OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Radio Naoned

Radio Naoned zo ur radio e brezhoneg penn-da-benn skignet war an RND e bro-Naoned abaoe 2019.

## Istor ar radio

Krouet eo bet Radio Naoned diwar intrudu sipailh Radio Kerne e 2018 peogwir e vanke ur radio e brezhoneg er vro-mañ, e-lec'h ma oar brezhoneg 2 % deus ar boblans, kalzig tud yaouank en o zouez. Hervez selaouerien e oa ivez ur mod da lakaat an dud deus kornog Breizh da zerc’hel ul liamm gant ar brezhoneg en Naoned. Goude bezañ savet ar goulenn ouzh ar CSA evit kaout an droad da skignañ e oa bet gortozet bloaz hanter a-raok kaout ur respont pozitivel. Evit brudañ ar radio ez eus bet graet emvodoù publik gant skipailh Radio Kerne Naoned. Skignet eo bet an abadenn gentañ ur bloaz goude e vefe graet anaoudegezh gant ar studio, da lavaret eo e 2019. Podcastoù a oa dija skignet war internet abaoe miz Mae 2019. Ar studio zo e Sant-Ervlan, er greizenn Yezhoù ha Sevenadur, e-kichen ur skol Diwan, e bannlev Naoned. Ar radio zo skignet war an RNT peogwir eo saturet ar vandenn FM e Naoned. Ar radio kentañ war ur frekañs niverel en ur yezh vinorelaet e Frans eo.

## Aozadur

Daou zen zo o labourat er radio : Marianne Vaidie, kazetennerez ha Melaine Looten, kenurzhier. Staget eo ar radio ouzh Radio Kerne.

## Programmoù

Un abadenn div eurvezh produet gant ar radio e-unan a vez bep mintin. Abadennoù tregont munut a vez bemnoz gant tud a youl vat, evit emplegañ tud ar vro er raktres. Abadennoù muzik a vez : Distruj da radio, un abadenn punk ha rock, hag enrolladennoù sonerien bro Naoned. Keleier, abadennoù kontadennoù, c’hoariva, sport, sevenadur, istor a glever ivez. Abadennoù ha reportajoù war ar politikerezh zo.
Gant Radio Naoned e vez kinniget stummadurioù evit diskouez d’ar vugale pe d’ar grennarded penaos e ya en-dro ur radio.
Muzik a bep seurt a zo pouezus evit lakaat nann-vrezhonegerien da selaou.
Gellout a raer kavout podcastoù an abadennoù war lec’hienn Radio Naoned.

## Arc’hantaouiñ

100.000€ eo budjed ar bloavezh kentañ. Ar Redadeg he deus roet 30.000€ hag ur c’houlzad crowfunding a oa bet lañset evit rastellat arc’hant da grouiñ ar radio. Sikouret eo gant Rannvro Breizh.

## Gwelet ivez

* Radio Kerne
* Ar Redadeg
* Lec’hienn internet Radio Naoned
* Radio Breizh

## Daveoù

* Ur radio e brezhoneg penn-da-benn en Naoned !, Le Télégramme, 20/09/2018
* Ur radio e brezhoneg 'ba Naoned ?, reportaj Brezhoweb, 2018
* Radio Naoned, teulfilm France 3, 2021
# Roll ar geriadurioù buhez a denn da Vreizh dre vloaz an embann

Renablet eo amañ al levrioù pe destennoù embannet dindan stumm ur geriadur lizherennek.
An oberennoù pouezusañ evit an enklaskoù a zo tonket da gaout ur pennad warno.

