OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Estadio Centenario

An Estadio Centenario zo ur sportva bet savet e Parque Batlle (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)) diwar dresoù an tisavour uruguayat Juan Antonio Scasso. Dibabet an anv anezhañ da lidañ an 18 a viz Gouere 1830, pa voe embannet kentañ bonreizh Uruguay, e tegemer ar savadur krogadoù mell-droad dreist-holl.
Kroget e voe da sevel d'an 21 a viz Gouere 1929 a-benn degemer krogadoù kentañ Kib vell-droad ar bed (13-30 a viz Gouere 1930). Abalamour d'ar glaveier a gouezhas a-bil war gêr-benn Uruguay e voe daleet al labourioù : ne voe digoret nemet d'an 18 a viz Gouere 1930 gant kentañ krogad skipailh broadel Uruguay ouzh hini Perou (bet gounezet 1-0 gant La Celeste).
Ouzhpenn skipailh broadel ar vro a ra gantañ e vez feurmet an Estadio Centenario gwech an amzer gant kleuboù 'zo eus Montevideo : Peñarol ha Nacional.

## Notennoù ha davennoù

* ↑ https://web.archive.org/web/20150114135639/http://es.fifa.com/classicfootball/stadiums/stadium=34866/index.html
* ↑ Unan eus al lesanvioù a zo bet roet da skipailh mell-droad Uruguay.
# Essonne

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
An Essonne zo :
* Essonne (stêr), ur stêr eus Bro-C'hall, e korn-bro Pariz
* Essonne (departamant), abaoe 1964, un departamant gall, e Bro-C'hall, diwar anv ar stêr.
Anv ar stêr a gaver en hini meur a gumun :
* en departamant Essonne :
** Ballancourt-sur-Essonne.
** Boutigny-sur-Essonne.
** Corbeil-Essonnes.
** Courdimanche-sur-Essonne.
** Gironville-sur-Essonne.
** Guigneville-sur-Essonne.
** Prunay-sur-Essonne.
** Vayres-sur-Essonne.
* en departamant Seine-et-Marne :
** Nanteau-sur-Essonne.
* en departamant Loiret :
** Briarres-sur-Essonne.
** La Neuville-sur-Essonne.
** Ondreville-sur-Essonne.
# Establishment

An establishment zo un anv, deuet eus ar saozneg (deuet eus ar ger gallek établissement), implijet dre zismegañs, da envel ur rumm tud uhel eus ur gevredigezh hag a vez o ren pe o vestroniañ ar gevredigezh, gant harp ar galloud. En Unvaniezh soviedel e veze lavaret nomenklatura eus ur rumm tud damheñvel.

## E Bro-C'hall

Er vro-se e vez gwelet alies ar bolitikerien, ar renerien embregerezhioù, ha tud ar media, evel ur renkad tud o ren a diegezhioù, a dad da vab, goude bet o pleustriñ skolioù cheuc'hañ Pariz.
# Estadio Gran Parque Central

An Estadio Gran Parque Central (pell anavezetoc'h evel El Parque) zo ur sportva bet savet e La Blanqueada (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)).
Anavezet eo dre meur a lesanv all : El primer estadio mundialista, El Templo Tricolor, La Quinta de la Paraguaya.
Digoret d'ar 25 a viz Mae 1900 e voe graet gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed (13-30 a viz Gouere 1930).
Ennañ e c'hoari Nacional an darn vrasañ eus e grogadoù. Dougen a ra ar peder zribunell anezhañ anv tud veur en istor ar c'hleub :
* José María Delgado, bet unnekvet (1911-1921) ha seitekvet (1929-1932) prezidant Nacional,
* Atilio García, ur paler eus ar c'hentañ hag en devoa c'hoariet e Nacional a 1938 da 1951,
* Abdón Porte, bet c'hoarier Nacional a 1911 da 1918 hag eñ en em lazhet e kreiz El Parque e-pad nozvezh ar 5 a viz Meurzh 1918
* Héctor Scarone, unan e-touez gwellañ melldroaderien Nacional (1916-1926, 1927-1931 ha 1934-1939).
# Esson

