# Kronologiezh Henc'hres

Evel-se e ranner 10 kantved Istor Henc'hres :

## Marevezh mikenean

Eus 1600 betek 1100 kent J.K. emañ ar sevenadur mikenean en e bleuñv

## Marevezh teñval

Eus 1000 betek 800 kent J.K. emañ an amzerioù teñval Kregiñ a ra ar prantad gant diwezh ar sevenadur mikenean hag an "aloubadegoù dorian", a-hervez, en XIvet kantved ha mont a ra betek krouidigezh ar c'hentañ keodedoù-stad c'hresian en IXvet kantved kent J.K. savidigezh barzhonegoù Homeros hag ar c'hentañ testennoù skrivet gant al lizherenneg c'hresian en VIIIvet kantved kent J.K..
War ar priajoù e weler tresoù mentoniel (linennoù, karrezioù, kelc'hioù)

## Marevezh arkaek

Eus 800 betek 500 kent J.K. emañ an amzer kozh Delwennoù o mousc'hoarziñ ha gant un emzalc'h sonn a zo merk ar gizellerien gresian kozh.

### VIII$^{vet}$ kantved

* -776 Deiziad hengounel ar c’hentañ C'hoarioù Olimpek eus an istor.
* 757 Kregiñ a ra kentañ brezel Messenia. Diazezet eo an istimadenn-se diwar-benn ar roll rouaned eus Sparta bet savet gant Diodoros Sikilia ha danevell ar brezel graet gant Paosanias)
* 757 Karg an Arc’honted a dremen eus ar vuhez-pad da zek vloaz en Aten. Izili eus an tiegezhioù pennañ a vez dilennet d’ar magistradur-se. C’harops eo an hini kentañ (deiziad jedet hervez Paosanias).
* 754 Polidoros a zeu da vezañ roue war Sparta. Deroù eus roll an efored eus Sparta
* 735 Perdikas a dec’h eus Argos betek Makedonia hag a aloub ar vro.
* 734 Polidoros a gas trevadennerien da Italia.
* 725 Brezel Lelantat etre Kalkis hag Eretria. Kevredet eo kalz keodedoù gresian gant an eil pe egile.
* 719 Muntret eo Polidoros, Roue Sparta, gant Polimarc’hus.
* 716 Echuiñ a ra ren an Heraklided war Lidia goude drouklazh Kandaoles, gant Giges.

### VII$^{vet}$ kantved

* 690 Feidon a zeu da vezañ tirant en Argos.
* 687 Dont a ra magistradur an Arc’honted da vezañ bloaziek en Aten. Forzh peseurt keodedad atenat a c’hall bezañ dilennet d’ar magistradur-se. Kreon eo ar c’hentañ arc’hont bloaziek dilennet.
* 685 Deroù an eil Brezel Messenia
* 665 Diwezh eil brezel Messenia
* 656 kipselos a zeu da vezañ tirant e Korintos
* 645-560 Brezeliñ a ra Sparta a-enep Tegea en aner
* 642 or 634 Battos a sav un drevadenn c’hresian anvet Kirene e Libia
* 632 Kilon, brientin eus Aten, a glask bezañ roue ar geoded dre nerzh
* 621 Drakon, lezenner atenat a sav ur c'hod lezennoù strizh-kenañ a gastiz hogoz pep torfed dre ar marv

### VI$^{vet}$ kantved

* 594 Solon, a zeu da vezañ Arc’hont en Aten, kemer a ra Salamis digant Megariz, diazezañ a ra an dimokratiezh, gouarnamant ar re binvidikañ. Adreizhañ a ra ar vonreizh,
* 590 Safo, barzhez ha belegez eus Enez Lesbos
* 569 kent J.K. Ganedigezh Pythagoras.
* 565 Peisistratos, jeneral atenian, a sav Diakrioi, bagadoù tud paour
* 546 kent J.K. Pythagoras a ziazez ar skiant hag ar brederouriezh.
* 527 mervel a ra Peisistratos hag e vibien Hippias hag Hipparc'hos a gemer e lec'h evel tiranted Aten
* 525 Darius Veur, mab-kaer Kirus Veur a aloub Bro-Egipt
* 515 Hippias a zeu da vezañ tirant nemetañ Aten goude marv e vreur

## Marevezh klasel

Gwellaet eo bet barregezhioù an arzourien koulz en delwennouriezh hag er savouriezh ken eo bet gwelet ar stil klasel henc'hresian evel ment ar c'hened gant ar remziadoù europat o heul betek hiziv.

