OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jacopo Tintoretto

Tintoretto, pe Jacopo Tintoretto (1518-1594), zo ul livour italian, eus ar XVI$^{vet}$ kantved, unan eus re vrudetañ skol Venezia, hag an diwezhañ eus livourien veur an Azginivelezh italian.

## E anv

Jacopo Comin e oa e wir anv. Kement-se ne oa ket anavezet ken e oa bet kavet gant Miguel Falomir, penn kevrenn al livouriezh italian e Mirdi ar Prado, e Madrid, hag embannet a-benn ar fin da-geñver diskouezadeg veur oberennoù Tintoretto e mirdi ar Prado.
En yaouank e veze graet Jacopo Robusti anezhañ, war-lerc'h e dad, abalamour ma oa un den kreñv a'r c'hreñvañ, hag en devoa difennet perzhier Padova a-enep soudarded an Impalaer santel.
Dont a ra e lesanv Tintoretto eus micher e dad, Battista Robusti, a laboure en ul liverezh dilhad ("tintorìa" en italianeg).
E vab Domenicho ivez a veze lesanvet heñvel (gwelout Domenicho Tintoretto).

## E yaouankiz

Ganet e oa d'an 29 a viz Gwengolo e 1518 e Venezia, hag eno e varvas d'an 31 a viz Mae 1594.
Diskibl e oa d'al livour meur Tizian. Diouzh a lavarer e oa trec'h d'e vestr evit c'hoari gant al livioù hag ar skeudoù. Marteze eo se zo kaoz ma ne chomas nemet un toullad mizioù gant ar mestr. Troet e oa gant doareoù ar mannierismo toskan ha roman a veze skignet e Venezia gant tud evel Sansovino, Salviati ha Schiavone.
Il Furioso a veze graet anezhañ abalamour d'an nerzh a zispigne da livañ. E zoare da implij ar gouloù a rae anezhañ ur rakbarok en ur stumm. E-touez e oberennoù brudetañ emañ an aridennad livadurioù diwar-benn buhez Jezuz ha Mari e skol San Rocco.
Meur a oberenn zo bet skrivet gant Jean Paul Sartre diwar-benn Tintoretto. Bri a zouge da Michelangelo Buonarotti a levezonas e zoare da dresañ.
Oberennoù brudetañ Tintoretto eo al livadurioù en deus graet eus buhez Jezuz hag ar Werc'hez, er Scuola Grande di San Rocco, ma voe anvet da ginkler ofisiel anezhi en 1564.

## Notennoù

* ↑ Spanish curator uncovers true name of Tintoretto

## Taolennoù

* Suzana hag ar gozhidi, 1555-56
* Kavidigezh korf Sant Mark, wd. 1562
* Dougen korf Sant Mark, 1562-1566, Gallerie dell'Accademia, Venezia
* Orin ar Via Láctea, wd. 1575-1582
* Danae, Mirdi an Arzoù Kaer, Lyon
* Ar prokulor Marco Grimani, h. 1580
* Ar goan ziwezhañ, 1592-94
* 1548, Gallerie dell'Accademia, Venezia
* 1565, Scuola San Rocco, Venezia
* Maouezed o son, Gemäldegalerie Dresden
* Jacopo Sansovino, 1560-70, Firenze
* Poltred ur vaouez dispak he bruched
* Bakus hag Ariadna, 1578, Dogenpalast Venezia
* Sant Jord hag an aerouant, wd. 1560
* Poltred ur vaouez dispak he bruched
* Jacopo Sansovino, 1560-70, Firenze
* Sant Jord hag an aerouant, wd. 1560
* Federico II conquista Parma nel 1521( Federico II Gonzaga kemeret kêr Parma gantañ. Taolenn evit e vab Guglielmo Gonzaga, war-dro 1578-1580-

## Pennad kar

* Oberennoù Tintoretto
# Jacqueline

Jacqueline zo un anv-badez gallek, roet d'ar merc'hed.

