OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Henwinieg

Henwinieg :
| An iliz katolik. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Vieillevigne |
| Bro istorel | Bro-Naoned |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Arondisamant | Naoned |
| Kanton | Kelenneg-ar-Mewan betek 2015, Klison abaoe 2015 |
| Kod kumun | 44216 |
| Kod post | 44116 |
| Maer Amzer gefridi | Nelly Sorin 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Klison Sevr ha Mewan Tolpad |
| Bro velestradurel | Bro Gwiniegi Naoned |
| Lec'hienn Web | www.vieillevigne44.com |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 4 040 ann. (2020) |
| Stankter | 78 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 46° 58′ 20″ Norzh 1° 25′ 56″ Kornôg / 46.9722222222, -1.43222222222 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 50 m bihanañ 21 m — brasañ 66 m |
| Gorread | 51,76 km² |
| Henwinieg ||
| kemmañ |
Henwinieg (distaget ['henwi'ni:ek], Vieillevigne e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe kumun Henwinieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Henwinieg hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 pe e 1802 e voe lakaet Kelenneg-ar-Mewan da benn ar c'hanton.

### XIX$^{vet}$ kantved
#### Ar Plank

* Krouet e voe kumun Ar Plank e 1855 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Henwinieg.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 135 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,80% eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Trevadennoù

* Brezel Indez-Sina: mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
* Brezel Aljeria: mervel a reas tri milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.

### XXI$^{vet}$ kantved

* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Klison pa voe diskaret Kanton Kelenneg-ar-Mewan e 2014.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Barbin, rivinet.
* Iliz katolik Gorroidigezh an Intron Varia, 1874-1878$^,$.
* Chapel Intron-Varia, XVvet kantved, luc’hskeudennoù$^,$.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv er blasenn, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an 11 a viz Du 1923.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud

* Stanislas Baudry bet ganet eno e 1777.

### Ardamezeg ar familhoù

| Imbert Aotrounez a Rastardière | En sabel e ziv gebrenn en argant |

## Pennad kar

* Ar Plank.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Fichenn kumun Henwinieg
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Fichenn kumun Ar Plank
* ↑ (fr)Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr)Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique
* ↑ (fr)infobretagne.com
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)infobretagne.com
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
# Heol (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Heol a zo ur ger brezhonek evit komz eus steredenn hor sistem heolel. Gwelout ar pennad Heol. Kavout a reer ar ger ivez evit :
* ur moneiz eus an ekonomiezh sokial ha kengret eus Bro Vrest : gwelout Heol (moneiz)
* ur c'harr tredan hag a ya en-dro gant an heol, krouet gant ar gevredigezh Eco Solar Breizh. Gwelout Heol (karr)
* anvioù kalz embregerezhioù ha kevredigezhioù e Breizh

## Kevredigezhioù ha kelaouennoù

Kavout a reer ar ger "heol" e-barzh meur a anv :
* Barr-Heol anv ur gelaouenn gristen,
* Sav-heol, anv meur a dra
* Kuzh-heol
* Bannoù-Heol, un ti-embann brezhonek.

## Oberennoù

E meur a oberenn a kaver ar ger heol.

### Kanaouennoù

* An heol a zo glaz, gant an Tri Yann,
* Ni a sell ouzh an heol, gant ar strollad EV
* Lagad an heol, barzhoneg gant Anjela Duval, kanet gant Gilles Servat.

## E kembraeg

Heol (cy) a dalv kement hag hent e kembraeg. E meur a barrez eus Bro-Gembre e kaver an anv-se : Pum Heol, Heol-y-Cyw, Heol Senni, hag ivez Heol Senni Quarry ul lec'hienn natur gwarezet.

