OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# TermBret

Ur greizenn dermenadurezh evit ar brezhoneg eo TermBret. Enkorfet eo e Ofis ar Brezhoneg. Staliet eo e Roazhon, 10 straed Naonediz (rue Nantaise). Kroget en deus e labour pa oa ur rann eus Skol-Uhel ar Vro anvet Servij ar brezhoneg ha lakaet dindan atebegezh Olier ar Mogn er mare-se (1990).
Daou implijad zo o labourat ennañ. Bodet e vez ingal bodadoù termenadurezh gant tud arbennigour a-youl vat. E 2006 e laboure TermBret war ar c'hleweled hag evit renabliñ anvioù gwez Europa.
Ezel eo TermBret eus Kevredad termenadurezh Bro-C'hall (Société française de terminologie) hag en deus labouret kalz gant aozadurioù termenadurezh all evel EuskalTerm (Euskadi), Termcat (Katalonia), TermCymru (Bro-Gembre) hag hini ar C'hebek.

## Bank termenadurezh

E derou ar bloavezh 2006 ez eus bet lakaet enlinenn bank roadennoù pe vank termenadurezh TermOfis e anv. Ebarzhet eo bet tost da 36 000 termen enni (miz Meurzh 2009). Skoueriekaet eo bet an termenoù diwar goulennoù ar strollegezhioù, an embregerezhioù hag an hiniennoù. Pep a geriaoueg moullet (sellet a-is) a zo bet lakaet enlinenn e endalc'h.
Anat eo e c'hell ar Wiikipedourien vrezhoneger sachañ traoù a-bouez diwar embannadurioù enlinenn koulz hag al levrigoù geriaoueg divyezhek (galleg-brezhoneg).

## Geriaougi moullet

Embann a ra Ofis ar Brezhoneg-TermBret un toullad geriaouegoù savet gant izili gopret harpet gant tud a ziavaez a-wechoù.
* Geriaouegi bras
** Anvioù bronneged Europa (anvioù latin - brezhonek - gallek - kembraek - saoznek tro-ha-tro)
** Geriaoueg al levraouegoù
** Geriaoueg ar stalioù
** Geriaoueg ar vuhez foran
* Geriouegi bihan
** An amzer
** Ar bank
** Ar boued
** Ar c'hirri-tan
** An dafar burev
** An dilhad
** Gourc'hemennoù
** Ar marc'hhouarn
** Ar pep retañ e Breizh
** Ar pesked-mor
** Ar sonerezh : bagadoù ha festoù-noz
** Ar vell-droad

## Geriaouegi enlinenn war dTermOfis

** Geriaoueg ar c'hebell-touseg
** Geriaoueg ar golf
** Geriaoueg an hent-houarn
** Yezhoù ar bed
# Termen

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
* ur mare en ur prantad-amzer, pe an diwezh (ar fin) pe ur mare ma c'hoarvez un darvoud : Termen (amzer) ; se a hall bezañ ivez an deiz rakwelet evit dibenn ur brasezded, da lavaret eo deiz ar c'hanedigezh (bet jedet gant ar medisin), pe c'hoazh ar mare da baeañ ur feurm pe un dlee.
* ur ger pe un dro-lavar : Termen (yezhoniezh)
* e matematik, nep elfenn eus un heuliad niveroù : Termen (matematik) (Geriadur ar Matematikoù (Jean Marot, Skol Vreizh), evit ar ster-mañ, a ginnig ar ger "term".)
# Termenadur

An termenadur eo an displegadur a roer d'ur ger, pe termen (yezhoniezh).
# Terminator: Resistance

Terminator: Resistance zo ur c'hoari video doare first-person shooter sevenet gant Teyon hag embannet e 2019 gant Reef Entertainment war ar savennoù PlayStation 4, Windows hag Xbox One.
Ar c'hoari video a zo diazezet war ar frañchiz Terminator, an darvoudoù a dremen e-kerzh ar brezel dazontel goude ar Ar Varn ziwezhañ a weler un tammig er filmoù The Terminator ha Terminator 2: Judgment Day. Embannet e oa bet ar c'hoari d'ar 15 a viz Du 2019. Er Stadoù-Unanet, an doare war ar savenn Windows a zo bet embannet un devezh en a-raok dre ar savenn Steam, padal eo bet ret gortoz ar 7 a viz Genver 2020 evit ma vefe embannet dre zoareoù all. Un doare gwellaet eus ar c'hoari a oa bet embannet war ar PlayStation 5 hag embannet d'an 20 a viz Ebrel 2021. Ar memes doare a oa bet embannet war an Xbox Series X/S d'ar 27 a viz Here 2023. Dre vras eo bet degemeret mat-tre ar c'hoari gant ar burutelladennoù.
# Terme Vigliatore

