OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Felipe V

* Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.
Fulup V, pe Felipe V e spagnoleg (Versailhez 1683 – Madrid 1746), a oa ur priñs gall, Philippe de France e anv gallek, mab-bihan d'ar roue gall Loeiz XIV. Dug Anjev e oa a-raok dont da vezañ roue Spagn hag an Indez da varv Carlos II.

## E vuhez

Mab e oa da Louis de France, lesanvet « le Grand Dauphin » (an Daofin Meur) ha d'e bried Maria Anna Victoria Bavaria (1660-1690), merc'h da Ferdinand, Dilenner Bavaria; o eil mab e oa. Mab-bihan e oa d'ar roue Loeiz XIV ha d'e bried Maria Tereza Spagn, infantez Spagn. Dug Anjev e oa. Lakaet e voe war gador-roue Spagn goude Brezel Hêrezh Spagn‎, war-lerc'h Carlos II, an diwezhañ roue Habsburg. Kentañ roue Bourbon e voe, ha ren a reas ouzhpenn 45 bloaz.

## Dimezioù

Div wech e timezas:
* da María Luisa Gabriela de Saboya
* da Elisabetta Farnese

## Bugale

Pevar bugel o doe Felipe ha María Luisa de Saboya, ha daou anezhe a renas e Spagn:
* Luis Iañ Spagn (1707-1724), roue Spagn e 1724, eus Genver da Eost.
* Felipe Spagn (1709 – 1709), marvet en e sizhun gentañ.
* Felipe Pedro Spagn (1712 – 1719), marvet da 7 vloaz.
* Fernando VI Spagn (1713 – 1759), roue Spagn.
Seizh bugel o doe Felipe hag Elisabetta Farnese, hag o mab henañ a renas e Spagn :
* Carlos Spagn (1716-1788), Roue Spagn hag an Div Sikilia.
* Francisco Spagn (1717).
* Mariana Victoria Spagn (1718 – 1781), Rouanez Portugal, dimezet da José Iañ Portugal.
* Felipe, pe Filippo Iañ Parma (1720-1765), dug Parma.
* Maria Tereza Spagn (1726-1746), dimezet da Louis Ferdinand Bro-C'hall, Daofin Bro-C'hall, mab da Loeiz XV).
* Luis Antonio Spagn (1727–1785), arc'heskob Toledo ha kardinal, etre 1735 ha 1754. Divelegiñ a reas.
* María Antonia Spagn (1729-1785), dimezet da Vittorio Amadeo III , Roue Sardigna.

### Poltredoù e vugale

* Luis Iañ Spagn (1707-1724), en Priñs Asturiez, gant Jean Ranc en 1723.
* Fernando VI (1713-1759), roue Spagn.
* Mariana Victoria Spagn
* Filippo Iañ Parma (1720-1765), dug Parma.
* Maria Tereza Spagn (1726-1746), Daofinez Bro-C'hall
* María Antonia Spagn (1729-1785), Roue Sardigna.
# Felipe Bigarny

Felipe Bigarny, pe Felipe Vigarny, pe Felipe Biguerny pe Felipe de Bourgogne, lesanvet Lel Borgoñón (ar Bourgognad), a sine "Philipus Biguerny" (Langres, Bourgogn, ganet war-dro 1475 ha marvet e Toledo e 1543, a oa ur c'hizeller hag engravour eus ar Siglo de Oro spagnol.
# Felipe González

Felipe González Márquez zo ur politikour spagnat.
# Felipe II

Felipe II (1527-1598), Felipe Segundo e spagnoleg, a voe roue Spagn ha roue Portugal.

## Buhez

Mab e oa da Carlos Iañ, anavezet ivez evel Karl V, roue Spagn, hag Impalaer santel.

### Roue Portugal

E 1580, goude marv Henrique Iañ (1512-1580), roue Portugal, e teuas Felipe II da vout roue Portugal (1580-1598) evel Filipe Iañ.

