OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Rieux-en-Cambrésis

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Rieux-en-Cambrésis |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Rieux-en-Cambrésis en Arondisamant Cambrai | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Cambrai |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Cambrai |
| Kanton | Carnières |
| Kod INSEE | 59502 |
| Kod-post | 59277 |
| Maer | Michel Moussi |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 7,66 km² |
| Led | 50° 12' 06" Norzh |
| Hed | 03° 21' 12" Reter |
| Uhelder kreiz | 63 m |
| Uhelder bihanañ | 43 m |
| Uhelder brasañ | 87 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 467 (2007) |
| Stankter | 191 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Rieux-en-Cambrésis a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
* Kreiz ar gêriadenn

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Brezel-bed kentañ: kemeret e voe ar gêriadenn gant lu ar Rouantelezh-Unanet e miz Here 1918.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik

### Bered ar C'hommonwealth: Wellington Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Kanada | 20 |
| Rouantelezh-Unanet | 286 |
| Hollad | 306 |
Marvet int e-pad ar Brezel-bed kentañ. Digoret e voe e miz Here 1918 gant ar rejimant Duke of Wellington eus ar Rouantelezh-Unanet. Brasaet e voe goude ar brezel gant bezioù degaset eus beredoù tro-dro.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| Meurzh 1977 | Meurzh 2001 | Christian Bataille | Strollad Sokialour Gall |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2014 | Michel Moussi | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||
== Emdroadur ar boblañs 1793-2007 ==

## Gwerinoniezh

* Ar ramzed Binot ha Binette

## Dave ha notennoù

* ↑ WW1 Cemeteries
* ↑ Cassini hag EBSSA
* ↑ La Voix du Nord
# Rif

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Rif a c'hall bezañ :
* Rif (Maroko), menezioù e Maroko
** eno e voe embannet Republik ar Rif er bloavezhioù 1920
** eno e c'hoarvezas Brezel ar Rif er bloavezhioù 1920
* Rif Dimashq (maezioù Damask), ur rannvro eus Siria
* Rif (Friz), un enezenn didud e Friz
* Rif, ur geriadenn e Hallein, en Aostria
* Rif, ur geriadenn e Snæfellsbær, en Island.
# Rifeg

Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù rifek eo an tarifiteg (tarifit; arabeg: rifia hag ivez shilha (an norzh)) komzet gant tro-dro da 2 milion a dud en holl e Maroko (1,5 milion e 1991) ha gant 500.000 den en Aljeria ha gant enbroidi e Frañs hag en Izelvroioù
Peder rannyezh ez eus:
* Ourigeleg (urrighel)
* Iznaseneg ((beni) iznassen)
* Naseneg (nassen)
* Arzeweg (arzeu): en Aljeria
* Igzenaieg (igzennaia): en Aljeria

## Niverioù

* 1 iŷ
* 2 zenaim
* 3 zer.aza
* 4 erbâa
* 5 jemsa
* 6 setta
* 7 sebâa
* 8 zemenya
* 9 tesâa
* 10 âashra

## Gwelet ivez

* Yezhoù zenatiek
* Yezhoù berberek an norzh
* Yezhoù afrez-aziatek

## Liammoù diavaez

* Ensavadur Real evit ar Sevenadur Amazigh
# Riffian (Sutirol)

Riffian zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
# Rieulay

Kumunioù Bro-C'hall :
| An ti-kêr ||
| Anv | Rieulay |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Rieulay en Arondisamant Douai | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Douai |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Cœur d'Ostrevent |
| Kanton | Marchiennes |
| Kod INSEE | 59501 |
| Kod-post | 59870 |
| Maer | Laurent Houiller |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 7,29 km² |
| Led | 50° 22' 50" Norzh |
| Hed | 03° 15' 28" Reter |
| Uhelder kreiz | 19 m |
| Uhelder bihanañ | 16 m |
| Uhelder brasañ | 27 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 421 (2007) |
| Stankter | 194 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun |
Rieulay a zo ur gumun eus departamant Norzh, e rannvro Hauts-de-France e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Notre-Dame des Orages
* Ar c'houldri
* An iliz
* An iliz
* An iliz
* Ar c'houldri

## Armerzh

* En terril e veze berniet ar restadoù douar, maen ha glaou degaset eus ar foz Dessevalle

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| Meurzh 2001 | 2006 | Daniel Mio | | |
| - | Meurzh 2014 | Laurent Houllier | Strollad Sokialour Gall | |

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Scarpe emañ Rieulay.

