OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hoy

Hoy a zo

## Lec'hanvadurezh
### Bro-Skos

Un anv norsek eo, hag anv meur a enezenn

#### En Enezeg Orc'h

* Enez Hoy,
** The Old Man of Hoy, kerreg dirak an enezenn
* "Hoy High" ha "Hoy Low" , tourioù-tan en Enez Graemsay

#### En Inizi Shetland

* Hoy, Shetland e Weisdale Voe, unan eus an Inizi Shetland ,
* Hoy Island, Isles of Gletness, off South East Mainland, Shetland

### Etre Alamagn ha Suis

* Hoy zo un enezenn e Lenn Konstanz

### Stadoù-Unanet

* Hoy, West Virginia

## Tud

* Chris Hoy, marc'hhouarner skosat
* James Hutchison Hoy (1909 - 1976), politikour skosat

## Notennoù

* ↑ Anderson, Joseph (Ed.) (1893) Orkneyinga Saga. Translated by Jón A. Hjaltalin & Gilbert Goudie. Edinburgh. James Thin and Mercat Press (1990 reprint). ISBN 0-901824-25-9

## Pennadoù kar a dost pe a bell

* Oi
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Plesala

Plesala :
| Anv gallaouek | Ploesala |
| Anv gallek (ofisiel) | Plessala |
| Bro istorel | Bro-Sant-Brieg |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Sant-Brieg |
| Kanton | Plougonwaz (betek 2015) Plened (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22191 |
| Kod post | 22330 |
| Maer Amzer gefridi | Joseph Sauvé 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | ar Menez |
| Bro velestradurel | Bro Kreiz Breizh |
| Lec'hienn Web | (fr)Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 834 ann. (2013) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 16′ 36″ Norzh 2° 37′ 05″ Kornôg / 48.2766666667, -2.61805555556 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 197 m bihanañ 95 m — brasañ 337 m |
| Gorread | 51,45 km² |
| Plesala ||
| kemmañ |
Plesala a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Kendeuzet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Menez.

## Gerdarzh

* Savet eo an anv diwar ploe (parrez) hag un anv Sala n'anavezer ket, bresk eo al liamm graet gant ur sant "Sula".
E 1255 e kaver anv eus parrez Plesala e dihelloù abati Boken. Anaout a reer ar skritur Plessala abaoe 1274.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Brezel 1870-1871: pemzek soudard eus ar gumun a varvas.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 191 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,34 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
* Ur soudard bet ganet er gumun a voe fuzuilhet gant al lu gall d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1917 e Coenny (Bro-C'hall).

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas c’hwezek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 23 a viz Gwenholon 1943 e kouezhas un nijerez B-17F (marilhet 42-3459 ha kodet BK-F) eus aerlu ar Stadoù-Unanet e Plesala; seizh nijour a voe tapet gant an Alamaned, an tri all a zeuas a-benn da achap.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Ar chapel.
* Iliz katolik Sant Pêr.
* Chapel Santez Elesbed.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Gevelliñ

| bro | kêr | abaoe |
| Bro-Saoz | Bisley-with-Lypiatt | 1993 |

## Tud
### Tud bet ganet eno

* Pierre Marie Hesry, d'an 23 a viz Gouhere 1889, soudard en 31vet rujumant war-droad, fuzuilhet gant al Lu gall d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1917 e Coenny (Bro-C'hall).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Plesala war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Bernard Tanguy, Dictionnaire des communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor, Le Chasse-Marée, 1992, p.189
* 1 2 3 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Pertes USAAF
# Plethodontohyla notosticta

Plethodontohyla notosticta :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Anura |
| Kerentiad : | Microhylidae |
| Genad : | Plethodontohyla |
| Anv skiantel ||
| Plethodontohyla notosticta (Günther, 1877) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Plethodontohyla notosticta zo ur glesker brosezat e Madagaskar.
# Plesiosaor

