OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# John F. Nash Jr.

John Forbes Nash Jr a zo ur matematikour hag ekonomour amerikan.
Ganet eo bet d'an 13 a viz Mezheven 1928 e Bluefield e Virginia ar C'hornôg. Aet eo da Anaon d'ar 23 a viz Mae 2015 en ur gwallzarvoud taksi.
E dud oa John Nash Sr, ijinour, ha Virginia Martin, kelennerez.
Etre 1945 ha 1948 e studias e Carnegie Institute of Technology e Pittsburgh evit bezañ ijinour evel e dad met dont a reas da vezañ sot gant ar matematikoù. Ober a reas anaoudegezh gant oberenn John Von Neumann "The Theory of Games and Economic Behavior" bet embannet e 1944 hag e krogas da studiañ teorienn ar c'hoarioù.
Mont a reas da Skol-veur Princeton goude. En e dezenn e 1950 a-zivout ar c'harioù nann-kenoberus e tiskouezas dija ar pezh a voe anvet goude "kempouez Nash" hag a zegasas dezhañ Priz Nobel an Ekonomiezh diwezhatoc'h.
Kalz kavadennoù a-bouezh en deus graet war dachenn ar matematikoù.
Labouret en deus evit RAND Corporation. Kelennet en deus e Princeton e 1950-1951 hag en MIT e 1951-1952.
E 1958 e voe tizhet gant ar skizofreniezh ha ne embannas netra e-pad tregont vloaz.
Er bloavezhioù 1990 ec'h adkavas un darn vat eus e varregezh labour.
Resevet en deus Priz Nobel an Ekonomiezh e 1994 gant Reinhard Selten ha John Harsanyi evit o labourioù war teorienn ar c'hoarioù, ha Priz Abel e 2015.
Ur film awenet gant e vuhez a zo bet aozet gant Ron Howard e 2001 : ''A Beautifil Mind''.

## Levrlennadur

* Menegiñ a ra Jacques Généreux labourioù John Forbes Nash ("kempouez Nash") en e levr Jacques Généreux explique l'économie à tout le monde ; Le Seuil ; 2014 ; ISBN 978-2-02-109782-5

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# John Ford (disheñvelout)

John Ford a c'hall bezañ:
* John Ford (1586-wd. 1639), ur skrivagner saoz
* John Ford (1894-1973), ur saver filmoù amerikan
* John Ford (1917-), ur c'hoarier rugbi kembreat
* John Ford (1978-), ur c'hoarier basketball amerikan
# John de Lancie

John Sherwood de Lancie, Jr., anavezetoc'h evel John de Lancie, ganet e Philadelphia (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 20 Meurzh 1948, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
# John le Carré

David John Moore Cornwell diouzh e anv gwir (19 Here 1931, Poole (Dorset) - 12 Kerzu 2020, Truru, Kerne-Veur), en devoa labouret evit servijoù kuzh (MI5 ha MI6) ar Rouantelezh-Unanet er bloavezhioù hanter-kant ha tri-ugent.
Bet kemeret an anv-pluenn John le Carré gantañ e oa kroget da skrivañ romantoù spierezh e 1961 ha tapet brud gant an trivet anezhe : The Spy Who Came in from the Cold, embannet e 1963 gant an daou di-embann Victor Gollancz Ltd ha Pan Books. Berzh bras a reas an oberenn-se er bed a-bezh ha setu ma tivizas le Carré dilezel e vicher a spier ha mont da skrivagner da vat.
Pemp romant warn-ugent a zo bet embannet en holl, un darn anezhe bet azasaet evit ar sinema :

