OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ar Republikaned

Les Républicainsstrollad politikelTachenn obererezhioùactivities of political organizations Deiziad krouiñ30 Mae 2015 Anv er yezh a orinLes Républicains Anv berrLR DiazezerNicolas Sarkozy PrezidantLaurent Wauquiez General secretaryAurélien Pradié StadFrañs Ezel eusStrollad poblek europat, Centrist Democrat International Political alignmentright-wing Ideologiezh politikelMirouriezh, Gaullism Youth wingLes Jeunes Républicains Furm lezenneldeclared association Lec'h diazezPariz Sez sokialrue de Vaugirard Raklec'hiet gantUnvaniezh evit ul Luskad Poblel Livglas SRGB color hex triplet034EA2 Lec'hienn ofisielhttps://republicains.fr/ Rummad evit an iziliCategory:The Republicans (France) politicians Charter URLhttps://d3n8a8pro7vhmx.cloudfront.net/republicains/pages/98/attachments/original/1432937178/Nouveaux_statuts_mai_2015.pdf?1432937178 :
Ar Republikaned, o anv ofisiel gallek Les Républicains (berraet e LR), zo ur strollad politikel liberal-mirour gall. Renket e vez a-zehoù er bed politikel. E Parlamant Europa ez eo liammet ar strollad ouzh ar Parti populaire européen (PPE). Deuet eo an LR eus ar strollad Union pour un mouvement populaire, kemmet e anv hag e statudoù, dre ur vot gant an izili d'an 28 a viz Mae 2015. Hêr eo ivez d'ar strolladoù mirour gall bras UDR hag RPR.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Dilennadegoù Rannvro : listenn Jean-Yves an Drian kentañ - An disoc'hoù, France Bleu Breizh Izel, 6 a viz Kerzu 2015
# Ar Roc'h

Ar Roc'h [ rɔx] a zo stumm berr meur a lec'h e Breizh:
* ar Roc'h-Bernez e Bro-Naoned (hag e departamant ar Mor-Bihan);
* ar Roc'h-Derrien e Bro-Dreger;
* ar Roc'h-Morvan e Bro-Leon;
* ar Roc'h-Wenn, e Bro-Naoned.
Hag ivez

## Anv-tiegezh

Gallekaet eo bet e Le Roch. Tud brudet :
* ar gwenvidig Alan ar Roc'h, pe Alanus de Rupe, er XV$^{vet}$ kantved, a oa breizhat marteze
* Yann-Bêr ar Roc'h, embreger, krouer Intermarché
* Alain Le Roch, penn embregerezh, bet prezidant FK An Oriant
* Éric Le Roch, aktour, senarioour, saver komzoù ha filmaozer

## Traoù all

* Mont d'ar Roc'h a vez lavaret dre fent evit “mont da gousket”.

## Pennadoù kar

* Roc'h
* La Roche, anv meur a lec'h gallek boas
* Roca
* Rocca
* Rock
# Ar Re Reizh a-douez ar broadoù

Ar Re Reizh a-douez ar broadoù (hebraeg : חסידי אומות העולם‎, khassidey umot ha-olam Ar Re Reizh eus broadoù ar bed ) zo un titl a enor roet gant Stad Israel d'an dud na oant ket Yuzevien a lakaas o buhez en arvar evit saveteiñ Yuzevien e-pad an Eil Brezel-bed. Ul lavarenn eus ar Yuzevegezh tennet eus an Talmud eo (Levrenn Baba Batra, 15b). Troet ger-ha-ger e talvez « ar re vrokus a-douez broadoù ar bed ».
E 1953, ar C'hneset (parlamant Israel), o paouez sevel lec'h koun Yad Vashem e Jeruzalem a oa gouestlet da dud ar Shoah, a zivizas enoriñ « ar re reizh a-douez ar broadoù » o doa lakaet o buhez en arvar da saveteiñ Yuzevien ». Roet e vez an titl a hini reizh en anv Stad Israel gant lec'h koun Yad Vashem. D'an 21 a viz Genver 2021 e oa 27712 den enoret evel-se, bev pe aet da Anaon, e-touez 51 bro. Polonia, an Izelvroioù hag ar Frañs eo ar broioù zo bet medalennet enne ar muiañ a geodediz. En holl ez eus bet savetaet kantadoù a viliadoù a dud gant ar Re Reizh. E mirdi Yad Vashem e kêr Jeruzalem emañ ar roll anezho.