## Adstummoù

Jacotte, Jacquette, Jacquine, Jacquy, Jaqueline.

## Yezhoù all

* Jaketa, Jakeza, e brezhoneg
* Jakubina, e poloneg

## Tud

* Jacqueline, Kontez Hainaut (1401-1436), Dugez Bavaria-Straubing, Kontez Hainaut ha Holland,
* Jacqueline Bisset, aktourez saoz, a orin gall,
* Jacqueline Boyer, kanerez c'hall,
* Jacqueline Govaert (g. e 1982), sonerez ha kanerez izelvroat,
* Jacqueline Kennedy, pried John F. Kennedy, addimezet da Aristoteles Onassis,
* Jacqueline Mirande (g. e 1925), anv-pluenn Jacqueline Labrousse, skrivagnerez evit ar vugale,
* Jacqueline Rivière, anv-pluenn Jeanne Spallarossa, skrivagnerez c'hall ha mamm Bécassine,
* Jacqueline Cochran (1906-1980), nijerez stadunanat.

## Stered

* 1017 Jacqueline, an asteroid

## Oberennoù

* Jacqueline, ur film e 1956
* Jacqueline, ur poltred gant Pablo Picasso e 1961
# Jacqueline Duroc

Jacqueline Duroc, bet ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1960 e ?, a zo istorourez an arz. Studiet he deus er skol-veur Roazhon 2. Skrivet he deus meur a levr. Livouriezh Breizh eo he zachenn.

## Liammoù diavaez

* Jacqueline Duroc
# Jacopo Pontormo

Jacopo Carucci, anavezet evel Jacopo da Pontormo, ha Pontormo ken eeun ha tra (Pontormo, 24 Mae 1494 – beziet e Firenze d'an 2 Genver 1557), a oa ul livour italian.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Jacopo de' Pazzi

Jacopo de' Pazzi (1421 – Firenze, 30 a viz Ebrel 1478) a oa unan eus pennoù Irienn ar Re Pazzi enep ar vreudeur Medici.

## E vuhez

Mab e oa da Andrea de' Pazzi, ha kar e oa deuet da vezañ d'ar re Medici gant eured e niz Guglielmo de' Pazzi gant Bianca de' Medici, c'hoar da Lorenzo il Magnifico. Enebet e oa ouzh ar Medici avat dre abegoù a renk (noblañsed e oa ar re Pazzi, ar re Medici ne oant ket), a c'halloud ( re c'halloudek e kêr Firenze ha re binvidik e kave Lorenzo) .
Dre hanterouriezh e niz Francesco de' Pazzi, teñzorer ar pab Sist IV, e voe aozet an irienn , ha skoazell diabarzh ha diavaez a oa dezhi, hini ar pab dreist-holl.
D'ar 26 a viz Ebrel 1478 e voe lazhet Giuliano de' Medici ha gloazet Lorenzo il Magnifico en iliz-veur Santa Maria del Fiore e-pad an oferenn. Kazeg a voe graet gant an iriennerien avat dre ma oa a-du pobl Firenze gant ar re Medici. Lammat a reas an engroez war Francesco, Jacopo hag ar pennoù all, evel Francesco Salviati , lazhet e voenty ha taolet o c'horfoù dre ar prenestr eus ar Palazzo della Signoria, un nebeud eurvezhioù goude o gwalldaol.
# Jacqueline Boyer

Jacqueline Boyer, bet ganet Éliane Ducos e Pariz d'an 23 a viz Ebrel 1941, a zo bet ur ganerez c'hallek.
Merc'h d'an arzourien Jacques Pills (1906-1970) ha Lucienne Boyer (1901-1983) ez eas ar maout ganti hag he c'hanaouenn Tom Pillibi, da-geñver Kenstrivadeg Eurovision ar c'han bet dalc'het e Londrez (Bro-Saoz) e miz Meurzh 1960. Gopret e oa bet André Claveau (1911-2003) en he raok — e 1958 — gant e ganaouenn Dors, mon amour.
# Giulia Beneni