## Dave ha notennoù

* ↑ L'historique du terril de Rieulay
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Rif (Friz)

Rif (e frizeg evel en izelvroeg), zo un enezenn vihan didud en Izelvroioù, e Mor Wadden, stag ouzh proviñs Friz. Etre Ameland ha Schiermonnikoog emañ.
# Riez

Ur riez a zo un aozadur politikel frammet oc'h ober e annez en un tiriad termenet gant harzoù, ur gouarnamant en e benn hag en deus ur riegezh en diavaez koulz hag en diabarzh.
Peurvuiañ, evit bezañ gouest da sinañ emglevioù etrebroadel pe etreriezel ez eo ret d'ur riez bezañ bet anavezet evel ur vro dizalc'h goude m'he deus embannet e oa aet en he frankiz, o vezañ n'eus ket ret evit un nebeud emglevioù.
Diwar elfennoù diabarzh ivez e termener ar riez. Da skouer e skrive Max Weber : "ur riez a zo ur gumuniezh denel a embann he deus gwir da vont dre nerzh en un doare reizhel ouzh n'eus forzh piv en un tiriad dibar". Diouzh ar ster roet d'ar bomm "doare reizhel" ez intenter talvoudegezh al lavarenn. Eus ober ar gouarnamant, da lavaret eo ar c'horf politikel a zo e penn ar riez, eo ez eus kaoz amañ.
Kentañ testeni eus implij ar ger gallek État, "Stad", evit ur vro riek a gaver e skrid ar feur-emglev anvet Peoc'h Westfalia (1648). Komzet e vez eus "riez mod-Westfalia". Ur vro riek pe ur riez a zo ur voudelezh dezhi an emzalc'husted evit merañ hec'h oberoù politikel ha kevredigezhel hep na yafe riezoù pe c'halloudoù all da emellout enno.
Lod a lavar ez a war diskar tamm-ha-tamm ar riez mod-Westfalia diouzh emdroadur ar sistem etrebroadel a sil kemmoù armerzhel, politikel ha sevenadurel ha diouzh ar c'hemmoù teknologek ken e weler anadennoù nevez ha kreñv evel ar bedeliadur ha diorroadur tolpadurioù-riezoù rannvedel ha dreistriezel evel Unaniezh Europa.
E brezhoneg e vez implijet kalz ar ger "Stad" evit ur riez, hag ouzhpenn ez eus Stadoù ha n'int ket riezoù, e-barzh riezoù krevredel da skouer. Setu perak e vez kaoz eus Stadoù-Unanet Amerika, ar re-mañ oc'h ober ur riez asambles. E saozneg, e galleg hag e spagnoleg e vez graet Stad eus meur a dra, e brezhoneg e c'haller ober ivez.
E komzoù boutin e vez mesket alies a-walc'h bro, broad ha riez, met ret e vefe pouezañ war an diforc'hioù bras a gaver etrezo :
* bro a dalvez kement ha takad douaroniel bras pe vihan peurvuiañ ;
* broad a zo liammet gant ar bobl a anavez bezañ dedennet ganti, met alies-tre e vez implijet evit traoù o tennañ d'ar riez (sellit ouzh "etrebroadel") ;
* riez a zo liammet ouzh ar gouarnamant hag ouzh ur voudelezh anavezet el lezennoù etrebroadel.
Hiziv eo bet rannet gorread ar Voul-Douar etre 200 riez pe war-dro hag ouzhpenn-se ez eus un tiriad dibar, Antarktika ha tiriadoù a zo dindan ur galloud riezel sañset, met n'int ket evit gwir, da skouer, Somalia hag Irak.
# Riforz an aberioù

Riforz an aberioù :
| [[Skeudenn:|240px]] | |
| Riforz an aberioù ||
| Rummatadur Cronquist ||
| Riezad : | Plantae |
| Skourrad : | Magnoliophyta |
| Kevrennad : | Magnoliopsida |
| Urzhad : | Capparales |
| Kerentiad : | Convolvulaceae |
| Genad : | Calystegia |
| Anv skiantel ||
| Cochlearia (Lloyd, 1850) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Riforz an aberioù (Cochlearia aestuaria) zo ur blantenn eus kerentiad ar Brassicaceae.
Ar blantenn holengar-se (plijout a ra an holen dezhi) a gresk war bevenn al lanvioù.
Gant al louzavour James Lloyd e voe deskrivet e 1850 war vord aberioù Breizh ha Spagn.
Gwarezet eo riforz an aberioù ken e Breizh ken e Frañs.

