OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cussy

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Cussy |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Cussy e Kanton Bayeux hag en Arondisamant Bayeux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Bessin |
| Arondisamant | Bayeux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Bayeux Intercom |
| Kanton | Bayeux |
| Kod INSEE | 14214 |
| Kod post | 14400 |
| Maer | Christian Frémy |
| Amzer-gefridi | 2010-2014 |
| Gorread | 2,34 km² |
| Led | 49° 17' 04" Norzh |
| Hed | 00° 45' 41" Kornôg |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 29 m |
| Uhelder brasañ | 68 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 130 (2008) |
| Stankter | 56 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Cussy a zo ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed: dieubet e voe Cussy e miz Even 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Barthélémy.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Clochers de France
# Cutro

Cutro :
| An iliz ||
| Anv italianek | Cutro |
| Anv kalabrezek | Cùtru |
| Melestradurezh ||
| Bro | Italia |
| Rannvro | Calabria |
| Proviñs | Proviñs Cosenza |
| Kod ISTAT | 101012 |
| Kod post | 88842 |
| Maer Amzer gefridi | Salvatore Migale abaoe 2011 |
| Lec'hienn web | http://www.comune.cutro.kr.it/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 845 ann. (31-10-2012) |
| Stankter | 100 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 39° 02′ 00″ Norzh 16° 59′ 00″ Reter / 39.03333, 16.98333 |
| Uhelder | 790 m |
| Gorread | 28,52 km² |
| Lec'hiadur ||
| Cutro ||
| kemmañ |
Cutro a zo ur gêr hag ur gumun ag Italia e rannvro Calabria.
Lesanvet eo "La Città degli Scacchi" (Kêr an echedoù).

## Tud dibar

* Giovanni Leonardo di Bona, mestrc’hoarier echedoù italian, bet ganet e Cutro.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar gumun.
# Fossato Serralta

Fossato Serralta zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
# Fossacesia

Fossacesia zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
# Fosciandora

Fosciandora a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
# Fosdinovo

Fosdinovo a zo ur gumun eus Italia , e proviñs Massa-Carrara e Toskana.

## Tud ganet eno

* Salvatore Cutugno, kaner poblel, lesanvet Toto Cutugno, ganet e Fosdinovo d'ar 7 a viz Gouere 1943 ha marvet e Milano d'an 22 a viz Eost 2023.
# Fossano

Fossano (Fossan e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
# Fosfor

Ar fosfor zo un elfenn gimiek ; 15 eo e niver atomek ha P e arouez.
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford
# Fossa (Abruzzo)

Fossa zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Fossalta di Piave

Fossalta di Piave zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
# Fossalta di Portogruaro

Fossalta di Portogruaro zo ur gumun en Italia e Meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
# Fossalto

Fossalto zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
# Emgann Lugdunum

Emgann Lugdunum zo un emgann d'an 19 a viz C'hwevrer 197 etre arme an impalaer Septimius Severus hag ar falsimpalaer roman Clodius Albinus, en hanternoz da gêr Lugdunum e Galia. Trec'h e voe an impalaer hervez ma'z eo kontet gant Dion Cassius, en ur skrid a zo bet dargemmet gant Jean Xiphilin er Grennamzer.

## Pennadoù kar

* Bloavezh ar Pemp Impalaer

## Notenn

* ↑ Db. an emgann
# Emgann Maida

Emgann Maida zo un emgann a c'hoarvezas d'ar 4 a viz Gouhere 1806, e-pad Aloubadeg Rouantelezh Naplez gant arme c'hall an impalaer Napoleone Buonaparte, e-tal kêr Maida, e Calabria (hag e proviñs Catanzaro hiriv).
Trec'h e voe an arme saoz, anezhi 5 200 den dindan ar jeneral John Stuart, deuet da harpañ ar roue Ferdinando IV Naplez, war ar 5400 soudard gall kaset gant ar jeneral Jean-Louis Reynier. Ranket en devoa ar marichal gall André Masséna chom da ren Seziz Gaeta, ur gêr ha ne godianas nemet d'an 18 a viz Gouhere 1806.
Daoust d'ar faezhadenn-se e teuas a-benn ar C'hallaoued da gemer penn ar rouantelezh ha da lakaat Giuseppe Buonaparte, breur o impalaer da roue.