## E romantoù

* 1961 : Call for the Dead (Victor Gollancz Ltd) ; sevenet gant Sidney Lumet e 1967 evel The Deadly Affair,
* 1962 : A Murder of Quality (Victor Gollancz Ltd),
* 1963 : The Spy Who Came in from the Cold (Victor Gollancz Ltd ha Pan Books) ; sevenet gant Martin Ritt e 1965 evel The Spy Who Came in from the Cold,
* 1965 : The Looking Glass War (Heinemann ha G. P. Putnam's Sons) ; sevenet gant Frank Pierson e 1970 evel The Looking Glass War,
* 1968 : A Small Town in Germany (Heinemann),
* 1971 : The Naïve and Sentimental Lover (Hodder & Stoughton),
* 1974 : Tinker Tailor Soldier Spy (Hodder & Stoughton ha Random House) ; sevenet gant Tomas Alfredson e 2011 evel Tinker Tailor Soldier Spy,
* 1977 : The Honourable Schoolboy (Hodder & Stoughton),
* 1979 : Smiley's People (Hodder & Stoughton ha Random House),
* 1983 : The Little Drummer Girl (Hodder & Stoughton hag Alfred A. Knopf) ; sevenet gant George Roy Hill e 1984 evel The Little Drummer Girl,
* 1986 : A Perfect Spy (Hodder & Stoughton hag Alfred A. Knopf),
* 1989 : The Russia House (Hodder & Stoughton) ; sevenet gant Fred Schepisi e 1990 evel The Russia House,
* 1990 : The Secret Pilgrim (Hodder & Stoughton hag Alfred A. Knopf),
* 1993 : The Night Manager (Hodder & Stoughton),
* 1995 : Our Game (Hodder & Stoughton),
* 1996 : The Tailor of Panama (Hodder & Stoughton hag Alfred A. Knopf) ; sevenet gant John Boorman e 2001 evel The Tailor of Panama,
* 1999 : Single & Single (Hodder & Stoughton ha Charles Scribner's Sons),
* 2001 : The Constant Gardener (Hodder & Stoughton) ; sevenet gant Fernando Meirelles e 2005 evel The Constant Gardener,
* 2003 : Absolute Friends (Hodder & Stoughton),
* 2006 : The Mission Song (Hodder & Stoughton ha Little, Brown and Company),
* 2008 : A Most Wanted Man (Hodder & Stoughton) ; sevenet gant Anton Corbijn e 2014 evel A Most Wanted Man,
* 2010 : Our Kind of Traitor (Viking Press) ; sevenet gant Susanna White e 2016 evel Our Kind of Traitor,
* 2013 : A Delicate Truth (Penguin Books),
* 2017 : A Legacy of Spies (Penguin Books),
* 2019 : Agent Running in the Field (Viking Books).
Anavezet eo Tinker Tailor Soldier Spy, The Honourable Schoolboy ha Smiley's People ivez evel trilogiezh Smiley Versus Karla, pe c'hoazh The Quest for Karla, bet adembannet e 1982 gant Alfred A. Knopf.
# John von Neumann

John von Neumann (en hungareg Margittai Neumann János Lajos), ganet d'an 28 a viz Kerzu 1903 e Budapest ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 1957 e Washington a oa ur jedoniour brudet evit e labour er vaezenn ar Mekanikerezh kwantik, Teorienn ar gempoellerezh hag Armerzh. Gant Oscar Morgenstern en doa skrivet The Theory of Games and Economic Behavior a chom diaz teorienn ar c'hoarioù.

## Liammoù diavaez

* John von Neumann's contribution to economic science — By Maria Joao Cardoso De Pina Cabral, International Social Science Review, Fall-Winter 2003
* Von Neumann vs. Dirac — eus Stanford Encyclopedia of Philosophy.
* John von Neumann Postdoctoral Fellowship - Sandia National Laboratories
* His biography at Hungary.hu
* John Von Neumann Memorial e Find A Grave
# Johnny

Johnny zo ur berranv saoznek, adstumm d'an anv-badez saoznek John, hag a vez kavet evel anv meur a zen pe e meur a droienn all.

## Tud

* Johnny Cash, kaner stadunanat
* Johnny Clegg, kaner suafrikan
* Johnny Depp, aktour stadunanat
* Johnny Hallyday, kaner gall
* Johnny Mathis, kaner stadunanat
* Johnny Nash, kaner stadunanat
* Johnny Pacheco, fleütour ha salsero
* Johnny Rep, melldroader izelvroat
* Johnny Rivers, gitarour ha kaner stadunanat
* Johnny Rotten, kaner saoz gant ar Sex Pistols

### Breizh

* Onion Johnny a vez lâret e saozneg eus ar Joniged

## Oberennoù
### Lennegezh

* Johnny Got His Gun, romant saoznek gant Dalton Trumbo e 1938.

### Filmoù

* Johnny Got His Gun (film), savet diwar romant Dalton Trumbo.

### Kanaouennoù

* "Johnny B. Goode", gant Chuck Berry e 1958.

