OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Koloreg

Koloreg :
| Feunteun er vourc'h ha ti-kêr a-dreñv. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Collorec |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Kastellin |
| Kanton | Karaez-Plougêr |
| Kod kumun | 29036 |
| Kod post | 29530 |
| Maer Amzer gefridi | Georges Croguennec 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | KK Kerne-Uhel |
| Bro velestradurel | Kornôg Kreiz-Breizh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 603 ann. (2020) |
| Stankter | 22 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 17′ 09″ Norzh 3° 46′ 22″ Kornôg / 48.285833, -3.772778 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 145 m bihanañ 72 m — brasañ 221 m |
| Gorread | 28 km² |
| Koloreg ||
| kemmañ |
Koloreg zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ e broig Dardoup.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 89 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,57% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Lazhet e voe un archer (gward republikan) eus ar gumun d’an 10 a viz Du 1950 e Bentre e Kochin-Sina er Viêtnam.

##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Monumantoù ha traoù heverk

* Poull-kannañ renevezet er vourc'h
* Monumant ar re varv
* An iliz-parrez
* Chapel Santez Marc'harid
* Orator Santez Barba

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Koloreg war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Kolonenn Loeiz XVI

Ar golonenn Loeiz XVI zo ur monumant e kêr Naoned, e-kreiz ar blasenn Marichal Foch. Ur golonenn 28 metr uhelder eo, gant un delwenn eus ar roue Loeiz XVI e krec'h.
E mein gwenn eo graet ar golonenn hag an delwenn. Skeudennet eo roue Bro-C'hall e-giz un impalaer roman, gant e vazh-veli en un dorn hag e destamant en dorn all. Ar golonenn zo war-dro 28 metr he uhelder ha 2 vetr he zreuzkiz.
E dibenn 1788 e oa bet kinniget d'ar c'huzul-kêr ur raktres monumant en enor da Loeiz XVI. Lakaet e oa bet maen kentañ ar golonenn d'ar 24 a viz Mezheven 1790, met abalamour d'an doare ma troe an Dispac'h e Pariz, e voe kinniget sevel ur "golonenn ar Frankiz". E 1792 e voe dilezet da vat ar soñj da lakaat delwenn ar roue e beg ar golonenn. Da vare ren Napoleon Iañ e voe kinniget gant ar c'huzul-kêr lakaat un delwenn eus an impalaer eno, met ne voe ket kaset ar mennozh da vat a-raok diskar an impalaeriezh. E 1822, dindan an Eil Restaorasion, e voe karget Dominique Molknecht da gizellañ un delwenn eus ar roue, kenkoulz ha delwennoù eus tud brudet en istor Breizh (Anna Breizh, Arzhur III, Olier V Klison ha Beltram Gwesklin) hag a voe lakaet a bep tu d'ar balioù Sant-Pêr ha Sant-Andrev. Dioueliet e voe delwenn Loeiz XVI d'ar 14 a viz Eost 1823. Disleberet e voe an delwenn-se, graet gant maen puzuilh, ha ret e voe lakaat un delwenn all en he lec'h, graet gant ar c'hizeller Georges Perraud ar wech-mañ, e 1926. E dibenn 2012 ha deroù 2013 e voe adkempennet ar monumant penn-da-benn : e-lec'h ar mein kozh deuet eus mengleuz Crazannes, e Charente-Maritime, e voe lakaet er golonenn mein deuet eus mengleuz Tervoux, e Vienne.
# Kolonenn

Ur golonenn zo un elfenn savouriezh, kranennek he stumm peurliesañ, a dalvez da skor a-sonn evit harpañ savadurioù zo.

## Gwelout ivez

* Piler
# Kolonenn an Tregont

Kolonenn an Tregont pe Colonne des Trente eus e anv gwirion, zo anv un obeliskenn lec'hiet e Gilieg er Morbihan, el lec'h anvet Ar Biramidenn. Savet e oa bet e 1819. Ur monumant istorel eo abaoe 1933. Pal an oberenn eo kounaat Emgann an Tregont.
# Kolonos

Kolonos ( Κολωνός / Kolōnós) zo ur gêr tostik da Aten. Eno e oa ganet Sofokles.