## Istor

E beg ar bloaz 1806 e voe aloubet Rouantelezh Naplez gant an arme c'hall an impalaer gall Napoleone Buonaparte. Trec'het e voe arme Naplez en emgann Campo Tenese d'an 9 a viz Meurzh, ma rankas ar roue Ferdinando Iañ an Div Sikilia, a gemere perzh en Trede Kenunaniezh, skampañ kuit gant e c'houarnamant da Sikilia, ma voe gwarezet gant ar morlu saoz. Neuze e voe anvet Giuseppe buonaparte, breur Napoleone da roue.
A-benn miz Gouhere 1806 ne stourme ken ouzh ar C'hallaoued nemet Calabria ha porzh Gaeta, a voe lakaet seziz warnañ gant ar marichal gall André Maséna.
En em sevel a reas pobl Calabria a-enep an alouberien c'hall ha dilestrañ a reas arme John Stuart da glask tennañ gounid eus ar bec'h lakaet war ar C'hallaoued. E-lec'h harpañ difennerien ar porzh e kavas gwell ar Saozon mont da harpañ emsaverien Calabria evit mirout ouzh aloubadeg Sikilia.
Prestik goude en em gavas an div arme tal ouzh-tal, hag emgann a voe d'ar 4 a viz Gouhere 1806. Trec'h e voe ar Saozon.
# Emgann Los Angeles

Emgann Los Angeles (saozneg: The Battle of Los Angeles) lesanvet Great Los Angeles Air Raid, zo anv un darvoud a embann e vefe bet un dagadenn japanat war Los Angeles hag e oa bet respontet d'an dagadenn gant ur barrad tennoù kanol enep un toullad kirri-nij. Kement-se a oa bet d'ar 24 pe 25 a viz C'hwevrer 1942, a-us da Los Angeles, e Kalifornia. An darvoud a oa erruet nebeutoc'h evit tri miz goude ma vefe erruet Stadoù-Unanet Amerika en Eil Brezel-bed, goude an Arsailh war Pearl Harbor hag un deiz goude bombezadenn Ellwood d'an 23 a viz C'hwevrer. E penn kentañ e oa bet tennet war ar pezh a seblante bezañ un nerzh tagañ eus Japan met e-pad ur gomzadenn ofisiel nebeut amzer war-lerc'h, Sekretour meur an Navy Frank Knox en devoa anvet an darvoud ur "galv diwall faos". Ar c'hazetennoù embannet war-lerc'h o devoa roet an tu da lenn dezrevelloù lies gant martezeadennoù war petra a oa bet gwelet en oabl.
Evit un enklask e 1949, gant an United States Coast Artillery Association, e voe lakaet war-raok e oa bet lañset ur c'hwezigell hinouriezh da 1 eur goude merenn. Ar c'hwezigell-se he devoa lakaet "an tennoù da darzhañ" hag ur wech e oa "krog an tennoù, ar faltazi en devoa lakaet war-wel palioù lies en oabl ha pep hini en devoa kemeret perzh". E 1983, an U.S. Office of Air Force History en devoa embannet e oa bet ur gudenn " enkrez brezel".

## An emgann

1400 tenn a oa bet e-pad an noz.
# Emgann Malplaquet

Emgann Malplaquet zo un emgann d'an 11 a viz Gwengolo 1709, e kêriadennig Malplaquet, bremañ e kumun c'hall Taisnières-sur-Hon, tostik da gêr Mons, e Belgia, e-pad Brezel Hêrezh Spagn. Un arme aostrian hag izelvroat a oa renet gant ar jeneral saoz John Churchill, dug Marlborough, hag ar priñs Eugenio di Savoia, en em gannas ouzh un arme c'hall renet gant ar marichal Villars. Kilañ a reas ar C'hallaoued met koll a reas o enebourien kement a soudarded ma n'halljont ket aloubiñ Bro-C'hall.
Gwadek e voe an emgann, an hini spontusañ eus Brezel Hêrezh Spagn. An armeoù unanet a gollas etre 20 000 ha 25 000 den, ar C'hallaoued 6 000 bennak hepken. Gallout a reas bro-C'hall kenderc'hel ar stourm betek emgann Denain, ha marc'hata feur-emglev Utrecht e 1713.