## Evaj

* Johnny Walker, anv ur wiski ordinal

## Pennad kar

* Jhonny
* Yannig
* Jeannot
# John Wynn

John Wynn zo anv meur a zen:
* John Wynn ap Maredudd (1525–1559), penn Tiegezh Cunedda, tad Sir John Wynn
* e vab Sir John Wynn (1553–1627), kannad pastell-vro Sir Gaernarvon, 1586
* Sir John Wynn, 5vet Baronet (1628–1719)
* Sir John Wynn, 2nd Baronet (1701–1773)

## Pennad kar

* John Wynne
* John Wynn Baker, armerzhour
* Jon Wynne-Tyson, skrivagner
# Johnny Albino

Johnny Albino a oa anv-micher ar c'haner puertorikan Juan Antonio Albino Ortiz (* Yauco, 19 Kerzu 1919 – † NewYork, 7 Mae 2011). Seniñ ha kanañ a rae pa oa yaouank, ken na eas da soudard el lu stadunanat en Eil brezel-bed, ma savas ul laz pevar soner da ganañ evit ar soudarded all. E 1946 e savas ul laz tri soner, ha diwezhatoc'h e kanas gant an Trio San Juan (San Juan eo kêr-benn Puerto Rico) a voe brudet mat.
Kanañ a reas goude gant Los Panchos .

## Liamm diavaez

* Johnny Albino & Trío San Juan - Mi Novia Está Enferma
# Johnny Cash

Johnny Cash ( ganet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1932 e Kingsland, en Arkansas, ha marvet d'an 12 a viz Gwengolo 2003 e Nashville, e Tennessee), a oa ur c'haner hag ur muzikour amerikan.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Indre (stêr)

An Indre zo ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, adstêr d'al Liger war he lez kleiz, ha dezhi 265 km.
Emañ hec’h andon e departamant ar Cher, e-kichen Préveranges. Redek a ra dre zepartamantoù ar Cher, an Indre hag an Indre-et-Loire. Tremen a ra dre gêrioù La Châtre, Châteauroux ha Loches.
E-kichen kreizenn nukleel Chinon emañ he c’hember gant al Liger.
# Industriezh an arvestoù

Industriezh an arvestoù a vod an holl vicherioù an dudi.

## Daveoù

* ↑ Termofis
* ↑ Pennad e Cairn.info
# Indre (departamant)

Indre :
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Centre |
| Pennlec'h (prefeti) | Châteauroux |
| Isprefetioù | Le Blanc La Châtre Issoudun |
| Prezidant ar c'huzul-departamant | Serge Descout (LR) |
| Prefed | Seymour Morsy |
| Kod EBSSA | 36 |
| Kod ISO 3166-2 | FR-36 |
| Kod Eurostat NUTS-3 | FR243 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 218 707 ann. (2020) |
| Stankter | 32 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 46° 46′ 01″ Norzh 1° 36′ 00″ Reter / 46.767, 1.6 |
| Gorread | 6 790,6 km² |
| Adrannoù ||
| Arondisamantoù | 4 |
| Pastelloù-bro | 2 |
| Kantonioù | 13 |
| Etrekumuniezhioù | 17 |
| Kumunioù | 242 |
| kemmañ |
An Indre (distagadur: ɛ̃dʁ) a zo un departamant e-kreiz Bro-C'hall, er rannvro Centre. Anvet eo diwar ar stêr Indre a dremen drezañ. Châteauroux eo ar penn-kêr anezhañ, hag ar 36 an niverenn roet dezhañ. Ul lodennig vihan e su an departamant (17 kumun) a zo en Okitania.

## Arondisamantoù an Indre

* Châteauroux
* Issoudun
* Le Blanc
* La Châtre

## Eus ar proviñsoù d'an departamant

Savet eo bet an departamant gant tammoù eus ar Berry evit al lodenn vrasañ, an Touren er c'hornaoueg, ha tammoù bihan eus Poatev (er mervent), ha Marcha, er su.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en Indre
* Touristañ en Indre

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Indus

An Indus eo stêr bennañ Pakistan. Eienañ a ra e Tibet, treuziñ Kachmir ha Pakistan penn-da-benn. War-dro 3000 kilometr eo e hed, hag ur stêr a bouez bras eo evit al labour-douar hag ar c'henwerzh er broioù treuzet gantañ.
Ur spesad delfined, delfined an Indus, a gaver er stêr-se hag enni hepken.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# IndyCar Series

An IZOD IndyCar Series a zo abaoe 1996 ar gevezadeg pouezusañ ranket gant Indy Racing League. Abaoe 2008, gant teuzadur gant Champ Car, e teue an IndyCar da vezañ ar gevezadeg kirri un-plas nemetañ e Amerika an Norzh. Aet eo ar maout e 2011 gant Dario Franchitti. 2012 a grog gant ur c'harr nevez hag ur bern saverien keflusker nevez.

