OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Llŷr

Llŷr zo un haroz e mojennoù krenngembraek, e Pedair Cainc y Mabinogi hag e Trioedd Ynys Prydain.
Tad eo da Manawyddan, mab Llŷr ha d'ar c'hevelled Nisien hag Efnysien, a oa Pernaddun o mamm. Ur verc'h anvet Fionnuala, en deus ivez met n'ouzer ket piv eo he mamm.

## Orin

Krediñ a reer eo kevatal da Lir e mojennoù Iwerzhon hag e oa doue ar mor a orin, rak mor eo stêr ar ger llŷr e krenngembraeg.

## Mabinogi ha Trioedd

* E Pedair Cainc y Mabinogi ne weler ket anezhañ met eñ eo tad Bendigeidfran, Branwen ha Manawyddan; Penarddun eo anv o mamm.
* En Trioedd Ynys Prydain, e weler ul Llŷr, anvet Llŷr Llediaith, a zo unan eus 'Tri Goruchel Garcharor Ynys Prydain' (unan eus pouezusañ prizonidi Enez Vreizh) dalc'het gant Euroswydd.
* En danevell Branwen ferch Llŷr er Mabinogi, e lavarer eo Euroswydd a zo tad da zaou vab yaouankañ Penarddun, Nisien hag Efnisien,

## Lennegezh saozneg

Krediñ a reer eo Llŷr ar roue Leir en istorioù Jafrez Menoe, ha drezañ ar roue Lear er pezh-c'hoariKing Lear gant William Shakespeare.

## Kerentiezh Llŷr

| | | | | | | | | | | Llŷr | Llŷr | Llŷr | Llŷr | Llŷr | Llŷr | | | Penarddun | Penarddun | Penarddun | Penarddun | Penarddun | Penarddun |
| Manawydan | Manawydan | Manawydan | Manawydan | Manawydan | Manawydan | Rhiannon | Rhiannon | Rhiannon | Rhiannon | Rhiannon | Rhiannon | | | | | Pwyll | Pwyll | Pwyll | Pwyll | Pwyll | Pwyll | | | Bendigeidfran | Bendigeidfran | Bendigeidfran | Bendigeidfran | Bendigeidfran | Bendigeidfran | Branwen | Branwen | Branwen | Branwen | Branwen | Branwen | Matholwch | Matholwch | Matholwch | Matholwch | Matholwch | Matholwch |

## Notennoù

* ↑ Geiriadur Prifysgol Cymru, Cyfrol II, tud. 2275.

## Levrlennadur

* Rachel Bromwich, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain. Cardiff: University of Wales. (2006).ISBN 0-7083-1386-8.
* Jeffrey Gantz, (troour) (1987). The Mabinogion. New York: Penguin. ISBN 0-14-044322-3.
* Meic Stephens, The New Companion to the Literature of Wales.

## Pennad kar

* Lir (doue)
* Llŷr Marini
# Llywelyn Goch ap Meurig Hen

Llywelyn Goch ap Meurig Hen, pe Llywelyn Goch Amheurig Hen (war-dro 1330 - war-dro 1390), a oa ur barzh kembraek er XIV$^{vet}$ kantved. Mab e oa da Meurig Hen ab Ynyr ap Meurig ap Madog ap Cadwgon ap Madog ap Cadwgon ap Bleddyn ap Cynfyn, sede e oa a renk uhel. Brudet eo ar marvnad a skrivas d'e vestrez Lleucu Llwyd, eus Pennal, Meirionnydd, ur varzhoneg hag a zo unan eus pennoberennoù e amzer. E-unan e oa eus Meirionnydd, kar d'an tiegezh Nannau, eus parrez Llanfachreth, e-kichen Dolgellau.
Hervez unan eus e werzioù edo o vevañ uwch Afon Dyfi (a-us d'ar stêr Tyfi) e kreisteiz ar gontelezh. Dimezet e oa da Dangwystl ferch Adda ap Llowdden. Daou vab o doe: Meurig hag Hywel Goch, hag ur verc'h dianav hec'h anv.
Evit dezhañ ober gant mentadoù ar Gogynfeirdd en e veulganoù e ouias ober gant an doare nevez cywydd, hervez doare Dafydd ap Gwilym, ha degaset gantañ eus kreisteiz ar vro ma'z ae da ganañ gwech an amzer. Mignon e oa da Iolo Goch.