## Pennadoù kar

* Listenn Ar Re Reizh dre vroadoù
* Yuzevegezh
* Menez Herzl

## Notennoù

* ↑ 'Statistiques'. Kavet : 2020-11-17..
* ↑ 'Sauvetage par des Justes parmi les Nations'. Kavet : 2021-06-30.
* Diazezoù
* Enepyuzevegezh • Gouennelouriezh • Naziegezh • Lezennoù Nürnberg • Eutanaziezh T-4 • Kamp-bac'h nazi • Roll kampoù-bac’h an nazied • Tric'horn (kampoù bac'h) • Gouennlazh
* Yuzevien
* Shoah
* Pogromoù : Nozvezh ar strink
* Ghettoioù an nazied : Ghetto Varsovia • Ghetto Łódź • Ghetto Krakovia • Theresienstadt
* Einsatzgruppen : Babi Yar • Rumbula • Lazhadeg Ponary • Lazhadeg Odessa
* Diskoulm diwezhañ : Kendiviz Wannsee • Aktion Reinhard • Ziklon B
* Kampoù-diouennañ : Auschwitz-Birkenau • Bełżec • Bergen-Belsen • Buchenwald • Chełmno • Dachau • Kreñvlec'h Breendonk • Oranienburg • Sachsenhausen • Sobibór • Treblinka
* Rezistañs : Emsav Ghetto Varsovia
* Romed
* Porajmos
* Slaved
* Generalplan Ost
* Heñvelrevaded ha Lesbianed
* Istor an dud heñvelrevel dindan ren an nazied
* Torfedourien bennañ
* Trede Reich : Adolf Hitler • Reinhard Heydrich • Adolf Eichmann • Heinrich Himmler • Rudolf Höss • SS • Gestapo
* Prosez Nürnberg
# Ar Re Unanet

Ar Re Unanet zo ur werz eus Barzhaz Breizh diwar-benn brezel ar C'hevre Katolik e Breizh er XVI$^{vet}$ kantved. Ur werz eus Kerne-Uhel e seblant bezañ, meneget eo anvioù Kallag, Sant-Servez.
* Sellet er Wikimammenn : Ar Re Unanet.
# Aleksei Navalny

Aleksei Anatolievich Navalny (rusianeg: Алексе́й Анато́льевич Нава́льный), ganet d'ar 4 a viz Even 1976 en Butyn e distrig Odintsovsky en oblast Moskov hag aet da Anaon d'ar 16 a viz C'hwevrer 2024, a oa un alvokad, ur politiker rusian ha prizoniad politikel a stourme a-enep ar goubrenerezh. Aozet en devoa manifestadegoù ha klasket bezañ prezidant Kevredad Rusia a-benn stourm a-enep ar goubrenerezh. Bet e oa krouer an Aozadur enep goubrenerezh savet e 2011. Enebour e oa da Vladimir Poutin ha d'e harperien. Enoret e oa bet gant ar Priz Sac'harov evit e obererezhioù evit gwirioù Mab-Den. Pa oa marvet Navalny e oa bet klemm gant hiniennoù e Rusia, met ivez e broioù all. Rebechoù a zo bet a-enep ar gouarnamant rusian e liamm gant marv Navalny, a-berzh Gouarnamantoù ar C'hornôg hag aozadurioù etrebroadel.

## Mennozhioù politikel

Navalny a zo bet diskrivet alies evel "Enebour daonetañ Poutin, oc'h implij ar straed hag an internet a-benn diskouez sekredoù kuzh ha da reiñ kalon d'ar rusianed na welfent ket dazeilat ebet d'ar prezidant." Drezhe e oa deuet da vezañ brudet e Kevredad Rusia ha mêmes dre ar bed.

### Broadelouriezh

Kemmet en doa e c'homzoù a-fed broadelouriezh rusian hervez ar mareoù. E 2011 da skouer, Navalny en doa graet eus outañ e-unan ur "broadelour-demokrat".

