OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Yezhoù djivaroek

Djivaroek - :
| Douaroniezh: | Amerika ar Su |
| Renkadur genel: | Ur familh yezh vihan eus Perou hag Ecuador |
| Disrannadurioù: | — |
Ur familh yezhoù bihan komzet e norzh Perou ha reter Ecuador eo ar yezhoù djivaroek.

## Rummouriezh

E familh ar yezhoù djivaroek ez eus peder yezh:
* an Atchuareg-Chiwiareg
* an Aguaruneg
* an Huambiseg
* ar Chuareg
Un nebeud yezhourien a gred n’eo ar yezhoù-se nemet ur strollad rannyezhoù tra ma stroll re all ar Chuareg, an Huambiseg hag an Atchuareg-Chiwiareg asambles.

## Darempredoù gant familhoù all

Lakaet e oa bet ar paltaeg e-barzh ar familh djivaroek gant Čestmír Loukotka met n'anavezer nemet gwall nebeut a draoù diwar-benn ar yezh-se. Liammet e oa bet outi ar c'handochieg, da skouer gant Greenberg. Liammet e oa bet ar c'handochieg ouzh familhoù zaparoek hag arawakanek ivez avat.

## Liammoù diavaez

* Jivaroan Ethnologue
* Familia Jibaroana Proel
** Lengua Jíbaro

## Mammennoù

* Campbell, Lyle. (1997). American Indian languages: The historical linguistics of Native America. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Dean, Bartholomew (1990). The State and the Aguaruna: Frontier Expansion in the Upper Amazon, 1541-1990. M.A. thesis in the Anthropology of Social Change and Development, Harvard University.
* Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). Ethnologue: Languages of the world (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Greenberg, Joseph H. (1987). Language in the Americas. Stanford: Stanford University Press.
* Greene, Landon Shane. (2004) Paths to a Visionary Politics. PhD dissertation. University of Chicago.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages (pp. 13-67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), Atlas of the world's languages (pp. 46-76). London: Routledge.
* Solís Fonseca, Gustavo. (2003). Lenguas en la amazonía peruana. Lima: edición por demanda.
# Yezhoù dogonek

Ur skourr eus ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù dogonek (dogon) komzet e Mali gant tro-dro da 600 000 den en holl, ennañ ur 15 yezh pe rannyezh bennaket.
Tost-tre eo an holl yezhoù dogonek an eil d'eben hag aezet eo en em gompren kenetreze.
Tonennoù a vez implijet gant an holl yezhoù dogonek, bet levezonet-don ivez gant ar bambareg hag ar fouleg komzet en o zro.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek

## Liammoù diavaez

* (fr) Diazezoù evit kompren an dogoneg
# Yezhoù dimalek

Un is-skourr eus ar yezhoù tibetek eo ar yezhoù dimalek, komzet en India hag e Nepal ennañ div yezh:
* Dimaleg
* Totoeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
# Yezhoù doulayek

Un isskourr eus yezhoù kouchitek ar reter eo ar yezhoù doulayek, ennañ 3 yezh komzet en Etiopia:
* Bouseg
* Gawadeg
* Samaieg

## Gwelet ivez

* Yezhoù kouchitek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù dinkek-nouerek

Un isskourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù dinkek-nouerek.
Teir yezh ez eus en isskourr-mañ:
* Nouereg (nuer)
* Reeleg (reel pe atuot)
* Dinkeg (dinka)

## Gwelet ivez

* Yezhoù soudanek ar c'hreiz
* Yezhoù nilez-saharek
# Yezhoù djandjeroek

Un isskourr eus ar yezhoù gimodjanek eo yezhoù djandjeroeg (janjero), ennañ 1 yezh komzet e Etiopia:

## Gwelet ivez

* Yezhoù omotek an norzh
* Yezhoù afrez-aziatek
# Yezhoù djolek

Un isskourr eus ar yezhoù atlantel eo ar yezhoù djolek (jola).
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ:
* Bayoteg (bayot)
* Djoleg (jola)
** Kouwatayeg (kuwaataay)
** Karoneg (karon)
** Mlompeg (mlomp)

## Gwelet ivez

* Yezhoù atlantel
* Yezhoù nijerek-kongoek
# Yezhoù diziek

Un is-skourr eus yezhoù omotek an norzh eo ar yezhoù diziek (saozneg: dizoid), ennañ 3 yezh komzet e Etiopia:
* Dizieg
* Nayieg
* Chekoeg