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Esson |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Esson en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Suisse Normande |
| Kanton | Thury-Harcourt |
| Kod INSEE | 14251 |
| Kod post | 14220 |
| Maer | Serge Beaunieux |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 8,86 km² |
| Led | 48° 57' 54" Norzh |
| Hed | 00° 27' 13" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 210 m |
| Uhelder bihanañ | 168 m |
| Uhelder brasañ | 187 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 432 (2009) |
| Stankter | 49 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Esson a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: pevar den nann soudard a varvas en Esson abalamour d’ar brezel, tri anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg d’an 30 a viz Even, an hini all d’an 10 a viz Eost gant taolioù kanol.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ur c’hastell, XVIII$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Ginivelezh an Intron-Varia, adsavet er XV$^{vet}$ kantved.
* Chapel ar C’heloù Mat.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| ? | Meurzh 2001 | Maurice Pitel | | |
| Meurzh 2001 | mars 2008 | Léon Marie | | |
| Meurzh 2008 | | Serge Beaunieux | digostezenn | Labourer-douar |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||
| (1) Addilennet d’an 9 a viz Meurzh 2008, aet da Anaon a-daol trum d’an 10. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ EBSSA
* ↑ 1
# Essonne (departamant)

Essonne :
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Enez-Frañs |
| Pennlec'h (prefeti) | Évry-Courcouronnes |
| Isprefetioù | Étampes Palaiseau |
| Prezidant ar c'huzul-departamant | François Durovray (UMP) |
| Prefed | Jean-Benoît Albertini |
| Kod EBSSA | 91 |
| Kod ISO 3166-2 | FR91 |
| Kod Eurostat NUTS-3 | FR104 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 306 118 ann. (2020) |
| Stankter | 724 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 48° 37′ 45″ Norzh 2° 26′ 02″ Reter / 48.62917, 2.43389 |
| Gorread | 1 804 km² |
| Adrannoù ||
| Arondisamantoù | 3 |
| Pastelloù-bro | 10 |
| Kantonioù | 21 |
| Etrekumuniezhioù | 10 |
| Kumunioù | 194 |
| kemmañ |
An Essonne (distaget:) a zo unan eus an departamantoù savet e 1968 en-dro da gêr Bariz, er rannvro Enez-Frañs. Évry eo ar pennlec'h anezhañ, ha roet eo bet an niverenn 91 dezhañ. Savet eo bet diwar an departamant kozh Seine-et-Oise. Dont a ra e anv eus ar stêr Essonne.

## Arondisamantoù an Essonne

* Arondisamant Étampes
* Arondisamant Évry
* Arondisamant Palaiseau

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad en departamant (prefeti)
* Touristañ en Essonne

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Est (Burkina Faso)

Est zo ur rannvro eus Burkina Faso.
g • ka • ke Rannvroioù Burkina Faso :
| Rannvroioù | Boucle du Mouhoun · Cascades · Centre · Centre-Est · Centre-Nord · Centre-Ouest · Centre-Sud · Est · Hauts-Bassins · Nord · Plateau-Central · Sahel · Sud-Ouest |
# Estaca de Bares

An Estaca de Bares eo ar beg-douar hanternosañ en Iberia. E Galiza emañ, e parrez Barres, e kumun Mañón, e proviñs A Coruña. Gant 2 500 mm a c'hlav bep bloaz n'eus ket kalz glepoc'h en Europa.
# Estadio Belvedere

An Estadio Belvedere zo ur sportva bet savet e Belvedere, unan eus karterioù Montevideo, en Uruguay.
Bet digoret d'ar 4 a viz Gouere 1909, piaouet e voe ar sportva gant Montevideo Wanderers da gentañ-penn. Da c'houde e voe Ministrerezh ar Yec'hed Foran perc'henn warnañ kent bezañ piaouet da vat gant Liverpool Fútbol Club adalek 1938. Degemer a c'hell betek eizh mil pemp kant arvester.
Liammet eo istor an Estadio Belvedere ouzh hini skipailh broadel Uruguay. D'ar 15 a viz Eost 1910 e voe dalc'het ennañ ur c'hrogad Copa Lipton ouzh skipailh broadel Arc'hantina. Ar wech kentañ e voe d'ar velldroaderien uruguayat dougen ar c'hrez glas-oabl al liv anezhañ a zo deuet da vezañ ken brudet e metoù ar vell-droad etrebroadel. A-hervez e teuje al lesanv La Celeste, bet tapet gant skipailh Uruguay, eus an darvoud-se (ur blakenn-goun a zo bet peget er sportva d'e lidañ).
# Da

Da zo pevar ger brezhonek disheñvel. E yezhoù all ivez e kaver ur ger da.

