OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Idilio

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Idilio ("Bugulgan") zo anv meur a oberenn spagnolek.
* Ur ganaouenn gant ar sonaozer stadunanat Willie Colón, kanet gant tud e-leizh.
* Ur ganaouenn gant ar ganerez spagnol Shaila Dúrcal.
* Un idilio bobo ("Ur bugulgan sot"), ur gontadenn gant Ángel Felicísimo Rojas, embannet e 1946 ; anv an dastumad kontadennoù ma voe embannet ar gontadenn gant oberennoù all diwar zorn ar skrivagner eo ivez.
* Un idilio de estación ("Ur bugulgan porzh-houarn"), ur film arc'hantinat sevenet gant Anibal Uset e 1978.
Bez' ez eo ivez anv spagnolek meur a oberenn krouet e yezhoù all.

## Notennoù

* ↑ Komzoù
# Idjwi

Idjwi zo un enezenn el lenn Kivu, e proviñs Sud-Kivu (Republik Demokratel Kongo).
An eil enez vrasañ e diabarzh Afrika eo, goude Ukewere. 285 km² eo he gorread ha 40 km he hirder. War-dro 200 000 den zo o chom enni, en o zouez ul lodenn vras eus repuidi Hutu deuet di goude gouennlazh Rwanda.
# FightAIDS@Home

FightAIDS@Home ("Fight AIDS at home") zo ur steuñv urzhiataerezh a stourm a-enep kleñved ar HIV.
# Fiez-mor

Fiez-mor :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Porifera |
| Kevrennad : | Demospongiae |
| Urzhad : | Halichondrida |
| Kerentiad : | Axinellidae |
| Genad : | Phakellia |
| Anv skiantel ||
| Phakellia ventilabrum Linnaeus, 1767 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar fiez-mor (Phakellia ventilabrum) a zo spoue arvelen hag a vev e meurvor Atlantel, e mor Breizh hag e mor an Hanternoz.
Stumm ur gib 4-8 cm uhelder zo dezho. Stag e vezont ouzh an traezh war-bouez un troad fin.
# Fifi

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Fifi a c'hall bezañ :

## Tudennoù faltazi

* Mademoiselle Fifi, un dastumad danevelloù skrivet gant ar gall Guy de Maupassant, en o zouez Mademoiselle Fifi
* Fifi Brindacier, anv gallek Pippi Långstrump krouet e 1945 gant ar skrivagnerez svedat Astrid Lindgren
* anv gallek Dewey Duck, unan eus nized Donald Duck, tudennoù e bed Disney
* Fifi ar c'hi pekinat (Fifi the Peke e saozneg), ki Minnie Mouse e bed Disney
* Fifi Martingale, ur film gall troet e 2001, Jean Lefebvre e aktour pennañ

## Tud

* Fifi D'Orsay (1904–1983), aktourez stadunanat

## Anvioù-lec'h

* Fifi, ur gêr e Maroko
* Mount Fifi, ur menez e Sawback Range, e Menezioù Roc'hellek Kanada

## A bep seurt

* FIFI, bombezer eus an eil brezel bed, Boeing B-29 kentañ difallet e 1971 gant ar gevredigezh Commemorative Air Force
* roet eo bet an anv da veur a gorvent ha kelc'hwidenn
# Fifth Avenue

Fifth Avenue a zo unan eus straedoù-veur kêr New York er Stadoù Unanet Amerika. Tremen a ra ar Fifth Avenue dre karter Manhattan, lakaet e vez war-raok evit bezañ unan eus ar straedoù kerañ da anneziañ kement hag unan eus ar straedoù gwellañ evit ar prenadennoù. Er straed-veur se e kaver an Empire State Building.