## Kan

Diwar an emgann-se e voe savet ar c'han Malbrough s'en va-t-en guerre‎.
# Emgann Marengo

Emgann Marengo a c'hoarvezas d'ar 14 a viz Even 1800 e Piemonte, en Italia, e-tal Spinetta Marengo, nepell diouzh kêr Alessandria hag eno e voe trec'h ar jeneral gall Napoleone Buonaparte, Kentañ Konsul, war arme an Impalaeriezh Santel, renet gant ar baron Michael Friedrich Benedikt von Melas.
Da gentañ e rankas bagadoù ar jeneraled gall Victor ha Jean Lannes souzañ dirak an arme aostrian. Diwezhatoc'h e tegouezhas bagadoù Buonaparte d'o sikour. D'abardaez e teuas soudarded war varc'h da greñvaat ar C'hallaoued a oa o vont da goll.
Goude o faezhadenn e vo marc'hataet gant an Aostrianed fin brezel Italia.
# Emgann Marignano

Emgann Marignano, lesanvet emgann ar ramzed, a c'hoarvezas en hanternoz Italia, nepell eus Melegnano, d'an 13 ha d'ar 14 a viz Gwengolo 1515 etre arme ar roue gall Frañsez Iañ, skoazellet gant soudarded eus Venezia, hag un arme suis a oa o tifenn Dugelezh Milano.
Emgann a voe e Melegnano hag e San Giuliano Milanese, 16 km er gevred da gêr Milano, evit gouzout piv a vije mestr war Zugelezh Milano.
Trec'h e voe an arme c'hall ha hini Venezia. Dirazo e oa un arme suis hag a zalc'he Dugelezh Milano en he sav abaoe 1512.
# Emgann Mearcredesburne

Emgann Mearcredes burne en dije enebet e 477 ar Saozon, bleiniet gant ar penn-brezel Ælle ouzh ur roue brezhon lec'hel, hini Rhegin moarvat. N'eo anavezet nemet dre un arroudenn er C'hronik Angl-ha-Saoz :
    Her Ælle gefeaht wiþ Walas neah Mearcrædesburnan stæðe
    Amañ e stourmas Ælle ouzh ar Vrezhoned e-kichen Mearcredes burne
Ne lenner ket er c'hronik Angl-ha-Saoz piv a voe trec'h ha gallout a ra an emgann-se bout mojennel penn da benn .

## Gwelet ivez

Rouantelezh Sussex
# Emgann Marino

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
D'an 30 a viz Ebrel 1379 e voe emgann Marino etre armeoù ar pab ha hini Gallaoued ha Bretoned, a glaske lakaat ur pab nevez, Klemañs VII, war gador sant Pêr.
Kement-se a c'hoarvezas ur pemp lev bennak en hanternoz da Roma, etre Marino ha Grottaferrata, en ul lec'h anvet Traonienn ar re varv.
Pemp eurvezh e padas, ha trec'h e voe Alberico. Lid a voe graet dezhañ pa dostaas ouzh kêr. Dont a reas ar pab diarc'hen d'e arbenn, ha reiñ dezhañ ur pezh banniel gwenn gant ur groaz ruz skrivet warnañ "LI-IT-AB-EXT" (Italia dieubet diouzh ar Varbared).
# David Weber

David Mark Weber ganet d'ar 24 a viz Here 1952, zo ur skrivagner skiant-faltazi ha moliac'h stadunanat. Skrivet en deus un toullad romantoù, danevelloù hag heuliadoù romantoù skiant-faltazi ha moliac'h. E labour brudetañ eo an heuliad romantoù skiant-faltazi milourel Honor Harrington (honoverse).
E gentañ romant, hag a oa bet savet gant sikour Steve White, a oa bet lakaet e gwerzh e 1989 gant an embanner Baen books. Baen a zo chomet embanner skridoù David Weber abaoe.

### Honorverse

Istorioù hag a c'hoarvez e bed ijinet an Honorverse, diazezet war an heuliad Honor Harrington.