## Sistem poentoù

| Plas | Poentoù |
| Trec'hour | 50 |
| 2$^l$ | 40 |
| 3 | 35 |
| 4 | 32 |
| 5vet | 30 |
| 6vet | 28 |
| 7vet | 26 |
| 8vet | 24 |
| 9vet | 22 |
| 10vet | 20 |
| 11vet | 19 |
| 12vet | 18 |
| 13vet | 17 |
| 14vet | 16 |
| 15vet | 15 |
| 16vet | 14 |
| 17vet | 13 |
| 18vet à 24 | 12 |
| 25vet à 33 | 10 |
| Muiañ a dro er penn (bonuz) | 2 |
| Plas pol (bonuz) | 1 |

## Roll al loreidi

| Bloavezh | Trec'hour | Bro | Karr | Skipailh |
| 1996 | Scott Sharp Buzz Calkins | Stadoù-Unanet Stadoù-Unanet | Lola-Ford Reynard-Ford | A. J. Foyt Racing Bradley Motorsports |
| 1997 | Tony Stewart | Stadoù-Unanet | Reynard-Ford | Team Menard |
| 1998 | Kenny Bräck | Sveden | Dallara-Oldsmobile | A. J. Foyt Racing |
| 1999 | Greg Ray | Stadoù-Unanet | Dallara-Oldsmobile | Team Menard |
| 2000 | Buddy Lazier | Stadoù-Unanet | Dallara-Oldsmobile | Hemelgarn Racing |
| 2001 | Sam Hornish Jr | Stadoù-Unanet | Dallara-Oldsmobile | Panther Racing |
| 2002 | Sam Hornish Jr | Stadoù-Unanet | Dallara-Chevrolet | Panther Racing |
| 2003 | Scott Dixon | Zeland-Nevez | G-Force-Toyota | Chip Ganassi Racing |
| 2004 | Tony Kanaan | Brazil | Dallara-Honda | Andretti Green Racing |
| 2005 | Dan Wheldon | Rouantelezh-Unanet | Dallara-Honda | Andretti Green Racing |
| 2006 | Sam Hornish Jr | Stadoù-Unanet | Dallara-Honda | Team Penske |
| 2007 | Dario Franchitti | Bro-Skos | Dallara-Honda | Andretti Green Racing |
| 2008 | Scott Dixon | Zeland-Nevez | Dallara-Honda | Chip Ganassi Racing |
| 2009 | Dario Franchitti | Bro-Skos | Dallara-Honda | Chip Ganassi Racing |
| 2010 | Dario Franchitti | Bro-Skos | Dallara-Honda | Chip Ganassi Racing |
| 2011 | Dario Franchitti | Bro-Skos | Dallara-Honda | Chip Ganassi Racing |

## Liammoù diavaez

* (en) IndyCar.com - Lec'hien ofisiel
* (fr) US-Racing.com - Neventi an IndyCar e galleg
# Indri

Indri :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Indriidae |
| Genad : | Indri |
| Anv skiantel ||
| Indri indri Gmelin, 1788 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An indri (Indri indri) zo ul lemureg. Bevañ a ra e Madagaskar.

## Doareoù pennañ

Al lemureg brasañ eo an indri : 60 cm eo e gorf ha hir eo e izili. Du eo, gant tarchoù gwenn hag ul lost berr.
Lammoù bras a c'hell ober. En em vagañ a ra diwar delioù, frouezh, greun ha bleunioù.
A-goubladoù e vev, asambles gant e re vihan. Difennet e vez e diriad gant ar par.
# Indriidae

Indriidae :
| Un indri ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Indriidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Indriidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ lemured. Bevañ a ra e holl spesadoù e Madagaskar.

