OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alar

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Alar a c'hall bezañ meur a dra.

## Tud

* Alar zo un anv den, hag un anv-badez brezhonek, da dostaat ouzh Eler.
** Sant-Alar zo un anv-lec'h savet diwarnañ.
* Alar Kotli (1904–1963), tisavour eus Estonia
* Alar Toomre (1937-), steredoniour ha matematikour stadunanat
* Deni Alar (1990-), melldroader eus Aostria

## Lec'hioù

* Alar del Rey, ur gumun e proviñs Palencia, e Spagn.
# Alarc'h (steredeg)

An Alarc'h (Cygnus, berraet e Cyg) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl

* NGC 7000
* Nivlennad ar Pilikant
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alano di Piave

Alano di Piave a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
# Alar del Rey

Alar del Rey zo ur gumun e Spagn, e proviñs Palencia.
# Alanís

Alanís zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Alaotra-Mangoro

Alaotra-Mangoro zo ur rannvro eus Madagaskar, e reter ar vro.

## Daveenn

* ↑ Institut National de la Statistique de Madagascar.
g • ka • ke Rannvroioù Madagaskar :
| Rannvroioù | Alaotra-Mangoro · Amoron'i Mania · Analamanga · Analanjirofo · Androy · Anosy · Atsimo-Andrefana · Atsimo-Atsinanana · Atsinanana · Betsiboka · Boeny · Bongolava · Diana · Haute Matsiatra · Ihorombe · Itasy · Melaky · Menabe · Sava · Sofia · Vakinankaratra · Vatovavy-Fitovinany |
# Alaraz

Alaraz zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
# Abcoude

Abcoude a zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Utrecht. En Abcoude e kaver meur a gêriadenn : Abcoude, Baambrugge ha Stokkelaarsbrug.

## Kêriadenn Abcoude

Kêriadenn Abcoude eo kêr vrasañ ar gêr. 13 km emañ eus Amsterdam, war-du ar gevred, tost da gember teir stêr : ar stêr Angstel, ar stêr Gein hag ar stêr Holendrecht.
E 2001 e oa 6431 annezad en Abcoude. 28 km² eo gorread ar gêr, ha 2678 ti a zo. E 2008 e oa 8668 annezad.

## Istor

Lod brasañ ar gêr a voe distrujet gant ar C'hallaoued e 1672. E 1820 e oa 1100 annezad enni.
Kêr Abcoude a voe aozet e 1941, dre gendeuziñ Abcoude-Proosdij (enni ar gêriadenn Abcoude) hag Abcoude-Baambrugge (enni ar gêriadenn Baambrugge).

## Gouarnamant lec'hel

E kuzul-kêr Abcoude ez eus 13 dileuriad :
* SVAB (strolald politikel lec'hel) - 3 dileuriad
* VVD (Strollad ar Bobl evit ar Frankiz hag an Demokratelezh) - 3 dileuriad
* CDA (Galv kristen ha demokrat) - 3 dileuriad
* PvdA (Strollad al labour) - 2 zileuriad
* D66 - 1 dileuriad
* GroenLinks (Ar Re c'hlas) - 1 dileuriad

## Notennoù

* ↑ Statistics Netherlands (CBS), Bevolkingskernen in Nederland 2001 .
* Stadegoù tennet eus SDU Staatscourant

## Liammoù diavaez

* Kartenn Abcoude
* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn nann ofisiel
# Abc'hazia

Abc'hazia (Аҧсны en abc'hazeg, აფხაზეთი e jorjieg, Абха́зия e rusianeg) zo ur vro eus Kaokaz, disrannet diouzh Jorjia e 1992 hag anavezet gant un nebeud stadoù hepken. Emañ etre Rusia en norzh, Jorjia er gevred hag ar Mor Du er mervent.
Poblet e oa gant war-dro 242 000 a annezidi (e 2012) ha 8 432 km$^2$ eo gorread ar vro.
Soc'houmi (e jorjieg) pe Aqwa (en abc'hazeg) eo ar gêr-benn.
# Abd al-Rahman Sanchuelo