## Deskrivadur
### Uhelder

War-dro 20 cm.

### Bleunioù

En nevezamzer e teu bleunioù bihan gwenn warno.
# Rannvro Valparaíso

Rannvro Valparaíso eo pempvet rannvro Chile (Quinta Región de Valparaíso hervez hec'h anv ofisiel spagnolek) er c'hornôg d'ar Región Metropolitana de Santiago. Valparaíso eo he c'hêr-benn, sez ar parlamant chileat hag ur porzh kenwerzhel pouezus. Enni emañ kêr-vakañsiñ pennañ ar vro: Viña del Mar. Staget eo outi Enez Pask, an Inizi Juan Fernández hag an Inizi Desventuradas.
War al labour-douar hag ar mengleuzioù-kouevr eo diazezet armerzh ar rannvro ha brudet eo he gwin. Enni e kaver ar burerezh vrasañ eus ar vro. Lec'hiet emañ e Con-Con, e-kichen genoù ar stêr Aconcagua.

## Melestradur

Rannet eo Rannvro Valparaíso e 8 proviñs hag 38 kumun. Klotañ a ra ouzh ar V$^{vet}$ ha VI$^{vet}$ pastell-vro ha strollañ a ra ar bannoù 10, 11, 12, 13, 14 ha 15.
Gant ur gouarner anvet gant prezidant ar republik eo rannet ar rannvro. Gant ur gouarner proviñsel, anvet gant ar prezidant ivez, eo renet pep hini eus ar 8 proviñs a ya d'hec'h ober.
Melestret eo ar rannvro gant ur c'huzul rannvroel a 28 ezel dilennet gant kuzulioù proviñsel (3 evit Quillota; 2 evit Los Andes; 8 evit Valparaíso; 3 evit San Felipe de Aconcagua); 2 evit Petorca; 3 evit San Antonio; 4 evit Marga Marga; ha 2 evit Enez Pask).
| Proviñs | Kêrbenn | Kumun |
| Enez Pask | Hanga Roa | 1 Isla de Pascua |
| Los Andes | Los Andes | 2 Calle Larga |
| Los Andes | Los Andes | 3 Los Andes |
| Los Andes | Los Andes | 4 Rinconada |
| Los Andes | Los Andes | 5 San Esteban |
| Petorca | La Ligua | 6 Cabildo |
| Petorca | La Ligua | 7 La Ligua |
| Petorca | La Ligua | 8 Papudo |
| Petorca | La Ligua | 9 Petorca |
| Petorca | La Ligua | 10 Zapallar |
| Quillota | Quillota | 11 Hijuelas |
| Quillota | Quillota | 12 La Calera |
| Quillota | Quillota | 13 La Cruz |
| Quillota | Quillota | 14 Nogales |
| Quillota | Quillota | 15 Quillota |
| San Antonio | San Antonio | 16 Algarrobo |
| San Antonio | San Antonio | 17 Cartagena |
| San Antonio | San Antonio | 18 El Quisco |
| San Antonio | San Antonio | 19 El Tabo |
| San Antonio | San Antonio | 20 San Antonio |
| San Antonio | San Antonio | 21 Santo Domingo |
| San Felipe de Aconcagua | San Felipe | 22 Catemu |
| San Felipe de Aconcagua | San Felipe | 23 Llay-Llay |
| San Felipe de Aconcagua | San Felipe | 24 Panquehue |
| San Felipe de Aconcagua | San Felipe | 25 Putaendo |
| San Felipe de Aconcagua | San Felipe | 26 San Felipe |
| San Felipe de Aconcagua | San Felipe | 27 Santa María |
| Valparaíso | Valparaíso | 28 Casablanca |
| Valparaíso | Valparaíso | 29 Concón |
| Valparaíso | Valparaíso | 30 Juan Fernández |
| Valparaíso | Valparaíso | 31 Puchuncaví |
| Valparaíso | Valparaíso | 32 Quintero |
| Valparaíso | Valparaíso | 33 Valparaíso |
| Valparaíso | Valparaíso | 34 Viña del Mar |
| Marga Marga | Quilpué | 35 Limache |
| Marga Marga | Quilpué | 36 Olmué |
| Marga Marga | Quilpué | 37 Quilpué |
| Marga Marga | Quilpué | 38 Villa Alemana |
# Rannvro Vysočina