Giulia Beneni, lesanvet ‘La Barucci’, a oa ur gourtizanez c'hall, a orin italian, e dibenn an XIX$^{vet}$ kantved e Pariz.
Serc'h e oa bet da Edward, priñs Kembre e 1867, kalz a-raok dezhañ gwiskañ kurunenn e vro avat. Pa varvas Giulia e klaskas he breur sachañ 6 000 lur gall digant ar priñs saoz evit e lizhiri dibreder ha skoemp manet ganti.

## Liamm diavaez

* Ur poltred anezhi, marteze, er Royal Collection Trust, e Palez Buckingham.
# Gitar-boud

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ur benveg-seniñ eo ar gitar-boud. Disheñvel eo diouzh ar gitar boas p'en deus 4 gordenn e-lec'h 6, a zo tevoc'h hag a ro ur son boutoc'hoc'h.
* Skeul ur gitar
* Skeul ur gitar-boud
Ur benveg-seniñ eus ar re bouezusañ eo bet evit diorroadur ar sonerezh rock.

## Gitarourien-boud a-bouez

* Aston Francis Barrett
* Rex Brown
* Jack Bruce
* Alain Caron
* Stanley Clarke
* Flea
* James Jamerson
* Alphonso Johnson
* Mark King
* Abraham Laboriel
* Paul McCartney
* Marcus Miller
* Jaco Pastorius
* Robbie Shakespeare
* Janig Top
* Victor Wooten

## Gitarourien-boud er sonerezh breizhek

* Alain Genty (barzhaz trio, gwerz, den)
* Stéphane De Vito (Ar Re Yaouank, Pat o'May)
* Tangi an Dore (Diaouled ar Menez)
* Jean-Pierre Le Cam (sonerien du)
* Robert Le Gall (Gwendal)
* Jean-Luc Chevalier (Tri Yann)
# Gitksaneg

Ur yezh penoutiek eus ar skourr ar yezhoù tsimichiek eo ar gitksaneg (gitksan, gityskyan, giklsan pe gitxan), komzet gant tro-dro da 400 den e Kolombia Breizh-Veur e Kanada (1999).
Tost a-walc'h eo d'an nisgaeg.
Div rannyezh ez eus:
* Gitksaneg ar reter (gitxan): 180 den
* Gitksaneg ar c'hornôg (gitsken): 220 den

## Gwelet ivez

* Yezhoù penoutiek
# Giudecca

Ar Giudecca (eus giudeo, yuzev) zo un enezenn e Morlenn Venezia. Stag eo ouzh sestiere an Dorsoduro.
Er reter dezhi, emañ enez San Giorgio Maggiore, ha kanol ar Grazia etrezo o-div.

## Pennad kar

* Kanol ar Giudecca
# Giuggianello

Giuggianello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Gitega (proviñs)

Gitega zo ur proviñs eus Burundi.
g • ka • ke Proviñsoù Burundi :
| Proviñsoù | Bubanza · Bujumbura Mairie · Bujumbura Rural · Bururi · Cankuzo · Cibitoke · Gitega · Karuzi · Kayanza · Kirundo · Makamba · Muramvya · Muyinga · Mwaro · Ngozi · Rutana · Ruyigi |
# Gitar solo

