OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bagatelles pour un massacre

Bagatelles pour un massacre zo ur flemmskrid (un anv all a zerefe gwell) gant Louis-Ferdinand Céline, skrivet gantañ e 1937, war-lerc'h Mea Culpa embannet er bloavezh a-raok, e 1936.
Diskleriañ a ra ennañ e enepyuzevegezh met n'eo ket aze emañ holl zanvez al levr. Kaoz zo ivez eus boeson, mezventi, sinema, lennegezh, ha meur a dra all.
Ne vez ket kavet flemmskridoù Céline, L'École des cadavres (1938), Les Beaux Draps (1941), na Bagatelles pour un massacre er stalioù ken abaoe pell, nemet e levraouegoù zo. Lucette Destouches, e intañvez, a oa enebet ouzh an adembann anezho.

## Arroudoù

* « Si demain Hitler me faisait des approches avec ses petites moustaches, je râlerais comme aujourd’hui sous les juifs. Mais si Hitler me disait : « Ferdinand ! c’est le grand partage ! On partage tout ! », il serait mon pote ! » (Bagatelles pour un massacre, Denoël, 1937, p. 83).
* Pa voe embannet Bagatelles pour un massacre, e skrivas Céline : "Je viens de publier un livre abominablement antisémite, je vous l'envoie. Je suis l'ennemi n°1 des juifs" (lizher da Docteur W. Strauss).

## Liammoù diavaez

* Bagatelles pour un massacre
* L'antisémitisme est-il une futilité ?, de Julien Dohet
# Baghdad

Kêr-benn Irak eo Baghdad (en arabeg: بغداد Baġdād diwar ar perseg: بغداد "Roet gant Doue") ar gêr vrasañ er vro-se. Tremen pemp milion a dud a oa o chom enni e 2003 hag unan eus kêrioù pobletañ ar Reter nesañ eo, goude Kaero, Teheran hag Istanbul. War ribl ar stêr Tigris emañ.
Savet e voe e 762 gant ar c’halif Al-Mansur (an Trec'hour), war rivinoù Babilon gozh. Er bloavezh 1258 e c'hoarvezas Emgann Baghdad pa voe distrujet kêr gant ar Vongoled ha lazhet kalif diwezhañ Baghdad. E 1401 e voe distrujet kêr un eil gwech gant Mongoled hag e 1534 e voe aloubet Baghdad gant an Durked. Dindan dalc’h an Impalaeriezh otoman e chomas betek 1917. Er bloavezh 1920 e teuas Baghdad da vezañ kêr-benn Irak, a oa e dalc’h Breizh-Veur da neuze. E-pad Eil brezel ar pleg-mor arab-ha-pers e voe bombezet ha distrujet kalzik gant arme ar Stadoù Unanet.

## Gevelliñ

* Jordania : Amman,
* Liban : Beirout,
* EAU : Dubai.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bagillt

Bagillt zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh e kontelezh Sir y Fflint, Kembre, 198.4 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 3 980 a dud, ha 516 anezho (13%) a oa kembraegerien.

## Daveoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011 Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics)
# Bages

Bages zo un anv-lec'h katalanek.

## Katalonia

* Bages (komark), komark e proviñs Barcelona, ennañ ar c'humunioù-mañ
** Castellnou de Bages ,
** Sant Fruitós de Bages,
** Sant Mateu de Bages,
* Bages, anv gallek Bages de Rosselló, e Rousilhon

## Okitania

* Bages, anv gallek Bajas, kumun c'hall en Aude.
# Bae

Ul ledennad vor dezhi ur stumm kamm o sankañ en douar eo ar bae. E-touez ar seurt stummoù douarel a ro d'un aod un tres kromm-digromm eo, ha digor a-walc'h eo peurliesañ. Ar c'hontrol eus ar c'hourenez eo. Ur gorread bihanoc'h eget hini ar pleg-mor en deus, ha brasoc'h eget hini ar vorlenn. Koulskoude e komzer eus Bae Hudson ha Bae Bengal daoust da vezañ bras-bras.
Aber ur stêr a c'hall bezañ ur bae, evel Bae Chesapeake er Stadoù-Unanet. Baeoù zo el lennoù bras ivez.
Alies e vez digresket nerzh an avel ha sac'het ar gwagennoù gantañ. Traezhennoù zo a-wechoù. Dibabet eo bet alies e istor an den evit en em staliañ peogwir eo ur goudor mat evit krapañ an eor, pesketa, sevel ur porzh hag ober kenwerzh.

