OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bab al-Mandab

Bab al-Mandab, pe Bab el Mandeb ( باب المندب en arabeg, da lavaret eo "dor al leñvoù", ባብ ኣል ማንዳብ e tigrigneg), zo ur strizh-mor etre Djibouti hag Eritrea, en Afrika, ha Yemen, en Azia. Drezañ eo liammet ar Mor Ruz ha Pleg-mor Aden.
Ul lec'h strategel a bouez eo, rak dre ar strizh-mor-se e tremen e-leizh a listri kenwerzh, da vont eus ar Mor Kreizdouar da Veurvor Indez dre Kanol Suez ; etre 12 ha 15% kenwerzh ar bed a dremene dre Bab al-Mandab e 2023. Evit beajiñ etre Europa hag Asia, an diskoulm all a dremen dre gab ar Spi mat, da lavaret eo ur veaj 6500 km hiroc'h.

## Un trepas strategel
### Kenwerzh mor

Tizhet en deus Bab el-Mandeb ur savlec'h strategel adalek 1869 a-drugarez da zigoradur kanol Suez a verr ar veaj etre Europa hag aodoù Meurvor Indez.
Mistri war ar c'henwerzh e voe ar Saozon hag ar C'hallaoued e-pad pell gant ar Saozon diazezet e Yemen betek 1967, hag ar C'hallaoued staliet e Djibouti betek 1977. Bremañ c'hoazh ez eus soudarded estren e Djibouti : Gallaoued, Stadunaniz abaoe 2002, ha Sinaiz abaoe 2017.
Adalek miz Du 2023, evit respont da vrezel Israel a-enep an Hamas e strizhenn Gaza o deus taget emsavidi Houthi ar Yemen al listri kenwerzh o tremen dre strizh Bab al-Mandab. Diskennet en deus ar c'henwerzh eus 42 % e korf daou viz. E miz Kerzu o deus lusket broioù kevredet tro-dro d'ar Stadoù-Unanet ur gwezhiad milourel anvet Prosperity Guardian evit gwarezhiñ al listri hag ar vourzhiadoù ; e miz C'hwevrer 2024 he deus divizet an Unvaniezh Europa luskañ he gwezhiad dezhi, Aspide.

### Pellgehentiñ

Adalek 1986 eo deuet ar strizh da vezañ ur c'hroashent eus ar pellgehentiñ bedel gant an orjalenn dindan-vor SEA-ME-WE a liamme Europa da Asia.
E 2023 e oa 16 orjalenn dindan-vor o tremen dre ar strizh : Europe India Gateway, le SEA-ME-WE 3, 4 ha 5, EASSy, SEACOM, AAE-1…).
Da heul an tagadennoù mor liammet da vrezel Israel a-enep an Hamas int bet taget ivez orjalennoù pellgehentiñ zo gant an Houthi.

## Mammennoù

* 1 2 Red Sea, Black Sea and Panama Canal: UNCTAD raises alarm on global trade disruptions, United Nations Conference on Trade and Development, 26 a viz Genver 2024.
* ↑ Coalition anti-houthistes : les Etats-Unis en manque de renforts en mer Rouge, Le Monde, 12 a viz Genver 2024.
* ↑ L’Union européenne lance l’opération “Aspides” contre les attaques houthistes, Toute l'Europe, 20 a viz C'hwevrer 2024.
* ↑ Houthis may sabotage western internet cables in Red Sea, Yemen telecoms firms warn, The Guardian, 5 a viz C'hwevrer 2024.
* ↑ Unterseekabel im Roten Meer gekappt, Der Spiegel,‎ 5 a viz Meurzh 2024.
# Babax

Babax :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Leiothrichidae |
| Anv skiantel ||
| Babax David, 1875 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Babax a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1875 gant an evnoniour gall Armand David (1826-1900)

## Spesadoù

Pevar spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
* Babax koslowi, gwelout Pterorhinus koslowi,
* Babax lanceolatus, gwelout Pterorhinus lanceolatus,
* Babax waddelli, gwelout Pterorhinus waddelli,
* Babax woodi, gwelout Pterorhinus woodi.
Diblaset e oant bet er genad Pterorhinus.

