OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Enez Hoste

Enez Hoste zo un enez e su Chile. An enez vrasañ eo er su d'an Isla Grande de Tierra del Fuego, en tu all da Ganol Beagle. Er su dezhi emañ an Inizi Hermite, er reter an Enez Navarino.
Stag eo ouzh kumun Cabo de Hornos, e proviñs an Antártica Chilena, e Rannvro Magallanes.

## Kab

Penn pellañ an enez er su eo ar c'h-Cabo de Hornos faos, en ledenez Hardy.
# Enez Kado

Enez Kado :
| Enez Kado hag he chaoser. ||
| Anv gallek | Île de Saint-Cado |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Stêr an Intel |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 41′ 15″ N, 3° 11′ 05″ K |
| Gorread | 0,002 km² |
| Lein uhelañ | 5 m |
| Geologiezh | Enez stêr |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Gwened |
| Departamant | Mor-Bihan |
| Kumunioù | Belz |
| Poblañs ||
| Poblañs | ? ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Kado zo un enezennig e-tal kêriadenn Sant-Kado e Stêr an Intel, e kumun Belz, e Bro-Gwened hag ar Mor-Bihan.

## Geografiezh

Ur pennc'hêr eus kêr Sant-Kado e stêr an Intel eo Enez Kado. Stag eo an enez ouzh an douar bras, e Belz, gant ur chaoser. Emañ Nichtarger er mervent hag Enez Niheu er reter dezhi.
* An enez hag ar chaoser.
* Ar chaoser.
* Enez Kado gwelet diouzh kêriadenn Sant-Kado.

## Istor
### Porzh sardineta

* Ar porzh e penn kentañ an XX$^{vet}$ kantved
* Ar porzh hag ar chapel.
* Bagoù sardineta.

## Monumantoù

An enezenn en he fezh, he chapel, he c'halvar hag he feutan zo bet enskrivet evel ur monumant istorel e 1964.

### Chapel Sant Kado

    Pennad pennañ : Chapel Sant-Kado
Savet e oa bet ar chapel en XII$^{vet}$ kantved, rummet eo bet monumant istorel d'an 12 a viz Mae 1925.
* Ar Chapel

### Kalvar Sant-Kado

Savet e oa bet ar c'halvar e 1832.
* Ar c'halvar
* E-tro 1920
* E 1937
* E 2022

### Feutan Sant-Kado

Savet e oa bet feutan Sant-Kado en XVIII$^{vet}$ kantved.
* Ar fetan
* E 2019.
* E 2013.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ "Enez Kado" hervez KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)
* ↑ (fr) "Écart dit Île de Saint-Cado (Belz)" war patrimoine.bzh
* ↑ (fr) "Chapelle Saint-Cado", pennad n$^o$ PA00091024, war lec'hienn an diazad Mérimée, ministrerezh ar sevenadur gall.
* ↑ (fr) "Calvaire, Saint-Cado (Belz)" war patrimoine.bzh
* ↑ "Fontaine, Saint-Cado (Belz)" war patrimoine.bzh
# Enez Jantilez

Enez Jantilez :
| An enez. Tour-tan ar Jentilez er c'hreiz hag ar c'hreñvlec'h a-gleiz. ||
| Anv(ioù) all | Enez ar Breur |
| Anv gallek | Île aux Moines |
| Geografiezh ||
| Enezeg | Jentilez |
| Lec'hiadur | Aod ar Vein Ruz, Mor Breizh |
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 53′ N, 3° 29′ K |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Dreger |
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Kumunioù | Perroz-Gireg |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Dizoloadenn | Ragistor |
| Gwerzhid-eur | UTC+1 |
| kemmañ |
Enez Jantilez eo enezenn bennañ enezeg ar Jentilez, er maez da Vro-Dreger ha da Aodoù-an-Arvor. Enez ar Breur a vez lavaret anezhi ivez. Un tour-tan a zo, gant tud e-barzh, hag ur c'hreñvlec'h ivez. Droed 'zo da ziskenn war an enezenn-se, ar pezh n'eus ket droed d'ober war ar re all.
E gwarezva naturel ar Jentilez emañ Enez ar Breur.

