OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Karakara jave gwenn

Karakara jave gwenn :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Falconidae |
| Genad : | Phalcoboenus |
| Anv skiantel ||
| Phalcoboenus albogularis Gould, 1837 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar c'harakara jave gwenn (Phalcoboenus albogularis) a zo un evn-preizh eus kerentiad ar Falconidae.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Andoù Patagonia betek Douar an Tan.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad Falconiformes pe Ciconiiformes.

## Daveennoù

* ↑ Fichenn Birdlife
# Karoline von Nassau-Saarbrücken

Karoline von Nassau-Saarbrücken (1704-1774) a oa dugez Pfalz-Zweibrücken dre hec'h eured da Christian III von Pfalz-Zweibrücken.

## Buhez

Merc'h e oa Karoline von Nassau-Saarbrücken d'ar c'hont Ludwig Kraft von Nassau-Saarbrücken (1663–1713) ha d'ar gontez Philippine Henriette von Hohenlohe-Langenburg (1679–1751).

## Eured ha bugale

D'an 21 a viz Gwengolo 1719, da 15 vloaz, e voe dimezet Karoline da Christian III von Pfalz-Zweibrücken, 29 bloaz.
Pevar bugel o doe:
* Karoline Henriette Christine (1721–1774), lesanvet die große Landgräfin; dimezet da Ludwig IX von Hessen-Darmstadt
* Christian IV von Pfalz-Zweibrücken (1722–1775), Pfalzgraf ha dug Pfalz-Zweibrücken
* Friedrich Michael (1724–1767), Pfalzgraf Pfalz-Birkenfeld
* Christiane Henriette von Pfalz-Zweibrücken (1725–1816), Pfalzgräfin von Pfalz-Birkenfeld-Bischweiler
# Karoline von Pfalz-Zweibrücken

Karoline Henriette Christine Philippine Luise von Pfalz-Zweibrücken, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1721 en Straßburg, ha marvet d'an 30 a viz Meurzh 1774 en Darmstadt, a oa dre zimeziñ langravez Hessen-Darmstadt. Lesanvet e oa al langravez veur, pe die Große Landgräfin en alamaneg.
Merc'h henañ an dug Christian III von Zweibrückende-Birkenfeld ha Caroline von Nassau-Sarrebruck e oa. Savet e voe en Elzas evel he breudeur ha c'hoarezed.

## Landgravez Hessen

E miz Eost 1741, da 20 vloaz, e timezas e Zweibrücken da Ludwig IX von Hessen-Darmstadt. Ur falldimeziñ e voe: Karoline a oa troet gant ar sonerezh hag al lennegezh, he fried a oa ur jeneral prusian ha ne wele nemet dre arz ar brezel. Dispartiañ a rejont abred: hi a oa o chom e Bouxwiller, ha Ludwig e Pirmasens, en tu all d'ar Roen.
Kenskrivañ a reas gant ar roue Frederig II Prusia, ha bez e oa unan eus ar maouezed ral en deveze un tamm istim oute. Ur verc'h dezhi a zimezas d'ur mab dezhañ.

## Bugale

Eizh bugel o doe.
* Karoline (1746–1821)
** dimezet e 1768 d'al landgrav Friedrich V von Hessen-Homburg (1748–1820)
* Friederike (1751–1805)
** dimezet e 1769 d'ar roue Friedrich Wilhelm II von Preußen (1744–1797)
* Ludwig Iañ (1753–1830), Dug-meur Hessen ha bei Rhein
** dimezet e 1777 d'ar briñsez Luise von Hessen-Darmstadt (1761–1829)
* Amalie (1754–1832)
** dimezet e 1774 d'ar priñs Karl Ludwig von Baden (1755–1801)
* Wilhelmine (1755–1776)
** dimezet e 1773 d'ar priñs Paul, seit 1796-Zar Paul I. von Russland (1754–1801)
* Luise (1757–1830)
** dimezet e 1775 d'an Dug-meur Carl August von Sachsen-Weimar-Eisenach (1757–1828)
* Friedrich (1759–1802)
* Christian (1763–1830)
# Karolingidi