Abd al-Rahman Sanchuelo a oa vizir. Mab e oa da Almanzor.
Ganet e oa entre 983 ha 986. Mab e oa da ibn Abi Amir al-Mansur, pe el Almanzor ar c'hronikoù kristen, ha da Abda, anv arabek ur pried d'an tiern amirí, ur verc'h da Sancho Garcés II Pamplona ha da Urraca Fernández. Hervez a veze kontet e oa ken heñvel ouzh e dad-kozh ma voe lesanvet Sanchuelo, da lavarout eo Sanchig.

## Notennoù

* E. Lévi-Provençal: ´Abd al-Rahman b. Muhammad b. Abi Amir Sanchuelo, in: Encyclopaedia of Islam. Second edition, vol. 1 (1960), p. 84.
# Abdallah

Abdallah, Abdoullah pe c'hoazh Abdellah ( عبد الله en arabeg) zo un anv divoutin arabek savet gant ar gerioù ʿAbd (servijer) hag Allah ("An doue", an taol-mouezh war an eil silabenn). Un anv-bihan eo, deuet da vezañ un anv-tiegezh ivez.
Koshoc'h eo an anv eget an islam avat. Kar d'an anvioù biblek Abdiel hag Ovadia eo, ha heñvelster ganto. Daou rabin Abdoullah o anv a oa e Medina a-raok an islam : Abdoullah ibn Salam hag Abdoullah ibn Chouria. Bez' emañ ivez ar yuzev eus Yemen Abdoullah ibn Saba e-pad emled an islam.
Stank e vez kavet an anv-bihan Abdallah e-touez ar vuzulmaned hag ivez ar yuzevien Mizrac'h, dreist-holl e Siria hag en Irak.

## Stummoù all

* Stumm berr : Abdel, Abdoul, Abdul
* Stummoù all : Abd Allah, Abdala, Abdullah, Abdulah (Bosnia), Abdelilah, Abdollah (Iran), Abdulai
* Abdoulaye en Afrika du

## Er yezhoù all

* Servus Dei e latin
* Serdieu e galleg
* Абдулла́ (Abdoulla) e rusianeg
* Габдулла́ (Gabdoulla) en adigeg (Kaokaz an Norzh)
* Gwazdoue / Goasdoue e brezhoneg

## Tud brudet
### Anvioù-bihan
#### Abdallah

* Abd Allah ibn az-Zubayr (623-692), niz Aicha
* Abdallah Ibn Yasin (war-dro 1050 - war-dro 1059), doueoniour
* Abdallah Iañ (1882-1951), roue Jordania
* Abdallah II (ganet e 1962), e vab-kuñv, roue Jordania
* Abdallah ben Abdelaziz Al Saoud (1924-2005), roue Arabia Saoudat

#### Abdullah

* 'Abdullah ibn 'Abdil-Mouttalib, tad ar profed Mahomed
* Abdullah ibn Masud hag Abdullah ibn Omar, keneiled ar profed Mahomed
* Abdullah Ahmad Badawi (ganet e 1939), kentañ minitr Malaysia
* Abdullah Öcalan (ganet e 1949), bet e penn Strollad Labourerion Kurdistan
* Ali Abdullah Salih (1942-2017), prezidant Yemen
* Abdullah Shah, (ganet e 1959), roue Malaysia
* Abdullah Abdullah (ganet e 1960), den a Stad afghan

### Anvioù-tiegezh
#### Abdallah

* Ahmed Abdallah (1919-1989), prezidant Komorez
* George Ibrahim Abdallah (ganet e 1951), stourmer komunour libanat

## Tudennoù

* Abdallah, mab an emir Mohammed Ben Kalish Ezab er bannoù-treset Troioù-kaer Tintin gant Hergé.