## Ar varzhoneg

* Marwnad Lleucu Llwyd.

## Levrlennadur

* Dafydd Johnston, Gwaith Llywelyn Goch ap Meurig Hen, (Aberystwyth, 1998).

## Pennadoù kar

* Listenn barzhed Kembre (550-1600)
* Listenn barzhed Kembre abaoe 1600

### Liammoù diavaez

Istor Llywelyn ha Lleucu:
* (en) Lleucu Llwyd and Dolgelynen
# Llywelyn ab Iorwerth

    Gwelout ivez : Llywelyn.
Llywelyn ab Iorwerth (war-dro 1173–1240), lesanvet "Llywelyn Fawr" (Llywelyn Veur e brezhoneg), a oa Priñs Gwynedd, hag a rene war an darn vrasañ eus Kembre. Tad-kozh eo da Llywelyn ap Gruffudd, lesanvet "Llywelyn Olaf".

## E dud

Ganet e oa Llywelyn e 1173, e Dolwyddelan moarvat. Mab-bihan e oa da Owain Gwynedd, ha mab da Iorwerth Drwyndwn, ha n'ouzer netra diwar e benn hag a c'hallje bezañ marvet pa oa bugelig Llywelyn. E vamm a oa Margaret, merc'h da Vadog ap Maredudd, priñs Powys.

## Istor

E penn Gwynedd edo e eontred, Dafydd ab Owain Gwynedd ha Rhodri ab Owain Gwynedd, met e 1188 e savas Llywelyn un arme, hag eñ krennard c'hoazh, da ober brezel d'e eontred. E 1194 e kavas skoazell digant e gendirvi, Gruffydd ha Mardudd ap Cynan, hag e voe trec'h war arme Dafydd en aber ar stêr Conwy. Rhodri a varvas e 1195. Llywelyn a dapas Dafydd hag en harluas eus Gwynedd. E 1199 e kemeras kastell Mold.

## Kreskiñ e c'halloud

E 1205 e kreskas e vrud pa zimezas da Janed Bro-Saoz, merc'h vastard d'ar roue saoz Yann Dizouar. Kent se e oa bet o varc'hata gant ar pab Inosant III evit dimeziñ gant intañvez e eontr Rhodri, a oa merc'h da Reginald, roue Manav. Met pa gavas tro da gaout Janed e tilezas an intañvez.
E enebour bras e Kembre d'an ampoent e oa Gwenwynwyn ab Owain, eus Powys. Pa savas bec'h etre priñs Powys hag ar roue Yann e 1208 e lammas Llywelyn war Powys ar c'hreisteiz, ha war hanternoz Ceredigion. En 1210 avat e trenkas an traoù etre Llywelyn ha Yann saoz, ken e voe skoazellet Gwenwynwyn gant Yann da adkemer e zouaroù. E 1211 e voe aloubet Gwynedd gant Yann, ma kollas Llywelyn e zouaroù er reter d'ar stêr Conwy.
E 1212 en em glevas gant rouaned all eus Kembre hag e teuas a-benn da adkemer e zouaroù kollet, war bouez nebeut. E 1213 e kemeras kestell Deganwy ha Rhuddlan. Emglev a eure gant ar varoned saoz o devoa rediet Yann da sinañ ar Magna Carta. Kemer a reas Shrewsbury e 1215. Er bloaz-se en-eeun e voe anvet Ednyfed Fychan da senesal Gwynedd hag e voe unan eus kenlabourerien Llywelyn.
En Aberdyfi e 1216 e savas ur seurt Parlamant Kembre ma veze barnet an dizemglevioù etre an aotrouien er vro.
E 1234 e voe un arsav-brezel daou vloaz etre Herri III ha Llywelyn ha sinet feur-emglev Middle. Llywelyn a zalc'has Aberteifiha Llanfari-ym-Muallt, ha bep bloaz e voe adsinet an emglev betek diwezh e ren.

## Kestell

Meur a gastell a voe savet gant Llywelyn, en o zouez hini Deganwy ha Castell y Bere.

