OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# ㄲ

Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄁ, romanekaet kk ha distaget [k'] hervez al LFE.
Savet e oa bet al lizherenn-mañ diwar al lizherenn ㄱ skrivet bihanoc'h div wech renk-ouzh-renk

## Gwelet ivez

* Hangeul
* Koreaneg
| ㄱ | ㄲ | ㄴ | ㄷ | ㄸ | ㄹ | ㅁ | ㅂ | ㅃ | ㅅ | ㅆ | ㅇ | ㅈ | ㅉ | ㅊ | ㅋ | ㅌ | ㅍ | ㅎ | ㅏ | ㅓ | ㅗ | ㅜ | ㅡ | ㅣ | ㅐ | ㅔ | ㅚ | ㅟ | ㅑ | ㅕ | ㅛ | ㅠ | ㅒ | ㅖ | ㅘ | ㅙ | ㅝ | ㅞ | ㅢ |
# ㅆ

Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄊ, romanekaet ss ha distaget [s'] hervez al LFE.
Savet e oa bet al lizherenn-mañ diwar al lizherenn ㅅ skrivet bihanoc'h div wech renk-ouzh-renk

## Gwelet ivez

* Hangeul
* Koreaneg
| ㄱ | ㄲ | ㄴ | ㄷ | ㄸ | ㄹ | ㅁ | ㅂ | ㅃ | ㅅ | ㅆ | ㅇ | ㅈ | ㅉ | ㅊ | ㅋ | ㅌ | ㅍ | ㅎ | ㅏ | ㅓ | ㅗ | ㅜ | ㅡ | ㅣ | ㅐ | ㅔ | ㅚ | ㅟ | ㅑ | ㅕ | ㅛ | ㅠ | ㅒ | ㅖ | ㅘ | ㅙ | ㅝ | ㅞ | ㅢ |
# ㄸ

Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄄ, romanekaet tt ha distaget [t'] hervez al LFE.
Savet e oa bet al lizherenn-mañ diwar al lizherenn ㄷ skrivet bihanoc'h div wech renk-ouzh-renk

## Gwelet ivez

* Hangeul
* Koreaneg
| ㄱ | ㄲ | ㄴ | ㄷ | ㄸ | ㄹ | ㅁ | ㅂ | ㅃ | ㅅ | ㅆ | ㅇ | ㅈ | ㅉ | ㅊ | ㅋ | ㅌ | ㅍ | ㅎ | ㅏ | ㅓ | ㅗ | ㅜ | ㅡ | ㅣ | ㅐ | ㅔ | ㅚ | ㅟ | ㅑ | ㅕ | ㅛ | ㅠ | ㅒ | ㅖ | ㅘ | ㅙ | ㅝ | ㅞ | ㅢ |
# ㅁ

Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄆ, romanekaet m ha distaget [m] hervez al LFE.
Un doare-skrivañ arouezel eo an hangeul, da lâret eo stumm pep lizherenn diazez a ra dave d'al lec'h distagañ, ha stumm al lizherenn-mañ a diskouez an diweuzh. Tost a-walc'h eo stuumm al lizherenn-mañ ouzh hini ar sinalun 口 (distaget kŏu) hag a dalvez genoù.

## Gwelet ivez

* Hangeul
* Koreaneg
| ㄱ | ㄲ | ㄴ | ㄷ | ㄸ | ㄹ | ㅁ | ㅂ | ㅃ | ㅅ | ㅆ | ㅇ | ㅈ | ㅉ | ㅊ | ㅋ | ㅌ | ㅍ | ㅎ | ㅏ | ㅓ | ㅗ | ㅜ | ㅡ | ㅣ | ㅐ | ㅔ | ㅚ | ㅟ | ㅑ | ㅕ | ㅛ | ㅠ | ㅒ | ㅖ | ㅘ | ㅙ | ㅝ | ㅞ | ㅢ |
# ㄴ

Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄂ, romanikaet n ha distaget [n] hervez al LFE.
Un doare-skrivañ arouezel eo an hangeul, da lâret eo stumm pep lizherenn diazez a ra dave d'al lec'h distagañ, ha stumm al lizherenn-mañ a diskouez penn an teod o stekiñ ouzh ar c'hevig.

