OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Twm Morys

Barzh, soner (telenn, gitar, harmonika) ha kaner eo ar c'hembread Twm Morys, ganet e 1961. Gantañ e oa aet ar gador en Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2003 e Meifod gant e varzhoneg 'Drysau'. Mab eo d'ar skrivagnerez saoznek Jan Morris.
Meur a bladenn en deus graet gant ar strollad Bob Delyn a'r Ebillion. Bevet ha kanet en deus meur a vloavezh gant ar ganerez Nolwenn Korbell e Breizh hag e Kembre. Brezhoneger ampart eo ha bet eo lennour kembraeg e Skol-Veur Roazhon er bloavezhioù 90.
Er bloavezh 2007 en deus embannet barzhoniezh krenngembraek gant Yr Ustus Llwyd (XIVvet kantved) en dastumad Cyfres Beirdd yr Uchelwyr .

## Levrlennadur

* Labour Twm Morris e-barzh Barry J. Lewis (gol.), Gwaith Madog Benfras ac eraill o feirdd y bedwaredd ganrif ar ddeg (Aberystwyth, 2007). Cyfres Beirdd yr Uchelwyr.
# Two More Bottles of Wine

Two More Bottles of Wine ("Div voutailhad gwin ouzhpenn") zo ur ganaouenn saoznek gant Delbert McClinton e 1975 hag a glever en e albom Victim of Life's Circumstances. E 1978 e voe enrollet ivez gant Emmylou Harris en hec'h albom Quarter Moon in a Ten Cent Town.
# Twrog

Twrog a oa ur sant eus Kembre er VI$^{vet}$ pe en VIII$^{vet}$ kantved a vije bet mab da Ithel Hael.
Diazezet en dije parrez Llandwrog (nepell diouzh Caernarfon, Gwynedd).

## Lec'hanvadurezh

Ouzhpenn e Llandwrog e kaver an anv Twrog
* e Maentwrog e Meirionnydd (e kreisteiz Gwynedd)
* e Bodwrog en Enez Mon.
E Maentwrog ez eus ur pezh roc'h e-kichen an iliz hag a zo anvet Maen Twrog. Hervez ar vojenn ez eo bet taolet gant ar sant eus lein ar menezioù Moelwynion.
Lidet e vez d'ar 26 a viz Mezheven ha d'ar 15 a viz Eost.

## Orin ar pennad

Troet diwar bennad ar wikipedia kembraek.
# Skolioù Diwan
## Skolioù-mamm ha skolioù kentañ derez Diwan
### E Bro-Roazhon

* E Roazhon (1978 & 2014) , gwelout Skol Diwan Roazhon;
* E Magoer (2008)
* E Felger (2012)

### E Bro-Sant-Maloù

* E Dinan (2000)

### E Bro-Sant-Brieg

* E Sant-Brieg (1979)

### E Bro-Dreger

* E Lannuon (1978)
* E Gwengamp (1981)
* E Montroulez (1988)
* E Louaneg (2006)
* Er Chapel-Nevez (2006); aet eo ar skol da Blounevez-Moedeg.
* E Boulvriag (2013), gwelout Skol Diwan Boulvriag.

### E Bro-Ouelo

* E Pempoull (1984)

### E Bro-Leon

* E Gwitalmeze (digoret e Lambaol-Gwitalmeze, 1977, ar skol Diwan gentañ eo)
* E Kommanna, digoret e Plouneour-Menez (1977)
* E Brest, div skol (1978), gwelout
** Skol Diwan Kerango
* E Kastell-Paol (1978)
* E Lesneven (1981), gwelout skol Diwan Lesneven
* E Landerne (1986)
* E Plabenneg (1995)
* E Lokournan (2008)
* E Plougerne (2018)

### E Bro-Gerne

* E Kemper (1977), div skol
* E Banaleg (1982)
* E Tregon (1982)
* E Karaez (1985)
* E Kemperle (1989)
* E Kraozon (1990)
* Er Faou (1998)
* E Kastellin (2007)

### E Bro-Wened

* En Oriant (1978)
* En Alre (1980), serret e 1981 hag addigoret e 1999
* E Baod (1991)
* E Gwened (1993)
* E Pondi (2001)
* E Rianteg (2009)

### E Bro-Naoned

* E Naoned (1978) & (2012)
* E Sant-Nazer (1991)
* E Gwenrann (1999)
* E Savenneg (2009)
* E Pornizh (2012) (serret e 2013), gwelout Skol Diwan Pornizh;

### E Bro-C'hall

* E Pariz (2004) (serret e 2015).

