerii war al lec'hienn Avibase.
# Erer kuch

Erer kuch :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Lophaetus |
| Anv skiantel ||
| Lophaetus occipitalis (Daudin, 1800) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An erer kuch (Lophaetus occipitalis) a zo un evn-preizh hag a vev en Afrika issahara. Ar spesad nemetañ eo er genad Lophaetus.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
# Eresma

An Eresma zo ur stêr eus kreiz Ledenez Iberia, adstêr d'an Duero.

## Adstêrioù

Setu adstêrioù an Eresma:
* Río Cambrones
* Ciguiñuela
* Milanillos
* Río Moros
* Voltoya

## El lec'hanvadurezh

* Palazuelos de Eresma
* Yanguas de Eresma
* Hontanares de Eresma
* Hornillos de Eresma
# Erer korr

Erer korr :
| Un erer korr. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Hieraaetus |
| Anv skiantel ||
| Hieraaetus pennatus (Gmelin, 1788) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An erered korr a zo ur spesad evned-preizh, Hieraaetus pennatus (pe Aquila pennata) an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Gouennañ a ra ar spesad en Afrika an Norzh, Azia hag Europa ar Su, kement hag e Namibia ha kornôg Suafrika ivez.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Pêrig Herbert, Anvioù Laboused Europa, Pennad 3 : Evned-preizh an deiz, HOR YEZH, niv. 194, miz Mezheven 1993, pajennoù 27 ha 28.
* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : erer korr | m. | erered korr | aigle botté | Hieraaetus pennatus (étudié).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Erer meur

Erer meur :
| Un erer meur Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Aquila |
| Anv skiantel ||
| Aquila chrysaetos Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An erer meur a zo un evn-preizh deiz. Aquila chrysaetos eo e anv skiantel.

## Annez

Bevañ a ra al labous en hantervoul norzh.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket an erer meur en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Erer skoazioù gwenn

Erer skoazioù gwenn :
| Un erer skoazioù gwenn. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Aquila (erer) |
| Anv skiantel ||
| Aquila heliaca Savigny, 1809 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An erer skoazioù gwenn a zo un evn-preizh deiz, Aquila heliaca an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Eurazia.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket an erer skoazioù gwenn en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.

## Dave

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Erev

Ereved :
| Ereved maskl gwenn ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Charadriiformes |
| Kerentiad : | Alcidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An ereved a zo evned-mor eus ar c'herentiad Alcidae, hag ent-resisoc'h eus ar genadoù Uria ha Cepphus.

## Spesadoù

E-touez ar spesadoù ereved emañ:
* er genad Cepphus
** an erev-Japan (Cepphus carbo)
** an erev maskl gwenn (Cepphus columba)
** an erev du (Cepphus grylle)
* er genad Uria
** an erev beg hir (Uria aalge)
** an erev-Brünnich (Uria lomvia)
# Erer du

Erer du :
| Un erer du. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Genad : | Ictinaetus |
| Anv skiantel ||
| Ictinaetus malaiensis (Temminck, 1822) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An erer du a zo un evn-preizh, Ictinaetus malaiensis an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Ictinaetus.

## Annez

Bevañ a ra al labous pergen Azia ar Su hag ar gevred.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Dave

* ↑ Fichenn Birdlife
# Erer pomarin

Erer pomarin :
| Un erer pomarin; Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Accipitriformes |
| Kerentiad : | Accipitridae |
| Iskerentiad : | Aquilinae |
| Genad : | Clanga |
| Anv skiantel ||
| Clanga pomarina (Brehm, 1831) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An erer pomarin a zo ur spesad evned-preizh deiz, Clanga pomarina an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra ar spesad en Europa ar Reter.

## Rummatadur

Renket e veze er genad Aquila kent, evel Aquila pomarina.

## Liammoù diavaez

* (en) Clanga pomarina el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Clanga pomarina e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : erer pomarin | m. | erered pomarin | aigle pomarin | Aquila pomarina (étudié).
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Clanga pomarina.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Erethizontidae

Erethizontidae :
| Erethizon dorsatum ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Erethizontidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Erethizontidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an hoc'hed-dreinek a vev er Bed Nevez, eus aodoù meurvor Arktika betek norzh Arc'hantina.