## Skeudennoù

* Sell eus an a-us e 1893
* Ur sell adal straed e 1895
* Memes sell met e 2015
* Nedeleg war ar Fifth Avenue e 1896
* Fifth Avenue e 1918
* Ar Fifth Avenue a grog adal Washington Square Arch e Washington Square Park
* Lec'h koun d'an tisaver Richard Morris Hunt, Fifth Avenue etre ar straedoù 70 hag 71st
* Ar Plaza Hotel e 1907
# Figline e Incisa Valdarno

Figline e Incisa Valdarno a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
# Fiez

Ar fiez, pe figez, zo frouezh plant eus kerentiad ar Moraceae, anvet Ficus carica.
E broioù ar Reter-Nesañ e kreske ar gwez bihan-se gwechall, a-raok ma voent gounezet gant an dud, meur a vilved zo, ha ma voent ledet dre ar bed a-bezh. Bremañ e vezont gounezet e meur a vro. Turkia eo ar vro ma eoster ar muiañ a fiez (274500 a donennoù, ha 27% eus an eostadoù er bed a-bezh) ; e broioù Norzhafrika (Ejipt, Maroko, Aljeria) e vez eostet kalz anezho ivez. Glas-ruz e vezont pa vezont darev ha mat da zebriñ. Debret e vezont ent-sec'h ivez.
Dont a ra anv brezhonek ar frouezh-se eus ar galleg, ma voe amprestet da vare ar c'hrennvrezhoneg hag ar ger gallek e-unan a voe amprestet digant an okitaneg, figa, deuet eus ar ger latin ficus.

## Notennoù

* ↑ French Loanwords in Middle Breton, Arzel Even, University of Wales Press, p. 120
* ↑ Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Figline Vegliaturo

Figline Vegliaturo a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Figueres

Figueres zo ur gumun e Katalonia, e komark an Alt Empordà, e proviñs Girona.
# Figino Serenza

Figino Serenza zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
# Fiesso d'Artico

Fiesso d'Artico zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
# Izelvroioù bras

Er bloavezhioù 1920 e voe kinniget krouidigezh ur vro hag a vije anvet Groot-Nederland, an Izelvroioù Bras. Diazezet e vije war ar broioù ma komzer izelvroeg, da lavarout eo an Izelvroioù ha Flandrez istorel (Flandrez velgiat ha Flandrez c'hall). Bez' e oa eus an unanded-se betek 1585 pa voe torret, adsavet e voe etre 1815 ha 1830 pa voe torret adarre da vare krouidigezh Belgia. Poellek eo ar mennozh e-keñver yezh, met diboell e-keñver relijion pa'z eo katolik Flandreziz ha protestant Izelvroiz.
# Izelvroioù ar Su

Izelvroioù ar Su (nederlandeg : Zuidelijke Nederlanden) pe Izelvroioù katolik pe c'hoazh Izelvroioù belgiat a veze lavaret da envel an tiriadoù a ya d'ober Belgia hiziv an deiz (nemet Priñselezh Liège), hag ivez Luksembourg ha Hauts-de-France, hag a oa chomet dindan beli ar Spagnoled goude disparti ar Proviñsoù-Unanet (Izelvroioù hiziv an deiz) e 1581.
Er penn-kentañ e voe unvanet ar priñselezhioù gant duged Bourgogn, pe dre herezh pe dre berc'hennidigezh. Evel-se e voe krouet Seitek Proviñs an Izelvroioù bourgognat. E 1581 e voe dispartiet seizh proviñs ar su ha savet e voe ar Proviñsoù-Unanet dre Akta Den Haag.
An 10 proviñs a oa er su a chomas dindan dalc'h ar re Habsburg hag ar proviñsoù-se a yae d'ober Izelvroioù ar C'hreisteiz ma voe div Stad disheñvel : an Izelvroioù spagnol etre 1581 ha 1713 ha goude-se an Izelvroioù aostrian etre 1713 ha 1795.
# Izelvroioù spagnol

Izelvroioù Spagnol a veze graet eus hollad ar proviñsoù a oa en em gavet e dalc'h an impalaer Karl V an Impalaeriezh Santel. War-lerc'h Karl V, impalaer Aostria ha roue Spagn, e tremenas an Izelvroioù e dalc'h e vab Fulup II, roue Spagn. Chom a reas an Izelvroioù e dalc'h rouantelezh Spagn etre ar XVI$^{vet}$ hag an XVIII$^{vet}$ kantved. En em ledañ a raent war ar pezh zo bremañ an Izelvroioù, Belgia, Luksembourg ha hanternoz Bro-C'hall.