## Glad
### An tour-tan

Savet e oa bet etre 1831 ha 1835 ha distrujet e 1944 gant an Alamaned hag adsavet e 1952 goude ar brezel. Ugent metr uhelder dezhañ, tour-tan diwezhañ Aodoù-an-Arvor meret gant un den e oa a-raok bezañ aotomatekaet e 2007.

### Ar c'hreñvlec'h

Savet e oa bet ar c'hreñvlec'h dindan ren Loeiz XV gant Siméon Garangeau, bet diskibl da Vauban, evit herzel kenwerzh eneplezenn ar vorlaeron.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ KerOfis
* ↑ (fr) "Phare des Sept-Îles", Direction Interrégionale de la Mer Nord Atlantique Manche Ouest, war lec'hienn gouarnamant an diorren padus.
# Enez Hoy

Enez Hoy (Hoigh e gouezeleg), zo un enezenn e mervent Enezeg Orc'h, e Bro-Skos.

## Skeudennaoueg

* Tornaodoù e tu ar Meurvor Atlantel en Enez Hoy, er c'hreisteiz da Rackwick
* "Kozhiad Hoigh"
* "Kozhiad Hoigh" eus tu ar c'hreisteiz
* Scapa Flow Visitor Centre
* Tour-tan Hoy High, gwelet eus Mainland
* Kreiz an enezenn
* Aod ar c'hreisteiz
# Enez Héron

Enez Héron :
| Enez Héron. ||
| Anv gallek | Île Héron |
| Geografiezh ||
| Lec'hiadur | Liger |
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 13′ N, 1° 30′ K |
| Gorread | 0,69 km² |
| Geologiezh | Enez stêr |
| Melestradurezh ||
| Bro | Breizh |
| Bro hengounel | Bro-Naoned |
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Kumunioù | Sant-Sebastian-an-Enk |
| Poblañs ||
| Poblañs | 0 ann. |
| Titouroù all ||
| Gwerzhid-eur | UTC+01:00 |
| kemmañ |
Enez Héron (Île Héron e galleg) zo un enezenn e stêr al Liger, e kumun Sant-Sebastian-an-Enk, el Liger-Atlantel hag e Bro-Naoned.
N'haller ket mont d'an enez hep ur vag e-pad ar goañv peogwir n'eus pont ebet a stag anezhi ouzh ribloù ar stêr, abalamour da se eo chomet koadek ha naturel an enezenn. Moaien zo da vont di e-pad an hañv avat pa vez izeloc'h an dour dre ur roudouz. Difennet eo d'an dud diavaez evit abegoù a surentez hag evit nompas direnkañ an endro.
Emañ Enez Pinette en norzh d'an enezenn, ar Gourdeau eo anv ar vrec'h a disrann anezhe.

## Anv

Anv an enez a-hed an amzer:
* Île des Plombs
* Île Barthélémy
* Île de la Grésillère (1781)
* Île Renaulet (1784)
* Île Héron (1850)

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr) "L'Ile Héron", war lec'hienn ofisiel al Liger-Atlantel.
# Enez Hong Kong

Enez Hong Kong (en kantoneg 香港島, en saozneg Hong Kong Island) zo un enezenn en Hong Kong, 80,4 km2 dindani, e kreisteiz ar rannvro.
# Enez Hornos

An Enez Hornos eo ar vihanañ eus an Inizi Hermite e su Chile. Warni emañ ar C'hab Horn, penn pellañ Amerika ar Su.
En norzh dezhi emañ an Enez Herschel.

## Skeudennoù

* Sav-heol war an Enez Horn
* Kab Horn
* Kab Horn
* Maen-koun gallek, savet gant an Amicale internationale des capitaines au long cours
* Tour-tan en enez
* Tour-tan en enez
# La Chaize-le-Vicomte

La Chaize-le-Vicomte :
| Un tour eus ar c'hastell. ||
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | La Roche-sur-Yon |
| Kanton | La Roche-sur-Yon-2 |
| Kod kumun | 85046 |
| Kod post | 85310 |
| Maer Amzer gefridi | Yannick David 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | La Roche-sur-Yon Agglomération |
| Lec'hienn web | http://www.lachaizelevicomte.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 838 ann. (2020) |
| Stankter | 77 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 87 m bihanañ 32 m — brasañ 112 m |
| Gorread | 49,74 km² |
| kemmañ |
La Chaize-le-Vicomte a zo ur gumun e departamant Vande.

## Istor
### Krennamzer
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Saint-Jean de la Chaisse da gentañ hag e Bann La Roche-sur-Yon. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800 hag e Kanton La Roche-sur-Yon pa voe diskaret Kanton Saint-Jean de la Chaisse.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* 153 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 6,21% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv(fr).

#### Brezel Indez-Sina

* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezel Aljeria

* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel d’an 22 a viz Du 1956(fr).

#### Stagidigezh

* E 1973 e voe kevredet kumun [[La Limouzinière}} ouzh kumun La Chaize-le-Vicomte; e 1987 e voe staget da vat ouzh La Chaize-le-Vicomte$^,$.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Un tour.
* Ar c’hastell.
* Iliz katolik Sant Nikolaz.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.
* Plakenn ar re varv er brezelioù en iliz katolik, luc’hskeudennoù$^,$.

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Yannick David | Tu-dehoù diseurt |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Gilbert Ducept | Tu-dehoù diseurt |
| 1988 | Meurzh 2001 | Danielle Loko | Tu-dehoù diseurt |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ (fr)Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Annuaire Mairie
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Site officiel de la préfecture de la Vendée - liste des maires(doc pdf)
# La Chambelona

La Chambelona zo ur ganaouenn spagnolek eus Kuba e deroù an XX$^{vet}$ kantved, en amzer ar prezidant García Menocal en 1916, savet marteze, hervez an istorour Fernando Ortiz, diwar ur ganaouenn spagnolek kozh.

## Istor

E 1917 e c'hoarvezas emsavadeg, anvet 'La Chambelona', kaset gant tud eus ar strollad liberalen Oriente , a-enep kostezenn ar prezidant, nevez-adanvet, Mario García Menocal, ur mirour anezhañ. Implijet e voe ar c'honga evel kan ar Partido Liberal de Cuba gant un diskan a veze adlavaret dizehan.

## Kanaouennoù

* An ton conga la chambelona :
** gant ar Septeto Habanero
** gant Celia Cruz
** gant ar Sonora Matancera
** gant Los Papines : https://www.youtube.com/watch?v=947zU18q1E0
* E la rumba chambelona, gant Sara Montiel en hec'h albom La Reina del Chantecler, e 1963, eo adkemeret diskan ar c'honga :.

## Liammoù diavaez

* (es) “La Chambelona”: caramelos y congas, Pennad istorel e Radio Television Marti.

## Notennoù

* ↑ Da selaou : https://www.youtube.com/watch?v=dluls5dO3RA
* ↑ Da selaou : https://www.youtube.com/watch?v=RnBmmVtVstI
* ↑ Da selaou : https://www.youtube.com/watch?v=VPOYxjf8XaI
* ↑ Da selaou : https://lyricstranslate.com/en/rumba-chamelona-chamelona-styled-rumba.html
# La Chapelle-Haute-Grue

La Chapelle-Haute-Grue :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Lisieux |
| Kanton | Livarot |
| Kod kumun | 14153 |
| Kod post | 14140 |
| Maer Amzer gefridi | Antoine de Boever 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Livarot |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 70 m — brasañ 192 m |
| Gorread | 2,92 km² |
| kemmañ |
La Chapelle-Haute-Grue a oa ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant teir c'humun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Val-de-Vie.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Pêr.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| ? | 1980 | Gilles Dudouit | - | Kuzulier-departamant |
| 1980 | Meurzh 2001 | Édith Dudouit | - | - |
| Meurzh 2001 | 2015 | Antoine de Boever | digostezenn | Labourer-douar war e leve |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 23 Kerzu 2015
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# La Chanson de Roland

La Chanson de Roland zo ur gurwerz c'hallek eus ar Grennamzer, savet diwar-benn Emgann Roncesvalles a c'hoarvezas e 778 etre arme Franked an impalaer Karl Veur ha Vaskoned ar vro.
Savet e vije bet an oberenn en XI$^{vet}$ kantved gant un den anvet Turold (rak en un dornskrid, diwar an nav a zo, e lenner : Ci falt la geste que Turoldus declinet), met ne seblant ket trawalc'h da vezañ sur.
# La Chambre 11

La Chambre 11 zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor

Da gentañ e voe embannet La Chevelure e Gil Blas an 9 a viz Kerzu 1884, sinet Maufrigneuse evel e holl zanevelloù er pemdezieg-se, hag adembannet en dastumad Toine e 1886.

## Notennoù

| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# La Chapelle-Achard

La Chapelle-Achard a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. Emañ e-barzh kumun nevez Les Achards bremañ.

## Istor
### XIX$^{vet}$ kantved

* Savet e voe kumun Saint-Mathurin e 1873 diwar ul lodenn eus kumun La Chapelle-Achard.

### XXI$^{vet}$ kantved

* Kendeuzet e voe kumunioù La Chapelle-Achard ha La Mothe-Achard d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober kumun nevez Les Achards.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron-Varia.
* Ar c’halvar.
* Monumant ar re varv.

## Pennadoù kar

* La Mothe-Achard,
* Les Achards.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr)Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Cassini - EHESS
# La Chapelle-Engerbold

La Chapelle-Engerbold :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Vire |
| Kanton | Condé-sur-Noireau |
| Kod kumun | 14152 |
| Kod post | 14770 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Pierre Vasnier 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Condé Intercom |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 98 m — brasañ 206 m |
| Gorread | 4,07 km² |
| kemmañ |
La Chapelle-Engerbold a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant pemp kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Condé-en-Normandie.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: daou zen nann-soudard a varvas e La Chapelle abalamour d'ar bombezadegoù.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Gerbold.

## Notennoù ha dave

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Calvados, 4 Kerzu 2015
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
# Hystricidae

Hystricidae :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Hystricidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hystricidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an hoc'hed-dreinek a vev er Bed Kozh.

## Genadoù

3 genad a zo er c'herentiad-mañ:
* Atherurus
* Hystrix
* Trichys
# Hywel Dda

Hywel 'Dda' ap Cadell (war-dro 880 - 950) a oa kentañ roue rouantelezh Deheubarth e mervent Kembre. Eñ an hini a unanas Ceredigion, Ystrad Tywi ha Dyfed da grouiñ ur rouantelezh nevez. A-benn ma varvas edo o ren e Rouantelezh Gwynedd ouzhpenn. Brudet eo dre ma klaskas sevel lezennoù unstumm evit Kembre penn-da-benn. Dimezet e oa da Elen ferch Llywarch, merc'h Llywarch ap Hyfaidd.

## Istor

Ganet e oa Hywel war-dro 880, hag eñ yaouankañ mab Cadell ap Rhodri ha mab-bihan da Rhodri Mawr. E 905 e oa bet aloubet Dyfed gant Cadell ha roet da Hywel da ren enni. Kreñvaat a reas e grog er vro dre zimeziñ da Elen, merc'h da Llywarch ap Hyfaidd, bet roue Dyfed. Pa varvas e dad Cadell e 909 e voe roet dezhañ un tamm eus Seisyllwg, ha pa varvas e vreur e 920, ec'h unanas an div vro d'ober Deheubarth.
Pa varvas e genderv Idwal Foel e 942 e tegouezhas Gwynedd dezhañ ivez. Ha pa varvas Llywelyn ap Merfyn e c'hallas stagañ Powys ouzh e rouantelezh ouzhpenn. Gant se e oa mestr war an tri c'hard eus Kembre a hiziv.

## E ren

Klask a reas Hywel kaout darempredoù mat gant Athelstan, roue Saozon Wessex, ar re c'halloudusañ en Enez Vreizh da neuze. Meur a wech ez eas betek e lez.

## Lezenn Hywel

Ur c'hempenn a voe graet gant Hywel d'al lezennoù kozh, anvet goude "Lezenn Hywel Dda" pe "Lezenn Hywel", d'ar c'houlz ma oa Offa, roue Mercia, o sevel "lezenn Mercia" hag Alfred Veur o sevel "lezenn Wessex". Moarvat e oant anavezet gantañ, dre ma'z anave lez Wessex.

## War e lerc'h

Mervel a reas Hywel e 950. Rannet e voe neuze e rouantelezh etre e vibion.

## Pennad kar

* Deheubarth
# Hywel Teifi Edwards

Hywel Teifi Edwards (15 Here 1934 – 4 Genver 2010) a oa ur skolveuriad, istorour ha skridvarnour kembreat. Arbennigour e oa war istor an Eisteddfod Vroadel.
Ganet ha desavet e voe en Aberarth, e Ceredigion, ha studier e voe e Skol-veur Aberystwyth. Kelenner kembraeg e voe en ur skol eil derez, a-raok mont da labourat da skol-veur Abertawe, e rann ar c'helenn evit an oadourien, ma oa kelenner lennegezh kembraek. Mont a reas da vezañ penn rann ar c'hembraeg er skol-veur-se, a-raok mont war e leve. E dachenn studi e oa istor an XIX$^{vet}$ kantved e Kembre, ha dreist-holl istor an Eisteddfod Vroadel. Kenlabourat a rae ingal gant ar skingomz hag ar skinwel kembraek, evit abadennoù war an danvez-se.
Broadelour e oa ha mont a reas war ar renk en anv Plaid Cymru evit dilennadegoù kannaded 1983, e Llanelli, ha 1987, e Caerfyrddin. Kuzulier e voe en anv Plaid Cymru en e barrez, Llangennech, e-pad 30 vloaz, hag e kuzul kontelezh Dyfed e-pad 12 vloaz. Mervel a reas d'ar 4 a viz Genver 2010 e Llanelli.

## Oberennoù

* Yr Eisteddfod 1176-1976 Gomer (1976)
* Gŵyl Gwalia: Yr Eisteddfod yn Oes Aur Victoria 1858-1868 Gomer (1980)
* Codi'r hen wlad yn ei hol, 1850-1914, Gomer (1989)
* Eisteddfod Ffair y Byd, Chicago, 1893, Gomer (1990)
* Arwr glew erwau'r glo, 1850-1950, Gomer (1994)
* Codi'r Llen Gomer (1998)
* O'r pentre gwyn i Gwmderi, Gomer Press (2004)
* Hanes Eglwys Bryn Seion, Llangennech (2007)
* The National Pageant of Wales, Gomer (2009)

## Notennoù

* ↑ Hywel Teifi Edwards wedi marw. Newyddion BBC Cymru. 04-01-10
# Hywel ap Cadwaladr

Hywel ap Cadwaladr, ganet war-dro 660, a oa mab da Gadwaladr Fendigaid, ha roue Gwynedd war-lerc'h e dad. A-raok se e oa bet roet isrouantelezh Ysfeilion dezhañ .
Netra ne anavezer diwar-benn e ren met mab ebet n'en doa, diouzh a ouzer, rak goude e varv e voe adstaget Ysfeilion ouzh Rouantelezh Gwynedd.
| En e raok: Proviñs eus Gwynedd | Roue Ysfeilion ) VII$^{vet}$ kantvet | War e lerc'h: Staget ouzh Gwynedd |
# Hypsipetes amaurotis

Hypsipetes amaurotis :
| Hypsipetes amaurotis, luc'hskeudennet e Japan. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pycnonotidae |
| Genad : | Hypsipetes |
| Anv skiantel ||
| Hypsipetes amaurotis Kentanv : Turdus amaurotis (Temminck, 1830) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Hypsipetes amaurotis a zo ur spesad bulbuled eus ar c'herentiad Pycnonotidae.

## Boued

Bevañ a ra diwar hugennoù a bep seurt ha delioù legumaj.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daouzek isspesad anezhañ en un takad hag a ya eus Japan da hanternoz Filipinez :
* Hypsipetes amaurotis amaurotis, e kreisteiz Sac'halin, Japan ha Republik Korea,
* H. a. batanensis, e Batan, Ivuhos, Sabtang, Babuyan ha Claro (hanternoz-pellañ Filipinez),
* H. a. borodinonis, en enezeg Daitō,
* H. a. camiguinensis, e Camiguin (en hanternoz da Luzon, Filipinez),
* H. a. fugensis, e Dalupiri, Calayan ha Fuga (en hanternoz da Luzon, Filipinez),
* H. a. magnirostris, en inizi Volcano,
* H. a. matchiae, e kreisteiz Kyūshū (kreisteiz Japan),
* H. a. nagamichii, e Republik Sina ha Lanyu,
* H. a. ogawae, e hanternoz Inizi Ryūkyū,
* H. a. pryeri, e kreiz Inizi Ryūkyū,
* H. a. squamiceps, en inizi Bonin,
* H. a. stejnegeri, e kreisteiz Inizi Ryūkyū.