## Baeoù brudet
### Breizh

* Bae an Anaon
* Bae Konk-Kerne
* Bae Douarnenez
* Bae Gwaien
* Bae Menez-Mikael-ar-Mor
* Bae Sant-Brieg

### En Azia

* Pleg-mor Bengal
* Bae Ha Long
* Bae Manila

### En Europa

* Bae Gdańsk er Mor Baltel
* Bae Cádiz, en Andalouzia
* Bae Napoli
* Pleg-mor Taranto

### En Amerika

* Bae Hudson, ur pleg-mor e norzh Kanada
* Bae Rio de Janeiro, anv kozh Bae Guanabara
* Bae San Diego

## Pennadoù kar

* ar mor
* ar fjord
* an ouf, a zo ur bae bihanig
# Bae Amatique

Bae Amatique (Bahía de Amatique e spagnoleg), zo ur bae e goueled Pleg-mor Honduras, war aod Guatemala dreist-holl, hag aod Belize, ha 24 km a ledander dezhañ, hag 20 m a zonder d'ar muiañ. En em astenn a ra adalek Punta Gorda e Belize en hanternoz betek Punta Manabique e Honduras. Punta Manabique eo ar beg-douar a zo etre Bae Amatique ha Pleg-mor Honduras.

## Stêrioù

Teir stêr vras a deu da aberiñ e bae Amatique:
* ar Sarstún hag an Dulce, en Guatemala.
* ar Moho, en Belize.

## Kêrioù

* En Guatemala: Puerto Barrios, Santo Tomás de Castilla ha Livingston.
* E Belize : Punta Gorda.
# Badolato

Badolato zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
# Badolatosa

Badolatosa zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Bae Abergwaun

Ur pleg-mor e mervent Kembre eo Bae Abergwaun, e hanternoz Sir Benfro. E gwirionez eo un darnig eus Bae Ceredigion. Tapout a ra eus Pen Dinas (Ynys Dinas) er reter betek Pen Crincoed er c'hornôg.
War an aod emañ porzh Wdig, Abergwaun, ha Bryn Henllan. An hent A487 a red a-hed aod kreisteiz ar bae.
# Bae Baffin

Bae Baffin (Baffin Bay e saozneg, Baie de Baffin e galleg ha Saknirutiak Imanga en inuktitut) zo ul ledennad dour en en astenn etre Greunland er reter, Enez Baffin er c'hornôg hag Enez Ellesmere en norzh. Liammañ a ra ar Meurvor Atlantel, er su, ouzh Meurvor Arktika en norzh ; 1130 km eo e hirded vuiañ eus an norzh d'ar su. E-pad ul lodenn vras eus ar bloavezh ne c'haller ket merdeiñ ennañ dre m'eo skornet an dour.
Annezet eo trowardroioù Bae Baffin abaoe war-dro 500 kent J.K., gant Inuited. Anavezet eo gant tud Europa abaoe 1585 hag ergerzhet e voe da vat e 1616 gant ar moraer saoz William Baffin. En enor dezhañ eo bet anvet Mor Baffin hag Enez Baffin.
# Badminton

Ar badminton a zo ur sport palikedoù etre daou pe pevar c'hoarier staliet war zaou hanter-dachenn rannet gant ur roued. Lakaet eo bet e reolennoù e plas e fin an XIXvet kantved e Badminton House (e Badminton, Gloucestershire, Bro-Saoz). Ur gevredad etrevroadel, ar BWF, a zo anezhi abaoe 1934. Anavazet eo ar badminton evel sport olimpek abaoe 1992.