## Istor

En Impalaeriezh Santel Roman e oa ar proviñsoù-se abaoe ur pennad dija pa zeujont da vezañ unanet dindan ren Karl V, a oa dug Bourgogn, impalaer Aostria ha roue Spagn. E Gent e oa bet ganet an impalaer e 1500. Ren a reas war ar Seitek Proviñs etre 1515 ha 1555. Mervel a reas Karl V d'ar 25 a viz Here 1555 ha d'e vab, Fulup e roas an aotrouniezh war an douaroù na oant ket en Aostria, an Izelvroioù ha Spagn en o zouez. Evel-se e teue an Izelvroioù da vezañ ur stad anezhi hec'h-unan stag ouzh kurunenn Spagn. Dre ma oa pinvidik marc'hadourien an Izelvroioù e oa bras talvoudegezh ar stad-se evit roue Spagn, brasoc'h en amzer-se eget douaroù Spagn pe Amerika !
Adalek 1531 e oa Brusel kêr-benn an Izelvroioù spagnol.
Buan a-walc'h e savas enebiezh etre an Izelvroiz ha Spagnoled, dindan ren Fuluup II. Tra ma oa Karl V un den ganet en Izelvroioù, e oa Fulup II, evit tud an Izelvroioù, un estrañjour, ganet ha desavet e Spagn. Ouzhpenn ar stourm ouzh kreizennadur Spagn e voe enebiezh ouzh katoligiezh Spagn gant ar brotestanted a oa stank e proviñsoù an hanternoz.
Kement-se a zisoc'has war Unaniezh Arras, etre proviñsoù ar c'hreisteiz, hag Unaniezh Utrecht etre proviñsoù an hanternoz, war Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz ha war dizalc'hidigezh Republik ar Seizh Izelvro Unanet, anvet ivez Proviñsoù-Unanet, embannet e 1581.
Chom a reas douaroù ar c'hreisteiz e dalc'h Spagn betek Emglev Utrecht e 1713. Dre an emglev-se e tremenjont dindan ren Habsbourged Aostria. Adalek neuze e komzer eus an Izelvroioù aostrian, betek 1795, pa voent aloubet gant Bro-C'hall, gant armeoù ar Republik Kentañ. Neuze e voe graet departamantoù gall ganto.
Priñselezh Liège ne oa ket e-barzh an Izelvroioù spagnol. E dalc'h eskob Liège e oa, ha chom a reas dizalc'h betek 1795 pa voe aloubet gant ar C'hallaoued.

## An Izelvroioù spagnol

Enne e oa:
* Kontelezh Flandrez en he fezh
* Kontelezh Artez
* Kêr Tournai
* eskopti Cambrai (dre vras departamant gall Nord ha hanterenn hanternoz departamant gall Pas-de-Calais)
* Dugelezh Luksembourg
* Dugelezh Limburg
* Kontelezh Hainaut
* Kontelezh Namur
* Aotrouniezh Mechelen
* Dugelezh Brabant
* Opper-Gelre (Bovenkwartier, ul lodenn eus dugelezh Gelre (kêrioù Venlo ha Roermond, e proviñs Limburg, ha kêr Geldern e distrig Kleve) en Alamagn.
Brusel en Brabant e oa ar gêr-benn.
# Izenberge