## XIX$^{vet}$ kantved

* 1852-1857 : Prosper Levot, Biographie bretonne – Recueil des notices sur tous les Bretons qui se sont fait un nom
* 1886-1909 : René Kerviler, Dictionnaire de bibliographie bretonne

## XX$^{vet}$ kantved

* 1965 : Claude Dervenn, Hommes et cités de Bretagne
* 1971 : Annuaire des Dix-mille Bretons
* 1977 : Denise Delouche, Peintres de la Bretagne
* 1984 : Jacques Gohier & Ronan Huon, Dictionnaire des écrivains de Bretagne
* 1989 : Jean-Louis Avril, 500 Bretons à connaître
* 1992 : Vefa de Bellaing, Dictionnaire des compositeurs de musique en Bretagne • Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag yezhourien brezhonek
* 1995 : Gérard-Louis Gautier, Dictionnaire cinématographique de Bretagne
* 1998 : Emmanuel Salmon-Legagneur (rener), Les noms qui ont fait l’Histoire de Bretagne
* 1999 : Bernard Le Nail, Dictionnaire des romanciers de Bretagne

## XXI$^{añ}$ kantved

* 2001 : Bernard Le Nail & Jacqueline Le Nail, Dictionnaire des auteurs de jeunesse de Bretagne
* 2013 : Lionel Henry, Dictionnaire biographique du mouvement breton (XX-XXIe siècles) • Georges Cadiou, Emsav, Dictionnaire critique, historique et biographique
# Roll ar feurioù-emglev etrebroadel pennañ

Ar feur-emglev etrebroadelfeurioù-emglev etrebroadel pennañ renket dre ar bloazioù.
| Bloaz | Anv | Endalc'h pennañ |
| 911 | "Feur-emglev Saint-Clair-sur-Epte" | Dugelezh Normandi roet da Rollon, tiern viking gant an impalaer frank Charlez III . |
| 1229 | Feur-emglev Pariz | Embannet eo echu Kroaziadeg an Albigiz. |
| 1303 | Feur-emglev Pariz | Akwitania adroet da Vro-Saoz gant Bro-C'hall. |
| 1359 | Feur-emglev Londrez | Roet kornôg rouantelezh Bro-C'hall (Breizh ennañ) da Vro-Saoz. Nac'het just goude gant ar Breujoù meur |bodet e Pariz. |
| 1465 | Feur-emglev Conflans Anvet Peoc'h Conflans ivez. | Lakaet un termen d'ar Brezel foll. |
| 1479 | Feur-emglev Kergustentin | Lakaet un termen d'ar pempzekvet brezel war etre Venezia hag an Impalaeriezh otoman. |
| 1494 | Feur-emglev Tordesillas | Ar Bed nevez rannet etre Spagn ha Portugal. |
| 1559 | Feur-emglev Cateau-Cambrésis | Lakaet un termen da Vrezelioù Italia. |
| 1648 | Peoc'h Westfalia | Lakaet un termen da Vrezel Tregont bloaz ha da Vrezel Triwerc'h bloaz. Embannet pennaenn riegezh ar riezoù a zo bev hiziv. |
| 1659 | Feur-emglev ar Pireneoù | Lakaet un termen d'ar brezel etre Bro-C'hall ha Spagn. |
| 1713 | Feur-emglev Utrecht | Lakaet un termen da Vrezel Hêrezh Spagn. |
| 1797 | Feur-emglev Campo Formio| | Lakaet un termen da brantad kentañ Brezelioù Napoléon Bonaparte. |
| 1805 | Feur-emglev Pressbourg (Bratislava) | Lakaet un termen d'ar brezel etre Bro-C'hall hag Aostria. |
| 1878 | Feur-emglev San Stefano | Lakaet un termen d'ar brezel etre Rusia hag an Impalaeriezh otoman. |
| 1878 | Feur-emglev Berlin | Darn divizoù Feur-emglev San Stefano] kemmet (harzoù Bulgaria). |
| 1920 | Feur-emglev Versailhez | Lakaet un termen d'ar Brezel-Bed kentañ. |
| 1949 | Feur-emglev Londrez | Krouet Kuzul Europa. |
| 1957 | Feur-emglev Roma | Krouet Kumuniezh armerzhel Europa. |
# Roll ar c'humunioù bet krouet er Mor-Bihan e-pad an XXvet kantved

