OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Walter von Reichenau

Walter von Reichenau (1884–1942) a oa ur jeneral alaman en Eil Brezel-Bed.
# Walter von Brockdorff-Ahlefeldt

Ar c'hont Walter Kurt Thilo von Brockdorff-Ahlefeldt (13 a viz Gouere 1887 e Perleberg, Proviñs Brandenburg - 9 a viz Mae 1943 e Berlin) a oa ur jeneral alaman hag a servijas, en Heer, er Wehrmacht, e-pad an Eil Brezel-bed.
# Walter von Hauff

Walter von Hauff (ganet e 1949) zo un aktor alaman.
# Walther von Wartburg

Walther von Wartburg (18 Mae 1888 e Riedholz, e kanton Solothurn - 15 Eost 1971 e Basel) a oa ur yezhoniour hag ur geriadurour eus Suis.
Goude studioù e skolioù-meur Bern, Zürich, Firenze hag er Sorbonne e reas un dezenn diwar-benn ar yezhoù romanek. E 1921 e teuas da vezañ kelenner skol-veur ha labourat a reas tro-ha-tro e Bern, Lausanne, Leipzig ha Basel (1940-1959).
Studiañ a reas ar yezhoù romanek hag ar galleg hag e rannyezhoù dreist-holl. Ren a reas ar Zeitschrift für romanische Philologie. E bennoberenn eo ar Französisches Etymologisches Wörterbuch, ur geriadur etimologel eus ar galleg e 25 levrenn, embannet etre 1922 ha 2003.

## Liamm diavaez

* (de) (fr) (it) Walther von Wartburg - Dictionnaire historique de la Suisse
# Walther PPQ

Ar Walther PPQ zo ur bistolenn damaotomatek produet etre 2011 ha 2021 gant an embregerezh alaman Carl Walther GmbH Sportwaffen evit ar polis, ar servijoù surentez hag ar sportoù tennañ. Kemeret he deus plas ar Walther P99 war katalog ar merk.

## Mont en-dro

Heñvel a-walc'h eo ar PPQ ouzh ar Walther 99. Kouchoù ha kargerioù eil rummad ar Walther 99 a c'haller montañ warni. Ar mont en-dro zo heñvel ouzh hini ar pistolennoù evel ar Glock 17. Skañvoc'h eo pouez-loc'hañ an draen koulskoude. Kambret eo e 9 ×19 mm, e .40 S&W, e .45 ACP hag e .22 LR.

## Implijerien

* Finland : polis
* Taiwan : polis
# Walther PPK

Ar Walther PPK (evit Polizeipistole Kurz, "pistolenn-bolis verr", pe Polizeipistole Kriminalmodell, "pistolenn evit polis an torfedoù" hervez ar mammennoù) zo ur bistolenn damaotomatek produet gant an embregerezh Carl Walther GmbH Sportwaffen abaoe 1931. Ur stumm bihanoc'h eus ar Walther PP eo ar Walther PPK, dezhañ ur c'harger izeloc'h e endalc'h. Savet e oa bet evit ar boliserien gwisket evel siviled a glaske un arm aes da guzhat.

## Er sevenadur

* Ar spier saoz James Bond ijinet gant Ian Fleming a implij ur Walther PPK kambret e 7,65 mm.

## Daveennoù

* ↑ (fr) Mc NAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 82
# Toun gwenn

Toun gwenn :
| Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Perciformes |
| Kerentiad : | Scombridae |
| Genad : | Thunnus |
| Anv skiantel ||
| Thunnus alalunga Bonnaterre, 1788 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An toun gwenn pe ton gwenn (Thunnus alalunga) a zo ur pesk mor, prizet bras ar c'hig anezhañ.
# Tounieg

Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo an tounieg (tunia) komzet gant e 2.255 den (1993) tro-dro da Sarh e su Tchad

## Gwelet ivez

* Yezhoù adamawek
# Toupinambaeg

Ur yezh toupiek eo an toupinambaeg (tupinambá) pe hen-doupinambaeg (tupí antigo) komzet gwechall war aodoù Brazil.
Ur yezh varv an hini eo.

