OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Der süße Brei

Der süße Brei$^,$(Ar yod dous) zo ur gontadenn alamanek gant ar vreudeur Grimm, embannet e 1802 en o dastumad Kinder- und Hausmärchen, ha niverenn 103 el levr. Hervez renkadur Aarne-Thompson eo ur gontadenn en doare 565. Kontadennoù all damheñvel zo er bed: Ar Vilin a val e goueled ar mor e norgeeg, ha Mamm an Dour e sinaeg, e-touez re all.

## An istor

Ur plac'h vihan, mat ha paour, a veve hec'h-unan gant he mamm, ha n'o devoa netra da zebriñ ken. Hag ar plac'hig d'ar c'hoad. Ur wrac'h eno, o welout he stad reuzeudik, a roas dezhi ur podig burzhudus. "Pa lavari dezhañ "Podig, poazh" (Töpfchen koch!) e raio yod dit, ha pa lari "Podig paouez" e paouezo". Hag ar plac'hig d'ar gêr gant he fodig da reiñ d'he mamm, ha setu echu ar baourentez ha boued kement ha ken alies ha ma keront.
Ur wech, aet ar plac'h eus an ti, he mamm da larout : "Podig, poazh." Ha prest ar yod, ha hi ha kargañ he c'hof. Pa fellas dezhi lakaat ar podig da baouez avat ne ouie ket penaos ober peogwir ne ouie ket ar gerioù da larout. Ma talc'has d'ober yod, ma savas ar yod, ma leunias ar gegin, hag an ti, ha ti an amezeg, hag ar straed, evel pa en dije bet c'hoant da reiñ e walc'h d'ar bed a-bezh. Spontet-bras e oa an holl, met den ne ouie penaos lakaat ar reuz da baouez. A-benn ar fin, pa ne chome nemet un ti ken e-maez ar yod, e tegouezhas ar bugel hag e lavaras "Podig paouez" hag e voe echu. Ha neb a gare mont e kêr a ranke debriñ ar yod da dremen.

## Skridoù all

* Der Zauberlehrling, ur varzhoneg gant Goethe en 1797, anezhi ur werz a bevarzek koubled.
* The Master and his Pupil, kontadenn-bobl saoz.
* Strega Nona, gant Tomie dePaola

### E brezhoneg

* Ar Yod mat, Sav-Heol, 2017. Levr-bugale.

## Notennoù

* ↑ Embannadurioù alamanek e Wikisource
* ↑ Ar gontadenn alamanek embannet gant Der Spiegel :
# Derby

    Evit implijoù all, gwelet Derby (disheñvelout).
Ur gêr eus Bro-Saoz eo Derby (saozneg : /ˈdɑrbi/), war lez ar stêr Derwent, e Derbyshire.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Derby Museum and Art Gallery

An Derby Museum and Art Gallery eo mirdi kêr Derby en Bro-Saoz. Diazezet e voe en 1858, ha pellamzer e voe er savadur ma emañ Levraoueg Kêr Derby bremañ. Hiziv emañ tostik alese. Eno e c'haller gwelout un toullad mat a livadurioù eus an XVIIIvet ha XIXvet kantved ha dreist-holl oberoù al livour Joseph Wright of Derby a oa o chom e Derby end-eeun.

## Arzourien

Ouzhpenn un darn eus livadurioù Wright e c'haller gwelout oberennoù gant an arzourien-mañ: William Frederick Austin, E.E. Clark, Harold Gresley, Alfred John Keene, George Bailey, David Payne, George Turner, Ernest Townsend, George Francis Yarnell, Samuel ha Louise Rayner.
# Derc'hen (sant)

* Giton sant Derrien en iliz Kommanna
Sant Derc'hen (VII$^{vet}$ kantved), pe sant Derrien, zo ur sant brezhon eus an Iliz katolik roman, liammet e anv ouzh mojenn sant Neventer.
Bet e oant o sikour aotrou ar Roc'h-Morvan en Eskopti Leon, a zieubjont diouzh un aerouant. Hervez ar vojenn ec'h implijas Derc'hen e stol da gas an euzhvil betek aod Mor Breizh, e Plouneour-Traezh, ma voe beuzet al loen.
D'ar 14 a viz C'hwevrer e vez lidet ar sant.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Les saints fondateurs du pays de Leon. Vies et légendes, Mikael Madeg, Embann Kêredol, 2007
* ↑ Nominis : Saint Derien
# Derc'henn (planedenn)