## E brezhoneg

* un araogenn, evel e-barzh Da gousket!
* ur rannig-verb, evel e-barzh Doue da bardono d'an Anaon!
* ur ger a verk an eil gour unan, dezhañ div dalvoudegezh hervez an arver anezhañ:
** ur ger-perc'hennañ evel e-barzh da vreur ha da c'hoar;
** ur raganv evel e-barzh mont a rin da'z kwelout.
* un anv-gwan, tostaet ouzh da e kembraeg, distagadur lec'hel dav marteze, hag a gaver ivez
** en droienn kavout da, hag a lenner e levrioù Jules Gros;
** en adverb enta (doare gwenedek), pe eta (doare leonek), savet diwar ent ha da.

## E kembraeg hag e kerneveureg

Ur ger kembraek ha kerneveurek war an dro eo, a zo "mat" e brezhoneg:
* iec'hyd da (kembraeg), pe yeghes da (kerneveureg) yec'hed mat
* bore da (kembraeg) pe myttin da (kerneveureg), beure mat, pnawn da (kembraeg) pe gorthugher da (kerneveureg), enderv mat, nos da (kembraeg), noz vat.
Kemmadur a vez a-wechoù er ger evel
* en anv Hywel Dda, priñs Kembre, e kembraeg
* en anv al levr-bugale Go dda Gareth! gant Lonna Bradley, e kembraeg
* e troiennoù evel nos dha, noz vat, e kerneveureg (e kembraeg e lavarer nos da hep kemmadur, met un direizhder eo).
Ouzh da kembraek ha kerneveurek e klot ar ger brezhonek dav, daoust dezho kaout sterioù disheñvel bremañ.

## En italianeg

Un araogenn italianek eo hag a gaver en anvioù tud ha lec'hioù evel
* Leonardo da Vinci
* Da Corleone a Brooklyn, ur film italian

## En portugaleg

Un araogenn bortugalek eo hag a gaver en anvioù tud ha lec'hioù, evel
* Serra da Estrela
* Tristan da Cunha
* Vasco da Gama
* Luiz Inácio Lula da Silva

## Yezhoù all

* ur ger rusek, a dalvez kement ha ya.
* dà (大), ul lizherenn sinaek.

## Pennadoù kar

* a, ha, ma, na, pa, ra, va
* af, al, am, an, añ, ar, az
# Da Feiz hon Tadoù Kozh

Da Feiz hon Tadoù Kozh zo ur c'hantik brezhonek, anavezet en Eskopti Kemper ha Leon dreist-holl, savet gant ar beleg leonat Loeiz Jozeb Mari Abyann (1876-1932), war don ur c'hantik gallek anvet Sainte Religion. En amzer-se e oa kure an oberour e Goulien (Bro ar C'hab), e-kerzh ar votadegoù-kêr e 1904, ha brudet e-kerzh ar stourm a-enep lezenn disparti ar Stad hag an Iliz, e 1905.
Anavezet mat eo e-touez ar gatoliked vrezhonek ha kanet e vez en ilizoù, evit an obidoù hag er pardonioù dreist-holl. Anavezet-mat eo e Leon hag ivez e Kernev, e Bro ar C'hab dreist-holl (lesanvet “Bro “Da Feiz hon Tadoù kozh”)). Ken anavezet eo dre eno ma veze kanet evel ur seurt kan broadel breizhek (da geñver ar stourm a-enep raktres kreizenn nukleel Plougoñ da skouer).
Arouez al liamm etre ar feiz hag ar yezh eo. Test eo eus ur mare ma oa ar feiz katolik o ren e Breizh-Izel, ha dreist-holl betek dibenn ar bloavezhioù 1950, pa veze leun an ilizoù bep Sul.