## Gwelet ivez

* Yezhoù toupiek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Lec'hienn diwar-benn an toupinambaeg
# Toumzabteg

Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù mzabek-warglaek eo an toumzabteg (tumzabt, mzab(t) pe ghardaia) komzet gant tro-dro da 70.000 (1995) den e seizh glasvezeg e Mzab en Aljeria
Tost eo d'an tagargrenteg, an temasineg hag an taznatiteg.
Ur yezh buhez-buhezig an hini eo hag ar maouezed n'int ket gouest d'ober gant yezh ebet all peurliesañ.

## Gwelet ivez

* Yezhoù zenatiek
* Yezhoù berberek an norzh
* Yezhoù afrez-aziatek
# Toun ruz

Toun ruz :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Perciformes |
| Kerentiad : | Scombridae |
| Genad : | Thunnus |
| Anv skiantel ||
| Thunnus thynnus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An toun ruz pe ton ruz (Thunnus thynnus) a zo ur pesk mor bras.
# Toupinkineg

Ur yezh toupiek-gwaraniek e oa an toupinkineg (tupinikin). Komzet e oa en Espirito Santo e stad Bahia e Brazil. Erlerc'hiet e oa bet gant ar portugaleg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù toupiek-gwaraniek
# Toun

Touned :
| Thunnus obesus Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Actinopterygii |
| Urzhad : | Perciformes |
| Kerentiad : | Scombridae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An ton, pe toun, a zo ur pesk-mor bras, eus kerentiad ar Scombridae (evel ar brezhell), hag a zo istimet e gig. Anaout a reer an toun ruz hag an toun gwenn (pe jermon), hag en trovanoù : an toun albacore, an toun patudo, hag an toun listan.
Lod spesadoù touned zo yac'h daoust d'ar peskerrezh, evel Thunnus thynnus er Meurvor Atlantel, ha lod zo en arvar evel Thunnus orientais er Meurvor Habask.
* Euthynnus affinis
* Euthynnus lineatus
* Euthynnus alletteratus
* Katsuwonus pelamis
* Thunnus alalunga
* Thunnus alabcares
* Thunnus obesus
* Thunnus tonggol
* Thunnus atlanticus
* Thunnus maccoyii
* Thunnus thynnus

## Notennoù

* ↑ (en) (fr) IUCN
# Tounieg (somaliek)

Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù somaliek eo an tounieg ((af-)tunni) komzet gant tro-dro da 20.000-60.000 den e Shabeelle Izelañ hag e Kreiz Jubba e Somalia (1992).
Levezonet eo bet gant ar mayeg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù kouchitek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Tounikeg

An tounikeg (pe tonikeg) a zo ur yezh digenvez komzet gwechall gant an Douniked, ur bobl-orin a veze o chom e Louisiana (Stadoù Unanet). Ur yezh varv eo hiziv.

## Gwelet ivez:

* Sesostrie Youchigant, yezher diwezhañ
* Yezhoù digenvez

## Liammoù diavaez:

* Tounikeg (Rosetta Project)
# Toupoureg

Ur yezh mboumek eo an toupoureg (tupuri) komzet e norzh Kameroun hag e su Tchad.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nijerek-kongoek
# Valacloche

Valacloche zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 26 (2023).
# Val di Zoldo

Val di Zoldo a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
# Valaire

Valaire :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Centre-Val de Loire |
| Departamant | Loir-et-Cher |
| Arondisamant | Bleaz |
| Kanton | Bleaz |
| Kod kumun | 41266 |
| Kod post | 41120 |
| Maer Amzer gefridi | Catherine Le Troquier 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Blois |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 83 ann. (2020) |
| Stankter | 12 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 62 m — brasañ 109 m |
| Gorread | 6,68 km² |
| kemmañ |
Valaire zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e-kreiz Bro-C'hall.
# Val de Briey

Val de Briey :
| Bro | Loren |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Grand Est |
| Departamant | Meurthe-et-Moselle |
| Arondisamant | Briey (pennlec'h) |
| Kanton | Pays de Briey |
| Kod kumun | 54099 |
| Kod post | 54150 |
| Maer Amzer gefridi | François Dietsch 2017-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Pays de Briey, du Jarnisy et de l'Orne |
| Lec'hienn web | https://www.valdebriey.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 8 041 ann. (2020) |
| Stankter | 207 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 174 m — brasañ 323 m |
| Gorread | 38,91 km² |
| kemmañ |
Val de Briey a zo ur gumun eus departamant Meurthe-et-Moselle e Bro-C'hall, krouet e 2017.