## Gwelet ivez

* Hangeul
* Koreaneg
| ㄱ | ㄲ | ㄴ | ㄷ | ㄸ | ㄹ | ㅁ | ㅂ | ㅃ | ㅅ | ㅆ | ㅇ | ㅈ | ㅉ | ㅊ | ㅋ | ㅌ | ㅍ | ㅎ | ㅏ | ㅓ | ㅗ | ㅜ | ㅡ | ㅣ | ㅐ | ㅔ | ㅚ | ㅟ | ㅑ | ㅕ | ㅛ | ㅠ | ㅒ | ㅖ | ㅘ | ㅙ | ㅝ | ㅞ | ㅢ |
# Soufrière

E galleg, soufrière zo ul lec'h ma c'heller dastum soufr, peurliesañ war ur menez-tan.
En douaroniezh e c'hall ober dave :

## Dominika

* da Soufrière, ur gêr en enez Dominika.

## Gwadloup

* d'ar Soufrière, ur menez-tan war enezenn Basse-Terre.

## Haiti

* da Soufrière, ur gêriadenn hag ur stêr e Haiti.

## Montserrat

* d'ar Soufrière, ur menez-tan war enez Montserrat.

## Sant-Visant hag ar Grenadinez

* d'ar Soufrière, ur menez-tan war enez Sant Visant e Sant Visant hag ar Grenadinez.

## Santez-Lusia

* d'ar Qualibou pe Soufrière, ur menez-tan war enezenn Santez-Lusia,
* da Soufrière, un distrig eus Santez-Lusia.
# Soulangy

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Soulangy |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Soulangy en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du pays de Falaise |
| Kanton | Falaise-Norzh |
| Kod INSEE | 14677 |
| Kod post | 14700 |
| Maer | Pierre Livic (digostezenn) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 7,18 km² |
| Led | 48° 56' 36" Norzh |
| Hed | 00° 13' 08" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 148 m |
| Uhelder bihanañ | 139 m |
| Uhelder brasañ | 176 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 265 (2008) |
| Stankter | 37 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Soulangy a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Soulangy, daou anezhe a voe mindrailhet e-pad Aloubadeg Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan ar Vingt Acres.
* Iliz katolik Ginivelezh an Intron-Varia, XIII$^{vet}$ kantved.
* Ur maner.
* Kastell Saint-Loup, XX$^{vet}$ kantved.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Pierre Livic | digostezenn |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Marc Pisant | |
| ? | Meurzh 2001 | Pierre Devaux | |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Skeudennoù - Clochers de France
# Soufrière (Gwadaloup)

La Soufrière :
| Menez-tan la Grande Soufrière ||
| Douaroniezh ||
| Uhelder | 1 467 metr |
| Melestradurezh ||
| Bro | Frañs |
| Isrann | Saint-Claude |
| kemmañ |
Ar Soufrière a zo ur menez-tan e Gwadaloup.
# Soukoureg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.6 eo ar soukoureg ((adikimmu) sukur, sugur, gemasakun pe sakul) komzet gant tro-dro da 14.779 den e norzh Adamawa Nigeria (1992). Posupl eo e vefe komzet e Kameroun ivez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Soulkeg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar soulkeg (sulka) komzet gant tro-dro da 2.500 den (1991) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù papouek ar reter
# Sougbouaneg

Ur yezh valayek-polinezek eo ar sougbouaneg (sugbuanon pe cebuano). Komzet eo evel yezh kentañ gant 18 milion a dud ha gant 10 milion all evel eil yezh e Visayas hag e norzh ha kornôg Mindanao er Filipinez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Geriadur sougbouaneg-saozneg
* Geriaoueg verr
* Gerioù ha frazennoù e sougbouaneg
* Kentelioù sougbouaneg evit deraouidi
# Souk Ahras

Souk Ahras zo ur gumun hag ur gêr eus Aljeria.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Lazhet e voe ur soudard breizhat eno gant al lu gall d'an 21 a viz Kerzu 1917.

## Tud
### Tud marvet eno

* Jean-Marie Cario, ganet d'ar 7 a viz Mae 1887 e Sant-Tudal (Breizh), soudard er 4 Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika; prizoniet e oa e kamp Souk Ahras (Aljeria) ha lazhet e voe gant al lu gall d'an 21 a viz Kerzu 1917 e-pad ar Brezel-bed kentañ,"p'edo o klask achap".