## Skolajoù

* Ar Releg-Kerhuon, e-kichen Brest (1988)
* Skolaj Diwan Plijidi, nepell diouzh Gwengamp (1995)
* Kemper, adskolaj da hini ar Releg (1997)
* Gwiseni, er Vro-Bagan (abaoe 2006). Adskolaj da hini ar Releg eo. Da gentañ e oa bet kaset da Dreglonou (2003-2006)
* Gwened, digoret e Plañvour (1999)
* Sant-Ervlan, e-kichen Naoned (2008)

## Lise

* Karaez (1999)

## Skolioù Diwan bet serret hep bezañ bet kaset da lec'h all

* Pont-'n-Abad (1979-1985)
* Treglonoù-Lanniliz (1979-1984)
* An Uhelgoad (1979-1983)
* Daoulaz (1980-1982)
* Plouziri (1983-1984)
* Pornizh (2012-2013)
* Landivizio (2012-2018)
* Kistreberzh (2000-2020)
# Skolioù uhel Frañs

* Collège de France
* Académie Française
* Skolioù-meur
# Skolvan

Skolvan zo ur strollad sonerezh Breizh bet savet e 1984, brudet-tre er festoù-noz. Lakaet int da vezañ e-touez ar re wellañ koulz evit ar sonadegoù hag evit ar festoù-noz.

## Krouidigezh ar strollad

Krouet eo bet ar strollad e 1984 gant tri c'helenner eus skol sonerezh Plañvour : Youenn Le Bihan, talabarder, soner binioù ha piston (ur benveg krouet gantañ), Yann-Fañch Perroches (akordeoñs) ha Patrice Quéré (violoñs). Pediñ a rejont ar soner gitar Gilles Le Bigot da seniñ gante. Dominique Molard, c’hoarier binvioù-stekiñ, a emezelas er strollad e 1996 ; Bernard Le Dréau (saksofon) a erruas ur bloaz war-lerc’h e 1997 hag e 1999 ec'h erruas Loig Troel gant e akordeoñs.

## Ar sonerien
##### Gilles Le Bigot, soner gitar

O tont eus Sant-Brieg (22) emañ. Kregiñ a reas da c'hoari e 1972 da drizek vloaz. E 1975 eo e krogas gant ar festoù-noz, o tañsal da gentañ hag o seniñ war-lerc'h gant ar strollad Galorn (1978). Abaoe 2002, ez eo kroget Gilles da grouiñ e donioù.

##### Youenn Le Bihan, soner piston, bombard ha binioù

Soner ganet en Erge-Vras e 1954. Kregiñ a reas da seniñ bombard yaouank-tre e Bagad Kemper. Kemer a reas perzh er strollad Gwerz, krouet e 1981. Kelenner sonerezh eo ivez. Hemañ a grouas Skolvan e 1984. Krouiñ a reas e l983 ur benveg nevez : ar "Piston". Ar benveg-mañ a zo bet krouet diwar hirvombard ar sonerezh barok.

##### Bernard Le Dreau, soner sakso

Bernard Le Dreau a grogas e studioù sonerezh e 1967. E 1979, e teuas er-maez eus an « ENM » e Brest gant e ziplomoù. Er bloavezhioù 90, e krouas un triad « The Shkers » gant Kevin Wright (gitar) ha Pikey Butler (kan ha gourrebed-boud). E 1995, ec'h enrollas gant tud brudet eus Breizh evel Georges Jouin, Sirius, Didier Squiban... E-pad enrolladenn « Brest 96 » eo e kejas gant sonerien hengoun evel Jean-Michel Veillon pe Gilles le Bigot. Eñ eo a bedas anezhañ da zont e strollad Skolvan.