## Istor

Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Genver 2017, en ur vodañ kumunioù Briey, Mance ha Mancieulles.

## Melestradurezh

Roll ar vaered :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 5 Genver 2017 | → bremañ | François Dietsch | Tu-dehoù diseurt | |

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Préfecture de Meurthe-et-Moselle, Recueil des actes administratifs de Meurthe-et-Moselle, Édition n° 42 du 2 septembre 2016.
* ↑ (fr) Cédric Brout, « François Dietsch, label maire », Le Républicain lorrain, 11 Genver 2017.
# Val de San Vicente

Val de San Vicente zo ur gumun e Spagn, e Kantabria.
# Val di Chy

Val di Chy zo ur gumun italian, e Proviñs Torino, e rannvro Piemonte, ha 1 246 a dud enni.

## Istor

Krouet eo bet ar gumun (comune sparso en italianeg) d'ar 1añ a viz Genver 2019 diwar gendeuziñ kumunioù Alice Superiore, Lugnacco ha Pecco.

## Ar gumun

Anezhi Alice Superiore, Lugnacco, Pecco, Buracco, Chiartano, Cornesco, Gauna, Raghetto e Verna

### Kumunioù amezek

* Castellamonte, Castelnuovo Nigra, Fiorano Canavese, Issiglio, Lessolo, Loranzè, Parella, Quagliuzzo, Rueglio, Valchiusa, Vistrorio.
# Val do Dubra

Val do Dubra zo ur gumun e gwalarn Galiza, e proviñs A Coruña.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Val de San Martín

Val de San Martín zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
# Val di Nizza

Val di Nizza zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia e Lombardia.
# Val della Torre

Val della Torre zo ur gumun italian e meurgêr Torino, en Piemonte.
# Welsh Not

Ar Welsh Not ("Kembraeg Nann") pe Welsh Note, pe Welsh Knot ("Skoulm kembreat"), a oa un tamm koad, skrivet warnañ al lizherennoù WN, a veze lakaet e kerc'henn ar vugale a gomze kembraeg e skolioù saoznek Kembre en XIX$^{vet}$ kantved.
An "not" a veze roet d'ar paotrig a veze klevet o komz kembraeg ; neuze e ranke e reiñ d'ur bugel all klevet gantañ o komz kembraeg ivez. A-benn fin ar sizhun e veze skourjezet an hini a veze an "not" gantañ.
Gant an not e veze klasket dic'hoantañ ar skolidi da gembraegañ. An danevell-enklask savet e 1847 evit ar Parlamant saoz diwar-benn stad an deskadurezh e Kembre (Brad y Llyfrau Gleision, Infamous Blue Books) a zo test e oa eus ar c'hastiz-se dija e penn-kentañ ar c'hantved. Kondaonet e voe an doare-ober gant an enklaskerien, met gwallefed en doe o zeul parlamantel dre ma roe da soñjal e oa ar c'hembraeg an hini a oa pennabeg kudennoù Kembre. Reiñ a rejont da grediñ e vije ret kelenn e saozneg er skolioù, hag e oa arabat kelenn dre ar c'hembraeg.
Adalek fin an XIXvet kantved avat e krogas ar mennozioù da gemm, ha ne veze ket graet gant ar Welsh Not ken.

## Gwelout ivez

* Simbol
* Yezhlazh

## Liammoù diavaez

* (cy) BBC
# Wendie Renard

Wendie Renard, bet ganet d'an 20 a viz Gouere 1990 e Schœlcher (Martinik, Bro-C'hall), a zo ur velldroaderez etrebroadel c'hall, difennerez kreiz pe dehou he fost war an dachenn.