## Dimezioù ha bugale

Peder gwech e timezas Fulup II.
* E 1543 d'e geniterv-kompez Maria Manuela Portugal (1527-1545). Nemet ur mab n'o doe:
** Don Carlos Spagn (1545-1568), Priñs Asturiez, marvet da 23 bloaz.
* E 1554 d'e voereb Mari Iañ Bro-Saoz (1516-1558), en Winchester, d'ar 25 a viz Gouhere. Bugel ebet n'o doe.
* E 1559 da Isabel de Valois (1545-1568), ha div verc'h o doe
** Isabel Clara Eugenia (1566–1633)
** Catalina Micaela Aostria (1567–1597), dimezet da Carlo Emanuele Iañ Savoia
* E 1570 da Anna Aostria (1549-1580), ur verc'h d'e genderv Masimilian II. Pevar mab hag ur verc'h o doe:
** Fernando (4 a viz Kerzu 1571 – 18 a viz Here 1578), Priñs Asturiez.
** Carlos Lorenzo (12 a viz Eost 1573 – 30 a viz Even 1575).
** Diego Félix (15 a viz Eost 1575 – 21 a viz Du 1582), Priñs Asturiez.
** Felipe (1578 – 1621), Priñs Asturiez, a renas e Spagn evel Felipe III.
** María ( 1580 – 1583), marvet da 3 bloaz.
# Felipe VI

Felipe VI a vez laret eus daou roue:
* Felipe VI Navarra, pe Felipe IV, Roue Spagn
* Felipe VI Spagn

## Pennadoù kar

* Fulup VI
* Felipe
# François Philidor

François-André Danican, lesanvet "Philidor" evel e familh, bet ganet e Dreux (Bro-C'hall) d'ar 7 a viz Gwengolo 1726, marvet d'an 31 a viz Eost 1795 e Londrez (Breizh-Veur).
Sonaozour ha mestrc'hoariour echedoù gall. E dad, André Danican, a oa soner Loeiz XIV.
Philidor a voe lesanvet "An hini meur".
E 1731 ez eas da laz-seniñ lez ar roue: eno e teskas c'hoari echedoù, abalamour d'ar prantadoù ehan.
Gant Legall de Kermeur e voe kelennet an echedoù dezhañ da vat: en ur ober tri bloaz e teuas an diskibl da vout kreñvoc'h evit e vestr. E 1745 e voe trec'h war Phillip Stamma. Chom a reas gwellañ c'hoarier echedoù ar bed e-pad degadoù a vloavezhioù. Roet en-deus e anv d'an "Difenn Philidor".
Bevañ a rae diwar al leve a veze roet dezhañ gant roue Bro-C'hall: divroañ a reas da Londrez e-pad an Dispac'h gall ha mervel a reas eno.

## An Difenn Philidor

1.e4 e5 2.Mf3 d6.

## Oberenn skrivet

* François Philidor, Analyse du jeu des échecs.

## Levrioù diwar e benn

* George Allen, The life of Philidor, 1858 ;
* Aleksandr Petrov, A Systemized Game of Chess together with the Games of Philidor and a Commentary on them, Sant Petersbourg, 1824.

## Sonaozour

* François-André Danican Philidor : éléments musicologiques at Res musica
* Philidor, le musicien célébré et étudié par ses descendants sur le site Res musica
* Philidor, musicien, joueur d’échecs et homme de son temps : éléments biographiques at Res musica
* Le nom de Philidor aujourd’hui et retour sur la dynastie at Res musica
* A-zivout oberennoù tud e familh
# François Prigent

François Prigent, ganet e Du 1919 e Plouganoù ha marvet e 1989, oa ur skrivagner brezhonek.

## Oberenn

* Plouganoù va bro, Hor Yezh, 1997.
# François Ruffin

François Ruffin, bet ganet d'an 18 a viz Here 1975 e Calais (Bro-C'hall), a zo ur c'hazetenner, ur sevenour hag ur politikour gall.
Savet en deus ar gazetenn Fakir e 1999 ha pennskridaozer eo. Skrivañ a ra ivez evit Le Monde diplomatique. Kemeret perzh en deus e-pad seizh vloaz en abadenn Là-bas si j'y suis. Kannad eo er Vodadeg vroadel c'hall er strollad La France insoumise.