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://www.ouest-france.fr/europe/russie/lopposant-russe-navalny-est-mort-en-prison-annoncent-les-agences-russes-9188f7fe-ccbe-11ee-84f3-30cb0ba0cd2f
* ↑ https://www.lefigaro.fr/international/l-opposant-russe-alexei-navalny-est-mort-en-prison-20240216
* ↑ https://www.economist.com/europe/2011/12/17/the-birth-of-russian-citizenry
# Aleksey Chirov

Aleksey Chirov (e ruseg: Aleksey Chirov, Алексе́й Широв) a zo bet ganet d'ar 4 a viz Gouere 1972 e Rīga (Latvia).
Mestrc'hoarier echedoù latviat, soviedat ha spagnol.
Dimezet eo gant ar vestrc’hoarierez echedoù lituanian Viktorija Čmilytė.

## Oberennoù skrivet

* Širovs, Aleksejs: Fire on Board: Shirov's Best Games, Everyman Chess, 1995, ISBN 1-85744-150-8 ;
* Širovs, Aleksejs: Fire on Board, Part 2 : 1997-2004, Everyman Chess, 2005, ISBN 1-85744-382-9.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* Alexei Shirov 976 partienn e pgn
* 20 Lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
* Buhezskrid
* E lec'hienn
* Alexei Shirov, el último romántico
* ChessBase
# Aleksei Brousilov

Aleksey Alekseevitch Brousilov (rusianeg: Алексе́й Алексе́евич Бруси́лов), ganet d'an 31 a viz Eost 1853 ha marvet d'ar 17 a viz Meurzh 1926, a oa ur jeneral rusian brudet evit bezañ bet krouer kadoniezhoù brezel evit an argadennoù hag a voe implijet e 1916 e-pad an Argadenn Brousilov, an trec'h bravañ e voe gantañ evel milour.
Kopiet e voe e zoareoù d'ober gant an Alamanted dre ma oant reoù nevez ha souezhus. Brousilov, ganet en noblañs (e dad a oa ivez ur jeneral), a voe gourdonet evel jeneral marc'hegiezh. E 1914 e oa anat dezhañ e oa echu gant ar varc'hegiezh er brezelioù modern, ar mindrailherezioù ha kanolioù a lakae implij ar c'hezeg da vezañ didalvoud. An istorourien a ra anezhañ ar jeneral rusian nemetañ a c'helle bezañ trec'h en emgann. En desped da-se, ar c'holloù uhel a voe gant ar soudarded dindan e urzhioù o devoa gwanaet al lu rusian].
E-pad an Argadenn Brousilov e oa kreñvoc'hik e nerzhioù eget re e enebourien (600 000 a-enep 500 000). Deuet e oa a-benn memestra e-doug 72 eur da vont war-raok eus 80 kilometr, da ober 200 000 prizoniad ha da dapout 700 kanol.
# Aleksey Barsov

Aleksey Barsov (e ruseg: Алексей Барсов) a zo bet ganet d'an 3 a viz Ebrel 1966 e Samarkand (Ouzbekistan).
Mestrc'hoarier echedoù ouzbek.
Eil c'hoarier gwellañ Ouzbekistan eo war-lerc'h Roustam Kasimdjanov. Aet eo ar maout gantañ en Oxford (1998), York (1999, asambles gant Tiger Hillarp Persson ha Julian Hodgson), Kairo (2001), Hastings (2001/02, asambles gant Petala Harikrishna ha Krishnan Sasikiran), Saint-Quentin (2004) ha Casablanca (2005). C'hoari a ra evit meur a gClub echedoù europat, da skouer evit club Schachfreunde Lohmar en Alamagn.
2 481 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

## Liammoù diavaez

* E fichenn Fide ;
* E c'hoari e Chess Games .
# Aleksandra von Engelhardt

Aleksandra von Engelhardt (1754-1838), anavezet ivez evel Sasjenka ha kontez Branicka, a oa ur gontez rus en XVIII$^{vet}$ kantved. Nizez e oa, ha serc'h moarvat, d'ar ministr Grigory Potyomkin, ha dimezell a enor gant Katelin II.Unan eus an dud a bouez e lez Rusia e oa e-kerzh ren Katelin II. Ken uhel e oa he renk evel pa vije bet unan eus priñsezed tiegezh impalaerez Rusia.