Eil dinastiezh ar roueed frank eo dinastiezh pe rummad-roueed ar Garolingidi. Kentañ rieg ar Garolingidi a voe Pepin ar Berr pa gemeras ar galloud diwar-goust ar roue merovingat diwezhañ e 787. E vab, Karl Veur a greskas e c'halloud dre aloubiñ meur a diriad e Europa ar C'hornôg ken e roas ar Pab e asant ma vefe adsavet impalaeriezh roman ar C'hornôg (aet da get e 476). Kurunennet e voe "Karl Iañ" evel impalaer ar C'hornôg e 800. Goude marv mab Karl Veur, Loeiz an Deol, e voe dispennet an impalaeriezh ha pa veze roet an titl a enor da unan eus ar roueed. Dindan Karl Dev e voe unanet an impalaeriezh, met disrannet e voe e 887 ur wech c'hoazh.

## Rakkarolingidi

* Pepin Gozh
* Pepin Yaouank
* Karl Martel

## Karolingidi

* Pepin ar Berr (751-768)
* Karl Veur (roue ar Franked hag impalaer ar C'hornôg)
* Loeiz an Deol
* Karl Voal
# Joséphine de Beauharnais

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Joséphine de Beauharnais pe Marie Josèphe Rose de Tascher de la Pagerie (23 a viz Mezheven 1763 – 29 a viz Mae 1814) a oa pried kentañ Napoleone Buonaparte, ha kentañ Impalaerez ar C'hallaoued.

## Hec'h anv

Direizh eo hec'h anv Joséphine de Beauharnais. Pa oa dimezet da Alexandre de Beauharnais e oa anvet Marie Josèphe Rose. Ar jeneral Napoleone Buonaparte an hini a raio Joséphine anezhi. ret e vefe lavarout Joséphine Bonaparte eta pe Marie Josèphe Rose de Beauharnais.

## He dimeziñ kentañ

E miz Here 1779 ez eas Joséphine da Vro-C'hall gant he zad. Eno e timezas da Alexandre de Beauharnais d'an 13 a viz Kerzu 1779, e Noisy-le-Grand. N'eo ket un tiegezh evurus an hini e oa, met daou vugel he doe:
* ur mab, Eugène de Beauharnais (1781–1824),
* ur verc'h, Hortense de Beauharnais (1783–1837), a zimezas da Luigi Buonaparte, breur Napoleone Buonaparte, e 1802. Mamm e vo da Louis Napoleon, an hini a vo Napoleon III
# José de Espronceda

José Ignacio Javier Oriol Encarnación de Espronceda y Delgado (Almendralejo, 25 a viz Meurzh 1808 – Madrid, 23 a viz Mae 1842) a oa ur barzh spagnol.
# José Ángel Valente

José Angel Valente :
| Obererezh | barzhonegoù |
| Ganedigezh | 25 a viz Ebrel 1929 en Ourense (Galiza) |
| Marv | 18 a viz Gouhere 20001 Geneva, (Suis) |
| Yezh skrivañ | galizeg, spagnoleg |
| Enorioù | Premio Adonais (1954) Premio de la Crítica (1960) Premio de la Crítica (1980) Premio de la Fundación Pablo Iglesias (1984) Premio Príncipe de Asturias de las Letras (1988) Premio Nacional de Poesía (España) (1993) Premio Reina Sofía de Poesía Iberoamericana (1998) Premio Nacional de Poesía (España) (2001, póstumo) |
| kemmañ |
José Ángel Valente zo ur barzh galizat, ganet en Ourense d'ar 25 a viz Ebrel 1929 ha marvet e Jeneva, e Suis, d'an 18 a viz Gouhere 2000, a skrivas e spagnoleg dreist-holl.
Gwir a studias e Santiago de Compostela, ha yezhoù latin e Complutense. Kelenn a reas en Oxford. Entre 1958 ha 1980 e vevas e Jeneva.
E gontadenn "El uniforme del general", el levr El número trece, a sachas bec'h war e choug gant an arme en amzer an diktatouriezh en 1972.

## E oberenn
### E galizeg

Berr eo e oberenn e galizeg:
* Sete cántigas de alén, 1981, Ediciós do castro, A Coruña.
* Cántigas de alén, 1989. Adembannadur eus al levr kentañ, kresket.

### E spagnoleg

* A modo de esperanza, M., Col. Adonais, 1955.
* Poemas a Lázaro, M., Índice, 1960.
* Sobre el lugar del canto, B., Colliure, 1963. Adembannadur eus an daou levr kentañ kevret.
* La memoria y los signos, M., Revista de Occidente, 1966.
* Siete representaciones, B., Col. El Bardo, 1967.
* Breve son, B., Col. El Bardo, 1968.
* El inocente, México, Joaquín Mortiz, 1970.
* Presentación y memorial para un monumento, M., Poesía para todos, 1970.
* Punto cero, B., Barral, 1972.
* Material memoria, B., La Gaya Ciencia, 1979.
* Estancias, M., Entregas de la ventura, 1980.
* Tres lecciones de tinieblas, B., La Gaya Ciencia, 1980.
* Mandorla, M., Cátedra, 1982.
* Nueve enunciaciones, Málaga, Begar, 1982.
* Tránsito, M., Cuadernillos de Madrid, 1982.
* El fulgor, M., Cátedra, 1984.
* Nueve poemas, Granada, Aula de poesía, 1986.
* Al dios del lugar, B., Tusquets, 1989.
* Treinta y siete fragmentos, B., Ambit Serveis, 1989.
* No amanece el cantor, B., Tusquets, 1992.
* Fragmentos de un libro futuro, B., Círculo de Lectores, 2000.

## Levrlennadur

* Dario Puccini, Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976.
* ↑ Dario Puccini, Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976, pajennoù 463 ha 464
# Joséphine

Joséphine zo un anv-badez gallek, Josephine en alamaneg ha saozneg.

## Yezhoù all

* Josefina
* Giuseppina, en italianeg

## Tud
### Rouanezed ha priñsezed

* Joséphine de Belgique, anv meur a briñsez
* Marie-Joséphine de Savoie (1753 – 1810), merc'h da Vittorio Amedeo III di Savoia ha da Maria Antonietta di Borbone-Spagna, pried d'ar roue gall Loeiz XVIII
* Joséphine de Beauharnais, impalaerez c'hall
* he merc'h-vihan, Joséphine Maximilienne Eugénie Napoléone de Beauharnais (e galleg), pe Josefina av Leuchtenberg (e svedeg) (1807 – 1876) rouanez Sveden
* Josephine von Baden (1813-1900)
* Joséphine-Charlotte de Belgique (1927-2005)

### Tud all
#### XIXvet kantved

* Josephine Brunsvik (1779 - 1821), kontez hungarian, karantez Beethoven
* Josephine Butler (1828-1906) stourmerez evit gwirioù ar merc'hed
* Josephine Haas, madoberourez alaman
* Josephine Caroline Lang, (1815 -1880) kanerez romantel alaman
* Josefine Schalk (1850 -1919), livourez alaman
* Josephine Wessely (1860-1887), aktourez aostrian

#### XXvet kantved

* Joséphine Baker, kanerez gall ha stadunanat
* Josefine Preuß (1986- ), aktourez alaman.
* Marie Joséphine Innocente Trintignant, anavezet evel Marie Trintignant, aktourez c'hall lazhet gant he serc'heg.

## Kanaouennoù

* Hello Josephine, gant Fats Domino.
* Osez Joséphine, album gant Alain Bashung.

## Bannoù-treset

* An heuliad Joséphine, gant Pénélope Bagieu.

## Frouezh

* Josephine von Mecheln pe Joséphine de Malines, ur ouenn per.
# José Vélez

José Velázquez Jiménez (1951 en Telde, Gran Canaria), anavezetoc'h evel José Vélez, zo ur c'haner ha sonaozour spagnol.
Brudet bras e voe da gentañ gant e ganaouenn Vino griego (gwin Gres), e 1975. Adkemeret eo bet an ton gant harperien ar c'hleub sport Aviron Bayonnais, en Euskal Herria, ha kanet e vez ganto da enoriñ o skipailh, e galleg hag en euskareg.

## Liamm diavaez

* José Vélez o kanañ Vino griego - Youtube
# José Wasth Rodrigues

José Wasth Rodrigues (São Paulo, 19 a viz Meurzh 1891 - Rio de Janeiro, 21 a viz Ebrel 1957) a oa ul livour hag un istorour brazilian.
# José de San Martín

José de San Martín (Yapeyú, Corrientes, Arc'hantina, d’ar 25 a viz C'hwevrer 1778 - Boulogne-sur-Mer, Bro-C'hall d’ar 17 a viz Eost 1850) a voe, gant Simón Bolívar e Venezuela, unan eus tud veur ar brezelioù dieubidigezh e trevadennoù spagnol Suamerika. Graet e vez anezhañ ivez al Libertador José de San Martín pe el Libertador, an dieuber e spagnoleg. Sellout a reer outañ evel dieuber Arc'hantina, Chile ha Perou : en hini gentañ eus ar broioù-se e voe graet anezhañ Tad ar Vro, en eil kabiten jeneral an armeoù ha Saver ar republik, hag en trede an Dieuber (al Libertador).
Mab e oa d’un ofiser spagnol ha ganet e voe Yapeyú a oa da neuze e besrouantelezh Río de la Plata ha bremañ e proviñs Corrientes e hanternoz Arc’hantina. Mont a reas d’ober e studi da Spagn adalek 1783. José San Martín a stagas gant micher an armoù e Spagn, ha kemer a reas perzh en emgannoù a-enep ar C’hallaoued adalek 1793 ; e 1808 e kemeras ur perzh bras en emgann Bailén (un trec’h a bouez evit Spagnoled en o brezel a-enep Napoleon).
Dilezel a reas micher an armoù goude-se ha mont a reas da Vro-Saoz. Eno e tarempredas frañmasoned saoz ha re eus Suamerika a oa oc’h irienniñ da glask dieubiñ broioù Suamerika diouzh yev Spagn (iriennoù boulc’het gant ar Venezuelad Francisco de Miranda, ur frañmason anezhañ ivez). Distreiñ a reas José de San Martín da v-Buenos Aires e 1812 hag eno e voe kinniget dezhañ un titl « letanant-koronal » en armeoù Proviñsoù Unanet Suamerika, ur stad nevez-savet e besrouantelezh Rio de la Plata he doa embannet e oa dizalc’h diouzh Spagn d’ar 25 a viz Mae 1810. Gant ar skiant en doa prenet o vrezeliañ e Spagn, e c’hallas José de San Martín aozañ gwelloc’h arme ar stad nevez. Ha trec’h e voe en emgann San Lorenzo (3 a viz C'hwevrer 1813) a-enep soudarded a-du gant roue Spagn. Goude an emgann-se e voe anvet da jeneral. Dre ma oa bet trec’het armeoù Proviñsoù Unanet Suamerika gant nerzhioù Spagn en emgannoù Vilcapugio hag Ayohuma, e voe kaset San Martín da hanternoz ar vro. E 1814 e teuas roue Spagn en-dro war e dron ha kavout a rae d’an holl e vije adsavet e c’halloud en trevadennoù ha trec’het emsavioù Suamerika. Lakaat a reas José de San Martín en e soñj kas an emgannoù pelloc’h war-zu an hanternoz, betek Perou, en ur dremen a-dreuz an Andoù ha mont da sikour dizalc’herien Chile. Gant ar jeneraled chileat Bernardo O'Higgins ha Juan Gregorio Las Heras e teuas a-benn da skarzhañ da vat soudarded Spagn eus ar vro-se (emgann Maipú e Perou).
Arme San Martín a dizhas an arme bleinet gant Simón Bolívar e kêr Guyaquil (en Ecuador hiziv) e 1822, ha San Martín a zilezas ar brezel goude-se ha lezel Bolívar da rener nemetañ betek dibenn ar brezel.
Distreiñ a reas da v-Buenos Aires ha goude marv e wreg e 1824 ez eas da Europa : da Vro-Saoz da gentañ ha da Vrusel da c’houde. E 1830, e-pad Dispac'h Belgia, ez eas da Vro-C’hall. Eno e varvas e Boulogne-sur-Mer. E galon a voe miret e-pad meur a vloaz en iliz-veur ar gêr-se a-raok bezañ adkaset da iliz-veur Buenos Aires.
# José Ángel

José Ángel zo un anv-badez spagnolek, savet diwar gevrennañ daou anv-badez, José hag Ángel .

## Tud

* José Ángel Hevia, biniaouer asturian
* José Ángel Montero, sonaozour venezuelat
* José Ángel Valente, barzh spagnolek galizat
# José de Ribera

José de Ribera (Játiva, 12 Genver 1591 - 1652) a oa ul livour spagnol eus ar XVIIvet kantved.
Anavezet e oa ivez evel Jusepe de Ribera ha Giuseppe Ribera en italianeg, hag ivez evel Lo Spagnoletto (ar Spagnolig), dre ma sine e daolennoù "Jusepe de Ribera, español" hag e oa bihan e vent.
Un arzour spagnol a bouez eo bet, goude ma en deus labouret pell amzer en Italia, ken e vez sellet outañ evel un arzour italian.
Unan eus livourien veur Europa ar XVIIvet kantved e oa ha levezonet en deus livourien eus Italia kenkoulz evel re eus an Izelvroioù, ha laosket en deus e roud don en arz Spagn.
Pa erruas en Italia edo nevezenti an doare-livañ hervez Caravaggio o vleuniañ, o keveziñ gant an doare roman ha bolognesat a oa o neveziñ ar gizioù klasel. Abalamour da se e tibabas ober gant an "teñvalerezh" degaset gant ar Flamanked hag Izelvroiz a oa e Roma d'an ampoent, met daoust da se e teske ober gant stummoù kaer ar bed klasel.
En em stummañ a reas o studiañ liverezh meur an Azginivelezh italian a voe mestroniet gantañ buan. Un dra all a lak anezhañ da vout disheñvel eus livourien spagnol e amzer eo e anaoudegezh eus an henamzer klasel, unan eus diazezoù al liverezh barok europeat.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Isola del Gran Sasso d'Italia

Isola del Gran Sasso d'Italia zo ur gumun en Italia, e proviñs Teramo, en Abruzzo.
# Isola della Scala

Isola della Scala (Ìsola de la Scala e veneteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
# Isola delle Femmine

Isola delle Femmine ("Enez ar Merc'hed") zo ur gumun e Meurgêr Palermo, en arvor Sikilia, dirak un enezenn didud heñvelanvet, anavezet ivez evel Isola de Fuori ("Enez A-vaez").
Hervez ur vojenn e teufe an anv eus un tour savet war an enez hag a vije bet un toull-bac'h evit ar merc'hed war-dro ar bloavezhioù 1500.
# Isola del Piano

Isola del Piano zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche, ha 562 a dud a oa o chom enni d'an 30 a viz Mezheven 2022. Un 60 km bennak zo ac'hano da gêr Ancona, er reter, hag 20 km da gêr Pesaro, er biz dezhi.
N'eo ket un enezenn, ha war un uhelenn emañ.
En-dro dezhi emañ kumunioù Fossombrone, Montefelcino hag Urbino.

## Notennoù

* ↑ (it) ISAT
# Isola di Fondra

Isola di Fondra zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Isola di Palmaiola

An isola di Palmaiola (e latin: Columbaria) zo un enezennig didud en enezeg Toskana, en Italia.
# Isola del Liri

Isola del Liri zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
# Isolabella

Isolabella zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Isola di Capo Rizzuto

Isola di Capo Rizzuto zo ur gumun italian e proviñs Crotone, e Calabria.
# Isola il Toro

Isola il Toro (tabarkineg : u Tóu, "(Enez) an tarv") zo un enezenn didud e mervent Sardigna, e proviñs Sud Sardegna.
# Furnez Breiz

Furnez Breiz zo un dastumad krennlavaroù dastumet gant Brizeug e 1855. Adembannet e voe gant Gwalarn e 1929, war un dro gant "Telenn Arvor".
* Sellet er Wikimammenn : Furnez Breiz.
# Funk

Un doare sonerezh ganet e SUA eo ar funk. Ganet er bloavezhiou 70 diwar emdroadur doareou soul ha jazz. Anevezout a reer ar funk dre e ritm ma c'hoari ar gitar-boud hag an taboulinou ur roll a-bouez.
Arzourien pennañ ha brudetañ ar funk :
* James Brown
* Maceo Parler
* Fred Wesley
* Kool and The Gang
* Parliament
* Sly and The Family Stone
* Zapp
* Fatback
* Aurra
* The Bar-Kays
* Ohio Players
* Brass Construction
* Bootsy Collins
* Roger
* B.T. Express
* Brick
* Cameo
# Funky Cops

Funky Cops a zo un heuliadenn bevaet gall. Krouet eo bet gantThierry Sapyn ha skignet adalek ar 4 a viz Mae 2002 war ar chadenn Cinéfaz. 39 pennad a 26 minutenn a zo.

## Synopsis

Istor daou archer eo, Ace Anderson ha Dick Kowalsky. Klask a reont war-lerc'h an dorfedourien e San Francisco e-kerzh ar bloavezhioù 1970. Alies e vezont en ur Firebird Trans-Am ruz hag o selaou sonerezh funk ha disco eus ar maread-se. Adalek an eil koulzad e labour ur vaouez anvet Fly ganto.

## Mouezhioù gall

* Med Hondo ha goude Jean-Claude Donda : Ace Anderson
* Emmanuel Curtil : Dick Kowalsky
* Richard Darbois : ar c'habiten Dobbs
* Fily Keita : Fly

## Pennadoù
### Koulzad kentañ saison

* Un duo d'enfer
* Les diamants ne sont pas éternels
* Protection rapprochée
* Gare au gorille !
* Légende vivante
* Goldsinger
* Un alibi en béton
* Cache-cash
* La fin du disco
* Le Kid Dick
* Six ça suffit
* Discomatic
* Le dernier slow
* La croisière ça use
* Décibels amazones
* Double vie
* Le blues de Noël
* L'as des astres
* Les évadés d'Alcatraz
* Méthode zéro
* Deux flics à Monaco
* Chouchou Baby Love
* Boogaloo les bons tuyaux
* Zéro de conduite
* Drôles de drames - lodenn gantañ
* Drôles de drames - eil lodenn

### Eil koulzad

* Le retour de flamme
* Ali Baba et les 40 showgirls
* Freeze
* Pas de printemps pour les rouleaux
* 22 minutes chrono
* Vaudou sur la ville
* Cops Story
* L'homme aux fesses d'or
* L'escroc qui m'aimait
* Panique à San Francisco
* La créature de la baie
* La marque du phoque
* Mickey jackpot
# Furci

Furci zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
# Fured

Fured :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Mustelidae |
| Genad : | Mustela |
| Anv skiantel ||
| Mustela putorius furo Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar fured (Mustela putorius furo) zo ur bronneg kigdebrer. Ur pudask doñvaet eo.
# Furci Siculo

Furci Siculo (Fucci e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Furnari

Furnari (Fùrniri e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Furnarius

Furnarius :
| Furnarius minor e stad Amazonas (Brazil). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Furnariidae |
| Iskerentiad : | Furnariinae |
| Anv skiantel ||
| Furnarius Vieillot, 1816 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Furnarius zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Furnarius cinnamomeus,
* Furnarius cristatus,
* Furnarius figulus
** T. f. figulus ha pileatus,
* Furnarius leucopus
** F. l. araguaiae, assimilis, leucopus ha tricolor,
* Furnarius longirostris
** F. l. endoecus ha longirostris,
* Furnarius minor,
* Furnarius rufus
** F. r. albogularis, commersoni, paraguayae ha rufus,
* Furnarius torridus.
O c'havout a reer e Suamerika, daouzek (12) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Furnariidae/Furnarius (lennet e-barzh d'an 20 a viz C'hwevrer 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Furnarius rufus

Furnarius rufus :
| Furnarius rufus. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Furnariidae |
| Genad : | Furnarius |
| Anv skiantel ||
| Furnarius rufus (Gmelin, 1788) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Furnarius rufus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Furnariidae. Dibabet e oa bet da ardamez broadel gant Arc'hantina.
Anvet e voe Merops rufus da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e takadoù 'zo eus Suamerika :
* Furnarius rufus albogularis, e reter Brazil,
* F. r. commersoni, e kreiz, reter Bolivia, mervent Brazil ha gwalarn Arc'hantina,
* F. r. rufus, eus gevred Brazil, Uruguay da greiz Arc'hantina,
* F. r. paraguayae, e Paraguay ha norzh Arc'hantina.

