OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dugelezh Parma

Dugelezh Parma ha Piacenza zo unan eus ar Stadoù kozh dizalc'h a oa en Italia etre 1545 ha 1861. Etre 1345 ha 1512 e oa e-barzh dugelezh Milano, a-raok bout staget e 1512 ouzh Stadoù ar Pab. E 1861, pa voe graet unvaniezh Italia, e voe staget ouzh Rouantelezh Italia.
Pell e voe etre daouarn an tiegezh Farnese.

## Pennad kar

* Duged Parma
# Dugelezh Prusia

Dugelezh Prusia (pe Herzogtum Preußen en alamaneg; Ducatus Prussiae e latin; Prusy Książęce e poloneg; Prūsijos kunigaikštystė e lituaneg; Ercōgista Prūsija e henbruseg) a oa un dugelezh e reter Prusia etre 1525 ha 1701. Ar c'hentañ priñselezh alamanek o treiñ ouzh al luterianegezh e oa, goude ma oa polonegerien ha lituanegerien enni ivez.
Er skridoù kozh hag e latin e vez graet anv eus Prut(h)enia da gomz eus Dugelezh Prusia, evel eus Rouantelezh Prusia, ar vro amezek er c'hornôg, pe eus Prusia Teutonek.
# Dugelezh Urbino

Dugelezh Urbino (Ducato di Urbino en italianeg) a oa ur stad vihan en Italia, en-dro da gêr Urbino, hag a oa dindan Stadoù an Iliz, hag a badas tost da 200 vloaz, adal 1443 betek 1631.
Hiziv emañ he douaroù etre rannvroioù Marche hag Umbria, ha kumun Gubbio.

## Istor

E 1516 e voe anvet Lorenzo II de' Medici da zug Urbino gant e eontr, ar pab Leon X, goude kemeret an dugelezh digant an Tiegezh Della Rovere da-heul un hir a vrezel rivinus. Kemeret e oa bet an dugelezh en-dro gant Francesco Maria Iañ della Rovere ur pennad, ha lakaet e voe Lorenzo e penn un armead 10 000 den d'hec'h adkemer, met gloazet e voe ha distreiñ a reas da Doskana goude leuskel an arme gant ar c'hardinal Bernardo Dovizi da Bibbiena, ul lenneg hogen brezelour dizampart, hag a rankas en em dennañ ivez. Gounit a reas Lorenzo an dugelezh en-dro dre ur feur-emglev. Goude e varv e 1519 e kouezhas dugelezh Urbino etre daouarn an Tiegezh Della Rovere adarre.

## Duged Urbino
### Lignez Da Montefeltro

| Anv | Pried | Notennoù | Adalek | Betek |
| Oddantonio II da Montefeltro | | Drouklazhet | 1443 | 1444 |
| Federico III da Montefeltro | Gentile Brancaleoni | Anavezet ivez evel Federico da Montefeltro | 1444 | 1482 |
| Guidobaldo Iañ da Montefeltro | | | 1482 | 1502 |
| Cesare Borgia | Charlotte d'Albret | | 1502 | 1504 |
| Guidobaldo Iañ da Montefeltro | | Distro d'ar galloud goude aet Cesare Borgia kuit. | 1504 | 1508 |

### Della Rovere

| Anv | Pried | Notennoù | Adalek | Betek |
| Francesco Maria Iañ della Rovere | Eleonora Gonzaga | | 1508 | 1516 |
| Lorenzo II de' Medici | Madeleine de la Tour d'Auvergne (1495-1519) | Lakaet er galloud gant ar pab. | 1516 | 1519 |
| Francesco Maria Iañ della Rovere | Eleonora Gonzaga | Distro e penn ar vro goude marv an alouber e 1519. | 1519 | 1538 |
| Guidobaldo II della Rovere | | | 1539 | 1574 |
| Francesco Maria II della Rovere | Lucrezia d'Este | | 1574 | 1621 |
| Federico Ubaldo della Rovere | | Mab da Francesco Maria II della Rovere | 1621 | 1623 |
| Francesco Maria II della Rovere | Livia Della Rovere, eil pried | | 1623 | 1631 |

## Tud

* Polydore Virgile
* Federico Commandino
* Bernardino Baldi
* Guidobaldo del Monte