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Mémoire des hommes
# Soukot

Soukot pe Soukkot ((he) סוכות‎ or סֻכּוֹת, sukkōt) e brezhoneg Gouel an Tabernakloù pe Gouel al Lochennoù ha c'hoazh Gouel an Eostiñ (חג האסיף, Chag HaAsif) zo ur gouel yuzev lidet d'ar 15 a viz Tishrei (fin miz Gwengolo, deroù miz Here). Pa oa c'hoazh eus Templ Jeruzalem e oa unan eus an tri gouel pirc'hirinaj ((he) שלוש רגלים‎, shalosh regalim) ma veze gortozet digant an Isrealited mont d'an Templ.
Gant anvioù ar gouel e c'heller merzout e natur doubl : an hini a raer anv anezhañ e levr an Ermaeziadeg (34:22) zo liammet ouzh al labour-douar evit merkañ fin mare an eostiñ ha fin bloaz al labourerien-douar en Israel ; an hini a raer anv anezhañ e levr al Leviegezh (23:42-43) hag a zo e koun an Ermaeziadeg.
Padout a ra ar gouel seizh devezh en Israel hag eizh devezh en diaspora. Berzet eo labourat d'an deiz kentañ (mui an eil en diaspora) gant an hevelep reolennoù hag ar Chabat, padel eo aotreet labourioù zo a-hed an devezhioù da heul, a-raok klozañ gant an devezh-vak all anvet Chemini Atzeret (un devezh en Israel, daou en diaspora ma vez anvet an eil devezh Simc'hat Torah).
Ar ger sukkōt zo liester sukkah ha talvezout a ra ul lochenn graet gant koad ha delioù-palmez, hag a oa al lec'h ma veve al labourerien-douar ennañ da vare an eostiñ. Savet eo ivez e koun al lochennoù dister implijet gant an Hebreed en dezerzh goude gant an Ermaeziadeg. A-hed ar gouel e tebrer enno, ha meur a hini a gousk enno ivez.
# Soullans

Soullans a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790;lakaet e voe e Kanton Challans da gentañ hag e Kanton Saint-Jean-de-Monts diwezhatoc’h; e Bann Challans e oa. Lakaet e voe kumun Soullans en Arondisamant Les Sables-d'Olonne bet krouet e 1800.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 126 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,02% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan La Vérie, monumant istorel.
* Kroaz Hosanna, monumant istorel, er vered.
* An iliz katolik.
* Iliz katolik Sant Hilarius.
* Kastell ar Retail.
* Mirdi al livour Charles Milcendeau.
* Chapel, gwerenn-livet ha plakennoù ar re varv (Brezel-bed kentañ) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$. E 1935 e voe dioueliet.

## Tud

* Charles Milcendeau, livour.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ (fr) Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
# Y Gelli Gandryll

Y Gelli Gandryll, pe Y Gelli (Hay-on-Wye e saozneg) zo ur gêr vihan e Powys, e gevred Kembre, war lez ar stêr Gwy tost d'an harzoù gant Bro-Saoz. 1 469 a dud a oa o chom eno e 2001. Brudet eo evel kêr al levrioù.
# Y Gors

Y Gors (New Cross e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Trawsgoed, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, etre Southgate er gwalarn hag Abermagwr er gevred. 150 km zo ac'hano da g-Kerdiz.
Un davarn zo, tiez, karrdi, ha park Pen Y Wern.
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Y Groes (Powys)

Y Groes (Crossgates e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Powys. Emañ e kumuniezh Llanbadarn Fawr, un tammig er biz da gêr Llandrindod.
Emañ an iliz-parrez, gouestlet da sant Padarn, e su ar gêriadenn, e-kichen ur pont dreist an Afon Ieithon.
Gar Pen-y-Bont zo e kêriadenn Y Groes ivez, ha n’emañ ket e Pen-y-Bont e-unan.
# Y Ford Gron