## Pozioù Da Feiz hon Tadoù Kozh

* Da Feiz hon Tadoù Kozh
* Loeiz Jozeb Mari Abyann, 1904
* Diskan :
* Da feiz hon tadoù kozh, ni pôtred Breiz-Izel
* Ni zalc'ho mat atao;
* 'Vit feiz hon tadoù koz hag en-dro d'he banniel,
* Ni holl en em stardo.
* Feiz karet hon tadou, morse ni n'ho nac'ho,
* Kentoc'h ni a varvo, Kentoc'h ni a varvo, kentoc'h ni a varvo!
* 1. D'ar c'hrouadur bihan, e kichenig e gavell.
* E lakait ur vamm vat, en deiz evel en noz;
* Er boan hag en anken, hi a daol buan eur zell
* War groaz santel Jezuz, he soñj er baradoz.
* 2. D'ar pôtr, d'ar plac'h yaouank, c'hwi ziskouez hent ar furnez,
* C'hwi lavar : "It gantañ, hep krenañ dirak den;
* Bezit, tud yaouank Breizh, bezit e-pad ho puhez,
* Atav gwir gristenien, treitourien birviken !
* 3. D'an den kozh, gwenn e benn, e korn an tan azezet
* O skuilh daeloù a geuz war e amzer gentañ
* War-lerc'h kalz a boanioù, c'hwi lavar, Salver karet,
* Er baradoz e vo eürusted evitañ
* 4. D'an den diwar ar maez, kenkoulz ha d'an den a vor
* C'hwi a ro nerzh-kalon da stourm er boan atav
* Gouzout a reont, en neñv e kavint holl dor zigor :
* Ar vuhez vo bet tenn ; d'an drubuilh, kenavo !
* Ar c'hantik
* Sellet er Wikimammenn : Da Feiz hon Tadoù Kozh.
* Da Feiz hon Tadoù Kozh
* Liammoù diavaez
* Ar Gedour Youenn Caouissin
* Tro-minihi Lokournan 2013 Kan en iliz
* Daveennoù ha notennoù
* ↑ http://www.kan-iliz.com/da-feiz-hon-tadou-kozh/
* ↑ lec'hienn ar C'hab
* ↑ Ibidem.
# DFK Dainava

Dzūkijos futbolo klubas Dainava zo ur c’hlub mell-droad krouet e 2016 eus kêr Alytus, e Lituania.

## Sportva

C'hoari a reont e sportva Alytaus miesto stadionas, digoret e 1935, gant 3 000 plas.

## Titloù

* Kampionad Lituania:
       Pirma lyga (D1): 2vet (2018)
* Kib mell-droad Lituania (LFF taurė)
* Supertaurė:

## Stadegoù (2016–)

| Bloaz | Rann | Kevre | Plas |
| 2016 | 2 | Pirma lyga | 9 |
| 2017 | 2 | Pirma lyga | 4 |
| 2018 | 2 | Pirma lyga | 2 |
| 2019 | 2 | Pirma lyga | 4 |
| 2020 | 2 | Pirma lyga | 6 |
| 2021 | 1 | A lyga | 9 |
| 2022 | 2 | Pirma lyga | 1. |
| 2023 | 1. | A lyga | 8. |
| 2024 | 1. | A lyga | . |

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
* Lec'hienn ofisiel A lyga
* Facebook
* Soccerway
* Globalsportsarchive

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ RSSSF
* ↑ RSSSF
* ↑ RSSSF
* ↑ 2016 RSSSF
* ↑ 2017 RSSSF
* ↑ 2018 RSSSF
* ↑ 2019 RSSSF
* ↑ 2020 RSSSF
* ↑ 2021 RSSSF
* ↑ 2022 RSSSF
* ↑ RSSSF
* ↑ http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga
# DJ Hell

DJ Hell (ganet Helmut Josef Geier d'ar 6 a viz Gwengolo 1962 en Altenmarkt an der Alz) a zo un DJ alaman. Sonerezh house-techno a vez mesket gantañ. Gantañ eo bet krouet an ti-embann pladennoù International DeeJay Gigolo Records. Ur perzh bras en deus bet e diorren ar sonerezh electroclash e-kreiz ar bloavezhioù 1990. Skoazell argant a ro da FEMEN.

## E bladennoù (un dibab)

* Geteert & Gefedert (Disko B)
* Mixes Of Gary Numan Vol. 2 (Random Records)
* Repassion (International Deejay Gigolo Records)
* My Definition Of House Music (R&S)
* Red Bull From Hell EP (Disko B)
* Sprung Aus Den Wolken / Butter Säure (Kickin Records)
* Three Degrees Kelvin / Like That! (Magnetic North)
* Ultraworld EP Vol. 1 (Disko B)
* Allerseelen (Disko B)
* Albino EP (Disko B)
* Original Street Techno (Disko B)
* Totmacher (Disko B)
* Totmacher Interpretationen (Disko B)
* Munich Machine (V2 Records, Inc.)
* Suicide Commando (V2 Records, Inc.)
* Copa (Disko B)
* Rock My Body To The Beat (International Deejay Gigolo Records)
* Keep On Waiting (International Deejay Gigolo Records)
* N.Y. Muscle (2003, Motor Music)
* Listen To The Hiss feat. Alan Vega (International Deejay Gigolo Records)
* Je regrette Everything feat. Billy Ray Martin International Deejay Gigolo Records)
* Best of Hell (International Deejay Gigolo Records)
* Fun Boy (International Deejay Gigolo Records)
* Teufelswerk (2009, International Deejay Gigolo Records)
* Teufelswerk House Remixes Part I (2011, Embassy of Music)