Setu amañ Roll ar c'humunioù bet krouet er Mor-Bihan e-pad an XX$^{vet}$ kantved gant bloaz krouidigezh:
* An Arvor, 1925,
* An Arvor-Baden, 1924,
* Ar Bonoù, 1947,
* Ar C'hour, 1932,
* Ar C'hroesti, 1903,
* Keriadoù, 1901,
* Kernaskledenn, 1955,
* Lannarstêr, 1909,
* Lokmikaelig, 1919,
* Santez-Anna-Wened, 1950.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 14
# Roll ar gerioù brezhonek amprestet digant ar c'hembraeg

Ha pa vezont yezhoù kar, enno un toullad gerioù stummet heñvel, diforc'hioù bras zo etre ar brezhoneg hag ar c'hembraeg, ken n'eus hogos etrekompren ebet.
Pa 'z eus bet savet nevezc'herioù kembraek kent ma 'c'h eas ar brezhoneg da yezh implijus evit an nevezenti e kaver meur a c’her brezhonek a zo bet amprestet digant ar yezh predenek kar, er yezh skiantel dreist-holl.

## Amprestoù hag azasadurioù

* Adeilad hag e deveradurioù : Adeiladur, adeiladour, adeiladouriezh
* Barzaz
* Geriadur
* Goursez
* Kenganez
* Kenganez lusk
* Kevandir
* Meziant
* -va (dre adkemer ar -ma kembraek), al lostger a gaver e krennvrezhoneg, c’hoariva, hag e penn ar ger maez. '’Brezhonegva, gerva, sekretouva, '’redva, sportva hag all.

## Gerioù amprestet hep kemmadurioù

* Corgi, azasaet e korrgi ivez
* Gorsedd
* Eisteddfod, liester : Eisteddfodau

## Geriadurioù gant amprestoù digant ar c’hembraeg

* Yann-Frañsez ar Gonideg, Dictionnaire celto-breton, 1821
* Yann-Frañsez ar Gonideg, Dictionnaire français-breton, 1847 ha 1850
* Emil Ernod, Supplément aux dictionnaires bretons, 1882
* Frañsez Jaffrennou, Giriadur Gallek ha Brezonnek - Le grand dictionnaire français-breton de poche, Karaez, Ar Bobl, 1914
* Frañsez Vallée, Dictionnaire français-breton, Saint-Brieg, 1931
* An holl c'heriadurioù embannet gant Preder

## Pennadoù nes

* Geriadurouriezh ar brezhoneg
* Glannyezhouriezh
# Roll ar fizikourien
## Fizikourien resevet Priz Nobel ar Fizik ganto

* Pierre Curie
* Marie Curie
* Albert Einstein
* Enrico Fermi
Sellet ivez ouzh roll loreidi priz Nobel ar fizik

## Fizikourien alaman

* Max Planck
* Albert Einstein

## Fizikourien stadunanat

* Edward Teller

## Fizikourien c'hall

* Pierre Curie
* Marie Curie
* Paul Langevin

## Fizikourien italiat

* Enrico Fermi
# Roll ar ganerien vrezhonek

Nevez boulc'het eo ar pennad-mañ. Aliet eo an holl d'e wellaat, ha da wellaat ar pennadoù kar ha kilhoroù diwar-benn an dud meneget amañ dindan.
El listenn-mañ e vo kavet
* anvioù brezhonegerien a zo kanerien vrezhonek hag o deus embannet un tamm enrolladur bennak e brezhoneg ,
* pe kanerien ha n'int ket brezhonegerien hag o deus enrollet ur ganaouenn vrezhonek da vihanañ (neuze e vo skrivet pehini, pe pere, er pennadoù skrivet diwar o fenn).