## Lennegezh kembraek

Daou bezh-c'hoari
* Saunders Lewis, Siwan.
* Thomas Parry, Llywelyn Fawr.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Llywelyn ap Gruffudd

    Gwelout ivez Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Fawr) ha Llywelyn.
Llywelyn ap Gruffudd (lesanvet bremañ Llywelyn Ein Llyw Olaf, da lavarout eo Hon Diwezhañ Levier) (war-dro 1228-11 a viz Kerzu 1282), eo diwezhañ Priñs Kembre dieub, lazhet e Cilmeri e 1282 gant soudarded Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz.
Mab e oa da Gruffudd ap Llywelyn Fawr, mab-bihan eta da Llywelyn Fawr, priñs Kembre.

## Istor

Unan eus pevar mab Gruffydd ap Llywelyn Fawr e oa. E dad a oa mab bastard da Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Fawr). Dizemglev zo da c'houzout hag an trede pe ar pevare mab e oa: sur eo ne oa ket ar mab henañ.
Brezeliñ a eure enep e eontred hag e vreudeur dreist-holl, Owain, Dafydd ha Rhodri. Dont a-benn a eure Llywelyn da c'honit warne en emgann Bryn Derwin ha da vout roue Gwynedd e 1258 ha roue Kembre, un dra nevez, rak ne veze ket kaoz c'hoazh eus Kembre evel ur vro met evel un douar rannet etre meur a rouantelezh istorel,

## Fazioù politikel

Ma oa Llywelyn ur pennbrezel ampart ne oa ur politikour fin evel e dad-kozh ha dirakañ e oa un enebour dañjerus, Edouarzh Iañ. Ma karje bezañ graet emglev gant Tiegezh Simon V Montfort. Pa voe graet marc'had da zimeziñ Llywelyn hag Elinor de Montfort, merc'h Simon, e kemeras Edouarzh droug hag e tapas al lestr a gase ar plac'h eus Bro-C'hall da Vro-Saoz, hag e talc'has anezhi evel prizoniadez e kastell Windsor.

## Koun

Bep bloaz e vez lidet Diwrnod Llywelyn Ein Llyw Olaf (Devezh Llywelyn Hon Friñs Diwezhañ) d'an 11 a viz Du e Cilmeri.
| En e raok Dafydd ap Llywelyn | Llywelyn ap Gruffydd Roue Gwynedd 1246-1282 | War e lerc'h Dafydd ap Gruffudd |

## Levrlennadur

* A.D. Carr, Llywelyn ap Gruffudd (Caerdydd, 1982)
* J. Beverly Smith, Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru (Caerdydd, 1986). ISBN 0708308848
# Llywelyn ap Merfyn

Llywelyn ap Merfyn a oa roue Rouantelezh Powys en X$^{vet}$ kantved. Mab e oa da Verfyn ap Rhodri, ha mab-bihan da Rhodri Mawr. Pa varvas e 942 e voe staget e rouantelezh ouzh hini Hywel Dda.
| En e raok: Merfyn ap Rhodri | Roue Powys ) 645 - 675 | War e lerc'h: Hywel Dda |
# Llŷr Gwyn Lewis

Llŷr Gwyn Lewis (ganet e 1987) zo ur skrivagner kembraek.
Ganet ha desavet eo bet e Caernarfon, e gwalarn Kembre, ha studioù en deus graet e skolioù-meur Kerdiz hag Oxford betek ober un doktorelezh war oberennoù T. Gwynn Jones ha William Butler Yeats. Kelennet en deus kembraeg e skolioù-meur Abertawe ha Kerdiz hag emañ bremañ o labourat evit Cyd-Bwyllgor Addysg Cymru (Welsh Joint Education Committee).
E dorkad barzhonegoù kentañ, Storm ar Wyneb yr Haul, a voe embannet e 2014. Gant e levr kentañ e komz-plaen, Rhyw Flodau Rhyfel, en doa bet unan eus prizioù Llyfr y Flwyddyn e 2015. Meur a skrid a bep seurt en deus embannet e kelaouennoù kembraek evel Ysgrifau Beirniadol, Poetry Wales, Taliesin hag O’r Pedwar Gwynt.
# Llywelyn ap Maredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan

Llywelyn ap Maredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan (marvet e 1263), a oa kont e Meirionnydd, en hanternoz Kembre en XIII$^{vet}$ kantved. Mab e oa da vMaredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan a ziskenne eus ar roue Owain Gwynedd dre e vab Cynan, aotrou Meirionnydd. Kenderv a-bell e oa Llywelyn ap Maredudd da Llywelyn ap Gruffudd, diwezhañ priñs Kembre. Pevar mab zo anavet dezhañ:
* Madog ap Llywelyn ap Maredudd
* Dafydd ap Llywelyn ap Maredudd
* Llywelyn ap Llywelyn ap Maredudd
* Maredudd ap Llywelyn ap Maredudd
Madog, ar mab henañ, a gasas un emsavadeg a-enep ar Saozon er bloavezhioù 1294-1295. Daou vab a voe dezhañ ha n'ouzer ket petra e teujont da vezañ.

## Levrlennadur

* J. Beverley Smith (1998) Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru
# Llywernog

Llywernog zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Blaenrheidol, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 150km eus Kerdiz.
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Llíria

Llíria zo ur gumun eus komark Camp de Túria, e proviñs Valencia, er País Valencià, e Spagn.
En-dro dezhi kumunioù Casinos, Benaguasil, Benissanó, La Pobla de Vallbona, Olocau, Marines, les Alcubles, Andilla, el Villar, Bugarra ha Pedralba, holl e proviñs València, hag Altura en proviñs Castelló.

## Monumantoù
### Ilizoù kristen

Teir iliz:
# Morales de Rey

Morales de Rey zo ur gumun e proviñs Zamora.
# Morales de Valverde

Morales de Valverde zo ur gumun e proviñs Zamora.
# Morano Calabro

Morano Calabro a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Morales de Campos

Morales de Campos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
# Moralzarzal

Moralzarzal zo ur gumun e Spagn e proviñs Madrid.
# Moran Dipode

Moran Dipode, MCCT, ganet e Kemper d'ar 29 a viz Mezheven 1988, zo ur soner breizhat ha skrivagner brehonek.
Mab eo da Alan Dipode. Goude bezañ bet skoliataet e skol Diwan Kemper, skolaj Diwan Kemper ha lise Diwan Karaez e voe studier e Skol-veur Breizh-Uhel hag e Skol-veur Gaillimh en Iwerzhon ma tapas ur master war ar brezhoneg hag unan all war ar saozneg.
Echu e studioù gantañ e labouras e burevioù Diwan a-raok kelenn saozneg e skolaj Diwan ar Releg-Kerhuon. Goude-se e voe kelenner e Skolaj Diwan Gwened. E 2018 ez eas da Skol-veur Exeter, e Devon, Bro-Saoz war-benn bout kelenner eno.
Daou levr fantazi zo bet kenskrivet gantañ ha gant Marianna Donnart.

## Oberennoù

* Brezel an Erevent, Priz ar gwellañ levr evit ar re yaouank e 2005
* Hudour an Tour Du. Priz ar gwellañ levr evit ar re yaouank e 2006
* Kemeret en deus perzh en dastumad lizhiri Karantez dispaket, An Alarc'h, 2007

## Liammoù diavaez

* Brezel an Erevent
* Hudour an Tour Du
# Morales del Vino

Morales del Vino zo ur gumun e proviñs Zamora.
# Moran

Moran a zo anv ur sant breizhat, bet ganet war-dro 650 ha lidet e miz Here pe e miz Mae. Eskob Roazhon e voe e 703, a-raok mont da vanati Berceto en Italia e-lec'h ma varvas e 730.

## Stummoù all

* Merc'hed: Morana, Moranenn, Moranez, Moranig, Morna, ha Morane e galleg.

## Tud

* Moran Dipode

## Lec'hioù

* Sant-Voran, porzh e Kombrid.

## Levrlennadur

* Goueler ar Sent, Tepot Gwilhmod, Imbourc'h, 1994
* Tous les prénoms bretons, Alain Stéphan, Jean-Paul Gisserot, 1996
# Morano sul Po

Morano sul Po (Moran e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
# Morales de Toro

'Morales de Toro zo ur gumun e proviñs Zamora.
# Muñana

Muñana zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Muzychuk

Muzychuk (Музичук en ukraineg; Музычук e ruseg) zo un anv tiegezh ukrainat.