## Rummatadur

Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Alström P, A Cibois, M Irestedt, D Zuccon, M Gelang, J Fjeldså, MJ Andersen, RG Moyle, E Pasquet & U Olsson. 2018a. Comprehensive molecular phylogeny of the grassbirds and allies (Locustellidae) reveals extensive non-monophyly of traditional genera, and a proposal for a new classification. Molecular Phylogenetics and Evolution 127: 367–375. doi: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2018.03.029.
# Arabia

Arabia (العربيّة, al-'Arabīyah en arabeg) zo ul ledenez vras e mervent Azia, tost da Afrika. Dezerzhioù a ya d'ober ar braz anezhi. Alies e reer anv ivez eus ledenez Arabia pe al ledenez arab.
Bevennet eo al ledenez gant ar Mor Ruz ha Pleg-mor Aqaba er c'hornôg, gant Mor Arabia er c'hreisteiz ha gant Pleg-mor Oman ha Pleg-mor Persia er reter. En hanternoz dezhi emañ stadoù Israel, Jordania, Irak ha Koweit. War an dachenn bolitikel eo rannet al ledenez etre ar c'hwec'h stad-mañ (eus an hini vrasañ d'an hini vihanañ):
* Arabia Saoudat
* Yemen
* Oman
* Emirelezhioù Arab Unanet (EAU)
* Qatar
* Bahrein

## Gwelet ivez

* Arabia-Eürus
* Arabia Petraea, pe Arabia-Veinek
# Arabia Felix

Arabia Felix a oa, en Henamzer kreisteiz ledenez Arabia (hiriv Yemen), un tamm gleborek gant ar menezioù ha kreiz sevenadur Rouantelezh Saba.
# Arabia Petraea

Arabia Petraea, anvet ivez Provincia Arabia, eo anv latin unan eus proviñsoù an Impalaeriezh roman en eil kantved. En em astenn a rae el lec'h m'emañ bremañ Jordania, kreisteiz Siria, Ledenez Sinai ha gwalarn Arabia Saoudat. Petra e oa anv ar gêr-benn. En-dro dezhi e oa proviñsoù Syria en hanternoz, Iudaea hag Aegyptus er c'hornôg.
# Arabeg yuzev-marokek

Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-marokek komzet gant tro-dro da 254 000 den en holl en Israel (250 000 den e 1992) ha Maroko (4 000-6 000 den e 1997), an darn vrasañ dioute e Casablanca. Komzet e vez e Frañs ha Kanada ivez.
Levezonet-don eo bet ar geriadur gant ar spagnoleg, al ladinoeg hag ar galleg. Meur a rannyezh a zo.
Tost a-walc'h eo d'an arabeg yuzev-tuniziek dreist-holl hag ivez, met nebeutoc'h, gant arabeg yuzev-tripolek. Ne vez ket komzprenet avat gant tud a gomz arabeg yuzev-irakek.
Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek.

## Gwelet ivez

* Arabeg
* Yezhoù semitek
Yezhoù yuzev (kemmañ) :
| Afro-Aziatek |||
| Hebraeg | (marevezh): Bibl | Mishnaeg | Krennamzer | Modern |
| (rannyezhoù): Ashkenazed | Sefaraded | Yemeniteg | Sananeg | Tiberieg | Mizraheg | |
| Yuzev-aramaeg (Aramaeg) : Barzaneg | Houlaolaeg | Denieg | Didaneg | Nochaneg || |
| Yuzev-arabeg (Arabeg) : Arabeg yuzev-irakek | Arabeg yuzev-marokek | Arabeg yuzev-yemenek | Yuzevarabeg Libia | Yuzevarabeg Tunizia || |
| Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Berbereg : Yuzev-berbereg | Berbereg : Yuzev-berbereg |
| Indezeuropeg |||
| Yidicheg (Alamaneg) : Nat'l Yiddish Book Ctr. | YIVO | C'hoariva Yiddish | Yeshivish | Yinglish | Klezmer-loshn || |
| Yuzev-romaneg : Yuzev-katalaneg | Italkieg | Ladinoeg | La‘az | Yuzev-okitaneg | Zarfateg | Yuzev-portugaleg | Yuzev-aragoneg | Tetuani || |
| Yuzev-Perseg (Aryaneg) : | Bouc'horeg | Djouhourieg | Dzhidieg | Yuzev-Hamedaneg | Yuzev-Golpayganeg | Yuzev-Chirazeg |
| Yuzev -Esfahaneg | Yuzev -Kermaneg | Yuzev -Kashaneg | Yuzev -Borujerdeg | |
| Yuzev -Khunsareg | Yuzev -Kurdeg | Yuzev -Yazdeg | Yuzev -Nehevandeg | |
| Re all: Yevaneg (Gresianeg) | Knaneg (Yezhoù slavek) | Yuzev-marateg (Indezaryaneg) || |
| Altaeg | Dravideg | Kartvelianeg |
| Krimtchakeg | Karaimeg | Yuzev-malayalameg | Grouzineg |
# Arabeg yuzev-tripolek

Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-tripolek (tripolita'it pe yudi) komzet gant tro-dro da 35 000 den en holl en Israel (30 000 den e 1994) hag en Italia.
Daoust ha ma oa genidik ar yezh-se eus Tripolitania e Libia ne vez ket komzet gant den ebet ken eno.
Tost eo un tamm d'an arabeg yuzev-tuniziek ha d'an arabeg yuzev-marokek. Ne vez ket komprenet avat gant tud a gomz arabeg yuzev-irakek.
Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek.

## Gwelet ivez

* Arabeg
* Yezhoù semitek
Yezhoù yuzev (kemmañ) :
| Afro-Aziatek |||
| Hebraeg | (marevezh): Bibl | Mishnaeg | Krennamzer | Modern |
| (rannyezhoù): Ashkenazed | Sefaraded | Yemeniteg | Sananeg | Tiberieg | Mizraheg | |
| Yuzev-aramaeg (Aramaeg) : Barzaneg | Houlaolaeg | Denieg | Didaneg | Nochaneg || |
| Yuzev-arabeg (Arabeg) : Arabeg yuzev-irakek | Arabeg yuzev-marokek | Arabeg yuzev-yemenek | Yuzevarabeg Libia | Yuzevarabeg Tunizia || |
| Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Berbereg : Yuzev-berbereg | Berbereg : Yuzev-berbereg |
| Indezeuropeg |||
| Yidicheg (Alamaneg) : Nat'l Yiddish Book Ctr. | YIVO | C'hoariva Yiddish | Yeshivish | Yinglish | Klezmer-loshn || |
| Yuzev-romaneg : Yuzev-katalaneg | Italkieg | Ladinoeg | La‘az | Yuzev-okitaneg | Zarfateg | Yuzev-portugaleg | Yuzev-aragoneg | Tetuani || |
| Yuzev-Perseg (Aryaneg) : | Bouc'horeg | Djouhourieg | Dzhidieg | Yuzev-Hamedaneg | Yuzev-Golpayganeg | Yuzev-Chirazeg |
| Yuzev -Esfahaneg | Yuzev -Kermaneg | Yuzev -Kashaneg | Yuzev -Borujerdeg | |
| Yuzev -Khunsareg | Yuzev -Kurdeg | Yuzev -Yazdeg | Yuzev -Nehevandeg | |
| Re all: Yevaneg (Gresianeg) | Knaneg (Yezhoù slavek) | Yuzev-marateg (Indezaryaneg) || |
| Altaeg | Dravideg | Kartvelianeg |
| Krimtchakeg | Karaimeg | Yuzev-malayalameg | Grouzineg |
# Arabeg yuzev-yemenek

Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-yemenek komzet gant tro-dro da 51.000 den en holl en Israel (50.000 den e 1995) ha Yemen (1.000 den e 1995).
Disheñvel-tre eo ar yezh-mañ diouzh an arabeg yemenek komzet gant ar vuzulmaned.
Peder rannyezh ez eus:
* Sanaeg (san'a)
* Adeneg ('aden)
* Bedaeg (bēda)
* Habaneg (habban)
Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek.