Derc'henn ur blanedenn eo al lodenn greiz anezhi, e stumm un damsferenn en he c'halon. Gant houarn kazi glan eo graet hini an Douar. Seblantout a ra bezañ un dolzenn fetis a-walc'h e-kreiz ur voul graet gant roc'helloù liñvel nemet an derc'henn.
N'eo ket aes diskoachañ gant petra eo graet derc'hennoù ar planedennoù. Lod anezho n'o deus hini ebet marteze p'eo solut-plaen o diabarzh evel m'eo hini al Loar, da skouer pe, er c'hontrol p'eo liñvel o diabarzh evel hini Yaou hag hemañ graet gant aezhennoù evit al lodenn vrasañ. Koulskoude n'eus nemet evit an Douar hag al Loar eo posupl ober gant mentadurioù krendouarel hag bezañ asur a-walc'h.
Dre studiañ park magnetek an Douar e c'heller diskoachañ traoù a-bouez. Soñjal a reer e teu ar park magnetek eus redoù tredan e lodenn diavaez an derc'henn, hemañ graet gant metal teuzet p'eo an derc'henn diabarzh graet gant houarn solut ha fetis ken e vez krouet gant troiadur al lodenn liñvel un efed "dynamo" . Er c'hontrol n'eus nemet ur park magnetek gwan war ar blanedenn Veurzh. Marteze eo solut derc'henn Meurzh hiziv p'eo bet liñvel gwechall. Ne c'heller ket displegañ n'eus ket a bark magnetek war Gwener, nemet gant martezeadennoù war un tizh re zister pe war un derc'henn liñvel holl.
# Caravaggio (disheñvelout)

Caravaggio zo un anv-lec'h italianek, ha hini daou livour brudet.

## Lec'hanvadurezh

* Caravaggio (Italia), ur gêr en hanternoz Italia, e Lombardia,

### Santualoù

* Santuario di Caravaggio, e Caravaggio.
* Santuario della Madonna di Caravaggio, e Rapallo, e proviñs Genova.

## Tud

** Polidoro di Caravaggio, ul livour genidik eus ar gêr-se, marvet e 1543,
** Michelangelo Merisi (1571-1610), al livour anavezet evel Caravaggio, dre ma oa genidik eus ar gêr-se ivez, an hini brudetañ eus an daou.

## Traoù all

* Caravaggio, il pittore maledetto, ur film italian gant Goffredo Alessandrini e 1941.
* Caravaggio (film) , ur film saoz gant Derek Jarman e 1986, diwar-benn al livour meur.
* Caravaggio, ur film skinwel italian e 2007, gant Angelo Longoni.
* Caravaggio, ur ganaouenn gant Claudia Faniello evit ar Malta Song for Europe 2008 a erruas da eil.
* Un den en daou romant In the Skin of a Lion ha The English Patient, gant Michael Ondaatje.
# Caravelas

Caravelas zo un anv-lec'h portugalek.

## Brazil

* Caravelas (Bahia), kumun e stad Bahia,
* Caravelas (Ipatinga), karter e kumun Ipatinga e stad Minas Gerais.

## Portugal

* Caravelas (Mirandela), parrez e kumun Mirandela.

## Pennad kar (a bell)

* karavelenn
# Caravino

Caravino zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Carate Urio

Carate Urio zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
# Carausius

Carausius (Marcus Aurelius Valerius) (marv e 293) a oa genidik eus bro ar Menapii. Er bloaz 286 e voe lakaet, gant an impalaer Maximianus Herculius, e penn Classis Britannica, da lavarout Morlu (roman) Enez Vreizh, evit difenn aodoù Galia hag Enez Vreizh diouzh ar vorlaeron sakson ha frank. Met, e-lec'h rentañ an traou laeret, e vire ul lodenn evitañ. Abalamour da se e voe lakaet klask war e dro. Evit en em zifenn en em anvas neuze Aogust, da lavaret eo "impalaer" e-unan, gant asant lejionoù Enez Vreizh war a seblant.
Evel-se e renas war Enez Vreizh ha war aodoù hanternoz Galia, ha gwelet e voe evel un alouber gant an impalaerien all, betek 293, ar bloaz ma voe lazhet gant Allectus, en devoa lakaet e penn e velestradur.