## Gwelet ivez

* Yezhoù omotek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Wanderwort

Er yezhoniezh e vez implijet an termen drevezadenn (saoz.: wanderwort, diwar an alamaneg: wandern ("bale") + Wort ("ger"), liester Wanderwörter) war dachenn ar geriaouiñ hag ar dermenadurezh evit komz eus un hevelep ger pe termen implijet e meur a yezh e meur a sevenadur disheñvel betek ma n'haller ken goût pe hini a oa ar yezh orin.
E berr gozmzoù, ez eus ur wanderwort ur seurt amprest ispsial bet degemeret gant meur a yezh a-hed an amzer hep ma ouezer eus pelec'h e teuas er penn-kentañ.
Peurliesañ e oant bet roet da anavezout a-hed hentoù ar c'henwerzh, da skouer "sukr", "te", "kumin" ha "jinjebr" anavezet dindan stummoù heñvel a-hed ar Meurvor Habask a-bezh abaoe ar c'henwerzh da vare Oadvezh an Houarn d'an nebeutañ.

## Gwelit ivez

* Adamprest
# Wang Guangmei

E 1921 e oa ganet Wang Guangmei ha d'an 13 Here 2006 e oa marv.
Intañvez Liu Shaoqi, bet Prezidant Sina e oa.
Eus ur familh a vourc'hizien e oa. Ur c'hevelaour pinvidik e oa he zad hag eñ a oa bet ministr er Republik a oa bet goude diskar rummad-rouanezh Qing.
E 1945 e oa bet tapet un diplom war ar fizik atomek ganti, e skol-veur gatolik Fu Jen e Pekin.
Saoznegerez e oa ha dre se e oa bet goulennet ganti bezañ jubennourez pa oa ezhomm gant ar jeneral George Marshall (SUA) da aozañ ar marc'hata etre Mao Zedong ha Tchang Kaï-chek pa oa echu ar brezel gant ar Japan. Implijet e voe an abadenn-mañ a-enepti pa vo an Dispac'h sevenadurel.
He fried, Liu Shaoqi, a yeas da heul Mao e 1959 pa oa aet al Lamm bras war-raok hebioù penn-da-benn. Wang Guangmei a voe skeudus e metoù uhel ar Stad e deroù ar bloavezhioù 1960. Ur vaouez gouiziek-tre ha kempennet-kenañ e oa hag outi e voe savet gwarizi gant Jiang Qing, anezhi gwreg Mao.
D'an 10 Ebrel 1967 e voe kaset d'un emvod-stourm e skol-veur Qinghua ha lu a voe graet outi gant miliadoù a studierien a oa dindan beli Mao. Un dro-c'houzoug bolotennoù ping-pong a voe lakaet dezhi ha tamallet e voe outi a vezañ ur spiourez evit SUA (pa oa bet jubennourez evito).
Etre 1967 ha 1979 e voe lakaet en toull-bac'h hag e 1979 e voe kelaouet e oa marv he gwaz...10 vloaz a-raok. Azbrudet e voe gant ar skipailh aet da benn ar vro goude Mao.
# Wang Yue

Wang eo an anv-familh.
Wang Yue (e sinaeg:王玥; e pinyin: Wáng Yuè) a zo bet ganet d'an 31 a viz Meurzh 1987.
Mestrc'hoarier echedoù sinaat eo.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
E 1999 e voe kampion ar bed eus ar rummad-oad dindan 12 vloaz.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
# Wangari Maathai