#### Heuliad Honor Harrington

An heuliad romantoù-se a ro tro da heuliañ avanturioù Honor Harrington, un ofiserez yaouank eus ar Royal Manticoran Navy ha penaos e teu a-benn da vont war-raok a-fed renkoù. A-hed an heuliad e teu a-benn da vont dreist skoilhoù lies met dre he nerzh kalon e teu a-benn da chom leal d'ar rouanez ha d'ar rouantelezh.
* On Basilisk Station (Ebrel 1993) (ISBN 0-671-57793-X)
* The Honor of the Queen (Even 1993) (ISBN 0-671-57864-2)
* The Short Victorious War (Ebrel 1994) (ISBN 0-671-87596-5)
* Field of Dishonor (Here 1994) (ISBN 0-671-57820-0)
* Flag in Exile (Gwengolo 1995) (ISBN 0-671-31980-9)
* Honor Among Enemies (C'hwevrer 1996) (ISBN 0-671-87723-2)
* In Enemy Hands (Gouhere 1997) (ISBN 0-671-57770-0)
* Echoes of Honor (Here 1998) (ISBN 0-671-57833-2)
* Ashes of Victory (Meurzh 2000) (ISBN 0-671-57854-5)
* War of Honor (Here 2002) (ISBN 0-7434-3545-1)
* At All Costs (Du 2005) (ISBN 1-4165-0911-9)
* Mission of Honor (Even 2010) (ISBN 1-4391-3361-1)
* A Rising Thunder (Meurzh 6, 2012) (ISBN 978-1-4516-3806-6)
* Uncompromising Honor (Here 2, 2018) (ISBN 978-1-4814-8350-6)
# David Woodard

a vo kavet e Wikimedia Commons.
David Woodard, ganet d'ar 6 a viz Ebrel 1964 e Santa Barbara, Kalifornia, zo ur penn orkestra hag ur skrivagner stadunanat$^,$$^,$$^,$.

## Liammoù diavaez

* BnF: cb16616878t
* GND: 1014196620
* ISNI: 0000 0003 5593 5615
* VIAF: 174755630
* WorldCat: 174755630
* David Woodard, Kiddle

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Carpenter, S., In Concert at a Killer's Death, Los Angeles Times, 9 Mae 2001.
* ↑ Rapping, A., Poltred D. Woodard (Seattle: Getty Images, 2001).
* ↑ Epstein, J., Rebuilding a Home in the Jungle, San Francisco Chronicle, 13 Meurzh 2005.
* ↑ Allen, M., Décor by Timothy Leary, The New York Times, 20 Genver 2005.
# David gant penn Goliat

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
David gant penn Goliat zo anv meur a daolenn gant Caravaggio:
* David gant penn Goliat (Caravaggio, Roma), gant Caravaggio, miret e Roma (1607)
* David gant penn Goliat (Caravaggio, Vienna), gant Caravaggio, miret e Vienna (1610)
* David gant penn Goliat (Massimo Stanzione), gant Massimo Stanzione (war-dro. 1630)

## Pennadoù kar

* David ha David (roue Israel)
* Goliat
# Galilea

Galilea (en hebreeg : הגליל Ha-galîl, « ar c'helc'h, ar rannvro » ; en arabeg: الجليل al-jalîl, heñvelster) a oa ur rannvro veneziek eus rouantelezh Israel en Henamzer, hiriv ur rannvro eus stad Israel.
Mor Galilea zo er reter dezhi.
# Galfrez

Galfrez zo ur meuz graet gant toaz skañv poazhet etre div blakenn vetal hag a ro ur stumm ha ment d'ar c'halfrezenn. An houarn-galfrez a vez graet eus ar mekanik d'ober anezho. Dont a ra ar ger eus ar frankeg wafla, anavezet er Grennamzer uhelañ. Hiziv eo boued dibar Benelux (an Izelvroioù, Belgia, norzh Bro-C'hall), hag an Alpoù (Traoñienn Aosta, tiriad Republik an Escartons, Suis gallek). Debret e vezont er bed a-bezh avat, evel dibenn-pred pe merenn-vihan peurliesañ. Er Stadoù-Unanet e vezont debret da lein. Kavet e vezont alies er c'hermesoù, foarioù ha kurioziteoù en Europa.
Ur bern galfrez zo hervez an toaz ha stumm an houarn-galfrez. Setu un nebeud anezho :
* galfrez Brusel : hirgarrezek, ugent kleuzenn, graet gant goell, skañv ha brusk, pallennet gant dienn Chantilly pe sukr lindr,
* galfrez gant frouezh : hirgarrezek, gwarniset gant frouezh,
* galfrez Dukark : galfrez bihan sec'h, ront ha strak
* galfrez Hong Kong : pallennet gant amann, amann arachidez ha sukr, ha pleget e daou
* galfrez Liège : graet gant goell, gant kanell, « digorn », 24 kleuzenn, debret klouar
* galfrez Holland pe galfrez Gouda, ar stroopwafel : stumm ur bladenn, troc'het e daou en o zevder, gwarniset gant siros karamel
* galfrez patatez : toaz graet gant patatez
Kalz traoù a c'hall bezañ lakaet war ar galfrez : sukr, amann, chokolad, dienn Chantilly, frouezh, mel, kaotigell, siros, dienn skornet...