## Genadoù

4 pe 5 genad a zo er c'herentiad-mañ:
* Coendou
* Echinoprocta
* Erethizon
* Sphiggurus
* Chaetomys (a c'hell bezañ rummataet er c'herentiad Echimyidae)
# Kêr

Ur gêr a zo ul lec'h annezet stank, ennañ etre un nebeud kantadoù a dud ha miliadoù pe kantmiliadoù, pe milionoù anezho. Stumm un tolpad-savadurioù he deus ur gêr. Evit ar c'hêrioù bras-tre e vez implijet ar ger-se pe ivez keoded pa ne reer ket gant metropolenn pe gant tolpad-kêrioù, ma 'z eus meur a gêr enno.

## Implij

E brezhoneg, pa vez kaoz eus an tolpadoù savadurioù e Breizh, e komzer eus ur gêriadenn evit envel an tolpadoù savadurioù bihanoc'h eget ar re a weler er c'hêrioù, met un diforc'h a vez graet etre ar vourc'h (brezhoneg kozh : gwik), ur seurt kêriadenn gant an iliz-parrez enni hag ar gêr a zo dezhi un iliz-parrez pe ouzhpenn. Ar ger kevatal da vourc'h e vez klevet e galleg e meur a lec'h e Bro-C'hall, met ur ster all a zo e galleg evit ar c'hêrioù o doa gounezet gwirioù dre forzh goulenn ouzh o aotrouien er Grennamzer. Sellet ouzh Bourg-en-Bresse. Ne zepant ket an diforc'hioù etre ar poblañsoù pa vez kavet bourc'hioù o deus muioc'h a annezidi eget kêrioù bihan zo.

## Roll armerzhel ha sokial

Perzhioù pennañ ar c'herioù a zo ar perzhioù armerzhel pa vez kavet enno nebeut a dud o c'hounid an douar. Er c'hêrioù e kaver stalioù-kenwerzh e-leizh, stalioù servijoù ha stalioù greantel a bourvez labour d'an annezidi ha da du o chom tro-war-dro. Pa chañch an oberezhioù armerzhel e c'hell mont war wel pe greskiñ pe digreskiñ ar c'hêrioù. Koulskoude, lod anezho a zo bet krouet a-gozh eus an Henamzer pellañ (keodedoù Mezopotamia), an Henamzer gresian pe roman (ar c'heodedoù gresian ha Roma gant o trevadennoù niverus), ar Grennamzer (Pondi, da skouer) ha ivez an amzerioù modern ha kempred (an Oriant, kêrioù nevez Enez-Frañs). E Amerika koulz hag en Afrika, an trevadennerezh en deus lakaet miliadoù a gêrioù nevez da vezañ savet dindan tri c'hantved.

## Gerioù gant kêr enno

* kêraouzouriezh
* kêriadenn
* kêr-benn
* kêr-gloz
* kêriad
* tolpad-kêrioù
* tolead kêr

## Pennadoù nes

* bourc'h
* dezougerezh-kêr
* karter
* keoded
* kêr nevez
* metropolenn
* straed
* stankted al lojeiz

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Evel ar c'hembraeg caer hag ar c'herneveureg ker e teu ar ger brezhonek kêr eus ar predeneg *kagro- (Geiriadur Prifysgol Cymru, vol. 1, p. 384), hag eus ur wrizienn geltiek *qag-ro pe qag-ra (hervez Joseph Loth, adkemeret gant Léon Fleuriot en e c'heriadur eus ar spisc'herioù henvrezhonek, 1964, p.93).
# Kêr Ho-Chi-Minh

Kêr Hồ-Chí-Minh (Thành phố Hồ Chí Minh ent-ofisiel e vietnameg; Saigon, Sài Gòn e vietnameg, betek 1975, hag en implij c'hoazh gant an dud) zo ur gumun eus Viêt Nam, e kumuniezh emren Đông Nam Bộ. Gorread: 2098 km², poblañs : 7 203 988 a annezidi e 2009. Hanoi a zo 1 730 km e norzh Kêr Hồ-Chí-Minh. Aerborzh Tân Sơn Nhất a zo 7 km e norzh Kêr Hồ-Chí-Minh. Kêr-benn Viêt Nam ar Su e oa betek 1975. Anvet eo bet evel-se en enor Ho Chi Minh.
# Kémo