Wangari Muta Maathai (ganet d’ar 1añ a viz Ebrel 1940 e Nyeri, marvet d’ar 25 a viz Gwengolo 2011 e Nairobi) a oa ur stourmerez evit an ekologiezh e Kenya. E 2004 he doa resevet ar Priz Nobel evit ar Peoc’h, abalamour d’he stourm dizehan evit an endro, an demokratelezh hag ar peoc'h. Bez’ e voe unan eus ar c’hentañ maouezed du o kaout un doktorelezh en ur skol-veur eus Afrika.
A-hed he buheziad stourmerez e teuas a-benn da blantañ ha da lakaat plantañ 40 milion a wez e Reter Afrika, diouzh temz-amzer ha douar al lec’hioù ha diouzh ezhommoù an dud. Evit se e rae prezegennoù war an dachenn ha broudañ an dud, en o yezh, da blantañ gwez. Mirout gwez a bep seurt ha mirout yezhoù diseurt a oa daou dra a yae dorn-ha-dorn en he stourm. Betek 150 000 a vaouezed a voe lakaet da labourat da blantañ gwez ha paeet e vezent evit se gant an aozadur savet gant Wangari Maathai, ar Green Belt Movement.
E 2003 e voe savet ganti ur strollad politikel ekologour e Kenya, anvet Mazingira Green Party of Kenya.
Da c’haredonañ he labour e voe roet meur a briz dezhi hag an hini brudetañ anezho, ar Priz Nobel, a dapas e 2004.
Mervel a reas d’ar 25 a viz Gwengolo 2011 en ospital Nairobi, gant ar c’hrign-bev.

## Levrlennadur

* Wangari Maathai, Unbowed: A Memoir, Knopf, 2006.
* Wangari Maathai, The Greenbelt Movement: Sharing the Approach and the Experience, Lantern Books, 2003.
* Wangari Maathai, The Canopy of Hope: My Life Campaigning for Africa, Women, and the Environment, Lantern Books, 2002.
* Franck Prévot (testenn) & Aurélia Fronty (tresadennoù), Wangari Maathai, la femme qui plante des millions d'arbres, Rue du monde, 2011
* F. Prévot & A. Fronty, Wangari Maathai, ar vaouez a blante gwez a-vil-vern, TES, 2013 (levr ha CD)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Lec’hienn an Ensavadur Nobel, pajenn diwar-benn Warangi Maathai
* (en) The Green Belt Movement
# Wandignies-Hamage

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Wandignies-Hamage |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Wandignies-Hamage en Arondisamant Douai | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Douai |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Cœur d'Ostrevent |
| Kanton | Marchiennes |
| Kod INSEE | 59637 |
| Kod-post | 59870 |
| Maer | Erich Frison |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,3 km² |
| Led | 50° 24' 01" Norzh |
| Hed | 03° 18' 55" Reter |
| Uhelder kreiz | 18 m |
| Uhelder bihanañ | 15 m |
| Uhelder brasañ | 21 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 196 (2007) |
| Stankter | 189 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Wandignies-Hamage a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Abati Hamange
* Iliz katolik Saint Vincent de Paul, bet savet e 1818.

## Armerzh

* Al labouradeg feilhañs, bet krouet e 1896 ha serret e 1952; dindan ar merk Saint Amand et Hamage Nord e veze gwerzhet he c'henderc'hadur.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | André Noé |
| Meurzh 2008 | Meurzh 2014 | Érich Frison |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Scarpe emañ Wandignies-Hamage.

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Wang Hao (c'hoarier echedoù)

Wang eo an anv-familh.
Wang Hao a zo bet ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1989 e Harbin, Heilongjiang, (Sina).
Mestrc'hoarier echedoù sinaat.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
E miz Here 2007 e oa 2643 e renk Elo, pezh a lak anezhañ er 75vet plas er bed hag er 5vet hini e Sina.
Tournamant « Open » Dubai (miz Ebrel 2005) a voe e dournamant meur kentañ. N'edo ket titlet pa gemeras perzh: souezhet bras e voe an den o welet anezhañ o kemer ar c'hentañ plas en un doare splann gant 7 poent diwar an 9 hini posupl, dirak 53 Mestr Meur ha 30 Mestr Meur Etrebroadel.

## Liammoù diavaez

* E fichenn (FIDE)
* E bartiennoù e Chessgames
* Trec’h e tournamant « Open » Dubai (Miz Ebrel 2005)
# Wanli

Zhu Yijun, bet ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1563, marvet d'an 18 a viz Eost 1620. Dindan an anv Wanli e voe impalaer Sina eus an dinastiezh Ming adalek 1572 betek e varv e 1620.
# Waneta Hoyt