## Pennadoù kar

* krampouezh
# Galictis

Huron bihan :
| G. cuja ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Iskerentiad : | Lutrinae |
| Genad : | Galictis |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar genad galictis zo daou spesad huroned ennañ. Un darn eus kerentiad ar Mustelidae eo.
Anevaled heñvel ouzh ar c'haerelled int. Bevañ a reont e Suamerika.

## Spesadoù

* Huron bihan : Galictis cuja
* Huron bras : Galictis vittata
# Galilea (La Rioja)

Galilea zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Galgagnano

Galgagnano zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
# Galeusca

Galeusca zo anv emgavioù a vez etre skrivagnerien euskarek, katalanek, ha galizek.

## Kevredigezhioù

* AELC (Associació d'Escriptors en Llengua Catalana ) evit ar c'hatalaneg.
* AELG (Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega) evit ar galizeg,
* EIE (Euskal Idazleen Elkartea), evit an euskareg.

## Liammoù

* Lec’hienn an AELC, kevredigezh ar skrivagnerien gatalanek.
* Lec’hienn an AELG, kevredigezh ar skrivagnerien c'halizek.
* Lec’hienn an EIE, kevredigezh ar skrivagnerien euskarek.
# Galidiinae

Galidiinae :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Eupleridae |
| Iskerentiad : | Galidiinae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar Galidiinae zo un iskerentiad kigdebrerien eus Madagaskar, ennañ 4 genad ha 5 spesad.

## Spesadoù

* Mibinell lost gwalennek, Galidia elegans
* Mibinell roudennoù ledan, Galidictis fasciata
* Mibinell Grandidier, Galidictis grandidieri
* Mibinell roudennoù strizh, Mungotictis decemlineata
* Mibinell lost gell, Salanoia concolor
# Erlangen

Erlangen zo ur gêr eus Alamagn, e hanternoz stad Bavaria. Tremen 100 000 den zo o chom enni. Brudet eo he skol-veur. Eno emañ sez pennañ an embregerezh Siemens AG.

## Kêrioù gevellet

* Eskilstuna (Sveden)
* Roazhon (Breizh)
* Vladimir (Rusia)
* Jena (Thüringen, Alamagn)
* Stoke-on-Trent (Bro-Saoz)
* San Carlos (Nicaragua)
* Beşiktaş (rann eus Istanbul, Turkia)

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel kêr Erlangen
# Erispoe

Erispoe zo bet roue (pe ri) ar Vretoned etre 851 ha 857. Hervez ar pezh a ouzomp eo ar roue kentañ bet anzavet gant ar Franked.
Nevenoe e oa e dad ha Marmoheg e oa e bried. Daou vugel en deus bet da vihanañ, ur verc’h ha n’ouzomp ket hec’h anv, hag ur mab anvet Konan.

## Brezel

Anavezet eo dreist-holl abalamour d'ar brezel a renas a-enep Karl Voal. E penn armeoù ar Vretoned e oa Erispoe pa voe faezhet an Impalaer frank ur wech c’hoazh e-kerzh Emgann Jengland, war ribl kleiz ar Gwilun, d’an 22 a viz Eost 851.
Tri devezh e oa padet an emgann. Kontet e oa bet gant Reginon eus Prüm. Evit an eil gwech e oa bet roet lamm d’ar roue frank. Un teknik dibar he doa an arme vrezhon : argadoù trumm gant armoù-bann kent ober van da souzañ en dizurzh.
Ar peoc’h a oa bet klozet dre Feur-emglev Anjev e 851, ma oa bet anzavet ar rouantelezh vreton gant ar roue frank. Erispoe en doa ar memes galloudegezh hag e dad war Breizh. Homañ a oa bet ledanaet gant Bro-Roazhon, Bro-Naoned ha Bro-Raez.
Espar e oa un tamm. Ul lodenn emren d’an impalaeriezh a oa er c'huzh-heol.
Meur a wech voe bet aloubet Breizh gant ar Vikinged e-pad ren Erispoe. E 853 e oa bet gwastet Naoned ganto.
Drouklazhet e voe gant e genderv Salaun, etre an 2 a viz Du hag an 12 a viz Du 857, en iliz Talenseg.