## Film

* 2015 : Merci Patron !

## Levrioù

* 2003 : Les Petits Soldats du journalisme
* 2006 : Quartier Nord
* 2008 : La Guerre des classes
* 2011 : Leur grande trouille : journal intime de mes pulsions protectionnistes
* 2013 : Vive la banqueroute ! asambles gant Thomas Morel
* 2013 : Hector est mort
* 2013 : « Ils nous ont dit : Vous êtes fous ! ».
* 2014 : Comment ils nous ont volé le football. La mondialisation racontée par le ballon asambles gant Antoine Dumini
* 2014 : Faut-il faire sauter Bruxelles ?
* 2014 : Pauvres actionnaires !
* 2015 : L'égalité c'est la santé
* 2017 : Un député à... l'hôpital psychiatrique (ISBN 978-2-3692-1017-7)
* 2018 : Un député à... la ferme (ISBN 978-2-3692-1018-4)
* 2018 : Paix intérieure et paix sociale – Entretiens avec Mgr Olivier Leborgne (ISBN 978-2-916842-57-8)
* 2018 : Un député et son collab' (kenaozet gant Cyril Pocréaux) (ISBN 978-2-3692-1019-1)
# François Pérusse

François Pérusse (ganet d'an 8 a viz Here 1960 e Kebek) a zo ur fentour ha kaner war ar memes tro. Brudet eo evit e sketchoù a dremen er skingomzer e-lec'h ma c'hoari alies war ar gerioù ha war ar frazennoù diboell (ar sketchoù brudetañ eus e-berzh a zo Les 2 minutes du peuple).

## Liammoù diavaez

Lec'hiennoù evit selaou "Les 2 minutes du peuple" : http://www.touslespodcasts.com/annuaire/radio-tv/radio-nationales/1470.html pe c'hoazh war https://web.archive.org/web/20080516095801/http://2minutes.poonex.com/
# François Rabelais

François Rabelais, a implijas ivez an anvioù Alcofribas Nasier (un tregejad eus e anv) ha Séraphin Calobarsy, bet ganet war-dro 1483 pe 1494, e La Devinière, e Seuilly, e-kichen Chinon, e proviñs Touren, e Bro-C'hall, ha marvet e 1553 e Pariz, zo ur beleg, mezeg, ha skrivagner gall eus ar XVI$^{vet}$ kantved. Brudet eo e romantoù, ma lakaas spered an Azginivelezh, hag e vennozhioù diwar-benn ar brederouriezh hag ar skiant.
Ober d'al lenner c'hoarzhin a felle dezhañ, diwar-goust an dud a c'halloud, priñsed ha tud a Iliz.
Bez' e voe e-touez an humanourien vrudetañ eus an Azginivelezh, ha klask a reas nevesaat soñjoù prederouriezh o amzer e-skeud soñjoù re an Henamzer.

## E vuhez

Ganet e voe e domani La Devinière, e Seuilly, nepell diouzh Chinon, e proviñs Touren. Mab e oa d'ar senesal hag alvokad Antoine Rabelais. N'eus prouenn splann ebet eus deiziad e c'hanedigezh nag eus hini e varv. Darn o deus kinniget 1494 ; istorourien all a lavar 1483, dre ma vije marvet d'an 9 a viz Ebrel 1553 d'an oad a 70 vloaz, met n'eo ket peurasur. Hervez Claude Bougreau, eus ar Société d'Histoire de Chinon - Vienne & Loire, e vefe bet ganet d'ar 5 a viz Mae 1489, un ali savet diwar ar chabistr 40 en Tiers-Livre.

### Manac'h

Abred ez eas François Rabelais da vanac'h. Tost d'ar gêr da gentañ, da abati Fontenay-le-Comte goude. E 1526 e oa e prioldi Ligugé, e Poatev.