## He buhez

Merc'h e oa da Wassily von Engelhardt ha da Marfa Yelena Potemkin, e bried, ha neuze nizez da Grigory Potyomkin, ministr an impalaerez.

### El lez

E 1775 e voe kinniget Aleksandra von Engelhardt e lez Rusia, war un dro gant he femp c'hoar, ha dreist-holl Varvara (1752–1815) ha Yekaterina (1761–1829), hag he breur.
Dizesk ha diouiziek e oant holl da gentañ, met speredek ha youlek e oant, hag Aleksandra dreist he c'hoarezed, ha kenteliet e voent ha buan e voent e-touesk ar re enoret ar muiañ evel pa vijent bet izili eus tiegezh an impalaerez. Lavaret e veze e oant "hogos dugezed-meur" hag e oant bravigoù ha kinkladur lez Rusia.
Potemkin a roas dezho dowries bras hag a reas da Gatelin II kemer anezho evel dimezelled a enor. Kontet e veze e oant serc'hed o eontr, unan eus ar brudetañ teodadoù eus an amzer. E serc'h kentañ anezho e oa Varvara: pa zimezas-hi e 1779, eo Aleksandra, yaouankoc'hik, a gemeras he lec'h. Pa baouezas o darempred, e 1779 ivez, eo he c'hoar yaouankoc'h Jekaterina a eas da dommañ gwele an eontr, hag a reas c'hoazh bep an amzer goude dimeziñ betek marv ar priñs. Kement-se ne viras ket ouzh ar vignoniezh da badout etre Aleksandra ha Potemkin .

## Dimeziñ

En 1781 e timezas Aleksandra von Engelhardt da Franciszek Ksawery Branicki. Graet e voe an dimeziñ evit kaout darempred e Pologn.
Aleksandra a oa troet gant an aferioù hag ampart. Milionoù a c'hounezas o werzhañ koad hag ed. Evurus e oa gant he fried. Eñ a zispigne he gwenneien hag a samme bernioù dle, ha hi a veze o c'hounit milionoù er c'heid-se hag a dremene war e lerc'h da baeañ.
En 1791 e c'hoantaas lakaat Potemkin da vezañ roue Pologn. E-kichen da se e voe brud e Pologn, e-pad meur a vloaz, edo Potemkin o klask lakaat he bugale da bennhêred kurunenn Pologn.
Ober a reas war-dro Potemkin keit ma oa klañv.

## Dimeziñ ha bugale

Pemp bugel he doe:
* Katarzyna Branicka
* Aleksander Branicki
* Władysław Grzegorz Branicki
* Zofia Branicka
* Elżbieta Branicka - karantez vras kuzh ar barzh Pouchkin .

## Levrlennadur

* Simon Sebag Montefiore : Potemkin (2006)
* Marian Kukiel, Książę Adam, Warszawa 1993.
* Henryk Mościcki, Aleksandra Branicka, w: Polski Słownik Biograficzny, t. II, Kraków 1936
# Aleksandria

Eil kêr ha porzh pennañ Egipt eo Aleksandria (gresianeg Αλεξάνδρεια, kopteg Rakotə, arabeg الإسكندرية, treuskrivet : Al-Iskandariya), gant 5 milion a annezidi. En em ledañ a ra kêr war 30 kilometrad a-hed aod ar Mor Kreizdouarel ha kement all war-du mervent ar geinvro. Ur greizenn c'hreantel a-bouez eo gant hec'h eoulsanioù hag he gazsanioù a zegas gremm adalek kêr Suez.
En Aleksandria emañ ar Biblioteca Alexandrina, al levraoueg vodern-tre nevez savet gant an harp etrebroadel.

## Istor

Anvet eo bet kêr Aleksandria diwar Aleksandr Veur, he diazezer. Goude e varv (- 323), sez unpennoù ptolemaek Egipt a zeuas buan da vezañ kêr vrasañ ar sevenadur hellenadek, an eil tolpadur goude kêr Roma. Echu e oa gant he statud evel kêr-benn goude bezañ bet devet gant an alouberien muzulman er VII$^{vet}$ kantved. Digreskiñ a reas he ment ken na zeuas da vezañ nemet ur gêriadenn annezet gant pesketaerien e dibenn an Impalaeriezh otoman, pa oa deuet Kaero da vezañ kêr-benn nevez ar vro.
En Henamzer e oa brudet kêr pa oa enni unan eus Seizh Marzh ar Bed, da lavaret eo Tour-tan Aleksandria hag ivez al levraoueg vrasañ a oa en amzer-se.
E 1994 e krogas furchadennoù dindanvor e karter an tour-tan hag adkavet e voe lod eus e vein-ben hag un nebeud delwennoù koulz ha dismantroù savadurioù savet e-pad tierniezh ar Btolemaied, an holl diskaret gant krenoù-douar.