##### Dominique Molard, soner binvioù stekiñ

Kelenner e teuas da vezañ Dominique Molard e skol sonerezh Douarnenez, ur pennadig war-lerc'h ez eas muioc'h war-zu ar binvioù stekiñ. En deiz a hiziv ec'h aoz stajoù... O c'hoari e-barzh strolladoù sonerezh brudet evel Skolvan e c'hoari gant meur a venveg : taboulin sklaer pe tabla indian, eus an derbouka betek ar bodhran en ur dremen dre ar « bones » e bambou pe ar balafon hag ar « steel drum »…

##### Loig Troël, soner akordeoñs

Ganet d'an 21 a viz Gouere 1980 e Brest en ur familh sonerien, e tizoloas Loig Troël an akordeoñs diatonek war-dro pevar bloaz. E 1986, e c'houzañvas ur gwallzarvoud oto grevus. E zorn kleiz a zo nammet, met kenderc'hel a reas memes tra da labourat war an akordeoñs gant e zorn dehou hepken. E 1996, e c'hounezas priz an akordeoñs diatonek e Kan ar Bobl. E 1999, ec'h emezelas e strollad Skolvan. Ar strollad a embannas ar CD «Cheñchet'n eus an amzer » e 2000.

## Prizioù

* Gounezet en deus Skolvan priz pladenn ar bloaz e Bro-C'hall e 1997, er Rouantelezh-Unanet hag e Portugal.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Skopañ

Skopañ pe tufañ zo teuler halv e-maez ar genoù. Skop pe tuf a reer eus an halv taolet evel-se.
# Skolioù kenwerzh e Breizh

Stummadurioù a bep seurt a zo e Breizh evit studiañ ar c'henwerzh, ar management hag ar merañ. Skolioù prevez a zo, skolioù-meur publik a zo ivez.

## Ar BTU hag an ESA

Meur a breou teknikour uhel a denn ar c'henwerzh (BTS e galleg). Ensavadurioù skol-veur a deknologiezh (ESA) a zo ivez (IUT e galleg).

## Skolioù kenwerzh

Bep skol kenwerzh he deus he diplom dezhi. Lod anezho a zo e-barzh ur genstrivadeg boutin.

### Ar skolioù goude ar vachelouriezh

Ar stummadurioù-mañ e tri bloaz a zo anvet « bachelor » (ul live angl-ha-saoz heñvel d'an aotreegezh). Tuta a reont dre ur genstrivadeg goude ar vachelouriezh.
* EGC Bretagne e Sant Maloù
* Skol atantel kenwerzh e Naoned, a zo e-barzh strollad Audencia
Bez zo ivez tu ober ur stummadur bak+5 e Naoned gant an ISEG Group (Institut Supérieur Européen de Gestion), dre ar genstrivadeg PRISM. ISEG a zo ur skol c'hall eus Pariz he doa digoret meur a skol all er bloavezhioù 80, en o zouez unan e Naoned e 1989. Memestra gant IDRAC, ur skol c'hall hag he deus meur a lec'hioù, en o zouez unan e Naoned (kenstrivadeg TEAM).
Skolioù all o deus o amprouennoù degemer dezho :
* IPAG (Institut de préparation à l'administration et à la gestion ), Master 2, bak+5
* ISEG Marketing & Communication School (bak+5), meur a lec'hienn a zo e Bro-C'hall, unan a zo e Naoned
* ISEG Finance School (bak+5), meur a lec'hienn a zo e Bro-C'hall, unan a zo e Naoned

### Goude ur c'hlas prientiñ

Degemer eo an studierien dre ur genstrivadeg, peurliesañ goude ur c'hlas prientiñ armerzhel ha kenwerzhel. Ur genstrivadeg BCe (Banque commune d'épreuves) a zo boutin da skolioù uhel kenwerzh Breizh (Audencia, ESC Roazhon, Skol Kenwerzh Breizh Brest), ha kalz skolioù kenwerzh all e Bro-C'hall : ESSEC, HEC Paris, ESCP Business School, EM Lyon, EDHEC, Grenoble EM, Toulouse Business School, Skema Business School... Ur genstrivadeg all a zo, Ecricome, e lec'h n'eus skol vreizhat ebet, kavout a reer Neoma Business School, Kedge Business School...