### Studier ha medisin

Etre 1526 ha 1530 n'ouzer ket petra a reas, met e 1530 e lakeas e anv e skol-veur Montpellier war ar medisinerezh. E 1532 e sinas e levr kentañ, Pantagruel, evel Alcofribas Nasier. Ennañ e kane Rabelais meuleudi da win e vro e-kichenik Chinon, ha da vuhez dibreder an dud, evel hini Pantagruel hag e vignoned. Ne blijas an oberenn na d'an Iliz na da bennoù meur skol-veur ar Sorbonne.
E 1534 e oa medisin en Hotel-Dieu e Lyon.

### Beaj da Italia

Div veaj a reas François Rabelais da Italia. Gant ar c'hardinal Jean du Bellay ez eas Rabelais da Roma, hervez danevelloù ha n'int ket bet kadarnaet ; ar pezh a zo sur avat eo e voe gopret ar skrivagner evel sekretour an eskob d'ar mare-se.
E 1540 ez eas da Dorino da-heul Guillaume du Bellay, anezhañ breur ar c'hardinal hag aotrou Langey, a oa bet anvet da c'houarnour Piemonte gant ar roue gall. Er bloaz-se ivez, François ha Junie, besterd Rabelais, a voe divastardet gant ar pab Paol III.
D'an 9 a viz Genver 1543 e varvas Guillaume du Bellay e Saint-Symphorien-en-Laye ha Rabelais a gasas e gorf da Le Mans, ma voe beziet d'ar 5 a viz Meurzh 1543.

## Oberennoù

* Pantagruel, 1532
* Gargantua, 1534
* An trede Levrenn, 1546
* Ar pevare Levrenn, 1552
* Ar pempvet Levrenn, 1564

## Levrlennadur

* Mireille Huchon, Rabelais, Gallimard, « Biographies », 2011, 429 p. (ISBN 978-2-07-073544-0, BnF niv FRBNF42375842)
# François Ravaillac

François Ravaillac a oa un den lies micher ha mestr-skol gall brudet evit bezañ muntret ar roue Herri IV d'ar 14 a viz Mae 1610. Ganet e oa bet Ravaillac e 1577 en Angoulême ha lakaet e oa bet d'ar marv goude bezañ boureviet d'ar 27 a viz Mae 1610 er place de Grève e Pariz, tamallet dezhañ bezañ graet ur rouelazh.

## Skeudennoù

* Muntr Herri IV
* Marv ar roue Herri IV
* Bourevierezh Ravaillac
* Skeudennadur resis bourevierezh Ravaillac
* Skeudennadur resis hag e liv bourevierezh Ravaillac
* Marv Ravaillac hervez al levr, Le Bon Roy Henry embannet e Tours e 1894.
# François Séverin Marceau

François Séverin Marceau-Desgraviers, lesanvet Jeneral Marceau, ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1769 e Chartres ha marvet d'an 21 a viz Gwengolo 1796 en Altenkirchen (Rheinland-Pfalz), a oa ur jeneral gall da vare an Dispac'h Gall.
Brudet e oa da vezañ paotr koant, kalonek, ha troet war ober ar mad ha difenn ar bobl diouzh feulster ar brezel.

## Yaouankiz

François Séverin Marceau-Desgraviers a zo mab d'ur prokulor evit un dalc'h eus Chartres, e dazont a voe raksoñjet e bed ar Gwir ; a-benn ar fin e choaza an hent milourel hag emzelet e voe d'an oad a 16 vloaz en troadegiezh d'an 2 a viz Kerzu 1785, e rejimant Angoulême.
Setu penaos e oa bet taolennet gant gerioù Hippolyte Maze, François Séverin Marceau « était grand et bien fait […] les yeux grands et brun […] le teint pâle, la bouche […] couverte par une fine moustache rousse ; de longs cheveux châtains […] l’ensemble de sa personne était plein de distinction et d’élégance ».