Izenberge :
| Lec’hiadur e kumun Alveringem hag e Belgia | Lec'hiadur Izenberge |
| Banniel | |
| Riez | Belgia |
| Rannvro | Rannvro Flandrez |
| Proviñs | Kornôg-Flandrez |
| Arondisamant | Veurne |
| Kumun | Alveringem |
| Kod post | 8690 |
| Kod pellgomz | |
| Maer | |
| Gorread | 4,51 km² |
| Led | 50° 59' 35" Norzh |
| Hed | 02° 39' 20" Reter |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 367 (31.12.2008) |
| Stankter | 81 a./km² |
Izenberge en izelvroeg, Yzenberge e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez er Westhoek. E 1971 e voe staget ouzh kumun Leisele. Staget eo bet homañ ouzh kumun Alveringem e 1977.
# Izelvos

Un izelvos zo ur seurt kizelladur a stumm skeudennoù hag a vez nebeut war valir diouzh o gorreenn diazez.

## Pennad kar

* uhelvos
# Izevel

Hervez an Testamant Kentañ (1R 16, 31) e oa Izevel, gwreg Ahav, roue Israel (874 KJK-853 KJK). : « Evel ma ne vije bet re nebeut dezhañ kerzhout e pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, e kemeras da wreg Izevel, merc'h Et-Baal, roue ar Sidoniz, hag ez eas da servijout ar Baal ha da stouiñ dirazañ. »
Gwelet e vez Izevel evel ur bec'herez vras gant an Tanac'h eta : boutañ a ra he gwaz da azeuliñ Baal hag emzalc'hioù direizh he deus ivez (so Gwinienn Navot, 1R 21). Milliget e voe gant Elia « Ar chas a zebro Izevel e-harz rak-mogerioù Izreel » (1R 21, 23)
Pa voe bet olevet Yehou roue Israel e roas urzh da lazhañ Izevel en Izreel. Slepet e voe diouzh e frenestr ha ne voe kavet « diouti nemet ar c'hlopenn; an treid ha palvoù an daourn » rak « Lavar an Aotroù eo, en doa komzet dre e servijer Elia...» (2R 9,30-37).
Mamm Atalia, gwreg Yehoram, roue Yehouda, oa.

#### Notennoù ha daveennoù

* ↑ "Jesabel" e troidigezh gwilh at C'hoad,, p 314
* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, eil levrenn, p 155
* ↑ {br} Troidigezh An Tour-Tan, eil levrenn, p 178
# Izelvroioù (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
An anv Izelvroioù zo bet krouet er XIVvet kantved e lez Dug Bourgogn evit ober meneg eus an douaroù perc'hennet gantañ a zo hiriv en Izelvroioù a-vremañ, e Belgia, hag e Luksembourg .
Graet eo bet an anv-se :
* eus proviñsoù kozh an Izelvroioù, dindan duged Bourgogn ha Karl V, adalek ar XIV-vet kantved betek ar XVI-vet kantved (1384–1477),
* eus ar Seitek Proviñs (1477–1581), hêrezh an Habsburgs digant duged Bourgogn, betek o rannidigezh etre Izelvroioù spagnol hag ar Proviñsoù-Unanet ;
** eus ar Proviñsoù-Unanet (1581–1794), a en em savas a-enep galloud an tiegezh Habsburg, hag a zeuas
* eus an Izelvroioù spagnol (1556–1713) a voe an Izelvroioù aostrian goude (1713–1794), ha neuze Stadoù-Belgiat-Unanet, adal ar XVI-vet betek an XVIII-vet kantved;
* eus Rouantelezh Unanet an Izelvroioù, ma voe unanet Belgia hag an Izelvroioù a-vremañ, adal 1815 betek 1830
* adalek 1830 (pa voe dizalc'h Belgia), eus an Izelvroioù evel m'o anavezomp hiriv.
Graet e vez Rouantelezh an Izelvroioù hiriv, en un doare ofisiel, eus ar stad a vod an Izelvroioù end-eeun (an 12 proviñs en Europa) hag an inizi tramor, Aruba, Curaçao ha Sint Maarten.
# Izelvroioù aostrian