Ar gitar solo (lead guitar e saozneg), zo ur perzh sonerezh evit ar gitar e lec'h ma vez sonet hesonioù melodek, filloù (prantadoù sonerezh berr gant un ton ispisial evit derc'hel evezh ar selaouerien), soloioù gitar, ha riffoù e-touesk framm ur ganaouenn. Ar solo zo ur gitar eus an dibab, a sona en ur mod sklaer, notenn ha notenn, pe gant double-stop ("kordenn-doubl"). E sonerezh rock, heavy metal, blues, jazz, punk, fusion hag all e vez skoazellet kevrollenn ar gitar solo gant un eil gitarour a ra gitar-lusk, hag a ambrouga ar c'han gant kendonioù ha riffoù.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Chappell, John (2009). Guitar All-in-One For Dummies. For Dummies. 191–193 p. ISBN 978-0-470-48133-2.
# Giugliano in Campania

Giugliano in Campania a zo ur gumun eus Italia, e meurgêr Napoli, e Campania.
# Giulia

Giulia zo un anv-badez italianek roet d'ar merc'hed.

## Adstummoù

* Giuliana, evit ar merc'hed
* Giulio, Giuliano, evit ar baotred .

## Yezhoù all

* Julia, e spagnoleg
* Julie, e galleg

## Tud

* Giulia Farnese (1474-1524), serc'h d'ar pab Alesant VI.
* Giulia Gonzaga (1528-1566)
* Giulia della Rovere (1531–1563)
* Giulia de' Medici (1534–1588)
* Giulia Lama, livourez eus an XVIII$^{vet}$ kantved .
* Giulia Occhini, lesanvet "la Dama Bianca", pried-kleiz Fausto Coppi.
# Inizi Gwerc'h Spagnol

An Inizi Gwerc'h Spagnol ( e spagnoleg e lavarer Islas Vírgenes Españolas, pe Islas del Pasaje , pe Islas Vírgenes de Puerto Rico) zo un enezeg er reter da enezenn Puerto Rico, ha stag outi. N'emaint ket en Inizi Gwerc'h Stadunanat, a zo er reter dezhe, hag alies ne weler ket anezho evel un darn eus an Inizi Gwerc'h, daoust ma'z int lodek eus an aradennad inizi.

## Notennoù

Patrom:Listaref
# Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet

Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet (stumm ofisiel saoznek: Virgin Islands of the United States, anvet alies United States Virgin Islands, U.S. Virgin Islands pe USVI) pe an Inizi Gwerc'h Stadunanat, a zo ur strollad inizi eus an Antilhez, anezho un takad enezel eus ar Stadoù-Unanet. Un darn int eus enezeg an Inizi Gwerc'h, en Antilhez Bihanañ.
Saint Croix, Saint John, hag Enez Saint Thomas eo an inizi pennañ, ha Water Island zo bihanoc'h ha disparti evel ma'z eo inizi bihan all ivez.
108,612 a dud a oa o chom eno e 2001, hag an touristerezh eo ar gennad pennañ en ekonomiezh.
Betek 1916 e oa dalc'het an inizi gant Danmark. Hervez ABU eo un tiriad diemren, hag e statud hervez SUA eo hini un "tiriad aozet ha diembarzhet".

## Istor

An Arawaked e voe an annezidi gentañ, war-dro 1500 kent JK. War-dro kreiz ar XVvet kantved e voent kaset kuit hant ar Garibed.
En 1493 e voent dizoloet gant Christophe Colomb e-kerzh e eil beaj. O enveal a reas Las Virgenes (« Ar Gwerc'hezed ») en enor da vojenn Santez Ursula hag ar gwerc'hezed merzheriet war un dro ganti. Da neuze, eo Inizi ar Gwerc'hezed eo e tlefent bezañ anvet e brezhoneg, ha Virgins Islands e saozneg.
Trevadennet e voent gant Daniz en 1672 , hag anvet Indez Kornôk Danat.
En 1917 e voent gwerzhet gant an annezidi da SUA evit 25 milion a zolaroù.
# Inizi Gilbert hag Ellice

Inizi Gilbert hag Ellice (saozneg: Gilbert hag Ellice Islands) a zo bet ur vro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet adalek 1892, hag un drevadenn etre 1916 ha 1976. Rannet e voent neuze, hag ar braz eus inizi Gilbert a yeas d'ober ur stad dizalc'h, Republik Kiribati, e 1979, tra ma voe savet stad Tuvalu diwar an inizi Ellice e 1978.