Y Ford Gron a oa ur gelaouenn viziek e kembraeg a veze embannet er bloavezhioù 1930. Y Ford Gron: papur Cymry'r byd e oa an titl leun, da lavaret eo "An Daol Grenn: kelaouenn Kembreiz ar bed".
Embannet e voe etre 1931 ha 1935 gant Hughes a'i Fab, un embanner levrioù ha kelaouennoù kembraek, diazezet e Wrecsam. Moullet e veze trizek mil skouerenn eus pep niverenn well-wazh ha c'hwec'h penny e oa priz pep skouerenn. Bez' e oa unan eus ar c'helaouennoù kembraek a veze lennet ar muiañ en amzer-se ha kinnig a rae d'al lennerien traoù poblek, keleier ha pennadoù diwar-benn ar beajoù, ar c'hiz, an arzoù ha traoù all c'hoazh. Embannet e veze tresadennoù, skeudennoù, lizhiri digant al lennerien, embannoù bruderezh a oa ivez.

## Liamm diavaez

* Y Ford Gron e lec'hienn Levraoueg Vroadel Kembre

## Notennoù

* ↑ John Eilian. Y Casglwr. Kavet : 4 Mae 2012.
# Y Fron

    Ur pennad Fron zo ivez.
Y Fron (anvet a-wechoù Llandwrog Uchaf pe Cesarea, diwar anv ur chapel) zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Gwynedd. Emañ e-kichen kêriadennoù Rhosgadfan ha Carmel, ouzh tor Moel Tryfan, e lodenn uhelañ Dyffryn Nantlle.
Kresket kalz e oa ar gêriadenn e-kreiz an XIX$^{vet}$ kantved, gant obererezh ar mengleuzioù mein-glas e Chwarel Pen yr Orsedd ha Chwarel y Fron.
Dont a ra forzhik kerzherien d'ar gêriadenn, tud hag a loc'h alese da bignat betek krec'h Mynydd Mawr ha menezioù all Eryri.

## Liamm diavaez

* Y Fron, e lec'hienn Dyffryn Nantlle (cy) (en)
# Y Gribyn

Cribyn, pe Y Gribyn, zo ur menez 795 m e Kembre, trede uhelañ menez Bannau Brycheiniog, e kreisteiz Powys hag e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Tost eo da Ben y Fan, menez uhelañ an aradennad. Bryn Teg a vez graet anezhañ ivez er c'hornad.

## Levrlennadur

* Ioan Bowen Rees, Dringo Mynyddoedd Cymru (Gwasg Gee, Dinbych, 1965)
# Y Foryd

Aber ar Stêr Clwyd eo Y Foryd, en hanternoz Kembre, etre Sir Conwy (er c'hornôg) ha Sir Ddinbych. El lez dehoù emañ porzh Y Rhyl, e Sir Ddinbych. Ur pont zo etre an div lez, anvet Pont y Foryd.
# Y Fro Gymraeg