Rannvro Vysočina (tchekeg : Kraj Vysočina) a zo ur rann velestradurel (kraj) er Republik Tchek, lec'hiet e gevred Bohemia hag e gwalarn Moravia. Jihlava eo he c'hêr-benn. 6,795 km² eo gorread ar Rannvro hag e 2007 e oa 511 645 annezad enni (stankter : 75 annezad/km²).

## Kêrioù

* Jihlava
* Bystřice nad Pernštejnem
* Chotěboř
* Havlíčkův Brod
* Humpolec
* Moravské Budějovice
* Náměšť nad Oslavou
* Nové Město na Moravě
* Pacov
* Pelhřimov
* Polná
* Světlá nad Sázavou
* Telč
* Třebíč
* Velké Meziříčí
* Žďár nad Sázavou
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rannvro Zlín

Rannvro Zlín (tchekeg : Zlínský kraj) a zo ur rann velestradurel (kraj) er Republik Tchek, lec'hiet e kreiz-reter Moravia. Dont a ra hec'h anv eus hini he c'hêr-benn, Zlín. 3 964 km² eo gorread ar Rannvro hag e 2005 e oa 590 484 annead enni (stankter : 149 annezad/km²).

## Distrigoù

* Distrig Kroměříž
* Distrig Uherské Hradiště
* Distrig Vsetín
* Distrig Zlín

## Kêrioù

* Zlín
* Brumov-Bylnice
* Bystřice pod Hostýnem
* Chropyně
* Holešov
* Hulín
* Kroměříž
* Kunovice
* Luhačovice
* Napajedla
* Otrokovice
* Rožnov pod Radhoštěm
* Slavičín
* Staré Město
* Uherské Hradiště
* Uherský Brod
* Valašské Klobouky
* Valašské Meziříčí
* Vsetín

## Liammoù diavaez

* Zlínský kraj Lec'hienn ofisiel
* Stadegoù diwar-benn ar Rannvro
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rannvro Tandjilé

Rannvro Tandjilé a zo unan eus an 18 rannvro Tchad. Laï eo he c'hêrbenn. Disrannet eo e daou zepartamant.
| Departamant | Kêrbenn | Isprefeti |
| Tandjilé Est | Laï | Laï, Deressia, Dono Manga, Guidari, N'Dam |
| Tandjilé Ouest | Kélo | Kélo, Béré, Dafra, Delbian |
# Rannvro Trenčín

Rannvro Trenčín (slovakeg : Trenčiansky kraj) a zo ur rannvro velestradurel e Slovakia. Trenčín eo ar gêr-benn. 4501,9 km² eo gorread ar Rannvro ha d'an 31 a viz Kerzu 2008 e oa 599 859 annezad enni (stankter : 133 annezad/km²). Enni ez eus 274 kumun, 18 kêr en o zouez. 58 % eus poblañs a zo o chom e kêrioù.

## Distrigoù

Rannet eo Rannvro Trenčín e nav distrig :
* Distrig Bánovce nad Bebravou
* Distrig Ilava
* Distrig Myjava
* Distrig Nové Mesto nad Váhom
* Distrig Partizánske
* Distrig Považská Bystrica
* Distrig Prievidza
* Distrig Púchov
* Distrig Trenčín

### Kêrioù

| Bánovce nad Bebravou Bojnice Brezová pod Bradlom Dubnica nad Váhom Handlová Ilava | Myjava Nemšová Nová Dubnica Nováky Nové Mesto nad Váhom Partizánske | Považská Bystrica Prievidza Púchov Stará Turá Trenčín Trenčianske Teplice Lednické Rovne |
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rannvro Trnava

Rannvro Trnava (slovakeg : Trnavský kraj) a zo ur rann velestradurel e Slovakia lec'hiet e kornôg ar vro. 4 174,2 km² eo gorread ar Rannvro ha d'an 31 a viz Kerzu 2009 e oa 561 525 annezad enni (stankter : 135 annezad/km²). Trnava eo ar gêr-benn.