An Izelvroioù aostrian (en latin : Belgium Austriacum) eo an anv roet da Izelvroioù ar c'hreisteiz en XVIII$^{vet}$ kantved (1714 – 1794). « Aostrian » e oant abalamour d'an Tiegezh Habsbourg, a Aostria, a oa mestr d'an douaroù hag a oa dindan an Impalaeriezh Santel abaoe eured Mari Bourgogn ha Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel (1459-1519), ha goude marv Charlez an Her (1477).
A-raok 1714 avat, e oa dalc'het Izelvroioù ar C'hreisteiz gant skourr spagnol an Habsbourged, ma veze anv eus Izelvroioù spagnol. Gant Feur-emglev Rastatt en 1714 e voent roet da Rouantelezh Spagn ken na voent staget ouzh Bro-C'hall en 1795 e-pad Brezelioù an Dispac'h Gall.
# Johannes Xiphilinus

Joannes Xiphilinus (Ἰωάννης Ξιφιλῖνος e gresianeg) a oa ur manac'h hag un istorour hag a veve e Kergustentin en eil hanterenn an XI$^{vet}$ kantved. Niz e oa da Yann VIII Xiphilinos, patriark Kergustentin eus 1066 da 1078.
Savet en deus un diverradur diwar oberenn Cassius Dio.
# Johannes Tauler

Johannes Tauler (Taulerus e latin), ganet eo bet e Straßburg war-dro 1300 hag aet eo da Anaon d'ar 15 a viz Mezheven 1361 er memes kêr, a oa un teologour ha prezeger dominikan kevrinek elzasat.

## Buhez

Un diskbl da Vestr Eckhart eo bet. Gwelet eo ebel unan eus pouezusañ kevrinidi katolik ar Rheinland eus ar mare.
Deuet eo da vezañ ezel eus urzh ar vreudeur prezegerien war dro pemzek vloaz. Stummet eo bet e kouent Straßburg an urzh. Levezonet don eo bet gant Mestr Eckart a brezege e gêr-se etre 1313 ha 1326. Ne ouzer ket resis peseurt darempred oa etre an daou den. Mont a reas goude da Skolaj Köln an dominikaned ha da Skolaj Sant-Jakez Pariz marteze a-raok distreiñ da Straßburg.
Lakaet e voe Straßburg dindan interdid gant ar Pab e 1324 evel un toullad kêrioù all. Kuitaat a reas Johannes Tauler ar gêr gant an dominikaned evit ober e annez e Basel.
Kregiñ a reas da brezegenniñ e Straßburg e 1330. Bez' e oa eizh kouent dominikanezed e kêr d'ar c'houlz-se. Seblantout a ra sarmonioù Tauler evel re Mestr Eckhart pe Heinrich Seuse bezañ bet savet evit kumuniezhioù leanezed.
E 1338 pe 1339 e voe skarzhet an dominikaned eus Straßburg abalamour d'an dizemglev etre ar Pab Yann XXII hag an Impalaer Ludwig IV. Tremen a reas Tauler e amzer harlu e Basel (war-dro 1339-1343). Eno ez eas e darempred gant ul luskad beleien ha liked deol anvet "Mignoned Doue" (Gottesfreunde]. Kavet a vez meneg eus al luskad-se en e sarmonioù hag el lizhiri eskemmet gant ar beleg Heinrich von Nörlingen hag e vignonez speredel an dominikanez Margaret Ebner.
Retorn a reas da Straßburg e 1343. Kalz gwalleurioù a skoas ar geoded er bloavezhioù-se. Kren-douar ha tan-gwall e 1346. Bosenn zu etre fin 1347 ha 1349. Lavaret e vez e chomas Tauler e kêr evit frealziñ an annezidi.
Beajiñ a reas kalz e-kerzh an ugent vloaz diwezhañ eus e vuhez. Da gKöln peurgetket. Un toullad eus e sarmonioù a voe distaget eno.
Beziet eo bet en Iliz an dominikaned e Straßburg.
N'eus lezet pleustrad ebet met ur pevar-ugent sarmon bennak. Krog e oad d'o dastum pa oa bev c'hoazh.
Moullet e voent evit ar wech kentañ e Leipzig e 1498. Advoullet en Augsburg e 1508. Advoullet in bet goude asambles gant skridoù gant Eckhart ha re all e Basel (1521 ha 1522), Halberstadt (1523), Köln (1543) ha Lisboa (1551). Moullet e voe un droidigezh e latin e Köln e 1548 ha 1553. Meur a embannadur a voe en XIX$^{vet}$ kantved hag en XX$^{vet}$ kantved.
Gwelet int evel oberennoù a-bouez ken e keñver preder hag e-keñver stil.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Johannes Vilhelm Jensen