## Gwelet ivez

* Arabeg
* Yezhoù semitek
Yezhoù yuzev (kemmañ) :
| Afro-Aziatek |||
| Hebraeg | (marevezh): Bibl | Mishnaeg | Krennamzer | Modern |
| (rannyezhoù): Ashkenazed | Sefaraded | Yemeniteg | Sananeg | Tiberieg | Mizraheg | |
| Yuzev-aramaeg (Aramaeg) : Barzaneg | Houlaolaeg | Denieg | Didaneg | Nochaneg || |
| Yuzev-arabeg (Arabeg) : Arabeg yuzev-irakek | Arabeg yuzev-marokek | Arabeg yuzev-yemenek | Yuzevarabeg Libia | Yuzevarabeg Tunizia || |
| Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Berbereg : Yuzev-berbereg | Berbereg : Yuzev-berbereg |
| Indezeuropeg |||
| Yidicheg (Alamaneg) : Nat'l Yiddish Book Ctr. | YIVO | C'hoariva Yiddish | Yeshivish | Yinglish | Klezmer-loshn || |
| Yuzev-romaneg : Yuzev-katalaneg | Italkieg | Ladinoeg | La‘az | Yuzev-okitaneg | Zarfateg | Yuzev-portugaleg | Yuzev-aragoneg | Tetuani || |
| Yuzev-Perseg (Aryaneg) : | Bouc'horeg | Djouhourieg | Dzhidieg | Yuzev-Hamedaneg | Yuzev-Golpayganeg | Yuzev-Chirazeg |
| Yuzev -Esfahaneg | Yuzev -Kermaneg | Yuzev -Kashaneg | Yuzev -Borujerdeg | |
| Yuzev -Khunsareg | Yuzev -Kurdeg | Yuzev -Yazdeg | Yuzev -Nehevandeg | |
| Re all: Yevaneg (Gresianeg) | Knaneg (Yezhoù slavek) | Yuzev-marateg (Indezaryaneg) || |
| Altaeg | Dravideg | Kartvelianeg |
| Krimtchakeg | Karaimeg | Yuzev-malayalameg | Grouzineg |
# Arabeg yuzev-tuniziek

Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-tuniziek komzet gant tro-dro da 45 500 den en holl en Israel (45 000 den e 1995) ha Tunizia (500 den e 1994). Komzet e vez ivez e Frañs, Italia, Spagn, hag er Stadoù-Unanet.
En ur c'heriaoueg 5 000 ger bet savet e 1950 e oa 79% eus ar gerioù a orin arabek, 15% a orin romanek gant 4,4% o tont eus an hebraeg.
Komzet e evz gant ar goshañ nemetken.
Skrivet e evz gant al lizherenneg hebraek.

## Gwelet ivez

* Arabeg
* Yezhoù semitek
Yezhoù yuzev (kemmañ) :
| Afro-Aziatek |||
| Hebraeg | (marevezh): Bibl | Mishnaeg | Krennamzer | Modern |
| (rannyezhoù): Ashkenazed | Sefaraded | Yemeniteg | Sananeg | Tiberieg | Mizraheg | |
| Yuzev-aramaeg (Aramaeg) : Barzaneg | Houlaolaeg | Denieg | Didaneg | Nochaneg || |
| Yuzev-arabeg (Arabeg) : Arabeg yuzev-irakek | Arabeg yuzev-marokek | Arabeg yuzev-yemenek | Yuzevarabeg Libia | Yuzevarabeg Tunizia || |
| Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Berbereg : Yuzev-berbereg | Berbereg : Yuzev-berbereg |
| Indezeuropeg |||
| Yidicheg (Alamaneg) : Nat'l Yiddish Book Ctr. | YIVO | C'hoariva Yiddish | Yeshivish | Yinglish | Klezmer-loshn || |
| Yuzev-romaneg : Yuzev-katalaneg | Italkieg | Ladinoeg | La‘az | Yuzev-okitaneg | Zarfateg | Yuzev-portugaleg | Yuzev-aragoneg | Tetuani || |
| Yuzev-Perseg (Aryaneg) : | Bouc'horeg | Djouhourieg | Dzhidieg | Yuzev-Hamedaneg | Yuzev-Golpayganeg | Yuzev-Chirazeg |
| Yuzev -Esfahaneg | Yuzev -Kermaneg | Yuzev -Kashaneg | Yuzev -Borujerdeg | |
| Yuzev -Khunsareg | Yuzev -Kurdeg | Yuzev -Yazdeg | Yuzev -Nehevandeg | |
| Re all: Yevaneg (Gresianeg) | Knaneg (Yezhoù slavek) | Yuzev-marateg (Indezaryaneg) || |
| Altaeg | Dravideg | Kartvelianeg |
| Krimtchakeg | Karaimeg | Yuzev-malayalameg | Grouzineg |
# Alma Cogan