## Buhez soudard

Pa grog an Dispac'h gall, emezeliñ a ra er Gward broadel parizian d'ar 14 a viz Gouhere 1789. E miz Here ez eo kabiten gwarda broadel Chartres. E 1791, emezelet eo er 1añ batailhon emouestlidi Eure-et-Loir. Dilennet eo kabiten eus an eil gompagnunezh d'ar 6 a viz Du. Graet e vez adjudant-major anezhañ d'ar 1añ a viz Kerzu, goude-se ez eo enoret letenant-koronal a eil d'ar 25 a viz Meurzh 1792.

## Marv

Tizhet e oa bet gant ur soudard tirolian e koad Höchstenbach ha prizoniet. An arc'hdug Karl von Österreich-Teschen penn e enebourien en devoa klasket sikour anezhañ dre kas medisined, met marvet e oa memestra. Beziet e voe e kamp Koblenz enoret gant tennoù kanol eus an div lu.
# Gemitus Britannorum

Gemitus Britannorum (pe Klemm ar Vrezhoned) eo anv al lizher, hervez Sant Gweltaz en e levr De excidio Britanniae, a voe kaset gant pobl proviñs Britannia da c'houlenn skoazell arme Roma da zifenn o bro diouzh an alouberien : Skoted, Pikted, Angled, Saozon.

## Ar skrid

Sede skrid lizher Gweltaz, bloaziet e 446, ha kaset da Ætius, evit-doare:
    Igitur rursum miserae mittentes epistolas reliquiae ad Agitium Romanae potestatis uirum, hoc modo loquentes: Agitio ter consuli gemitus Britannorum, et post pauca querentes repellunt barbari ad mare, repellit mare ad barbaros; inter haec duo genera funerum aut iugulamur aut mergimur!
       Da Agitius, konsul teir gwech, klemm ar Vrezhoned ... ar varbared hon c'has d'ar mor, ar mor hon c'has d'ar varbared, etre an daou zoare-se da vervel e vezomp pe lazhet pe beuzet.
Meneget eo ar skrid-se gantañ e-barzh De excidio Britanniae, ha gant Bede war e lerc'h. Diskouez a ra ur boblañs e dañjer vras, ha klask a ra reiñ da gompren eo ret kas armeoù roman Galia en tu all da Vor Breizh da zifenn Brezhoned an Impalaeriezh diouzh an alouberien saoz. Met an Impalaeriezh, darev da gouezhañ, n'he devoa ket peadra da gas en amzer-se, ha ne lavar ket Gweltaz petra a voe respontet, ma voe ur respont.

## Bloaziañ ha displegañ

Barbared ar skrid eo ar Saozon diazezet en Enez Vreizh hag a veve gant ar Vrezhoned abaoe ar bloavezhioù 430. Kenderc'hel a raent da breizhata, ha skoazell ebet ne deuas eus Galia. Gweladenn Germanus, Jermen Auxerre, a oa bet ur jeneral roman a-raok bout eskob Auxerre, war-dro 446–7 a c'hallje bezañ bet ur respont digant Ætius, met tostoc'h da 440 eo bloavezh e eil gweladenn da Enez Vreizh.

## Levrlennadur

* "De Excidio Britannae" e saozneg gant John Allen Giles
* Mummy, Kevin, "The Groans of the Britons: Toward the British Civitates Period ca. 406-455 C.E.", Ex Post Facto: Journal of the History Students at San Francisco State University, 2002

## Pennadoù kar, a bell pe a dost

* Bede, istorour saoz
* Britannia ha Proviñs Britannia
* Ar rouantelezhioù brezhon: Gododdin, Powys, Gwent
* Ar rouantelezhioù angl ha saoz: Bernikia, Wessex
# Geluveld