### Ar stummadur dibaouez

Reiñ a reont ivez ar skolioù-mañ masteroù arbennikaet pe MBAoù.

## Ar Skol-Veur

Tu zo ober studioù kenwerzh, management ha merañ er skol-veur, e framm un diplom skol-veur a deknologiezh (DSD, e galleg DUT), un aotreegezh, ur master, e-barzh ensavadurioù merañ embregerezhioù (IAE e galleg).
# Tula (Okitania)

Tula :
| Tula, dirak an iliz-veur. ||
| Anv okitanek | Tula |
| Anv gallek (ofisiel) | Tulle |
| Bro | Okitania |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Departamant | Corresa (prefeti) |
| Arondisamant | Tula (pennlec'h) |
| Kanton | Tula (pennlec'h) |
| Kod kumun | 19272 |
| Kod post | 19000 |
| Maer Amzer gefridi | Bernard Combes 2014 - 2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Tulle |
| Lec'hienn web | http://www.ville-tulle.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 14 812 ann. (2019) |
| Stankter | 606 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 185 m — brasañ 460 m |
| Gorread | 24,44 km² |
| kemmañ |
Tula (Tulle e galleg yezh ofisiel nemeti) a zo ur gêr eus Okitania e Bro-Lemojez. Pennlec'h an departamant Corresa e Stad Frañs eo. 14 314 a dud a oa o vevañ e kêr e 2020.

## Istor

Al labouradeg armoù anavezet e 1777 gant Loeiz XVI zo bet implijerez nesañ ar gêr hag he rannvro betek 1990.
Lazhadeg Tula a c'hoarvezas d'an 9 a viz Even 1944, pa voe lazhet 99 den er gumun gant soudarded an 2vet Rann-arme SS Das Reich.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Tulebras

Tulebras zo ur gumun en Nafarroa en Euskal Herria, e merindad Tudela.

## Poblañs

Kresk-digresk ar boblañs :
| 1996 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 102 | 100 | 103 | 108 | 106 | 115 | 110 | 107 | 102 | 107 | 125 |
| Dihelloù: Tulebras hag Instituto de estadística de Navarra |||||||||||
# Tuili

Tuili zo ur gumun eus Sardigna e Proviñs Medio Campidano.
# Tula (Sardigna)

Tula zo ur gumun italian e proviñs Sassari en enez Sardigna.
# Tulsa

Tulsa zo ur gêr lec'hiet e biz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 396 466 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Tulsa en ur mod ofisiel e 1836.

## Kêrioù gevellet

| Bro | Kêr |
| Sina | Haikou |
| Alamagn | Celle |
| Bro-C'hall | Amiens |
| Mec'hiko | San Luis Potosí |
| Israel | Tiberias |
| Japan | Utsunomiya |
| Rusia | Zelenograd |
| Taiwan | Kaohsiung |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tui (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Tui a c'hall bezañ:
* Tui, ur gumun e Galiza
* Tui, un evn eus Zeland-Nevez
* "Tui", pe Tuy, unan eus proviñsoù Burkina Faso

## Pennad kar

* Tuy
# Tula

Tula zo anv meur a lec'h.

## Italia

* Tula (Sardigna)

## Mec'hiko

* Tula (Mec'hiko),
* Tula (Tamaulipas), kumun

## Okitania

* Tula (Okitania)
# Tulban

Un tulban zo ur pennwisk graet gant ur pezh danvez hir, ha douget e broioù zo, en Azia dreist-holl, er broioù arab hag en India, hag e broioù zo eus Afrika.