## Tud brudet

* Euklides
* Dalida
* Kleopatra VII
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Aleksis Kivi

Aleksis Kivi eo anv-pluenn Alexis Stenvall, a oa ur skrivagner eus Finland, ganet e Nurmijärvi d'an 10 a viz Here 1834 ha marvet e Tuusula d'an 31 a viz Kerzu 1872. Sellout a reer outañ evel tad al lennegezh finnek.
Brudet eo e romant Seitsemän veljestä (« Ar seizh breur »), ar romant finnek bras kentañ. Pezhioù-c'hoari ha barzhonegoù en deus skrivet ivez.
Mervel a reas en dienez, d'an oad a 38 vloaz.

## E skridoù

* Lea (pezh-c'hoari, 1860)
* Nummisuutarit (pezh-c'hoari, 1864)
* Kullervo (pezh-c'hoari, 1864)
* Kihlaus (pezh-c'hoari, 1866)
* Yö ja päivä (pezh-c'hoari)
* Kanervala (barzhonegoù)
* Seitsemän veljestä (romant, 1870)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Pajenn diwar-benn Aleksis Kivi e lec'hienn kumun Nurmijärvi (e meur a yezh : finneg, svedeg, saozneg, alamaneg, galleg...)
* Oberennoù gant Aleksis Kivi e Project Gutenberg
* Testenn ar Seizh Breur e finneg
* Kivi, Aleksis (1834 - 1872) el lec'hienn Suomen Kansallisbiografia (fi) (en) (ru) (sv)
# Aleksandrin

Un aleksandrin zo un anv roet d'ur werzenn liessilabennek : daouzeksilabennek e galleg, trizeksilabennek e poloneg, pevarzeksilabennek e spagnoleg.

## An aleksandrin gallek

Er werzenn daouzeksilabennek c'hallek e vez rannet ar werzenn e div lodenn geit a 6 silabenn peurvuiañ, hervez ar patrom
   o o o o o o | o o o o o o (o = silabenn ; | = dambaouez)
   Qui vers de riche istoire | veut entendre et oïr, Pour prendre bon example | de prouece acueillir,
   (Div werzenn gentañ Le roman d'Alexandre)

## Orin

Kentañ ma voe implijet ar werzenn daouzeksilabennek e galleg a voe e kentel Roman d'Alexandre gant Lamberz li Torz e Châteaudun e-tro 1170, a gonter peurvuiañ. Koulskoude e oa bet implijet ivez un 30 vloaz bennak a-raok e Le Pèlerinage de Charlemagne à Jérusalem, e-tro 1140.
   Franceis sont en la chambre, | si on veüt les liz ; Chascuns des doze pers | i at ja le soen pris
   (Div werzenn gentañ Le roman d'Alexandre)

## An aleksandrin spagnolek

An alejandrino spagnolek zo ur werzenn a bevarzek silabenn, rannet dre an hanter, 7 ha 7 silabenn, deuet diwar an hini c'hallek Patrom:14 = 12.
   Señores, si quisiéredes | mio serviçio prender, querríavos de grado | servir de mio mester: deve, de lo que sabe, | omne largo seer; si non, podrié en culpa | e en riepto caer.
   (Kentañ poz al Libro de Alexandre)

## Notennoù

* ↑ Hervez Geriadur Ménard, 2020, p. 60-a.
* ↑ (fr) Henry, Albert. Chrestomathie de la littérature en ancien français. Berne : Éditions A. Francke, 1978 (6vet embannadur), p. 88 (ISBN 978-3-7720-1395-9)
* ↑ Henry, op. cit., p. 35.
* ↑ (es) 'Libro de Alexandre'. Kavet : 19/06/2023.
# Babouz hamadryas

Babouz hamadryas :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Papio |
| Anv skiantel ||
| Papio hamadryas Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar babouz hamadryas (Papio hamadryas) a zo ur marmouz eus Afrika hag Arabia hag a vev tro-dro d'ar Mor Ruz.