## Pennadoù kar

* Sun
# Heol hanternoz

Heol hanternoz a vez graet eus un anadenn naturel a c'hoarvez en norzh da Gelc'h Arktika hag er su da Gelc'h Antarktika e-kerzh ar mizioù hañv ma c'haller gwelet an heol da eur an hanternoz. En-dro da c'hoursav-heol an hañv (d'an 21 a viz Mezheven en norzh, ha d'an 21 a viz Kerzu er su), pa vez digatar an oabl, e c'haller gwelet an heol e-pad 24 eurvezh diouzhtu. Bep ma tostaer d'ar pennoù-ahel e kresk an niver a zevezhioù ma c'hoarvez an dra-se. N'haller gwelet heol hanternoz nemet en un nebeud broioù. Er su ne c'hoarvez an dra-se nemet e kevandir Antarktika, en norzh e weler kement-se en Alaska, Kanada, Greunland, Island, Norvegia, Sveden, Finland, Rusia. En inizi Svalbard, perc'hennet gant Norvegia, n'eus kuzh-heol ebet etre an 19 a viz Ebrel hag an 23 a viz Eost.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Henvrezhoneg

An henvrezhoneg eo anv ar yezh a veze komzet e Breizh etre ar IV$^e$ kantved, pe etre eil hanterenn ar V$^{vet}$ kantved, ha deroù an XII$^{vet}$ kantved. Ar yezh a droas d'ar c'hrennvrezhoneg goude ar bloaz 1000, hag ar brezhoneg arnevez adalek ar XVII$^{vet}$ kantved. Dornskrid Leiden eo ar skrid henvrezhonek koshañ anavezet.
Gant Léon Fleuriot eo bet dastumet ar skridoù henvrezhonek anavezet, en e c'heriadur anvet Dictionnaire des gloses en vieux breton.

## Enskrivadurioù
### Enskrivadur Lomareg

Ar c'hoshañ enskrivadur henvrezhonek zo en ul laouer en ur chapel e-kichen Lomareg e Krac'h, nepell diouzh an Alre : « irha ema in ri », hag a ve "amañ emañ ar roue" e brezhoneg a-vremañ (e-lec'h ar ger kozh ri − rix e galianeg − e vez lavaret roue hiriv), da lavarout eo "amañ eo beziet ar roue".
An enskrivadur zo bet deiziet eus kantved Gwereg ha soñjal a reer e oa beziet ar roue eno. Elfennoù an dezenn-mañ zo :
* gerdarzh ar ger "Alre", a c'hallfe dalvezout "lez roueel" (eus al latin aula regia), pe dalvezout ivez erle pe arle, anv un den ;
* deiziad diazez an Alre, rak ur voudenn c'hladdalc'hel a oa bet savet er Vvet kantved.

### Enskrivadur Gouvene

Enskrivadur Gouvene (Engravadur an Aulnays) a weler war ur monumant e greunvaen, ha skrivet eo « ced parth so ». Un droidigezh ger-ha-ger a rofe "ken perzh zo", da lavaret eo "kenberc'henniezh zo" ; "kenberc'henniezh" zo cyd-parth e kembraeg.

## Levrlennadur

* Arzel Even, Istor ar yezhoù keltiek, Hor Yezh, 1956, levrenn I, p. 105 sqq.
* Léon Fleuriot, Le vieux breton : Éléments d'une grammaire, Pariz, Klincksieck, 1964.
* Léon Fleuriot, A Dictionary of old breton - Dictionnaire du vieux breton, Toronto, Prepcorp, 1985. Adembannadur al levr embannet e 1964.

## Notennoù

* ↑ (fr) Léon Fleuriot, « Langue et société dans la Bretagne ancienne », e-barzh Histoire culturelle et culturelle de la Bretagne, Pariz-Geneva, Champion-Slatkine, 1987, p. 9 (ISBN 978-2-85203-845-5)
* ↑ Geriadur brezhoneg An Here, p. 615.
* ↑ (en) Levraoueg Skol-veur Leiden
* ↑ (fr) Léon Fleuriot, Dictionnaire des gloses en vieux breton, Pariz, Klincksieck, 1964.
# Heoded

Heoded zo un anv-badez brezhonek.
Meneget eo evel Heôded el levr La langue bretonne en 40 leçons e 1940, pajenn 168.
    Aude eo stumm gallek a-vremañ Heodez, da ober dave d'ar santez "Haude de Trémazan".
    D'an 28 a viz Du e vez lidet gouel santez Heodez, a oa ur werc'hez a vevas er VI$^{vet}$ kantved, hervez G. ar Menn bepred.