Johannes Vilhelm Jensen a oa ur skrivagner danek. Ganet e oa bet d’an 20 a viz Genver 1873 e Farsø, ur geriadenn eus Jylland, ha marvet e oa d’ar 25 a viz Du 1950. Resevet en doa Priz Nobel al lennegezh e 1944.
Goude studioù medisinerezh e labouras evel kazetenner hag en em lakaas da skrivañ lennegezh. Unan eus e c’hoarezed, Thit Jensen, zo brudet evel skrivagnerez ivez.
Beajiñ kalz a reas Johannes Jensen, evel e genvroad Hans Christian Andersen, ha mont a reas betek Stadoù Unanet Amerika. Brudet eo e skridoù e Danmark, skridoù komz-plaen evel e romant istorel Kongens Fald (kouezhadenn ar roue), pe barzhonegoù (Digte 1906).

## Liammoù diavaez

* Nobelprize.org
* Books and writers
# Johannes Zukertort

Johannes Hermann Zukertort a zo bet ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1842 e Lublin (Polonia) ha marvet d'an 20 a viz Mezheven 1888 e Londrez (Breizh-Veur) .
Meurc'hoarier echedoù poloniat.
En Alamagn e voe savet.
Soner piano ag an dibab.
Komz a rae mat-tre un dek bennak a yezhoù.
Ugent vloaz edo pa teskas c'hoari echedoù e skol-veur Breslau (en Alamagn d'ar c'houlz-se).
Adal neuze e voe gouestlet e vuhez d'an echedoù.

## An Digoradur Zukertort

1.d4 d5
2.Mf3 Mf6
3.e3 e6
4.Mbd2 c5
5.b3

## Div bartienn a-bouez

* Johannes Zukertort a-enep da "X", Damez aberzhet, Leipzig - 1877 ;
* Mikhail Tchigorin a-enep da Johannes Zukertort, Londrez 1883 .

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Johannes Zukertort 35 ag e bartiennoù e pgn
* Zukertort e Chessgames
* Partiennoù arall
# Johannes Hentschel

Johannes Hentschel (10 a viz Mae 1908 e Berlin – 27 a viz Ebrel 1982 en Achern) a oa ur mekaniker-tredan alaman e-karg eus pourvezadur tredan ar salioù annezet gant Adolf Hitler er Reichskanzlei).
Hentschel a gavas labour er strollad nazi d'ar 4 a viz Gouere 1934. Da zevezhioù diwezhañ an Trede Reich e oa e-karg eus tredanerezioù ar Führerbunker hag eñ eo an den diwezhañ a guitaas ar bunker. Tapet e voe gant soudarded an Arme Ruz pa oant o furchal er bunker, ha dieubet e voe pevar bloaz goude, d'ar 4 a viz Ebrel 1949.