## Lennegezh

* Oedipus e Kolonos, trajedienn gant Sofokles.
# Kolougo

Kolougoed :
| Cynocephalus volans ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Dermoptera |
| Kerentiad : | Cynocephalidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'holougoed, pe galeopiteked, pe lemured-nij, eo ar bronneged a ya d'ober an urzhiad Dermoptera hag ar c'herentiad nemetañ ennañ : Cynocephalidae.
Daoust d'unan eus o anvioù n'int ket lemured ha ne nijont ket. Plavañ a c'hellont a-drugarez d'ur groc'henenn etre o favioù a-raok hag o favioù a-dreñv.

## Spesadoù

Daou c'henad gant pep a spesad zo en urzhiad-mañ :
* spesad Cynocephalus
** kolougo Filipinez (Cynocephalus volans)
* spesad Galeopterus
** kolougo Malaysia (Galeopterus variegatus)
# Idnerth ap Braigad

Idnerth ap Briagad a oa mab Braigat ap Pasgen ha roue Builth. N'eo anavezet nemet gant ur meneg en nestedoù kembreat. Netra ne anavezer diwar-benn e vuhez hag e ren.
| En e raok: Braigat ap Pasgen | Roue Buellt ) 475 - 510 | War e lerc'h: Meurig ap Idnerth |
Braciat (Braigad) ap Pasgen · Idnerth ap Briagad · Meurig (Meuprit) ap Idnerth · Pawl (Paul) ap Meurig · Elaed (Eltat) ap Eldoc ap Pawl · Elaed (Eltat) ap Eldoc ap Pawl · Morwd (Moriud) ap Elaed · Gwyddgan (Guoidcant) ap Morwd · Pasgen ap Gwyddgan · Tedwr (Teudor) ap Pasgen ·
# Idoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tanek eo an idoueg (idu, chulokata, midhi, midu pe yidu luoba hag anavezet ivez evel khoba e Sina) komzet gant tro-dro da 8 569 den (1981) en Assam ha Kornôg Bengal en India hag e Tibet. Tost eo d'an digaroeg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù norzh asamek
# Idris Davies

Idris Davies, ganet d'ar 6 a viz Genver 1905 e Rhymni ha marvet d'ar 6 a viz Ebrel 1953 e Rhymni ivez, a oa ur barzh saoznek eus kreisteiz Kembre. Da gentañ e oa kroget da skrivañ e kembraeg, met goude ne skrivas nemet e saozneg, en un amzer ma'z ae ar c'hembraeg da goll buan e traoñiennoù kreisteiz ar vro.

## Kanaouennoù

Brudet eo e varzhoneg "Bells of Rhymney", diwar-benn c'hwitadenn harz-labour bras 1926 hag an Enkadenn Veur e Breizh-Veur ha Kembre, war batrom ar rimadell saoznek "Oranges and Lemons", a voe kanet gant Pete Seeger e dibenn ar bloavezhioù 1950, hag anvet "The Bells of Rhymney".
E varzhoneg "When we walked to Merthyr Tydfil" a veze kanet gant Max Boyce.

## E oberennoù

* Gwalia Deserta (1938)
* The Angry Summer: A Poem of 1926 (1943) Faber and Faber
* Tonypandy and other poems (1945) Faber and Faber
* Selected Poems (1953)
* Collected Poems (1972) Gomerian Press
* Complete Poems (1994) edited by Dafydd Johnston
* A Carol for the Coalfield (2002)

## Liammoù diavaez

* 'Rhymney Hill' dornskrivet gant Idris Davies
* Dictionery of Welsh Biography on Idris
# Idris Gawr

Idris Gawr, Idris ap Gwyddno e anv klok, a voe roue Meirionnydd etre 580 ha 632. E anv en deus roet da g-Cadair Idris, menez uhelañ Merionnydd. Hervez an hengoun eo eno emañ e vez. Hogen gwall ec'hon eo an dachenn.
E 632 e voe lazhet war ribl an Hafren gant Oswald Northumbria.
| En e raok: Gwyddno Garanhir | Roue Meirionydd ) 580 - 632 | War e lerc'h: Swalda |
Cadwaladr ap Meirchion · Gwrin Farfdrwch · Gwyddno Garahnhir · Idris Gawr · Swalda · Brochfael · Einudd Bach · Ednyfed · Brochfael ·
# Idriss Déby Itno