## Annez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Babirousa Togian

Babirousa Togian :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Kerentiad : | Suidae |
| Genad : | Babyrousa |
| Anv skiantel ||
| Babyrousa togeanensis Sody, 1949 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Babirousa Togian (Babyrousa togeanensis) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged brosezat en enezeg Togian (Indonezia).
# Babourzh

Graet e vez babourzh eus hanterenn gleiz ul lestr pa seller ouzh ar staon (an tu dirak), ha dre astenn eus ar pezh a zo lec'hiet en tu kleiz d'ur vag. Enebet eo "babourzh" ouzh stribourzh, a zo anv an tu dehou.
* Ruz eo gouloù tu babourzh ul lestr, ha Gwer an tu stribourzh.
* Heñvel eo evit an nijerezioù.

## Gwelet ivez

* Merk lateral
# Babol

Babol (perseg: بابل‎) a zo ur gêr e proviñs Vazandaran en Iran. Poblet eo gant 219 000 a dud (e 2011).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Babouz Anubis

Babouz Anubis :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Papio |
| Anv skiantel ||
| Papio anubis Lesson, 1827 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Babouz Anubis (Papio anubis) a zo ur marmouz eus kornôg da reter Afrika.

## Doareoù pennañ

Etre 60 ha 80 cm eo hirder e gorf hag etre 40 ha 60 cm hini e lost. War-dro 30 kg eo e bouez.
Hanter vrasoc'h eo ar par eget ar barez. An daou zo blevek-mat o divjod.
Bevañ a ra a-strolladoù bras pe vrasoc'h, betek 100 babouz enno. Ar re vihan a c'hell chom er bagad keit ha ma vez teñval o feur. Met mont kuit a rankont pa'c'h a o liv da c'hlas-olivez evel ar re deuet d'o oad.
En em vagañ a ra diwar frouezh, delioù, amprevaned, glazarded hag a-wechoù preizhoù ken bras ha gazelenned.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Babouz Ginea

Babouz Ginea :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Papio |
| Anv skiantel ||
| Papio papio Desmarest, 1820 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Babouz Ginea (Papio papio) a zo ur marmouz eus kornôg Afrika (Ginea, Ginea Bissau, Senegal, Gambia, Maouritania ha Mali).

## Doareoù pennañ

70 cm eo hirder e gorf ha 60 cm hini e lost. War-dro 17 kg eo e bouez. Ar babouz bihanañ eo.
En em vagañ a ra diwar gwrizioù, larvennoù, vioù ha produioù gounezet gant an den.
# Babirousa

Babirousaed :
| Babyrousa celebensis ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Kerentiad : | Suidae |
| Genad : | Babyrousa |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar babirousaed zo bronneged kar d'ar moc'h hag a ya d'ober ar genad Babyrousa.
Dont a ra o anv eus ar malayeg hag e sinifi Moc'h-karv.

## Spesadoù

3 spesad babirousaed zo (pe ur spesad hag isspesadoù):
* babirousa blevek, Babyrousa babyrussa
* babirousa Sulawesi, Babyrousa celebensis
* babirousa Togian, Babyrousa togeanensis
# Babirousa Sulawesi

Babirousa Sulawesi :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Kerentiad : | Suidae |
| Genad : | Babyrousa |
| Anv skiantel ||
| Babyrousa celebensis Deninger, 1909 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Babirousa Sulawesi (Babyrousa celebensis) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged brosezat en Indonezia.
# Babirousa blevek

Babirousa blevek :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Kerentiad : | Suidae |
| Genad : | Babyrousa |
| Anv skiantel ||
| Babyrousa babyrussa Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar babirousa blevek (Babyrousa babyrussa) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged.
Bevañ a ra en Indonezia.
# Babouz (bronneg)

Babouzed :
| Ur babouz hamadryas ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Primates |
| Kerentiad : | Cercopithecidae |
| Genad : | Papio |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar babouzed eo ar marmouzed eus Afrika a ya d'ober ar genad Papio.