## Reolennoù

Ar badminton a vez c'hoariet gant daou pe pevar den (o-unan pe bodet e skipailhoù daou zen). Ur skobitell a vez kaset etre pep hanter-dachenn. Ar c'hoarierien a verk poentoù o lakaat ur skobitell war leur an hanter-dachenn all. Ma vez kaset ar skobitell er-maez deus an dachenn gant ur skipailh pe ur c'hoarier ez a ar poent d'ar c'hoarier pe d'ar skipailh all.
C'hoariet e vez war dachennoù flour ha kalet o leur, hag e salioù diabarzh netemken abalamour da bouez izel ar skobitell a c'hallfe bezañ diheñchet aes gant an avel.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar Gevredad Badminton Gall
# Bae Abertawe

Bae Aberawe zo ur bae e kreisteiz Kembre, en hanternoz Mor Hafren etre kontelezhioù Sir Abertawe ha Castell-nedd Port Talbot. En-dro dezhañ emañ kêrioù Porthcawl, Port Talbot, Llansawel, Abertawe, Y Mwmbwls ha Ledenez Gŵyr. Ennañ e teu d'aberiñ ar stêrioù Afon Nedd, Tawe, Afan.
# Bae Caerfyrddin

Bae Caerfyrddin zo ur bae eus kreisteiz Kembre war aod ar Mor Hafren.
En em astenn a ra ar bae etre Ynys Bŷr, er c'hornôg, e-kichen Dinbych-y-Pysgod e Sir Benfro, ha Ledenez Gŵyr ( Penrhyn Gŵyr e kembraeg), e Sir Abertawe, er reter. Penrhyn Gŵyr eo a ra an disparti etre Bae Caerfyrddin ha hini Abertawe.
En Bae Caerfyrddin en em daol ar stêrioù Llwchwr, Tywi, Taf ha Gwendraeth.
# Bae Bourc'hnevez

Bae Bourc'hnevez (baie de Bourgneuf e galleg) zo ur bae war aod ar Meurvor Atlantel, hag a zo er mervent d'al Liger-Atlantel hag er gwalarn d'ar Vande. Bae Breizh (baie de Bretagne e galleg) a veze graet dioutañ er Grennamzer.
Bevennet eo gant Beg Gweltaz en hanternoz, hag Enez Nervouster er mervent.

## Geografiezh

E Bae Bourc'hnevez en em daol ar Falleron ha Kanol Haute Perche.

## Porzhioù pennañ

* E Beg Gweltaz
* E Pornizh:
** Port de la Noëveillard
** Le Vieux-port (ar porzh kozh)
* E Mousteroù-Raez:
** Port du Collet
* E Bonn:
** Port des Brochets
** Port de la Louippe
** Port des Champs
** Port du Bec
* E La Barre-de-Monts:
** Fromentine
* E Nervouster:
** Vieux port (ar porzh kozh)
** L'Herbaudière

## Pennadoù kar

* Aod ar Vein Jed
* Bro-Raez
* Geunioù Brezhon
* Hent-houarn Bourc'hnevez-Raez - Les Sables-d'Olonne
* Treizh ar Gois
# Alba (Italia)

Alba, pe Alba Pompeia en Henamzer, a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte, en Italia. 40 km zo ac'hano da gêr Torino .

## Istor

E Liguria gozh edo Alba Pompeia . Trevadennet e voe gant Pompeius. Bro orin an impalaer Pertinax e oa. Bet eo isprefeti e departamant gall Stura. Enni e voe savet Republik Alba e 1944.
# Alba Longa

Alba, pe Alba Longa, a oa ur gêr e Latium er VII$^{vet}$ kantved kent JK, hag unan eus koshañ kêrioù Italia, un 20 km er gevred da Roma, el lec'h m'emañ Castel Gandolfo hiriv. Emañ war lez al lenn anvet Lago Albano, er Menezioù Alban.
Distrujet e voe gant ar Romaned en amzer ar roue Tullus Hostilius, war-dro 673 kent JK.