Terme Vigliatore zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Terlan

Terlan zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
# Terlizzi

Terlizzi zo ur gumun en Italia, e proviñs Bari, e Puglia.
# Terminator: Dark Fate

Terminator: Dark Fate zo ur film skiant-faltazi embannet e 2019, sevenet gant Tim Miller diwar ur senario gant David S. Goyer. Istor ar film a zo bet savet da zigentañ gant Miller ha krouer ar frañchiz James Cameron. Goude-se e voe sikour evit an istor gant ar broduerien David Ellison, Dana Goldberg ha Don Granger. Ar c'hwec'hvet lodenn eo er frañchiz Terminator, daoust ma'z eo un heuliad eeun da The Terminator ha Terminator 2: Judgment Day, ma lakaer a-gostez ar filmoù all hag a c'hoarvez da vareoù all. Ar film en deus rastellet $261,1 milion dre ar bed o koll $122,6 milion, ar pezh a laka anezhañ da vezañ unan eus c'hwitadennoù gwashañ ar box-office a viskoaz. An holl steuñvioù evit sevel filmoù ouzhpenn d'an trilogiezh Dark Fate a oa bet nulet. Ur 7vet film er frañchiz Terminator a zo c'hoazh o vezañ savet mesmetra.

## Aktourien

* Linda Hamilton : Sarah Connor
* Arnold Schwarzenegger : terminator T-800 "Carl"
* Mackenzie Davis : Grace
* Natalya Reyes : Daniella Ramos
* Gabriel Luna : terminator Rev-9
* Diego Boneta: Diego Ramos
* Stephanie Gil : Grace, yaouank
* Enrique Arce : Vicente Ramos

## Liammoù diavaez

* Terminator: Dark Fate war IMDb
# Chanverrie

Chanverrie :
| Ar maerdi, hini kumun gozh La Verrie. ||
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | La Roche-sur-Yon |
| Kanton | Mortagne-sur-Sèvre |
| Kod kumun | 85302 |
| Kod post | 85130 ha 85500 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-François Fruchet 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Pays-de-Mortagne |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 5 468 ann. (2020) |
| Stankter | 92 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 57 m m — brasañ 245 m m |
| Gorread | 59,41 km² |
| kemmañ |
Chanverrie a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### XXI$^{vet}$ kantved

* Kendeuzet e voe kumun La Verrie gant kumun Chambretaud d'ar 1añ a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez, Chanverrie.

## Pennadoù kar

* Chambretaud
* La Verrie

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Chaoser ar Ramzed

Chaoser ar Ramzed (Clochán an Aifir pe Clochán na bhFomhórach en iwerzhoneg ha Giant's Causeway e saozneg) a zo un dachenn naturel e Norzhiwerzhon (Kontelezh Aontroim) gant ur 4 000 kolonenn vazalt bennak, un anadenn heverk diwar-lerc'h dislonkadenn ur menez-tan c'hoarvezet un 40 milion a vloavezhioù 'zo. Prismoù lava yenaet a zo anezho. Lakaet eo war roll Glad bedel an UNESCO abaoe 1986.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Lec'hienn an National Trust
* (en) Lec'hienn an heñcherien
* (br) Pennad er gelaouenn "Ya"
# Chantonnay

Chantonnay a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Chantonnay :
| Ar maerdi. ||
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Broioù al Liger |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | La Roche-sur-Yon |
| Kanton | Chantonnay |
| Kod kumun | 85051 |
| Kod post | 85110 |
| Maer Amzer gefridi | Isabelle Moinet 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays-de-Chantonnay |
| Lec'hienn web | http://www.ville-chantonnay.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 8 434 ann. (2020) |
| Stankter | 101 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 71 m bihanañ 18 m — brasañ 112 m |
| Gorread | 83,87 km² |
| kemmañ |

## Dezougen

* Porzh-houarn.

## Istor
#### Brezel 1870-1871

* Nav gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez marilhoù ar gumun, luc’hskeudenn$^,$.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* 124 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,13% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas 20 pe 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv

## Monumantoù ha traoù heverk

* Dinsin.
* Ponsay.
* Manerioù Dinsin ha Ponsay.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost$^,$<ref>Memorial Genweb.
* Ilizoù katolik.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Mémorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Chaonieg

Ur yezh aljek eus isskourr ar yezhoù algonkek ar c'hreiz eo ar 'chaonieg, a veze komzet e Kanada. Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 19$$ pa varvas an den diwezhañ a rae ganti.