Kémo zo ur prefeti eus Republik Kreizafrika. Harzoù en deus gant Republik Demokratel Kongo.
g • ka • ke Prefetioù ar Republik Kreizafrikan :
| Prefetioù ekonomikel | Nana-Grébizi · Sangha-Mbaéré |
| Prefetioù | Bamingui-Bangoran · Basse-Kotto · Haute-Kotto · Haut-Mbomou · Kémo · Lobaye · Mambéré-Kadéï · Mbomou · Nana-Mambéré · Ombella-M'Poko · Ouaka · Ouham · Ouham-Pendé · Vakaga |
# Kêr-Vec'hiko

Mec'hiko, pe Kêr-Vec'hiko (Ciudad de México e spagnoleg, Mexiko-Tenochtitlan e nahouatleg), eo anv kêr-benn Bro-Vec'hiko hag unan eus kêrioù brasañ ar bed. Un distrig kevreadel eo ivez. Arabat kemmeskañ gant Stad Mec'hiko, a zo unan eus 31 stad Bro-Vec'hiko.

## Istor

Diazezet e voe gant an Azteked d'an 18 a viz Meurzh 1325 dindan an anv Tenochtitlan ([tɛnɔtɕtɪtɬaːn]). Distrujet e voe gant ar Spagnoled e 1521 hag adsavet goude.

## Kêrioù gevellet

| Kêr | Bro pe Rannvro | Stad |
| Asunción | | Paraguay |
| Aten | | Gres |
| Berlin | Land Berlin | Alamagn |
| Bogota | | Kolombia |
| Buenos Aires | proviñs Buenos Aires | Arc'hantina |
| Cádiz | Andalouzia | Spagn |
| Caracas | | Venezuela |
| Chicago | Illinois | Stadoù-Unanet |
| Ciudad de Guatemala | | Guatemala |
| Panamá | | Panamá |
| Cuzco | | Perou |
| Dolores Hidalgo | | Mec'hiko |
| Istanboul | | Turkia |
| Lima | | Perou |
| Los Ángeles | Kalifornia | Stadoù-Unanet |
| Madrid | Kumuniezh Madrid | Spagn |
| Managua | | Nicaragua |
| Montevideo | | Uruguay |
| Munich | Bavaria | Alamagn |
| Nagoya | | Japan |
| New York | stad New York | Stadoù-Unanet |
| Rosario | proviñs Santa Fe | Arc'hantina |
| San José | | Costa Rica |
| San Salvador | | El Salvador |
| Seoul | | Sukorea |
| Tegucigalpa | | Honduras |
| Varsovia | Mazowieckie | Polonia |
| Washington D.C. | | Stadoù-Unanet |
# Kêr-arondisamant (Alamagn)

En Alamagn ez eus 111 kêr-arondisamant (alamaneg : Kreisfreie Städte). Lavaret e vez ivez kêrioù dizalc'h.

## Baden-Württemberg

| Baden-Baden Freiburg im Breisgau Heidelberg | Heilbronn Karlsruhe Mannheim | Pforzheim Stuttgart Ulm |

## Saks-Izel

| Braunschweig Delmenhorst Emden Göttingen Hannover | Oldenburg Osnabrück Salzgitter Wilhelmshaven Wolfsburg |

## Bavaria

| Amberg Ansbach Aschaffenbourg Augsburg Bamberg Bayreuth Coburg Erlangen Fürth | Hof Ingolstadt Kaufbeuren Kempten (Allgäu) Landshut Memmingen München Nürnberg | Passau Regensburg Rosenheim Schwabach Schweinfurt Straubing Weiden in der Oberpfalz Würzburg |

## Berlin

* Berlin

## Brandenburg

| Brandenburg an der Havel Cottbus | Frankfurt an der Oder Potsdam |

## Bremen

| Bremen | Bremerhaven |

## Hamburg

* Hamburg

## Hesse

| Darmstadt Frankfurt am Main Kassel | Offenbach am Main Wiesbaden |

## Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg

| Greifswald Neubrandenbourg Rostock | Schwerin Stralsund Wismar |

## Nordrhein-Westfalen

| Aachen Bielefeld Bochum Bonn Bottrop Köln Dortmund Düsseldorf | Duisburg Essen Gelsenkirchen Hagen Hamm Herne Krefeld Leverkusen | Mönchengladbach Mülheim an der Ruhr Münster Oberhausen Remscheid Solingen Wuppertal |

## Rheinland-Pfalz

| Koblenz Zweibrücken Frankenthal Kaiserslautern Landau in der Pfalz Ludwigshafen | Mainz Neustadt an der Weinstraße Pirmasens | Speyer Trier Worms |

## Saarland

N'eus kêr-arondisamant ebet e Saarland. Emren eo bet Saarbrücken, met abaoe ar 1añ a viz Genver 1974 eo deuet da vezañ ul lodenn eus Stadtverband Saarbrücken, hag a zo ur gumuniezh kumunioù heñvel ouzh un arondisamant.