## Skeudennoù

* Gandhi hag e vreur Laxmidas
* Yuzev aljeriat, war-dro 1901.

## Livadurioù

* Bayezid Iañ, poltredet gant Cristofano dell'Altissimo
* Gwaz e dulban ruz, gant Jan van Eyck.
* Plac'h he ferlezenn, gant Jan Vermeer. Ur seurt tulban an hini a zo ganti war he blev.
* Plac'h yaouank tulbanet, gant William Laparra
* Ar sultan Mourad III.

## Pennadoù kar

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Ar Sikhed hag o zulbanoù
* Kompren ar perag eus an tulbanoù
# Unreal Engine

Unreal Engine :
| Unreal Engine ||
| Krouidigezh | 1998 |
| Padelezh | 1998 - Bremañ |
| Doare | Lusker c'hoari video |
| Sevener | Epic Games |
| Bro | Stadoù-Unanet Amerika |
| C'hoarioù pennañ | Unreal Tournament Heuliad Red Orchestra Heuliad Killing Floor |
| Lec'hienn internet | www.unrealengine.com |
| kemmañ |
Unreal Engine zo ul lusker grafik a servij da sevel c'hoarioù video, krouet gant ar studio Epic Games. Krouet hag implijet e oa bet evit ar wech kentañ pa voe savet hag embannet ar c'hoari kentañ d'an heuliad c'hoarioù video Unreal Tournament er bloavezh 1998.
Gant ma oa bet krouet e-penn kentañ evit ar c'hoarioù tenn kentañ sell pe FPS, adimplijet eo bet gant berzh evit doareoù c'hoarioù all evel ar re MMORPG, pe reoù RPG. Kod ar mortor video Unreal Engine a zo bet skrivet gant an doare C++, al lusker Unreal Engine a zegas aezamant evit cheñch savenn d'ur c'hoari setu pênaos e vez implijet kalz c'hoazh al lusker gwellaet gant saverien c'hoarioù video hiziv-an-deiz c'hoazh.
An doare a vez implijet bremañ a zo unan doare Unreal Engine 4, sevenet evit un implij gant Microsoft DirectX 11 ha 12 (war Microsoft Windows, Xbox One, Windows RT); OpenGL (evit OS X, Linux, PlayStation 4, iOS, Android, Ouya ha Windows XP); Vulkan (evit Android); Metal (evit iOS); ha JavaScript/WebGL (evit ar luskerioù internet HTML5).

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Chadenn Youtube Unreal Engine
# Unpenniezh Preden

Unpenniezh Preden, pe Unbeinyaeth Prydein, pe Unbennaeth Prydein e kembraeg, a oa ur c'han kozh hag a dalveze da gan broadel d'ar Vrezhoned, er broioù ma oant o vevañ, da vare ar Grennamzer-Uhel. Barzhed lezioù roueel Aberffraw, Dinefwr, Mathrafal ha Caerllion a veze rekis dezhe hervez al lezenn heuliañ an armeoù brezhon ha kanañ ar c'han a-raok ha goude pep emgann. Evit o foan e resevent goude an emgann ar pep gwellañ eus ar preizhoù goude ar roue, evit un dalvoudegezh a 126 buoc'h.
Daoust m'eo bet kollet hiziv pozioù ar c'han, e c'heller soñjal e konte kurioù ar rouaned vrezhon. E-barzh e levr Laws of Hywel Dda, an enklasker Arthur Wade-Evans en deus resisaet e talveze Prydein evit broioù ar Vrezhoned, eleze Kembre, Kernev, Reged ha Strad Klud, hogen ne oa ket dre ret enez Breizh a-bezh. Hervez Yvan Guéhennec en e levr Aux origines des langues celtiques, ar c'han Unpenniezh Preden a oa kan ar Vrezhoned e Breizh-Veur hag e Breizh-Vihan. Displegañ a ra c'hoazh e c'helle ar Vrezhoned en daou du da Vor Breizh en em gompren aes a-walc'h dre ma komzent c'hoazh an hevelep yezh.