Waneta Ethel Hoyt (13 a viz Mae 1946 e Richford – 13 a viz Eost 1998 e New York)) a oa ul lazherez a steudad stadunanat.
Dilezel a reas ar skol pa oa 15 vloaz ha d'an 11 a viz Genver 1964 e timezas gant Tim Hoyt. O mab, Eric (ganet d'ar 17 a viz Here 1964) a varvas d'ar 26 a viz Genver 1965. Holl vugale all ar c'houblad : James (31 a viz Mae 1966 – 26 a viz Gwengolo 1968), Julie (19 a viz Gouere – 5 a viz Gwengolo 1968), Molly (18 a viz Meurzh – 5 a viz Even 1970), ha Noah (9 a viz Mae – 28 a viz Gouere 1971) a varvas a-raok bezañ 28 miz. Soñjal a rae d'ar vezeien e oant marvet abalamour da sindrom marv trumm ar babiged hag an daou vugel diwezhañ a voe studiet gant ur skipailh kaset gant Alfred Steinschneider. E 1994 ec'h anzavas Hoyt he doa mouget anezho. D'an 11 a viz Gwengolo 1996 e voe kondaonet da 75 vloaz toull-bac'h. Mervel a reas e toull-bac'h Bedford Hills Correctional Facility for Women e New York.

## Notenn

* ↑ Crimezzz.net Waneta Hoyt obit

## Liammoù diavaez

* New York Times , pennad diwar-benn al levr "The Death of Innocents"
* "Wishing Away a Baby Murders Case" New York Times 11 a viz Ebrel 1995
* "A Mother's Fatal Embrace" People, 9 a viz Here 1995
* "Waneta Ethel Hoyt" e lec'hienn Radford University
# Wang Wei

Wang Wei (699-759 pe 701-761), anavezet ivez evel Wang Youcheng, a oa ur barzh sinaat eus ar VII$^{vet}$ kantved, hag ouzhpenn ur soner, livour, ha politikour, unan eus re vrudetañ e amzer. E livadurioù zo deuet betek ennomp dre hanterouriezh arzourien all hag a reas eillivadurioù anezho, met anavezet gwelloc'h eo e varzhonegoù a voe brudet e kornôgeuropa dre an dastumad saoznek Three Hundred Tang Poems.
# ह

Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ह, implijet evit skrivañ ar son kensonennel [h].
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
* Skritur panjabek: ਹ
* Skritur goudjaratek: હ
* Skritur banglaek (bengali): হ
* Skritur oriyek: ହ
# Ḷ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo Ḷ, ḷ' implijet doubl (Ḷḷ) gant an asturianeg evit skrivañ ar son kensonennel [ʎ] kavet e rannyezh ar c'hornôg.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# स

Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo स, implijet evit skrivañ ar son kensonennel [s].
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
* Skritur panjabek: ਸ
* Skritur goudjaratek: સ
* Skritur banglaek (bengali): স
* Skritur oriyek: ସ
# Ḱ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo Ḱ, ḱ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lizherenneg fonetikel etrebroadel /qw/.

## Liammoù diavaez

* Omniglot
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Ḵ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo Ḵ, ḵ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lziherenneg fonetikel etrebroadel /q/.

## Liammoù diavaez

* Omniglot
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Ḍ

Ul lizherenn latin ispisial eo Ḍ, ḍ' implijet evit skrivañ an odameg, distaget [t] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# ॠ (lizherenn)

Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ॠ, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [ṛ:] treuzskrivet peurliesañ ṝ.
Ne vez implijet ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger pe goude ur vogalenn all. A-hendall e vez implijet ar stumm stag-mañ: ॄ da skouer कॄ [kṛ:]
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar al skritur bramiek (brahmi).
# Ḏ

Ul lizherenn latin ispisial eo Ḏ, ḏ' implijet evit skrivañ an odameg, distaget [d] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel, o vezañ ma vez implijet al lizherenn D hepmuiken evit ober diouzh ar son [dʕ].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Ḭ