### Fin ar VI$^{vet}$ kantved

* 510 kent J.K. Pythagoras a sav e skol dezhañ e-unan.
* 508 argaset eo Hippias diouzh Aten.
* 507 Kleistenes, adreizher gresian, a gemer ar galloud, diazezañ a ra an demokratiezh en Aten
* 500 kent J.K. Mervel a ra Pythagoras e Samos.

### V kantved

* 490 Temistokles ha Miltiades, a drec’h Darius en Maraton, Feidippides a red betek Aten evit degas keloù eus an trec’h
* 484 Aesc'hulos, saver trajediennoù atenat, a c’honez ar c’hentañ priz
* 480 Leonidas, roue Sparta, ha 300 Spartad a varv en Emgann an Termopiloù evit reiñ amzer da arme ar C’hresianed kevredet d’en em brientiñ a-enep arme ar Bersed, renet gant an impalaer Kserses, a glask aloubiñ Bro-C'hres
* 480 En em gannañ a ra Persed ha Gresianed war vor en Emgann Artemisium
* 480 Emgann Salamis – Touellet gant Temistokles, ez eo trec’het morlu ar Bersed gant ar C’hresianed e bae Salamis, Kserses a zistro d’e vro met lezel a ra un arme renet gant Mardonios
* 479 Paosanias, jeneral gresian a faezh Mardonios en Emgann Plataea
* 479 Emgann Mikales a zieub an trevadennoù gresian en Azia-Vihanañ. Da-heul Emgann Salamis e sav Aten Kevre Delos, ur c’hevredad keodedoù eus an Enezvor. Bodet evit en em zifenn a-enep Persia. Sparta a sav Kevre ar Peloponnesos
* 476-462 Kimon zo dilennet jeneral bep bloaz. Trec’hiñ a ra Persia ha kreñvaat beli Aten war Kevre Delos
* 474 Pindaros, barzh gresian a ziloj eus lez Sirakuza da geoded Tebai
* 471 Temistokles zo ostrakizet
* 468 Sofokles, saver trajediennoù gresian a drec’h Aesc’hulos en Aten
* 461 Kimon zo ostrakizet
* 457 Perikles, politikour atenat bet diskibl Anaksagoras, a zeu e penn Aten. Kregiñ a ra oadvezh aour Aten
* 456 Marv Aesc'hulos
* 449 Herodotos, istorian gresian, a skriv istor ar brezelioù o deus enebet Persed ha Gresianed etre 490 ha 479
* 448 Iktinus ha Kallikrates, tisavourien c’hresian a sav en-dro Akropolis Aten dismantret e-pad ar brezelioù medek
* 441 Euripides, saver pezhioù-c’hoari gresian, a c’honez ar prizioù en Aten
* 440 Herakleitos, prederour gresian, a zisklêr e kemm pep tra
* 435 Fidias, kizeller gresian, a sav delwenn Yaou en Elis. Unan eus Seizh Marzh ar Bed
* 433 Korintos, Sparta, Megara hag Aegina a zisklêr ar brezel da Korkira, Aten, Rhegium, ha Leontinoi
* 432 Diwezh an oadvezh aour en Aten, kregiñ a ra Brezelioù ar Peloponnesos, Aten, renet gant Perikles a laka seziz war Potidaia (Emgann Potidaia), Korkira a zisklêr ar brezel da Gorintos (Emgann Sibota)
* 431 Sparta renet gant Arkidamos II a ziviz distrujañ Aten. Kregiñ a ra Brezelioù ar Peloponnesos
* 431 Hervez Empedokles, mezeg gresian, ez eus pevar imor er c’horf
* 430 Bloavezh ar vosenn en Aten, Sparta ne ra ket a brizonidi.
* 430 Hervez Leukippus, prederour gresian, kement darvoud naturel en deus un abeg naturel. Kregiñ a ra ar vosenn en Aten.
* 429 Formio, amiral Atenat, a c’honez Emgann Kalkis
* 429 Mervel a ra Perikles diwar ar vosenn, anezhi an tifuz pe ar vosenn werblus
* 429 Hervez Hippokrates, mezeg gresian, o deus ar c’hleñvedoù abegoù naturel
* 428 Ganedigezh Platon
* 428 En em sevel a ra Mitilene, keoded pennañ enez Lesbos, a-enep Aten