## Levrlennadur

* (fr) Jean-Christophe Cassard, Les Bretons de Nominoë, Presses universitaires de Rennes, 2002
* (fr) Des mégalithes aux cathédrales, Histoire de la Bretagne et des pays celtiques, tome 1, Skol–Vreizh, Montroulez, 1983
* (fr) Louis Élégoët, Bretagne – Une histoire, CRDP de Bretagne, 1998.

## Liammoù diavaez

* (br) Nikolaz Graignic, Erispoe, roue kentañ Breizh ! - An Istor Livet, Brezhoweb, 14 a viz Even 2024 (pe war YouTube)

## Pennadoù kar

* Roll Rouaned ha Duged Breizh
| En e raok: Nevenoe | Roue Breizh | War e lerc'h: Salaun |
# Eritaieg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo an eritaieg (eritai, erai, barua, babauriwa pe haya) komzet gant tro-dro da 530 den (2000) e Papoua ar C'hornaoueg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù bae Geelvink
# Eritrokit

An eritrokitenn, pe kellig ruz pe globulenn ruz, zo unan eus elfennoù ar gwad. Er bronneged eo ur gellig hep nukleus, gant hemoglobin en e sitoplasm. E roll eo treuzkas gazoù evel an dioksigen pe an dioksidenn garbon er c'horf.
# Erli

Erli zo ur gumun en Italia, e proviñs Savona ha rannvro Liguria.
# Eris

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
* Eris a zo un doueez eus Hellaz an Henamzer
* Eris a zo ur blanedenn gorr
* Eris zo ur genad kevnid eus ar c'herentiad Salticidae
* Eriş zo un anv-tiegezh turk
# Eritrea

Eritrea (amhareg: ኤርትራ ʾĒrtrā hag arabeg: إريتريا Iritriyya diwar ar geuzeg: ኤርትራ ʾĒrtrā) zo ur vro e biz Afrika. Harzoù he deus gant Soudan er c’hornôg, Etiopia er c’hreisteiz ha Djibouti er gevred. . En em astenn a ra Eritrea a-hed ar Mor Ruz, a-dal da Arabia Saoudat ha Yemen.
Dont a ra anv ar vro eus ur ger gresianek a dalvez kement ha « ruz », abalamour da nested ar Mor Ruz. Bez’ ez eo Eritrea unan eus ar stadoù dizalc’h nevesañ zo er bed.
Trevadennet e voe Eritrea gant Italia adalek 1885. Ar Saozon a gemeras lec’h an Italianed e 1941, e-pad an Eil Brezel Bed. Goude ar brezel e voe unanet Eritrea hag Etiopia e stumm ur c’hevread. E-pad ar bloavezhioù 1960 e kroget ar stourm armet evit distagañ Eritrea diouzh Etiopia, ur stourm a badas 30 vloaz. Dont a reas ar brezel da benn e 1991, pa voe faezhet arme Etiopia gant stourmerien Eritrea. Daou vloaz war-lerc’h, e 1993, goude ur referendom e teuas Eritrea da vezañ ur stad dizalc’h.
Div yezh ofisiel zo en Eritrea : an arabeg hag an tigrigneg. Yezhoù all a vez komzet er vro ouzhpenn, peogwir e kaver enni 9 fobl disheñvel. War dachenn ar relijionoù ez eo an islam hag ar gristeniezh an div relijion bennañ.