## An dud

* Denez Abernot
* Barzaz
* Nolùen Buhe
* Jakez ar Borgn
* Dan ar Braz
* Dazont ha New Dazont
* Den
* Diaouled ar Menez
* Dibenn
* Dom Duff
* Annie Ebrel
* EV
* Patrik Ewen
* Glenmor
* Ar c'hoarezed Goadeg
* Gweltaz ar Fur
* Gwennyn Louarn
* Youenn Gwernig
* Gwerz
* Marsel Gwilhou
* Hastañ
* Georges Jouin
* Laorañs Jouin
* Karma
* Yann-Fañch Kemener
* Keris
* Nolwenn Korbell
* Kornog
* Manu Lann Huel
* Loened Fall
* Loeroù Ruz
* Arnaud Maisonneuve
* Erik Marchand
* Ar vreudeur Morvan
* New Dazont
* Pennoù Skoulm
* Pellgomz
* Pevar Den
* Plantec
* Denez Prigent
* Jean-Luc Roudaut
* Gilles Servat
* Soig Siberil
* Skolvan
* Storvan
* Alan Stivell
* Storlok
* Strobinell
* Louis-Jacques Suignard
* Tan ba'n ty
* Termajik
* Tri Bleiz Die
* Tri Yann
* Marthe Vassalo
# Santo Stefano di Camastra

Santo Stefano di Camastra zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Santo Stefano di Rogliano

Santo Stefano di Rogliano a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
# Santo Tomé

Santo Tomé zo un anv-lec'h spagnolek.

## Arc'hantina
### Proviñs Santa Fe

* Santo Tomé, e departamant La Capital

### Proviñs Corrientes

* Departamant Santo Tomé
* Santo Tomé, en departamant heñvelanvet

## Spagn
### Kumunioù

* Santo Tomé, e proviñs Jaén
* Santo Tomé de Zabarcos, e proviñs Ávila
* Santo Tomé del Puerto, e proviñs Segovia

### Ranngumunioù

* Santo Tomé de Colledo, e Galindo y Perahuy, e proviñs Salamanca
* Santo Tomé de Rozados, e Mozárbez, e proviñs Salamanca
* Santo Tomé, e Villar del Pedroso, e proviñs Cáceres

## Galiza
### Parrezioù

* Santo Tomé, e kumun Cartelle, e proviñs Ourense
* Santo Tomé de Lorenzana, e kumun Lourenzá, e proviñs Lugo
* Santo Tomé de Piñeiro, e Marín, e proviñs Pontevedra

## Venezuela

* Santo Tomé de Guayana, anvet Santo Tomás de Guayana ivez, a zo Ciudad Bolívar hiziv, kêr-benn Stad Bolívar

## Pennadoù kar

* São Tomé
* Saint-Thomas
# Santo Stefano d'Aveto

Santo Stefano d'Aveto zo ur gumun eus Italia, e meurgêr Genova, e rannvro Liguria.
# Santo Stefano di Cadore

Santo Stefano di Cadore zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
# Santo Stefano di Magra

Santo Stefano di Magra zo ur gumun eus Italia, e Proviñs La Spezia, e rannvro Liguria.
# Santo Stefano di Sessanio

Santo Stefano di Sessanio zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Santo Stefano in Aspromonte

Santo Stefano in Aspromonte zo ur gumun italian e Meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
# Santo Stefano al Mare

Santo Stefano al Mare zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Piemonte, en Italia.
# Santo Stefano del Sole

Santo Stefano del Sole zo ur gumun e proviñs Avellino, e Campania.
# Saint-Aubin-d'Arquenay

Saint-Aubin-d'Arquenay :
| Iliz St Aubin ||
| Bro | Normandi |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant | Caen |
| Kanton | Ouistreham |
| Kod kumun | 14558 |
| Kod post | 14970 |
| Maer Amzer gefridi | Gérard Caux 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Caen la Mer |
| Lec'hienn web | Saint-Aubin-d'Arquenay |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 122 ann. (2020) |
| Stankter | 341 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 32 m bihanañ 14 m — brasañ 46 m |
| Gorread | 3,29 km² |
| kemmañ |
Saint-Aubin-d'Arquenay a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas nav den nann-soudard e Saint-Aubin abalamour d'ar brezel, seizh anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg d'ar 6 a viz Even e-pad an Dilestradeg, unan all a voe lazhet gant tennoù kanol e miz Eost e-pad Emgann Normandi; dieubet e voe ar gumun d'ar 6 a viz Even gant komandoioù ar Rouantelezh-Unanet.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Albin, ul lodenn anezhi eus an XI$^{vet}$ kantved