## Distrigoù

Rannet eo Rannvro Trnava e 7 distrig :
* Distrig Trnava
* Distrig Dunajská Streda
* Distrig Galanta
* Distrig Hlohovec
* Distrig Piešťany
* Distrig Senica
* Distrig Skalica

### Kêrioù

| Dunajská Streda Galanta Gbely Hlohovec Holíč Leopoldov | Piešťany Senica Sereď Skalica Sládkovičovo | Šamorín Šaštín-Stráže Trnava Veľký Meder Vrbové |

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar Rannvro
# Rannvro an Norzh-Pellañ

Rannvro an Norzh-Pellañ (galleg: Région de l'Extrême-Nord) eo an hini bellañ war-du an norzh eus an dek rannvro eus Kameroun. Harzoù he deus war-du ar su gant Rannvro an Norzh, gant Nigeria war-du ar c'hornôg ha gant Tchad war-du ar reter.
# Rannvro an Norzh (Ghana)

Northern (Rannvro an Norzh) zo ur rannvro velestradurel e Ghana. An hini vrasañ er vro eo hag e 18 bann eo rannet. Disheñvel-tre eo he yezh hag he relijion diouzh re ar rannvroioù lec'hiet er Su.

## Bannoù Rannvro an Norzh

| Bann Bole Bann Bunkpurugu-Yunyoo Bann Central Gonja Bann East Gonja Bann East Mamprusi Bann Gushiegu | Bann Karaga Bann Nanumba North Bann Nanumba South Bann Saboba/Chereponi Bann Savelugu/Nanton Bann Sawla-Tuna-Kalba | Bann Tamale Municipal Bann Tolon/Kumbungu Bann West Gonja Bann West Mamprusi Bann Yendi Bann Zabzugu/Tatale |
g • ka • ke Rannvroioù Ghana :
| Rannvroioù | Ashanti · Brong-Ahafo · Central · Eastern · Greater Accra · Northern · Upper East · Upper West · Volta · Western |
# Tour-tan ar Minou

Tour-tan ar Minou zo un tour-tan savet e beg ar Minou, e kumun Plouzane, e Bro-Leon. Asambles gant tour-tan ar Porzhig e tiskouez d’ar voraerien a zeu eus an donvor an hent da vont e-barzh morlenn Brest dre ar Mulgul.
Savet eo bet war ur garreg zo stag ouzh an douar-bras war-bouez ur pontig. Savet e voe gant mein Kersanton ha gant greunvein eus an Aber Ildud. En e gichen ez eus un tourig all, a oa arouezva ar morlu.
En XIX$^{vet}$ kantved e oa bet enaouet tour-tan Beg Lokmazhe, pelloc'h er c'hornôg. Fellout a rae d’ar Morlu kaout tourioù-tan all da heñchañ ar voraerien da vont betek porzh bras Brest. Savet e voe tour-tan ar Minou, a-benn ar fin, e 1848, war ur garreg a oa dirak ur c’hreñvlec’h a oa d’ar morlu, e Plouzane. E 1989 eo oa bet lakaet da vont en-dro emgefre. Bremañ eo pellgontrollet eus tour-tan ar C'hreac'h en Eusa.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Ministrerezh ar Sevenadur, base Mérimée, fichenn niv. IA29000460
* Tour-tan ar Minou e lec’hienn DIRM NAMO (direction interrégionale de la mer Nord Atlantique-Manche Ouest)
* Fichenn Tour-tan ar Minou e lec’hiennn DDTM 29
* Phares à travers le monde Skeudennoù
# Tour-tan ar Polen

Tour-tan ar Polen zo un tour-tan e beg gwalarn enez ar Gerveur.
Un tour karrezek stag ouzh un ti eo tour-tan ar Polen. Savet e oa bet e 1867, war un enezennig anvet ar Polen, stag ouzh an enez pennañ pa vez tre. Kroget en doa da vont en-dro e miz Gwengolo 1868, war-bouez eoul en amzer-se.
E 1950 e oa bet tredanekaet ar gouleier ha mont a reont en-dro o-unan, hep gward ebet, abaoe 1987. Pellgontrollet e vez adalek tour-tan ar Goulfar. Emren eo, dre berzh panelloù heol fotovoltaek a zo bet lakaet war doenn an ti.