## Gwelet ivez

* Yezhoù aljek
* Yezhoù algonkek
# Chaoser

Ur chaoser a zo un savenn douar pe mein lakaet war e hed da wareziñ un tremen pe da herzel ouzh an dour. Savet e vez chaoserioù evit meur a abeg. Implijet e vez ar ger dre skeudenn ivez evit anadennoù naturel : Chaoser Enez Sun, Chaoser ar Ramzed.

## Tremen a-dreuz lec’hioù gleb

Sevel a reer ur savenn douar gant mein e-barzh peurvuiañ evit krouiñ un hent da dreuziñ ur stêr, ur geun, ul lagenn, pe da liammañ un enezenn ouzh an douar-bras. Gwechall e veze fardet an hentoù war an douar e-unan ha ne veze savet chaoserioù nemet el lec'hioù gleb pe a-dreuz un draoñienn. Hiziv e saver chaoserioù war hirderioù bras evit chom hep lakaat live an hent da gemm etre menezioù bihan re alies. Evit ar memes abeg e vez graet an hentoù-houarn war chaoserioù alies a-walc'h. Ar stankelloù savet a-dreuz ar stêrioù evit tremen dreisto pe evit implij nerzh an dour (er milinoù hag en uzinoù tredan) a vez graet dre sevel ur savenn douar pe vein pe vetoñs.

## Herzel ouzh an dour

Chaoserioù evit diwall diouzh nerzh gwagennoù ar mor. A-gozh e vez savet chaoserioù evit gwareziñ ar porzhioù-mor diouzh nerzh gwagennoù ar mor pa vez fall an amzer. Goudoret gant un chaoser pe ziv, an dourioù a chom peoc'h el lenn-borzh ha n’a ket ar bigi pe al listri da skeiñ ouzh kerreg an aod.
Chaoserioù evit diwall diouzh liñvadegoù ar stêrioù pe ar mor. Evit mirout ouzh ar stêrioù a veuziñ o zraoñiennoù gant o dourioù da vare ar glaveier, pe ouzh ar mor a veuziñ an aodoù izel, e saver chaoserioù a-hed an dour a-hed kantadoù a gilometroù a-wechoù. Chaoserioù hir-kenañ ha graet e douar hag e mein a zo bet savet a-hed ar Roen, ar Ron, an Danav, al Liger, ar Mississipi ha meur a stêr vras e Sina. Brudet eo chaoserioù an Izelvroioù ivez, evel an Afsluitdijk a serr an IJsselmeer.
# Chao Phraya

Ar Chao Phraya a zo ur stêr e Thailand, 372 km hed dezhi.
# Azzo

Azzo zo un anv-badez italianek.

## Gerdarzh

Dont a rafe eus un anv germanek. Marteze diwar athala, nobañs, pe atta, tad. Er stummoù Azio hag Azia avat e weler kentoc'h an anvioù latin Atius hag Attius, hag Atia. Azzolino a deufe eus an anv Ezzelino.

## Eilstummoù

* Paotred : Azio, Azzolino, Atto, Azzio, Azolino.
* Plac'hed: Azia, Azzolina.

## Tud

* Ur sant Azzo a zo, bet merzher gant Alesant ha Leons e Panfilia.
* Azzo da Correggio, condottiero
* Azzo d'Este, anv dek priñs eus an tiegezh Este
Hag ivez:
* Azzone Visconti (1302 – 1339), aotrou Milano adal 1329 betek e varv.

## Lid

D'an 1 a viz Eost emañ gouel ar sant.
# Azzo X d'Este

Azzo X d'Este (1344 – 1415) a oa ur priñs italian ha condottiero, eus Tiegezh Este.
Ganet e oa en un eilskourr eus an tiegezh, ha nac'h a reas anavezout aotrouniezh Niccolò III d'Este e Ferrara, pa oa mab bastard ar markiz Alberto d'Este, goude ma oa gwarezet hennezh gant ar pab Benead IX ha Republik Venezia. C'hwitet e daol gant Azzo da gontammiñ e gevezer, ha krouet gantañ ur gompagnunezh goprsoudarded gant skoazell gwizien d'an tiegezh Este. Klask a reas aloubiñ douaroù markizelezh Ferrara met trec'het e voe gant Azzo da Castello, hag en em dennañ a reas e Modena. E 1395 , marvet Castello, setu Azzo adarre gant un armead 8 000 soudard da glask aloubiñ Ferrara adarre. En taol-se e voe trec'het adarre en emgann Portomaggiore gant arme Venezia, ha bac'het. Harluet e voe neuze da Gandia (Kreta).
Mervel a reas e Venezia e 1415.