## Liamm diavaez

* Wendie Renard war lec'hienn Kevread mell-droad Bro-C'hall.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Weneted

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
    Evit implijoù all, gwelet Weneted (disheñvelout).
Ar Weneted a oa unan eus meuriadoù galian Arvorig. Klotañ a ra o ziriad kozh gant Bro-Wened a-vremañ mui-pe-vui. Kêr-benn ar Weneted a oa Gwened a greder (Darioritum e latin).
Anavezet int abalamour d'ar perzh bras o deus kemeret e Brezel Galia. Caius Julius Caesar en deus kontet en e Addisplegoù war Brezel Galia penaos o doa ar Weneted klasket sevel un emsavadeg a-enep ar Romaned e Kornôg Arvorig pa oant merdeerien a-zoare hag o doa listri-brezel bras. Kaezar en doa lakaet galeoù da vezañ fardet e genoù al Liger. An emgann bras war vor a grogas etre listri ar Weneted ha listri Kezar e 56 kent Jezuz-Krist e-tal ar Mor-Bihan.
# Welsh Ambulance Service

Ar Welsh Ambulance Service, pe ar Welsh Ambulance Services NHS Trust ent ofisiel (kembraeg: Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru), eo ar servij broadel klañvgirri e Kembre hag unan eus an tri servij yec'hed er vro. Savet e oa bet d'ar 1añ a viz Ebrel 1998. 2500 den zo e servij an 2,9 milion a annezidi a zo e Kembre.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
* (cy) Lec'hienn ofisiel
# Wemmel

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Wemmel zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. Ur gumun izelvroek gant aezamantoù yezhel e galleg eo.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 8,77 km²
* Poblañs (2022) : 17 182 a dud
* Stankter : 1 959 den/km²
# Wendy Melvoin

Wendy Melvoin a zo ur ganerez ha gitarourez stadunanat.
# Welschnofen

Welschnofen (en alamaneg) pe Nova Levante (en italianeg) zo ur gumun eus Italia, e distrig Salten-Schlern, e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e rannvro Trentino-Alto Adige. Un 2000 a dud zo enni o chom.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Wemaarskappel

Kumunioù Frañs :
| Anv izelvroek ha flandrezek kornôgel | Wemaarskappel |
| Anv ofisiel | Wemaers-Cappel |
| Skoed | |
| Lec'hiadur | |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Dukark |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de Cassel |
| Kanton | Kassel |
| Kod INSEE | 59655 |
| Kod post | 59670 |
| Maer | Jean Barrois |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,13 km² |
| Led | 50° 48' 29" Norzh |
| Hed | 02° 26' 19" Reter |
| Uhelder kreiz | 37 m |
| Uhelder bihanañ | 30 m |
| Uhelder brasañ | 75 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 253 (2007) |
| Stankter | 61 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Wemaarskappel en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Wemaers-Cappel, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Wended

Ar Wended (pe Wenden en alamaneg) zo un anv a veze roet gant ar C'hermaned d'ar Slaved a oa o vevañ en o c'hichen. Lavaret e veze eus meur a bobl hag a veve er reter d'ar stêr Elbe.
Goude-se e voe lavaret, en un doare strishoc'h, eus ar Sorabed eus Luzas (pe Serbed wenn).

## Gwelet ivez

* Sorabed
# Wenallt (Ceredigion)

Wenallt zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Trawsgoed, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 108,1 km eus Kerdiz.
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Villar del Infantado

Villar del Infantado zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
# Villar del Olmo

Villar del Olmo zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
# Villar del Pedroso

Villar del Pedroso zo ur gumun e Proviñs Cáceres.
# Villar y Velasco

Villar y Velasco zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
# Villar del Río

Villar del Río zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Villar del Salz

Villar del Salz zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
# Villar del Pozo

Villar del Pozo zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
# Villar del Rey

Villar del Rey zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura.
# Villaralbo

Villaralbo zo ur gumun eus Proviñs Zamora e Spagn.
# Villaralto

Villaralto zo ur gumun eus proviñs Córdoba, en Andalouzia, e Spagn.
# Ugao

Ugao, Ugao-Mirabelles ent-ofisiel, zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
# Udo Dirkschneider

Udo Dirkschneider, ganet d'ar 6 a viz Ebrel 1952, zo ur c'haner heavy metal alaman brudet gant ar strollad Accept. Ur wech kuitaet Accept, e 1987, en doa savet ar strollad U.D.O., hag a dapas brud mat ivez.