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Normandie 44 - la Mémoire
* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
# Saint-Aubin-des-Bois

Saint-Aubin-des-Bois zo anv meur a gumun e Bro-C'hall.
* Saint-Aubin-des-Bois (Calvados), en departamant Calvados
* Saint-Aubin-des-Bois (Eure-et-Loir), en departamant Eure-et-Loir
# Saint-Aubin-des-Ormeaux

Saint-Aubin-des-Ormeaux a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* War lez ar Sevr emañ ar gumun.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Mortagne; e Bann Montaigu e oa. Lakaet e voe kumun Saint-Aubin-des-Ormeaux en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800 hag en Arondisamant Napoléon-Vendée pa voe diskaret Arondisamant Montaigu.

### XIX$^{vet}$ kantved
#### Brezel 1870-1871

* Mervel a reas tri gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez marilhoù ar gumun.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 35 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,49% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Albin.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr)Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Mémorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Saint-Aubin-le-Guichard

Saint-Aubin-le-Guichard :
| An iliz. ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Eure |
| Arondisamant | Bernay |
| Kanton | Bernay |
| Kod kumun | 27515 |
| Kod post | 27410 |
| Maer Amzer gefridi | Bernard Boissière 2014-2015 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du canton de Beaumesnil |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 115 m — brasañ 164 m |
| Gorread | 11,13 km² |
| kemmañ |
Saint-Aubin-le-Guichard a oa ur gumun e departamant Eure.
Bodet e oa gant 15 kumun all d'ar 1añ a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Mesnil-en-Ouche.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr) Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Eure, 23 Here 2015
# Saint-Aubin-sur-Mer

Saint-Aubin-sur-Mer zo anv meur a gumun e Bro-C'hall.
* Saint-Aubin-sur-Mer (Calvados), en departamant Calvados
* Saint-Aubin-sur-Mer (Seine-Maritime), en departamant Seine-Maritime
# Saint-Aubin-la-Plaine

Saint-Aubin-la-Plaine a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Sainte-Hermine. E Bann Fontenay-le-Comte e oa. Lakaet e voe kumun Saint-Aubin en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 6,21% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Trevadennoù

* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour en Ouled Hellal e departamant Medea d’ar 4 a viz Gwengolo 1958.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Albin.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Pancho Amat

Leonel Francisco Amat, anavezetoc'h evel Pancho Amat, ganet e Güira de Melena, La Habana, e 1950, zo ur gitarour ha tresero kuban eus ar re wellañ. Labouret en deus war-dro ar sonerezh klasel koulz hag an hini hengounel

## E vuhez

E 1971 e savas ar Grupo Manguaré, a renas e-pad 15 vloaz.Kenlabouret en deus gant Joaquín Sabina, Oscar D'León, Pablo Milanés, Rosana, Ry Cooder, Silvio Rodríguez, Víctor Víctor, Yomo Toro, ha Víctor Jara. Bet eo o seniñ en Amerika, Europa ha Japan gant lazoù a bep seurt.
Kenlabouret en deus gant ar rocker spagnol Santiago Auserón er raktres Juan Perro, oc'h implij an tres er rock. Gwelet eo Pancho Amat en Cuba evel un hêr d'ar gitarour meur Arsenio Rodríguez.
Abaoe ur pennad e son gant ul laz anvet Cabildo Del Son.

## E bladennoù

* En 1995 Son Por Tres, Priz Nacional de la Crítica en Cubadisco.
* En 2002 De San Antonio a Maisí, Priz Mejor álbum de música tradicional .
* En 2008 'Llegó el Tresero'
* En 2009 'Yo Traigo Un Son'
* En 2014 'Herencias'

## Liammoù diavaez

* O seniñ gant Barbarito Torres :
* Pennadig film diwar e benn :
* Kentel seniñ gantañ (e spagnoleg) :
* O seniñ Una vasca en Camagüey e Puerto Rico: .