## Pennadoù kar

* Abdelaziz
# Abd al-Malik

Abd al-Malik ibn Marwan (en arabeg: عبد الملك بن مروان) a zo bet ganet e 646 ha marvet e 705.
Kalif Umayyat eus Damask.
C'hoarier echedoù sirian.
# Abd al-Qadir

* Evit an emir aljerian, gwelet Abd al-Qadir (Aljeria)
* Evit ar cheikh soufi eus Iran, gwelet Abdul Qadir Jelani
* Evit ar broadelour palestinat, gwelet Abd al-Qadir al-Husayni
# Abd al-Qadir (Aljeria)

‘Abd al-Qādir (arabeg: عبد القادر الجزائري ; skrivet alies Abdelkader pe Abd el-Kader), bet ganet d'an 6 a viz Gwenholon 1808 en El Guetna, e-kichen Mascara, en Aljeria, ha marvet d'ar 24 a viz Mae 1883 e Damask (en Impalaeriezh otoman d'an ampoent), a oa un emir brezelour brogarour, ur skrivagner, ur barzh, ur prederour soufi.
Brudet eo evel penn milourel ar stourm eneptrevadennel ha krouer ar Stad aljerian. Penn a zalc'has ouzh armeoù Bro-C'hall e-pad pemzek vloaz, eus 1832 da 1847.
E 1860 e tifennas kristenien Siria.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Abd el-Krim

Abdelkrim, pe Abd el-Krim (مُحَمد بن عبد الكريم الخطابي, Muhammad ibn Abd al-Karim al-C'hattabi e anv leun en arabeg, pe e berbereg ar Rif), a voe ur brezelour e Maroko, e menezioù ar Rif, haroz ar stourm a-enep an drevadennerien, hag en em gannas a-enep ar Spagnoled, gourc'hemennet gant Miguel Primo de Rivera, hag ar C'hallaoued renet gant ar jeneral Pétain.

## Levrlennadur

* David S. Woolman, Rebels in the Rif: Abd el Krim and the Rif Rebellion, 1968
* Charles Richard Pennell, A Country with a Government and a Flag: The Rif War in Morocco, 1921-1926, 1986
* Abdelkrim, Mémoires d'Abd el Krim / recueillis par J. Roger-Mathieu, Paris, Librairie des Champs Elysées, 1927
* Abdelkrim, Mémoires II, la Crise franco-marocaine, 1955—1956, Paris, Plon, 1984
* F. Tamburini, I gas nella guerra del Rif, in "Storia Militare", n.145, a.XIII, settembre 2005
* Zakya Daoud, Abdelkrim Khattabi : une épopée d’or et de sang, La Croisée des Chemins, 2020
# Alvignano

Alvignano zo ur gumun e proviñs Caserta.
# Alvokad

Un alvokad zo ur gwiraour a vicher frank enfredet da zifenn, da skoazellañ, da guzuliañ ha da gomz en anv e glianted dirak al lez-varn. E Bro-C'hall, enskrivet eo war roll urzh an alvokaded (pe vreutaouriezh) staliet e pep lez-varn ensav meur.

## Studioù

Meur a hentenn a zo a-benn dont da vezañ alvokad. Ret eo kaout d’an nebeutañ ur vachelouriezh heuliet gant ur vestroniezh (master) war ar gwir evit gellout bezañ degemeret e kreizenn rannvroel stummañ alvokidi (CRFPA). Gallout a reer ivez tremen dre Sciences Po, en ur spisaat e studioù war ar breutaerezh. A-benn prientiñ an diplom dibar (CAPA) e vez graet ur bloavezh kentelioù teorikel. Evit lakaat e ouiziegezh da dalvezout e vez goulennet gant an danvez-alvokad ober ur staj e-pad 18 miz e ti unan a vicher. Ur wech ma 'z eo prest an deskard, e tou dirak al lez-varn galv (cour d'appel) hag enskrivet en ur vreutaererezh. 181 a zo e Bro-C’hall a-bezh. D’ar 1añ a viz Genver 2005 e oa bet niveret 43977 alvokad e Bro-C’hall ; 47% anezho a oa neuze, hag a zo c’hoazh, maouezed.