## Levrlennadur

* Chiappini, Luciano (2001). Gli Estensi. Mille anni di storia. . Diwar-benn an tiegezh Este.
# Azzone

Azzone zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia, war lez ar froud Dezzo.
# Azzano San Paolo

Azzano San Paolo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Azzano d'Asti

Azzano d'Asti a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti, hag e rannvro Piemonte, 1780 a dud o chom enni.
# Azzate

Azzate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
# Azzano Mella

Azzano Mella zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Azzo d'Este

Azzo d'Este zo anv meur a zen en istor Italia. Dek den eus Tiegezh Este zo anavezet :
* Azzo Iañ d'Este
* Azzo VI d'Este
* Azzo VII d'Este
* Azzo VIII d'Este
* Azzo IX d'Este
* Azzo X d'Este
# Azzio

Azzio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
# Azzo VIII d'Este

Azzo VIII d'Este (marvet d'an 31 a viz Genver 1308) a oa markiz Ferrara, Modena ha Reggio eus 1293 betek e varv.
Markiz e voe war-lerc'h marv e dad, Obizzo II. Damveneg a ra Dante en Inferno, en dije muntret e dad. Lavarout a ra ivez e oa e hantervab, met n'eo ket sklaer pe e oa lezvab pe mab bastard.
E penn kentañ e amzer-ren ne reas nemet brezeliñ : gant Padua, pa voe anvet da varkiz, gant Parma ha Bologna e 1295-99. Tamallet e voe dezhañ muntr priñs Bologna, Jacopo del Cassero, a enebe ouzh e raktresoù.

## Dimeziñ

Brudet-kaer e oa an emglev a reas gant Charlez II Naplez evit e verc'h yaouankañ, Beatrice. Skrivañ a reas Dante diwar-benn Charlez "e veze gwelet evel un den a werzhe e verc'h hag a rae marc'had warni evel ma ra morlaeron gant sklavezed." Chomet eo ar c'hontrad-eured e dihelloù Este : gant Azzo e voe roet 51,000 florin d'e dad-kaer, da vezañ postet e douaroù en e rouantelezh hag e-lec'h ma karje en aferioù e vab-kaer, gant promesa da reiñ hêrezh Este d'ar mab henañ, kontrol d'ar pezh a veze graet a-raok, pezh a dalveze kement ha dishêrañ breur Azzo, Francesco d'Este.
Lidet e voe an eured war an ton bras evel ma teree. Modena ha Reggio a emsavas e 1306 abalamour ma oa bet klasket o reiñ da v-Beatrice evel argouroù, pa oa ar boaz d'ober gant an trederannerezh.
Francesco d'Este a guitaas Ferrara pa zegouezhas Beatrice hag a eas gant ar c'heodedoù kevredet a-enep da Azzo e 1306, da virout outañ a ren e Lombardia a-bezh.
# Boitelle

Boitelle zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1889.

## Istor

Kentañ ma voe embannet a oa e L'Écho de Paris an 22 a viz Genver 1889. Adembannet e voe en dastumad La Main gauche en 1899.
Dediet eo da Robert Pinchon, unan eus koshañ mignoned Maupassant.

## Résumé

Boitelle zo ur paourkaezh den, skuber straedoù kêr. Kontañ a ra glac'har bras e vuhez. Pa oa 20 vloaz, hag eñ soudard, en Havr Nevez, e oa aet pitilh gant ur vatezh du, dilezet, hec'h-unan. Klasket en doa dimeziñ, met enebet e oa e dud.
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Bok van Blerk

Bok van Blerk eo anv-micher Louis Andreas Pepler, ganet e 1978 e Pretoria, a zo ur c'haner suafrikan hag a gan en afrikaneg.

### Berzh gant De La Rey

En 2006 en doa savet ur ganaouenn d'ar jeneral Koos de la Rey (1847-1914), an haroz boer, mennet da vezañ ur c'han d'al lorc'h afrikaner, a-enep ar vezh hag ar gablusted abalamour d'an apartheid.