## Genadoù

* Avahi
* Indri
* Propithecus
# Induno Olona

Induno Olona zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Kastell Chinon

Kastell Chinon zo ur c'hastell e kumun Chinon, war lez ar stêr Vienne, e-kreiz Bro-C'hall.
Teir lodenn rannet gant douvezioù a ya d'ober ar c'hastell e gwirionez, anvet "Fort du Coudray", "Château du Milieu" ha "Fort Saint-Georges".

## Istor

Da vare ar Romaned e oa ur c'hreñvlec'h eno, war ur run dreist ar stêr. Kreñvaet e voe c'hoazh gant Teobald Iañ (kont Bleaz), e dibenn an X$^{vet}$ kantved. E-pad an XII$^{vet}$ kantved e oa Chinon en Anjev (a oa dizalc'h diouzh ar rouantelezh c'hall en amzer-se), hag unan eus lec'hioù annez karetañ ar roue saoz Herri II Plantagenêt e oa. Evel Poitiers ha Bourdel e oa Chinon unan eus ar c'hêrioù a bouez e domanioù an tiegezh Plantagenêt war an douar-bras. Gant Herri II e voe brasaet ar c'hastell a dapas neuze 400 metr hed war 76 metr led. Er XIV$^{vet}$ kantved e voe ouzhpennet un tour-horolaj 35 metr uhelded. Faezhet e voe ar roue Herri II gant e zaou vab, Richarzh ha Yann, emsavet outañ, ha mervel a reas er c'hastell d'ar 6 a viz Gouere 1189. Douaret e voe en Abati Fontevraud, evel e wreg Eleanora Akitania hag e vab Richarzh Kalon Leon diwezhatoc'h.
E deroù ar XV$^{vet}$ kantved e oa an daofin gall Charlez VII o vevañ er c'hastell. Dont a reas Janed Ark di e penn kentañ he stourm da "vountañ ar Saozon e-maez Bro-C'hall". Anavezout a reas an daofin kuzhet e-touez an dud all, hervez a gonter, ha gant se e teuas a-benn da lakaat Charlez da vont da roue ha da vodañ un arme.
E dibenn ar XVI$^{vet}$ kantved e oa ar c'hastell etre krabanoù an Hugunoded ha graet e voe un toull-bac'h anezhañ gant Herri IV. Dont a reas ar c'hardinal Richelieu da vezañ perc'henn eus ar c'hastell e 1633, met ne voe ket dalc'het e ratre goude-se ha kregiñ a reas da gouezhañ en e boull. Gant Prosper Mérimée e voe lakaet kempennn ar mogerioù, dindan ren Napoleon III.
# Kastell Chillon

Kastell Chillon zo ur c'hastell e Veytaux e-kichen Montreux war lez penn reterañ lenn Geneva, e kanton Vaud e Suis.
War an hir ez eo bet savet ar c'hastelll : 110 m hirder zo dezhañ ha 50 m ledander ; un tour-kreiz 25 m zo ennañ. Perc'hennet eo bet gant Tiegezh Savoia, ha gant kanton Bern adalek 1536 betek 1798. Kanton Vaud zo perc'henn warnañ hiziv.
Da gentañ e oa kant savadur distag anezhañ, hag a zo bet liammet kenetreze tamm-ha-tamm.

## Lennegezh

Brudet eo bet gant ar barzh saoz George Byron, a skrivas e varzhoneg The Prisoner Of Chillog ur (1816) diwar-benn François Bonivard (1493-1570), ur beleg hag a oa un istorour hag ur politiker bet kraouiet eno etre 1530 ha 1536 ; Byron en devoa skrivet e anv ivez war ur peul en tour-kreiz, ur skouer hag a zo bet heuliet gant vandaled all.
Kaoz zo eus ar c'hastell er romant Daisy Miller gant Henry James e 1878.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kastell Calenberg

Kastell Calenberg, pe Burg Calenberg en alamaneg, zo anv daou gastell krennamzerel en Alamagn
* Kastell Calenberg (Pattensen), e Pattensen, e Niedersachsen, er c'hreisteiz da gêr Hannover
* Kastell Calenberg (Warburg), e Warburg e Nordrhein-Westfalen.