## Notennoù

* ↑ Tresero Francisco (Pancho) Amat. El Tres cubano
* ↑ Pancho ha Cabildo Del Son
* ↑ Da Sant Antonio a Maisi a c'haller selaou amañ
* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=tHja0F9GhX4
* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=8eo0vCgX3PM
* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=TGloU7VqApU
# Panda

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Panda a c'hell ober anv eus...
* Paul Panda (1888-1930)
* Ar panda bras
* Ar panda ruz
# Pancho Villa

José Doroteo Arango Arámbula a oa gwir anv Francisco Villa, brudetoc'h evel Pancho Villa, a oa unan eus pennoù Dispac'h Mec'hiko e deroù an XXvet kantved. Gantañ e voe kaset renad ar prezidant Victoriano Huerta d'an traoñ. Ganet e oa e stad Durango, met n'ouzer ket pe e oa eus Rio Grande pe eus San Juan del Río, d'ar 5 a viz Mezheven 1878, ha drouklazhet e voe en Hidalgo del Parral (Chihuahua) d'an 20 a viz Gouhere 1923. Lesanvet e oa bet ivez "El Centauro del Norte" ("Den-marc'h an Hanternoz").

## Dimezioù

N'ouzer ket pet gwech ervat e timezas Villa : 75 hervez istorourien Mec'hiko. Darn eus ar maouezed a lavaras bout gwreg dezhañ goude e varv, ha setu anvioù ar re anavezetañ:
* Luz Corral
* Juana Torres
* Pilar Escalona
* Asunción B.
* Austreberta Rentería
* María Amalia Baca
* Soledad Seáñez Holguín
* María Anaya

## Levrlennadur

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Pancrudo

Pancrudo zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 114 (2023).
# Panda ruz

Panda ruz :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Ailuridae |
| Genad : | Ailurus |
| Anv skiantel ||
| Ailurus fulgens Cuvier, 1825 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar panda ruz (Ailurus fulgens) a zo ur bronneg a-vent gant ur c'hazh hag a vev en Azia. Daoust dezhañ bezañ renket en urzhiad Carnivora (kigdebrerien) en em vag ar panda ruz diwar bambouz dreist-holl.

## Rummatadur

Ar spesad nemetañ eus ar genad Ailurus eo. Daou isspesad zo: Ailurus f. fulgens hag Ailurus f. styani.
A-wechoù e vez renket ar panda ruz er c'herentiad Procyonidae, asambles gant ar rakoun.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Pandaros

Pandaros (Πάνδαρος e henc'hresianeg), mab da Lykaon, a oa ur gwareger eus Troia, e brezel Troia, meneget en Ilias.

## En Ilias

En oberenn Homeros eo ur brezelour kadarn. Gloazañ a eure Menelaos gant ur saezh, en eil levrenn. Er pedervet levrenn e oa o kas karr Aineias, ha gloazañ a eure Diomedes met tapout a reas un taol goaf digantañ, ha lazhet e voe.

## Diwezhatoc'h

Er Grennamzer e weler krouiñ ur Pandaros disheñvel diouzh hini Homeros.
Er Roman de Troie gant Benoît de Sainte-Maure en XII$^{vet}$ kantved, en Il Filostrato ar barzh Boccaccio (XIV$^{vet}$ kantved), pe e Troilus and Criseyde (1370) gant Geoffrey Chaucer, e weler Pandaros o vont da jubenn etre e nizez Cressida hag ar priñs Troilus, mab da Priam, ha breur da Paris ha Hektor.
Er pezh-c'hoari Troilus and Cressida, gant Shakespeare e 1609, eo un den kozh aonik.
# Pandeiro

Ar pandeiro (e portugaleg) pe pandero (e spagnoleg) zo un doare taboulinig, donoc'h ha ledanoc'h eget an taboulinig ordinal.
# Pancho

Pancho zo un adstumm d'an anv-badez spagnolek Francisco.