## Levrlennadur

* Memorie Istoriche Concernenti la Devoluzione dello Stato d'Urbino alla Sede Apostolica dedicate all'Illustrissimo e Reverendissimo Monsignor Domenico Riviera, Amsterdam, 1723 — (it) En-linenn

## Pennadoù kar

* Urbino
* Pesaro
* Gubbio
* Tiegezh Da Montefeltro
* Tiegezh Della Rovere
* Tiegezh Albani
* Urban VIII
* Stadoù ar Pab

## Notennoù

* ↑ Mont a reas dastumadoù arzel an tiegezh Della Rovere gant an diwezhañ diskennadez, Vittoria Della Rovere, dimezet da Ferdinando II de' Medici, hag an darn vrasañ a voe kaset da Firenze
# Gruffudd ap Rhys

Gruffudd ap Rhys (marvet e 1137), mab da Rhys ap Tewdwr, a oa roue war un darn eus Deheubarth e mervent Kembre.
Pa oa bet lazhet tad Gruffudd, Rhys ap Tewdwr e 1093, e voe kemeret un darn eus e rouantelezh gant an Normaned, ha tremen a reas un darn eus e yaouankiz en harlu en Iwerzhon. War-dro 1113 e tistroas da Gembre, hag e-pad meur a vloaz e voe o kantren da duta da vont d'an emgann ouzh an Normaned ha da arsailhañ o c'hestell e 1116.

## Mibien

Daou vab en doe eus e eured kentañ:
* Anarawd ap Gruffudd (marvet e 1143) a voe roue war e lerc'h,
* Cadell ap Gruffudd, a voe roue war-lerc'h e vreur.
Gant Gwenllian en doe pevar mab all:
* Maredudd ap Gruffudd,
* Rhys ap Gruffudd, anavezet evel Yr Arglwydd Rhys
* Morgan ha Maelgwn.
Div verc'h en doe ivez, Gwladus ha Nest.
| En e raok: Rhys ap Tewdwr | Roue Deheubarth ) 1116 - 1137 | War e lerc'h: Anarawd ap Gruffudd |
# Gruiformes

Gruiformes :
| Garaned louet ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Gruiformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gruiformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned.

## Kerentiadoù

Hervez rummatadur an International Ornithological Congress (IOC), doare 5.2, ez eus 6 kerentiad (gant evned bev c'hoazh hiziv an deiz) rummataet ennañ:
* Rallidae (154 spesad ennañ)
* Heliornithidae (3 spesad ennañ)
* Gruidae (15 spesad ennañ)
* Aramidae (1 spesad ennañ)
* Psophiidae (3 spesad ennañ)
* Sarothruridae (9 spesad ennañ)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gruffydd Robert

Gruffydd Robert (war-dro 1527 – 1598) a oa ur beleg katolik kembreat hag a savas ur yezhadur eus ar c'hembraeg, e kembraeg, pa oa en harlu e Milano.

## E vuhez

Genidik e oa eus hanternoz Kembre, ne ouzer ket pelec'h resis. Studioù a reas en Oxford, e skolaj Christ Church. E 1558 e voe anvet da arc'hdiagon en Enez Mon. D'ar mare-se e varvas Mari Iañ Bro-Saoz. Pignat a reas Elisabeth war an tron ha lakaet e voe ar brotestantiezh da dalvezout e Kembre hag e Bro-Saoz. Koulskoude e chomas stag kalz tud e Kembre ouzh ar feiz katolik, ha Gruffydd Robert a oa unan anezho.
Asambles gant ur beleg katolik all, Morys Clynnog, ez eas Gruffydd Robert da zouar-bras Europa. Goude beajiñ e Bro-C'hall hag en Alamagn en em gavjont e Roma, e miz Genver 1564. Eno e voe chapalan en Ospital Saoz.
E 1567, pa voe embannet al lodenn gentañ eus e yezhadur, e oa Gruffydd e Milano, ma oa kofesour an arc'heskob Carlo Borromeo. Chaloni e oa ivez en iliz-veur Milano. Tost da ugent vloaz e chomas e servij Carlo Borromeo hag an arc'heskibien a voe war e lerc'h Gaspare Visconti ha Federico Borromeo. E 1582 e c'houlennas paouez da brezeg. Met kenderc'hel a reas evel chaloni betek ma voe paeet ul leve dezhañ e 1594. mont e retred. Hervez ar pezh a lenner el Libro dei Morti er bloavezh 1598, e c'houzañvas e-pad pell, a-raok mervel d'ar 15 a viz Mae eus ar bloavezh-se.

