OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tricastini

An Tricastini (e latin; Τρικαστινοί e gresianeg) a oa ur bobl kelt-ligur e Galia.
Bevañ a raent etre ar stêr Ron hag an Alpoù, war-dro ul lec'h a zo deuet da vezañ kumun Saint-Paul-Trois-Châteaux, hag a zo bet, eus ar IV$^e$ kantved betek dibenn an XVIII$^{vet}$ kantved, eskopti Saint-Paul-Trois-Châteaux (latin : Dioecesis Tricastrinensis). Meneget int e Geographika Strabon. Perzh a gemerent e kengevredad Cavares.
Ur blakenn varmor gant un enskrivadur latin zo bet kavet e 1961 e Vaison-la-Romaine ; miret eo er Mirdi Théo Desplans. Graet e oa ar blakenn da lakaat ouzh sichenn un delwenn, ha meneg zo eus ur velegez e-touez an Tricastini, anvet Antistia Pia Quintilla a oa "flamen" (belegez) an drevadenn "colonia Flavia Tricastinorum", da lavarout eo tolead Saint-Paul-Trois-Châteaux. Graet (pe paeet) eo bet ar blakenn gant he disklavour (Filokrites pe Filokrates.
Hervez an istorour roman Titus Livius e oa deuet Galianed, Bituriged anezho, da aloubiñ Italia, kaset gant Bellovesus hag o tont eus bro an Tricastini. Pa ra anv eus kerzhadeg arme Hannibal Barca e lavar en doa treuzet bro an Allobroged ha hini an Tricastini, ha goude hini ar Voconci, ha neuze hini an Tricori, ken na oa erruet dirak kêr Druentia. Neuze e c'haller dastum edo an Tricastini o chom etre ar stêrioù Isère ha Droma, m'emañ Augusta Tricastinorum, deuet da vout Saint-Paul-Trois-Châteaux, a oa o c'hêr-benn neuze.

## Skridoù

* H. Rolland : Une inscription de Vaison, CRAI, 105-2, 1961, p.359-363 (Alese AE 1962, 143) ; C. Goudineau: Note sur Antistia Pia Quintilla, flaminique et patronne, Gallia, 37-2, 1979, p. 271-273
* Du Tems, Hugues: Le clergé de France, ou tableau historique et chronologique des archevêques, évêques, abbés, abbesses et chefs des chapitres principaux du Royaume, depuis la fondation des églises jusqu'à nos jours, levrenn gentañ, Delalain, Paris, 1774, "Saint-Paul-Trois-Châteaux", blz 355-356.
# Tricarico

Tricarico zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
# Tricerro

Tricerro (Trisèr e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
# Tric'horn ar Su

Tric'horn ar Su (Triangulum Australe, berraet e TrA) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Trichastoma

Trichastoma :
| T. celebense, luc'hskeudennet e Manado (Sulawesi Utara, Indonezia). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Pellorneidae |
| Anv skiantel ||
| Trichastoma Blyth, 1842 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Trichastoma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Trichastoma bicolor,
* Trichastoma celebense
** T. c. celebense, finschi, rufofuscum, sordidum ha togianense,
* Trichastoma rostratum
** T. r. macropterum ha rostratum.
Seizh (7) isspesad en holl.

## Rummatadur

Renket e veze er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Pellorneidae/Trichastoma (lennet e-barzh d'ar 6 a viz Genver 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tric'horn an Norzh

Tric'horn an Norzh (Triangulum, berraet e Tri) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl

* Galaksienn an Tric'horn
* NGC 925
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Valle de Villaverde

Valle de Villaverde, pe Villaverde Turtzioz en euskareg, zo ur gumun eus Kantabria e Spagn, hag en em gav e Bizkaia.
# Valle del Aragón

Ar Valle del Aragón pe Saonenn an Aragon, zo ur saonenn e Pireneoù Aragon, e komark ar Jacetania e gwalarn proviñs Huesca, e Kumuniezh emren Aragon hiriv.
En hanternoz dezhi emañ Saonenn Aspe e Bro-C'hall. Teir rann zo anezhi:
* Campo de Jaca er c'hreisteiz, an tolead ledanañ, stag ouzh ar Val Ancha,
* Bardaruex, e-kreiz ar saonenn, gant kumunioù Villanúa ha Castiello de Jaca,
* ar Valle de Canfranc, en hanternoz, strishoc'h.
Dont a ra an anv eus hini ar stêr Aragón, a ziskenn eus lein ar menez, a hanternoz da greisteiz, enni ar c'humunioù-mañ:
* Canfranc
* Villanúa
* Castiello de Jaca
* Jaca
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Valle del Zalabí