## Liamm diavez

* Carausius (fr)
# Caravaca de la Cruz

Caravaca de la Cruz zo ur gumun eus Spagn e Rannvro Murcia.
# Caravaggio (Italia)

    Evit implijoù all, gwelet Caravaggio (disheñvelout).
Caravaggio :
| Ar gêr gwelet eus nij ||
| Anv italianek | Caravaggio |
| Anv lombardek | Careàs |
| Melestradurezh ||
| Bro | Italia |
| Rannvro | Lombardia |
| Proviñs | Proviñs Bergamo |
| Kod ISTAT | 016053 |
| Kod post | 24043 |
| Maer Amzer gefridi | Giuseppe Prevedini abaoe 2006 |
| Lec'hienn web | http://www.comune.caravaggio.bg.it |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 16 143 ann. (31-12-2013) |
| Stankter | 483 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 45° 30′ Norzh 9° 39′ Reter / 45.5, 9.65 |
| Uhelder | 111 m |
| Gorread | 33,39 km² |
| Lec'hiadur ||
| Caravaggio ||
| kemmañ |
Caravaggio zo ur gumun hag ur gêr eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.

### Kumunioù amezek

Bariano, Brignano Gera d'Adda, Calvenzano, Capralba, Fornovo San Giovanni, Misano di Gera d'Adda, Morengo, Mozzanica, Pagazzano, Sergnano, Treviglio.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Caravate

Caravate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Dervenn Mendaza

Dervenn Mendaza (Hiru hanka artea en euskareg, Encina de las Tres Patas e spagnoleg, da lavaret eo "dervenn he zri zroad") zo un dervenn Quercus ilex e Mendaza, e Nafarroa (Bro-Vask), a zo 1 200 vloaz, ha gant se unan eus re goshañ Ledenez Iberia. Iskis eo he zroad da welout, evel un trebez. En un dervenneg emañ, hag en-dro dezhi dervenned hag a zo tremen 500 vloaz.
# Deruta

Deruta zo ur gumun en Italia e proviñs Perugia, e rannvro Umbria.
# Derventio (Papcastle)

Derventio, anvet ivez Derventio Carvetiorum, a oa ur c'hreñvlec'h roman e hanternoz Enez Vreizh, e Papcastle war ar stêr Derwent. Savet e voe ur c'hreñvlec'h gant prenn da gentañ, hag adsavet gant mein da c'houde. Meneget eo Derventio gant Dizanv Ravenna
En-dro d'ar c'hreñvlec'h e oa un tammig kêr ivez (vicus).
En 12vet kantved e voe implijet mein ar c'hreñvlec'h roman gant an Normaned evit sevel Kastell Cockermouth.

## Anv

Evel evit Derventio Brigantum, dont a rafe an anv-lec'h Derventio eus ar elfenn *daru-, *deru- (= derv) ha talvezout a rafe kement ha "stêr an derv".<ref>Rivet & Smith, p. 334/<ref>

## Notennoù

* ↑ A.L.F Rivet & Colin Smith : The Place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979. Embannadur 1982. p. 334 : Ravenna 107$_6$ : Derventione.
* ↑ Cockermouth Castle. Heritage Open Days (September 2015). Kavet : 6 January 2016.
# Derv

Derv :
| Quercus robur ||
| Rummatadur Cronquist ||
| Riezad : | Plantae |
| Skourrad : | Magnoliophyta |
| Kevrennad : | Magnoliopsida |
| Urzhad : | Fagales |
| Kerentiad : | Fagaceae |
| Genad : | Quercus |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Derv a reer eus un niver bras a wez pe brousgwez eus ar genad Quercus hag eus un nebeud genadoù tost evel Lithocarpus. A-orin eus an hantervoul norzh eo an derv.

## Daveoù

* Byfield, Liz (1990) : Book Bus: An Oak Tree Independent Phase 1, Collins book bus, London : Collins Educational (ISBN 978-0-00-313526-8)
* Logan, William B. (2005) Oak : the frame of civilization, New York ; London : W.W. Norton (ISBN 978-0-393-04773-8)
* Paterson, R.T. (1993) Use of trees by livestock – 5: Quercus, Chatham : Natural Resources Institute (ISBN 978-0-85954-365-1)
* Royston, Angela (2000) Oak Trees (Life Cycles), Heinemann first library, Oxford : Heinemann Library (ISBN 978-0-431-08391-9)
* Savage, Stephen (1994) Oak tree (Observing Nature), Hove : Wayland (ISBN 978-0-7502-1196-3)
* Tansley, Arthur G., Sir (1952) : Oaks and oak woods, Field study books, London : Methuen (ISBN 978-0-0341-0621-3)