Plesiosaor :
| Ur plesiosaor ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Sauropsida |
| Usurzhad : | Sauropterygia |
| Urzhad : | Plesiosauria |
| Familioù ||
| Cryptoclididae Elasmosauridae Plesiosauridae Pliosauridae ||
| Pelec'h e veze kavet ||
| Morioù ar Bed ||
| Prantad ||
| Mezozoeg ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Plesiosaored a oa melloù stlejviled kigdebrer hag a veve er mor. En o barr e oant eus 245 milion a vloavezhioù 'zo da 65 milion a vloavezhioù 'zo, eus kreiz an Triaseg betek ar C'hretase uhel.
# Plethodontidae

Plethodontidae :
| Desmognathus aeneus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Caudata |
| Kerentiad : | Plethodontidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Plethodontidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ sourded diskevent. War-dro 370 spesad a zo ennañ.

## Genadoù

| Aneides (6 spesad) Atylodes (1 spesad) Batrachoseps (19 spesad) Bolitoglossa (96 spesad) Bradytriton (1 spesad) Chiropterotriton (12 spesad) Cryptotriton (6 spesad) Dendrotriton (6 spesad) Desmognathus (18 spesad) | Ensatina (1 spesad) Eurycea (26 spesad) Gyrinophilus (4 spesad) Hemidactylium (1 spesad) Hydromantes (3 spesad) Karsenia (1 spesad) Nototriton (13 spesad) Nyctanolis (1 spesad) Oedipina (24 spesad) | Parvimolge (1 spesad) Phaeognathus (1 spesad) Plethodon (48 spesad) Pseudoeurycea (50 spesad) Pseudotriton (2 spesad) Speleomantes (7 spesad) Stereochilus (1 spesad) Thorius (23 spesad) |
# Plethodontohyla inguinalis

Plethodontohyla inguinalis :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Anura |
| Kerentiad : | Microhylidae |
| Genad : | Plethodontohyla |
| Anv skiantel ||
| Plethodontohyla inguinalis (Boulenger, 1882) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Plethodontohyla inguinalis a zo ur glesker brosezat e Madagaskar.
# Plerneg

Plerneg :
| An iliz katolik. ||
| Anv gallaouek | Plèrnoec |
| Anv gallek (ofisiel) | Plerneuf |
| Bro istorel | Bro-Sant-Brieg (Goueloù) |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Sant-Brieg |
| Kanton | Kastellaodren (betek 2015) Pleuloc'h (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22188 |
| Kod post | 22170 |
| Maer Amzer gefridi | Philippe Le Méhauté 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Leñv Arvor Kumuniezh |
| Bro velestradurel | Bro Gwengamp |
| Lec'hienn Web | http://communedeplerneuf.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 112 ann. (2020) |
| Stankter | 138 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 30′ 55″ Norzh 2° 53′ 01″ Kornôg / 48.5152777778, -2.88361111111 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 164 m bihanañ 118 m — brasañ 208 m |
| Gorread | 8,03 km² |
| Plerneg ||
| kemmañ |
Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor hag e Bro-Oueloù eo Plerneg.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 24 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,96 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Eost 1914 ez eas unan anezhe diwar wel e Maissin e Belgia, soudard en 19vet Rujumant Troadegiezh e oa.
* Ur soudard bet ganet er gumun a voe fuzuilhet gant al lu gall d'ar 26 a viz Here 1915, e Vienne-le-Château (Bro-C'hall).