## Notennoù

* 1 2 Wade-Evans, Arthur. Welsh Medieval Law. Oxford Univ., 1909. Accessed 1 Feb 2013.
* ↑ Williams, Edward. The Iolo MSS. Rees (Llandovery), 1848. Accessed 1 Feb 2013.
* ↑ Lezennoù Hywel Dda, I.
* ↑ Jenkins, John. Poetry of Wales. Houlston & Sons (London), 1873. Accessed 1 Feb 2013.
* 1 2 Bradley, A.G. Owen Glyndwr and the Last Struggle for Welsh Independence. G.P. Putnam's Sons (New York), 1901. Accessed 1 Feb 2013.
# Unrevelezh

Un identelezh (pe stad-den) revel eo an unrevelezh o tennañ d'un den hag a en em sant dedennet ez-reizhel gant tud eus ur rev nemetken.
Heñvelrevel-rik pe arallrevel-rik e c'hell bezañ un den unrevel neuze, ar c'hontrol diouzh an dud divrevel pe hollrevel hag o devez darempredoù reizhel ha/pe karentezus gant tud a bep seurt rev (goured ha maouezed kizrevel ha treuzrevel.
Diaes eo goût pe dregantad eus an dud a zo unrevel e gwirionez hervez implij resis an termen, met gant studiennoù Kinsey e oa bet lâret e c'hellfe bezañ ken izel ha 5%-10% eus ar boblañs.
Hervez teoriennoù Freud an dud ne vez ket ganet unrevel met kelennet e vez dezhe gant o zud hag ar gevredigezh.

## Gwelet ivez

* Revelezh denel
* Tuadur reizhel
* Divrevelezh
* Hollrevelezh
* Heñvelrevelezh
* Arallrevelezh
* Anrevelezh
# Unserdeutsch

An Unserdeutsch ("hon alamaneg-ni") zo ur yezh kreolek eus skourr ar c'hreolegoù alamanek komzet gant tro-dro da 80 den e Papoua-Ginea Nevez hag Aostralia.
Ganet e oa ar yezh-se e-touez emzivaded un ti dalc'het gant Alamaned, da vare an trevadennerezh alaman a badas betek dibenn ar c'hentañ brezel-bed e 1918. War he zalaroù emañ hiziv an deiz, met levezonet he deus meur a yezh all, dreist-holl an Tok Pisin, yezh vroadel Papoua-Ginea Nevez.

## Skouer

Er bis neben Salz- Wasser.
("eñ betek e-kichen holen-dour")
    E-kichen ar mor emañ.

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn diwar-benn an unserdeutsch

## Daveoù

* Peter Mühlhäusler: Tracing the roots of pidgin German. In: Language and Communication , 4/(1)/1984, S. 27–57. ISSN 0271-5309
* Craig A. Volker: Rabaul Creole German Syntax. In: Working Papers in Linguistics, University of Hawaii 21/1989, S.153-189
* Craig A. Volker: The rise and decline of Rabaul Creole German, Language and Linguistics in Melanesia. In: John Lynch (ed.): Oceanic studies : proceedings of the first international conference on oceanic linguistics Australian Nat. Univ., Canberra 1996, ISBN 0-85883-440-5
# Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix

Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix (Senale-San Felice en italianeg) zo ur gumun e Sutirol, en Italia.
# Untermensch

Untermensch zo ur ger alamanek a dalv kement hag isden (Untermenschen, istud, el liester). Implijet eo bet stank e kelennadurezh an nazied evit ober anv eus an dud a lakaent er renk izelañ, yuzevien, slaved, tsiganed, ha kement den ha ne oa ket arian, eus gouenn an aotrouien hervezo.