## Liammoù diavaez

* Facebook Udo Dirkschneider
# Udriște Năsturel

Udriște Năsturel (war-dro 1596 - 1659) a oa ul lenneg rouman, barzh ha troer barzhonegoù. Un aotrou e oa, ha dastumer telloù, breur-kaer d'ar priñs Matei Basarab. Darempred en devoa gant sevenadurioù broioù all Europa ha lenn a rae levrioù e yezhoù all. Ober a rae gant an henslaveg, yezh an iliz en amzer-hont, ha sevel a reas ar varzhoneg kentañ skrivet gant ur Rouman er yezh-se, e 1635. Met ober a rae ivez gant yezh ar vro : e roumaneg e embannas Varlaam și Ioasaf (1649), istor Barlaam ha Yehoshafat, daou sant enoret er broioù ortodoks.
Un doueoniour e oa ha kalz a reas evit lakaat skridoù moullet e roumaneg da dreiñ e Wallakia, Moldavia ha Transilvania. Skrivañ a reas ivez an droidigezh kentañ en henslaveg eus De Imitatione Christi gant Thomas a Kempis. Embannet e voe an droidigezh-se e manati Dealu, e-kichen Târgoviște.
# Ufuk

Ufuk (diwar an arabeg: ufq اوفق) zo un anv den turkek roet d'ar baotred koulz ha d'ar merc'hed. Talvezout a ra kement ha "dremmwel", kevatal neuze d'an anv hebraek Ofek.

## Daveoù

* ↑ Sözlerin Soyağacı: Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü
# Ugena

Ugena zo ur gumun e Spagn, e proviñs Toledo.
# Udías

Udías zo ur gumun e Spagn, e Kantabria.
# Uetersen

Uetersen (ˈyːtɐzən) zo ur gêr ag Alamagn, e pastell-bro Pinneberg, e land Schleswig-Holstein, hag enni 17 800 a dud o chom. Emañ Uetersen war lez ar stêr Pinnau.

## Gevellerezh

Uetersen zo gevellet gant:
* Wittstock, Alamagn abaoe 1990

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel, en alamaneg
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ufern

An ufern, pe ibil-troad, eo ar rann eus ar c'horf etre ar c'har hag an troad.
Tri askorn a ya d'ober an ufern:
* ar perone,
* an tibia, pe gwerzhid-c'har,
* an talus pe astragal, damheñvel ouzh un ibil.
Pa c'hoarvez d'an den gweañ e droad, en devez poan en e ufern. Alies e vez koeñvet an ufern neuze.

## Arouez

En XIX$^{vet}$ kantved, pa veze hir ar saeoù, e veze lavaret e klaske ar wazed kaout gwel eus ufernioù ar plac'hed.

## Skeudennoù

* An ufern
* Liammoù e tu diabarzh an ufern.
* Eskern an troad
* Tu diavaez an ufern
* Ufern torret
* Eskern an ufern
# Ucria

Ucria zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Udine

Udine (Udin en friouleg) zo ur gêr eus Italia, kêr-benn Frioul, e Proviñs Udine e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia. 100 000 a dud enni.
# Tremuzon

Tremuzon :
| An iliz katolik. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Trémuson |
| Bro istorel | Bro-Sant-Brieg (Goueloù) |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Sant-Brieg |
| Kanton | Plerin |
| Kod kumun | 22372 |
| Kod post | 22440 |
| Maer Amzer gefridi | Yvon Orgebin 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Sant-Brieg |
| Lec'hienn Web | (fr)Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 187 ann. (2020) |
| Stankter | 347 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 31′ 29″ Norzh 2° 50′ 54″ Kornôg / 48.5247222222, -2.84833333333 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 150 m bihanañ 30 m — brasañ 163 m |
| Gorread | 6,31 km² |
| Tremuzon ||
| kemmañ |
Tremuzon a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e kanton Plerin e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Armerzh

* Tiez mengleuzerien.
* Ur vengleuz plom a oa er gumun, serret e voe e 1931.