## Pennadoù kar

* Calenberg
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Kastell Carreg Cennen

Ur c'hastell nepell diouzh kêr Llandeilo, e Sir Gaerfyrddin, eo Castell Carreg Cennen. E Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog emañ, er reter da Gastell Dinefwr, pouezusañ kastell rouaned Deheubarth hag o lez gante ennañ.
Gant Rhys Fychan, mab da Rhys ap Gruffudd, e voe savet ar c'hastell e 1220.
# Kastell Cayx

Kastell Cayx zo ur c'hastell en Okitania, en departamant gall Lot perc'hennet hiziv gant Henrik Danmark, pried Margred II, rouanez Danmark. Douaroù ar c'hastell zo dindan gwini evit ar bras anezho, ha gwin Cahors mat a vez graet.
# Kastell Champtoceaux

Kastell Champtoceaux, anvet Châteauceaux gwechall, a oa unan eus ar c’hestell-kreñv a oa war harzoù Breizh ha Bro-C’hall er Grennamzer. Savet e voe war ur roz, war ribl su al Liger, 9 km diouzh Ankiniz ha 25 km diouzh Naoned.
Abalamour d’al lec’h ma oa, war lez al Liger ha war an harzoù etre Breizh hag Anjev, e voe pouezus ar c’hastell-se e-pad pell. Hervez ar mareoù e voe etre daouarn dugelezh Breizh, kontelezh Anjev ha rouantelezh Bro-C’hall. E 1420 e voe roet urzh gant an dug Yann V, hag a oa bet bac’het ennañ, d’e gas d'an traoñ.
E 942 e voe aloubet korn-bro Champtoceaux gant Alan Varvek, dug Breizh. Goude marv hennezh e addimezas e intañvez Roscille Bleaz da Foulk II, kont Anjev hag helebini a voe diwar neuze etre pennoù Breizh ha re Anjev da c’houzout gant piv ez afe Champtoceaux. E-pad pell e voe e marzioù dispartiañ Breizh hag Anjev. En eskopti Naoned edo ar barrez avat.
E 988 e voe savet ar c’hastell, gant Foulk Nerra, kont Anjev. En tu all d’ar stêr, en Oudon, e oa ur c’hastell all, bet savet en 846 gant Nevenoe, roue ar Vretoned. E Champtoceaux e oa neuze ur gêr difennet gant mogerioù-kreñv hag ur c’hastell war an uhel, gant ur pont-gwint, daou dour-meur, ur chapel... Ar c’hastell a voe lakaet seziz warnañ meur a wech a-hed ar c’hantvedoù :
* e 1141 gant Jafrez V, kont Anjev ;
* e 1173 gant Herri II Plantagenêt, kont Anjev ha roue Bro-Saoz ;
* e 1224 gant Pêr Brizhkloareg, dug Breizh.
* e 1230 ha 1234 gant Loeiz IX, roue Bro-C’hall, a stalias e lez eno div wech, gant e vamm Blanche de Castille hag e wreg Marc'harid Provañs ;
* e 1341 gant dug Normandi, roue da zont Bro-C’hall Yann ;
* e 1367 gant Yann IV, dug Breizh ;
* e 1387 gant Loeiz II, dug Anjev ;
* hag e 1420 e voe lakaet seziz war Champtoceaux evit ar wech diwezhañ gant ar Vretoned. Pedet e oa bet dug Breizh, Yann V, da zont da gastell Champtoceaux gant Marc'harid Klison, a oa intañvez Yann Iañ Châtillon, mab da Charlez Bleaz ha Janed Pentevr. Bac’het e voe ganti ha neuze e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant un armead Bretoned ha Saozon. Goude tri miz e voe trec’h ar Vretoned ha dieubet Yann V. Reiñ a reas urzh neuze da beurziskar ar c’hastell.
Yann III, dug Breizh, a voe ganet e kastell Champtoceaux d'an 8 a viz Meurzh 1286.
Hiziv ne chom nemet rivinoù eus kastell kozh Champtoceaux.