Y Fro Gymraeg (distaget [ə vroː ˈɡəmrɑːɨɡ]), da lavaret eo "Ar Vro Gembraek", eo an anv a reer eus al lodennoù eus Kembre ma vez komzet kembraeg gant an darn vrasañ eus an dud. Kreñvlec'h ar c'hembraeg eo ar c'hornioù-bro-se. Daoust ma vez implijet an droienn Y Fro Gymraeg gant kalzig a dud, n'eus ket emglev etre an holl war harzoù resis ar "vro"-se. Ha n'eus tamm anaoudegezh ofisiel ebet ganti evel ma'z eus en Iwerzhon gant ar Gaeltacht, ar c'hornioù-bro ma vez kaozeet iwerzhoneg gant an darn vrasañ eus an dud.
Gant Owain Owain, ur stourmer evit ar c'hembraeg, e voe displeget evit ar wech kentañ petra e oa Y Fro Gymraeg, er gelaouenn Tafod y Ddraig e miz Genver 1964, ha gantañ e voe treset ur gartenn eus ar vro-se. Displegañ a reas ar soñj e oa ret en em gannañ evit gwirioù ar gembraegerien er c'hornioù-bro-se da gentañ penn. Brudet eo chomet ar frazenn skrivet gantañ: Enillwn y Fro Gymraeg, ac fe enillir Cymru, ac oni enillir Y Fro Gymraeg, nid Cymru a enillir ("Gounezomp Y Fro Gymraeg, ha gounezet e vo Kembre ; anez gounit Y Fro Gymraeg, ne vo ket gounezet Kembre").
Goude se e voe savet al luskad Adfer gant Emyr Llewelyn, dezhañ da bal gwareziñ Y Fro Gymraeg. Abaoe 1964 avat eo aet gorread ar "Vro"-se war ziskar evel ma weler pa seller ouzh kartennoù a ziskouez disoc'hoù an niveradegoù a vez graet bep dek vloaz.
Er bloavezhioù 1960 en em astenne eus an eil penn d'egile eus kornaoueg Kembre, eus Enez Mon er gwalarn da hanternoz Penfro ha harzoù Cwm Gwendraeth er c'hreisteiz, ha betek Dyffryn Aman e reter Sir Gaerfyrddin, ha lodennoù bras eus kornaoueg Powys ha kontelezh kozh Sir Clwyd. Hiziv avat eo digresket an dachenn ma vez kaozeet kembraeg gant ar muiañ-niver eus an dud. Peder eus kontelezhioù Kembre a c'haller lakaat er Vro Gembraek bremañ : kontelezh Gwynedd, Sir Gaerfyrddin, Ceredigion hag Enez Mon, daoust ma'z eus lec'hioù enno m'eo deuet ar saozneg da vezañ yezh ar muiañ-niver. Un nebeud lec'hioù all, e diavaez ar c'hontelezhioù-se a zalc'h da gaout dregantadoù uhel ar gembraegerien: lodennoù eus Castell-nedd Port Talbot, lec'hioù zo e kornaoueg Powys, hanternoz Sir Benfro, uhelennoù Sir Conwy (Dyffryn Conwy), uhelennoù ha diabarzh Sir Ddinbych, ha lodennoù eus Sir Abertawe.
# Y Geiriadur Mawr

Y Geiriadur Mawr ("Ar Geriadur Meur"), pe Y Geiriadur Mawr: The Complete Welsh-English English-Welsh Dictionary, zo ur geriadur divyezhek, kembraek-saoznek ha saoznek-kembraek, embannet e 1958 hag adembannet meur a wech abaoe. El lodenn kembraeg-saozneg e kaver ster ar gerioù kembraek displeget er yezh-se a-raok lenn an droidigezh anezho e saozneg.
Embannet e oa bet gant Llyfrau'r Dryw ha Gwasg Aberystwyth. Bremañ eo embannet gant Gwasg Dinefwr.
Y Geiriadur Bach zo ur stumm moullet bihan eus ar memes geriadur.

## Notennoù

* ↑ Harold Meurig Evans & W. O. Thomas (1989), Y Geiriadur Mawr, 12vet embannadur, Gomer Press, ISBN 978-0-85088-462-3 (cy) (en)
# Trouz

An trouz a zo ur son pe un heuliad sonioù a c'hell bezañ kreñv a-walc'h ha seblantout displijus da neb a glev anezho. Dont a ra pe eus traoù naturel evel an avel, ar mor pe ar gurun koulz hag eus obererezhioù an dud (komzoù, stekiñ traoù ouzh traoù all, mekanikoù, ...).
An dud a ra trouz a zo trouzerien. Eus sonerien zo e lavarer a-wechoù ez int trouzerien pa o c'haver displijus. met al laz Trouzerion mod koh a zo ur strolladig Gwenedourion a gan hep sonerien ha hep ober trouz.

## An trouz er gwir

Ober re a drouz e lec'hioù zo a c'hell bezañ difennet ha kastizet p'eo un noazadur trouz.

## Dre skeudennadur

Dre skeudennadur e vez roet d'ar ger trouz ur ster liammet gant an trouz a c'heller klevet diwar komzoù uhel eztaolet gant an dud o tabutal. Al lavarenn "Trouz a savas etrezo" a zo kevatal da "Un tabut a savas etrezo" paneve trouz ebet da vezañ klevet.