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Pêr ha Sant-Paol.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Tud ganet eno

* 1883 : Toussaint Émile Besnard, d'ar 4 a viz Mae 1883, soudard er 47vet Rujumant Troadegiezh, fuzuilhet d'ar 26 a viz Here 1915 e-pad ar Brezel-bed kentañ gant al Lu gall, e Vienne-le-Château (Bro-C'hall).
* 1928 : Pierre Jagoret, politikour.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Plerneg war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Plesio

Plesio zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
# Kameleon Tarzan

Kameleon Tarzan :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Chamaeleonidae |
| Genad : | Calumma |
| Anv skiantel ||
| Calumma tarzan Gehring, Pabijan, Ratsoavina, Köhler, Vences & Glaw, 2010 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hameleon Tarzan (Calumma tarzan) zo ur stlejvil brosezat e Madagaskar, e reter an enez.
# Kameroun alaman

Kamerun eo anv alamanek Kameroun pa oa un drevadenn alaman betek 1916.

## Istor

Kentañ diazezadur alaman er c'hornad a c'hoarvezas pa voe savet ur sistem postoù e Douala en 1868, gant ar gompagnunezh listri C. Woermann eus Hamburg. Gwarez Alamagn a voe ofisielaet da goulz rannidigezh Afrika gant an ergerzher hag impalaerour alaman Gustav Nachtigal.
E 1911 e voe kresket ar vroad gwarezet pa voe staget Neukamerun, goude afer « taol Agadir », diskoulmet gant Feur-emglev Fès. Eus 495 000 km2 ez eas ar gorread da 790 000 km2.

## « Kamerun » ha dizalc'hted

El levr Kamerun ! Une guerre cachée aux origines de la Françafrique (1948-1971), e tispleger e voe kemeret an anv « Kamerun » gant broadelourien ar strollad politikel UPC, er bloavezhioù 1950, pa voe berzet o strollad e miz Gouhere 1955. Hervez an oberourien, en o digoradur, e talc'he an emsaverien d'o frogram - dizalc'hted, adunvaniñ, justis - dindan ar ger Kamerun ! d'ober goap ouzh ar C'hallaoued gant ar ger alamanek roet gant ar c'hentañ trevadennerien, enebourien vras ar C'hallaoued, pa voe rannet ar vro etre Cameroun ar C'hallaoued ha Cameroon ar Saozon. Er ger kamerun eta ne oa ket ur slogan hepken met ur spered : hini ar stourm.

## Gwelet ivez

* Impalaeriezh trevadennel Alamagn

## Notennoù

* ↑ https://web.archive.org/web/20160628211329/http://www.kamerun-lesite.com/wp-content/uploads/2011/01/intro-K-d%C3%A9finitive.pdf.
# Kammdro en Ankeu

Kammdro an Ankoù :
| Titl orin | Kammdro en Ankeu |
| Aozour | Loeiz Herrieu |
| Doare | Testeni istorel |
| Embanner | Stumm Brezhoneg: Dihunamb (Ebrel 1933 - Azvent 1942) Al Liamm (1994) Stumm gallek: T.I.R Travaux d'Investigation et de Recherche (2014) |
| Deiziad embannadur | Ebrel 1933 - Azvent 1942 |
| Yezh | Brezhoneg |
| Bro | Breizh |
| kemmañ |
Kammdro en Ankeu, Kammdro an Ankoù, stumm gallek "Le tournant de la mort" a zo ul levr skrivet gant Loeiz Herrieu. Un dastumadenn eo eus al lizhiri en devoa bet skrivet d'e wreg Loeiza er Meliner e-pad ar C'hentañ Brezel-bed, e stumm notennoù brezel a-zeiz da zeiz eo kinniget an danvez a gaver el levr. Skrivet eo bet gant an aozour e brezhoneg Gwened.
Temoù bras al levr ouzhpenn kontañ rik gwirvoud brezel Loeiz Herrieu a zo follentezh ar brezel, drochiri aozadur al lu c'hall hag ar boan da vezañ soudard pell eus e vro hag e familh.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) 31/01/2011 lec'hienn LoeizHerrieu.fr gant loeizher le lun "Kamdro en Ankeu - Kammdro an Ankoù - Au tournant de la mort"
* ↑ (fr) 2014 lec'hienn Kuzul ar Brezhoneg "Le tournant de la mort"
# Kamoel