Valle del Zalabí zo ur gumun e Spagn e proviñs Granada.
# Valle de Valdelucio

Valle de Valdelucio zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Valle de las Navas

Valle de Losa zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Valle de Valdelaguna

Valle de Valdelaguna zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Valle de Zamanzas

Valle de Zamanzas zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos, e Castilla y León. 19,27 km² zo dindani, ha 68 a dud enni o chom, gant ur feur a 3,53 a dud dre km².
E Gallejones emañ pennlec'h ar gumun.
# Valle de la Serena

Valle de la Serena zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura, e Spagn.
# Valle del Cauca

Valle del Cauca zo unan eus an daou zepartamant ha tregont a zo e republik Kolombia. Dont a ra e anv eus hini ar stêr Cauca.
E mervent ar vro emañ, war aod ar Meurvor Habask. Santiago de Cali eo ar gêr-benn.
| Amazonas  Antioquia  Arauca  Atlántico  Bolívar  Boyacá | Caldas  Caquetá  Casanare  Cauca  Cesar  Chocó | Córdoba  Cundinamarca  Guainía  La Guajira  Guaviare | Huila  Magdalena  Meta  Nariño  Norte de Sant. | Putumayo  Quindío  Risaralda  San Andrés y P.  Santander | Sucre  Tolima  Valle del Cauca  Vaupés  Vichada |
# Valle de Valdebezana

Valle de Valdebezana zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
# Wittersdorf

Wittersdorf zo ur gumun eus Elzas, e kanton Altkirch, en arondisamant Altkirch, hag en departamant Haut-Rhin.
# Wittes

Kumunioù Frañs :
| Anv | Wittes |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Saint-Omer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays d'Aire |
| Kanton | Aire-sur-la-Lys |
| Kod INSEE | 62901 |
| Kod post | 62120 |
| Maer | Stéphane Hanquez |
| Amzer-gefridi | 2014-2020 |
| Gorread | 3,92 km² |
| Led | 50° 40' 13" Norzh |
| Hed | 02° 23' 33" Reter |
| Uhelder kreiz | 21 m |
| Uhelder bihanañ | 17 m |
| Uhelder brasañ | 41 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 872 (2011) |
| Stankter | 222 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | www.wittes |
Wittes e galleg, Witeke e flandrezeg, a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

* Eil brezel-bed: dieubet e voe Wittes gant ar 1añ Rannlu Poloniat d'ar 5 a viz Gwengolo 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz.
* Ar maerdi ha monumant ar re varv.
* Iliz katolik Saint Omer, XIX$^{vet}$ kantved.
* Monumant ar re varv.

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Melde emañ Wittes.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv |
| 2014 | → bremañ | Stéphane Hanquez |
| 1995 | 2014 | Hervé Faucon |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Dave ha notennoù

* ↑ Noms de Communes du Nord-Pas de Calais en Langue Flamande
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Wittlich

Penngêr Landkreis Bernkastel-Wittlich eo Wittlich, e Land Rheinland-Pfalz war lez ar stêr Lieser. Dont a ra e anv eus ar c'hlevgadour roman Vitellius
19 015 annezad a oa enni o chom d'an 31/12/2006.
7 "karter" (Stadtteil) zo stag ouzh Wittlich :
* Lüxem
* Dorf
* Berlingen
* Neuerburg
* Bombogen
* Belingen
* Wengerohr

## Gevelliñ

* Boxtel (Izelvroioù)
* Wellingborough (Bro-Saoz)
* Brunoy (Frañs)
* Zossen (Alamagn, Brandenburg)

## Liammoù diavaez

* Load kefridiel kêr Wittlich
# Witiza

Witiza a oa roue ar Vizigoted war-dro 694 ha ren a reas gant e dad adal 700 betek 702 pe 703, pa varvas Égica, hag e-unan goude betek 710 pe 711.
# Witternesse