## Troioù-lavar

* Bezañ e trouz gant un den bennak
* Digeriñ trouz gant un den bennak
* Ober trouz d'un den bennak
* Sevel trouz gant un den bennak

## Gerioù gant trouz enno

* Didrouz (anv-gwan)
* Gourdrouz
* Trouzal (verb)
* Trouzer
* Trouzus

## Liammoù diavaez

* Bugale er sonadeg : (fr) http://www.leparisien.fr/espace-premium/culture-loisirs/les-transmusicales-s-adaptent-aux-petits-03-01-2015-4415269.php
* (fr) France-Culture: Trouz ha feulster
* (fr) Trouz, feulster, hag arsailh
# Trovan ar C'hrank

Trovan ar C'hrank a vez graet eus ar c'helc'h a ra tro an Douar hag a verk al lec'h ar muiañ en norzh ma c'hall an Heol bezañ er zenit (pe "neinboent"), a-us dres da benn an arseller eta, d'an eur kreisteiz. Kement-se a c'hoarvez da vare goursav-heol an Hañv (tro an 20 a viz Mezheven). 23° 26’ 16’’ a-us d'ar c'heheder eo ledredenn Trovan ar C'hrank. En eneb en hantervoul su eo Trovan ar C'havr a reer anezhi.
Unan eus ar pemp ledredenn a reer ar muiañ ganti eo gant ar C'heheder, Trovan ar C'hrank, hag an daou gelc'h polel (kelc'h Arktika, kelc'h Antarktika).

## Anv

Dont a ra an anv diouzh steredeg ar C'hrank pa'c'h errue an Heol, e sin ar C'hrank da c'hoursav-heol an hañv e steredoniezh.

## Pennadoù kar

* Keheder
* Trovan
* Trovan ar C'havr
# Trovezh (taolenn drovezhiek)

Trovezh a reer e taolenn drovezhiek an elfennoù eus ul linennad elfennoù kimiek dezho an hevelep niver a wiskadoù elektronek, a c'heller gwelet evel amestezioù an elektronoù tro-dro da graoñell an atomenn-mañ-atomenn.
Abaoe ar bloaz 2016 ez eus 118 elfenn kavet, kadarnaet hag anvet, dasparzhet en daolenn dre 7 trovezh ha 18 strollad.
Da skouer, setu amañ gwiskadoù elektronek elfenn gentañ hag elfenn diwezhañ an trovezhioù 3, 5 ha 7.
| Trovezh 3 | Trovezh 3 | Trovezh 5 | Trovezh 5 | Trovezh 7 | Trovezh 7 |
| (3 gwiskad) | (3 gwiskad) | (5 gwiskad) | (5 gwiskad) | (7 gwiskad) | (7 gwiskad) |
| Natriom | Argon | Rubidiom | Ksenon | Frankiom | Oganesson |
A-feur ma lenner a gleiz da zehoù war un drovezh, eleze eus ar strollad 1 betek ar strollad 18 en daolenn, pep elfenn he deus 1 proton ouzhpenn d'an elfenn a zo en he raok ; da skouer, en drovezh 5, $_{54}$Xe (bann 18) he deus 54 froton, da lavarout eo 17 muioc'h eget $_{37}$Rb a zo er bann 1 gant 37 proton. Seul vui ma pellaer eus ar bann 1 en un drovezh, seul belloc'h eus ar metaloù eo an elfenn ; neuze, holl elfennoù ur bann o deus perzhioù kimiek ha fizikel damheñvel, alese an anv [« strollad eus an daolenn drovezhel » a zo bet roet d'ar bannoù. Neuze, div elfenn amezek en un drovezh zo tost dre o zolz atomek, evel $_{37}$Rb ha $_{38}$Sr, met disheñvel eo o ferzhioù : ur metal alkaliek (strollad 1) eo ar Rubidiom, tra ma'z eus ur metal prialkalek eus ar Strontiom strollad 2).
# Trovo

Trovo zo ur gumun eus Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
# Trovan ar C'havr

Trovan ar C'havr a vez graet eus al ledred a ra tro an Douar hag a verk al lec'h ar muiañ er su ma c'hall an Heol bezañ er zenit (pe "neinboent"), dres a-us penn an arseller eta, d'an eur a greisteiz (12 h 00 min). Kement-se a c'hoarvez da c'hoursav-heol ar Goañv (war-dro an 21 a viz Kerzu). 23° 26’ 15’’ a-is d'ar c'heheder eo ledredenn Trovan ar C'havr. An eneb en hantervoul norzh eo Trovan ar C'hrank.
Unan eus ar pemp ledredenn implijetañ eo gant ar C'heheder, Trovan ar C'havr, hag an daou gelc'h polel (kelc'h Arktika, kelc'h Antarktika).