## Levrlennadur

* Les origines féodales de Châteauceaux gant an tad Bourdeault, Bulletin de la Société Archéologique de Nantes et de la Loire-Inférieure, 1913.
* Champtoceaux, un bourg castral de frontière, Philippe Boeckler, mestroniezh, Skol-veur Pariz 1, 2007.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kastell Chenonceau

Kastell Chenonceau, zo ur c'hastell e Touren, e Bro-C'hall, savet er XVI$^{vet}$ kantved war lez ar stêr Cher.
Savet e voe gant Katherine Briçonnet (skrivet ivez Catherine), marvet e miz Du 1526, pried da Thomas Bohier a oa jeneral an arc'hant gant ar rouaned Charlez VIII, Loeiz XII, ha Frañsez Iañ, ha dre-se pinvidik evel ar mor.
Ar rouanez Caterina de' Medici avat, pried ar roue Herri II, ha rejantez, eo an hini a lakaas sevel ar pont goloet war ar stêr.
# Kastell Caernarfon

Emañ kastell Caernarfon e Caernarfon, e Gwynedd, e hanternoz Kembre. Savet e oa bet ar c’hastell a weler hiziv gant Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz, goude ma oa bet aloubet Kembre gantañ.
Gant Edouarzh Iañ e voe lakaet sevel meur a gastell e hanternoz Kembre, evit lakaat Kembreiz da blegañ, da-heul e drec’h war ar priñs Llywelyn ap Gruffudd. En o zouez e c’haller menegiñ kastell Biwmares, hini Conwy ha hini Harlech. Hogen hini Caernarfon e oa an hini pouezusañ, dre ma oa e-kichen ar Menai, ar vrec’h-vor zo etre Enez Mon hag an douar-bras.
Kroget e oa bet da sevel ar c’hastell e 1283, ha kendalc’het e oa bet betek 1323. Ne oa ket bet peurechuet e gwirionez, ha hiziv c’hoazh e weler ar roudoù eus mogerennoù diechu. Hervez dielloù an amzer-hont e vije koustet al labourioù war-dro 22 000 lur sterling, ar pezh a oa ur sammad brav a arc’hant da neuze, war-dro ur bloavezhiad gounid evit teñzor ar roue. Hervez ar vojenn e vije bet savet ar mogerioù war skouer re Kergustentin, dre ma oa bet ar roue Edouarzh Iañ o kemer perzh er C'hroaziadegoù. Emañ ar c’hastell dirak dourioù ar Menai, evel-se e c’halled eveshaat an tremen dre ar vrec’h-vor. Hervez a lavarer e vije bet ganet Edouarzh II ennañ e 1284, hogen n’eur ket sur e vije gwir kement-se : marteze eo bet kontet evit ma vije degemeret gwelloc’h gant tud Kembre Edouarzh II, mab roue Bro-Saoz, hag eñ lesanvet "Priñs Kembre".
E 1403 ha 1404 e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant soudarded Owain Glyndŵr, ar priñs kembreat a oa en em savet a-enep ar galloud saoz. E-pad an Dispac'h saoz en em zaskoras soudarded ar c’hastell d’ar Barlamantidi e 1646.
Abaoe Edouarzh II e vez graet « priñs Kembre » eus mab henañ ar roue pe ar rouanez zo o ren e Londrez (rouaned Bro-Saoz, rouaned ar Rouantelezh Unanet) E 1911, hag adarre e 1969 e voe aozet e kastell Caernarfon lidoù d’ober eus ar mab henañ-se « priñs Kembre », gant Edouarzh VIII e 1911 ha Charlez e 1969.

## Liamm diavaez

(en) Ar c'hastell war lec'hienn CastleWales
# Kastell Chambord

Kastell Chambord a zo ur c'hastell gall e Chambord, e departamant Loir-et-Cher, e rannvro Centre-Val de Loire. An hini brasañ eo e-touez Kestell al Liger.
Savet e voe adalek 1519 dindan ren Frañsez Iañ hag al labour kaset da benn dindan Loeiz XIV.
* Kastell Chambord

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel
# Giberville

Giberville :
| An iliz Sant Martin ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Caen |
| Kanton | Troarn |
| Kod kumun | 14301 |
| Kod post | 14730 |
| Maer Amzer gefridi | Gérard Leneveu 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh tolpad-kêrioù Caen la Mer |
| Lec'hienn web | giberville.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 4 881 ann. (2020) |
| Stankter | 976 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 6 m — brasañ 36 m |
| Gorread | 5 km² |
| kemmañ |
Giberville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, Aloubadeg Normandi: lazhet e voe seizh den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Giberville e miz Even 1944, unan anezhe a voe fuzuilhet gant an Alamaned hag ar re all a voe lazhet gant ar bombezadegoù.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Varzhin.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2011

Niver a annezidi

## Gevelliñ

* Murlo (Italia)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France