## Goproù

Gopr krenn un alvokad a zo 5 000 € bep miz. Digempouez da vat eo abalamour ma c’hall un alvokad gounit kalz (380 000 € eo gopr uhelañ Frañs) pe nebeut-tre, war-goll memes, evel 8% eus alvokidi Frañs.

## Perzhioù goulennet

Evit bezañ en e aez pa vezer alvokad ez eo ret bezañ tuet war al labour, bezañ gouest da ezteurel e soñjoù en un doare sklaer dre gomz ha dre skrid, bezañ desket-kaer, resis, krak-ha-berr, faltazius a-wechoù, emren, kaout ur spered kenaozañ ha gouzout selaou an dud all.

## Aozadur ar justis e Bro-C’hall

Disrannet eo ar justis e div lodenn : an urzh barnerezhel hag an urzh velestradurel.
| Urzh barnerezhel | Urzh velestradurel |
| 1añ barnidigezh : Aferioù sivil pe ispisial barnet evit ar wech kentañ en TGI, en TPE (bugale), en TDC (kenwerzh) pe Kuzul ar Prud’hommes (labour) ; aferioù kastizel el lezioù-barn polis, lezioù-torfedoù ha lez-asizoù... Lez-varn galv : Ma ne vez ket a-du tud ’zo gant ar varnadenn gentañ e c’hellont goulenn e vefe advarnet an afer. Adwelet e vez neuze an afer-se gant al lez-varn galv (35 a zo e Bro-C’Hall). Lez-varn dorridigezh : Al lez-mañ ne advarn ket an aferioù met gwiriekaat a ra ma ‘z eo bet doujet ouzh al lezennoù bet lakaet e-pleustr gant al lezioù-barn galv. | 1añ barnidigezh : Breudoù etre n’eus forzh peseurt keodedour hag izili ar galloud publik (implijidi ar Stad) evel ar rannvroioù, an departamantoù, ar c'humunioù hag an embregerezhioù-Stad. lez velestradurel-galv : Ma ne vez ket a-du unan eus ar c’hostezioù e vez goulennet adwelout an afer gant al lez-mañ. Kuzul-Stad : Gwiriekaat a reont hag-eñ ‘z eo bet lakaet e-pleustr ar c’hastiz, en ur zoujañ ouzh al lezenn, gant al lezioù melestradurel-galv. |

## Notennoù

* ↑ Tribunal de grande instance (TGI) ; gwelout ivez : breutaer.

## Liammoù diavez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* M’ho peus c’hoant da gaout resisadurioù diwar tra pe dra a-zivout ar Justis, ha ma vefe evit bezañ kelaouet pe evit ur vicher war ar Gwir, e c’hellit mont da sellet ouzh lec’hienn Ministrerezh ar Justis: http://www.justice.gouv.fr.
# Alway

Alway zo ur gumuniezh e kontelezh Casnewydd, Kembre, 227.6 km eus Kerdiz E 2011 e oa poblet gant 7911 a dud, ha 821 anezho (10.4%) a oa kembraegerien..

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics. Kavet : 2014-04-09.
# Alvaro

Alvaro pe Álvaro, zo un anv-badez spagnolek pe portugalek, a orin germanek.