## An anv

An Inizi Gilbert a voe roet o anv dezho e 1820, gant an amiral rus Johann von Krusenstern hag ar c'habiten gall Louis Duperrey, diwar anv ar c'habiten saoz Thomas Gilbert, a dremenas dre eno e 1788.
Funafuti a voe anvet Enez Ellice, diwar anv Edward Ellice, ur politikour ha marc'hadour saoz, gant ar c'habiten Arent de Peyster, a spurmantas an inizi e 1819 diwar vourzh al lestr Rebecca. Ellice a oa perc'henn karg al lestr. Roet e voe an anv Ellice d'an nav enezenn, a zo aet d'ober Tuvalu hiriv, goude labourioù ar Saoz Alexander George Findlay (1812–1876).

## Gwelet ivez

* Timbroù Gilbert hag Ellice
# Inizi Gouantarktikel Zeland-Nevez

Inizi Gouantarktikel Zeland-Nevez (New Zealand Subantarctic Islands e saozneg) eo an inizi er-maez da Zeland-Nevez ha perc'hennet ganti hag a zo ar pellañ er su. Didud int. Enskrivet int holl a-gevret war roll Glad bedel an Unesco.

## An inizi

* Inizi an Antipodoù (Antipodes Islands e saozneg)
* Inizi Auckland (Auckland Islands e saozneg, ha Motu Maha pe Maungahuka e maorieg)
* Inizi Bounty (Bounty Islands e saozneg)
* Inizi Campbell (Campbell Island group pe Campbell Islands e saozneg)
* Inizi Snares (Snares Islands pe The Snares e saozneg; Tini Heke e maorieg)

## Liammoù diavaez

* An inizi gouantarktikel war lec'hienn ar gouarnamant
# Inizi Gwerc'h

An Inizi Gwerc'h (pe Virgin Islands e saozneg) a zo inizi er Mor Karib, etre an Antilhez Bihanañ hag an Antilhez Brasañ.

## Douaroniezh

Ur c'hant enezenn bennak zo anezho, kerreg hag enezennoùigoù, 600 km² en holl. En hanternoz dezho emañ ar Meurvor Atlantel hag er c'hreisteiz ar Mor Karib, adalek Puerto Rico betek foz Anegada.

### Teir lodenn

Teir lodenn zo anezho:
* an Inizi Gwerc'h Breizhveurat, er reter hag en hanternoz, a zo un Tiriad Breizhveurat Tramor
* an Inizi Gwerc'h Stadunanat er c'hreisteiz, zo un Tiriad Aozet, ha n'emañ ket e SUA,
* an Inizi Gwerc'h Spagnol, er c'hornôg, a zo stag ouzh Puerto Rico
* an Inizi Gwerc'h Nederlandat, etre 1625 ha 1680.
Dollar SUA eo ar moneiz en holl anezho.

## Istor

Dizoloet e voent gant Kristof Kolomb en 1493 hag anvet Santa Ursula y las Once Mil Vírgenes (berraet en Las Vírgenes), abalamour ma c'hoarvezas kement-se da zeiz santez Ursula, da lavarout eo Santez Ursula hag an Unnek Mil Gwerc'hez (hag ar Gwerc'hezed dre verrdro). Splann eo eta : n'eo ket an inizi a zo gwerc'h, met ar plac'hed. Da neuze e tlefent bezañ anvet Inizi ar Gwerc'hezed. Anat eo e teu ar fazi eus an droidigezh diwar an anv gallek.
# Inizi Glorius

An Inizi Glorius (Glorioso Islands e saozneg, îles Glorieuses e galleg) zo un enezeg didud, 7 km² he gorread, savet war un atoll e Meurvor Indez, etre Madagaskar hag an enezeg Komorez.