## Spesadoù

5 spesad babouzed a zo:
* ar babouz hamadryas (Papio hamadryas)
* babouz Ginea (Papio papio)
* babouz Anubis (Papio anubis)
* ar babouz penn-ki (Papio cynocephalus)
* ar chakma (Papio ursinus)
# Asthenes

Asthenes :
| Asthenes humilis, luc'hskeudennet e Perou. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Furnariidae |
| Iskerentiad : | Furnariinae |
| Anv skiantel ||
| Asthenes Reichenbach, 1853 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Asthenes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Tregont spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

* Asthenes anthoides,
* Asthenes arequipae,
* Asthenes ayacuchensis,
* Asthenes baeri
** A. b. baeri, chacoensis ha neiffi,
* Asthenes berlepschi,
* Asthenes coryi,
* Asthenes dorbignyi
** A. d. consobrina ha dorbignyi,
* Asthenes flammulata
** A. f. flammulata, multostriata, pallida, quindiana ha taczanowskii,
* Asthenes fuliginosa
** A. f. fuliginosa, fumigata, peruviana ha plengei,
* Asthenes griseomurina,
* Asthenes harterti
** A. h. bejaranoi ha harterti,
* Asthenes helleri,
* Asthenes heterura,
* Asthenes huancavelicae
** A. h. huancavelicae hag usheri,
* Asthenes hudsoni,
* Asthenes humilis
** A. h. cajamarcae, humilis ha robusta,
* Asthenes luizae,
* Asthenes maculicauda,
* Asthenes modesta
** A. m. australis, cordobae, hilereti, modesta, proxima, rostrata ha serrana,
* Asthenes moreirae,
* Asthenes ottonis,
* Asthenes palpebralis,
* Asthenes perijana,
* Asthenes pudibunda
** A. p. grisior, neglecta ha pudibunda,
* Asthenes pyrrholeuca
** A. p. pyrrholeuca ha sordida,
* Asthenes sclateri
** A. s. brunnescens, cuchacanchae, lilloi, punensis ha sclateri,
* Asthenes urubambensis
** A. u. huallagae hag urubambensis,
* Asthenes vilcabambae,
* Asthenes virgata,
* Asthenes wyatti
** A. w. aequatorialis, azuay, graminicola, mucuchiesi, phelpsi, sanctaemartae ha wyatti.
O c'havout a reer holl e Suamerika, seizh isspesad ha daou-ugent (47) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Furnariidae/Asthenes (lennet e-barzh d'ar 24 a viz Gouere 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Astigarraga

Astigarraga zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
# Aston Martin F1 Team

Aston Martin zo ur saver-kirri eus Bro-Saoz a red e Formulenn 1 dindan an anv Aston Martin Aramco Cognizant F1 Team e 2022. Kemeret en doa perzh e kevezadeg 1959 ha 1960 gant an DBR4, met dre ma oa dister an disoc'hoù n'o doa ket kendalc'het.
Pa oa bet adprenet Aston Martin gant an den a aferioù kanadian Lawrence Stroll, perc'henn ar skipailh Racing Point F1 Team, en doa cheñchet anv e skipailh evit adlañsañ Aston Martin e F1, asambles gant ur c'heflusker Mercedes. Redek a ra gant Sebastian Vettel ha Lance Stroll.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 2023 :
| Red Bull | Ferrari | Mercedes | Alpine | McLaren | Alfa Romeo | Aston Martin | Haas | AlphaTauri | Williams |
| 33 Verstappen 11 Pérez | 55 Sainz 16 Leclerc | 44 Hamilton 63 Russell | 10 Gasly 31 Ocon | 4 Norris 81 Piastri | 77 Bottas 24 Zhou | 14 Alonso 18 Stroll | 27 Hülkenberg 20 Magnussen | 22 Tsunoda 21 de Vries | 23 Albon 2 Sargeant |
# Aston Villa FC

An Aston Villa Football Club, pe Aston Villa hepmuiken, zo ur c'hleub mell-droad krouet d'ar 21 a viz Du 1874 e Birmingham, Bro-Saoz.
Abaoe 1897 e c'hoari er sportva Villa Park. 40 502 plas a zo e-barzh evit suporterien ar Lions.

## Liammoù

* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù

* ↑ "Villa's plan to rebuild North Stand" (14 Mae 2010).