Kamoel :
| An iliz katolik. ||
| Anv gallaouek | Camóèu |
| Anv gallek (ofisiel) | Camoël |
| Bro istorel | Bro Naoned |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | Gwened |
| Kanton | ar Roc'h-Bernez (betek 2015) Muzilheg (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 56030 |
| Kod post | 56130 |
| Maer Amzer gefridi | Bernard Le Guen 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Kab Atlantel |
| Bro velestradurel | hini ebet |
| Lec'hienn Web | (fr)www.camoel.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 089 ann. (2020) |
| Stankter | 76 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 28′ 58″ Norzh 2° 23′ 36″ Kornôg / 47.4827777778, -2.39333333333 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 20 m bihanañ 0 m — brasañ 44 m |
| Gorread | 14,33 km² |
| Kamoel ||
| kemmañ |
Kamoel a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Naoned, e Kanton Muzilheg e departamant ar Mor-Bihan.

## Anv

* Erwan Vallerie ː Camoil, 1287; Camoil, Carmoil, Camoel, 1557; Camoil, 1779
Gerdarzh

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: krouet e voe kumun Kamoel e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Kamoel da benn ur c'hanton, hini Kamoel, gant teir c'humun ennañ: Ferel, Kamoel ha Pennestin; e Bann ar Roc'h-Bernez e oa. Diskaret e voe kanton Kamoel e 1801 gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix, ha lakaet Kamoel e Kanton ar Roc'h-Bernez. Lakaet e oa bet Kamoel en Arondisamant Gwened bet krouet e 1800$^,$.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 35 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,01 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pevar den abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadenniñ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar chapel.
* Ar feunteun.
* Chapel Intron-Varia hag he feunteun.
* Iliz katolik Sant Varzhin.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria ) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud brudet
### Tud bet marvet eno

* Paul Ladmirault, sonaozour, d'an 30 a viz Here 1944.

### Ardamezeg ar familhoù

* Aubin Aotrounez Kerbilly En glazur e dreustell en aour heuliet gant teir c'hroaz pavek ivez en aour, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Kamoel war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* (br)Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Kamoel - Fichenn ar gumun
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 59, 97 ha 254
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Kameleon korr Smith

Kameleon korr Smith :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Chamaeleonidae |
| Genad : | Bradypodion |
| Anv skiantel ||
| Bradypodion taeniabronchum Smith, 1831 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Kameleon korr Smith (Bradypodion taeniabronchum) zo ur stlejvil eus Suafrika.
# Kameroun

Kameroun (Cameroun e galleg, Cameroon e saozneg, Kamerun en alamaneg) zo ur stad eus kreiz Afrika. En-dro dezhi emañ Nigeria er gwalarn, al lenn Tchad en norzh pellañ, Bro-Tchad er biz, ar Republik Kreizafrikan er reter, Republik Kongo er gevred, Gabon ha Ginea ar C'heheder er su. Digor eo war Pleg-mor Ginea er c’hornôg. Yaoundé eo ar gêr-benn, met Douala eo ar gêr vrasañ ; o-div zo enno tremen ur milion a annezidi.

## An anv

Ar moraer portugalat Fernão do Pó erruet en aber ar stêr Wouri e 1472 a anvas anezhi "rio dos Camarões", stêr ar chevr, abalamour d'ar bernioù bras a Lepidophthalmus turneranus .

## Douaroniezh

Kalzik a venezioù zo er vro. Ar menez uhelañ eo ar menez Kameroun (4 070 m), ur menez-tan nepell diouzh aod Pleg-mor Ginea. Ribl kreisteiz al lenn Tchad zo e Kameroun hag eno eo kalz sec’hoc’h an amzer. Diseurt eo dremmoù ar vro, ken eo bet lesanvet e galleg "l’Afrique en miniature".