## Notennoù

* ↑ 'The Entire Ukraine Is a Brothel', Spiegel Online, 5 a viz Mae 2011

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Holl e bladennoù e lec'hienn Discogs.com
# D (sifr roman)

D zo ur sifr roman, hag a zo kement ha 500.
# Dabaeg

Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù biouek-madarek A.7 eo an dabaeg (dab(b)a) komzet gant tro-dro da 35 700 (1982) den en holl e norzh Kameroun dreist-holl ha gant 1 000 den all e Nigeria.
Peder rannyezh a zo:
* Niveg (nive)
* Pologozom (pologozom)
* Kolaeg ((daba) kola pe kpala)
* Mousgoieg ((daba) musgoi pe mazagway)

## Gwelet ivez

* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
# DP-27/DP-28

An DP-27 pe DP-28 hervez hec'h adstumm (rusianeg: Пулемёт Дегтярёвa Пехотный, romanekadur: Pulemyot Degtyaryova Pekhotny, brezhoneg: mindrailherez troadegiezh Degtiarev) pe Degtiarev a reer eus ur fuzuilh-vindrailher kambret evit kartouchennoù 7,62 × 54 mm R hag a oa bet implijet da gentañ gant Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel.

## Istor ha mont en-dro

E dibenn ar brezel sivil e Rusia e chome gant an Arme Ruz kozh mindrailherezioù PM M1910 nemetken. Goulennet e voe gant an ijinour Vasily Degtiarev sevel ur vindrailherez skañv pe ur fuzuilh-vindrailher aes da zougen war an dachenn-emgann.
Arnodet e voe an DP-27 a ginnigas e 1927 ha degemeret e voe er servij da vat e 1928. Ur fuzuilh-vindrailher yenaet dre aer eo. Brudet e oa evit bezañ fiziapl ha solut. Kemeret e voe he flas e fin ar bloavezhioù 1950 gant an RPD e arme URSS, met implijet e vez c'hoazh e armeoù 'zo eus broadoù bet soviedel.

## Daveennoù

* 1 2 (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 250
# Hakuna Matata

Hakuna matata zo ul lavar deuet eus al lavar swahili Hakuna matatizo, hag a dalv kement ha « n'eo ket tener, n'eus diaezamant ebet».
Brudet eo bet an droienn e broioù Kornogeuropa en 1983 gant al laz Boney M. a gane Jambo Bwana (« Demat, Aotrou»), amprestet digant al laz all Them Mushrooms, eus Kenya, hag a glever ar gerioù « Hakuna matata » en diskan anezhi.
Brudetoc'h e voe avat gant ur ganaouenn en ur film gant Walt Disney.
# Hal an Val

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Hal an Val (saozneg: Holy Vale) a zo ur gêriadenn vihan e kreiz Enez Ennor, en Inizi Sillan e Kernev-Veur. Nepell emañ kêriadennoù Peul Kala' Me ha Longstone.
E 1976 e voe lazhet Stephen Menheniott, ur paotr 18 vloaz anezhañ, gant e dad.
Gwiniegi nemetañ an enez a zo e Hal an Val.
# Hakaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo ar hakaeg (客家话, mandarineg: kèjiāhuà, hakaeg: hak-ka-fa/-va) komzet gant tro-dro da 25 725 000 den en holl gant 2,5% eus poblañs Sina (dreist-holl e Guangdong hag ivez e Fujian, Jiangxi, Guangxi, Hunan ha Sichuan) hag e Brunei (3 000 den), Gwiana c'hall (5 000 den), Polinezia c'hall (19 200 den; 2% eus ar boblañs), Indonezia (Java ha Bali; 640 000 den), Malaysia (985 635 den), Panama (6 000 den), Singapour (69 000 den; 2,9% eus ar boblañs), Surinam (6 000 den), Taiwan (2 366 000 den; 11% eus ar boblañs), Tailand (58 800 den) hag ivez e Moris, Zeland-Nevez, Suafrika, er Stadoù-Unanet hag er Rouantelezh Unanet.
Meur a rannyezh ez eus:
* Raopingeg (yue-tai, raoping pe meixian): talvezout a ra da yezh unvan e Taiwan
* Yueeg ar c'hreiz (yue-zhong): kreiz Guangdong
* Yueeg an norzh (yuebei): norzh Guangdong
* Tingdjoueg (tingzhou pe min-ke)
* Longnaneg (longnan pe ning-long)
* Yugoueeg (yugui)
* Tongoueg (tonggu)
e Taiwan
* Hailoueg (hailu pe hoiluk)
* Sancheneg (shige pe sanhsien)