## Istor

Unan eus an hominidae koshañ, marteze ul liamm etre Homo erectus hag un Homo sapiens kozh a oa bet kavet e Buya gant un ergerzheg italian. Koshoc'h eget ur milion bloavezh e vefe bet

## Melestradur

Disrannet eo Eritrea e c'hwec'h rannvro (zobas). Pep rannvro a zo disrannet e meur a vann. Heuliañ a ra harzoù ar rannvroioù re ar c'helc'hiadoù dourlec'hiadurel, ar pezh a ro tro da beb gouarnamant lec'hel da velestrañ al labour-douar en un doare efedus.
| No. | Rannvro 5ዞባ) | Bann (ንኡስ ዞባ} |
| 1 | Maekel (ዞባ ማእከል) | Berikh, Ghala-Nefhi, Semienawi Mibraq, Serejaka, Debubawi Mibraq, Semienawi Mi'erab, Debubawi Mi'erab |
| 2 | Debub (ዞባ ደቡብ) | Adi Keyh, Adi Quala, Areza, Debarwa, Dekemhare, Mai Ayni, Mai Mne, Mendefera, Segeneiti, Senafe, Tserona |
| 3 | Gash-Barka (ዞባ ጋሽ ባርካ) | Agordat, Barentu, Dghe, Forto, Gogne, Haykota, Logo-Anseba, Mensura, Mogolo, Molki, Guluj, Shambuko, Tesseney, La'elay Gash |
| 4 | Anseba (ዞባ ዓንሰባ) | Adi Tekelezan, Asmat, Elabered, Geleb, Hagaz, Halhal, Habero, Keren City, Kerkebet, Sel'a |
| 5 | Semenawi Keyih Bahri (ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ) | Afabet, Dahlak, Ghel'alo, Foro, Ghinda, Karura, Massawa, Nakfa, She'eb |
| 6 | Debubawi Keyih Bahri (ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ) | Are'eta, Kreiz-Dankalia,Su-Dankalia, Assab |

## Daveoù

* ↑ Abbate, Ernesto; Albianelli, Andrea; Azzaroli, Augusto; Benvenuti, Marco; Tesfamariam, Berhane; Bruni, Piero; Cipriani, Nicola; Clarke, Ronald J.; Ficcarelli, Giovanni; Macchiarelli, Roberto; Napoleone, Giovanni; Papini, Mauro; Rook, Lorenzo; Sagri, Mario; Tecle, Tewelde Medhin; Torre, Danilo; Villa, Igor (4 June 1998). "A one-million-year-old Homo cranium from the Danakil (Afar) Depression of Eritrea". Nature 393: 458–460. DOI:10.1038/30954
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Tiriadoù dalc'het Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos
# Eris (korrblanedenn)

Eris, eus hec'h anv klok (136199) Eris (arouez: ), a zo anezhi an eil brasañ korrblanedenn anavezet eus Koskoriad an Heol, hag an hini fetisañ. Eris a zo un draezenn dreuzneizhanat (TTN) hag a gelc’htro en-dro d’an Heol, en ur rann eus an egor anvet an disk strewet, en tu-hont da c'houriziad Kuiper. En-dro dezhi ez eus ul loarenn da vihanañ, Dysnomia. 2 400 km a dreuzkiz he deus Eris.

## An anv

Graet e veze 2003 UB313 anezhi da gentañ, ha lesanvet Ksena gant ar re o doa he dizoloet.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ JPL/NASA (2015-04-22). What is a Dwarf Planet?.
# Fiumefreddo di Sicilia

Fiumefreddo di Sicilia zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
# Fiumicino

Fiumicino zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Fiuminata

Fiuminata zo ur gêr eus Italia e proviñs Macerata e rannvro ar Marche, e kreiz Italia.
# Fivizzano

Fivizzano a zo ur gumun eus Italia , e proviñs Massa-Carrara e Toskana.
# Fizik (Aristoteles)

Fizik (pe "Physica", pe "Physicae Auscultationes" da lavarout eo "kentelioù") a zo un oberenn gant ar prederour hellazat Aristoteles.

## Levrlennadur

* Lambros Couloubaritsis, La Physique d'Aristote (Bruxelles, Ousia, 1998, ISBN 2-87060-062-3)
* Augustin Mansion, Introduction à la physique aristotélicienne, Éd. de l'Institut supérieur de philosophie, Louvain, 1987
* Thomas d'Aquin, Commentaire des huit livres des Physiques d'Aristote Troet e galleg. L'Harmattan, Paris, 2008, 2 levrenn.

## Pennad kar

* Natur