## Orin

Dre fazi e kreder eo bet ijinet ar ger "isden" gant an nazied.
* Er ster roet ganto e oa bet implijet a-raok, e 1922 gant ar skrivagner amerikan Lothrop Stoddard e titl e flemmskrid The Revolt Against Civilization: The Menace of the Under Man. Adkemeret e voe meizad an "under man" gant an nazied diwar titl an droidigezh alamanek: Der Kulturumsturz: Die Drohung des Untermenschen (1925).
* Met implijet e oa bet ar ger "Untermensch" en alamaneg a-raok c'hoazh (met ne oa ket en ur ster "gouennel") gant ar skrivagner alaman Theodor Fontane en ur romant e 1899.
* Unan eus ar renerien nazi, Alfred Rosenberg, a skrive zoken e teue meizad ar retereuropeat "isden" eus an amerikan Stoddard, ha menegiñ a rae, diwar-benn ar gomunourien rus en e Der Mythus des 20. Jahrhunderts (1930) e oa "ar seurt tud a vez graet "istud" anezho gant Lothrop Stoddard .'" ["...den Lothrop Stoddard als 'Untermenschen' bezeichnete."] Hervez Stoddard: "Un "Under-Man"—an den a zo e varregezh hag e c'halloud emazasaat dindan ar muzul lakaet gant an urzh kevredigezhel a vev enni.

## Notennoù

* ↑ Domenico Losurdo, “Toward a Critique of the Category of Totalitarianism”, Historical Materialism 12.2 (April 2004), p.25-55, here p.50.
* ↑ Alfred Rosenberg, Der Mythus des 20. Jahrhunderts: Eine Wertung der seelischgeistigen Gestaltungskämpfe unserer Zeit, München: Hoheneichen, 1930, here p.214.
# Unreal Tournament (heuliad c'hoarioù video)

Unreal Tournament zo ur c'hoari video dibres war Playstation, PC pe XBox. Anv un heuliad c'hoarioù video ez eo ivez. Anavezet ez eo dreist-holl dre ar feulster a vez kavet ennañ.
An tu a zo da c'hoari pe e-unan o heuliañ un istor, pe e-unan gant botoù (c'hoarierien merret gant an urzhiataer) pe c'hoazh a-stroll enlinenn.

## Heuliad c'hoarioù Unreal

* Unreal Tournament
* Unreal Tournament 2003
* Unreal Tournament 2004
* Unreal Tournament 4

## C'hoarioù an heuliad

Titloù en heuliad Unreal :
| Bloavezh | Lusker video | Titl | Savenn(où) | Savenn(où) | Savenn(où) | Savenn(où) | Savenn(où) | Savenn(où) | Savenn(où) | Savenn(où) |
| Bloavezh | Lusker video | Titl | Win | Mac | Linux | DC | PS2 | Xbox | PS3 | X360 |
| 1998 | Unreal Engine 1 | Unreal | | | | | | | | |
| 1999 | Unreal Engine 1 | Unreal Tournament | | | | | | | | |
| 2002 | Unreal Engine 2 | Unreal Championship | | | | | | | | |
| 2002 | Unreal Engine 2 | Unreal Tournament 2003 | | | | | | | | |
| 2003 | Unreal Engine 2 | Unreal II: The Awakening | | | | | | | | |
| 2004 | Unreal Engine 2.5 | Unreal Tournament 2004 | | | | | | | | |
| 2005 | Unreal Engine 2.5 | Unreal Championship 2: The Liandri Conflict | | | | | | | | |
| 2007 | Unreal Engine 3 | Unreal Tournament 3 | | | | | | | | |
| Patrom:TBA | Unreal Engine 4 | Unreal Tournament | | | | | | | | |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ https://help.ubuntu.com/community/Games/Native/UnrealTournament%7C
* ↑ http://www.liflg.org/?catid=6&gameid=17
# Unpenniezh