## Notennoù

* ↑ (fr) Saint Tanguy et Sainte Haude
* ↑ (fr) Gwennole ar Menn : Grand choix de prénoms bretons, Coop Breizh, 1997, p. 43 (ISBN 9782909924014)
# Heol Gor

Heol Gor zo ur bladenn vrezhonek gant Dañs er Jeko, deuet er-maez e miz Ebrel 2015. Kentañ pladenn ar strollad ' oa dre m'eo bet embannet An Taol Siroko e miz Meurzh 2019.
E brezhoneg Gwened e vez kanet an holl ganaouennoù gant ar Plouead Jañlug er Mouel.

## Kanaouennoù

Nav c'hanaouenn zo er bladenn :
* Un ton choro - 3:02
* Didermen - 3:58
* Ar vinourez - 5:05, kanaouenn gozh gwisket gant un ton nevez
* Heol Gor - 4:27
* Ken Koant - 4:14
* Koutant èl an heol - 3:21
* Larit diñ me - 3:54
* Liv ar loer - 4:20
* Tapennoù glav - 4:09

## Goproù

Renket e voe an albom da eil er rummad « Priz ar gwellañ pladenn kanet e brezhoneg » da-geñver 19vet rummad ar Prizioù e 2016.

## Notennoù

* ↑ Selaou Heol Gor gant Dañs er Jeko
# Henvoustoer

Henvoustoer :
| Gwel eus ar vourc'h. ||
| Anv gallaouek | Hémontoèr |
| Anv gallek (ofisiel) | Hémonstoir |
| Bro istorel | Kernev |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Sant-Brieg |
| Kanton | Loudieg (betek 2015) Mur (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 22075 |
| Kod post | 22600 |
| Maer Amzer gefridi | Benoît Larvor 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Loudieg Kumuniezh - Kreiz Breizh |
| Bro velestradurel | Bro Sant-Brieg |
| Lec'hienn Web | http://www.hemonstoir.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 724 ann. (2020) |
| Stankter | 52 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 09′ 34″ Norzh 2° 49′ 47″ Kornôg / 48.1594444444, -2.82972222222 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 100 m bihanañ 77 m — brasañ 166 m |
| Gorread | 14,03 km² |
| Henvoustoer ||
| kemmañ |
Henvoustoer a zo ur gumun eus Breizh, e reter Bro-Gernev, e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Dezougen

* Ar porzh-houarn, serret.
* War al linenn hent-houarn Pondi Sant-Brieg emañ Henvoustoer.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 37 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,45 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kroaz an iliz katolik.
* Kroaz "Le Grand Téno".
* Kroazioù.
* Iliz katolik Sant Arnould.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. E 1948 e voe savet.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Demografiezh :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2012 |
| 467 | 470 | 561 | 676 | 671 | 639 | 656 | 698 |
| Abaoe 1962 : Poblañs hep kontoù doubl ||||||||
Niver a annezidi

## Melestradurezh

* Émile Gloux, maer (2005-2014), labourer-douar.
* Benoît Larvor, maer (abaoe 2014).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Henvoustoer war al lec'hienn Geobreizh
* (fr) Pajenn Henvoustoer war lec'hienn an etrekumuniezh
* (fr) Glad Henvoustoer

## Notennoù ha daveoù

* ↑ (fr)Ouest-France
* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Jean Bobet

Jean Bobet (22 C'hwevrer 1930 e Sant-Meven, en Il-ha-Gwilen - 29 Gouere 2022), zo bet ur marc'hhouarner breizhat hag ur c'hazetenner sport.
Breur e oa da Louison Bobet, 5 bloaz yaouankoc’h egetañ, ha reder e voe ur pennad gantañ ivez.
Gounit a reas Pariz-Nisa e 1955, Genova-Nisa e 1956, Amredad ar Mor-Bihan e 1953, hag en 3e plas en em gavas er redadeg velo Milano-San Remo e 1953.
Goude-se e labouras gant Radio-Luxembourg e Pariz, ha skrivañ a reas un toullad levrioù.