Kumunioù Frañs :
| Anv | Witternesse |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Artois-Flandres |
| Kanton | Norrent-Fontes |
| Kod INSEE | 62600 |
| Kod post | 62120 |
| Maer | Josette Vermersch |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,47 km² |
| Led | 50° 36' 45" Norzh |
| Hed | 02° 21' 40" Reter |
| Uhelder kreiz | 18 m |
| Uhelder bihanañ | 15 m |
| Uhelder brasañ | 62 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 567 (2007) |
| Stankter | 103 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Witternesse a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# With a Little Help from My Friends

With a Little Help from My Friends zo titl ur ganaouenn gant ar strollad sonerien saoz The Beatles. 2:44 he fadelezh e teu da eil e-barzh an albom Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, war-lerc'h ar ganaouenn gentañ Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band hag a-raok Lucy in the Sky with Diamonds. N'eus hogos troc'h ebet etre an div ganaouenn gentañ pa grog Ringo Starr da ganañ evel pa vije Billy Shears, pennkaner strollad diwirion ar Serjant Pebr...
Deuet e oa an albom e-maez d'ar 1añ a viz Mezheven 1967 er Rouantelezh-Unanet ha d'an daou er Stadoù-Unanet.

## Istor ar ganaouenn

Anavezout a c'haller un nebeud titouroù diwar-benn ar ganaouenn-mañ dre m'en devoa ar strollad asantet degemer ur c'hazetenner, Hunter Davies e anv, tra ma oa izili 'zo anezhañ o labourat e ti Paul McCartney d'enderv an 29 a viz Meurzh 1967.
Gwall vuan e oa bet divizet sevel ur ganaouenn hag a vije kanet gant Ringo Starr, dezhi da zereout ouzh mouezh hep he far ar soner taboulin. Eviti da vezañ bet peuzkrouet gant McCartney, John Lennon an hini eo a silas e vije mat sevel ur seurt c'hoari goulennoù-respontoù. Badfinger Boogie hec'h anv kentañ e voe peurechuet ar gerioù anezhi e studioioù EMI e Londrez hag enrollet betek an 30 a viz Meurzh. Ouzhpenn ar pevar ezel boas eus ar strollad en devoa kemeret perzh George Martin (o froduer abaoe 1962) en enrolladenn ivez o seniñ ograou.
Kanet eo bet ar ganaouenn-mañ gant meur a arzour all diwar neuze. Hep mar na marteze ez eo gant Joe Cocker, a-gevret gant e strollad Grease Band, e oa bet savet ar fromusañ doare anezhi d'ar 17 a viz Eost 1969 da-geñver kendalc'h-sonerezh Woodstock.

## Ar gerioù e brezhoneg

Petra a soñjjes ma kanjen faos ? Dont a rajes ez sav ha mont diouzhin ? Ro skouarn din ha kanañ a rin ur sonenn dit, Hag e klaskin chom hep kanañ fall. O, en em zibab a ran gant un tamm skoazell digant ma mignoned, Mmm, 'h an da glask gant un tamm skoazell digant ma mignoned. Petra a ran p'emañ ma muiañ-karet pell diouzhin ? (Daoubennet out p'emaout da-unan ?) Penaos emañ kont ganit pa serr an noz ? (Ha trist out peogwir ez out da-unan-penn ?) N'on ket, en em zibab a ran gant un tamm skoazell digant ma mignoned. Mmm, 'h an da glask gant un tamm skoazell digant ma mignoned. Ezhomm az peus unan bennak ? Ezhomm am eus unan bennak da garet. Gallout a raje bezañ n'eus forzh piv ? Fellout a ra din kaout unan bennak da garet. Ya, sur on e c'hoarvez a-hed an amzer. Petra a welez pa lazhez ar gouloù ? N'on ket evit lavaret dit, gouzout a ran ez eo din avat.

## Liamm diavaez

* (en) Gerioù ar ganaouenn war Metro Lyrics
* (en) Joe Cocker e Woodstock
# Wiyoteg

Ur yezh aljek eus skourr ar yezhoù wiyotek eo ar wiyoteg (wiyot), komzet gwechall e gwalarn Kalifornia er Stadoù-Unanet.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 1962 pa varvas an den diwezhañ a rae ganti.

## Gwelet ivez

* Yezhoù aljek
# Witiges

Witiges a voe roue an Ostrogoted en Italia adal 536 betek e varv e 540.