* Roll an doareoù gouarnamant
* Aotrouniezh
* Belegveliezh
* Despotelezh
* Diktatouriezh
* Frankizouriezh
* Gladdalc'helezh
* Kritarkiezh
* Gladveliezh
* Gwerinelezh
* Gwerinelezh kannadel
* Gwerinelezh perzhiadek
* Gwerinelezh reizh
* Laerveliezh
* Mac'hveliezh
* Morveliezh
* Nemeurveliezh
* Republik
* Gouarnamant mesket
* Republik Kevalaour
* Republik Parlamantel
* Republik Sokialour
* Republik Vonreizhel
* Rinveliezh
* Stad komunour
* Stad unstrolladel
* Tiranterezh
* Unpenniezh
* Unpenniezh hollveliek
* Unpenniezh vonreizhel
* Unveliezh
Ur reizhiad hag ur renad politikel m'emañ ar galloud e penn ur riez gant un den hepken eo an unpenniezh pe monarkiezh.
Dre hêrezh e vez treuzkaset ar galloud d'an unpenn peurliesañ, ha renadoù ar rouantelezh, impalaeriezh ha priñselezh a zo unpenniezhoù. Kavout a reer unpenniezhoù hep bevennoù lakaet dre skrid, a reer unpenniezhoù hollveliek anezho. Koulskoude en unpenniezhoù-se e vez reolennoù kuzh ha reizhiadoù kempouezañ, ar gourzhgalloudoù ofisiel pe guzh. Unpenniezhoù bonreizhel zo ivez, da lavaret eo renadoù ma lakaer reolennoù evit kempouez ar galloudoù en ur skrid anvet "bonreizh". Rannet e vez ar skrid-se e melladoù a zeskriv ar c'hoari etre an dud veur, an emvodoù ofisiel pennañ hag an doareoù d'o sevel. Deskrivet eo bet ar vonreizh evel ur gevrat etre un unpenn hag e bobl gant ar prederour gall Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) en e oberenn Du contrat social, ou principes du droit politique "A-zivout ar gevrat kevredigezhel, pe pennaennoù ar gwir politikel" (1762).

## Unpenniezh hollveliour ha bonreizhel e Bro-C'hall

Abaoe deroù rouantelezh ar Franked e oa bevennoù strizh da c'halloud ar roueed pa oa ret dezho ren aferioù ar rouantelezh diwar ali o gwizien bennañ ha hini an eskibien. Ar re-se a zlee degas soudarded pa veze goulennet gant ar roue, met e mod-se ne oa ket frankiz gant hennezh da ober hervez e soñj.

## An unpenniezh er bed

* ██ Unpenniezh hollveliek pe Hollveliegezh██ Unpenniezh hantervonreizhel██ Unpenniezh vonreizhel██ Stadoù unanet ez personel gant ur roue bonreizhel, evel ar Rouantelezhioù e-barzh Commonwealth Bro-Saoz██ Unpenniezhioù isvroadel (hengounel)

## Notennoù

* ↑ Jean-Jacques Rousseau (1762), Du contrat social, Larousse, 2013, ISBN 978-2-03-589309-3 (fr)
# Unter den Linden

Unter den Linden (Dindan ar gwez-tilh e brezhoneg) a zo ur vali vrudet e Berlin, etre Pariser Platz (kostez reter Brandenburger Tor) war-du ar c'hornôg betek Schlossbrücke.

## Istor ha savadurioù

Er XVI$^{vet}$ kantved ne oa nemet un hent douar, treset e 1573 diwar urzh ar priñs-dilenner Johann Georg. D'ar mare-se e oa ul liamm etre Berliner Stadtschloss ha Tiergarten.
Goude Brezel Tregont Vloaz, pa oa Alamagn o c'houzañv goude distruj ar brezel, e c'houlennas Friedrich Wilhelm Iañ Brandenburg ma vije aozet balioù ha liorzhioù nevez. Ar vali a voe savet neuze diwar steñv ar priñs Johann Moritz, hag an hent a zeuas da vezañ ur vali, plantet warni mil gwezenn-graoñv ha mil gwezenn-dilh. D'ar mare-se e oa anvet "Straße des 17. Juni". Kolonenn an trec'h (Siegessäule) a voe lakaet en he fenn.

## Savadurioù brudet nepell diouzh Unter den Linden

* Brandenburger Tor
* Siegessäule
* Reichstag
* Schloss Bellevue
a vo kavet e Wikimedia Commons.