## Liammoù diavaez

* Fichenn tour-tan ar Polen en diaz Mérimée.
* Skeudennoù eus tour-tan ar Polen el lec’hienn « Le Phare à travers le monde »
* Fichenn tour-tan ar Polen e lec’hienn an DIRM NAMO (direction interrégionale de la mer Nord Atlantique-Manche Ouest)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tour-tan ar Vein Zu

Tour-tan ar Vein Zu zo un tour-tan el lark da aodoù Goueled Leon. Talvezout a ra da heñchañ ar bigi a dremen hebiou Beg Lokmazhe. Savet e voe etre 1867 ha 1871. E kumun Konk-Leon emañ.

## Istor

Kinniget e voe ur raktres da sevel un tour-tan en takad e 1862. Degemeret e voe ar raktres gant ar gouarnamant gall d’an 3 a viz Mae 1865. Da neuze e oa bet istimet e savfe koust al labourioù da 325 000 lur.
Echuet e voe al labour e deroù 1872. D’ar 1añ a viz Mae e krogas an tour-tan da vont en-dro. Da neuze e oa ur gouloù ruz, dre eoul, a daole skedoù bep 10 eilenn. E 1903 e voe lakaet aezhenn tireoul da zeviñ e-lec’h an eoul. Hag e 1984 e voe lakaet ar gouloù da vont en-dro war-bouez an tredan.
E 1992 e oa bet lakaet an tour-tan da vont en-dro emgefre hag abaoe e vez kontrollet eus tour-tan ar C'hreac'h en enez Eusa.
Gant daou seurt mein greunit e voe savet an tour-tan : mein an Aber Ildud ha mein Kersanton.

## Notennoù

* ↑ DDE du Finistère, « Les Pierres Noires »

## Levrlennadur

* Louis Chauris, « Construction d'un phare en mer d'Iroise : les Pierres Noires (1866-1872) », e Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest, levrenn 105, niverenn 1, 1998, pp. 71–89.

### Liammoù diavaez

* Fichenn IA29000459 e diaz Mérimée
* Fichenn tour-tan ar Vein Zu e lec’hienn an DIRM NAMO (direction interrégionale de la mer Nord Atlantique-Manche Ouest)
* Tour-tan ar Vein Zu el lec’hienn phares.du.monde (skeudennoù)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tour-tan ar Goulfar

Tour-tan ar Goulfar zo un tour-tan maen-greun e Kervilhaouen, e kumun Bangor, en Enez ar Gerveur, e Breizh.
Unan eus kreñvañ tourioù-tan aodoù ar Stad C'hall eo.
Savet e voe en XIX$^{vet}$ kantved, treset gant Augustin Fresnel ; 52 metr uhelder zo dezhañ.
Ur monumant istorel eo abaoe 1995.

## Gwel

En-dro d'an tour ez eus tier ma veze lojet an diwallerien.
Digoret e vez d'ar weladennerien, ha pignat a c'haller betek an nec'h. Alese e weler an aod eus ar Groazig betek an Oriant.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tour-tan ar Paun

Tour-tan ar Paun zo un tour-tan savet war ur garreg e beg norzh Enez Vriad, e Mor Breizh. Emañ war-dro 1600 metr diouzh tour-tan ar Rozedoù.

## Istor

Savet e voe ur raktres kentañ da sevel un tour-tan eno e 1855. Echuet e voe al labourioù e 1860. Un tour karrezek a oa bet savet, gant ur gouloù ruz digemm, hag adtiez. E 1880 e voe lakaet ur gouloù disheñvel, ruz ha gwenn, hag e 1895 unan all c’hoazh, gwenn, ruz ha gwer, digemm atav.
E dibenn an Eil Brezel-bed, e 1944, e voe lakaet an tour-tan da darzhañ gant soudarded alaman. E 1949 e voe adsavet unan all en hevelep lec’h, gant mein ruz. E-lec’h ar gouloù kozh, dre betrol, e voe lakaet unan tredan ha diwar neuze e oa emgefreek an tour-tan, hep gward ebet ennañ.

