# Bourdel

Bourdel :
| En nec'h : kaeoù ar Garona ha plasenn ar Yalc'h. E kreiz : Iliz-veur Sant-Andrev hag an tramgarr ; Allées de Tourny ha Ti ar Gwin. En traoñ : palez Roc'han ; ur c'hendi eus karter Meriadeg ; ar pont mein (le pont de pierre). ||
| Anv okitanek | Bordèu |
| Anv gallek (ofisiel) | Bordeaux |
| Bro | Okitania |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Departamant | Gironde |
| Arondisamant | Bourdel (prefeti) |
| Kanton | pennlec'h eizh kanton |
| Kod kumun | 33063 |
| Kod post | 33000, 33100, 33200, 33300, 33800 |
| Maer Amzer gefridi | Pierre Hurmic (EELV) 2020 – 2026 |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh kêrel Bourdel (sez) |
| Lec'hienn web | www.bordeaux.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 259 809 ann. (2020) |
| Stankter | 5 264 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 1 m — brasañ 42 m |
| Gorread | 49,36 km² |
| kemmañ |
Unan eus kêrioù bras Mervent Frañs eo Bourdel (Bordèu en okitaneg ha distaget en okitaneg gwaskognek, Bordeaux e galleg ha distaget [bɔʀˈdo]). Houmañ eo kêr-benn rannvro Akitania-Nevez (Aquitaine e galleg uhel, Gwaskogn e penn ar Grennamzer), bet ar Guienne e parlantoù ar bobl, degemeret evel ar Guyenne dindan ar rouantelezh gall.
Pennlec'h departamant ar Gironde eo ivez, 229 000 annezad enni ha 955 200 en he zolpad-kêrioù, anvet Kumuniezh kêrel Bourdel (KKB pe CUB e galleg). 28.3% annezidi KKB a oa o chom e kêr Bourdel e 2008, pa oa 45.3% eus ar re-mañ e 1968. Treuzet eo gant ar stêr vras Garona ha Bourdeliz a vez graet eus hec'h annezidi.
Brudet eo ar gêr er bed a-bezh abalamour d'ar gwiniegi a zo tro-war-dro dezhi. Dre ar porzh-mor, war un aber hir-meurbet (98 km etre Bourdel hag ar mor, al lanv a ya 20 km pelloc'h c'hoazh) ez eus bet ezporzhiet kementadoù divent a win abaoe m'eo bet plantet ar gwini gant ar Romaned er I$^{añ}$ kantved.
Lesanvet eo bet Bourdel "perlez Akitania", met ivez "ar gaerenn gouskedik" peogwir ne oa ket he monumantoù hag he c'hreiz-kêr lakaet da dalvezout a-walc'h. N'eo ket ken gwir bremañ rak lakaet eo bet kreiz-kêr Bourdel (Porzh al Loar) war roll Glad bedel.

## Ger-ardamez

Lilia sola regunt lunam, undas, castra, leonem, « N'eus nemet ar flourdiliz hag a ren al loar, an dour, ar c'hastell hag al leon ». Displegadennoù :
* Ar flourdiliz : ardamez rouaned Bro-C'hall o deus adstaliet o beli war Bourdel ha Gwaskogn e 1453 diwar goust ar Saozon;
* Al loar : diwar kammdro ar Garona e vez graet "porzh al loar" eus porzh Bourdel;
* An dour : ur porzh-mor hag ur porzh war ur stêr eo Bourdel;
* Ar c'hastell : ar C'hastell-Trompilh, savet gant Vauban war urzh ar roue gall Loeiz XIV war al lec'hienn m'emañ leurgêr vras an Ilgroazioù (esplanade des Quinconces) warni hiziv;
* Al leon : elfenn ardamez Gwaskogn (hag Akitania war an dro).

## Istor
### Henamzer

E mare ar Romaned ez eus roud eus Burdigala evel anv ar gêr, un anv a c'hellfe bezañ euskarek kozh (burdi = houarn, gala = teuziadur) ken e veze marteze govelioù eno. Dre Bordigala ha Bordale (anv euskarek) e c'hellfe bezañ aet an anv orin da Vourdel.
Evit gwir eo bet savet Bourdel en III$^e$ kantved gant Bituriged Vivisk ('Bituriged dilec'hiet'), ar re-se ur bobl c'halian o tont eus takad Bourges. Staliet e oa war un adstêr gleiz d'ar Garona, an Dévèze, met ne oa ket al lec'hienn eus ar c'hentañ pa veze geunioù flaerius tro-war-dro.
E Bourdel, war-dro 310 eo bet ganet Decimus Magnus Ausonius, kelenner war an helavarded hag ar yezhadur hag ur barzh latin ivez. War-dro 367 ez eas da digelenner an danvez-impalaer Gratian.

### Krennamzer : ar mare saoz

Dimeziñ a reas Eleanora Akitania gant Herri II, kont Anjev, hag a teuas da vezañ roue Bro-Saoz un nebeud mizioù goude. An impalaeriezh anjev az ae eus ar Pirenoù da Vro-Iwerzhon. Eus an XII$^{vet}$ kantved betek an XV$^{vet}$ kantved e reas berzh Bourdel abalamour d'ar c'henwerzh gant Bro-Saoz. Destaget e voe ouzh Bro-C'hall e 1453 goude emgann Castillon.

### Eus an XVvet betek an XVIIvet kantved

Krouet e oa ur Parlamant gant Bourdel e 1462. Er XVII$^{vet}$ kantved e oa deuet ar gêr da vezañ ur porzh kenwerzh bras (sukr, sklaved, gwin).
Kemer a reas perzh er Fronde ha goude se e voe adstaget da vat ouzh Bro-C'hall e 1653 gant sikour armeoù ar roue gall Loeiz XIV.

## Touristerezh

Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

## Tud brudet

* Ausonius
* Eleanora Akitania
* Richarzh II, roue Bro-Saoz
* Michel de Montaigne
* Jeanne de Lestonnac
* Montesquieu
* Rosa Bonheur
* Odilon Redon
* Albert Marquet

## Kêrioù gevellet ha kevelerezhioù

Meur a gêr zo gevellet gant Bourdel :
| Bristol (Bro-Saoz) abaoe 1947 (Rouantelezh-Unanet) Lima (Perou) abaoe 1957 Kebek (Kebek) abaoe 1962 (Kanada) München (Alamagn) abaoe 1964 Los Angeles (Kalifornia) abaoe 1968 (Stadoù-Unanet Amerika) Porto (Portugal) abaoe 1978 Bakou (Azerbaidjan) abaoe 1979 Fukuoka (Japan) abaoe 1982 Ashdod (Israel) abaoe 1984 Madrid (Spagn) abaoe 1984 | Casablanca (Maroko) abaoe 1988 Sankt-Peterbourg (Rusia) abaoe 1992 Kraków (Polonia) abaoe 1993 Riga (Latvia) abaoe 1993 Wuhan (Sina) abaoe 1998 Bamako (Mali) abaoe 1999 Bilbo (Euskal Herria) abaoe 2000 Oran (Aljeria) abaoe 2003 Ouagadougou (Burkina Faso) abaoe 2005 Ramallah (Aotrouniezh Vroadel Palestina) abaoe 2007 |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ « Rayonnement européen et mondial » war lec'hienn ofisiel ar gêr.