## Liamm diavaez

* Bok Van Blerk - Afrikanerhart el lec'hienn YouTube

## Notennoù

* ↑ "I'm part of this rainbow country of ours(...). But I'm one of the colors, and I'm sticking up for who I am. I'm proud of who I am."
* ↑ "Young Afrikaners are tired of having the apartheid guilt trip shoved down their throats. This song makes them proud of their heritage"
# Bokale

Bokale :
| Porched koad Guilhou. ||
| Anv okitaneg | Lo Bocau |
| Anv gallek (ofisiel) | Boucau |
| Bro | Lapurdi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Departamant | Pireneoù-Atlantel |
| Arondisamant | Baiona |
| Kanton | Baiona-2 |
| Kod kumun | 64140 |
| Kod post | 64340 |
| Maer Amzer gefridi | Francis Gonzalez 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh tolpad-kêrioù Bro-Euskadi |
| Bro velestradurel | Lapurdi |
| Lec'hienn web | http://www.boucau.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 8 764 ann. (2020) |
| Stankter | 1 506 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 54 m |
| Gorread | 5,82 km² |
| kemmañ |
Bokale (Lo Bocau pe Lo Bocau Nau en okitaneg; Boucau e galleg hag ent-ofisiel), zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Lapurdi, en Iparralde, e kanton Baiona-2, a-stok ouzh al Landes. Ar gumun nemeti a zo en he fezh en hanternoz d'ar stêr Aturri eo.

## Bocau/Boucau

Arabat droukveskañ an anv "Bocau" pe "Boucau" gant Lo Bocau Vielh ("Vieux-Boucau-les-Bains" e galleg), ur gumun all el Landes.

## Kumunioù amezek

* Tarnos, el Landes, en hanternoz
* Baiona er gevred
* Angelu er mervent

## Istor

Betek 1578 edo aber an Aturri pelloc'h en hanternoz, e Bocau Vielh. Neuze e voe distroet ar stêr da aberiñ tostoc'h ouzh Baiona, e Tarnos, e karter Bocau, Bokale en euskareg. Ur c'harter eus Tarnos e oa Bokale eta, ha distaget e voe diouzh ar barrez waskonat pa voe krouet an departamantoù e 1790. E gwirionez ne oa ket e Lapurdi a-raok, met mesket eo bet harz eskopti ha harz-departamant er speredoù goude 1790.

## Gevelliñ

* Montilla (Spagn) abaoe 1979

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Bojano

Bojano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
# Bok

Ur bok zo ur banne bier e brezhoneg Treger, war-dro Lannuon ha Landreger.

## Gerdarzh

Dont a ra eus ar ger gallek bock, deuet eus an alamaneg. Servijet e veze bier, e gwer anvet bock, e tavarnioù Pariz, e dibenn an XIXvet kantved, evel ma tiskouez ar gontadenn c'hallek « Garçon, un bock !... » gant Guy de Maupassant, e 1884.
Dont a rae ar ger gallek eus ar ger alamanek Bockbier, deuet eus Einbeckisch Bier, da lavarout eo bier Einbeck pe Eimbeck, ur gêrig eus Niedersachsen ma veze breset. En Bavaria e troas an anv da Aimbock, pe Oambock, ha berraet en Bock en XIX$^{vet}$ kantved, abalamour ma vije bet komprenet ar silabenn gentañ (ein) evel ur ger-mell amstrizh, distaget oan en Bavaria.

## Bock Alamagn

Bier kreñv eo, ouzhpenn 14% a alkohol dezhañ, teñval e liv. Ne vez graet nemet en nevezamzer ha diskaramzer..
Meur a isseurt zo : Maibock (Heller Bock), zo skañvik; Doppelbock, zo kreñvoc'h ; Eisbock, kreñvoc'h c'hoazh, graet dre skornañ ha tennañ ar skorn. Brudet eo an anv ha breset e vez bier bock en un toullad mat a vroioù dre ar bed.

## Notennoù

* ↑ Diwar cnrtl : http://cnrtl.fr/definition/bock
* ↑ , Axel Linquist, Deutsches Kultur- und Gesellschaftsleben im Spiegel der Sprache, Wiesbaden, 1955, p. 67.
# Boks

Ar boks zo ur sport-emgannañ ma vez roet taolioù pe bleukadoù, gant daouarn maneget, d'ur c'hevezer ha ma klasker diwall diouzh e vleukadoù.