## Dezougen

* An aerborzh.
* Aerborzh "Saint-Brieuc Armor".

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 28 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,12 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Un nijva eus al Luftwaffe (aerlu alaman) a voe er gumun.
* D'an 18 a viz Here 1940 e rankas daou garr-nij Bf 109 E-4 eus an aerlu alaman (Luftwaffe) douarañ diouzh ret en nijva; mervel a reas ur sturier, douaret e voe e Plouzeniel; gloazet e voe ar sturier all.
* Bombezet e voe an nijva gant ar Royal Air Force en noz d'an 11 a viz Du 1940.

#### Brezel Indez-Sina

* Lazhet e voe un adjudant eus ar gumun d’ar 21 a viz Ebrel 1953 e Dai-Dong en Annam er Viêtnam.

#### Brezel Aljeria

* Mervel a reas daou soudard.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Intron-Varia.
* Monumant foran ar re varv e Leurgêr ar Maerdi, bet savet e 1919, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud brudet
### Tud ganet eno

* Frañseza Dinan, gouarnerez Anna Vreizh, 20 a viz Du 1436.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Lec'hienn ofisiel an Ti-kêr
* (br)Tremuzon war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)ABSA
* ↑ (fr)Pertes Luftwaffe
* ↑ (fr)Eddy Florentin, Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945, Embannadurioù Perrin, 1997, pajenn 26
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Tren Tizh-ha-Tizh

Evezhiadenn : Gant an droienn "Tren tizh bras" (liester : trenioù tizh bras) e vez graet e brezhoneg abaoe pellik. Implijet e vez ivez "Tren Tizh-ha-tizh" evit seurt trenioù. Gwelet ivez ar pennad kroget gant an anv Tren tizh bras. Ar pennad-mañ a komz eus an Tren-Tizh-ha-Tizh implijet e bro-Frañs, anvet TGV. Evit lenn ar pennad diwar ar seurt trenioù en un doare hollek, gwelet Tren tizh bras. An Tren-Tizh-ha-Tizh (pe TTT e brezhoneg ivez, pe TGV e galleg), zo erruet pell zo e Breizh, met a-hervez n'eo ket ur gwir Dren-Tizh-ha-Tizh peogwir ne ya ket buan a-walc'h ha gant-se e chom Breizh re bell diouzh Pariz : graet e vez an diforc'h etre an dafar (an tren) hag an hent-houarn hag a leusk an tren mont gant un tizh uheloc'h da 250 km/e. An Tren-Tizh-ha-Tizh a implij hentoù-houarn boutin betek Brest met ne vez ket a hent-houarn Tizh-Bras e Breizh e 2014, daoust ma vo digoret unan etre Le Mans ha Roazhon e 2017.
Emglev zo bet etre Rannvro Breizh hag ar Stad c'hall evit arc'hantañ ul linenn nevez (a ray un tamm mat a zistruj) a dostay Breizh diouzh Pariz ervat, pa vo echu al labourioù a grogo e 2010 hag a gendalc'ho betek 2013:
* 1h24 ar veaj-tren etre Roazhon ha Pariz ken,
* Kemper-Pariz ha Brest-Pariz en ur ober 3 eur.

## Steudadoù

* TTT Su-Reter (TGV Sud-Est)
* TTT Atlantel (TGV Atlantique) : implijet war an hentoù-houarn breton
* TTT Reter (TGV POS) : implijet war al linenn davet Reims, Metz ha Strasbourg

## Levrlennadur

* Des trains à 350 km/h en bas de chez nous, Ouest-France, Meurzh 20 a viz Mae 2008, pajenn 7 (pajenn Breizh).

## Liammoù diavaez

* (fr)An tren buanoc'h? Evit piv?
* (fr)Lec'hienn a-enep al linennoù nevez evit an TTT
* ↑ R. an Hir, Dre hent pe hent (ul levr studi hag istor war ar c'hehentiñ e Breizh, savet gant un den a vicher), Mouladurioù Hor Yezh, 1990; Gw. Bihannig Douaroniezh Breizh, An Here, 1997, p.154 ha sq.. Troidigezh erbedet ivez gant Ofis ar Brezhoneg.
* ↑ Daveenn istorel deuet mat.