## E vuhez

Ne oa ket un den a ouenn uhel, met jeneral e oa en arme an Ostrogoted. Mougañ a reas un emsavadeg e kêr Locri. E 534 e voe dilennet da roue e-lec'h Teodato. E 535 edo Belisarius e kreisteiz Italia, o vont da aloubiñ Sikilia, gant lu Justinian, Impalaer ar Reter. Witiges a voe anvet roue an Ostrogoted.
E 536 e tegouezhas Belisarius e Roma.
Witiges a vuntras Theodahad, mab-kaer da Teodorig Veur, goude marv e vamm-gaer hag anvet e voe da roue e-kreiz ar Brezel Gotek. Savet e oa ar C'hoted a-enep Theodahad peogwir n'en doa ket kaset soudarded da zifenn Naplez diouzh arme Belisarius.
Lakaat a reas lazhañ anezhañ war an hent etre Roma ha Ravenna, kêr-benn Rouantelezh an Ostrogoted ha kemer a reas e lec'h e Ravenna.
E 536 e timezas da verc'h nemeti ar rouanez Amalasunta, anvet Matasunta, hag evel-se ce krouas ul liamm gant tiegezh ar roue kozh Teodorig Veur, un doare da greñvaat e grog war ar galloud. Ur panegirik a voe graet neuze evit o eured, gant Cassiodorus, ar prefed pretorian, ha deuet eo ar skrid betek ennomp : ur boelladenn a retorik roman a roe ton d'an Dierniezh ostrogot.

## Brezel

E 537 e savas Witiges un arme, hag a lakaas seziz war Roma. Lakaat a reas troc'hañ an dourbontoù a gase dour da Roma. E meurzh 538 avat e rankas dilezel ar seziz evit distreiñ da hanternoz italia abalamour ma oa ar jeneral Iohannes o tostaat ouzh Ravena, kêr-benn an Ostrogoted. E 540 e lammas Belisarius war ravena ha tapout a reas Vitiges a voe kaset da Gergustentin, a-gevret gant e wreg. Eno e varvas Witiges, ha bugel ebet n'en doa. Matasunta a gavas da addimeziñ da Germanus Justinus, niz d'an Impalaer, pa oa mab d'e c'hoar Vigilantia.
| En e raok: Theodahad | Rouaned an Ostrogoted | War e lerc'h: Ildibad |
# Wizernes

Kumunioù Frañs :
| Anv | Wizernes |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Saint-Omer |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Saint-Omer |
| Kanton | Saint-Omer-Kreisteiz |
| Kod INSEE | 62902 |
| Kod post | 62570 |
| Maer | Daniel Herbert |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,16 km² |
| Led | 50° 42' 42" Norzh |
| Hed | 02° 13' 47" Reter |
| Uhelder kreiz | 25 m |
| Uhelder bihanañ | 17 m |
| Uhelder brasañ | 119 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 3 362 (2007) |
| Stankter | 545 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | mairie-wizernes |
Wizernes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Saint Folquin, XX$^{vet}$ kantved.

## Douaroniezh

* An Aa e Wizernes
* War lez ar stêr Aa emañ Wizermes.
# Timbroù Hong Kong

Ur geoded e kreisteiz Sina eo Hong Kong, war vord Mor Sina. Bet eo bet dindan aotrouniezh ar Rouantelezh Unanet etre 1842 ha 1997.
E 1841 e voe roet lañs da velestradurezh ar postoù e Hong Kong gant ar Royal Mail, war goulenn groñs marc'hadourien vreizjveuriat diazezet e Porzh Viktoria a-raok ma vefe al ledenez un drevadenn dindan beli ar Rouantelezh Unanet e 1842. Klemm a raent atav oc'h abegiñ e oa diefedus hervezo servij ar postoù e Sina d'ar c'houlz-se.
D'an 8 a viz Kerzu 1862 e teuas er-maez an timbroù kentañ. Alies-tre e voe poltredet pennoù kurunnenet ar Rouantelezh Unanet, ha pa vefe Viktoria, George V pe Elizabeth II, ha diskouezet er mod-se arouez splann edo Hong Kong hag he annezidi un darn eus impalaeriezh Breizh-Veur.
E 1997 ez eo bet roet tiriad Hong Kong da Republik Pobl Sina, nemet e vir an tiriad ur statud emren (Hong Kong Special Administrative Region) a aotren anezhañ, e-touez traoù all, da embann timbroù gant ar meneg Hong Kong China diwar vremañ. Ha n’heller ket ober gant timbroù ar velestradurezh vreizhveuriat ken evit kas lizehroù.