Alma Cogan (Alma Angela Cohen diouzh hec'h anv gwir), bet ganet e Whitechapel d'an 19 a viz Mae 1932 hag aet da Anaon e Londrez d'ar 26 a viz Here 1966 a oa ur ganerez saoz hag a reas berzh bras er bloavezhioù hanter-kant.
# Almadén

Almadén zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ciudad Real, e kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
# Allueva

Allueva zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 27 (2023).
# Allumiere

Allumiere zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Allégro (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen allégro evit deskrivañ lammadennoù kaset da-benn buan-ha-buan, da skouer petit allégro, grand allégro.
# Almadina

Almadina (arabeg : المدينة) a zo ur gazetenn sizhuniek lec'hel digoust israelat hag arab. He ment a zo hini un tabloid. Er gazetenn e kaver keleier, keleier lec'hel, sportoù, yec'hed, dudi, arzoù ha sevenadur. Daou embannadur a zo :
* Embannadur an norzh, embannet e Haifa, ha skignet e norzh Israel (15 000 skouerenn) abaoe 2004. Firas Khatib eo ar penngazetenner Betek 2006 e oa Ala Hlehel a oa penngazetenner. Ur skrivagner israelat hag arab eo, tapet div wech gantañ Priz lennegezh diazezadur Al Qattan.. Al Qattan.
* Embannadur ar c'hreiz, embannet e Tel Aviv, 12 000 skouerenn skignet e kreiz Israel abaoe 2006. Ghaleb Kiwan eo ar penngazetenner, hag reporter ar chadenn skinwel Hot eo ivez

## Notennoù

* ↑ Reuters Institute for the Study of Journalism. University of Oxford
* ↑ BANIPAL 2006- Contributors
* ↑ Arab-Israelis and War. Kishkushim

## Liamm diavaez

* Lec'hienn Almadina
# Alluvioni Piovera

Alluvioni Piovera (Aluviòni e Piòvra e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria, ha 1 712 a dud zo enni o chom.

## Istor

Krouet eo bet ar gumun d'ar 1añ a viz Genver 2018 diwar gendeuziñ kumunioù Alluvioni Cambiò ha Piovera.
# Ally McBeal (stirad skinwel)

Ally McBeal a zo ur stirad skinwel stadunanat a 5 koulzad, 112 rann a 44 munutenn pep hini, bet krouet gant David E. Kelley. Skignet eo bet da gentañ etre an 8 a viz Gwengolo 1997 hag an 20 a viz Mae 2002 gant ar rouedad FOX.
Skignet eo bet e Frañs adalek ar 24 a viz C'hwevrer 1998 war Téva, adalek ar 25 a viz Du 1998 war M6 hag adalek ar 25 a viz Eost 2014 war RTL9.

### An danvez

Tremen a ra an traoù en un embregerezh breutaerien eus Boston. En ur metoù pinvidik. Trelatet eo an holl dudennoù o kregiñ gant an dudenn bennañ, un alvokadez a tregont vloaz leun a faltazi betek kaout gweledigezhioù, Ally McBeal.
Meur a senenn a-bouez en diavaez eus al lez-varn a dremen pe e privezioù paotred ha merc'hed an embregerezh pe er bar darempredet gant an alvokidi goude o devezhioù labour.
Kalz eus a rannoù a zo savet war un darempred etre an aferioù a dremen el lez-varn ha karantezioù un tamm diroll izili an embregezeh. Brudet eo ar stirad evit komzoù dibrenn an tudennoù, ur fent un tamm luziet tost eus an diskiantegezh a-wechoù ha dibrenn alies.