## Liammoù diavaez

* (en) Flora of China - Cyclobalanopsis
* (en) Flora Europaea: Quercus
# Dervenn Thor

Dervenn Thor (alamaneg : Donareiche) zo un dervenn gozh nevet a veze azeulet gant ar Gated, ur boblad e-touesk ar c'hermaned diazezet e norzh Hessen. Diskaret e voe war gourc'hemenn ar manac'h Bonifas Mainz tro-dro d'ar bloaz 725 pa oa o strivañ da gristenaat ar vro.
# Derventio

Derventio zo un anv-lec'h latin, a orin brezhonek (pe predenek), diwar anv ar stêr Derwent;

## Gerdarzh

Hervez an istorourien e vefe savet an anv diwar ar ger predenek derw, derv e brezhoneg.

## Lec'hioù

Hini ar c'hêrioù pe kreñvlec'hioù roman-mañ e oant, e Britannia, hiriv e Bro-Saoz:
* Derventio (Papcastle), e Cumbria
* Derventio Brigantum, e Malton (Yorkshire)
* Derventio Coritanorum, e Little Chester, Derbyshire.
# Derry Ormond

Derry Ormond zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangybi, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 96,7 km eus Kerdiz.

## Daveoù

Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Derval

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Derval zo un anv hag a c'hall bezañ :
* Derval, stumm gallek kumun Derwal, e Bro-Naoned,
* Derval pe Dervla, stumm saoznegaet daou anv merc'hed en iwerzhoneg : Deirbhile ha Dearbháil,
* Bobette Derval, anv-arzourez Jeanne Jaouen (1872-1912), arzourez music-hall ha serc'h,
* Blanche Derval, anv-arzourez Eugénie Pasquier (1885-1973), komedianez vreizhat c'hoariva ha sinema.
# Dervenn Breslon

Dervenn Breslon :
| Anv gallek | Chêne de Breslon |
| Melestradurezh ||
| Bro | Bro-Roazhon |
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Kumun | Plegastell |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 51′ 43″ N, 1° 44′ 29″ K |
| Uhelderioù | bihanañ m — brasañ m |
| kemmañ |
Dervenn Breslon zo un dervenn e kumun Plegastell e Bro-Roazhon, e Breizh, e-kichen lanneier Bagaron ha kastell ar Plessis-Bardoult.
War-dro 25 metr eo uhelder an dervenn-se, a zo oadet a 430 vloaz.

## Istor

Hervez ar vojenn e oa bet plantet an dervenn e 1598 gant Herri IV, roue Bro-C'hall.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Gwez brudet ha bresk - Dervenn Breslon.
# Derventio Brigantum

Derventio, pe Derventio Brigantium (rak meur a lec'h anvet Derventio zo bet), a oa ur c'hreñvlec'h roman, er biz da Eboracum (hiriv kêr York, hag Efrog e kembraeg), nepell diouzh kêr Malton en North Yorkshire, e Bro-Saoz, war lez ar stêr Derwent.

## An anv

Meneget eo an anv Derventio er skridoù latin.
* Rivet & Smith, Place Names of Roman Britain, p 333 :
* - Itinerarium Antonini, Iter I : Derventione.
* - Notitia Dignitatum, XL-16 : Derventione; variante Dervencione.
* - Notitia Dignitatum, XL-31 : "Praefectus numeri supervenientium Petueriensium, Derventione".
Dont a rafe eus ar wrizienn *daru-, *deru- (= derv) ha talvezout a rafe kement ha "stêr an derv".

## Levrlennadur

* A.L.F Rivet & Colin Smith : The Place-names of Roman Britain. Batsford Ltd. 1979. Embannadur 1982.
* A.D MILLS : Oxford Dictionary of British Place Names. Oxford University Press. 1991, 2003
# Gourdisten

Gourdisten, pe Wrdisten, a oa ur manac'h brezhon eus abati Landevenneg a skrivas meur a levr en IX$^{vet}$ kantved. Abad e oa eno etre 857 hag 884.

## Oberennoù

* Uita sant Gwennole. Sant Gwenole an hini a savas abati Landevenneg.