## E oberenn

Embannet e voe al lodenn gentañ eus e yezhadur gant an titl Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Gymraeg d'ar 1añ a viz Meurzh (deiz Gouel Sant Dewi) 1567 e Milano. An eil lodenn a voe embannet e 1584 pe 1585. Goude marv Carlo Borromeo e miz Du 1584, e seblant Gruffydd bezañ bet muioc'h a amzer da labourat war e yezhadur. Embannet e voe an deirvet hag ar bedervet lodenn a-raok 1598. An div lodenn gentañ zo kinniget e-giz un diviz en ur winieg etre daou vignon, Gr. (da lavaret eo Gruffydd) ha Mo. (da lavaret eo Morys Clynnog). En div lodenn all n'eo ket kinniget an traoù er stumm-se, abalamour marteze ma oa marvet Clynnog e 1581. Lodennoù all, berroc'h, a voe ivez, er bemvet lodenn e kaver un dastumad barzhonegoù kembraek, hag er c'hwec'hvet un droidigezh eus Cato Maior de Senectute gant Cicero (ha ne voe ket embannet penn-da-benn).
Gant Gruffydd Robert ivez e voe embannet an Athravaeth Gristnogavl, un droidigezh gant Morys Clynnog eus ul levr katekiz gant ar Jezuist Diego de Ledesma. Al levr-se eo an hini kentañ a voe troet diwar an italianeg e kembraeg.

## Levrlennadur

* T. Gwynfor Griffith, Italian Humanism and Welsh Prose in Yorkshire Celtic Studies (vol. vi, 1953–58).
* D. Rhys Phillips, Dr. Griffith Robert, Canon of Milan (1922).
* M. Paul Bryant-Quinn, Dyddiadau a Chefndir Gruffydd Robert, Milan, The Welsh History Review / Cylchgrawn Hanes Cymru 29 (4), Rhagfyr 2019.
* G. J. Williams (ed.), Gramadeg Gruffydd Robert (University of Wales Press, Kerdiz, 1939). Un adembannadur eus yezhadur Gruffydd Robert, gant un pennad-digeriñ gant Griffith John Williams.

## Notennoù

* ↑ Williams, GJ. Gramadeg Cymraeg Gruffydd Robert.
# Grumello Cremonese ed Uniti

Grumello Cremonese ed Uniti a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
# Grumello del Monte

Grumello del Monte zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Grumo Appula

Grumo Appula zo ur gumun en Italia, e proviñs Bari e Campania.
# Grumo Nevano

Grumo Nevano zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli, e rannvro Campania.
# Gruffudd ap Rhydderch

Gruffudd ap Rhydderch pe Gruffydd ap Rhydderch (marvet e 1055) a oa roue Gwent ha war un darn eus Morgannwg, e kreisteiz Kembre, en XI$^{vet}$ kantved. Diwezhatoc'h e voe roue Deheubarth ivez. Mab e oa Gruffudd da Rhydderch ab Iestyn a oa bet gouest da vout mestr war Deheubarth adalek 1023 betek 1033.
Hag eñ roue war un darn eus Morgannwg, ne voe ket plijet pa deuas Gruffudd ap Llywelyn, a oa roue Gwynedd, da aloubiñ ar vro amezek-se, e 1044, ha da zistroadañ ar roue Hywel ab Edwin. Mont a reas Gruffudd ap Rhydderch da gas anezhañ kuit er bloaz goude, ha kemer a reas kurunenn Deheubarth e 1045. A-hervez e oa ur roue galloudus, talañ a reas ouzh argadegoù an Daned, pe re Gruffydd ap Llywelyn.
E 1049 e kerzhas gant e arme a-hed ar stêr Hafren, goude graet emglev gant penn ur bagas listri Vikinged eus Iwerzhon..
E 1055 avat e voe lazhet gant Gruffydd ap Llywelyn a aloubas Deheubarth adarre.
E vab Caradog ap Gruffydd a glaskas ober evel e dad hag e dad-kozh ha teurel e grabanoù war Deheubarth, met lazhet e voe en Emgann Mynydd Carn.
Titloù rieg :
| En e raok Rhydderch ab Iestyn | Roue Morgannwg 1033–1055 | War e lerc'h Gruffudd ap Llywelyn |
| En e raok Rhydderch ab Iestyn | Kenroue Glywysing (gant Hywel ab Owain ab Morgan Hen) 1033-1043 | War e lerc'h Enteuzet e Rouantelezh Morgannwg |
| En e raok Rhydderch ab Iestyn | Danvez roue Deheubarth 1033-1045 | War e lerc'h Anavezet da roue |
| En e raok Hywel ab Edwin | Roue Deheubarth 1045–1055 | War e lerc'h Gruffudd ap Llywelyn |