Geluveld :
| Skoed | |
| Lec'hiadur Geluveld e Kumun Zonnebeke hag e Belgia | |
| Riez | Belgia |
| Rannvro | Flandrez |
| Proviñs | Kornôg-Flandrez |
| Arondisamant | Ieper |
| Kumun | Zonnebeke |
| Kod post | 8980 |
| Kod pellgomz | |
| Gorread | 7,79 km2 |
| Hed | 02° 59' 38Reter |
| Led | 50° 50' 02Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 501 (2007) |
| Stankter | 192 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Geluveld en izelvroeg, Gilleveld e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Zonnebeke.
# Gembloux

Gembloux (Djiblou e walloneg, Gembloers en izelvroeg) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Namur.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Gemaneg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù dengek eo ar gemaneg (geman pe geman deng) komzet e gevred Tibet e Sina hag gant un nebeudig tud all en India.

## Gwelet ivez

* Yezhoù norzh asamek
# Gelves

Gelves zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Gemmano

Gemmano zo ur gumun en Italia, e proviñs Rimini hag e rannvro Emilia-Romagna.
# Gelli-aur

Gelli-aur (Golden Grove e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e gevred ar gontelezh, er gevred da gêr Llandeilo.
Emañ ar gêriadenn e traoñienn an Tywi, e parrez Llanfihangel Aberbythych. Brudet eo ar maner en deus roet e anv dezhi, y Gelli Aur ("ar Gilli aour").
# Gelli-wen

Gelli-wen, pe Gelliwen, zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ en hanternoz da Sanclêr, e kornaoueg ar gontelezh.
# Gellifor

Gellifor zo ur gêriadenn vihan e Kembre, e Sir Ddinbych. Emañ en hanernoz da gêr Rhuthun, e tu reter traoñienn Dyffryn Clwyd. E parrez Llangynhafal emañ.
Moel Famau, unan eus kernioù Bryniau Clwyd, zo un tammig er reter d'ar gêriadenn.
# Geluwe

Geluwe :
| Lec'hiadur Geluwe e Kumun Wervik | |
| Riez | Belgia |
| Kumuniezh | Kumuniezh flandrezek |
| Rannvro | Flandrez |
| Proviñs | Kornôg-Flandrez |
| Arondisamant | Ieper |
| Kumun | Wervik |
| Kod post | 8940 |
| Kod pellgomz | 056 |
| Gorread | .. km2 |
| Led | 50° 48' 37 Norzh |
| Hed | 03° 04' 36 Reter |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 6 320 (1999) |
| Stankter | .. a./km² |
Geluwe en izelvroeg, Gilwe e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun eus Wervik e Kornôg-Flandrez e Belgia . Ur gumun e oa gwechall; e 1976, lakaet eo bet e kumun nevez Wervik.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dimezelled Llangollen

Eleanor Butler ha Sarah Ponsonby, a zo anavezet e saozneg evel The Ladies of Llangollen, a oa Iwerzhonadezed brudet abalamour d'o c'harantez romantel. Darn a wel enne ur skouer a vignoniezh, darn all a lesbianiezh.

## An dimezelled

Eleanor Charlotte Butler (11 a viz Mae 1739 – 2 a viz Mezheven 1829) a oa un dimezell a renk uhel en Iwerzhon, eus an Tiegezh Butler, diskennidi d'ar rouanez Anne Boleyn. Tremen a reas he bugaleaj e kastell Kilkenny en Iwerzhon, hag he zud ne welent enni nemet ur grignerez levrioù. Savet e voe en ur gouent e Bro-C'hall, ha galleg a ouie mat. He mamm a glaskas he c'has d'ur gouent peogwir ne felle ket dezhi dimeziñ.
Sarah Ponsonby (1755 – 9 a viz Kerzu 1832) a veve e Woodstock, en Iwerzhon, ha keniterv a bell e oa da gont Bessborough ha d'e verc'h Caroline Lamb.