## Mojenn

Renet e voe gant Procas Silvius, gourvab da Askanios (Ἀσκάνιος), ur mab da Aeneas ha trizekvet roue mojennel Alba. Hervez ar vojenn ivez e voe trec'het goude emgann an Horatii et Curiatii.

## Lennadur

* Alexandre Grandazzi, Alba Longa, histoire d'une légende : recherches sur l'archéologie, la religion, les traditions de l'ancien Latium (« Bibliothèque des écoles françaises d'Athènes et de Rome », 336), De Boccard, 2008, 2 levrenn, XV-988 p.
* Jean Gagé, « Comment Énée est devenu l'ancêtre des Silvii albains », Mélanges de l'École française de Rome, 88, 1976, p.7-30.
* Jacques Poucet, « Albe dans la tradition et l'histoire des origines de Rome », Hommages à Jozef Veremans, Bruxsel, Latomus.
# Alba (anv-badez)

*Gwelout ivez Alba evit an anv-lec'h.
Alba zo un anv-badez italianek, anavezet ivez e spagnoleg, hag a dalv kement ha gouloù-deiz, roet d'ar plac'hed.

## Adstummoù

* en anvioù plac'hed: Albarosa, Alba Maria, Alba Chiara, Albina;
** e spagnoleg e vez graet gant Albita ivez;
* evit paotred: Albo, Albio.

## Gerdarzh

Deuet eus an anv latin Alba, diwar ar stumm gourel Albus, eus albus, gwenn.

## Gouel

* 17 a viz Genver

## Tud
### Hen Roma

* Alba, pe Alba Silvius (pe Silvius Alba), mab Latinus Silvius ha pempvet roue mojennel kêr Alba Longa,

### Sent ha sentezed

* Santez Alba merzherez en Afrika.

### Arc'hantina

* Alba Mujica, atourez

### Kuba

* Albita, kanerez

### Italia

* Alba Arnova, dañserez
* Alba Coralli, brogarourez
* Alba de Céspedes (1911–1997), barzhez ha skrivagnerez italianek
* Alba Maria Orselli, istorourez
* Alba Parietti, aktourez

### Spagn

* Alba Flores, aktourez.
* Alba Molina, kanerez.

### Uruguay

* Alba Roballo, politikourez

### Venezuela

* Alba Roversi, aktourez.

### Evel anv-tiegezh

* Tiegezh Alba, duged spagnol, a oa e gavell en Alba de Tormes, e proviñs Salamanca.
* Santiago Alba Bonifaz (1872-1949), politikour spagnol
* Adolfo Ángel Alba, soner mec'hikan

### Albius

* Albius Tibullus, barzh latin eus ar Iañ kantved.

## Lennegezh

* La casa de Bernarda Alba, pezh-c'hoari spagnolek gant Federico García Lorca, skrivet e 1936, embannet e 1945.

## A bep seurt

* Albachiara kanaouenn gant Vasco Rossi.
# Alba Decataldo

Alba Decataldo a zo bet ganet e 1970.
Ur vestrc'hoarierez echedoù italian eo.
Kampionez Italia eo bet e 2001.
1936 eo he renk Elo.