## Tud

* Don Pancho, lesanv Francisco Canaro.
* Pancho Amat, gitarour kuban.
* Pancho Córdova, filmrener mec'hikan.
* Pancho Varona, gitarour spagnol.
* Pancho Villa, dispac'her mec'hikan, e-pad Dispac'h Mec'hiko.
* Pancho Ramírez.
# Panda bras

Panda bras :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Ursidae |
| Genad : | Ailuropoda |
| Anv skiantel ||
| Ailuropoda melanoleuca (David, 1869) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar panda bras (Ailuropoda melanoleuca) a zo un arzh eus kreiz ha mervent Sina.
Daoust dezhañ bezañ renket en urzhiad Carnivora (kigdebrerien) en em vag ar panda diwar bambouz dreist-holl.

## Rummatadur

Ar spesad nemetañ eus ar genad Ailuropoda eo. Daou isspesad a zo: Ailuropoda m. melanoleuca hag Ailuropoda m. qinlingensis.

## Ar pandaed evel kannaded Sina

Meur a wezh en hec'h Istor he deus ar Stad sinaat implijet he fandaed evel binvioù diplomatek.
* E 1957 e profas ur panda anvet Ping-Ping d'an URSS ; Ping-Ping e voe ar panda kentañ a guitaas Sina gant ar statud a brof diplomatek neuze. E 1959 e voe kaset ur bandaez, An-An, da vevañ gant Ping-Ping e zoo Moskov.
* E 1965 e voe profet pemp panda da ziazezer Korea an Norzh, Kim Il Sung, a-benn startaat al liammoù etre an div Stad komunour.
* E 1972, pa voe Richard Nixon ar prezidant amerikan kentañ oc'h ober ur weladenn ofisiel da Sina, e voe profet Ling-Ling ha Hsing-Hsing da zoo Washington D.C..
* Bloaz war-lerc'h, e 1973, e voe roet daou banda da Vro-C'hall goude gweladenn ofisiel he frezidant Georges Pompidou e Beijing ; e 1974 e varvas Li-Li, pa vevas Yan-Yan betek 2000.
* E 2008 ez asantas Ma Ying-jeou, prezidant Republik Sina (Taiwan), degemer daou banda digant Sina goude ma voe tommet an darempredoù etre an div Stad ; nac'het e oa bet ar prof gant e gentad Chen Shui-bian e 2006.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* UNEP-WCMC : Ailuropoda melanoleuca (en) (fr)

## Daveoù

* ↑ Time, vol. 183, no. 16 / 2014, 28/04/2014, pp. 8-9 (en)
# Pancorbo

Pancorbo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 433 (2023).
# Salima (distrig)

Salima zo un distrig eus Malawi.

## Daveenn

* ↑ Ofis Broadel stadegoù Malawi
g • ka • keDistrigoù Malawi :
| Rannvro an Norzh | Chitipa · Karonga · Likoma · Mzimba · Nkhata Bay · Rumphi |
| Rannvro ar C'hreiz | Dedza · Dowa · Kasungu · Lilongwe · Mchinji · Nkhotakota · Ntcheu · Ntchisi · Salima |
| Rannvro ar Su | Balaka · Blantyre · Chikwawa · Chiradzulu · Machinga · Mangochi · Mulanje · Mwanza · Neno · Nsanje · Phalombe · Thyolo · Zomba |
# Sali Berisha

Sali Ram Berisha zo ur politikour albanat, ganet d'ar 15 a viz Here 1944, e Tropojë.
Ezel eo eus Strollad Demokratel Albania. Bet eo prezidant ar Republik etre 1992 ha 1997, ha Kentañ ministr ar vro eo bet etre 2005 ha 2013.
# Sali Vercellese

Sali Vercellese (Sali e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
# Salice Salentino

Salice Salentino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
# Salina

Salina zo unan eus ar seizh Enez Eolian, stag ouzh proviñs Messina e Sikilia. Rannet eo etre teir c'humun : Santa Marina Salina, Malfa ha Leni .

## Istor

Betek 1867 ne oa nemet ur rann eus Lipari, neuze e voe kumun emren betek 1910.
Un 2 300 a dud zo o chom en enez.