## O buhez

Ne oa nemet un tri c'hard lev etre o daou di. En em gavout a rejont e 1768, ha tamm ha tamm e teuas ar soñj dezho mont da chom pell diouzh o zud, war ar maez, evit chom hep dimeziñ enep d'o c'hoant, evel a felle d'o zud ober. Tec'hel a rejont a-gevret e miz Ebrel 1778 ha dont da chom da Gembre, da Llangollen, en 1780.
Eno e voe sachet an evezh warno ha ken brudet e oant ma terede kalz a dud d'o gwelout, evel ar varzhed Robert Southey, William Wordsworth ha lord Byron, Caroline Lamb (keniterv da Sarah Ponsonby ha serc'h d'ar barzh Byron), Percy Shelley, Walter Scott, hag ivez Arthur Wellesley of Wellington, Josiah Wedgwood ha zoken ar rouanez Charlotte von Mecklenburg-Strelitz a roas un tamm pañsion dezho.
Eleanor Butler a skrive un deizlevr eus o buhez a-gevret.

## Lennegezh

Kaoz zo anezhe el levr Le Pur et l'impur gant ar skrivagnerez c'hall Colette.

## Pennad kar

* Dimeziñ e doare Boston

## Liammoù

* The Ladies of Llangollen
* Luc'hskeudennoù eus o zi e Plas Newydd.
* The Ladies of Llangollen war lec'hienn ar BBC
* Butler et Ponsonby
# Dimeziñ heñvelrevel

E 2023, 34 Stad er bed o devoa degemeret an dimeziñ etre tud gante an hevelep rev$^,$.

## Roll ar Stadoù o deus aotreet an dimezioù heñvelrevel
### Afrika

* Suafrika

### Amerika

| Arc'hantina  Brazil  Chile | Kolombia Costa Rica Kuba | Ecuador Kanada Mec'hiko | Stadoù-Unanet Uruguay |

### Azia

* Taiwan
* Thailand (e 2024)

### Europa

| Alamagn  Aostria Andorra Belgia  Bro-C'hall | Danmark Finland  Izelvroioù Island  Iwerzhon | Luksembourg  Malta Norvegia Portugal Rouantelezh-Unanet | Slovenia Spagn  Suis Sveden |

### Okeania

* Aostralia
* Zeland-Nevez

## Roll ar Stadoù o deus anzavet an dimezioù heñvelrevel a zo bet lidet e lec'h all

* Aruba
* Israel

## Munudoù
### Azia

E Nepal ez eus bet embannet un urzh d’ar gouarnamant gant al Lez-Uhelañ evit ma vefe aotreet d’an holl dimeziñ, met n’eo ket bet lakaet e pleustr c’hoazh.

### Europa
#### Bro-C'hall

Ul lezenn zo bet mouezhiet e Breujoù Bro-C'hall e miz C'hwevrer 2013 hag a ro ar gwir da zimeziñ d'an heñvelrevidi.

#### Rouantelezh-Unanet

E Bro-Saoz e oa bet votet an Nullity of Marriage Act ("Akta nullentez an dimez") e 1971, a embanne fraezh n'eus ket a zimeziñ pa vez tud eus ar memes reizh. E 2004 avat e oa bet votet ar Civil partnerships in the United Kingdom ("Kevread keodedel ar Rouantelezh-Unanet") o reiñ da goubladoù heñvelreviat an hevelep deverioù ha gwirioù dimeziñ hag anar c'houbladoù aralreviat met dindan un anv disheñvel diouzh "priedelezh". E 2014 e oa bet degemeret da vat an dimeziñ etre paotred pe etre maouezed, e Bro-Saoz, e Kembre hag e Bro-Skos.

### Norzhamerika

En SUA, abaoe an diferad Obergefell vs. Hodges (26 a viz Even 2015) ha diferad Lez-veur SUA ez eo lezennel an dimeziñ heñvelreviad en holl Stadoù ar C'hevread.
Kent an diferadoù-se e oa anzavet en un doare reizhus an dimeziñ heñvelreviad gant 37 Stad diwar 50. Stad Massachusetts eo an hini gentañ a anzavas gwir an heñvelrevidi da zimeziñ, dindan an anv "priedelezh" (marriage e saozneg), bet votet e 2003 ha lakaet e pleustr e 2004.