## Liammoù diavaez

* Luc'hskeudenn eus Alba Decataldo
# Alba Iulia

Alba Iulia (distaget [ˌalba ˈjuli.a] e roumaneg; Karlsburg pe Weißenburg en alamaneg; Gyulafehérvár en hungareg; Apulum e latin) zo ur gêr eus Roumania, e kontelezh Alba.
Emañ war lez ar Mureș, e-kreiz Roumania, e rannvro istorel Treuzsilvania. E 2011 e oa 63 536 a dud o chom en Alba Iulia ha 95% anezho a oa roumanegerien.
Abaoe ar Grennamzer eo bet kêr-benn bolitikel ha relijiel Treuzsilvania. Etre 1541 ha 1692 e oa kêr-benn Rouantelezh Hungaria ar Reter ha, war-lerc'h, Priñselezh Treuzsilvania. Ur gêr a bouez eo evit holl bobloù Roumania, roumanegerien, hungaregerien, alamanegerien.
Peder c'hêriadenn zo stag ouzh Alba Iulia : Bărăbanț, Micești, Oarda ha Pâclișa.

## Notennoù

* ↑ Comunicat de presă privind rezultatele provizorii ale Recensământului Populaţiei şi Locuinţelor – 2011. Alba County Regional Statistics Directorate (2012-02-02). Kavet : 28 Here 2020.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alazeya

An Alazeia a zo ur stêr, 1 590 km hed dezhi, e Rusia.
# Alba-la-Romaine

Alban :
| Kastell Alban. ||
| Anv okitanek | Alban |
| Anv gallek (ofisiel) | Alba-la-Romaine |
| Bro | Okitania |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Auvergne-Rhône-Alpes |
| Departamant | Ardecha |
| Arondisamant | Privàs |
| Kanton | Vivièrs |
| Kod kumun | 07005 |
| Kod post | 07400 |
| Maer Amzer gefridi | Pierre Maurin 2008-2014 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Rhône Helvie |
| Lec'hienn web | http://www.alba-la-romaine.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 489 ann. (2020) |
| Stankter | 49 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 135 m — brasañ 554 m |
| Gorread | 30,46 km² |
| kemmañ |
Alba-la-Romaine e galleg, Alban en okitaneg, zo anv ur gêr en Ardèche, e Bro-C'hall, a oa anvet «Aps» betek 1904.
# Alba (Teruel)

Alba zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 187 (2023).
# Alba Adriatica

Alba Adriatica :
| An ti-kêr ||
| Anv italianek | Alba Adriatica |
| Melestradurezh ||
| Bro | Italia |
| Rannvro | Abruzzo |
| Proviñs | Proviñs Teramo |
| Kod ISTAT | 067001 |
| Kod post | 64011 |
| Maer Amzer gefridi | Antonietta Casciotti abaoe 2018 |
| Lec'hienn web | http://www.comune.alba-adriatica.te.it/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 12 762 ann. (31-8-2022) |
| Stankter | 1 329 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 42° 49′ 54″ Norzh 13° 55′ 34″ Reter / 42.831699, 13.926158 |
| Uhelder | 5 m |
| Gorread | 9,6 km² |
| Lec'hiadur ||
| Alba Adriatica ||
| kemmañ |
Alba Adriatica zo ur gêr e proviñs Teramo e rannvro Abruzzo, en Italia, ha 10 300 bennak a dud enni.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar gumun.
# Bloavezhioù 980
### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

* c. 985 : ergerzhadenn Erik ar Ruz e Greunland.
# Bloavezhioù 90 kt JK
## Darvoudoù

* E Roma, brezel sokial.
# Akademiezh Roazhon

Akademiezh Roazhon zo ur bastell-vro a-fet an deskadurezh c'hall hag a glot gant Rannvro Breizh.
En akademiezh Roazhon ez eus pevar ensellerezh akademiezh evit pep hini eus ar pevar departamant a zo er rannvro : Il-ha-Gwilen, Aodoù-an-Arvor, Penn-ar-Bed ha Mor-Bihan.
Evit akademiezh Roazhon ez eus ouzhpenn 52 000 den o labourat, gant 85 % a gelennerien en o zouez. Ouzhpenn 600 000 skoliad zo er skolioù kentañ hag eil derez ha war-dro 113 000 studier er skolioù-meur ha skolioù-uhel.

## Rektored

Renet e vez an akademiezhioù gant ur rektor, anvet gant ar gouarnamant. Gant an den-se e vez renet servijoù an akademiezh ha kemeret divizoù a sell ouzh an deskadurezh en holl skolioù an akademiezh.
E-touez an dud bet rektored Akademiezh Roazhon e c'haller menegiñ :
* Emmanuel Ethis (abaoe miz Ebrel 2019)
* Armande Le Pellec Muller (2018-2019)
* Thierry Terret (2016-2018)
* Michel Quere (2013-2016)
* Alexandre Steyer (211-2013)
* Alain Miossec (2008-2011)
* Jean-Baptiste Carpentier (2006-2008)
* Serge Guinchard (2005-2006)
* Marc Debene (2000-2005)
* William Marois (1997-2000)
* Pierre Lostis (1993-1997)
* Herbert Maisl (1989-1993)
* André Legrand (1984-1989)
* Paul Rollin (1981-1984)
* Henri Le Moal (1960-1970)
* Paul Henry (1947-1960)
* Jules Jarry (1873-1900)
* Faustino Malaguti (1866-1873)
* Adolphe Mourrier (1855-1860)
* Augustin Thery (1848-1854)
# Ajofrín

Ajofrín zo ur gumun e Spagn e proviñs Toledo.
# Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ

An Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ , pe Academy of Motion Picture Arts and Sciences, pe AMPAS, zo un aozadur stadunanat, annezet e Beverly Hills (California), e SUA. Brudet eo ar prizioù roet ganti, anvet Academy Awards e saozneg hag oskarioù a-wechoù, evel e meur a yezh all.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an AMPAS
# Akademiezh ar Ricovrati

Akademiezh ar Ricovrati pe Accademia dei Ricovrati ( an dud goudoret) en italianeg, a oa un akademiezh savet e Padova en Italia en 1599 gant an abad Federico Cornaro, un denjentil a Venezia.

## Istor

Savet e voe Akademiezh ar Ricovrati e 1599 gant 25 den, ha Galileo Galilei en o zouez, kelennerien e skol-veur Padova. Dont a ra an anv Ricovrati (goudoret) eus skeudenn ur vougev digor en daou benn ha goudoret gant ur wezenn-olivez hag ur sturienn deuet eus Boetius (480-525) : Bipatens animis asylum (« ur gwasked d'ar spered digor en daou benn ») evel ardamezioù.
E 1779 e kendeuzas an akademiezh gant an "Accademia di Arte Agraria" (savet e 1769) da ober un "Accademia di Scienze Lettere e Arti".
E 1949 e teuas da vout an "Accademia Patavina di Scienze, Lettere ed Arti"; e 1997 e teuasda vout an "Accademia Galileiana di Scienze, Lettere ed Arti in Padova" en enor d'ar skiantour Galileo.
Emañ sez an akademiezh er Palez Carraresi e Padova.

## Izili brudet

Ouzhpenn Italianed ha gwazed zo bet: Galileo Galilei • Cesare Cremonini • Elena Cornaro Piscopia • Antoinette Des Houlières • Anne-Marie Du Boccage • Marie-Jeanne L'Héritier de Villandon • Catherine Bernard • Marie-Catherine d'Aulnoy • Marie-Catherine de Villedieu • Charlotte-Rose de Caumont La Force • Anne Dacier • Madeleine de Scudéry • Maria Selvaggia Borghini

## Kaoz a verc'hed

E dibenn ar XVIIvet kantved ne oa ket stank an akademiezhioù evel Akademiezh ar Ricovrati a zegmere maouezed. Ganti e voe degemeret ar c'hentañ maouez loreet gant un diplom skol-veur en Europa, Elena Cornaro Piscopia en 1679, ha goude Anne Dacier en 1679, Madeleine de Scudéry en 1685 ha Maria Selvaggia Borghini en 1689.
Diwar ar 25 a vaouezed degemeret er XVIIvet ha XVIIIvet kantved ne oa nemet peder Italianez, ar re all a oa Gallezed ha ne gemerent ket perzh er bodadegoù. Koulskoude ne oa ar maouezed nemet izili a enor, n'o doa ket gwir da vouezhiañ, na da gaout kargoù-merañ.