Ul lizherenn latin ispisial eo Ḭ, ḭ implijet evit skrivañ an tchoktaweg distaget [ɪ̃] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Ḻ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo Ḻ, ḻ implijet gant ar serieg evit skrivañ ar son kensonennel [l], keit ma ma vez implijet gant ar yezh-se al lizherenn l hepmuiken evit ober diouzh ar son [ɬ].
| Lizherennoù gant diakritikoù : | Áá · Ää · Åå · Ćć · Čč · Éé · Łł · Ññ · N̈n̈ · Óó · Öö · Øø · Šš · Úú · Üü · Žž |
| Digramoù : | Ch · C'h · Dd · Dz · Ǆ · Dx · Gb · IJ · Kp · LJ · LL · Mb · Mp · Nd · Ng · NJ · Nk · Ns · Nt · Nz · Ȣ · Sh · Th |
| Trigramoù : | Dzs Ngb Nkp Sch Tsh |
| Lizherennoù ispisial : | Ææ · ɑ · Ɓɓ · Ↄↄ · Ɗɗ · Ðð · Ðđ · Ðɖ · Ɛɛ · Ʒʒ · Ə · Ǝǝ · Ƒƒ · Ɠɠ · Ɣɣ · Ȝȝ · Ƴƴ · Ƣƣ · Ħħ · Ⱶⱶ · Ƕƕ · ĸ · Ŋŋ · Œœ · Ɔɔ · Ɽɽ · Ȣȣ · ſ · ß · Ʃʃ · Ʋʋ · Ɯɯ · Ⅎⅎ · Ȥȥ · Þþ · Ƿƿ · Ƨƨ · Ƽƽ · Ƅƅ |
# Yersinia pestis

Yersinia pestis zo ur spesad bakteri bazhellek Gram-nann, anaerobek diouzh ret, eus kerentiezh an Enterobacteriaceae. Lakaat a ra an dud da bakañ ar vosenn werblus. Y. pestis a c'hall ivez degas bosenn ar skevent hag ar vosenn septisemiek. An tri seurt bosenn zo bet kaoz da feurioù mervel uhel e-pad ar barradoù kleñved-red en istor, en o zouez ar Vosenn Vras pe ar "Vosenn Zu". Lakaat a reer war gont houmañ ziwezhañ marv war-dro un drederenn eus poblañs Europa etre 1347 ha 1353.

## Dizoloadenn

Dizoloet eo bet Y. pestis e 1894 gant ur bakteriologour hag ur mezeg eus an ensavadur Pasteur, Aleksandr Yersin, e-pad ur stropad bosenn e Hong-Kong Yersin a oa ezel eus skol Pasteur. Shibasaburo Kitasato, ur bakteriologour japanat stummet en Alamagn hag a implije hentenn Koch a oa ivez o klask orin ar vosenn. Yersin an hini eo avat a zizoloas al liamm a oa etre ar vosenn ha Yersinia pestis. Anvet Pasteurella pestis da gentañ e oa bet badezet en-dro ar spesad bakteri e 1967.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Yersinia pestis. Mirdi difetis at bakteri.
* Gallout a reer kavout titouroù diwar-benn genoù ar bakteri-se en NIAID Enteropathogen Resource Integration Center (ERIC)
* NCBI taxonomy browser.

## Notennoù

* ↑ Collins FM, "Pasteurella, Yersinia, and Francisella". e Baron's Medical Microbiology (Baron S et al, eds.), 4e embannadur, Univ of Texas Medical Branch, 1996 , ISBN 0-9631172-1-1
* ↑ Ryan KJ; Ray CG (editors) Sherris Medical Microbiology, 4e embannadur, pp. 484-8, McGraw Hill, 2004, ISBN 0-8385-8529-9
* ↑ Bockemühl J, "100 years after the discovery of the plague-causing agent-importance and veneration of Alexandre Yersin in Vietnam today", Immun Infekt, levrenn XXII, pp 72-5, 1994
* ↑ Howard-Jones N, "Was Shibasaburo Kitasato the discoverer of the plague bacillus?", Perspect Biol Med, XVI, 292-307, 1973
# Yes Scotland

Ul levrig bannoù-treset a-zivout ar referendom bet aozet e Bro-Skos d'an 18 a viz Gwengolo 2014 eo "Yes Scotland".
An daou aozer a zo Olivier Hengesen, kazetenner o labourat e Dinedin evit mediaoù gallek (RFI, Libération, Le Soir...) ha Daniel Casanave tresour o chom hag o labourat e Reims. Embannet eo bet e galleg gant "La Revue Dessinée" e 2014 ha troet e brezhoneg gant Yannig Laporte ha Jeremi Kostioù.
Embannet eo bet an droidigezh vrezhonek gant Nadoz-Vor Embannadurioù e 2014.
# Yerevan

Kêr-benn Armenia eo Yerevan (armenieg: Երեւան pe Երևան, distagadur LFE: [jɛɾɛˈvɑn]). Kêr vrasañ ar vro eo ivez, gant en tu-hont da 1 milion a dud o vevañ enni (1 121 900 a dud e 2011). Diazezet e vije bet kêr er bloaz -782 kent JK, ar pezh a ra e vije unan eus ar c'hêrioù koshañ er bed annezet dibaouez.