## Liammoù diavaez

* (en) Furnarius rufus war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Furnarius rufus (lennet e-barzh d'an 20 a viz C'hwevrer 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kiribaseg

Ur yezh malayek-polinezek eo ar c'hiribaseg ( kiribati (distaget [kiribas] e kiribaseg, Gilbertese e saozneg), komzet gant 102 000 den e Kiribati dreist-holl (98 000 den pe 97,2%), met ivez e Fidji, Inizi Marshall, Nauru, Inizi Solomon, Tuvalu ha Vanuatu. Unan eus perzhioù ar yezh eo ar urzh verb-renadenn(-dra)-rener.
Bev-buhezek eo ar c'hiribaseg hiziv c'hoazh hag implijet e vez ingal gant tud Kiribati, o vezañ ma n'eus nemet 30% dioute hag a zo barrek war ar saozneg penn-da-benn.
Teir rannyezh pennañ a zo:
* Rannyezh an norzh;
* Rannyezh ar su;
* Rannyezh inizi Butaritari ha Makin.
Skrivet e vez ar c'hiribaseg gant al lizherenneg latin abaoe ar bloavezhioù 1840 bet unvanet an doare-skrivañ en 20vet kantved.

## Yezh skrivet

Abaoe ar bloavezhioù 1840 e vez skrivet kiribaseg er skritur latin, pa voe troet ar Bibl gant ar misioner stadunanat Hiram Bingham Jr. Ne vez ket skrivet "s" avat, hag e-lec'h al lizherenn-se e vez graet gant "ti".
Diaes e oa, evit-doare, treiñ gerioù evel "menez", un dra dianav en inizi Kiribati. Evit karr-nij e vez graet gant "te wanikiba", "ar vag a nij".
E 1888 e tegouezhas misionerien gatolik, hag un droidigezh all eus ar Bibl a voe graet ganto. Diforc'hioù a oa evel-just : Bingham a rae "Iesu" eus Jezus, ar gatoliked a skrive "Ietu". Unvanet e voe ar yezh en XXvet kantved.

### Geriadur

Un ofis anvet Kiribati Language Board zo diazezet e Tarawa-Su hag a ra war-dro emdroadur ha kelenn ar yezh.
Un Dictionnaire Gilbertin-Français a oa bet savet e 1954 gant ar beleg katolik Ernest Sabatier, Tabuiroa (Abaiang), 1952-1954: ar brasañ geriadur eo, hag un oberenn a-bouez, gant 984 pajenn (ha xii pajenn ouzhpenn) evel geriadur etre ar yezh-se hag unan europeat, embannet gant ar South Pacific Commission en 1971. Troet eo bet e saozneg gant al leanez Olivia; Hennezh eo a lenner en e hed e lec'hienn Steve Trussel ( ).
Un Descriptions of the Kiribati Language zo bet graet gant Stephen Trussel e 1983 evir skol-veur Hawai.
En 1995 e voe graet ur geriadur galleg-kiribaseg, gant Frédéric Giraldi, gant ur yezhadur savet gant ar beleg Gratien Bermond.

## Gwelet ivez

* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez

ar c'hiribateg war Ethnlogue
# Kiritimati

Kiritimati e kiribaseg (distaget:), Christmas Island (e saozneg gwechall, deuet da vezañ dispredet bremañ), zo un atoll kouralek e norzh Inizi al Linenn, e Republik Kiribati, er Meurvor Habask. An enez tudetañ eus enezeg al Linenn eo. Arnodoù nukleel a voe sevenet eno ha tro-dro gant ar Rouantelezh-Unanet er bloavezhioù 1950. Goude-se e voe reoù gant ar Stadoù-Unanet e 1962. E-pad an arnodennoù-se ne voe ket kaset kuit ar boblañs. Dre-se an dud o devoa graet war-dro an arnodennoù kement hag annezidi an enezeier a zougas klemm o c'houlenn ma vefe distaolet efedoù fall an tarzhadennoù dezho.