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinaek
# Hal (kimiezh)

E kimiezh e vez lavaret eo un hal (liester halioù) un danvez neptu hag hep karg kimiek ebet, stummet gant anionoù ha kasionoù. An ionoù-se a c'hell bezañ meinel ( da skouer klorur Cl$^-$) da vat pe organek (da skouer asetat CH$_3$-COO$^-$) ha stummet gant un atom (da skouer fluorur F$^-$) pe kalz (da skouer sulfat SO$_4$$^{2-}$).
Halioù "doubl" pe "tric'hement" pe muioc'h zoken a c'hell bezañ stummet gant anionoù karget eznegativel, evel an halioù a vez kavet alies e pluskenn ar Voull-douar :
* Ar Feldspathoù a zo silikatoù [Si$_3$O$_8$$^{4-}$] doubl potassium [K$^+$] hag aluminiom [Al$^{3+}$].
* An dolomit, ur c'harbonat kalkiom ha magnesiom [CaMg(CO$_3$)$_2$].

## Perzhioù e-keñver an tredan

Kevionennoù a vez graet deus un dourennad halioù peogwir e treuzkasont an tredan. An halioù teuzet a gas an tredan kement.

## Doare

An aliesañ, an halioù a zo kristalioù solud a c'hell teuziñ pa vez ouzhpennet kalz tommder. Bez eus nebeut halioù a chom dourennek e temperadurioù boutin. Graet e vez dourennadoù ionek deus outo. An aliesañ n'eo ket gwall solud ar c'hristalioù ma vez pouezet warno evel an holen.

### Liv

Gallout a ra bezañ treuzwelus an halioù (Kloridenn sodiom), pe demer ha gant liv ar metal zoken daousulfur houarn.
N'eus ket a liv gant an halioù pa 'z eo diliv o ionoù (Sulfatoù ha nitratoù sodiom, potasiom, ammoniom, aluminiom...) Ul liv kreñv a c'hell bezañ er c'hontrol pa z'eo livet kreñv an ionoù (mouk ar permanganat MnO$_4$$^-$, melen ar c'hromat CrO$_4$$^{2-}$ hag all.
E-touesk al livioù kavet :
* melen (kromat sodiom)
* oranjez (daoukromat sodiom),
* ruz (sulfur bevargant(II)),
* limestra (heksahidrat daouklorur kobalt),
* glas (pentahidrat sulfat kouevr (II),
* heksasianoferat houarn),
* gwer (Oksid nikel II),
* diliv(sulfat magnesiom),
* gwenn (dioksid titan),
* du (oksid manganez(IV)).
Lodenn vrasañ ar poultrennoù livioù organek pe meinel implijet gant an embregerezhioù a zo halioù.

## Gwelout ivez

holen
Paludoù holen
ion

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Dictionnaire Français-Breton, Martial Ménard, ti-embann Palantines, Kemper, Breizh, 2012, ISBN 978-2-35678-069-0
# Halac'ha