## An Inizi

An enezeg zo div enezenn anezhi, ur gloued koural en dro dezho, ha teir roc'hell. Kelc'hiek eo enezenn Grande Glorieuse ha tric'hornek eo Enez al Lireu.
An teir roc'hell, anezho darnoù eus ar gouraleg, zo anvet Rochell ar Su, er su da Grande Glorieuse ; les Roches Vertes, etre Grande Glorieuse hag Enez al Lireu ; Enez ar C'hranked, a zo Wreck Rock, Karreg ar Peñseoù, war ar c'hartennoù saoznek.

## Istor

En amzer an trevadennerezh gall e oa stag an inizi ouzh Madagaskar. E 1973 he deus goulennet Madagaskar e vefent daskoret dezhi, en aner. E 2021 eo bet ar prezidant gall Emmanuel Macron o teurel e droad eno.

## Notennoù

* ↑ (fr) RFI
# Inizi Gwerc'h Breizhveurat

An Inizi Gwerc'h (anv ofisiel hag istorel: Virgin Islands e saozneg), pe Tiriad an Inizi Gwerc'h (Territory of the Virgin Islands), anvet alies Inizi Gwerc'h Breizhveurat (pe reishoc'h Breizhveuriat) pe c'hoazh Inizi Gwerc'h Breizh-Veur (British Virgin Islands e saozneg: berradur: BVI) evit o dishañvalout diouzh Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet, zo un Tiriad Breizhveurat Tramor er Mor Karib er reter da enezenn Puerto Rico. Road Town eo ar gêr-benn, e Tortola, an enezenn vrasañ, dezhi 20 km hed ha 5 km led. 22 000 a dud zo o chom er vro, ha 18 000 anezhe e Tortola.

## An inizi

Bez' ez int:
* Tortola,
* Virgin Gorda,
* Anegada
* Jost Van Dyke,
* hag un 50 enezennig all, didud peurvuiañ.
N'eus tud nemet en ur 15 anezho.

## Daveennoù

* ↑ Lec'hienn ar gouarnamant.
* ↑ R. Hemon, R. Huon Dictionnaire breton-français français-breton Al Liamm, p. 106b.
* ↑ Geriadur brezhoneg An Here, 2001, p. 1429.
# Inizi Gwerc'h Nederlandat

An Inizi Gwerc'h Nederlandat zo bet anezho etre 1625 ha 1680 en Inizi Gwerc'h. Bez e oant:
* Saint Croix: Diazezet e oa Izelvroiz er reter, ha Saozon er c'hornôg. Bec'h a savas etreze. Mont a reas Izelvroiz da St. Eustatius, ha kemeret e voe neuze gant Spagn.
* Tortola: E 1648 e tegouezhas kentañ. the WIC opened a successful post on the island. E 1665 e tegouezhas Izelvoiz gant sklaved du, d'ober war-dro gonit korz-sukr. Kemeret e voe an nezenn gant Bro-Saoz e 1672.
* Anegada: Kemeret e voe gant ar Saozon war-dro 1680 .
* Saint Thomas: Trevadennet e voe e 1657, hag aloubet gant Danmark e 1666.
* Virgin Gorda: Trevadennet adal 1628. Kemeret e voe gant ar Saozon e 1680 .
# Inizi Glenan