Idriss Déby Itno (1952-2021) a zo un ofiser bet Prezidant Republik Tchad etre 1990 ha 2021.
Kenlabouret en doa gant ar prezidant kent Hissène Habré betek ma savas dizemglev etreze e 1989. D'ar c'houlz-se ec'h eas kuit Idriss Déby da Libia ha da Soudan ma krouas e strollad politikel : an MPS (Mouvement Patriotique du Salut). Trec'h e voe e arme ouzh hini Hissène Habré ha dont a reas tre e Ndjamena, kêr-benn ar vro, e miz Kerzu 1990. Lakaet e voe da brezidant neuze. Dilennet eo bet goude-se e 1996, 2001, 2006, 2011, 2016 ha 2021. Prezidant Unaniezh Afrika eo bet etre 2016 ha 2017. Lazhet eo bet d'an 20 a viz Ebrel 2021 war an talbenn e Norzh ar vro a-enep emsavidi deuet eus Libia.
Brahim Déby, unan eus mibien Idriss Déby, zo bet lazhet e Courbevoie (Bro-C'hall) d'an 2 a viz Gouere 2007. Unan all eus e vibien, Mahamat Idriss Déby, eo prezidant ar C'huzul milourel treuzkemm abaoe an 20 a viz Ebrel 2021.
g • ka • kePrezidanted Tchad :
* François Tombalbaye · Noël Milarew Odingar · Félix Malloum · Goukouni Oueddei · Lol Mahamat Choua · Goukouni Oueddei · Hissène Habré · Idriss Déby Itno
# Iduna (genad)

Iduna :
| Iduna rama, luc'hskeudennet en Andhra Pradesh (India). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Acrocephalidae |
| Anv skiantel ||
| Iduna Keyserling & Blasius, 1840 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Iduna a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant an daou skiantour alaman Alexander Graf Keyserling (1815-1891) ha Johann Heinrich Blasius (1809-1870).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* ar rouzig beg tev (Iduna aedon)
** I. a. aedon hag I. a. rufescens,
* ar goapaer-Rusia (Iduna caligata),
* Iduna natalensis
** I. n. batesi, I. n. massaica, I. n. major hag I. n. natalensis,
* Iduna opaca,
* ar goapaer gris (Iduna pallida),
** I. p. alulensis, I. p. elaeica, I. p. laeneni, I. p. pallida hag I. p. reiseri,
* Iduna rama,
* Iduna similis.

## Rummatadur

Renket e veze ar spesadoù caligata, opaca, pallida ha rama er genad Hippolais kent.
Unnek (11) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Acrocephalidae/Iduna (lennet e-barzh d'an 21 a viz Meurzh 2016).
* ↑ (en) Silke Fregin, Martin Haase, Urban Olsson ha Per Alström, Multi-locus phylogeny of the family Acrocephalidae (Aves: Passeriformes) –The traditional taxonomy overthrown, Molecular Phylogenetics and Evolution 52 (2009) 866–878.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Idomeg

Ur yezh nijerek-kongoek eus skourr ar yezhoù edoek eo an idomeg (idoma) komzet gant tost d'ur milion a dud e Nijeria.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
# Idro (Lombardia)

Idro zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Iduna opaca

Iduna opaca :
| Iduna opaca, luc'hskeudennet e Kameroun. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Acrocephalidae |
| Genad : | Iduna (genad) |
| Anv skiantel ||
| Iduna opaca (Cabanis, 1850) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Iduna opaca (Hippolais opaca kent) a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Acrocephalidae.
Anvet e voe Hypolais [sic] opaca (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez

Kavout a reer ar spesad el Ledenez iberek, en Aljeria, e Libia, Maroko ha Tunizia.

## Liammoù diavaez

* Hippolais opaca war al lec'hienn BirdLife International.
* Hippolais opaca war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Iduna opaca war al lec'hienn Avibase.
# Ivona Galbrun

Ivona Galbrun (a-wechoù Erwanez Galbrun), ganet Yvonne Laurent e Pariz d'an 20 a viz Mezheven 1904, marvet e Brelevenez (Lannuon) d’an 22 a viz Here 1985, a zo un emsaverez vreton (anv barzhez: “Iona”). Bevañ a reas e Breizh e Mousteruz e-pad ar Brezel-bed kentañ hag eno e tommas ouzh ar brezhoneg hag ouzh Breizh. Sevel a reas e Bear ur C'helc'h Keltiek ha tro he devoe da zaremprediñ ur bern tud, evel Taldir-Jaffrennou ha Mari Manac'h (“Lady Mond”). E 1946 e savas ar gelaouenn Me a Zalc'ho, darempred etre ar c'helc'hioù keltiek. Labourat a reas gant Armañs ar C'halvez e skol vrezhonek Ploueg-ar-Mor. Kendelc'her a reas he buhez-pad da skoazellañ an emsav.