### Aktourien ha tudennoù

* Calista Flockhart a zo Ally McBeal (amañ e Deauville e 2009)
* Greg Germann a zo Richard Fish
* Peter MacNicol a zo John Cage
* Jane Krakowski a zo Elaine Vassal
* Gil Bellows a zo Billy Thomas (1997-2000)
* Courtney Thorne-Smith a zo Georgia Thomas (1997-2000)
* Lisa Nicole Carson a zo Renée Raddick (1997-2001)
* Portia de Rossi a zo Nelle Porter (1998-2002)
* Lucy Liu a zo Ling Woo (1998-2002)
* Hayden Panettiere a zo Maddie Harrington (2002)
* Robert Downey Jr. a zo Larry Paul (2000-2001)
* James LeGros a zo Mark Albert (2000-2001)
* Tracey Ullman a zo Dr Tracy Clark (1998-1999)
* Vonda Shepard a c'hoari he roll
* Regina Hall a zo Greta Lipp (2001-2002)
* Josh Hopkins a zo Raymond Milbury (2002)
* Julianne Nicholson a zo Jenny Shaw (2001-2002)
* James Marsden a zoGlenn Foy (2001-2002)
* Albert Hall a zo ar barner Seymore Walsh
* John Michael Higgins a zoSteven Milter (2001-2002)
* Taye Diggs a zo Jackson Duper (2001)
# Ally McBeal (tudenn)

Allison Marie McBeal zo un dudenn ijinet er stirad skinwel Ally McBeal war ar chadenn Fox ha c'hoariet gant Calista Flockhart.
Ally zo un alvokadez eus Boston. Brudet eo evit bezañ ur vaouez e karantez dizehan o klask un danvez-pried. Alies e vez o klevet kanaouennoù en he fenn. Gwelet a ra ivez falswelidigezhioù, hini ur babig dreist-holl, aon ganti ma vefe re ziwezhat a-fed korf evit kaout bugale.
# Almadenejos

Almadenejos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ciudad Real, e kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
# Anarawd ap Rhodri

Anarawd ap Rhodri (marvet e 916) a oa roue Gwynedd, hag ober a raed Roue ar Vrezhoned anezhañ en Annales Cambriae.
E penn Kembre a-bezh e oa e dad, Rhodri Mawr, met goude marv hemañ e 878 en un emgann a-enep Saozon Mercia, e voe rannet ar vro etre e dri mab, Anarawd, Cadell ha Merfyn. Gant Anarawd ez eas kurunenn Gwynedd.
Dizemglev ebet ne oa etre an tri breur, koulskoude, ha kenlabourat a rejont a-enep rouantelezhioù bihan arall eus Bro-Gembre.
E 881 e voe aloubet ar vro gant Æthelred Mercia met gouest e voe Anarawd da faezhañ anezhañ en un emgann gwadek e-kichen aber ar stêr Conwy meneget en Annales Cambriæ evel dial Doue evit Rhodri, an tad lazhet gant ar Saozon.
Evit mirout ouzh arsailhadennoù all gant Saozon Mercia e reas Anarawd un emglev gant roue danat York. Dre ma ne gavas ket e gont gant an emglev-se e reas unan all gant Alfred Veur, roue Wessex, ha mont a reas d'e welout d'e lez. Evit kaout gwarez digant Alfred e rankas Anarawd anavezout dreistgalloud Alfred. Kentañ tro e oa da rouaned Gwynedd anavezout galloud ur roue saoz warne. Diwar neuze e fellas d'ar rouaned saoz e vije anavezet o galloud dreist gant Kembreiz.
E 894 e tiarbennas Anarawd un arsailh kaset gant un arme danat en hanternoz Kembre; hag er bloaz war-lerc'h e reas un dro-vrezel dre gCeredigion hag Ystrad Tywi er c'hreisteiz. Evit doare e oa un toullad Saozon gantañ en e arme. E 902 e tiarbennas un argasadeg war Enez Môn gant Daniz Dulenn bleniet gant Ingimund.
Mervel a reas Anarawd e 916 hag e vab Idwal Foel ab Anarawd an hini a voe roue war e lerc'h.
Gantañ e oa bet tierniezh Aberffraw, diwar anv e lez en Enez Môn. E c'hourvibien a renas e Gwynedd betek aloubadeg ar Saozon en XIII$^{vet}$ kantved gant o roue Edouarzh Iañ.
| En e raok: Rhodri Mawr | Roue Gwynedd 878 – 916 | War e lerc'h: Idwal Foel |
# Anarkiezh Roma