## Daveoù

* Joachimsthaler, Anton ; Hitlers Ende : Legenden und Dokumente ; traduit en anglais par Helmut Bögler : The last days of Hitler ; Arms & Armour ; Londrez, 1996
# Johannes Kepler

Johannes Kepler (27 a viz Kerzu 1571 - 15 a viz Du 1630) a oa ur steredoniour alaman. Brudet eo evit e deorienn diwar-benn fiñv ar planedennoù. Lezennataet a voe ar re-mañ gant steredoniourien diwezhatoc'h war ziazez e oberennoù Astronomica Nova ha Harmonices Mundi.
# Johannes von Wildeshausen

Johannes von Wildeshausen, anvet ivez Johannes Teutonicus, oa ul beleg dominikan, bet eo bet pevare mestr an urzh etre 1241 ha 1252.
Ganet eo bet war-dro 1180 Wildeshausen e-kichen Oldenburg e Saks-Izel en ur familh nobl. Aet eo da Anaon d'ar 4 a viz Du 1252 e Straßburg.
Studiet en deus e Bologna. Mignon oa gant an Impalaer Frederig II.
Degemeret e voe en urzh gant Domingo de Guzmán e Bologna e dibenn 1219 pe e penn kentañ 1220. Kaset e voe da brezeg brezel ar Groaz gant kannaded ar Pab Honorius III en Impalaeriezh Santel e 1224. Hanterour e voe ivez en un diemglev etre tud Stedingen hag eskob Bremen.
E penn Proviñs Hungaria e voe etre 1231 ha 1233. Anvet e voe Eskob Bosnia (lodenn eus Hungaria d'ar mare) e 1233 gant kannad ar Pab ar c'hardinal kisterkiat Giacomo da Pecorara evit kemer plas un eskob bet tennet e garg digantañ Chom a reas betek 1237.
Karget e voe gant ar Pab Gregor IX d'ur gefridi e-kichen Ivan Asen II, roue ar Vulgared.
E penn Proviñs Lombardia e voe etre 1238 ha 1240. Dilennet e voe Mestr an urzh e 1241 e Pariz.
Pemp yezh a gomze. Darempredoù mat en doa gant ar Guria. Kregiñ a reas da unvaniñ liderezh an urzh dominikan. Aesaat a reas ar studi hag ar prezegennerezh o tigeriñ skolioù e Köln, Montpellier hag Oxford hag o telc'her chabistroù meur e kêrioù disheñvel Europa (Köln e 1245, Montpellier e 1247, Trier e 1249, Londrez e 1250) o lakaat un harz da wir-miret Bologna ha Pariz.
| En e raok Raymond de Peñafort 1238-1240 | Mistri Urzh ar Brezegerien | War e lerc'h Humbert de Romans 1254-1263 |
# Front d’Alliberament de Catalunya