Inizi Glenan :
| Ar Bruneg gwelet eus Enez Sant-Nikolaz ||
| Anv(ioù) all | Ar Glenan, Enezennoù Glenan, Plakennoù ar Glenan |
| Anv gallek | Archipel des Glénan, îles des Glénan, les Glénan |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Pleg-mor Gwaskogn (Meurvor Atlantel) |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 43′ 18″ N, 3° 59′ 54″ K |
| Gorread | 5,05 km² |
| Niver a inizi | 9 enez hag ur bochad enezennigoù ha kerreg all |
| Inizi pennañ | Enez Sant-Nikolaz, Enez al Loc'h, Enez Penfred |
| Lein uhelañ | 19 m (war Enez Penfred) |
| Geologiezh | Inizi kevandirel, kerreg, bankoù traezh |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Gerne |
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Kumunioù | Fouenant |
| Statud | Inizi prevez ha publik |
| Poblañs ||
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Inizi Glenan, pe Enezennoù Glenan (er vro), pe aliesoc'h ar Glenan pe c'hoazh Plakennoù ar Glenan (e Molan), a zo un enezeg er Meurvor Atlantel, war-hed un dek mil-mor bennak er su da Fouenant, e Kernev. Lodek int e kumun Fouenant. Nav enezenn bennañ zo anezhi, ha meur a enezennig all. Brudet eo ar skol-vageal a zo bet savet eno e 1947.

## An inizi

* Balaneg
* Ar Bruneg
* Enez an Draeneg
* Ar Fort / Sigogn
* Enez Geotek
* Greun Sabl
* Kigneneg
* Enez al Loc'h
* Moelez
* Enez Penfred
* Enez Sant-Nikolaz

## Liammoù Diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Inizi Gwerc'h Danat

An Indez Kornôk Danat, pe Antilhez danat, zo un drevadenn a oa da Zanmark er Mor Karib, hag a zo anavezet hiriv evel an Inizi Gwerc'h Stadunanat.

## Istor

Dont a reas Kompagunezh danat an Indez kornôk ha Ginea da en em ziazezañ war Enez Sant Tomaz e 1672. Mont a rejont betek Enez Saint John a voe staget ouzh Danmark e 1683, ha bec'h a savas neuze gant ar Rouantelezh-Unanet betek 1718. Prenet e voe Sainte-Croix digant Kompanunezh c'hall an Indez Kornôk e 1733. E 1754 e voe gwerzhet an inizi da roue Danmark ; trevadennoù ar gurunenn e voent adal neuze.
E-kerzh brezelioù Napoleon e voe aloubet gant Bro-Saoz, da gentañ eus 1801 da 1802 ha goude eus miz Kerzu 1807 da viz Du 1815, ha neuze e voent daskoret da Zanmark.
E miz Kerzu 1916 e voe gwerzhet an inizi da SUA, evit 25 milion a zollaroù.

## Pennadoù kar

* Fort Christian
# Kasteelbier

Kasteelbier a zo ur bier eus Belgia, breset er breserdi Van Honsebrouck en Ingelmunster.

## Seurtoù

* Kasteel Blond (7%)
* Kasteel Triple (11%)
* Kasteel Bruin (11%)
* Kasteel Cuvée de Chateau (11%)
* Kasteel Rouge (8%)
# Kastell-Noez

Kastell-Noez :
| An ti-kêr. ||
| Anv gallaouek | Chastèu-Noe |
| Anv gallek (ofisiel) | Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine |
| Bro istorel | Bro-Sant-Maloù |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Sant-Maloù |
| Kanton | Dol |
| Kod kumun | 35070 |
| Kod post | 35430 |
| Maer Amzer gefridi | Joël Masseron 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Sant-Maloù Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Sant-Maloù |
| Lec'hienn Web | http://chateauneuf-d-illeetvilaine.com/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 704 ann. (2020) |
| Stankter | 1 235 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 33′ 43″ Norzh 1° 55′ 43″ Kornôg / 48.5619444444, -1.92861111111 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 12 m bihanañ 2 m — brasañ 43 m |
| Gorread | 1,38 km² |
| Kastell-Noez ||
| kemmañ |
Kastell-Noez (Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Kastell-Noez e oa betek 2015.

## Douaroniezh

* War lez ar Renk emañ Kastell-Noe.