## Pennad kar

* Timbroù Sina
# Timbroù Ifni

Emañ Ifni e su Maroko, war vord ar Meurvor Atlantel. Aloubet gant Spagnoled adalek 1860 e teu da vezañ un Tiriad spagnol e 1912, ha proviñs Spagn e 1958. Ar bloaz-se eo kelc’hiet ar gêr gant Arme Dieubidigezh Maroko, un darvoud a chomo en istor dindan anv Brezel Ifni. Abalamour da bouez Aozadur ar Broadoù Unanet e ranko gouarnamant Franco reiñ tiriad Ifni da Rouantelezeh Maroko e 1969. Ur rann eus proviñs Tiznit eo bremañ.
An timbroù kentañ a voe embannet e 1941-42: timbroù Spagn dreist-moulet e ruz alies gant ar gerioù TERRITORIO DE IFNI.
An anv « IFNI » nemetken a lenner war an timbroù betek ar rummadoù moulet e 1960 : gant statud ur proviñs e tiwan an anv “ESPAÑA” e-kichen hini IFNI.
Pa daoler ur sell ouzh danvezioù an timbroù embannet gant Spagn en Ifni e teu splann n’eo ket neptu rak adskeudenn an ideologiezh trevadennelour int dalc'hmat. An darn vrasañ zo gouestlet d’an natur (laboused, pesked, givri, aourgon, fleurennoù…), ha pa c’hoarvez da dudennoù ar vro bezañ skeudennaouet n’int nemet tud dizanv (henvroiz ar rummadoù “pro infancia”), oc’h ober sport (!) pe o kas ar chatal da beuriñ, ma n’int ket mammoù laouen o kinnig babigoù c’hoarzhus. Ar pennoù “istorel” zo re Spagn : ar Jeneral Franco, Roueed Spagn hag alouberien ar vro. Gwerzh timbroù zo a servij da baeañ frejoù ar Stad en Europa (“Pro Barcelona” ha “Pro Sevilla” e 1963). Hag e-kreiz ar brezel gant Maroko ec’h embann postoù Spagn daou dimbr e 1965 evit lidañ “25vet deiz-ha-bloaz ar peoc’h”…
# Timbroù Inizi Cayman

Emañ an Inizi Cayman (Cayman Islands e saozneg) er Mor Karib e su da Guba. Tiriad dindan dalc'h ar Rouantelezh-Unanet eo abaoe 1670, bet meret gant melestradurezh Jamaika betek 1962 pa tapo statud un tiriad tramor.
N'eus ket bet eus ur velestradurezh postel emren war an enezeg a-raok miz Ebrel 1889, ha timbroù Jamaika a veze graet gante betek ar c'houlz-se. Anavezet e oa daou gached-post disheñvel : GRAND CAYMAN e Georgetown ha CAYMAN BRAC e Stake Bay.
An timbroù kentañ gant an alc'hwez Cayman Islands a voe embannet e miz Du 1900, tra ne oa mui degemeret evit kas lizhiri re Jamaika en tu all d'an 19 a viz C'hwevrer 1901. Hep an disterañ souezhadenn eo poltred ar Rouanez Victoria ha hini ar Roueed a reno war he lerc'h a ra danvez an timbroù boutin kentañ : Edouarzh VII etre 1902 ha 1908, George V etre 1912 ha 1926.
E 1932 avat e teu er-maez un timbr evit lidañ 100 vloaz ar vodadenn lezennadurel (Legislative Assembly) ha diwezhatoc'h (1935) ar rummad “touristel” kentañ a ro da anavezout gwelloc'h ar vro hag an natur (ur wezenn-gokoz, morskouled, baoted war un draezhenn …). Pemp tresadenn zisheñvel a ra d'ober ar rummad 12 timbr. War bep hini e weler penn ar Roue George V en un hirgelc'h, hag e vab George VI er rummad embannet e 1937 war an hevelep patrom.
Goude ar brezel e kaver ur skouerenn eus ar rummad bet savet evit an holl drevadennoù en impalaeriezh saoz : Deiz-ha-bloaz an Trec'h (1946), eured arc'hant ar pennoù kurunet (1948) ha 75vet deiz-ha-bloaz Unvaniezh Postoù ar Bed.
E 1950 ec'h arvester ur rummad damheñvel nemet gant poltred ur Roue koshoc'h. Buan e tilezo e blas da Elesbed II. Ar Vonreizh nevez a zo abeg un timbr ispisial e 1959.
Kalzig timbroù a vo embannet er bloavezhioù 1990, un tamm mat anezho gouestlet da familh ar Rouanez, da loened ar vro, da ouelioù Nedeleg…