## Oberennoù

* La danse bretonne”, 1936
* Me a zalc'ho, Mouladurioù Hor Yezh, 1987.

## Levrlennadur

* Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien, Al Liamm, 1992, p. 185.
# Ivon

Ivon zo un anv-badez brezhonek par da Yvon e galleg. Ivonet, Ivonig, Yvonig hag Yvonnick zo stummoù all. Ivona eo ar stumm gwregel.

## Tud brudet

* Ivonet Omnes, kloareg eus ar XIV$^{vet}$ kantved
* Ivonig Jikel, bet prezidant Skol-Uhel Ar Vro
* Ivon Krog, skrivagner brezhonek
* Ivonig Picard, skrivagner brezhonek
* Ivonig ar Merdi, emsaverez
* Yvonnig, luc'hskeudenner
* Yvonnick Prené, soner
# Ivona

Ivona zo un anv-badez brezhonek. Kavet e vez e tchekeg, slovakeg, ha sloveneg ivez.

## Gerdarzh

Diwar Ivon, brezhonekadur Yvonne.

## Eilstummoù

* Yvona, e brezhoneg.

## Yezhoù all

* Iwona, e poloneg
* Yvonne, e galleg
* Ivonne, en alamaneg

## Tud
### Aostria

* Ivona Dadic (Ivona Dadić e kroateg), atletourez aostrian

### Breizh

* Ivona Galbrun, emsaverez
* Ivona Martin, emsaverez

### Polonia

* Iwona Guzowska, kannadez er Sejm
* Iwona Loranc, kanerez
* Iwona Wszołkówna, aktourez
* Iwona Śledzińska-Katarasińska, politikourez, harperez d'ar galloud soviedkar

### Slovenia

* Ivona Krajčovičová, aktourez

### Tchekia

* Ivona Březinová, skrivagnerez

## Lennegezh

* Ivona, levr brezhonek gant Yann Kadiou e 1886, moullet gant A. Chevalier.
* Yvona, er gontadenn Ar C'hazh du, dastumet gant Fañch an Uhel.
* Iwona, księżniczka Burgunda (Ivona priñsez a Vourgogn), pezh-c'hoari polonek gant Witold Gombrowicz, en 1938.
* Ivona, er pezh Ar vatezh vihan gant Jarl Priel, e Sav, niv. 29, Diskar-amzer 1944.
# Ivonet Omnes

Ivonet Omnes a oa ur c'hloareg breizhat eus ar XIV$^{vet}$ kantved.
Anavezet eo e anv dre ma voe skrivet gantañ war dornskrid latin Speculum Historiale Vincent de Beauvais (1184/1194-1264), bloaziet etre 1330 ha 1350. E marz an dornskrid latin-mañ e oa oc'h eilañ e skrivas un nebeud gwerzennoù krennvrezhonek. Diskoachet e voent d'an 20 a viz Genver 1913 gant Joseph Loth, hag embannet damc'houde er Revue Celtique. Sellet e vez outañ evel ar c'hoshañ skrivagner brezhonek anavezet.
Ne ouzer tra diwar-benn Ivonet Omnes, a c'hellfe bezañ ur c'hloareg laosk e spered e-keñver erbedennoù an Iliz. Darn eus ar varzhoneg zo bet ijinet gantañ war a seblant, met gwelout a reer ivez pemp gwerzenn a zo bet anavezet evel roudoù ur son (lai e galleg kozh) a c'hellfe bezañ bloaziet war-dro an XI$^{vet}$ kantved hervez Léon Fleuriot.
Soñjal a rae L. Fleuriot eo tost gwerzaouiñ Ivonet Omnes ouzh cynghanedd lusg Kembre, a veze priziet gant ar varzhed kembraek e mare ar c'hrenngembraeg.
Goude reizhadurioù Léon Fleuriot e c'heller treuskrivañ elfennoù koshañ ar varzhoneg evel-henn :
| an guen heguen am laouenas an hegarat an lacat glas... mar ham guorant va karantit da vout in nos oh he kostit uam guaret nep pret... | Ar wenn hewen am laouenas An hegarad he lagad glas... Mar am gwarant va c'harantez Da vout en noz ouzh he c'hostez Gwamm garet, nep pred... | An hini wenn minc'hoarzhus am laouenaas An hini hegarat he lagad glas... Mar am gwarant va c'harantez Da vout en noz ouzh he c'hostez Maouez karet, nep pred... |
Hervez boazioù ar Grennamzer e veze kanet ar varzhoneg-se ha tost eo he gwerzaouiñ da hini Pemzec leuenez Maria. Setu patrom ar gwerzaouiñ e barzhoneg Ivonet Omnes : ur silabenn e-kreiz ar werzenn a glot gant an eil diwezhañ evel-henn : - - - a - - a b.