## Levrlennadur

* Antonio Francesco Frisi, Éloge historique de Marie-Gaetane Agnesi, demoiselle célèbre par ses grands talents dans les mathématiques, par sa piété et sa bienfaisance, Paris, 1807
* (it) Attilio Maggiolo, I Soci dell’Accademia Patavina dalla sua Fondazione, 1599, Padova, Accademia Patavina di Scienze, Lettere ed Arti, 1983
* (it) Diego Valeri, L’Accademia dei Ricovrati, alias Accademia patavina di scienze, lettere ed arti, Padova, Sede dell'Accademia, 1987
* (it) Ezio Riondato, Dall’Accademia dei Ricovrati all'Accademia Galileiana : atti del Convegno storico per il IV centenario della fondazione (1599-1999), Padova, Accademia Galileiana di scienze, lettere ed arti, 2001
* (en) Rebecca Marie Messbarger, Paula Findlen, Maria Gaetana Agnesi, The contest for knowledge : debates over women's learning in eighteenth-century Italy, Chicago, University of Chicago Press, 2005 ISBN 0-226-01054-6
# Akademiezh ar yezhoù kanak

Akademiezh ar yezhoù kanak (galleg: Académie des langues kanak ALK) zo bet savet e Kanaki er bloaz 2007 da-heul Emglevioù Nouméa. Karget eo da «stabilaat ar reolennoù implij ha da gas war-raok ha da ziorren an holl yezhoù ha rannyezhoù kanakek».

## Liamm diabarzh

* Yezhoù kanak

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Akademiezh

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Akademiezh zo un anv a vez roet da veur a vodad pe skol uhel.
E penn kentañ e oa anv ul liorzh e rakkêrioù Aten (Bro-Hellaz), war lez ar Kephisos, e lec'h ma oa bet sebeliet an haroz Akadêmos. Un ti-jiminas e oa savet eno. Gant Cimon e voe bet lakaet gwez ha delwennoù eno. An Akademiezh kentañ, savet gant ar prederour hellazat Platon, er bloaz 388 kent J.-C., a oa ur skol a brederouriezh en Aten. Gwelet e oa Akademiezh Platon evel ur sektenn.
Adimplijet eo bet an termen akademiezh evit pep seurt skolioù uhel o live a ra war-dro an arzoù, pe ar skiantoù, pe skoueriekadur ar yezhoù. Evit skolajoù evit n'eus forzh studioù uhel e vez implijet e broioù zo.

## Belgia

* Un akademiezh zo ur skol sonerezh

## Breizh

* Akademiezh lennegel Breizh ha Broioù-al-Liger, staliet e Naoned
* Kreiz Breizh Akademi, ur stummadur hir (12 miz) evit ar sonerien har ar ganerien, aozet gant Erik Marchand hag e skipailh

## Bro-C'hall

* An Académie française, krouet gant ar roue Loeiz XIII Bro-C'hall goude kinnigadenn Richelieu e 1635, evit studiañ ha skoueriekaat ar galleg, hep teurel pled ouzh yezhoù all a zo e Bro-C'hall, ar brezhoneg en o zouez.
* Un akademiezh zo ur rann eus an deskadurezh-Stad e Bro-C'hall.
* Star Academy zo un abadenn skinwel e galleg, aozet ha skignet gant TF1.

## Euskal Herria

* Euskaltzaindia, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekaat an euskareg, krouet e 1919 e Oñati (Gipuzkoa), ur skourr e Norzheuskadi (Iparralde) ouzhpennet da c'houde.

## Galiza

* Ar Real Academia Galega, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekaat ar galizeg krouet e 1906.