## Pennad kar

* Wrmonoc
# Gourejen

Gourejen :
| Aet da get ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Artiodactyla |
| Isurzhad : | Ruminantia |
| Kerentiad : | Bovidae |
| Iskerentiad : | Bovinae |
| Genad : | Bos (genad) |
| Anv skiantel ||
| Bos primigenius Bojanus, 1827 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar gourejen (Bos primigenius) a oa ur bronneg daskirier hag a veve en Europa, Azia ha Norzh Afrika. An tarv hag ar vuoc'h (Bos taurus) a zo stummoù doñvaet deveret eus ar gourejen.
Tri isspesad gourejened a oa : Bos p. primigenius en Europa ha Reter-Kreiz, Bos p. namadicus en India ha Bos p. mauretanicus e Norzh Afrika. En XIII$^{vet}$ kantved e oa koazhet tiriad ar gourejened ha ne chome hiniennoù nemet e Polonia, Lituania, Moldavia, Treuzsilvania ha reter Prusia. Ar gourejen diwezhañ a vije marvet e 1627 e koadeg Jaktorów, Polonia. .
# Gourbannoù sant Eosten

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Gourbannoù sant Eosten zo ul levr skrivet gant sant Eosten ma kont penaos e teuas da vout kristen dre levezon e vamm (santez Monica) hag Ambroaz, eskob Milano, goude bout bet un den eus an Anaout.
Un heuliad a drizek levr a ya d'ober an oberenn, ma'z eus pennadoù a-zivout buhez sant Eosten etre 397 ha 398.
Troet eo bet al levr-se gant Jil Ewan hag embannet gant Imbourc'h e teir levrenn etre 1994 h 1995.

## Notennoù

* ↑ Emglev an Tiegezhioù
# Gourenez

Ur c'hourenez (liester: gourinizi pe gourenezi) a zo ur beg-douar ledan er mor, ur seurt enezenn hogen e chom stag ouzh an douar-bras dre ur strizh-douar, ha na zeu ket ar mor penn-da-benn en-dro dezhi, zoken pa vez reverzhi.
Gourenez Gwenrann, Gourenez Kraozon e Breizh, gourenez Monte Argentario en Italia ha Gourenez ar C'hab Glas e Senegal, zo skouerioù gourinizi.

## Ledenez ha ragenez

Graet e vez ledenez eus ur c'hourenez bras-kenañ, eus tiriadoù douar bras gant mor tro-dro war dri zu ; da skouer : Ledenez Breizh, Ledenez Iberia, Ledenez Arabia.
Pa vez tost-tre un enezenn d'an aod e vez graet ur ragenez anezhi.

## Pennadoù kar

* gourinizi Breizh
* enezenn
* tombolo

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Geriadur brezhoneg An Here p. 551b.
# Gourdeizioù

Ar gourdeizioù a vez lavaret eus an daouzek deiz etre Nedeleg ha Gouel ar Rouaned.

## Pennad kar

* The Twelve Days of Christmas‎

## Liammoù diavaez

* Devri

## Notennoù

* ↑ Hervez Geriadur Istorel ar Brezhoneg
# Gouren

    Diwar-benn ar gouren dre-vras eo ar pennad-mañ. Ur pennad Gouren breizhek zo ivez.
Ur sport emgann a-zaou eo ar gouren hag e bal dezhañ a zo da bep eneber diskar an eil hervez reolennoù termenet strizh. Da lâret eo reiñ ur pezh mell lamm d'egile, o c'hoari gant nerzh ar gravitelezh, lakaat egile da horjellat ha d'en em gavout an divskoaz peg ouzh al leur. Ha neuze e huch an tredeog : LAMM. Un tammig e pep lec'h war ar bed e kaver seurt c'hoarioù emgann, da skouer er grennamzer e teske ar varc'herien stourm o c'hourenañ. N’heller implij nep arm nemet reoù an izili hag ar c'horf. Meur a zoare a gaver e pep bro ken he deus Breizh he hengoun dezhi (gouren breizhek) hag eo meneget ar gouren e Breizh evel an hini nemetañ.
Degemeret eo bet ar gouren libr er C'hoarioù Olimpek e 1901.
Ar gouren gresian-ha-roman a zo nes d'ar gouren a veze pleustret en Olimpia e-pad ar C'hoarioù olimpek kozh, a veze priziet gant an Henc’hresianed p'en em gannent en noazh, hogen libistret e oant gant eoul olivez evit ma vije diaesoc’h kregiñ e-barzh izili ar gourener all.
Daou stumm gouren a gaver : ar gouren gresian-roman, m'eo difennet d'an emgannerien tapout krog e lodenn ar c'horf zo dindan an dargreiz, hag ar gouren dieub. Ouzhpenn-se e weler doareoù gourenañ m'eo difennet chom a c’hourvez (gourenoù ar broioù keltiek evel ar gouren breizhek hag ar gouren skosek) hag an darn vuiañ eus ar re all.
Pleustriñ a reer peurliesañ ar gourenoù gant amatourien.
Ar c'hourenerien wellañ er C'hoarioù olimpek zo deus Iran, ar Stadoù-Unanet, Rusia, Bulgaria, Hungaria, Sveden, Finland ha Turkia.