## Daveoù

* Léon Fleuriot, Langue et société dans la Bretagne ancienne, en Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne, levrenn 1, pp. 18-20, Centre de Recherche Bretonne et Celtique (CRBC), 1987 (ASIN : B000WUGHTQ)
* Lukian Raoul, Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien, p.332, Al Liamm, 1992 (ISBN 978-2-7368-0034-5)
# Ivonig ar Merdi

Ivonig ar Merdi (pe Ivonig Le Merdy), genidik eus Plouie, a zo prezidantez Emglev Bro an Oriant ha plediñ a ra kalz gant sevenadur Breizh en Oriant ha tro-war-dro. Labouret he deus kalz ivez evit Diwan. Resevet he deus Kolier an Erminig e 2012.

## Liammoù diavaez

* Kinnig video gant Awen Studio
* Pennad ABP diwar-benn gouel Kolier an Erminig e 2012
# Ivonig Picard

Ivonig Picard pe Ivonig Pikard (Yves Picard diouzh e anv gallek) a oa bet ganet d'an 29 a viz Kerzu 1859 er Fouilhez hag aet da Anaon d'an 10 a viz Ebrel 1925 e Roazhon.
Bet e oa bet e skol-vistri Kemper, mestr-skol ha goude kelenner war an Istor hag al Lizhiri.

## E oberennoù

* Trémintin ou le pilote de l'île de Batz - Un des survivants du drame du Panayoti (4 novembre 1827), 1896, Montroulez, Imprimerie du Commerce.
* An iliz Digor/L'Eglise ouverte, 1919, Annales de Bretagne, Levrenn 34, pajennoù 504-507 : ur gontadenn vrezhonek dastumet er Fouilhez ha lakaet du war wenn gant Ivonig Picard.
* Kanaouennou Brezel, 1919, Sant-Brieg, Imprimerie Francisque Guyon.
* Yann ar Chaseer hag e droiouchase souezus, 1919, Sant-Brieg, Imprimerie Saint-Guillaume.
* E Menez Arre ha war hor maeziou, 1922, Sant-Brieg, Imprimerie Francisque Guyon.
* Gloan ha Pilhou pe Istor, Bourdou ha Traou-all, 1922, Sant-Brieg, Imprimerie Francisque Guyon.
* E gwasked Roc'h Trevezel, 1924, Landivizio, Imprimerie Moderne.
* Er Fouilhez gwechall, 1992, Hor Yezh : un nebeud barzhonegoù dibabet gant Gwendal Denez.
* Sellet er Wikimammenn : Ivonig Picard.
# Ivon Gak

Ivon Gak, pe Ivon Gag, pe Youenn ar Gag, hag a-wechoù Paotr Skrignag (hervez ul lesanv studier), zo ur skrivagner brezhonek genidik eus Skrignag. E dad a zalc'he ur vilin e Skrignag, e Lannouedig. Studioù a reas e lise Montroulez a-raok mont da Roazhon.
Pennadoù en deus skrivet e-barzh Imbourc'h, Al Liamm ha Yod-Kerc'h pa oa studier e Roazhon er bloavezhioù 1970. Unan eus krouerien Yod-Kerc'h e oa. Unan eus kenlabourerien KEAV eo bet ivez etre ar bloavezhioù 1970 ha 2022.
Kelenner war ar jedoniezh eo bet e Bro-C'hall a-raok distreiñ da Vreizh, ma en deus kelennet en Uhelgoad ha Montroulez. Perzh en deus kemeret e Strollad Kallag.