## Oberennoù

* Louison Bobet. Une vélobiographie, embannadurioù Gallimard, dastumad « L'Air du temps », 1958. Adembannet gant La Table Ronde en dastumad « La Petite Vermillon », e 2003.
* Lapize, celui-là était un "as". La Table Ronde, 2003.
# Jean Bourdoulous

Jean Bourdoulous, pe Yann Vourdoulouz, ganet e Gouezeg (gwechall e kanton Pleiben, hiriv e kanton Brieg) d'an 22 a viz Kerzu 1855, ha marvet e Douarnenez, d'ar 4 a viz Meurzh 1915, a oa ur beleg breizhat ha saver kantikoù. Beleget e voe d'an 10 a viz Eost 1880. Kelenner e voe e Brest, ha kure. Jezuist e 1882, ha goude-se missioner breizhad. Mont a reas da Gembre, ma teskas kembraeg. Distreiñ a reas e 1895, da 40 vloaz.
Sevel a reas kantikoù ha kenlabourat gant Feiz ha Breiz ha Kannad ar Galoun Zakr.

## Oberennoù

* Skoueriou kristen, gant eur Missioner Breizad (rummad kentañ), Kemper, moullerezh Salaun, 1904
* Skoueriou kristen, gant eur Missioner Breizad (eil rummad), Kemper, moullerezh Salaun, 1911
* Leorik Breuriez ar Mammou Kristen, gant eur Missioner Breizad, Kemper, Salaun, 1909, adembannet e 1927 gant Goaziou ha Guivarc'h
* Kantikou Parrez Goezeg gant eur Missioner Breizad

## Notennoù ha Daveennoù

* ↑ A.M.D.G., B., Barz ar Mabig Jezuz, Eur Missioner breizad, J.B. ha Le Missionaire breton e anvioù-pluenn.
# Jean Bazaine

Jean René Bazaine, bet ganet e Pariz d'an 21 a viz Kerzu 1904 hag aet d'an Anaon e Clamart (Hauts-de-Seine) d'ar 4 a viz Meurzh 2001, a oa ul livour, skeudennaouer ha skrivagner gall. Diskennad e oa da George Hayter, poltredour ar rouanez Victoria.
Mont a reas da Sant-Wennole (Penmarc'h) alies. E-touez e oberennoù e kaver gwer-livet Chapel ar Vadalen e Penmarc'h.

## Un nebeud oberennoù
### Levrioù

* Notes sur la peinture d'aujourd'hui, 1948
* Exercice de la peinture, Seuil, Pierres vives, 1973
* Le Temps de la peinture : 1938-1989, Aubier, 1990

### Timbroù

* Bro C'hall: Un timbr 0,87 € an dalvoudegezh anezhañ, an eoullivadur Plongée, 1984 warnañ, a oa bet lakaet e gwerzh e 2011.

## Levrlennadur

* Bazaine, Jean Tardieu et al., Maeght, 1975, ISBN 9782855870120
* Bazaine, Bernard Ceysson et al., Skira, 1990, ISBN 9782605001620
* Couleurs et mots, Roger Lesgards, Le Cherche-Midi, 1998, ISBN 9782862745411
* Bazaine, Jean-Pierre Greff, Ides et Calendes, 2002
* Bazaine à Penmarc'h, Jean-Pierre Abraham et al., Éditions Palantines, 2007, ISBN 9782911434853

## Liammoù diavaez

* Unesco: Jean Bazaine
* Centre Pompidou: Jean Bazaine
# Jean Baptiste Camille de Canclaux

Jean Baptiste Camille de Canclaux, bet ganet e Pariz d'an 2 a viz Eost 1740 hag aet da Anaon er memes kêr d'ar 27 a viz Kerzu 1817, a oa ur jeneral gall da goulz an Dispac'h Gall. Senedour e voe ivez e-pad an Impalaeriezh C'hall Kentañ hag ezel eus Kambr ar Birien da-geñver an Adaozadur Kentañ.
Kemer a reas perzh e koulzadoù peoc'hidigezh Vande ha Breizh e 1792-1794 ; trec'h e voe en Emgann Kergidu.
# Jean Boucher (kizeller)

Jean Marie Théodore Joseph Boucher pe Jean Boucher, ganet d'an 20 a viz Du 1870 e Saozon-Sevigneg hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz Even 1939 e Pariz, a oa ur c'hizeller breizhat.
Lakaet eo bet en douar e bered ar Reter e Roazhon.