## Tud

* Anna Muzychuk, ganet e 1990, echedourez ukrainat
* Marija Muzychuk, ganet e 1992, echedourez ukrainat, c'hoar da Anna.
# Muzzana del Turgnano

Muzzana del Turgnano (Muçane e friouleg) zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia.
# Muñogalindo

Muñogalindo zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Ávila, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Muñogrande

Muñogrande zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Ávila, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Muzul

Ar muzul (liester : muzulioù) eo an niver a vez eztaolet dre jediñ ur c'hementad dre gemer evel diazez ur c'hementad all lakaet da unanenn. Muzuliet e vez traezoù, pe anadennoù ar fizik. Implijet e vez ar muzulioù e meur a zegouezh, koulz er vuhez pemdeziek ha war tachennoù an arsellerezh skiantel. Da skouer : un tolz zo e pep tra ha pep den, a c'heller muzuliañ e kilogrammoù, unan eus ar muzulioù degemeret er Reizhiad unanennoù etrebroadel.
A-douez ar perzhioù fizikel a vez muzuliet diehan e c'heller menegiñ an hirder, an uhelder, ar skinoberiegezh, an tolz, an tizh, ar gwrezverk, ar gwask, al labour hag all. Evit muzulioù fizikel a zo e vez fardet, pe dermenet, ur patrom fetis evit an unanenn, a reer "stalon" pe "skouer" anezhañ.

## Endalc'her lakaet da venveg-muzuliañ

E-maez eus an dachenn skiantel ez eus muzulioù fetis, da lavaret eo an endalc'herioù a implijer a-gozh evit muzuliañ kementadoù a bep seurt : mentoù, liñvennoù, poultr, greun. Da skouer, ar greun a veze muzuliet a-boezelladoù (gant ur pod anvet "poezell") betek mare an Dispac'h Gall. Ouzh al litr, a zo un unanenn etrebroadel, ez eo bet erlerc'hiet abaoe.
# Muñico

Muñico zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Muzzano

Muzzano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e Piemonte.
# Norma (Italia)

Norma a zo ur gumun eus Italia e proviñs Latina, e rannvro Lazio.
# Norman

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Norman zo un anv-gwan hag a ra dave da Normandi ha d'an Normaned, ur ger evit komz eus an dud eus ar vro-se pe Skandinavia.
Ar memes ger eo e saozneg, gant ar memes ster doubl. Deuet eo da vezañ un anv-badez hag un anv-tiegezh er yezh-se, oc'h ober dave d'un den eus Normandi pe Lec'hlenn eta.

## Anv-tiegezh

Gallout a ra bezañ un anv saoznek, gallek (adstumm an anv Normand), nederlandek, svedek, achkenaz.
* Catharina Norman, kourtizanez svedat marvet goude 1786.

## Anv-badez

Bez e oa eus an anv-se e Bro-Saoz araok aloubidigezh Gwilherm Normandi e 1066, met signet e voe muioc'h c'hoazh er vro goude se. Bremañ ne vez ket roet ken koulz lavaret (da daou vabig hepken e 2005).
Berrstummoù : Normie, Norm.
* Norman Boyd Kinnear (1882-1957), loenoniour hag evnoniour skosat,
* Norman Rockwell (1894-1978), livour ha skeudennaouer stadunanat,
* Norman Brinker (1931-2009), embregour stadunanat,
* Norman Schwarzkopf Jr. (1934-2012), jeneral stadunanat e penn nerzhioù ar c'hengevredad a-enep Irak e Brezel ar Pleg-mor,
* Norman Greenbaum (g. e 1942), kaner-sonaozer stadunanat,
* Norm Macdonald (1959-2021), komedian, produour hag aktour kanadian.

## Anv-micher

* Jacques Daniel-Norman (1901-1978), filmaozer ha saver senario gall,
* Norman Doray (g. e 1983), DJ ha produer sonerezh elektronek gall.

## Anv-lec'h

* Norman, ur gêr en Oklahoma e SUA.