## Gourenoù

* Gouren breizhek
* Backhold
* gouren libr
* gouren gresian-ha-roman
* Sumo
* Yağlı güreş (gouren ma implijer eoul, e Turkia)
* Schwingen (gouren pleustret e Suis)
* glima (gouren pleustret en Island)

## Gourenerien vrudet

* Clark Gable

## Ster all

Dre skeudenn e vez implijet ar verb gouren evit ar ster zo gant stourm enep un dra fetis pe difetis.

## Liammoù diavaez

* International Federation of Associated Wrestling Styles (FILA) Lec'hienn ofisiel Kevread etrebroadel stiloù kevredet ar gouren
# Gourc'hemennoù an Iliz

Gourc'hemennoù an Iliz eo anv ar reolennoù a rank ur c'hristen eus an Iliz katolik roman heuliañ hervez ar pezh a veze desket er c'hatekiz brezhonek. Kaoz zo enne eus ar sakramantoù, kofes, komuniañ, ha mont d'an oferenn.
El Levr a gelennadurez kristen (Kemper- Brest 1932) e kaver skrid ar gourc'hemennoù-se, pajenn 209.

## Ar gourc'hemennoù

6 zo anezho:
    1
    Ar gouelioù-berz a santifii
    Neuze pep labour a lezi.
    2
    Ha klev devot, a benn-da benn
    Sul ha gouel-berz an oferenn
    3
    Ur wech er bloaz da vihanañ
    E kovesai hep nac'h netra.
    4
    Ha da grouer a resevi
    Da Bask, devotañ ma c'helli
    5
    Yun a ri an daouzek-deizioù
    Ar c'horaiz hag ar vijiloù.
    6
    Kig nemet ur gouel-berz a ve
    Da Wener ne zebri morse.
# Cyanoloxia glaucocaerulea

Cyanoloxia glaucocaerulea :
| C. glaucocaerulea, luc'hskeudennet e Parque Estadual Intervales (stad São Paulo, Brazil). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Cardinalidae |
| Genad : | Cyanoloxia |
| Anv skiantel ||
| Cyanoloxia Bonaparte, 1850 ||
| Anv skiantel ||
| Cyanoloxia glaucocaerulea (Orbigny & Lafresnaye, 1837) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cyanoloxia glaucocaerulea a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cardinalidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Cyanoloxia.
Anvet e voe Pyrrhula glaucocaerulea (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an daou skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857) ha Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e reter Paraguay, biz Arc'hantina ha kreisteiz Brazil.

## Liammoù diavaez

* (en) Cyanoloxia glaucocaerulea war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Cyanoloxia glaucocaerulea war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cyanoloxia glaucocaerulea.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cyanerpes

Cyanerpes :
| Cyanerpes caeruleus (ur par). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thraupidae |
| Anv skiantel ||
| Cyanerpes Oberholser, 1899 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cyanerpes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Cyanerpes caeruleus
** C. c. caeruleus, chocoanus, hellmayri, longirostris ha microrhynchus,
* Cyanerpes cyaneus
** C. c. brevipes, carneipes, cyaneus, dispar, eximius, gemmeus, gigas, holti, pacificus, tobagensis ha violaceus,
* Cyanerpes lucidus
** C. l. isthmicus ha lucidus,
* Cyanerpes nitidus.
Triwec'h (18) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Thraupidae/Cyanerpes (lennet e-barzh d'an 18 a viz Gouere 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cyanicterus cyanicterus

Cyanicterus cyanicterus :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thraupidae |
| Genad : | Cyanicterus |
| Anv skiantel ||
| Cyanicterus Bonaparte, 1850 ||
| Anv skiantel ||
| Cyanicterus cyanicterus (Vieillot, 1819) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cyanicterus cyanicterus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Anvet e voe Pyranga cyanicterus (kentanv) da gentañ-penn (e 1819) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831). Ar spesad nemetañ er genad Cyanicterus an hini eo.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en hanternoz Amazonia (Suamerika).

## Liammoù diavaez

* (en) Cyanicterus cyanicterus war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Cyanicterus cyanicterus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cyanicterus cyanicterus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.