## Notennoù

* John Edward Lloyd (1911) A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest (Longmans, Green & Co.)
* ↑ Barlow, Frank (2002). The Godwins. Pearson Education Ltd. 39 p. ISBN 0582423813.

## Liammoù diavaez

* National Library of Wales Dictionary of Welsh Biography
# Grugliasco

Grugliasco zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Grumento Nova

Grumento Nova zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
# Gwiñver-nij

Gwiñvered-nij :
| Glaucomys volans ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gwiñvered-nij eo ar bronneged kar d'ar gwiñvered a ya d'ober ar meuriad Pteromyini en iskerentiad Sciurinae.
Plavañ a reont a wezenn da wezenn a-drugarez d'ar groc'henenn a stag o favioù a-raok ouzh o favioù a-dreñv.

## Genadoù

* Aeretes
* Aeromys
* Belomys
* Biswamoyopterus
* Eoglaucomys
* Eupetaurus
* Glaucomys
* Hylopetes
* Iomys
* Petaurillus
* Petaurista
* Petinomys
* Pteromys
* Pteromyscus
* Trogopterus
# Gwiñver-nij Japan

Gwiñver-nij Japan :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| Genad : | Pteromys |
| Anv skiantel ||
| Pteromys momonga Temminck, 1844 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-nij Japan (Pteromys momonga) a zo ur bronneg krigner brosezat e Japan.
# Gwiñver-nij Java

Gwiñver-nij Java :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| Genad : | Iomys |
| Anv skiantel ||
| Iomys horsfieldii Waterhouse, 1838 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-nij Java (Iomys horsfieldii) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Singapour, Malaysia, Brunei hag Indonezia.
# Gwiñver-menez Kreizamerika

Gwiñver-menez Kreizamerika :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Genad : | Syntheosciurus |
| Anv skiantel ||
| Syntheosciurus brochus Bangs, 1902 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-menez Kreizamerika (Syntheosciurus brochus) zo ur bronneg krigner a vev e Costa Rica ha Panama. Ar spesad nemetañ eo er genad Syntheosciurus.
# Gwiñver-nij Namdapha

Gwiñver-nij Namdapha :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| Genad : | Biswamoyopterus |
| Anv skiantel ||
| Biswamoyopterus biswasi Saha, 1981 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-nij Namdapha (Biswamoyopterus biswasi) zo ur bronneg krigner a vev en India. Ar spesad nemetañ eo er genad Biswamoyopterus.
# Gwiñver-nij Thomas

Gwiñver-nij Thomas :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| Genad : | Aeromys |
| Anv skiantel ||
| Aeromys thomasi Hose, 1900 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-nij Thomas (Aeromys thomasi) zo ur bronneg krigner a vev e Borneo.
# Gwiñver-nij Kachmir

Gwiñver-nij Kachmir :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| Genad : | Eoglaucomys |
| Anv skiantel ||
| Eoglaucomys fimbriatus Gray, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-nij Kachmir (Eoglaucomys fimbriatus) zo ur bronneg krigner a vev en India, Pakistan hag Afghanistan. Ar spesad nemetañ eo er genad Eoglaucomys.
# Gwiñver-nij Mentawai