Front d’Alliberament de Catalunya (FAC) ("Talbenn evit Dieubidigezh Katalonia"), krouet e 1969, a oa ar c'hentañ strollad broadelour armet hag a zifenne tezennoù ar varksouriezh-leninouriezh er Broioù Katalanek.
Krouet e oa bet dre unaniñ disrannourion a-gozh bet izili eus Consell Nacional Català (CNC, "Kuzul Broadel Katalonia") gant disrannourion yaouank bet stummet e Joventuts Obreres d’Estat Català ("Yaouankizoù Micherour Stad Katalonia")
Er pen-kentañ ne raent nemet skrivañ luganoù ouzh ar mogerioù, met tamm-ha-tamm e krogas ar re yaouankañ da verniañ danvez-tarzh hag armoù. Reiñ a reas FAC muioc'h a blas d'an ober fetis kentoc'h evit d'an ideologiezh pe d'ar strategiezh. Klask e rejont sevel strolloùigoù armet un tammig e pep lec'h evit lakaat pobl Katalonia he he fezh da difenn dishualded ar vro dre un emsav armet a-benn ar fin.
Evit a sell ouzh o c'hredennoù ideologel e kave da FAC e ranke bezañ unanet ar stourm broadel hag ar stourm sokial ha difenn a raent ivez unvanidigezh an holl vroioù katalanek daoust ma ne oa staliet hag oberiant an aozadur nemet e Priñselezh Katalonia.
Etre 1969 ha 1972 e oa bet kaset da benn gante ur c'hant gwalldaol bennak, dreist-holl a-enp da savadurioù tost ouzh renad Franco, en ur glask chom hep lazhañ den ebet.
Da geñver o Emvod-Meur e 1973 e oa bet kemmet FAC penn-da-benn, rak divizet e oa bet leuskel a-drek an doare talbenn politikel ledan evit dont da vezañ ur strollad marksour-leninour levezonet -don gant ar vaoouriezh tost ouzh Partit Comunista de Catalunya (PCC, "Strollad komunour Katalonia").
Embann a reas ur gelaouenn anvet Catalunya Roja ("Katalonia Ruz").
E 1976 e oa bet krouet Moviment Revolucionari de Catalunya (MRC, "Luskad Dispac'hel Katalonia") evit talvezout da skourr bolitikel d'ar strollad armet.
Mont a reas FAC da get e 1977 ur wezh skarzhet renad Franco ha un nebeud mizioù war-lerc'h e oa bet divodet MRC da heul.
# Fronte Giuliano

Fronte Giuliano a zo ur strollad disranner a glask gounit dizalc'hiezh Trieste, en Italia. Dister-tre e chom e zisoc'hoù en dilennadegoù - war-dro 2.5%.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Ar pennad-mañ a denn d'ur strollad politikel en Italia a zo ur raktres. Gallout a rit skoazell Wikipedia dreglotaat anezhañ.
# Frontinhan

Frontinhan (Frontignan e galleg) zo ur gumun c'hall e departamant Hérault, er rannvro Okitania. Emañ etre Seta ha Montpelhièr
Brudet eo Frontinhan abalamour d'ar gwin dous a vez graet eno, ar Muscat de Frontignan.

## Kêrioù gevellet

Gevellet eo Frontinhan gant ar c'hêrioù-mañ :
* Gaeta (Italia)
* Vizela (Portugal)
* Pineda de Mar (Katalonia)

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel
# Frontino

Frontino zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche.
# Frosinone

Frosinone zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio. Ur 43 500 a dud zo enni o chom.

## Monumantoù

* An amfiteatr roman
* An iliz-veur
* Mirdi Hendraouriezh
# Frontone (Italia)

Frontone zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche.
# Frosolone

Frosolone zo ur gumun eus Proviñs Isernia, e Molise, en Italia.
# Frontera

Frontera zo un anv-lec'h spagnolek, harz, pe marz e brezhoneg.

### Arc'hantina

* Frontera (Arc'hantina), kumun
* Rosario de la Frontera, kumun
* Departamant Rosario de la Frontera, e Proviñs Salta

### Honduras

* Nueva Frontera, kumun

### Mec'hiko

* Frontera (Coahuila)
* Frontera (Tabasco)

### Spagn

* Frontera (Kanariez)
* Oliva de la Frontera

#### Andalouzia
##### e proviñs Cádiz

* Arcos de la Frontera
* Castellar de la Frontera
* Conil de la Frontera
* Chiclana de la Frontera
* Jerez de la Frontera
* Jimena de la Frontera
* Vejer de la Frontera

##### e proviñs Huelva

* Palos de la Frontera
* Rosal de la Frontera

##### e proviñsoù all

* Aguilar de la Frontera, e proviñs Córdoba (Spagn),
* Cortes de la Frontera, e proviñs Málaga,
* Morón de la Frontera, e proviñs Sevilla,
* Zorita de la Frontera

## Traoù all

* Frontera de la Paz, anv an harzoù entre Rivera, en Uruguay, ha Santana do Livramento, e Brazil.

## Pennadoù kar

* La Frontera
* Tres Fronteras
* Triple Frontera