## Saks

* Chemnitz
* Dresden
* Leipzig

## Saks-Anhalt

* Dessau-Roßlau
* Halle (Saale)
* Magdeburg

## Schleswig-Holstein

| Flensburg Kiel | Lübeck Neumünster |

## Thüringen

| Eisenach Erfurt Gera | Jena Suhl Weimar |

## Notennoù

* ↑ Kêr-benn arondisamant Göttingen abaoe ar 1añ a viz Genver 1964, dalc'het an titl a gêr emren
* ↑ Emren abaoe ar 1añ a viz Du 2001, kêr-benn rannvro Hannover (Region Hannover)
* ↑ Emren abaoe an 21 a viz Here 2009, kêr-benn Städteregion Aachen
# Kêr-benn

Kêr-benn (liester : kêrioù-penn) a reer eus ur gêr m'emañ sez ur galloud politikel pe armerzhel hag a ren war ur Stad pe ur bastell-vro.
Kavet e vez ar furm kêrbenn (liester : kêrbennoù) alies a-walc'h, e Geriadur Hemon-Huon da skouer, met ar furm kêr-benn eo an hini a gaver e geriadur An Here hag el levrioù-deskiñ. Pa vez ur roll dibar gant ur gêr war dachenn pe dachenn e vez graet kêr-benn eus ar gêr-mañ ivez ; da skouer : An Oriant eo kêr-benn ar peskerezh e Breizh.
* Pariz eo kêr-benn Vro-C'hall ha Canberra hini Aostralia
* Naoned eo kêr-benn istorel Breizh
* Roazhon eo kêr-benn Rannvro Breizh, ur rannvro velestradurel eus Frañs
* Pont-'n-Abad eo kêr-benn ar Vro-Vigoudenn
* Cotonou eo kêr-benn armerzhel Benin ha Porto-Novo kêr-benn bolitikel ar vro-se
# Kêr-gloz

Ur gêr-gloz zo ur gêr kelc'hiet gant mogerioù-difenn savet er Grennamzer.
Meur a hini a gaver c'hoazh e Breizh : kêr-gloz Konk-Kerne, war un enezennig, savet er XIII$^{vet}$ pe XIV$^{vet}$ kantved, hini Sant-Maloù savet adalek an XII$^{vet}$ kantved war ur c'hourenez, hag hini Gwenrann. Desachañ a ra an douristed a ya eno da welout an tier kozh ha da bourmen er straedoù strizh ha war ar mogerioù-kreñv.
# Kêr Aten en he barr

An Agora eo plasenn veur ker Aten,a servije evit buhez an demokratelezh e Aten hag an Akropolis eo torgenn sakr ker Aten. Gwarezet e oa ar ger, abaoe fin ar brezeliou medek gant mogeriou uhel,a yae betek Pireeus, a oa porzh ker-benn Henc'hres. Kentañ pinvidigezh ar geoded a oa al labour-douar. Dirroeet mat e oa an artizanerezh hag ar c'henwerzh mor.

## An Demokratelezh e Aten

Gant bodadenn ar geodediz, an Eklezia, e veze votet al lezennou ha diskleriet ar brezeliou. Peder gwech bep miz e veze bodet an Eklezia : pep hini a c'helle reiñ e ali ha goude e veze votet o sevel an dorn. Ar brasañ niver eo a zivize al lezennoù eta.
# Jacques Mieses

Jacques Mieses, Gall ag orin, a zo bet ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1865 e Leipzig (Alamagn) ha marvet d'an 23 a viz C'hwevrer 1954 e Londrez (Breizh-Veur).
Mestrc'hoarier echedoù alaman a-vicher, kazetennour ha skrivagner. E c'hoari tagus a dalvas dezhañ bout ar c'hoarier enoret gant ar brasañ niver a brizioù braventezh, met ne zeuas morse a-benn da vout an hini kentañ en un tournamant. Menegomp e bartienn a-enep da Frank Marshall e Monte Carlu e 1903: .
Gantañ e voe aozet tournamant etrebroadel 1911 Donostia (Euskadi). Anvet e voe Mestr Meur gant Kevre Etreboadel an Echedoù e 1916.
Yuzev ag orin e oa: er bloavezhioù 1930 e rankas kuitaat e vro evit mont da Vreizh-Veur, o vezañ e 1950 ar c'hentañ Mestr Meur Etrebroadel eus e vro nevez.
# Jacques Pucheran