## Istor

Trevadennet e oa bet Kameroun gant an Alamaned en XIX$^{vet}$ kantved.
* Gwelout Kameroun alaman.
Goude ar Brezel-bed kentañ e voe fiziet an darn vrasañ eus an drevadenn alaman e Bro-C'hall hag ul lodenn vihanoc’h, er gwalarn, er Rouantelezh Unanet.
E 1961 e voe embannet dizalc’hiezh Kameroun, ganet diwar unvaniezh Kameroun c’hall hag al lodenn su eus Kameroun saoz. Republik Kevreadel Kameroun krouet evel-se a voe treuzfurmet en ur Republik Unvan e 1972. Abaoe 1984 ez eo Republik Kameroun, hepmuiken, anv ar stad (République du Cameroun e galleg ha Republic of Cameroon e saozneg), ha div yezh ofisiel zo ganti, ar galleg hag ar saozneg, yezhoù an drevadennerien gent.
Ur vro sioul ha stabil a-walc’h eo Kameroun ha diorroet eo al labour-douar hag an hentoù, kenkoulz ha greanterezh an tireoul. El lodenn eus ar vro a oa bet e dalc’h Breizh-Veur ez eus un emsav a stourm ouzh ar stad kreiz avat.

## Skeudennoù

* Menez Rhumsiki (biz-pellañ ar vro).
* Yaoundé ar gêr-benn.
* An Etinde.
* Kribi
* Lamm-dour Ekom Nkam.
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kameleon boutin

Kameleon boutin :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Chamaeleonidae |
| Genad : | Chamaeleo |
| Anv skiantel ||
| Chamaeleo chamaeleon Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'hameleon boutin (Chamaeleo chamaeleon) zo ur stlejvil a vev en Europa, e Norzhafrika hag er Reter-Nesañ.
Ar spesad kameleon nemetañ eo a vev en Europa.
# Houarn-marc'h

Un houarn-marc'h zo un tamm houarn pleget, staget ouzh troad ur marc'h, da virout ouzh karnoù al loen da vont da fall. Evel ma vez staget pevar houarn e vez komzet eus hern-kezeg. Ijinet e oa bet an dra-se en IX$^{vet}$ kantved.
Graet e vez an hern-se en ur c'hovel gant ur gov.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Houarnwisk

Un houarnwisk, pe houarngen, zo ur seurt dilhad houarn, dreist-holl da vare ar Grennamzer, hag a servije da wareziñ ar vrezelourien diouzh taolioù o enebourien pa'z aent d'an emgann pe d'un tournamant.
Klasket e veze ur c'hempouez etre houarnwiskoù tev a-walc'h da wareziñ mat, hag a veze ponner, ha reoù skañv hag a c'halle bezañ re danav evit bezañ efedus. Gant un houarnwisk re bonner ne c'halled ket adsevel hep skoazell pa gouezhed, hag aesoc'h e veze d'ur soudard war droad lazhañ un den war an douar.
Lazhet e voe ar roue gall Herri II, daoust d'e houarnwisk, gant ur goaf a dreuzas e dokarn.
Hiziv an deiz e vez gwisket soudarded ha poliserien gant gwarezwiskoù skañv.
* Houarnwisk japanat, helm ha harnez houarn, kinklet gant arem, amzervezh Kofun, Vvet kantved. Mirdi Broadel Tokyo.
* Helm henc'herman.
* Ur marc'h houarnwisket
* Houarnwisk klok
* Houarnwisk japanat, 1330
* Poliserien en SUA e 2005
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Houad mut

Houad mut :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Cairina |
| Anv skiantel ||
| Cairina moschata Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An houad mut a zo un evn palvezek. Cairina moschata eo e anv skiantel.
# Houarn

An houarn zo un elfenn gimiek, Fe e arouez kimiek ha 26 e niver atomek.
Derc'henn atom an houarn 56 eo an izotop stabilañ a c'haller kavout e-touez an elfennoù kimiek p'eo dezhañ an uhelañ eus an energiezh liammañ.
Kompozad pennañ derc'henn meur ar steredenn hag a blanedenn eo an houarn, met p'eo an houarn an elfenn diwezhañ a c'hell bezañ krouet dre an teuziadur e kreiz ar stered seul m'eo dezho ur mas kevatal da 10 mas heol d'an nebeutañ, n'eus ket da ijinañ e teufe an houarn eus ur gwallreustl evel ur supernova. Kavet e vez ivez e meur a garregad e-barzh pluskenn an Douar.