## Tud dibar

* Marine Galstyan aktourez
* Sargis Galstyan aktour
# Yerom Buleon

Aloiz Yerom Buleon (Pluvergad, 12 Gwengolo 1854 - Gwened, 31 Here 1934), Alois Jérôme Buléon en ti-kêr, a oa ur beleg katolik breizhat en deus savet levrioù relijiel ha dastumet kanaouennoù brezhonek en eskopti Gwened.
Mab da Julien Buléon hag Anne Le Tartaise e oa. Goude skolaj Sant-Frañsez-Zavier e Gwened, e studias e kloerdi bihan (1874) hag e kloerdi bras (1875) Santez-Anna-Wened (Keranna). Adalek 1877 e voe o kelenn an henlizhiri hag ar brezhong e kloerdi bihan Keranna, hag e-touez e studierien e voe Frañsez-Mari Kadig. Beleget e voe d'ar 16 a viz Meurzh 1878. Person Begnen e voe adalek 1899 hag eno e krouas ur c'hannadig-parrez divyezhek brezhoneg-galleg anvet Er Hlohig Begnen. Chaloni a enor e voe e 1901. E 1906 e voe anvet da berson-arc'hebeleg iliz-veur Gwened.
Eus 1905 da 1914 e voe e penn ar Revue Morbihannaise, ur gelaouenn c'hallek a blede gant an Istor, ar brezhoneg ha sevenadur Bro-Gwened. Dastum a reas kontadennoù ha kanaouennoù a voe embannet gantañ er gelaouenn-se. E brezhoneg e savas ur Histoér Santél ha kas a reas meur a bennad d'ar gelaouenn Dihunamb. A-hend-all e savas pennadoù e galleg dreist-holl, diwar-benn istor ar vro. E vreur Matilin Buleon a voe dastumer kanaouennoù ivez.

## Oberennoù
### Brezhonek

* Histoér santél, de ziskein er burhudeu en dès groeit en Eutru Doué ar en doar aveit salvedigeh er bed, Gwened, Galles, 1896 & Lafolye, 1900
* Histoar zantel da zeskin ar burzudou en deuz gret an Otrou Doue war en douar evit silvidigez an dud, doare all eus an "Histoér santél" lakaet e brezhoneg Treger gant E. Héry, person Kerfod, Ploermael, 1899
* Histor zantel, doare all eus an "Histoér santél" lakaet e brezhoneg Leon gant Yann-Vari Nikolaz hag Alan an Habask, Kerangall, 1900

### Gallek

* Sainte Anne d'Auray, histoire du pèlerinage (21 embannadur etre 1912 ha 1948)
* Sainte-Anne d'Auray : histoire d'un village (7 embannadur e 1924)
* Yves Nicolazic : le paysan, le voyant, le batisseur Sainte- Anne d'Auray (7 embannadur etre 1930 ha 1982 )
* Sous le ciel d'Afrique. De Sainte Anne d'Auray à Sainte Anne du Fernanvaz. Récits d'un missionnaire, 1896
* Le Doyenné de Locmalo, étude sur le pays "Pourrelette" gant Jérôme Buléon
* Histoire liturgique de l'Immaculée Conception, gant J. Buléon

## Levrlennadur

* RAOUL, Lukian : Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien, Al Liamm, 1992, pp. 48–48 (ISBN 978-2-7368-0034-5)

## Notennoù

* ↑ Histoér Santél de ziskein er burhudeu en des groeit en Eutru Doué ar en doar, moullerezh Galles, Gwened, 1896, adembannet e 1900, 1902 ha 1911 ; embannet ivez e brezhoneg Treger, Histoar Zantel da zeskin ar burzudou en deuz gret an otrou Doue war an Douar e 1899 ha 1904, hag e brezhoneg Leon, Histor Zantel da zeski ar burzudou en deuz great Doue var ann douar e 1900
# Yesaneg-mayoeg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamaek eo ar yesaneg-mayoeg (Yessan, Mayo pe Yessan-Mayo e saozneg) komzet gant tro-dro da 1 988 den (2000) e Papoua Ginea-Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek