OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Liorzhoù a-istribilh Babilon

Liorzhoù a-istribilh Babilon (anvet ivez Liorzhoù a-istribilh Semiramis) (e-kichen kêr vodern Al Hillah en Irak) a oa unan eus Seizh Marzh ar Bed. savet e oant gant Nabukodonozor II war-dro 600 kent J.-K. A-hervez en dije savet al liorzhoù-se evit plijout d'e wreg, Amitis Media, he doa hiraezh d'ar plant frondus ha d'ar gwez a gaved en he bro.. Distrujet e oa al liorzhoù a-istribilh gant ur c'hren-douar goude ar c'hentañ kantved kent J.-K..
Anavet eo al liorzhoù a-istribilh a-drugarez dan istorourien gresian evel Strabo ha Diodoros Sikilia. Gant an amzer e c'halljent bezañ bet mesket gant liorzhoù all a oa bet savet en Ninive, rak tablezennoù eus al lec'h-se a ziskouezh liorzhoù en un doare fraezh. Skridoù an tablezennoù-se a zeskriv ar pezh a c'hallfe bezañ bet un dra bennak heÆvel ouzh Biñs Arkimedes a-benn sevel an dour d'an uhelder rekiz.

## References

* ↑ Karen Polinger Foster, "Gardens of Eden: Flora and Fauna in the Ancient Near East", Transformations of Middle Eastern Natural Environments: Legacies and Lessons, pp 320-329, 1998, Yale University, New Haven

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Seizh Marzh ar bed : Liorzhoù a-istribilh Babilon
* Technology and Culture levrenn 44, Niverenn 1, miz Genver 2003 Dalley, Stephanie. Oleson, John Peter. "Sennacherib, Archimedes, and the Water Screw: The Context of Invention in the Ancient World"
# Lipari

Lipari zo un enezenn vihan er Mor Tirrenia el lark da Sikilia, e Proviñs Messina, e Meurgêr Messina. Ur gumun eo ivez, meur a enezenn enni, ha kêr-benn an enezenn zo anvet Lipari ivez.
Unan eus an Inizi Eolian eo Lipari. Un enezenn volkanek eo, evel ar peurrest eus an enezeg. Ar Monte Chirica (602 m) eo ar menez uhelañ. Ouzhpenn mil bloaz zo n'en deus ket dislonket ar menez-tan a zo anezhañ.
En em astenn a ra enez Lipari war 37,6 km² ha da 12 523 a dud e save ar boblañs d'an 30 a viz Mezheven 2022.

## An inizi

An Inizi Eolian zo seizh enezenn anezho : Vulcano, Alicudi, Filicudi, Salina, Panarea ha Stromboli, anez kontañ un nebeud enezennoùigoù all.
E kumun Lipari emañ an holl inizi-se, war-bouez Salina.

## Notennoù

* ↑ (it) ISTAT
# Lipoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù lisoueg eo al lipoeg (lipo, lisoueg ar reter, taku (lisu), he lisu pe lisoueg du) komzet gant tro-dro da 60.068 den (1993) e reter Yunann e Sina.

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
# Lipid

Al lipid zo kement ha danvez druz ar boudoù bev. Molekuloù int ha ne veskont ket gant an dour. A bep seurt a zo (druzoni, koar) a c'heller gwelet dindan ur stumm solut (koar) pe dourennek (eoul).
# Louakeg

Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo al louakeg (luac) komzet e Soudan.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
* Yezhoù nilotek ar c'hornôg
# Louarn

Lern :
| Alanig al louarn ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Canidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al louarn zo ur bronneg kigdebrer damhañval ouzh ur c'hi a vev war ar maez, hag a-wechoù bremañ e kêr.
Bevañ a ra diwar loened bihan evel logod pe konifled, ha yer pa c'hall.
Al louarn rous eo ar spesad a vev e Breizh.

## Spesadoù

Al lern gwir eo ar spesadoù rummataet er genad Vulpes.
Ouzhpenn d'ar re-se ez eus kieged all a vez graet lern anezho :
* louarn an Inizi (Urocyon littoralis)
* al louarn gris (Urocyon cinereoargenteus)
* al louarn skouarn verr (Atelocynus microtis)
* al louarn debrer-kranked (Cerdocyon thous)
* al louarn skouarnek (Otocyon megalotis)
* lern ar genad Pseudalopex

## Diwar-benn an anv

* Lern eo liester louarn.
* Alan, pe Alanig (aliesoc'h), eo an anv a vez graet anezhañ ivez.

## El lennegezh

* Anv zo eus al louarn e fablennoù Ezop, andon awen Jean de La Fontaine evit e fablennoù er XVII$^{vet}$ kantved
* Gwelet eo al loen evel un den er Roman de Renart, romant gall ar Grennamzer
* E gavout a reer e Pinocchio, romant Carlo Collodi
* E-barzh Ar Priñs Bihan, gant Antoine de Saint-Exupéry, e kelenn ul louarn d'an haroz talvoudegezh wir an traoù, ha da gentañ ar mignoniaj.
* « Zorro » ("louarn" e kastilhaneg) a vez graet eus ur justisour masklet e Kalifornia an XIXvet kantved, kent an aloubadeg stadunanat, hervez ur romant ha filmoù brudet.

## Lavaroù
### Troioù-lavar

* Bezañ fin evel ul louarn.
* Bezañ finoc'h eget kaoc'h-louarn : bezañ eus ar re finañ.
* Bezañ mezhek (pinous, toutek) evel ul louarn tapet (louzet) gant ur yar.
* Ober skol-louarn. Mont d’ar skol gant al louarn. C’hoari troig al louarn : mont da c'hoari pe da bourmen e-lec'h mont d'ar skol.
* Mont e-barzh genoù al louarn : en em deurel el lousañ kudenn.
* Mont eus ti al louarn da di ar bleiz : bezañ en ur gudenn lousoc'h c'hoazh.
* C’hoari lostig al louarn : c'hoari kerzhout an eil a-drek egile, krog an eil e divskoaz pe e chupenn egile, evel pa vije e lost ul louarn.
* Mont gant al louarn : bezañ debret gantañ, pa gomzer eus yar pe gilhog.
* Pentañ lern (d'an dud) : kontañ gevier bras.

### Divinadell

* Petra a ra al louarn pa en devez kac'het war Menez Are ? Serriñ e revr ha mont adarre. TBP 3/333

### Krennlavaroù

* Da louarn kousket ne zeu tamm boued.
* Daou louarn kamm a zo trec’h da unan eeun (pe a ra bec'h da unan eeun).
* Evit pakañ louarn pe gad Eo ret sevel mintin mat.

## Loened all

* al louarn-mor zo ur pesk kar d'ar rinkin

## Plant

* Lost-louarn : anv meur a blantenn disheñvel
# Louarn (disheñvelout)

Al louarn zo ul loen, ha meur a spesad lern zo. Louarn hag al Louarn zo un anv-tiegezh brezhonek ivez.

## Anvioù-tiegezh kar er yezhoù all

* Renard, Renart, Goupil, anvioù gallek
* Fox, Foxx e saozneg
* Fuchs, Fouchs, Voss en alamaneg
* Vos, De Vos ("al louarn") e nederlandeg
* Aznar e spagnoleg ha gwaskogneg

## Anv-tiegezh ha lesanv

* Alan al Louarn, anv meur a zen (ha meur a oberenn),
** en o zouez Alan Varvek (910-952), lesanvet Alan al Louarn, unan eus brudetañ Duged Breizh,
* Simon Fraser (1667-1747), lesanvet al Louarn Kozh, lord skosat, penn ar C'hlan Fraser,
* Erwin Rommel (1891-1944), jeneral alaman lesanvet "Louarn ar gouelec'h".

### En emsav

Anavezet eo :
* Alan Louarn (1918-1993)
* Tangi Louarn, bet bezprezidant Kuzul Sevenadurel Breizh
* Malo Louarn, tresour, dimezet da Françoise Louarn, kuzulierez-rannvro UMP
** o merc'h Gwennyn Louarn, kanerez
* Lena Louarn, prezidantez Ofis ar Brezhoneg, bet kuzulierez-rannvro

## Lennegezh ha gwask

* Al louarn besk, ur fablenn
* Ar vran hag al louarn, ur fablenn all
* Al louarn hag ar rezin, ur fablenn all
* Alanik al Louarn, ur pezh-c'hoari
* Louarn, ur romant evit ar vugale gant István Fekete
* Paotr-louarn, ur c'homics gant Laurent Lefeuvre
* Louarnig, ur mizieg brezhonek evit ar vugale

## Sinema

* Al louarn bihan, un dresadenn-vev hungarat deuet er-maez e 1981
* Al Louarn hag ar Bugel, ur film gall sevenet gant Luc Jacquet e 2007

## Lestr

* Al Louarn, bag Roparzh Surcouf

## Steredoniezh

* Louarnig, ur steredeg

## Pennad kar

* an dudenn faltazi Zorro, « louarn » e spagnoleg
# Lou Tresor dóu Felibrige

Lou Tresor dóu Felibrige zo ur geriadur divyezhek okitaneg-galleg, savet gant Frédéric Mistral hag embannet e div levrenn e 1878-1886.
# Louarn Arktik

Louarn Arktik :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Canidae |
| Genad : | Vulpes |
| Anv skiantel ||
| Vulpes lagopus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al Louarn Arktik (Vulpes lagopus, Alopex lagopus) zo ul louarn hag a vev e rannvedoù yen an hantervoul norzh.

## Rummatadur

Al louarn Arktik a vez renket a-wechoù er genad Alopex m'emañ ar spesad nemetañ.
* En hañv
* ██ Tiriad al louarn Arktik
# Louad (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Louad zo un anv brezhonek
* louad (ha louaded el liester), unan eus an anvioù niverus a vez graet eus ur genaoueg, pa vez lavaret louaderezh eus e oberoù,
* kumun Louad pe Loiad, e kanton Ploermael.

## Notennoù

* ↑ Meneget e geriadur Gregor Rostren, 1732.
* ↑ N'emañ ket e Geriadur an Here, 2001, na geriadur ebet a-raok.
# Louarn-mor

Louarn-mor :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Chondrichthyes |
| Urzhad : | Lamniformes |
| Kerentiad : | Alopiidae |
| Genad : | Alopias |
| Anv skiantel ||
| Alopias vulpinus Bonnaterre, 1788 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al louarn-mor, pe falc'her, (Alopias vulpinus) a zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin.
# Louarn Afghanistan

Louarn Afghanistan :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Canidae |
| Genad : | Vulpes |
| Anv skiantel ||
| Vulpes cana Blanford, 1877 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Louarn Afghanistan (Vulpes cana) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Azia ha biz Afrika.
# Maria Klementine Aostria

Maria Klementine Aostria zo anv div briñsez:
* Maria Klementine Aostria (1777–1801), arc'hdugez Aostria, rouanez an Div Sikilia; e 1797 e voe dimezet da Francesco Iañ an Div Sikilia;
* Maria Klementine Aostria (1798–1881), priñsez Bourbon-Sikilia, priñsez Salerno

## Pennad kar

* Maria Aostria
* Klementine
# Maria Karolina Aostria

Maria Karolina Aostria, ganet e Vienna d'an 13 a viz Eost 1752 ha marvet e Hetzendorf e Vienna d'an 8 a viz Gwengolo 1814, a oa merc'h d'an impalaer santel Franz Iañ Stephan ha d'e bried Maria Theresia. C'hoar henañ Marie-Antoinette, rouanez Bro-C'hall, e oa.

## Eured ha bugale

Dimezet e oa da Ferdinando Iañ an Div Sikilia, roue an Div Sikilia. Hi an hini a rene e gwirionez, ken gwan e oa he fried.

### He bugale

E 1768 e voe dimezet da Ferdinando Iañ an Div Sikilia ha triwec'h bugel o doe. Seizh a vevas betek goude o bugaleaj.
* Maria Teresa (1772-1807), dimezet da Franz II an Impalaeriezh Santel.
* Luisa Maria an Div Sikilia (1773-1802), dimezet da Ferdinando III Toskana; goude he marv da 29 bloaz ec'h addimezas an intañv.
* Carlo Francesco (1775-1778), dug Calabria, marvet en bugel (da dri bloaz).
* Maria Ana (1775-1780), marvet en bugel (da bemp bloaz).
* Francesco Genaro, dug Calabria (1777-1830), deuet da vout ar roue Francesco Iañ.
* Maria Cristina (1779-1849), dimezet da Carlo Felice Savoia.
* María Cristina Amelia (1779-1783), c'hoar gevell d'an hini raganvet, marvet en bugel.
* Carlos Genaro (1780-1789), marvet en bugel.
* Giuseppe Carlo (1781-1783), marvet en bugel.
* María Amelia (1782-1866), dimezet da Louis Philippe Iañ, roue bro-C'hall.
* Ur verc'h marv-ganet (1783).
* Maria Antonia (1784-1806), dimezet da Fernando VII, roue Spagn.
* María Clotilde (1786-1792), marvet en bugel (da c'hwec'h vloaz).
* María Enriqueta (1787-1792), marvet en bugel.
* Carlos Genaro (1788-1789), marvet en bugel.
* Leopoldo Giovanni (1790-1851), priñs Salerno, dimezet d'an arc'hidugez María Clementina Aostria, merc'h d'e c'hoar, an arc'hdugez María Teresa.
* Alberto Luis (1792-1798), marvet en bugel (da c'hwec'h vloaz).
* María Isabel (1793-1801), marvet en bugel (da eizh vloaz).
# Maria Karoline Ferdinande Theresia Josephine Demetria Habsburg-Loren

Maria Karoline Ferdinande von Österreich, pe Maria Karolina Aostria, pe Maria Karoline Ferdinande Theresia Josephine Demetria Habsburg-Loren (Vienna 1801-1832 Dresden) a oa arc'hdugez Aostria, hag a zimezas da Friedrich August II, roue Saks.
# Maria Klejdysz

Maria Klejdysz (1927-2009) a oa un aktorez polonat er c'hoariva hag er sinema. Pried e oa d'an aktor Henryk Bąk.
# Maria Klementine Aostria (1777–1801)

Maria Klementine Aostria (24 Ebrel 1777 – 15 Du 1801) a oa ur briñsez aostrian, arc'hdugez Aostria, deuet da vout rouanez an Div Sikilia.

## He buhez

Ganet e oa d'ar 24 a viz Ebrel 1777 er Villa di Poggio Imperiale en Arcetri, ur c'harter eus Firenze, a oa kêr-benn Dugelezh-veur Toskana. Merc'h e oa da Leopold II an Impalaeriezh Santel (1747-1792) ha d'e bried, ar briñsez spagnol María Luisa Spagn ; o zrede merc'h ha dekvet bugel e oa.
E 1797 e voe dimezet da Francesco Iañ, roue an Div Sikilia.
Mervel a reas da 24 bloaz gant an dorzhellegezh ur pennadig goude ganet hec'h eil bugel.

## Bugale

Daou vugel he doe Maria Klementine :
* Carolina Ferdinanda Luisa an Div Sikilia: (1798-1870), dimezet div wech :
** da Charlez, dug Berry, eil mab ar roue gall Charlez X ;
** d'ar c'hont Ettore Lucchesi Palli, Priñs Campofranco, dug Grazia ;
* Ferdinando (1800-1801), marvet da ur bloaz.

## Levrlennadur

* (en) Harold Acton : The Bourbons of Naples, Prion Books, 1998 (ISBN 978-1-85375-291-9)
# Maria Klementine Aostria (1798–1881)

Maria Klementine Aostria (1798–1881) a oa un arc'hdugez aostrian.
Merc'h e oa d'an impalaer Franz II an Impalaeriezh Santel ha d'e bried italian Maria Teresa di Borbone-Napoli (1772-1807).
C'hoar e oa da Marie-Louise Aostria, impalaerez ar C'hallaoued, ha da Maria Leopoldine Aostria, impalaerez Brazil.
Dimezet e voe d'hec'h eontr, Leopoldo di Borbone-Napoli (1790-1851), priñs Salerno, breur d'he mamm, ha bugale o doe.

## Bugale

Pevar bugel o doe Maria Clementina ha Leopoldo :
* ur verc'h (17 Here 1819), marv-ganet;
* Maria Carolina Augusta (26 Ebrel 1822 – 6 Kerzu 1869), dimezet d'ar priñs gall Henri d'Orléans, Dug Aumale, ha pevar bugel o doe;
* Ludovico Carlo (19 luglio 1824 – 7 agosto 1824) marvet dindan teir sizhun;
* ur verc'h (5 Kerzu 1829) marv-ganet.
# Maria Kastilha hag Aragon

Maria Kastilha hag Aragon, pe María de Aragón e spagnoleg, infantez Spagn (1482-1517), a oa merc'h da Fernando II Aragon hag Izabel ar Gatolikez. C'hoar e oa da Izabel Kastilha hag Aragon, infantez Spagn (1470–1498), dimezet da Manuel Iañ Portugal‎.
E 1500, goude marv he c'hoar, e voe ret dezhi dimeziñ d'hec'h intañv, Manuel Iañ, roue Portugal (1469-1521).

## He bugale

* João, a voe roue Portugal (1502-1557)
* Isabel (1503-1539), a zimezas da Carlos Iañ Spagn, a voe mamm da Fulup II Spagn;
* Beatriz Portugal, Dugez Savoia (1504-1538), dimezet da Charlez III Savoia, Dug Savoia;
* Luís, Dug Beja (1506-1555), konsetabl ar rouantelezh, Priol Urzh Sant Yann Jeruzalem, tad da António Portugal, Priol Crato a voe roue e-pad daou viz;
* Fernando, Dug Guarda (1507-1534)
* Afonso de Portugal, cardeal (1509-1540)
* Maria (1511-1513)
* Henrique (1512-1580), kardinal, arc'heskob Braga, Évora ha Lisboa, Inkizitour meur, rejant, ha roue ;
* Duarte, Duque de Guimarães (1515-1540)
* António de Portugal (1516); ne vevas nemet un nebeud deizioù.
# Maria Konopnicka

Maria Konopnicka (23 a viz Mae 1842 - 8 a viz Here 1910) a oa ur skrivagnerez, troerez ha kazetennerez polonek. Savet he deus barzhonegoù, danevelloù, romantoù, istorioù evit ar vugale, pennadoù skridvarnerezh ha troet he deus oberennoù eus al lennegezhioù gallek, saoznek, alamanek, italianek ha tchekek. Ur stourmerez evit gwirioù ar merc'hed eo bet ivez hag evit dizalc'hted Polonia.
Ganet e voe Maria Wasiłowska e Suwałki, e Rouantelezh Polonia, a oa stag ouzh Impalaeriezh Rusia d'an ampoent. Kregiñ a reas da sevel barzhonegoù e 1870 ha gounit brud tamm-ha-tamm, dreist-holl goude 1876, pa voe meulet he barzhoneg W górach ("Er menezioù") gant ar skrivagner Henryk Sienkiewicz. Dimeziñ a reas da Jarosław Konopnicki e 1862 ha c'hwec'h bugel he devoe. Ne blije ket d'he gwaz e tremenfe-hi hec'h amzer o skrivañ lennegezh hag a-benn ar fin e kuitaas anezhañ e 1878 ha mont da vevañ da Varsovia. Meur a veaj a reas dre Europa etre 1890 ha 1903.
Ouzhpenn ur skrivagnerez puilh he oberennoù e voe ivez ur stourmerez evit gwirioù Poloniz ha minorelezhioù all e Prusia hag evit dizalc'hted Polonia, kenkoulz hag evit gwirioù ar merc'hed. An hini anavezetañ eus he barzhonegoù, Rota ("Le", 1908), a oa ur galv a-enep alamanekadur ar vro. Lakaet e voe sonerezh warni gant Feliks Nowowiejski daou vloaz war-lerc'h ha dont a reas da vezañ un doare kan broadel evit Poloniz.
Mervel a reas e Lwów (Lviv bremañ, en Ukraina) e 1910. Eno e voe beziet.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Maria Kristina Aostria

Maria Kristina Aostria (en alamaneg Maria Christina von Österreich), zo bet anv meur a briñsez aostrian:
* Maria Christina Aostria (1574–1621), arc'hdugez Aostria,
* Maria Christina Aostria (1742–1798), arc'hdugez Aostria, dugez Sachsen-Teschen
* Maria Christina Aostria (1858–1929), arc'hdugez Aostria, Rouanez Spagn, pried Alfonso XII, roue Spagn.
* Maria Christina Aostria-Teschen (1879–1962), arc'hdugez Aostria, gwelout Maria Christina, Priñsez Salm-Salm
* Maria Christina (1574–1621) gant un arzour dizanv, e 1592.
* An ac'hdugez Maria Christina Aostria (1742–1798), e 1765.
* Maria Christina Aostria (1858–1929),
* Maria Christina Aostria-Teschen (1879–1962)

## Pennad kar

* Maria Cristina
# Maria Karolina Aostria (disheñvelout)

Maria Karolina Aostria, pe Maria Karolina von Österreich, zo anv div briñsez aostrian, deuet da vout rouanezed:
* Maria Karolina (1752-1814), rouanez an Div Sikilia goude dimeziñ da Fernand Iañ an Div Sikilia;
* Maria Karolina Aostria, pe Maria Karoline Ferdinande Theresia Josephine Demetria von Habsburg-Lothringen (1801-1832), rouanez Sachsen, goude dimeziñ da Friedrich August II von Sachsen

## Pennadoù kar

* Maria Karolina
* Karolina
# Milagros (Burgos)

Milagros zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 417 (2023).
# Milan Kundera

Milan Kundera, bet ganet d’ar 1añ a viz Ebrel 1929 e Brno (Tchekoslovakia er mare-se) ha marvet d’an 11 a viz Gouere 2023 e Pariz, a oa ur skrivagner ha dramaour tchek ha gall.

## Oberennoù
### Romantoù
#### Skrivet e tchekeg

* Žert ("Fentigell", 1967)
* Směšné lásky: tři melancholické anekdoty ("Karantezioù lu : teir hanezenn velkonius", 1963)
* Život je jinde ("En ul lec'h all emañ ar vuhez", 1969)
* Valčík na rozloučenou ("Ur valsenn gimiadiñ", 1972)
* Kniha smíchu a zapomnění ("Levr ar c'hoarzh hag an ankounac'h", 1978)
* Nesnesitelná lehkost bytí ("Skañvder dic'houzañvadus ar bout", 1984)
* Nesmrtelnost ("Divarvelezh", 1988)

#### Skrivet e galleg

* La Lenteur, Gallimard, 1995
* L'Identité, Gallimard, 1998
* L'Ignorance, Gallimard, 2003
* La Fête de l'insignifiance, Gallimard, 2014

## Enorioù

* Marc’heg al Lejion a enor (1990)

## Levrlennadur

* (fr) Kundera, Milan. Œuvre I, II. Paris : Gallimard, 2017 (ISBN 978-2-07-271132-9)

## Daveoù

* ↑ (fr) L'écrivain Milan Kundera, auteur de "L'Insoutenable Légèreté de l'être", est mort à l'âge de 94 ans. France Info (2023).
* ↑ (fr) Le romancier Milan Kundera est mort. Le Dauphiné libéré (2023).
# Milan Babić

Milan Babić (26 C'hwevrer, 1956 – 5 Meurzh, 2006) a oa bet e penn Republik Serbed Krajina etre 1991 ha 1995, un takad poblet gant Serbed dreist-holl hag a oa en em zispartiet eus Kroatia e-pad ar brezel ma yeas Yougoslavia a-dammoù. Tamallet evit torfedoù brezel gant Lez-varn Etrebroadel evit an Torfedoù en Ez-Yougoslavia e 2004 e oa bet an tamallad kentañ oc'h asantiñ bezañ kablus a-benn marc'hata e setañs gant ar varnerien. Goude-se e voe kondaonet da 13 vloaz toull-bac'h. Krediñ a reer ez eo en em lazhet e toull-bac'h Den Haag e miz Meurzh 2006
# Milan Rastislav Štefánik

Milan Rastislav Štefánik (Košariská, 21 Gouere 1880 — Ivanka pri Dunaji, 4 Mae 1919) a oa ur politiker, diplomat, nijer ha steredoniour slovak hag a voe jeneral en aerlu Bro-C'hall e-pad ar Brezel Bed Kentañ. Kemeret en doa perzh e krouidigezh Tchekoslovakia. Etre an 28 a viz Here 1918 hag ar 4 a viz Mae 1919 e voe ministr ar Brezel e Kentañ Republik Tchekoslovakia.
Dre obererezh ar bolitikerien tchek harluet Tomáš Masaryk hag Edvard Beneš hag ar Slovak Štefánik e voe anavezet gouarnamant da c’hortoz Tchekoslovakia gant stadoù an Emglev tridoubl a-raok ma vije bet embannet dizalc’hiezh ar vro-se en douaroù kontrollet gant Aostria-Hungaria.
E-kreiz 1915 e oa bet bodet Beneš ha Štefánik gant Masaryk e Pariz ha deuet e oant a-benn da sachañ pennoù bras Bro-C’hall d’o zu ha d'o lakaat da soñjal ne oa tu ebet da lakaat sistem politikel Aostria-Hungaria da gemm na da anavezout gwirioù broadel ar pobloù slav. Kregiñ a rejont neuze da stourm evit ur stad dizalc’h en un Europa ma vefe doujet da wir an holl bobloù d’en em ren o-unan. E 1916 e voe savet gant an tri anezho Kuzul broadel Tchekoslovakia, evit kenurzhiañ oberoù an holl re a stourme ouzh impalaeriezh Aostria-Hungaria, e darempred gant pennadurezhioù an Emglev tridoubl. Mont a reas Štefánik e-barzh aerlu Bro-C’hall e 1915 ha buan-tre e krogas da sevel un arme emouestlidi tchek ha slovak, e Bro-C’hall da gentañ hag e broioù all da c’houde, da stourm ouzh impalaeriezh Habsburg. Mervel a reas en ur gwallzarvoud nijerez, e-kichen Bratislava, pa oa bet galvet da vont da stad nevez Tchekoslovakia.
Aerborzh Bratislava zo bet roet anv Štefánik dezhañ.
# Milano

Milano :
| Skeudennaoueg. ||
| Anv italianek | Milano |
| Anv lombardek | Milàn |
| Melestradurezh ||
| Bro | Italia |
| Rannvro | Lombardia |
| Proviñs | Meurgêr Milano |
| Kod ISTAT | 015146 |
| Kod post | 20121, 20122, 20123, 20124, 20125, 20126, 20127, 20128, 20129, 20131, 20132, 20133, 20134, 20135, 20136, 20137, 20138, 20139, 20141, 20142, 20143, 20144, 20145, 20146, 20147, 20148, 20149, 20151, 20152, 20153, 20154, 20155, 20156, 20157, 20158, 20159, 20161, 20162 |
| Maer Amzer gefridi | Giuseppe Sala 2016-2021 |
| Lec'hienn web | https://www.comune.milano.it/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 395 274 ann. (31-12-2018) |
| Stankter | 7 666 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 45° 28′ 00″ Norzh 9° 10′ 00″ Reter / 45.4666, 9.1666 |
| Uhelder | 122 m |
| Gorread | 182 km² |
| Lec'hiadur ||
| Milano ||
| kemmañ |
Milano eo anv ofisiel brasañ kêr Italia an hanternoz, ha kêr-benn Lombardia. Milàn a vez lavaret e lombardeg.

## Istor

Diazezet war-dro 590 kent JK an Insubred, eus sevenadur Golasecca. Aloubet e 222 kent JK gant Republik Roma.

## Tud dibar

* Aleksandr II (tro 1010 − 1073), pab iliz katolik, bet ganet e Milano.
* Giuseppe Arcimboldo (1527 − 1593), livour italian, bet ganet ha marvet e Milano.
* Silvio Berlusconi (*1936), penn-embregerezh ha politikour italian, a zo bet ganet e Milano.
* Guido Cappello (1933 − 1996), mestrc'hoarier echedoù italian, marvet e Milano.
* Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571 − 1610), livour italian, bet ganet e Milano.
* Ferruccio Castiglioni (1921 − 1971), mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e Milano.
* Ennio Contedini (*1934), mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e Milano.
* Michelotto Corella (? − 1508), condottiero spagnol, lazhet e Milano.
* Beatrice d'Este (1475 − 1497), priñsez italian, marvet e Milano.
* Ambrogio Figino (1553 – 1608), livour italian, bet ganet e Milano.
* Francesco Hayez (1791 − 1882), livour italian, marvet e Milano.
* Mario Lanzani (*1963), mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e Milano.
* Luciano Lilloni (1929 − 2000), mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e Milano.
* Josefina av Leuchtenberg (1807 − 1876), rouanez Sveden, bet ganet e Milano.
* Alessandro Manzoni (1785 − 1873), skrivagner italian, bet ganet ha marvet e Milano.
* Eugenio Montale (1896 − 1981), skrivagner italian, marvet e Milano.
* Pepin Italia (773 pe 777 − 810), roue Italia, marvet e Milano.
* Pi IV (1499 − 1565), pab iliz katolik, bet ganet e Milano.
* Simone Peterzano (1540 − 1596), livour italian, marvet e Milano.
* Selestin IV (? − 1241), pab iliz katolik, bet ganet e Milano.
* Anna Maria Sforza (1476 − 1497), priñsez italian, a zo bet ganet e Milano.
* Caterina Sforza (1462 pe 1463 − 1509), priñsez italian, a zo bet ganet e Milano.
* Massimiliano Sforza (1493 − 1530), priñs italian, a zo bet ganet e Milano.
* Urban III (tro 1120 − 1187), pab iliz katolik, bet ganet e Milano.
* Valentina Visconti (1368 − 1408), priñsez italian, a zo bet ganet e Milano.
* Alvise Zichichi (1938 − 2004), mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e Milano.
* Benedicta Boccoli (1966) aktourez