* 427 Mervel a ra Arkidamos II, Alkidas, amiral spartat zo kaset da sikour Lesbos, preizhañ a ra Ionia ha tec’hout.
* 427 Kodianañ a ra Mitilene ha Plataea dirak Aten
* 427 Aristofanes, saver komediennoù a c’honez ar priz kentañ en Aten
* 426 Demostenes, jeneral atenat, ha Kleon, demagogour atenat, a ro startijenn en-dro da armeoù aten
* 425 Morlu Aten a argas hini Sparta e bae Navarino, Nikias a ro e zilez
* 424 Pagondas Tebai a drec'h arme Aten en Emgann Delium, Brasidas ur jeneral eus Sparta zo trec'h ivez, Kleon a laka kas Toukidides en harlu evit ugent vloaz
* 423 Treverz Lakes zo sañset herzel lañs Brasidas met ne ra ket, Nikias e penn arme Aten a gemer Mende en-dro
* 422 Kleon ha Brasidas zo lazhet en Emgann Amfipolis
* 421 Peoc’h Nikias a laka ar brezel da baouez, met Alkibiades, niz Perikles, a sav kevredadoù a-enep Sparta
* 420 Kevredad eus Aten, Argos, Mantinea, hag Elis a-enep kevredad Sparta gant keodedoù eus Boeotia
* 419 Agis, roue Sparta, a dag Argos
* 418 Emgann Mantinea, ar brasañ emgann war zouar eus ar brezel, a ro an trec’h da Sparta a-enep Argos
* 416 Alkibiades a zeu d’ar galloud en-dro
* 415 Mac’hagnañ a reer delwennoù Hermes en Aten, Alkibiades zo tamallet, met mont a ra kuit kent ar prosez abalamour da ren Ergerzhadenn Sikilia, kondaonet eo d’ar marv « in absentia », tec’hout a ra da Sparta
* 414 Lemakus, komandant atenat zo lazhet e Sirakuza
* 413 Nikias ha Demostenes zo lazhet e Sirakuza
* 412 Alkibiades zo argaset eus Sparta, iriennañ a ra evit distreiñ da Aten
* 411 Diskaret eo an demokratiezh en Aten gant oligarkiezh Antifon, Peisander, and Frinikoss, met Teramenes a ziazez Bonreizh ar 5000, morlu atenat a c’halv Alkibiades en-dro
* 410 Goude un nebeud trec’hoù e laka Kleofon, un demagogour atenat, argas kinnigoù peoc’h graet gant Sparta
* 409 Bizantion adkemeret gant Alkibiades evit Aten
* 408 Alkibiades a zistro da Aten, Lisandros a sav ur morlu evit Sparta en Efezos
* 407 Kregiñ a ra Lisandros da zistrujañ morlu aten
* 406 Kallikratides, rener morlu Sparta, a goll Emgann an Arginusae, Sparta a ginnig ar peoc’h zo nac’het dindan levezon Kleofon
* 405 Lisandros a zistruj morlu Aten, Pausanias, roue Sparta, a laka seziz war Aten, Kleofon zo lazhet, Korintos ha Tebai a c’houlenn ma vo distrujet Aten
* 404 Kodianañ a ra Aten, marc’hata a ra Teramenes an emglev hag a zeu a-benn da enebiñ ouzh mennad Korintos ha Tebai. Lazhet eo Teramenes hag Alkibiades
* 401 Toukidides, istorian gresian, a zanevell an oadvezh aour ha brezelioù ar Peloponnesos (Istor brezelioù ar Peloponnesos)

### IV kantved

* 399 Sokrates, prederour gresian, zo kondaonet d’ar marv evit bezañ breinet ar yaouankiz
* 387 Peoc’h Antalkidas etre ar C’hresianed hag ar Bersed
* 347 marv Platon, prederour gresian ha saver an Akademiezh

## Marevezh hellenadek

Eus 323 betek 146 emañ ar marevezh hellenadek Ar marevezh hellenadek a vez graet eus ar mare a zeu goude marv Aleksandr Veur betek aloubadenn ar broioù gresian gant ar Romaned. Er marevezh hellenadek e kreskas takad ar sevenadur henc'hresian betek Egipt ha Vaktria (Afghanistan ha Pakistan hiziv).