Anarkiezh Roma, Enkadenn an Trede Kantved, Enkadenn an Impalaeriezh (235–284) a oa ur marevezh en istor an Impalaeriezh roman ma voe darbet dezhi mont da get. Echuiñ a reas ar marevezh abalamour da drec'hioù Aurelianus ha donedigezh Diocletianus er galloud pa sevenas kempennoù e 284, gant an Detrarkiezh.
E 235 e krogas an enkadenn, pa voe drouklazhet an impalaer Severus Alexander gant e soudarded. Goude-se, e-pad un 50 vloaz e voe aloubadegoù, envroadegoù, brezelioù-diabarzh, emsavadegoù kouerien ha distabilded politikel.
# Anas albogularis

Anas albogularis :
| Anas albogularis, tresadenn gant Keulemans (1921). Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anas |
| Anv skiantel ||
| Anas albogularis (Hume, 1873) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Anas albogularis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.
Anvet e voe Mareca albogularis (kentanv) da gentañ-penn (e 1873) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Boued

Bevañ a ra diwar artropoded ha blotviled dreist-holl.

## Annez

Brosezat eo ar spesad en Inizi Andaman (India) ha Coco (Myanmar).

## Rummatadur

Sellet e veze outañ evel un isspesad da Anas gibberifrons kent.

## Liammoù diavaez

* (en) Anas albogularis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Anas albogularis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Anas albogularis.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Anas luzonica

Anas luzonica :
| Anas luzonica, luc'hskeudennet e geun Candaba (Luzon, Filipinez). Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anas |
| Anv skiantel ||
| Anas luzonica Fraser, 1839 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Anas luzonica a zo ur spesad evned palvezek eus ar c'herentiad Anatidae.
Chalus eo amzer-da-zont ar spesad, abalamour d'ar chase dreist-holl : ne chomje nemet pemp mil penn.

## Boued

Bevañ a ra ar spesad diwar amprevaned, chevr, pesked ha plant.

## Annez

Brosezat eo e Filipinez ha plijout a ra al lec'hioù gleb dezhañ.

## Liammoù diavaez

* (en) Anas luzonica war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Anas luzonica war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Anas luzonica war al lec'hienn Avibase.
# Anarkiezh Bro-Saoz

Anarkiezh Bro-Saoz zo ur brezel-diabarzh e Bro-Saoz ha Normandi hag a badas pemzek vloaz, etre 1138 ha 1153, ma vagas ur marevezh dizurzh vras.
Ur brezel evit ar gurunenn e voe, c'hoarvezet abalamour da varv pennhêr ar roue, William Adelin, mab divastard nemetañ ar roue Herri Iañ, a voe beuzet e 1120.
Herri a glaskas reiñ ar gurunenn d'e verc'h, Matilda Bro-Saoz, anavezet ivez evel an impalaerez, met n'eas ket an holl varoned a-du ganti.
E 1135 e varvas Herri Iañ, hag e niz Steven Bleaz a gemeras ar gurunenn, gant skoazell e vreur Herri Bleaz, eskob Winchester, diwar-goust Matilda.
En 1138 e krogas harperien Matilda da enebiñ, brezel a voe e Normandi. Dilestrañ a reas Matilda en Bro-Saoz en 1139.
Echuiñ a reas ar brezel gant Feur-emglev Wallingford en 1153, pa voe anavezet Herri II, dug Normandi ha mab Matilda, a voe dibabet evel pennhêr gant Steven Bleaz.
# Anas erythrorhyncha

Anas erythrorhyncha :
| Anas erythrorhyncha. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Anas |
| Anv skiantel ||
| Anas erythrorhyncha Gmelin, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Anas erythrorhyncha zo anv skiantel un evn eus ar c'herentiad Anatidae.

## Boued

Peurliesañ e kav al labous e voued war-c'horre an takadoù dour a neui warne. Rouez eo dezhañ splujañ ha pa ra n'eo nemet betek hanter da dapout blotviled, kresteneged bihan ha preñved dre furchal e-barzh al lec'hid war-bouez e bigos.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Afrika (reter ha su ar c'hevandir ha Madagaskar).

## Liamm diavaez

* Anas erythrorhyncha war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Fichenn eus Birdlife