## Tud

* Álvaro Arbeloa, melldroader spagnol
* Álvaro Cunhal, politikour portugugalat
* Álvaro Cunqueiro, skrivagner galizat
* Álvaro das Casas, skrivagner galizat
* Álvaro de Luna, anv meur a zen
* Álvaro Faria, echedour portugalat
* Álvaro Morata, melldroader spagnol
* Álvaro Mutis, skrivagner kolombian
* Álvaro Obregón, prezidant Mec'hiko (1920-1924)
* Álvaro Pino, marc'hhouarner galizat
* Álvaro Siza, tisavour portugalat
* Álvaro Vázquez, melldroader spagnol
# Alviano

Alviano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
# Alvin York

Alvin Cullum York, ganet d'an 13 a viz Kerzu 1887 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Gwengolo 1964,lesanvet Sergeant York, a oa unan eus soudarded enoretañ Stadoù-Unanet Amerika er C'hentañ Brezel-bed. Enoret e voe gant ar Medal of Honor evit bezañ bet e penn un argadenn war ur vindrailherez alaman. Paket e voe ur vindrailherez d'an nebeutañ, lazhet 25 soudard enebour ha prizoniet 132.
An darvoud a voe abeg medalenn a enor York a oa bet e lodenn stadunanat an Argadenn Meuse-Argonne e Bro-C'hall er bloavezh 1918. Pal an argadenn a oa bet freuzañ al Linenn Hindenburg ha rediañ an Alamanted da godianañ. Enoret eo bet Alvin York gant meur a vedalenn a-berzh broioù estren e-pad ar C'hentañ Brezel-bed: gant Bro-C'hall, Italia ha Montenegro.
# Alvise Zichichi

Alvise Zichichi a zo bet ganet d’ar 4 a viz Gouere 1938 e Milano (Italia) ha marvet e miz Even 2003 e Roma (Italia).
Mestrc’hoarier echedoù italian eo.
Kampion Italia e voe e 1985.
Kadoriad ar Federazione Scacchistica Italiana (Kevre Italian an Echedoù) adalek 1996 betek 2002.

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chessgames
# Alvito (Lazio)

Alvito a zo ur gumun en Italia, e Lazio, e proviñs Frosinone.
# Alwen

Ar Stêr Alwen (Afon Alwen e kembraeg) zo ur stêr eus hanternoz Kembre, adstêr d'an Dyfrdwy.
Dont a ra eus ul lenn, Llyn Alwen, war Mynydd Hiraethog e Sir Conwy. Alese e red war-du ar gevred hag e tegouezh e Cronfa Alwen, ul lenn artifisiel. Goude e tremen dre Pentre-llyn-cymmer, ma teu an Afon Brenig da gejañ ganti. Kenderc'hel a ra gant he hent etrezek ar gevred, tremen dre Llanfihangel Glyn Myfyr ha Betws Gwerful Goch, ha dont a ra an Afon Ceirw da gemberiñ enni un tamm er reter da Maerdy.
Adstêr eo d'an Dyfrdwy un tamm en hanternoz da Cynwyd.

## Brezhoneg

Eus an anv Alwen e teufe an anv-badez nevez Alwena, a gaver e Kembre koulz hag e Breizh.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# 1983

Diwar-benn bloavezh 1983 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* Krouidigezh ar strollad politikel dispac’hour ha dizalc'hour Emgann.
* Krouidigezh an Here ti-embann levrioù brezhonek evit ar vugale, gant Martial Ménard.
* Krouidigezh ar c'hlas divyezhek publik kentañ e Sant-Riwal

#### Frañs
### Afrika

* Soudan : Penn-kentañ an emsavadeg e Su ar vro. 2 vilion a dud vo bet lazhet er brezel-mañ a-benn an Emglev-peoc'h sinet e 2005.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1983

## Marvioù

* 3 Du : May Picqueray, anarkourez breizhat
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1983
# 1983 e Breizh

* Kronologiezh vloaziek evit Breizh
* 1982 e Breizh • 1983 e Breizh • 1984 e Breizh

## Ganedigezhioù 1983

* Étienne Didot, melldroader
* Pierre Goaziou, melldroader
* Bruno Grougi, melldroader
* Thomas Lotout, soner
* Dewi Siberil, kenlabourer gant Brezhoweb
* Yann Vallerie, stourmer politikel