## Traoù all

Normand eo e gevatal e galleg. Un anv-tiegezh eo e Bro-C'hall, met un anv-badez roet e Kebek eo ivez.
# Norman Boyd Kinnear

Norman Boyd Kinnear, bet ganet d'an 11 a viz Eost 1882 e Dinedin (Bro-Skos) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Eost 1957 e Wimbledon (ur c'harter eus Londrez, Bro-Saoz), a oa ul loenoniour hag un evnoniour skosat.

## Listenn al laboused studiet gantañ

* D
    Dendrocoptes dorae, Ducula bakeri,
* F
    Fulvetta ludlowi,
* T
    trogon Ward (Harpactes wardi).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Kinnear e metoù al loenoniezh.
* ↑ A-gevret gant George Latimer Bates.
# Norman Greenbaum

Norman Greenbaum (Norman Joel Greenbaum diouzh e anv gwir), bet ganet e Malden (Stadoù-Unanet) d'an 20 a viz Du 1942, zo ur c'haner-sonaozer stadunanat.
Berzh bras en devoa graet e 1969 gant e ganaouenn Spirit in the Sky en devoa gwerzhet ouzhpenn daou vilion a skouerennoù anezhi. Ar ganaouenn-mañ a oa bet degaset an enrolladur anezhi gant akipaj an egorlestr Apollo 13 a reas dezhi bezañ skignet eus an egor.

## Liamm diavaez

* filmig ar ganaouenn
# Norm endroel

An norm endroel, pe reolennadur, a zo un norm rediet gant ar galloudoù publik. Termenet eo ur vevenn saotrañ, ul live brasañ saotr. Paeet e vez un tell-kastiz gant ar re maez lezenn. (Un efed war ar c’hementad a zo)
Savet eo bet an norm endroel evit bezañ gouest da wareziñ ar c’hevala naturel en ur gendec’hel da produiñ. Un efedusted endroel en deus neuze, gant disoc’hoù divizet en a-raok. Simpl ez eo da lakaat e plas. Met start ez eo kavout un live dereat : Ma ez eo re laoks ar reolennadur, ne vo efedusted endroel ebet, met er c’hontroll ma ez eo re strizh e vo un efedusted ekonomikel negativel. Gant an norm endroel, ne vez ket broudet an obererien ekonomikel d’ober gwelloc’h.
Kemeromp skouer feur-emglev Montréal: Ur c'hentemglev evit gwareziñ an endroe eo, lakaet e plas d'ar 1añ a viz Genver 1989. E fal : lakaat da vont da get an danvezioù hag a reduont ar wiskad ozon. E 2007 ez eo bet tizhet ar pal gant ar 190 vro ho doa sinet ar c’hentemglev, 20 bloaz goude, normalamant raktreset evit 2010. Hervezh ar gumuniezh skiantel e teufe en-dro ar wiskad ozon, en e stad eus 1980, etre 2055 ha 2065.
# Normalizadur (yezh)

Implijet e vez an termen normalizadur e Stad-Spagn dreist-holl evit komz eus ar strivoù evit reiñ lusk war an dachenn sokial koulz d'ar yezhoù kenofisiel estreget ar spagnoleg, da lâret eo ar galizeg (normalización (lingüística)), ar c'hatalaneg (normalizació (lingüistica)) hag an euskareg ((hizkuntz) normalizazioa), ha d'ar yezhoù lec'hel pe rannvroel nann-anavezet all, da skouer an asturianeg, an aragoneg...
Ober a ra dave d'ar fed ma klasker lakaat ar yezhoù-se da vezañ normal, da lâret eo boutin ha kempouez, war bep tachenn, hag evit terriñ gant an diglosia ma vez implijet ur yezh izel e statud sokial e degouezhioù resis 'zo keit ha ma vez implijet ur yezh all uheloc'h e statud sokial, ar spagnoleg en degouezh-mañ, war tachennoù pouezusoc'h, da skouer pa'c'h eer e darempred gant ar melestradurezh.
E Galiza da skouer e kaver 'equipos de normalización lingüística ("skipailhoù normalizadur yezhel") er skolioù eil-derez, servizos de normalización lingüística ("servijoù normalizadur yezhel") en tiez-kêr hag er skolioù-meur, hag an aozur anvet A Mesa para a Normalización Lingüística ("Burev evit Normalizadur ar Yezh").
Enebiet e vez an normalizadur diouzh un tu ouzh an normativadur (normativización) diouzh an tu all hag a denn da da batromoù (norma) ar yezh unvan.