Jacques Pucheran, bet ganet d'an 2 a viz Mezheven 1817 e Clairac (Lot-et-Garonne, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 13 a viz Genver 1895 e Port-Sainte-Marie (Lot-et-Garonne), a oa ul loenoniour hag un evnoniour gall.
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Drymotoxeres pucheranii, Guttera pucherani, Melanerpes pucherani ha Neomorphus pucheranii — da zougen bri dezhañ.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Genadoù

* A : Aramides, Atelornis,
* B : Bernieria,
* E : Edolisoma,
* P : Pigra, Porphyriops.

### Spesadoù

* A : Anthus lutescens,
* C
    Cacatua ducorpsii (kaketou Ducorps), Canirallus kioloides, Chalcophaps stephani, Coua reynaudii (koua tal ruz) ha serriana (koua jave ruz),
* D
    Dicaeum aeneum, Dryolimnas cuvieri,
* G : Gallicolumba rufigula,
* L : Lepidopygia nana,
* M
    Mentocrex kioloides, Merops nubicoides, Myiagra oceanica, Myzomela lafargei,
* O : Otus rutilus,
* P : Pachycephala orioloides.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Pucheran e metoù al loenoniezh.
* ↑ A-gevret gant Honoré Jacquinot.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jacques Necker

Jacques Necker, ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1732 e Genève en Republik Genève hag aet da Anaon d'an 9 a viz Ebrel 1804 e Coppet e Suis, a oa un arc'hantour ha politiker genevat. Brudet eo evit bezañ bet ministr an arc'hant e-pad ren Loeiz XVI. Tad Madame de Staël eo.
Pinvidik e oa deuet da vezañ evel bankour e Pariz. Ur mailh e oa a-fed ekonomiezh. Galvet e voe gant ar roue Loeiz XVI evit bezañ penn rener an teñzor roueel e 1776, ha goude-se ministr an arc'hant. Modernaat a raio aozadur ekonomikel ar rouantelezh en ur enebiñ ouzh frankizouriezh ar re bet en e raok. Skarzhet e voe e miz Mae 1781, nebeut amzer a-raok trafikerezh an ti-eskemm, galvet e voe en-dro e miz Eost 1788 gant an titl a vinistr Stad dre ma oa harpet gant ar volentez foran. Eñ eo a c'halvas Emvod ar Stadoù-Meur, gant un niver doubl a gannaded evit an Trede Stad. Skarzhet e voe ur wech c'hoazh gant Loeiz XVI d'an 11 a viz Gouhere 1789 evit bezañ bet ezvezant eus bodad roueel an 23 a viz Even 1789, adkemeret e voe goude Kemeridigezh ar Bastille evit sioulaat ar reveulzierien. Dirak enebadur daonet ar Vodadeg vroadel, e roas e zilez e miz Gwengolo 1790 ha skrivañ a reas un dezrevell flemmus eus pennaenn nevez an ingalded.
# Jacques Offenbach

Jacques Offenbach, ganet d'an 20 a viz Even 1819 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Here 1880, a oa ur muzikour hag ur sonaozour gall eus al luskad romantel.
# Jacques Pellen

Jacques Pellen, ganet e Brest d'an 9 a viz Ebrel 1957 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Ebrel 2020 e Brest ivez$^,$ a oa ur gitarour ha sonaozer breton.
Pried e oa d'an delennerez Kristen Noguès, ha eontr d'ar gitarour Ronan Pellen.
E 2018 e voe embannet e bladenn ziwezhañ, A-hed an aber, ma son ar gitarour en e unan evit ar wech kentañ. Ar bladenn a oa un digarez evit distreiñ war hent e sonerezh.
E miz Ebrel 2020, Jacques Pellen a voe tapet gant ar SARS-CoV-2 ha kaset d'an ospital e-pad teir sizhun e Brest. Aet eo da Anaon d'an 21 a viz Ebrel 2020 d'an oad a 63 bloaz, sammet gant kleñved ar viruz COVID-19.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ouest-France
* ↑ Paker Prod