## Italia

* E 1563 e voe bet krouet Akademiezh an tresañ e Firenze gant Giorgio Vasari.
* An Accademia della Crusca, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekaat an italianeg

## Kembre

* An Academi Gymreig, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekaat ar ar c'hembraeg .

## Spagn

* Ar Real Academia Española,

## Sveden

* Akademiezhioù roueel Sveden, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekañ ar swedeg

## Pennadoù kar

* Academy, anv-lec'h e SUA.

## Liammoù diavez

Kreiz Breizh Akademi

## Levrlennadur

* Guy Rachet : Dictionnaire de la civilisation grecque. Larousse 1992-1998. Le Grand Livre du Mois. Paris. 1992
# Akadia

Akadia (Acadie e galleg, Acadia e saozneg) eo an anv a roer da hollad an douaroù a voe trevadennet gant Bro-C'hall en arvor biz Norzhamerika, er pezh zo bremañ New Brunswick, Nova Scotia hag Enez ar Priñs Edouarzh e Kanada, ha Maine e Stadoù-Unanet Amerika.
Diazezet e voe trevadennoù gall en Akadia adalek 1604, e douaroù poblet gant Amerindianed Mi'kmaq ha Maliseet pe Wolastoqiyik, hag annezet e voent neuze gant tud a zeue ar braz anezho eus kornôg Bro-C'hall. E 1713, dre Feur-emglev Utrecht sinet etre Bro-C’hall ha Breizh-Veur, e voe lezet Akadia gant ar Saozon. Diwezhatoc'h en XVIIIvet kantved, pa oa brezel etre trevadennoù gall ha trevadennoù saoz Norzhamerika, e voe roet urzh gant Charles Lawrence, gouarnour Bro-Skos Nevez da argas ar c’hallegerien rak disfiz en doa diouto. Harluet e voent eus Akadia etre 1755 ha 1763 ha mont a rejont da Vro-C'hall evit lod, da Kebek evit lod all ha d'ar Stadoù Unanet (Bro-Saoz Nevez ha Louiziana) evit lod all c'hoazh. Un nebeud a voe kaset d'ar ar Gerveur ivez. Goude Feur-emglev Pariz e 1763 e c'hallas lod anezho distreiñ da Akadia hag en em staliañ a rejont en douaroù didud.
Diwezhatoc'h ez eas ar broioù a oa bet annezet ganto da stummañ trevadennoù saoz hag a zeuas d'o zro da vezañ goude-se proviñsoù eus Kanada.
Gallegerien (« Akadianed ») a gaver hiziv el lodennoù hanternoz ha reter eus New Brunswick, en tolead Moncton, e kumuniezhioù bihan en Enez ar Priñs Edouarzh hag e Skos Nevez, evel Chéticamp, traoñienn Annapolis, Halifax, Richmond) ha Sydney. Tud a orin akadian a gaver ivez e Maine hag e Kebek.
Mont a ra gallegerien Akadia hiziv d'ober unan eus minorelezhioù kreñv Kanada, dreist-holl e New Brunswick e-lec'h m'eo kenofisiel ar galleg hag ar saozneg.
Banniel broadel Akadia zo evel triliv Bro-C'hall gant ur steredenn aour e krec'h ar vandenn c'hlas. Ar 15 a viz Eost eo deiziad gouel broadel an Akadianed.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Amélie Helga Lundahl

Amélie Helga Lundahl (Oulu, 26 a viz Mae 1850 - Helsinki, 20 a viz Eost 1914) a oa ul livourez eus Finland.
Studioù a reas e skol Arzoù-Kaer Stockholm ha goude-se e resevas ur yalc'had da vont d'an Académie Julian e Pariz. Mont a reas d'ober un dro da Vreizh er bloavezhioù 1870 ha divizout a reas chom eno. Poltredoù tud eus ar vro a livas.
* Jeune Bretonne (1882)
* Portrait d'une Bretonne (1884)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) Taolennoù gant Amélie Helga Lundahl