## Perzhioù
### Perzhioù fizikel

Hervez an temperadur e c'heller kavout an houarn dindan meur a stumm allotropek. Er stadoù normal an aerwask hag ar temperadur eo an houarn ur solud kristalinek, dezhañ ur frammadur diñs gant ur c'horf kreizennet (houarn α), met pa'z a an temperadur ouzhpenn 950 °C ez a da gristalloù diñs gant talioù kreizennet (houarn γ pe austenit) hag ouzhpenn 1 400 °C ez a da gristalloù diñs gant ur c'horf kreizennet en-dro (houarn δ).Plijout a ra ar brezhoneg d'al lapined.
Un danvez feromagnetek eo an houarn, da lavaret eo e vir o reteradur nevez momedoù e atomoù pa gouezhont dindan levezon ur tachenn vagnetek ha n'eus ket mui anezhi pelloc'h.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford
# Houarnwisk-pladek

Un Houarnwisk-pladek zo ur dilhad-brezel graet gant plakennoù houarn. Ar gwisk-se a c'hall gwareziñ korf a-bezh un den diouzh argadoù a bep seurt. Ar pezhioù dilhad-brezel-se a voe gwisket adal ar XIV$^{vet}$ kantved ha betek fin ar XVII$^{vet}$ kantved.
# Houad kein gwenn

Houad kein gwenn :
| Un houad kein gwenn. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Thalassornis |
| Anv skiantel ||
| Thalassornis leuconotus Eyton, 1838 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An houad kein gwenn a zo un houad palvezek, Thalassornis leuconotus an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Thalassornis.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.

## Daveennoù

* ↑ Thalassornis leuconotus war al lec'hienn Avibase.
# Houad mandarin

Houad mandarin :
| Houidi mandarin: par ha parez Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Anseriformes |
| Kerentiad : | Anatidae |
| Genad : | Aix |
| Anv skiantel ||
| Aix galericulata (Linnaeus, 1758) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An Houad mandarin, pe Mandarin ent-berr, a zo un evn palvezek, Aix galericulata an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra e biz Azia.

## Liammoù diavaez

* (en) Aix galericulata war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Aix galericulata war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Perig Herbert, "Anvioù laboused Europa", Hor Yezh
* ↑ Aix galericulata war al lec'hienn Avibase.
# Rosamund Clifford

Rosamund Clifford (a-raok 1150 – war-dro 1176), lesanvet "The Fair Rosamund" pe "The Rose of the World", a oa ur goantenn brudet ha serc'h da Herri II, roue Bro-Saoz.
# Rosana

Rosana zo un anv-badez portugalek ha spagnolek.

## Gerdarzh

Savet eo diwar an anvioù Rosa hag Ana.

## Yezhoù all

* Rossana en italianeg, a-wechoù Rosanna.

## Tud

* Rosana, pe Rosana Arbelo - kanerez spagnol
* Rosana, pe Rosana Fiengo - kanerez vrazilian
* Rosana Pastor, aktorez spagnol
* Rosana dos Santos Augusto, melldroaderez vrazilian

## Lec'hanvadurezh

* Rosana (São Paulo) , kumun e Brazil, e stad São Paulo

## Pennadoù kar

* Rossana
# Rosarno

Rosarno zo ur gumun italian e meurgêr Reggio Calabria e Calabria.