## Marvioù 1983

* Louison Bobet, marc'hhouarner
* Xavier Josso, livour
* François Kerveadou, eskob Sant-Brieg
* Serge Laforest, skrivagner
* Célestin Lainé, krouer ha rener ar Bezen Perrot
* Per-Mari Mevel, skrivagner brezhonek
* Suzy Solidor, kanerez c'hallek
# 1982

Diwar-benn bloavezh 1982 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* Krouidigezh Skol-Uhel ar Vro (SUAV)
* Krouidigezh skolioù Diwan Banaleg ha Tregon
* 24 a viz Kerzu : skignet eo abadenn gentañ An Taol-Lagad gant France 3 Breizh.

#### Frañs

* 2 a viz Meurzh : Lezennn Deferre war an digreizennañ. anavezet eo ar rannvroioù evel strollegezhioù lec'hel. Ur vodadeg zo, dezhi barregezhioù termenet.
* 21 a viz Even : Kelc’hlizher Savary a aotren ar c’helenn divyezhek arnodel er skolioù stad.

#### Italia

* 3 a viz Gwengolo: drouklazhet eo Carlo Alberto Dalla Chiesa (jeneral ar Garabinennerien anezhañ) gant ar Mafia e Palermo.

#### Spagn

* 11 a viz Genver: statud emrenerezh Asturiez.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

* 19 a viz Meurzh: dilestrañ a ra soudarded eus Arc'hantina en Inizi Maloù (Falklands) : deroù ar brezel etre Arc'hantina hag ar Rouantelezh Unanet, Brezel an Inizi Maloù.

### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn ar meitneriom gant skipailh ar fizikourien alaman Peter Armbruster ha Gottfried Münzenberg.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1982

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1982
# 1984 (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
1984 a c'hall bezañ anv
* Ur bloavezh : sellit ouzh 1984 (bloaz)
* Ur romant gant George Orwell : sellit ouzh 1984 (romant)
# 1982 e Breizh
## Darvoudoù

* Gwengolo : digoradur ar c'hentañ klas divyezhek brezhoneg-galleg en ur skol bublik, e Sant-Riwal.
* 7 Gwengolo : echu eo labourioù sevel mirlenn an Dreneg, etre Sizun ha Kommanna.
* Deroù al labourioù da sevel Ti nevez al Lezioù-barn e Roazhon.

## Ganedigezhioù 1982

* Faustine Audebert, kanerez ha sonerez.
* Philippe Billy, melldroader.
* Gwenael Dage, kazetenner ha troer.
* Solen Désert, sportourez.
* Julien Féret, melldroader.
* Aleksandr ar Gall, troer.
* Nicolas Lunven, bageer-dre-lien.
* Yannick Plantec, gitarour.
* Jañ-Maï Priol, kaner ha soner.

## Marvioù 1982

* Henri Dyèvre, ofiser a vor ha dastumer lec'hanvioù brezhonek
* Sten Kidna, skrivagner brezhonek
* Édouard Ollivro, kelenner ha politiker.
* Erwan Person, istorour
# 1980

Diwar-benn bloavezh 1980 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* 7 a viz Meurzh: peñse an eoullestr Tanio e-kichen Enez-Vaz, lanv du da heul.
* Krouidigezh he skol kentañ derez kentañ gant ar rouedad Diwan e Treglonoù
* Krouidigezh ar c’helaouennoù Bremañ, Al Lanv ha Dalc’homp Soñj.
* Gouel ar brezhoneg aozet e Plabenneg etre ar 14 hag an 18 a viz Mae.

#### Frañs
### Azia
#### Reter-kreiz

* Deroù ar brezel etre Iran hag Iraq

#### Reter-pellañ
### Afrika
### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

* 4 Du : Ronald Reagan, dilennet da brezidant SUA

#### Suamerika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1980

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1980
# 1981

Diwar-benn bloavezh 1981 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Kenvarc’had

* 1añ a viz Genver: Gres degemeret en Unaniezh Europa.