## Liammoù diavaez

* (en) Hypsipetes amaurotis el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Hypsipetes amaurotis e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Hypsipetes amaurotis el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Hypsipetes amaurotis.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Hypsipyle

Hypsipyle (henc'hresianeg : Ὑψιπύλη Hupsipúlê) a oa rouanez Lemnos e mojennoù Hellaz kozh. Merc'h e oa d'ar roue Thoas.

## Torfed maouezi Lemnos ha savete Thoas

Hypsipyle ez eus kaoz anezhi en istor torfed maouezi Lemnos ma ne fellas ket dezhi kemer perzh.
Kentañ skrid klok diwar-bouez an torfed a zo anavezet eo hini Apollonios Rodos en e Argonautika. Fae a rae merc'hed Lemnos war azeulerezh an doueez Afrodite : evel kastiz e voe torret o c'hoant-plac'h digant gwazed Lemnos dirak o gwragez, nemet c'hoant a gavent adarre dirak ar merc'hed eus Trakia o devoa skrapet er brezel. Ha setu maouezi Lemnos da zrouklazhañ o friedoù ha plac'hed Trakia, ha gant aon a vezañ kastizet, int ha mont da lazhañ gwazed all an enez. Hypsipyle avat, merc'h Thoas, roue an enez, a guzhas he zad en un arc'h hag a daolas war ar mor. Thoas eta a oa ar gwaz nemetañ ha ne voe ket lazhet, ha Hypsipyle ar vaouez nemeti ha n'he devoa ket lazhet.
Un doare all damheñvelik zo diwar zorn Pseudo-Apollodoros en e Vibliotheke, ma kont e oa bet roet c'hwezh fall gant Afrodite da verc'hed Lemnos ha setu perak e vezent dilezet gant o friedoù. Hervez Herodotos e voe lazhet an holl wazed gwitibunan, hag ar roue Thoas kenkoulz all.

## An Argonaoted e Lemnos ha priedelezh gant Iason

Pa grogas Iason hag an an Argonaoted gant o beaj war vor e rejont o c'hentañ diskenn e Lemnos, ma kavjont an drouklazherezed hag en em barjont. Kement-se zo kontet e meur a oberenn :
* pevarvet Pitegenn Pindaros ;
* kan kentañ an Argonautika, gant Apollonios Rodos.
Meur a drajedienn zo ivez diwar-benn an darvoud :
* div gant Aesc'hulos, an eil anvet Hypsipyle hag eben Al Lemnianezed hag a zo kollet o-div ;
* un drajedienn gant Sofokles anvet Al Lemnianezed ;
* un Hypsipyle gant Euripides ma ne chom nemet darnoù anezhi.
Hervez Pindaros e veze aozet kenstrivadegoù gant Iason hag an Argonaoted ha neuze e rannent maouezi Lemnos etrezo. Ne lavar ket ar barzh petra zo kaoz ma voe seurt kenstrivadegoù.

## Hypsipyle magerez Arc'hemoros

Meur a oberour, hag Euripides en e drajedienn Hypsipyle ha Statius e Thebais, a gont darvoudoù all goude deuet an Argonaoted da Lemnos.
Hypsipyle a voe darbet dezhi bout lazhet, met difennet e voe gant tud Argos.
Caius Julius Hyginus a gont ar memes istor, nemet Lycus eo roue Nemea.

## Pennad kar

* Iason

## Notennoù

* ↑ Georges Dumézil, Le Crime des Lemniennes, Paris, 1924 ; Walter Burkert, Jason, Hypsipyle and new fire at Lemnos. A Sudy in Myth and Ritual, Classical Quarterly, XX, 1970, pp. 1-16 ; Marcel Detienne, Les Jardins d'Adonis, Paris, Gallimard, 1972, pp. 172 et suiv.
* ↑ Apollonios Rodos, Argonautika, I, 609-626.
* ↑ Apollonios, Bibliotheke, I, 9, 17.
* ↑ Herodotos, Istorioù, VI, 138, 4.
* ↑ Apollonios Rodos, Argonautika I, 607-914.
* ↑ Gantz (2004), p.612.
* ↑ Gantz (2004), p.612.
* ↑ Gantz (2004), p.904-905.
* ↑ Pindaros, Pythique IV, 251-254, hag Olympique IV, 19-27.
* ↑ Gantz (2004), p.904.
* ↑ Hyginus, Fablennoù, LXXIV.