## Liammoù diavaez

* Tour-tan ar Paun (Glad, renabl ar glad e Breizh)
* Phares à travers le monde Skeudennoù eus tour-tan ar Paun
* Tour-tan ar Paun, el lec'hienn Phares de France
* Tour-tan ar Paun (Phares et Feux des Côtes de France)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tour-tan ar Maen

Ar Maen (Ar-Men hervez ar velestradurezh) zo un tour-tan kroget d'e sevel e 1867 hag a voe echuet e 1881 en enezeg Sun, e kornôg pellañ Breizh. War unan eus ar c'harregoù a ya d'ober "Chaoser Enez-Sun" emañ.
Brudet eo p'eo bet ken diaes sevel anezhañ war ur garreg a veze goloet gant al lanv. Meur a wech e oa bet distrujet al labourioù gant ar mor en deroù.
A-raok an emgefren e oa dañjerus-tre kas an daou evezhier di dre lestr.
Lesanvet eo ifern an ifernioù, da lavarout eo, an dañjerusañ ha displijusañ eus an tourioù-tan.

## Levrlennadur

* Ar-Men, l’Enfer des enfers, Emmanuel Lepage

## Daveoù

* ↑ Brezhoneg yezh ar mor.
* ↑ Tan, tan, tan... An tourioù-tan e Breizh, H. Peaudecerf, embannet gant TES, 2013, pp. 16-17.
* ↑ (fr) Ar-Men, l’Enfer des enfers. France Culture.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tour-tan ar Porzhig

Tour-tan ar Porzhig zo un tour-tan savet war aod hanternoz mulgul Brest. War zouar kumun Brest emañ.
Savet e voe e 1847-1848, war un dachenn a oa d'an arme, war Beg ar Porzhig, nepell diouzh kreñvlec'h ar Porzhig. D'ar mare-se ivez e voe savet tour-tan ar Minou, pelloc'h er gornaoueg. Ganto o-daou e vez diskouezet d'ar bigi pelec'h emañ genoù morlenn Brest.
Enaouet e oa bet evit ar wech kentañ d'ar 1añ a viz Genver 1848. Tredanaet e oa bet e 1953 hag emgefrekaet e 1994. Bremañ e vez pellgontrollet eus tour-tan ar C'hreac'h, en Eusa.
Ur semafor zo e traoñ an tour. Alese e vez eveshaet tremenerezh ar bigi a ya tre e morlenn Brest pe a ya kuit diouti.
Ur gouloù pennañ zo, gant ur sklaeriad gwenn hag unan ruz, ha gouleier bihan gwenn o strinkellikat.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Tour-tan ar Porzhig (DIRM NAMO)
# Taw

Eil lizherenn warn-ugent meur a abjad semitek eo taw, en o zouez al lizherennegoù fenisek, aramaek, hebraek (ת), siriek () hag arabek (ﺕ).
Ur groaz pe ur steredennig eeun a oa he stumm orin.
Distaget e vez (LFE) [t].
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek tau T, estruskek , latin T ha kirillek T.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ da bevar c'hant.
# Tawe Uchaf

Tawe Uchaf zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ e korn-bro Brycheiniog, er biz da Ystradgynlais hag e lodenn uhelañ traoñienn an Tawe. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Coelbren, Cae Hopkin, Ynyswen ha Pen-y-cae.
Un toullad mougevioù zo er c'horn-bro ; ar re anavezetañ anezho a ya d'ober Dan-yr-Ogof, ur strollad mougevioù bras ma teu kalz a weladennerien.
# Tavullia

Tavullia zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche.
# Tawadros II

Tawadros II (ganet d'ar 4 a viz Du 1952) zo bet dibabet da bab eus an Iliz Ortodoks Kopt, gant beleien eus an iliz-se bodet e Kaero, en Ejipt, e deroù miz Du 2012. Sakret e vo pab da-geñver ul lid a vo d'an 18 a viz Du 2012.
Waǧīh Ṣubḥī Bāqī Sulaymān, evel ma oa e anv kentañ, zo bet apotiker a-raok dont da vezañ manac'h ha mont da eskob en Iliz Kopt, e 1997. Evit gouzout piv a vefe pab eo bet tennet e anv d'ar sord, e-touez tri anv.

## Notennoù

* ↑ Bishop Tawadros new pope of Egypt's Coptic Christians, BBC, 4/11/2012