## Levrlennadur

* (en) Aguilar, E. F. and P. T. Saunders. The Cayman Islands: Their Postal History, Postage Stamps and Postmarks. Folkestone: F. L. Parson, 1962 111p.
* (en) Burges, Ivan. The History of the Cayman Island Post Offices. Grand Cayman: I. Burges, 2006 63p.
* (en) Giraldi, Thomas E. and Peter P. McCann. The Postal History of the Cayman Islands. Weston, MA.: Triad Publications, 1989 172p.
* (en) Maisel, Richard. Cayman Islands. Alicante: British West Indies Study Circle, 2006 (ISBN 0-953880-44-3) 42p.
* (en) Melville, Fred J. Cayman Islands. London: Melville Stamp Books, 1912 68p.
* (en) Oliver, Ed. The Post Cards of the Cayman Islands including Cayman Brac and drawings of Little Cayman. Cayman Islands: EDO Ltd., 1993.
* Proud, Edward B. The Postal History of the Cayman Islands and Turks & Caicos Islands. Heathfield, East Sussex: Proud Publications, 2006 (ISBN 978-1-87246-538-8) 152p.
# Timbroù Inizi Fidji

Fidji zo ur vro enezek e Melanezia er Meurvor Habask, war-dro 2 000 km en hanternoz da Zeland Nevez. Dizoloet e voe an inizi gant Abel Tasman e 1643. Bro warezet gant Breizh-Veur e 1870, deuet eo Fidji da vezañ trevadenn ar Rouantelezh-Unanet e 1874. Dizalc’h eo ar vro abaoe 1970 hag embannet e voe ar Republik e 1987.
Embannet e voe timbroù kentañ Fidji d'ar 1añ a viz Gwengolo 1870 gant moullerezh kazetenn ar vro, ar Fiji Times. Timbroù simpl-tre int, hep an disterañ skeudenn, gant ur sifr er c’hreiz. Enebiñ a reas koñsul Breizh-Veur ouzh ar servij ha klask a reas serriñ anezhañ e 1871. Anvet e voe un ofisour ar postoù ofisiel ha serret e voe servij Fiji Times e 1872.
Timbroù a voe embannet gant Rouantelezh Fidji e 1871, warno ur monogramm CR a dalv "Cakobau Rex", anezhañ roue Fidji.
Adembannet e voe an timbroù-se e 1872 hag adimplijet ar re-se gant ar velestradurezh saoz e 1874 gant al lizherennoù V.R. (« Victoria Regina » Rouanez Victoria) dreistmoullet warno.
Timbroù gant tresoù boutin e trevadennoù Bro-Saoz a voe embannet e 1903 (poltred ar roue Edouarzh VII), e 1912-16 (poltred George V). Ar rummad skeudennaouet kentañ a voe embannet e 1938, o kinnig, e-kichen poltred George VI, lec’hioù arouezel ha buhez an inizi : ur pesketour gant un harpon, ur c’hanoe hengounel, keriadenn annezidi, pont Suva….
E 1970 e teuas Fidji da vezañ dizalc'h, un abeg evit lakaat er-maez timbroù gant pennoù ar Roue Cakobau hag ar Ministr Kentañ Kamisese Mara. Ne voe mui gwelet penn ar rouanez Elesbed II e korn pep timbr adalek 1974.
An darn vrasañ eus danvez an timbroù embannet gant Fidji a chom tost ouzh buhez ar vro, hag ur plas ledan a vez roet d’an natur (loened a bep seurt), d’ar sportoù (C’hoarioù Olimpek), da Ouel Nedeleg, da diegezh ar Rouanez Elesbed II…

## Levrlennadur

* Phillips, Charles J. The Postage Stamps etc. of the Fiji Islands, Stanley Gibbons, 1908.