Gwiñver-nij Mentawai :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| Genad : | Iomys |
| Anv skiantel ||
| Iomys sipora Chasen & Kloss, 1928 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-nij Mentawai (Iomys sipora) a zo ur bronneg krigner hag a vev en inizi Mentawai (Indonezia).
# Gwiñver-nij Sibiria

Gwiñver-nij Sibiria :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Genad : | Pteromys |
| Anv skiantel ||
| Pteromys volans Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-nij Sibiria (Pteromys volans) a zo ur gwiñver hag a vev e hanternoz Eurazia, eus Finland betek ar meurvor Habask.
Ar gwiñver-nij nemetañ eo a vev en Europa.
Daoust d'o anv, ne nij ket ar gwiñvered-nij, plavañ ne lavarer ket. Gallout a reont en ober gant ar groc'henenn a stag o favioù a-raok ouzh o favioù a-dreñv.
# Gwiñver-nij an norzh

Gwiñver-nij an norzh :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Sciuridae |
| Iskerentiad : | Sciurinae |
| Genad : | Glaucomys |
| Anv skiantel ||
| Glaucomys sabrinus Shaw, 1801 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Gwiñver-nij an norzh (Glaucomys sabrinus) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Norzhamerika (Kanada, Stadoù-Unanet).
# Devedig-spern

Devedig-spern :
| Un devedig-spern. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Curruca |
| Anv skiantel ||
| Curruca communis Latham, 1787 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An devedig-spern (pe yaouterig) a zo un evn bihan, Curruca communis pe "Sylvia communis" an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous dreist-holl en Europa.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Curruca communis war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Devedig penn du

Devedig penn du :
| Un devedig penn du. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Sylvia |
| Anv skiantel ||
| Sylvia melanocephala (Gmelin, 1789) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An devedig penn du a zo un evn, Sylvia melanocephala an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

* Vioù devedig penn du
* Cuculus canorus canorus ha Sylvia melanocephala
# Devedig-lann

Devedig-lann :
| Un devedig-lann. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Sylvia |
| Anv skiantel ||
| Sylvia undata (Boddaert, 1783) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An devedig-lann (pe devedig bruched ruz) a zo un evn bihan, Sylvia undata an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra pergen el ledenez Iberia.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Devedig korr

Devedig korr :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Sylvia |
| Anv skiantel ||
| Sylvia nana Hemprich & Ehrenberg, 1833 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An devedig korr a zo un evn, Sylvia nana e anv skiantel.

## Annez

Bevañ a ra al labous e gwalarn Afrika hag Azia ar C'hreiz.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Devedig an Atlas

Devedig an Atlas :
| Devedig an Atlas treset gant Keulemans. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Sylvia |
| Anv skiantel ||
| Sylvia deserticola Tristram, 1859 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Devedig an Atlas a zo un evn, Sylvia deserticola an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

* Cuculus canorus bangsi ha Sylvia deserticola
# Devedig ar glasten

Devedig ar glasten :
| Devedig ar glasten. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Sylvia |
| Anv skiantel ||
| Sylvia cantillans (Pallas, 1764) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Devedig ar glasten a zo un evn, Sylvia cantillans an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Bevañ a ra al labous e broioù kreizdouarel.

## Liamm diavaez

* Curruca cantillans war al lec'hienn Avibase.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Hervez TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Devedig-liorzh

Devedig-liorzh :
| Un devedig-liorzh. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Sylvia |
| Anv skiantel ||
| Sylvia borin (Boddaert, 1783) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An devedig-liorzh a zo un evn amprevanetaer, Sylvia borin an anv skiantel anezhañ.

## Annez

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* Sylvia borin borin, eus Inizi Breizhveuriat da Skandinavia, kreisteiz an Oural hag ar c'hKaokaz,
* Sylvia borin woodwardi, e gwalarn Rusia ha kornôg Siberia.

## Rummatadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Sylvia borin war al lec'hienn Avibase.
# Devedig-tamariskl

Devedig tamariskl :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Sylviidae |
| Genad : | Sylvia |
| Anv skiantel ||
| Sylvia mystacea Ménétries, 1832 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An devedig tamariskl a zo un evn, Sylvia mystacea e anv skiantel.
# Emgann Ballon

Emgann Ballon a c'hoarvezas d'an 22 a viz Du 845 etre armeoù ar Vretoned, gant Nevenoe en o fenn, hag armeoù ar Franked renet gant Karl Voal. Eus tu ar Vretoned e oa e-tro 1000 soudard, eus an tu all ar Franked hag a oa e-tro 3000.
Pilet-krenn e voe ar Franked en emgann-se, faezhet dreist-holl gant barregezh ha troioù-brezel marc’heien Nevenoe.
N’ouzer ket re vat pelec’h emañ Ballon. Hervez an testenioù emañ un tu bennak e-barzh ur vro c’heuniek, e-kichen Redon. Soñjal a ra d’an istorourien e c’hallje bezañ en Baen-Ballon, el lec’h anvet La Bataille.
A-drugarez da varc'hegerezh skañv ha da waregerezh war varc'h e voe trec'h lu Breizh. Ouzhpenn da-se e voe lakaet diaes an arme c'hall, rak e voen tapet er pri pa oa ar vretoned o arsellat anezho gant birroù ha goafoù.

## Armeoù

A vras e vez soñjet e oa 1000 breton o stourm a-enep 3000 frank. Karl Voal a oa bet berr gant soudarded rak ne oa ket entanet gant an dagadenn.

## Disoc'h

Ur wech echuet an emgann drastus e oa bet ur flaskwirionez a embanne e oa marvet roue ar Franked. Charlez en em ziskouezas er Maine. Eno e adsav ul lu met ret eo dezhañ gortoz goude Kuzuliadeg-veur Épernay evit distreiñ war-zu Breizh e fin an hañv 846. Rediet eo sinañ un emglev o c'houlenn ul le gant Nevenoe. Siwazh ne ouier netra resis a-fed an emglev.
En desped d'un aergelc'h Brezel Yen hag a bad memes gant ergerzadennoù breton renet gant un den anvet Mangil er Bessin da Nedeleg memes bloavezh, an emglev a bad betek ar bloavezh 849.
An emgann-se, memes ma oa bet un trec'h anat d'ar vretoned a oa chomet unan vihan. Buan e oa deuet a-benn Charlez Voal da adsevel ul lu, en desped d'ar c'holloù uhel ha d'ar stokadenn bolitikel ne oa ket mac'hagnet galloud ar Franked. An emgann veur a vo hini Emgann Jengland-Beslé, etre Erispoe, mab ha kendalc'her Nevenoe, a-enep Karl Voal e 851.
Ar fazi a oa bet kroget gant A. de La Borderie en e levr brudet Histoire de la Bretagne. Kendalc'het eo bet abaoe gant kemmeskañ an emgannoù a-fed hêrezh politikel.
Emgann Ballon a chom gwelet abaoe evel an hini a roas Breizh unanet ha dishual, gant ur roue nemetken, Nevenoe.
C'hoant emledañ Breizh Nevenoe, en ur aloubiñ Marzoù Breizh kozh a vo kendalc'het gant ar vab Erispoe hag a teuio a-benn da azasat harzoù ar rouantelezh Breton.

## Pennadoù kar

* Emgann Jengland
* Emgann Sant-Albin-An-Hiliber
# Emgann Bapaume (1871)

Emgann Bapaume a zo un emgann eus ar Brezel 1870-1871 etre Prusia ha Bro-C'hall. C'hoarvezet eo e Bapaume hag er c'humunioù tro-war-dro, e departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall), d'an 2 ha d'an 3 a viz Genver 1871.
Ar Brusianed a gollas 740 soudard ha 40 ofisour, lazhet pe c'hloazet, 1 100 en holl hervez lod. Lazhet pe c'hloazet ez eus bet 1 370 Gall, mui 800 Gall aet diwar wel, an darn vuiañ anezhe "distroet d'ar gêr".

## Roll kumunioù an dachenn-emgann

* Bapaume
* Bucquoy
* Puisieux
* Miraumont
* Béhagnies
* Achiet-le-Grand
* Bihucourt
* Boisleux
* Ervillers
* Biefvillers-lès-Bapaume
* Grévillers
* Sapignies
* Avesnes
* Arras
* Tilloy
* Ligny
* Mory