### Kreizamerika

D'ar 26 a viz Mae 2020 e tegemeras Costa Rica an dimeziñ etre heñvelrevidi. Bro gentañ Kreizamerika e voe oc'h ober kement-se.

## Daveoù

* ↑ (en) 'Marriage Equality Around the World'. Human Rights Campaign (2023).
* ↑ (en) 'Same-Sex Marriage Around the World'. Pew Research Center. Kavet : 21 Even 24.
* ↑ (en) 'Nepal gay marriage 'victory' hits legal roadblock'. BBC Nepal (Eost 2023). Kavet : 21 Even 24.
* ↑ (fr) 'Loi n° 2013-404 du 17 mai 2013 ouvrant le mariage aux couples de personnes de même sexe @Légifrance'. Kavet : 21 Even 24.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dimezell en enkrez

Skeudenn an dimezell en enkrez, pe e dañjer, heskinet pe gwallgaset, zo ur c'hliched eus ar re anavezetañ el lennegezh, en arz, pe er filmoù. Ur plac'h yaouank dinoaz gourdrouzet gant un den fall pe drouk, un euzhvil a-wechoù, a zo da saveteiñ. Ha setu kefridi an haroz.
Kaoz a vez eus "dimezell" alies, gant ur ster krennamzerel, ha skeudenn ar marc'heg da saveteer.

## Istor

Ken kozh ha mojennoù Hellaz eo dodenn an dimezell en enkrez: niverus eo ar merc'hed a sach warne kounnar an doueed kriz. Darn a zo mammoù, intañvezed, darn all krennardezed gwerc'h taolet d'un euzhvil bennak, evel Andromeda a oa bet he mamm o kontañ droug diwar-benn an doue Poseidon, ma oa dirollet ar mor, ken e voe ret stagañ ar plac'h yaouank ouzh ur roc'h war an aod, da aberzh.
Aberzhioù merc'hed all zo evel-se, evel hini ar merc'hed a veze roet d'ar Minotaor, pe ar re a veze roet d'ar Morholt e mojenn Tristan hag Izold. Gant Perseüs e voe lazhet an euzhvil a oa o vont da zebriñ Andromeda, ma c'hallas dimeziñ d'ar goantenn goude. Kalzik a livadurioù zo bet graet da Andromeda, en he noazh, staget ouzh ur garreg, ha d'an aerouant, an euzhvil a gaver e mojenn Sant Jord.
Er c'hontadennoù-pobl e kaver dimezelled en enkrez diouzh an druilh. Ur wrac'h an hini a lak ar goantenn en enkrez, evel Rapunzel, kraouiet en un tour, pe Ar Goantenn e Koad ar C'housk dindan gazel-gae, pe Gwennerc'h kontammet. Bep tro e teu ur priñs kreñv ha koant da saveteiñ an dimezell ha da zimeziñ dezhi.
* E romantoù marc'hegeien, Chrestien de Troye lakaomp, e vez roet da gefridi d'ur marc'heg bale-bro mont da zieubiñ ur briñsez dindan gazel-gê en ur c'hastell bennak.
* An hini gentañ er romantoù modern eo Clarissa e levr Samuel Richardson (1748), goudrouzet gant Lovelace.
* Er romantoù gotek, evel re Ann Radcliffe, e vo sparlet an dimezell en ur c'hastell pe ur manati, da c'houzañv falloni menec'h pe noblañsed .
* E Justine gant Markiz Sade ez a an heskinerezh pelloc'h eget ar gourdrouz, ha treiñ a ra an heskinerezh da jahinerezh .
* Un doare modern eo ar romantoù polis, evel istorioù zo gant Conan Doyle, romantoù Raymond Chandler pe filmoù polis evel Chinatown Polanski.

## Skouerioù

* Angelika en Orlando furioso.
* Priñsez ar vojenn ar goantenn e koad ar C'housk

## Pennadoù kar, a bell pe a dost

* Femme fatale