## Un nebeud oberennoù

* Monumant Charles Baratoux, Sant-Brieg, 10 a viz Ebrel 1910
* Monumant Alfred Potier de Courcy, Pempoull, 1905
* Monumant Fañch an Uhel, Plouared, 1906
* L’Union de la Bretagne à La France (Unaniezh Breizh ha Bro-C'hall), e ti-kêr Roazhon, hag a ziskoueze Anna Vreizh war he daoulin dirak roued Bro-C'hall Charlez VIII ha Loeiz XII. Distrujet e voe an oberenn d'ar 7 a viz Eost 1932 gant ar strollad Gwenn ha Du.
* Maternité ("Mammelezh"), Mirdi Lokorn
* Monumant Ernest Renan (1902), Landreger
* Unaniezh Breizh ha Bro-C'hall (1911)
* Anna Vreizh (1915), Mirdi an Arzoù Kaer e Roazhon
* Charles Le Goffic (1935), Lannuon,

## Levrlennadur

* Geriadur Bénézit

## Liammoù diavaez

Mirdi galloudel Jean Boucher

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lec'hienn http://www.vanderkrogt.net/
# Jean Bodel

Jean Bodel pe Jehan Bodel (1165-1210) a oa ur skrivagner gallek eus dibenn an XII$^{vet}$ kantved e tolead Arras.
Bodel eo an hini kentañ o komz eus tri danvez : Danvez Roma, Danvez Breizh, diwar-benn ar roue Arzhur ha Danvez Bro-C'hall, diwar-benn Karl Veur hag e soudarded.
Tapout a reas al lovrentez hag e varvas en ur gakouzeri.
# Jean Beausejour

Jean André Emanuel Beausejour Coliqueo, bet ganet d'ar 1añ a viz Mezheven 1984 e Santiago de Chile, zo ur melldroader etrebroadel chileat.
# Deon Meyer

Deon Meyer :
| Deon Meyer e 2010 ||
| Ganedigezh | 1958 e Paarl (Suafrika) |
| Yezh skrivañ | afrikaneg |
| Rumm lennegel | romantoù polis |
| Lec'hienn ofisiel | www.deonmeyer.com/ |
| kemmañ |
Deon Godfrey Meyer, bet ganet d'ar 4 a viz Gouere 1958, e Paarl (Kab ar C'hornaoueg, Suafrika), a zo ur skrivagner afrikanek eus Suafrika.
Graet en deus e studioù e Skol-veur Potchefstroom (Gwalarn, Suafrika) ha bet kazetenner evit Die Volksblad e Bloemfontein (kêr-benn Stad-Dieub, Suafrika).
Skrivañ a ra romantoù polis.

## Oberennoù

* Wie met vuur speel, 1994
* Feniks, 1996
* Bottervisse in die jêm: 13 kortverhale, 1997
* Orion, 2000
* Proteus, 2002
* Infanta, 2004
* Onsigbaar, 2007
* 13 Uur, 2009
* 7 Dae, 2011
* Koors, 2016
# Denílson

Ur c'hoarier mell-droad eo Denílson de Oliveira, lesanvet Denílson.
D'ar 24 Eost 1977 e São Paulo (Brazil) eo ganet.

## Istor

Da vare Tournamant Frañs e nevezamzer 1997 e oa deuet brud warnañ. Gant skipailh Brazil e c'hoarie evel kreizer-tager. Ouzh skipailh Italia e lakaas bec'h war an dachenn dre zribloù dreistordinal.
Danvez c'hoarier gwellañ ar bed a zo ennañ. Prenet gant Betis Sevilla e voe ar bloavezh war-lerc'h evit 30 milion a euroioù. En Andalouzia avat e vo dipitus-tre ken ma voe prestet da Flamengo (Brazil) pe ne c'hoarie nemet evitañ e-unan. Ret eo anzav ivez e oa bet gloazet e c'hlin.

## Kluboù

* 1995-1998 : São Paulo FC
* 1998-2000 : Real Betis Sevilla
* 2000 : CR Flamengo
* 2000-2005 : Real Betis Séville
* Abaoe 2005 : Jirondined Bourdel
68 dibab gant skipailh broadel Brazil abaoe 1996.

## Titloù

* Kampion ar bed e 2002
* Bes-kampion ar bed e 1998
* Copa America 1997
* Kib kenkevreadoù 1997
# Deog-holen

An deog-holen, pe tell-holen, a oa un tailh war an holen e-pad ar Grennamzer hag an Amzerioù modern e Bro-C'hall, Suis, Savoia ha Loren. Tailhoù heñvel a oa e Sina, Japan hag Indez Breizh-Veur.
# Departamant

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar ger departamant a vez implijet evit ober anv eus ur bastell-vro velestradurel. Dont a ra ar ger eus an anv gallek département.