## Anv

* Erwan Vallerie ː Castellum de Noes, 1081; de Noa in Poalet, XII$^{vet}$; Chasteau Neuf de la Noe, 1295
Gerdarzh

## Ardamezioù

En argant e zri peul en gul; e gab en glazur karget gant div pempdiliaouenn en argant
Diwar ardamezhioù familh Béringhen (genidig eus an Izel-Vroioù ha bet noblet e 1601)
An ardamezioù se n'int ket bet kemeret gant ar Gumun ǃ

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 22 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,45% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 12 a viz Meurzh 1941 e kouezhas un nijerez Heinkel 111 P-2 kodet 1G+?? eus an aerlu alaman (Luftwaffe) e Kastell-Noez gant pemp nijour en he bourzh; o tistreiñ eus Bro-Saoz edo; gloazet e voe he holl nijourion.
* Dieubet e voe Kastell-Noez d'ar 4 a viz Eost 1944 gant ar "329th Infantry Regiment" eus ar 83rd Infantry Division eus lu SUA.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur serjant d'an 30 a viz Gwengolo 1955 e Konstantin.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell.
* Ar porrastell.
* Ar c'hastell, 1740.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Nikolaz.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv el liorzh foran, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

| Baude Aotrounez la Vieuville, e 1476 | En argant e zri fenn bleiz diframmet en sabel |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Levrlennadur

* (fr)Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine. 2008
* (br)Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Pertes Luftwaffe
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Kastelbell-Tschars

Kastelbell-Tschars , pe Castelbello-Ciardes en italianeg, zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
# Kastell-Nevez

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a g-Kastell-Nevez zo e Breizh:
* Kastell-Nevez-ar-Faou, pe ar C'hastell-Nevez, gant tud ar vro
* Kastell Nevez e Plouzane
* Kastell Nevez e Landudeg

## Pennadoù kar

* Castell-Newydd e Kembre
* Castelnau er broioù okitanek
* Castelnovo ha Castelnuovo, en Italia
* Castillo-Nuevo, pe Gazteluberri e Nafarroa
* Châteauneuf, ha Neuchâtel ha Neufchâtel, er broioù gallek
* Neuburg ha Neuenburg, er broioù alamanek
* Newcastle er broioù saoznek
# Kastamonu (proviñs)

Proviñs Kastamonu zo ur proviñs e hanternoz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.

## Douaroniezh

War-dro 370.000 annezad a oa e Kastamonu e 2007.
13.100 km² eo e c'horread.
g • ka • keProviñsoù Turkia :
| Rannvro Marmara | Balıkesir · Bilecik · Bursa · Çanakkale · Edirne · İstanbul · Kırklareli · Kocaeli · Sakarya · Tekirdağ · Yalova |
| Rannvro Egea | Afyon · Aydın · Denizli · İzmir · Kütahya · Manisa · Muğla · Uşak |
| Rannvro ar Mor Du | Amasya · Artvin · Bartın · Bayburt · Bolu · Çorum · Düzce · Giresun · Gümüşhane · Karabük · Kastamonu · Ordu · Rize · Samsun · Sinop · Tokat · Trabzon · Zonguldak |
| Rannvro Kreiz Anatolia | Aksaray · Ankara · Çankırı · Eskişehir · Karaman · Kayseri · Kırıkkale · Kırşehir · Konya · Nevşehir · Niğde · Sivas · Yozgat |
| Rannvro Kreizdouarel | Adana · Antalya · Burdur · Hatay · Isparta · Kahramanmaraş · Mersin · Osmaniye |
| Rannvro Reter Anatolia | Ağrı · Ardahan · Bingöl · Bitlis · Elazığ · Erzincan · Erzurum · Hakkari · Iğdır · Kars · Malatya · Muş · Tunceli · Van |
| Rannvro Gevred Anatolia | Adıyaman · Batman · Diyarbakır · Gaziantep · Kilis · Mardin · Şanlıurfa · Siirt · Şırnak |