## Liammoù diavaez

* Secretaría Xeral de Política Lingüística Xunta de Galiza( "Gouarnamant Galiza" - e galizeg)
* Euskara Biziberritzeko Plan Nagusia/Plan General de Promoción del Uso del Euskera Eusko Jaurlaritza/Gobierno Vasco ("GouarnamantEuskadi" - en euskareg, spagnoleg, soazneg ha galleg)
* Consorci per a la Normalització Lingüística (CPNL) e katalaneg, saozneg, spagnoleg ha galleg
# Norman (Oklahoma)

Norman zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 110 925 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Norman en ur mod ofisiel e 1889.

## Kêrioù gevellet

| Bro | Kêr |
| Italia | Arezzo |
| Japan | Seika |
| Bro-C'hall | Clermont-Ferrand |
| Mec'hiko | Colima |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Norman Brinker

Norman Eugene Brinker, ganet e 1931 ha marvet e 2009, a oa un embregour stadunanat, bet krouet gantañ an embregerezh Bennigan e 1976.
# Mr. Private Eye

Mr. Private Eye (pe Mister Private Eye) zo ur ganaouenn saoznek gant Yuko Ohtaki embannet e 1987. Embannet eo bet war ar pladennoù City Hunter 1 - OST 1 (1987) ha City Hunter Dramatic Master (1989), ar re-se o vezañ pladennoù sonerezh ar stirad skinwel manga City Hunter o kontañ troioù-kaer Ryô Saeba.
Adembannet eo bet ar ganaouenn war ar pladennoù City Hunter - Best Collections OST (1999) ha City Hunter - Sound Collection Z - (pladenn 2, e 2005)

## Liammoù diavaez

* Komzoù war lacoccinelle.net

## Pennadoù kar

* Sonerezh City Hunter
# Mroueg

Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù mrouek eo ar baieg (mru, murung pe niopreng) komzet gant tro-dro da 20.000 den e Bangladesh (1999), 1.231 den en India (1981) ha gant 20.000 Myanmar (1999).

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinek-tibetek
# Mpieg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pounoiek eo ar mpieg (mpi(-mi)) komzet gant tro-dro da 2.000 den (1981) e Tailand.
Tost-tre eo d'ar bisoueg, ar pyeneg hag ar pounoieg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
# Mpumalanga

Mpumalanga a zo unan eus proviñsoù Suafrika. Emañ e reter ar vro. Nelspruit eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ. Swatieg eo ar yezh komzet ar muiañ.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mr. Bungle

Mr. Bungle a zo ur strollad rock araokour amerikan bet krouet e 1984 gant Mike Patton, Trey Spruance, Trevor Dunn ha Jed Watts. Levezonet-don eo bet stil ar strollad gant Frank Zappa ha gant stiloù lieseurt: an Death Metal, ar Funk, an Industrial, ar Free Jazz, hag ar Bossa Nova.

## Izili ar strollad

* Mike Patton, kaner
* Danny Heifetz, tabouliner
* Clinton "Bär" McKinnon, saksofon ha treujenn-gaol
* Trevor Dunn, gitarour boud
* Trey Spruance, gitarour
* Jed Watts, tabouliner (betek 1986)
* Theo Lengyel, klavieroù ha saksofon (betek 1996)

## Pladennoù

* Kassetennoù diofisiel
** The Raging Wrath of the Easter Bunny, 1986
** Bowel of Chiley, 1987
** Goddammit I love America, 1988
** OU818, 1989
* Albomoù leun
** Mr Bungle, 1991
** Disco Volante, 1995
** California, 1999

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn faned Mr. Bungle :
* Lec'hienn faned Mr. Bungle ha Faith No More:
# Mpoureg

Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù mpourek eo ar mpoureg (mpur, amberbaken, ekware pe dekwambre) komzet gant tro-dro da 7 000 den (1993) e Papoua ar C'hornaoueg.
Div rannyezh a zo:
* Sirireg (sirir)
* Adjiweg (ajiw)

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù papouek ar c'hornôg