## Anv

Dont a ra an anv diwar hini steredeg ar C'havr pa'c'h antre an Heol e sin ar C'havr da c'hoursav-heol ar goañv e steredouriezh.

## Pennadoù kar

* Keheder
* Trovan
* Trovan ar C'hrank
# Trovan

An daou ledred ma c'heller gwelout an Heol er zenit da geñver ar goursav-heol eo an trovanoù. Anv an div drovan eo Trovan ar C'hrank (en norzh) ha Trovan ar C'havr (er su). Amprestet eo bet trovan digant ar c'hembraeg "trofan" ha kavet e vez "tropik" diwar ar galleg e testennoù 'zo. Pa vez kaoz eus an trovanoù (s.o. an dro-lavar "dindan an trovanoù") e vez meneget ivez an takad lec'hiet etre ledoù an trovanoù, da lavarout eo etre al ledoù 23° 17' N ha 23°27' S. hag emañ ar C'heheder etrezo ha kenstur dezho, en takadoù-se e c'hall an Heol bezañ er zenit ivez tro-pe-dro e-pad ar bloaz. War linenn Trovan ar C'hrank e weler an Heol dindan ur c'horn 90° da c'hoursav-heol an hañv hag da c'hoursav-heol ar goañv war linenn Trovan ar C'havr. Kemeret eo bet anvioù an trovanoù diwar ar zodiak hag ez-resis eus anvioù ar steredegoù ma kreder gwelout an Heol tost outo goude ar goursavioù-heol. Plant an trovanoù a zo ar re a zo o annez orin en takad trovanel. Pa vez hin an takad-se tomm ha glavus e reer trovanel eus pep takad a zo an hin-se dezhañ, met kavet e vez lec'hioù n'int ket evel-se dindan an trovanoù, er menezioù uheloc'h da skouer. E renkadur an hinoù savet gant Peter Köppen e vez termenet evel trovanel un hin gant ar perzhioù-mañ : n'eo ket krin ha ned a ket keidenn ar wrez en ur miz dindan 18 °C. Un takad tomm gant ur marevezh glaveier hag ur marevezh sec'h eo takad an trovanoù nemet pa dostaer ouzh ar C'heheder e kouezh muioc'h-muiañ a c'hlaveier ken e kouezhont bemdez e takad ar C'heheder. Tro-war-dro d'an trovanoù e vez nebeut a c'hlaveier hag e vez dezerzhioù bras evel hini ar Sahara, hini mervent ar SUA, hini Ledenez Arabia, hini ar Goudjarat (takad bihan en India), hini Atacama (Chile) hag hini Namibia. Koulskoude n'eo ket krin an hinad dindan an trovan en India, Tailand, Laos ha Viêt-nam diwar levezon ar monson, da lavaret eo ar glaveier bras ha puilh sachet bep hañv war ar broioù-se gant tolzenn yen an Himalaya.
# Trouzadell

Un drouzadell a zo ur ger hag a zo heñvel ouzh un trouz.
An holl estlamadelloù n'int ket trouzadelloù ; da skouer, « Opala ! » n'eo ket par d'un trouz bennak.

## B

* badadao : kouezhet
* bimbaon, bimbalaoñ : trouz ar c'hleier
* bramm : gwent

## CH

* chuchumuchu

## C'H

* c'hwezh : trouz an avel pe un ec'hanaladenn

## D

* dao dao : Tok an nor (toc-toc)

## H

* huchal

## J

* jazz

## K

* kokelikelo : kan ar c'hilhog

## M

* menem, menem : mat ar boued!

## P

* pasaat : trouz ar paz

## S

* tchaa : trouz ur streviadenn
* scat : cf. Cab Calloway, Ella Fitzgerald, Louis Armstrong
* streviañ

## T

* ober titich : staotaat
* tik tok : trouz ur montr, un dihuner pe un horolaj

## Y

* youc'hal
* yudal
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Vistarino

Vistarino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rannvro Lombardia.
# Vita

Vita zo anv meur a lec'h.
* Vita (India), e stad Maharashtra en India
* Vita, kumun italian e rannvro emren Sikilia
* Vita, kumun spagnat e Kastilha ha León