## Liammoù diavaez

* Postoù ar Fiji
* Strollad-studi timbroù broioù ar Mor Habask
# Timbroù Inizi Marshall

Republik Inizi Marshall (RIM) zo ur vroad vikronezian dizalc’h abaoe 1984, savet gant un toullad atolloù hag enezennoù strewet er Meurvor Habask, en norzh da Nauru.
Un drevadenn alaman e voe e fin an XIXvet kantved, ha timbroù Alamagn a voe implijet adalek 1888. E 1897 avat e voe dreistmoullet re ar bloazioù 1889 (tresadenn an erer gant divaskell astennet) ha 1900 (rummad « Germania») gant Marschall-Inseln. E 1900 e teuas er-maez ar rummad SMS Hohenzollern gant an alc’hwez MARSHALL-INSELN ar wech-mañ.
Dreistmoullet e voent gant al lizherennoù G.R.I. (« Georgius Rex Imperator » e latin) e 1914 pa voe aloubet an tiriad gant arme ar Rouantelezh-Unanet.
Fiziet e voe dazont an inizi e Bro-Japan goude ar Brezel-bed Kentañ, ha timbroù ar vro-se a voe implijet gant annezidi ar vro, hep an disterañ meneg ispisial. Pa voe kollet ar brezel gant Japan e 1945 e voe divizet reiñ d’an inizi ur statud United Nations Trust Territory of the Pacific . Timbroù Stadoù-Unanet Amerika a voe lakaet e gwerzh betek 1984.
Dizalc’h e voe Republik an Inizi Marshall e 1984. Ma krogas dousik an embann timbroù gant melestradurezh ar vro, buan e tapas pleg-fall Stadoù nevez diwanet, ha rummadoù timbroù diniver a voe lakaet war ar marc’had : 50 timbr evit brudañ pep a lestr-brezel ar Stadoù-Unanet e 1997, 42 timbr warno poltred Prezidanted ar Stadoù-Unanet… War-dro 1800 timbr a voe embannet etre 1984 ha 2004, pa ouzer n’eus « nemet » 37 000 den o vevañ war an inizi.
# Timbroù Penrhyn

Brasañ atoll ar 15 enezenn a zo en enezeg Cook eo Penrhyn, lec'hiet e-kreiz ar Meurvor Habask. Dont a ra an anv (a orin kembraek) eus hini bag Lady Penrhyn ar c'habiten William Crofton Sever a zilestras eno e 1788, tra ma oa war an hent da gas prizonidi da Aostralia.
Staget eo bet enezenn Penrhyn ouzh ar Rouantelezh-Unanet gant Sir William Wiseman, en anv Breizh-Veur, d'an 22 a viz Meurzh 1888. Hervez pennoù-bras ar rouantelezh ez eus amañ ul lec'h strategel war hent ur raktres kevreañ telegrafek etre Aostralia ha Kanada.
Enez Penrhyn hag an Inizi Cook a voe e gwarez ar Rouantelezh-Unanet etre 1888 ha 1900. Treuzkaset e voe karg ar velestradurezh da Zeland-Nevez e 1901. Timbroù Zeland-Nevez a voe implijet da gentañ, met adalek miz Mae 1902 e voe dreistmoullet timbroù Zeland-Nevez a-ratozh kaer. E 1920 e teuas er-maez ur rummad ispisial. Skeudenn ar c'hwec'h timbr a ginnig poltred Cook hag e zilestrañ war an enezenn, ur wezenn-gokoz, porzh Avarua…
Etre 1932 ha 1973 e voe implijet timbroù an Inizi Cook hepken, met pa voe roet an dizalc'hidigezh d'an enezeg e 1965 (gant liammoù start ouzh Zeland-Nevez dalc'hmat) e kavas Penrhyn un tamm emrenerezh evit embann timbroù en e anv. Ken bihan eo an enezenn ma c'heller bezañ bamet gant an niver bras a dimbroù moullet evit postoù Penrhyn, ha kompren e faot d'ar velestradurezh gwerzhañ tammoù paper liesliv (warno Gouel Nedeleg, familh ar Rouanez Elesbed II…) da zastumerien ar bed…

## Pennad kar

* Timbroù Aitutaki
* Timbroù Zeland-Nevez
* Timbroù Inizi Cook