## Pennadoù
### Ivon Gag

* 1971 : Breutadeg diwar-benn Skol an Emsav (kenskrivet gant Youenn Olier), Imbourc'h niv. 16
          Devezhioù-studi Skol an Emsav e Bulad, Imbourc'h niv. 22-23
* 1972 : Kendael devezhioù-studi Plistin, Imbourc'h niv. 26
* 1972 : An Indianed er Stadoù-Unanet (kenskrivet gant Mark Kerrain), Al Liamm niv. 152
* 1973 : N'em eus c'hoant un toull : Yod-kerc'h, Imbourc'h niv. 40
* 1975 : Mojenn ar Vroad, Skol an Emsav niv. 15, p. 14
* 1984 : Studiadenn war geriaoueg ar jedoniezh, Hor Yezh

### Youenn ar Gag

* 2020 : Jean-Yves Lagadeg, ur vuhez vrezhonek, Hor Yezh niv. 301-302

## Notennoù

* ↑ CRBC
* ↑ Kuzul ar Brezhoneg
* ↑ Taolenn Hor Hezh 301-302, Meurzh-Mezheven 2020
# Ivon Krog

Ivon Krog (Poullann 1885-Brest 1930) a oa ur skrivagner brezhonek eus ar vro Penn Sardin, saver ampart barzhonegoù, kontadennoù ha pezioù-c'hoari. Unan eus ar gwellañ skrivagnerien-bobl e oa. E anv barzh e oa Eostik Kerineg. Ober a rae gant meur a anv-pluenn all, Spern Gwenn dreist-holl, hag ivez Iouen Poullan, Iouen pe Youenn.

## Buhez

Ganet e oa d'ar 15 a viz Eost 1885 e Kervigneg, e Poullann, e-kichen Douarnenez. Dimezet e voe gant Marie-Alexandrine Berrezay ha 5 bugel o doa bet. Evel ur Yann e vil micher ez eas d'ober komis-bank, miliner, hag, erfin, tavarnour e Brest. Ur spered laouenidigezh ha fent a voe gantañ hag, hervez Frañsez Favereau, e veze "poltredet alies e-giz un den drant, troet d'ber fent, prest dalc'hmat da vinc'hoarzhiñ, daoust d'an diaes ma oa e damm buhez…". Marvet eo d'an 29 a viz Meurzh 1930 e Brest.

## Skrivagner ampart ha rannvroelour

Skrivañ a reas e brezhoneg nemetken e-barzh Feiz ha Breiz, Kloc'hdi Breiz, Kroaz ar Vretoned, Brug, Ar Vro, Buhez Breiz. Ul liesskrivagner e voe pa savas skridoù a bep seurt en ur yezh saourus ha gwriziennet mat e yezh e korn-bro hag awenet gant ar c'hontadennoù klevet eno. Prest e oa un dornskrid evit embann e oberennoù klok dalif, met distrujet e voe e fin an Eil brezel-bed. Mennozhioù an eil Emsav rannvroelour a vage, ken e voe degemeret e 1908 er C'hoursez Breizh hag e roas e anv d'ar Gevredigez Broadus Breiz hag da Unvaniez Arvor adal 1911.

## Embannadennoù
### Pennadoù

* Tour iliz va farrez. E-barzf Feiz ha Breiz, 1907.
* Pesketerien sardin ha mistri ar frituriou,. E-barzh Brug, 1913.

### Kontadennoù

* Mab-kaer d'ar roue, Sant-Brieg, 1910, 37 p.
* Marvaillou Kerne, Sant-Brieg, 1910, 120 p. adembannet e 1924 dindan titl Eur Zac'had Marvailhou, Brest, EmbannadurioùBuhez Breiz. Kontadennoù. Darn anezho zo bet adembannet diwezhatoc'h.
* Kloc’h an interamant. E-barzh Buhez Breiz, niv. 18, 1922.

### Pezhioù-c'hoari=

Embannet ez eus bet tri fezh sinaet gantañ e-barzh Ar Vro, Buhez Breiz, ha Le Courrier du Finistère.
* Prizonier ar Republik, 1909
* Kleñved ar medalennou gant an Aotrou Fistoulik, 1909, pezh-c'hoari fentus. An hini brudetañ.
* Daou laer bara.