## Istor

Adalek 687 kent JK e veze bokserien o keveziñ e C'hoarioù Olimpek Henc'hres. E Bro-Saoz eo ec'h emdroas ar sport etre ar XVIvet ha XVIIIvet kantved, gant prizioù er c'hevezadegoù, ha diwezhatoc'h c'hoazh e-kreiz an XIX$^{vet}$ kantved, e Bro-Saoz ha SUA.
* Squires versus Burns e 1907

## Pennadoù kar

* Arzoù emgannañ
* Gouren
# Bokhtar

Bokhtar (e tadjikeg: Бохтар) zo ur gêr e mervent Tadjikistan. Poblet e oa gant war-dro 75 000 a dud e 2010.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bokmål

Unan eus an daou zoare-yezh ofisiel Norvegia eo ar bokmål (lit. "yezh al levrioù") ouzhpenn an nynorsk. Implijet e vez ar bokmål gant an darn vrasañ eus an norvegerion (tro-dro da 90%) ha hennezh eo an doare-yezh kelennet d'an estrañjourion peurliesañ pa fell dezhe deskiñ norvegeg. Kalz tostoc'h eo ar bokmål ouzh an daneg, dreist-holl dre skrid, eget an nynorsk.
Disheñvel un tamm eo ar riksmål diouzh ar bokmål, rak heñvel-poch eo reizhskrivadur ar riksmål ouzh hini an daneg.
Setu keñver-ouzh-keñver Mellad kentañ Disklêriadur Hollvededel Gwirioù mab-den e bokmål hag e Nynorsk:
Bokmål:
    Alle mennesker er født frie og med samme menneskeverd og menneskerettigheter. De er utstyrt med fornuft og samvittighet og bør handle mot hverandre i brorskapets ånd.
Nynorsk:
    Alle menneske er fødde til fridom og med same menneskeverd og menneskerettar. Dei har fått fornuft og samvit og skal leve med kvarandre som brør.

## Gwelet ivez:

* Norvegeg
* Nynorsk
# Boko Haram

Boko Haram ("berzet eo deskadurezh ar c'hornaoueg", eus ar saozneg book "levr" hag an arabeg حرامharam "ar fall akuizitet") eo an anv boas roet d'an aozadur anvet ent-ofisiel جماعة اهل السنةللدعوة والجهاد, jamā'at ahl as-sunna li-d-da'wa wa-l-jihād « bodadeg sunnit evit ar prezegerezh hag ar djihad »). E 2002 e voe savet al luskad-se hag a stourm feuls ouzh gouarnamant Nigeria. Diazezet eo dreist-holl e biz ar vro hag e bal eo lakaat ar charia, lezennoù an islam, da dalvezout er vro a-bezh.
Lakaet eo Boko Haram war roll an aozadurioù spont gant broioù evel ar Stadoù-Unanet hag aozadurioù evel Kuzul Surentez ar Broadoù Unanet. D'ar 7 a viz Meurzh 2015 e tisklêrias rener Boko Haram, Abubakar Shekau, e ra e aozadur al le a feizleunder d'ar Stad Islamek (Da‘ech).

## An anv

Boko Haram eo an anv roet dezhañ en haousaeg, ennañ an elfenn haousaek "boko", a dalv kement ha "deskadurezh mod ar c'hornaoueg", pe "deskadurezh laik" (an deskadurezh enebet ouzh an hini a vefe kenteliet er skolioù koranek; "boko" eo ivez an anv roet d'an doare skrivañ haousaek gant lizherennoù latin), mui ar ger arabek "haram", a gaver en islam evit ober anv eus ar pezh a zo "berzet", pe "fall", "direizh". Ster hollek an droienn a zo un dra bennak evel "berzet eo deskadurezh ar c'hornaoueg", pe "pec'hed eo deskadurezh ar c'hornaoueg".

## Doareoù

Gant ar sponterezh e ra an aozadur : distrujañ skolioù "fall" ha lazhañ ar gelennerien, ar skolidi, pe o skrapañ (ar skoliadezed eo a vez skrapet dreist-holl), lazhañ kristenien, skrapañ tud evit kaout prizioù daspren, distruj kêriadennoù ha lazhañ an dud enno pa gredont en em sevel a-enep dezho.

## Liammoù diavaez

* Boko Harām in Nigeria: its beginnings, principles and activities in Nigeria, gant Dr Ahmad Murtadā, Islamic Studies Department, Bayero University, Kano, Nigeria an Norzh. (en)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Vicenza

Vicence a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.