## Istor

Kentañ ma voe implijet ar ger a oa er XVII$^{vet}$ kantved e Bro-C'hall . Ur raktres da rannañ ar vro a oa bet savet gant Marc-René d'Argenson e 1665 ha kinniget d'ar roue Loeiz XIV.
Er IV$^e$ kantved e tivizas an impalaer Diokletian rannañ an impalaeriezh dre e bevar frefeti isrannet e diosezoù, isrannet e proviñsoù.
* Hiziv e vez implijet an termen evit rannadurioù melestradurel krenn e broioù a ra gant ar galleg (département) pe gant ar spagnoleg (departamiento), hag amprestet eo bet gant yezhoù all evit an eil ster (kevrennoù melestradurel) : alamaneg, nederlandeg, poloneg, rusianeg, svedeg.
E brezhoneg e vez troet départamant gant "kevrenn" peurliesañ pa vez kaoz eus rannadur ur servij melestradurel pe zeskadurel : Kevrenn an dornskridoù e Levraoueg Vroadel Frañs ; Kevrenn ar yezhoù en ur skol-veur.
E meur a riez e vez implijet department (SUA) pe departamiento evit ur ministrerezh.

## Gwelet ivez

| Departamant gall Departamantoù Aod an Olifant Departamantoù Arc'hantina Departamantoù Benin Departamantoù Bolivia Departamantoù Burkina Faso Departamantoù Guatemala | Departamantoù Honduras Departamantoù Kolombia Departamantoù Nicaragua Departamantoù Paraguay Departamantoù Perou Departamantoù Salvador Departamantoù Uruguay |
# Deoirinis

Deoirinis (Dorinish e saozneg) zo un enezenn didud er bae anvet Cuan Mó e kontelezh Maigh Eo, e kornôg Iwerzhon. Lesanvet eo "Beatle Island", er vro, dre ma voe prenet gant John Lennon e 1967.
Div enezenn zo e gwirionez, unan vras hag unan vihan, hag a vez stag d’an izelvor war-bouez un erv : Deoirinis Mór ha Deoirinis Beag. Gwechall e oa tud o vevañ e Deoirinis ha dont a rae bigi a-ziwar-dro da gargañ mein-lastr eno. Hervez niveradeg 1891 oa pemzek den o vevañ e Deoirinis ; e 1901 avat ne oa mui den ebet.
E 1967 e voe prenet an enezenn didud gant John Lennon. E 1970 e voe pedet Sid Rawle, "roue an Hippied", gant Lennon, da zont d’an enezenn ha da vevañ eno gant hippied all. E 1972 avat e voe dilezet Deoirinis ganto, da-heul un tangwall. Goude marv Lennon e voe gwerzhet an enezenn gant e wreg, Yoko Ono, a roas arc’hant ar werzh d’un aozadur emzivaded. Bremañ n’eus mui nemet evned-mor ha deñved e Deoirinis.

## Liammoù diavaez

* Information on Dorinish (e saozneg)
# Denzel Washington

Denzel Hayes Washington, Jr. (ganet d'an 28 a viz Kerzu 1954) a zo un aktour hag ur saver-filmoù amerikan. Gounezet en deus div wech an Academy Award (Oscar) evit e c'hoari. C'hoariet en deus tudennoù pouezus er Stadoù Unanet Amerika, evel Malcolm X, Frank Lukas, Rubin "Hurricane" Carter, Steve Biko, pe c'hoazh Melvin B. Tolson.

## E vugaleaj

Ganet eo Denzel Washington, e New York City d'an 28 a viz Kerzu 1954. D'e pevarzek vloaz, pa oa e zud o dibriediñ, aet eo d'ober e studioù e Pennigton Grimes Elementary School, e-kichen Mount Vernon. Adalek ar mare-se en doa bet c'hoant bezañ sportour broadel. Met, a-benn ar fin, graet en deus ul lodenn bras eus e studioù e Fordham University er gevrenn kazetenner ha c'hoarier pezhioù-c'hoari. Kroget en deus eno da vout dedennet gant ar sinema ha goude an arnodennoù ez eo aet war ar studi en "American Conservaotry Theatre" e-pad bloaz.