#### Barzhonegoù

Barzhonegoù sinet Spern Gwenn:
* Sant Yann o vont da Blougastell,
* War an hent,
* Ar paourkaezh den.

#### Dastum kanaouennoù

* Merc'hed Plouider, 1910.
* Poltred va mestrez, 1910. Dastumet e Lanniliz.

#### Istor

Pennadoù diwar an istor a skrivas ivez :
* An tour d'Auvergne, e 1905
* Buhez Sant They, e 1905
* Feiz koz ar vretoned vo birvidik bepred, e 1906
* Nevenoe, tad broadelez Breiz, e 1914
* Sant Kevin ha gwaz ar roue O'Tuathal, e 1922.

## Levrlennadur

* C'hog (ar), Yann-Vark, Notennoù gramadeg a-ziwar skridoù Ivon Krog, Hor Yezh Niv. 148-149, 1983, pp. 3-14.
* Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek, Al Liamm, 1992. Penned : Crocq, Yvon.
* Frañsez Favereau, Lennegezh ar brezhoneg en XXvet kanved. Levrenn 2. Eus an eil brezel d'egile. Breiz Atao hag ar re all el lennegezh. 1919-1944, Skol Vreizh, 2003. P. p. 64-71.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Meneget gant Lukian Raoul.
* ↑ Da lenn e Wikimammenn.
* Sellet er Wikimammenn : Ivon Krog.
# James Thomson

James Thomson zo anv meur a zen:
* James Thomson (barzh)
* James Thompson (merzher) (marvet e 1582), beleg katolik krouget en amzer ar rouanez saoz Elesbed Iañ
# James Thomson (barzh)

James Thomson (11 a viz Gwengolo 1700 – 27 a viz Eost 1748) a oa ur barzh hag un dramaour skosat .
Ganet e oa en Ednam e Roxburghshire, ha aet e oa war ar studi da skol-veur Dun-Edin. Pa oa studier c'hoazh e voe embannet e gentañ dastumad barzhonegoù. Jed Valley dreist-holl, al lec'h ma oa bet desavet, a oa an danvez an oberenn . Soñjet en doa kemer ur stad a vuhez en Iliz, met dilezel a rea ar c'hentelioù abalamour ma veze kavet abeg en e brezegennoù a vije bet re rikamanet .
E 1725 ez eas da Londrez. O chom edo en East Barnet da gentañ ha diwezhatoc'h e Richmond e 1736.
E Londrez eo en em gavas gant skrivagnerien brudet all, en o zouez ur c'henvroad skosat, David Mallet. Buan e reas berzh hag e sachas evezh ha bri Frederick, Priñs Kembre, a harpe war an dachenn bolitikel. Embannet e voe un dastumad eus e varzhonegoù anvet The Seasons e 1730, dediet da George Lyttelton, hag e teuas da vezañ kulator mab Sir Charles Talbot, ha goude Solicitor-General.
A-drugarez da Lytttelton e teuas da vezañ sekretour e Lez ar C'hañsellerdi, hag e oberenn a-bouez kentañ, Liberty (1734]]) a oa dediet da Briñs Kembre. Skrivañ a reas ivez meur a bezh c'hoari, en o zouez Trajedienn Sophonisba (1730) hag e kenlabouras gant Mallet evit ar vaskaradenn Alfred a voe c'hoariet evit ar wezh kentañ e Cliveden, bro priñs ha priñsez kembre. Pozioù Thomson evit "Rule Britannia", skrivet evel ul lodenn eus ar vaskaradenn-se ha lakaet war un ton gant Thomas Arne, a zeuas da vezañ unan eus ar sonioù brogarour breizhveurat ar muiañ anavezet - daoust d'ar vaskaradenn da vezañ bet disoñjet penn-da-benn.
Goude marv Talbot, e kollas Thomson evezh ar priñs, hag e echuas e amzer gant The Castle of Indolence, e oberenn ar gwellañ anavezet, a voe embannet tre a-raok e varv.
Ur breud savet diwar-benn ar gwirioù embann war unan eus e oberennoù, The Seasons a zegasas daou diviz lezennel a-bouez (Millar v. Taylor; Donaldson v. Beckett) en istor ar gwirioù skridaozañ (copyright).