An Halac'ha (hebraeg : הֲלָכָה, distagadur sefarad : ; distagadur achkenaz ; treuzlizherennet peurvuiañ halakha) eo dastumad al lezennoù relijiel yuzev tennet eus an Torah dre skrid ha dre gomz. Diazezet eo war ar gourc'hemennoù en Torah (mitzvot), displeget hag astennet gant al lezennoù talmudek ha rabinek, ouzhpenn ar c'hustumoù dastumet e labourioù evel ar Shulchan Aruch. Treiñ a reer halac'ha gant "Lezenn yuzev" alies, daoust ma vije reishoc'h lavaret "an doare d'en em zerc'hel" pe "an doare da vale". Deveret eo ar ger eus ur wrizienn a dalvez "en em zerc'hel", "mont" pe "bale". Ouzhpenn ar c'hredennoù hag an emzalc'hioù relijiel a vez reizhet gant an halac'ha, met ivez doareoù ar vuhez pemdez.
Ez-istorel, en diaspora yuzev, e servije an halac'ha da lezenn geodedel ha relijiel - d'ur mare ma ne oa ket a ziferañs etre an daou. Abaoe ar Sklêrijennoù yuzev e oa bet gwelet an halac'ha evel un dra ha ne oa ket ret heuliañ kement-se er vuhez pemdez, dreist-holl dre ma oa diazezet war disklêriadurioù ar rabined. Hiziv, er gwir israelat, lodennoù eus gwir ar familhoù hag ar statud personel dindan beli al lezioù-barn rabinek a bleg gant an halac'ha. Disheñvelderioù en halac'ha a gaver etre an Achkenazed, ar Sefaraded, ar Mizrac'hed, an Etiopianed ha strolladoù yuzev all a veve pell an eil re diouzh ar re all gwezhall.
* 613 Mitzvot • Halac'ha • Kabbala • Midrash • Minhag • Talmud • Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim) • Targoum
* Strolladoù sokial-sevenadurel
* Achkenazed • Djouhouried • Mizrac'hed • Samaritaned • Sefaraded
* Istor ar Yuzevien
* Brezelioù yuzev-roman • Diaspora • Harlu Babilon • Istor ar Yuzevien er Grennamzer • Istor ar Yuzevien en Henamzer • Templ Jeruzalem
* Istor ar Yuzevien dre vro
* Alamagn • Breizh • Broioù muzulman • Frañs • Israel • Polonia • Rusia • Spagn • Stadoù-Unanet
* Kredennoù yuzevek
* Adgroueouriezh yuzev • Esened • Fariseed • Karaegezh • Kristeniezh kentidik • Ortodoksiezh yuzev • Sadukeed • Samaritanegezh • Yuzevegezh an Eil Templ • Yuzevegezh adreizhet • Yuzevegezh frankizour • Yuzevegezh kentidik • Yuzevegezh virour • Zeloted
* Lidoù
* Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev
* Yezhoù yuzev
* Bouc'horeg • Djidieg • Grouzineg • Hebraeg • Ladinoeg • Yideg • Yuzev-tateg
* Strolladoù politikel er yuzevegezh
* Aliyah • Brezel israelat-arab • Bund • C'hasidegezh • Dishualidigezh ar Yuzevien • Haskalah • Hasmoneed • Istor ar sionouriezh • Istor Stad Israel • Kibboutz • Sanhedrin • Sionouriezh • Trevadennoù yuzevek e Palestina
* Heskinerezh ar Yuzevien
* Enepyuzevegezh • Shoah
# Hal

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Hal a c'hall ober dave da galz a draoù.

## E brezhoneg

E brezhoneg eo hal un danvez liammet mui pe vui gant an holen :
* e kimiezh, eo an hal ur c'hediad ionek eus anionoù ha kationoù,
* ur stumm all eus ar ger halv
* hili zo dour damsall ur dourredenn pe ul lenn

## E saozneg

Berranv saoznek Harold, Henry pe Harvey eo. Tud brudet :
* Hal Holbrook (1925-2021), aktor stadunanat
* Hal Robson-Kanu (g. e 1989), melldroader kembreat

## Anv-lec'h

* anv gallek kêr Halle (Brabant Flandrez)
* ur gêriadenn en Azerbaidjan
* ur gêriadenn e proviñs Elazığ, e Turkia

## Sevenadur

* Anv an urzhiataer er film 2001: A Space Odyssey eo HAL 9000, a zo bet ijinet dre gemer al lizherennoù a zo a-raok I, B ha M (IBM) el lizherenneg.

## Gwelout ivez

* Hall
* Hale
* Halle
# Hal Holbrook

Harold Rowe "Hal" Holbrook (17 a viz C'hewrer 1925 - 23 a viz Genver 2021) a zo un aktor stadunanat bet ganet e Cleveland (Ohio).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Halabardenn

An halabardenn zo un arm bet implijet en Europa adal ar Grennamzer betek ar XVII$^{vet}$ kantved.