#### Breizh

* 14 a viz Meurzh: disklêriadur an danvez prezidant Mitterrand a-du gant ar brezhoneg.
* Krouidigezh skolioù Diwan Lesneven, Naoned, ha Gwengamp
* Krouidigezh an Aotreegezh vrezhoneg e Skol-veur Roazhon II
* Krouidigezh ar gelaouenn Chasse-Marée.
* 29 a viz Kerzu: krouidigezh Skol-Uhel ar Vro e Roazhon.
Gwelet ivez : Disklêriadurioù pennadurezhioù

#### Frañs

* 10 Mae : François Mitterrand dilennet da brezidant Republik Bro-C'hall.
* 9 a viz Du: embannet eo ul lezenn hag a aotre ar radioioù dieub da skignañ.

#### Galiza

* 28 Ebrel : Ur statud emrenerezh a zo hiviziken gant Galiza.

#### Polonia

* 2 a viz Gwengolo: digoradur kentañ kendalc’h Solidarność.

#### Spagn

* 23 a viz C'hwevrer: klask a ra gwarded sivil ober un taol-stad e Madrid ha bac'hañ kannaded e Parlamant Spagn.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ

* 10 a viz Gwenholon: rentet eo taolenn Gernika da Spagn.

#### Sinema
### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn ar bohriom gant skipailh ar fizikourien alaman Peter Armbruster ha Gottfried Münzenberg.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1981

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1981
# 1984

    Evit implijoù all, gwelet 1984 (disheñvelout).
Diwar-benn bloavezh 1984 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* Meurzh : krouet eo Stourm ar Brezhoneg evit gounit ar statud a yezh ofisiel.
* Gwengolo : krouet ez eus klasoù divyezhek publik e Rostrenenn, Pondi, hag ur skol Diwan e Pempoull

#### Frañs

* Kinnig lezenn Loeiz ar Peñseg diwar-benn ar yezhoù rannvro.
* 4 a viz Du: skignañ a ra ar chadenn skinwel rineget Canal+ evit ar wech kentañ.

#### Kembre

* 19 a viz Gouere : kren-douar e ledenez Llŷn.

#### Korsika

* 1añ a viz Mae : krouet eo ar Sindicatu di i Travagliadori Corsi, sindikad labourerien Korsika.

#### Iwerzhon

* 14 a viz Meurzh: klask a reer lazhañ Gerry Adams, penn Sinn Féin.

#### Luksembourg

* 24 a viz C'hwevrer : dre al Lezenn war ar yezhoù ez embanner ez eo al luksembourgeg ar yezh vroadel hag ar galleg yezh al lezenn, tra ma vo an alamaneg, ar galleg hag al luksembourgeg yezhoù ofisiel o-zeir.

### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn an hasiom gant skipailh ar fizikourien alaman Peter Armbruster ha Gottfried Münzenberg.

### Sport

* Eost : Alan Pettigrew zo kampion ar bed an Haggis Hurling gant ur bann a 55,11 m war Enez Inchmurrin, Loch Lomond, Bro-Skos. Betek 2011 e chomo an titl gantañ, da lavaret eo 27 bloavezh-pad.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1984

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1984
# 1980 e Breizh
## Darvoudoù

* 7 a viz Meurzh : peñse an eoullestr Tanio a-dal da Enez-Vaz ha lanv du da-heul.
* 24 a viz Mae : war-dro 150 000 a dud o vanifestiñ e Plougoñ a-enep ar greizenn nukleel a zo anv da sevel eno.
* Gwengolo : digoret eo ar c'hentañ klas kentañ derez gant Diwan, e Treglonou.

## Sevenadur

* Ur vouezh er vorenn, danevelloù gant Ronan Huon, embannet gant Al Liamm.
* Ar seizh boulenn strink, albom kentañ Tintin e brezhoneg, embannet gant Castermann.
* Kanoù kalon Vreizh, pladenn gant Yann-Fañch Kemener.
* Bitekle pe War hent ar baradoz, pezh c'hoariet evit ar wech kentañ gant Teatr brezoneg Penn ar Bed.
* Deroù embannadur ar gelaouenn Al Lanv.
* Deroù embannadur ar gelaouenn Bremañ.

## Ganedigezhioù

* Cécile Corbel, telennourez.
* Nicolas Haquin, melldroader.
* Guillaume Moullec, melldroader.
* Xavier Tanguy, kizeller.

## Marvioù

* Emmanuel Chevillotte, broadelour breizhat.
* Louis Guilloux, skrivagner gallek.
* Gaston Latimier, skrivagner gallaouek ha brezhonek.
* Pierre Le Sausse, skrivagner brezhonek.
* Pêr Loisel, Eostig Sarzhav, drouiz meur.
* Jean Robic, marc'hhouarner.
* Angèle Vannier, barzhez c'hallek.
# 1981 e Breizh
## Darvoudoù

* Gouel ar Brezhoneg e Plougoñ, Pontekroaz ha Douarnenez.
* 3 Mezheven : embann a ra ar gouarnamant gall nevez ne vo ket savet ur greizenn nukleel e Plougoñ.
* 5 Eost : 19 den toullbac'het evit an FLB zo lezet da vont en o frankiz.
* 19 Gwengolo : gouel an distaoliadeg, evit prizonidi an FLB, e Gwengamp.
* 26 Du : tan-gwall e Palez an Arzoù hag ar Sevenadur e Brest.
* 29 a viz Kerzu : krouet eo Skol-Uhel ar Vro.

## Sevenadur

* Ur marc'hadour a Vontroulez, danevelloù gant Jakez Konan, embannet gant Al Liamm.

## Ganedigezhioù 1981

* Yann Kermorgant, melldroader.
* Krismenn, kaner.

## Marvioù 1981

* Jean-Michel Caradec, kaner gallek.
* Anjela Duval, barzhez vrezhonek.
* Xavier Grall, skrivagner gallek.
* Jean-Claude Jégat, talabarder.
* Edmond Koarer-Kalondan, skrivagner ha drouiz.
* Goulven Mazeas, emsaver.
* François Méheut, kizeller ha livour.
* Job de Roincé, kazetenner ha skrivagner.
# An Blascaod Mór

An Blascaod Mór (Great Blasket (Island) e saozneg) eo an enezenn vrasañ en enezeg Na Blascaodaí, dirak aod kontelezh Ciarraí, e mervent Iwerzhon.
Emañ an enezenn war-hed 2 km diouzh an douar-bras ha sevel a ra betek 292 metr uhelder el lec’h uhelañ (An Cró Mór). Dún Chaoin eo ar gêr dostañ war an douar-bras ; alese e c’haller kemer ar vag da vont da An Blascaod Mór, e-pad an hañv.
Tud a oa o chom en enezenn betek 1953. D’ar mare-se e tivizas gouarnamant Iwerzhon ne c’hallent ket chom eno ken, dre ma oa re zigenvez an enez, hag adlojet e voent war an douar-bras. Ul lec’h hollvrudet eo chomet An Blascaod Mór koulskoude, pa roe bod gwechall d’ur gumuniezh diles he sevenadur gouezelek. Daoust ma ne voe gwech ebet ouzhpenn 150 den o chom enni, eo brudet an eñvorennoù skrivet gant Peig Sayers (Machnamh Seanamhná, « Soñjezonoù ur vaouez kozh »), Muiris Ó Súilleabháin (Fiche Bliain Ag Fás, « Ugent vloaz o kreskiñ ») ha Tomás Ó Criomhthain (An t-Oileánach, « An enezour »).