## Penn kentañ e vicher

Kroget en deus e vicher, aktour, dre ar skinwel e 1977 en ur film lesanvet Wilma. Carbon Copy a zo bet e film sinema kentañ e 1981. met, aze, graet en deus un ehan bras gant ar sinema, evit bezañ da 100% en ur steudad war an ospital : St Elsewhere eus 1982 ha 1986. Unan eus ar re nemetañ, e oa Denzel Washington, hag en deus dalc'het betek penn eus ar 6 bloavezh bet skignet er skinwel. Adkroget en deus ar sinema, e 1987 gant Cry freedom eus Richard Attenborought ; c'hoari a ra un afrikan eus Afrika ar Su hag a zo a-enep an apartheid. Anvet e oa evit resev Oscar an aktour a eil renk gwellañ, met hep gounit anezhañ. Ret zo gortoz 1989 evit gwelet Denzel Washington kaout an Oscar gentañ gantañ evit ur roll a eil renk evit ur sklav dieubet e-barzh Glory. Hag ar memes bloavezh ober a ra ur gwir daol-kaer a vez graet gantañ en ur c'hoari ur soudard hag a zeu da vezañ diwaller rouanez Bro-Saoz e barzh For Queen and Country

## Bloavezhioù 1990

e-pad an Hañv 1990, kregiñ a ra ur film Mississippi Masala lec'h ma c'hoari Demetrius Williams. Zoken ma'z eo bet youc'het dezhañ gant ar gazetennoù, e chomo divrud ar film-mañ. Goude e krogo gant rolloù sinema eus ar re vrasañ, an hini kentañ o vezañ Malcolm X er film gant ar memes anv, sevenet gant Spike Lee, e vignon. Anvet eo bet evit Oscar ar gwellañ aktour, abalamour d'e c'hoari eus ar re wellañ evit unan hag a zo bet e penn ur strollad evit ar re zu, met ne dapo ket anezhañ. E keit-se ar film a zo deuet da vezañ unan eus bravañ filmoù ar bloavezhioù 90. Adal neuze he deus cheñchet buhez Denzel Washington. Kinniget e vez dezhañ c'hoari e-barzh filmoù evel unan diwar-benn Martin Luther King, met nac'hañ a ra, peogwir n'en deus ket c'hoant dont da vezañ un typecast.
# Deog

An deog zo un doare taos a vez paeet d'un ensavadur relijiel, peurvuiañ, pe d'un aotrouniezh bennak. Da gentañ e talveze an deog kement ha 10% eus gounid pe frouezh an douar. Abaoe an Henamzer eo anavezet an taos-se. Da gentañ e veze paeet gant madoù, evel chatal, gloan, laezh, trevadoù... ha mont a raent d’ober un dekvedenn eus ar pezh a oa bet dastumet gant an dud e-pad ar bloaz. Goude e teuas da vezañ paeet, alies, dre sammadoù arc’hant e-lec’h madoù. Meneget eo an deog er Bibl ha roud a gaver anezhañ er yuzevegezh, er gristeniezh hag en islam. E kevredigezh ar Grennamzer, e broioù Europa, e oa un dra a bouez bras. Abaoe an Dispac'h gall n'eus ket eus an taos-se e Bro-C'hall, nag e Breizh. Diner an Iliz en deus kemeret lec’h an deog, en hon amzer hag en hor bro, evit an Iliz katolik.
Ar meneg kentañ eus ar ger brezhonek deog a gaver er C'hatholicon e 1499. Dont a ra eus ar ger latin decima (pars) "dekvet (rann)", dre ma veze kemeret an dekvedenn eus an trevadoù. Hervez al lec'h avat e c'helle ar c'hementad-se bezañ un daouzekvedenn pe un driwec'hvedenn.

## Notennoù

* ↑ Geriadur bras Faverau
* ↑ Ar Feiz hag ar Vro, Alain Durand, p. 220
# Departamant Alta Verapaz

Alta Verapaz zo unan eus an daou zepartamant warn-ugent a zo e Republik Guatemala, ha Cobán eo ar gêr-benn anezhañ.