OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ragistor

Oadvezhioù ragistorel :
| Holosen | La Tène | La Tène | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Diwezh Oadvezh an arem | Diwezh Oadvezh an arem | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Kalkoliteg | | Kentistor |
| Holosen | Nevezoadvezh ar maen | Nevezoadvezh ar maen | Ragistor |
| Ragistor ||
| Pleistosen | Henoadvezh diwezhañ ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh krenn ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh koshañ ar maen | | Ragistor |
| Ragistor ||
| Ragistor |||
Ur prantad eus istor ar Bed eo ar Ragistor. Hervez ar boazioù e krog ar Ragistor gant an den kentañ ha ne c'heller lavarout pedavare eo deuet e gwirionez. Kavet ez eus bet korf-eskern un den a veve en Afrika war dro tri milion a vloavezhioù'zo. Seblantout a ra bezañ un den pa ouie fardañ binvioù gros ha pa oa gouest da chom en e sav. Mareoù ar Ragistor a vez anvet diwar an teknikoù evit kizellañ ostilhoù mein hag ar sevenadurioù diwar zoareoù lakaat ar re varv en o bezioù hag a-wechoù diwar stil al livadurioù a zo bet dizoloet e meur a gev ha c'hoazh diwar stil ha teknikoù ar priajoù. Mareoù bras ar Ragistor :
* Oadvezh ar Maen, rannet e:
** Ar Paleolitik (Henoadvezh ar maen, hervez lod)
** Ar Mezolitik (Krennoadvezh ar maen, hervez lod)
** An Neolitik (Nevezoadvezh ar maen, hervez lod)
* Oadvezh an Arem
* Oadvezh an Houarn

## Dinosaored ha ragistor

Gaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger ragistor a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur Mab-Den d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha Hominida ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus an Eil hoalad, pe Mezozoeg int, ket loened ragistorel.

## Liammoù diavaez

* North Pacific Prehistory
# Ragenfrid

Ragenfred pe Ragenfrid, Raganfrid, Ragamfred pe Rainfroy er stumm gallekaet, a voe maer ar palez e Neustria ha Bourgogn dindan Dagobert III ha Chilperig II, adalek 715, pa varvas Pepin Herstal, betek 718 pa voe distroadet gant Karl Martel. Mervel a reas e 731.
Er Vexin e oa diazezet e c'halloud.
Dibabet e oa bet gant Dagobert III e-lec'h Theudoald, mab Pepin, en desped da Plektrudis e vamm-gozh, met fae a veze graet warnañ gant Plektrudis ha Karl Martel.
Klask a reas en em zistagañ diouzh Aostrazia gant skoazell Odo Akitania, met trec'het e voe gant Karl Martel en Emgann Vinchy en 717, hag en Soissons en 718.
E 724 en em savas tud Neustria gant Ragenfrid, met trec'het e voent. Ret e voe da Ragenfrid lezel e vibien da ostajed evit mirout e gontelezh. En em dennañ a eure en Angers, ma varvas en 731.
| En e raok Pepin Herstal | Ragenfrid Maer ar palez 715 -717 | War e lerc'h Karl Martel |
# Ragnar

Ragnar zo un anv-badez germanek (alamanek, islandek, norgeek, svedek).

## Rouaned

* Ragnar Lodbrok, roue Sveden war-dro an VIII$^{vet}$ pe IX$^{vet}$ kantved, hervez ar vojenn.

## Tud all

* Ragnar Arnalds (ganet e 1938), skrivagner islandek ha politikour islandat
# Ragnvald

Ragnvald pe Rognvald zo un anv-badez norsek kozh.

## Yezhoù all

* Rægnald en hensaozneg
* Ragnall e krenniwerzhoneg.

## Tud
### Rouaned

* Ragnvald Sveden, roue Sveden .

#### Enez Manav

* Ragnald III Manav, roue war-dro 1164.
* Ragnald IV Manav (marvet e 1229)
* Ragnald V Manav, roue war-dro 1248–1250

#### Norge

* Rognvald Eysteinsson, yarl Møre e dibenn an IXvet kantved.

#### Inizi Orc'h

* Rognvald Brusason, marvet wd 1046, yarl .
* Rögnvald Kali Kolsson, sant ha yarl en XIIvet kantved.

#### Sveden

* Ragnvald Ulfsson Gozh, jarl Vastergotland, marteze tad ar roue Stenkil Sweden
* Ragnvald Ingesson, mab d'ar roue Inge Iañ Sveden en XIvet kantved.

#### York

* Ragnall ua Ímair, marvet e 921, roue .
* Ragnall mac Gofraid, marvet wd 944, kenroue.

## Pennadoù kar

* Reginald
* Ronald
# Ragogna

Ragogna zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
# San Cipriano

San Cipriano zo anv meur a gumun en Italia.

### Kumunioù italian

* San Cipriano d'Aversa e proviñs Caserta, Campania.
* San Cipriano Picentino e proviñs Salerno, Campania.
* San Cipriano Po e proviñs Pavia, Lombardia.
# San Cipriano Po

San Cipriano Po zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
# San Cipriano d'Aversa

San Cipriano d'Aversa zo ur gumun eus Italia, e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
# San Colombano Belmonte

San Colombano Belmonte (San Colomban e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
# San Clemente

San Clemente zo un anv lec'h spagnolek diazezet war ur sant Clemente, Klemañs e brezhoneg. Meur a lec'h zo anvet e-giz-se :

## Pennadoù kar

* São Clemente
* Enez San Clemente
# San Clemente (Emilia-Romagna)

San Clemente zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna.
# San Cipriano Picentino

San Cipriano Picentino zo ur gumun italian e proviñs Salerno, e Campania.
# San Colombano Certenoli

San Colombano Certenoli zo ur gumun eus Italia, e meurgêr Genova, e rannvro Liguria.
# San Colombano al Lambro

San Colombano al Lambro a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# San Colombano

San Colombano zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun.
* San Colombano Belmonte, e proviñs Torino
* San Colombano Certenoli, e meurgêr Genova
* San Colombano al Lambro, e Meurgêr Milano

## Tud

* Colombano di Bobbio, anv italianek Koulman, ar sant iwerzhonat.
# Rouantelezh kozh Henegipt

Ez hengounel ez a rouantelezh kozh Henegipt pe an henimpalaeriezh eus -2700 da -2200. Un heuliad peder zierniezh ez eo, etre an trede hag ar c'hwec'hvet tierniezh.
Rouantelezh kozh Henegipt a veze sellet outi gant Henegiptiz o-unan evel o oadvezh aour. Evit gwir e voe homañ ar prantad stabilded hirañ en istor Henegipt: 500 vloaz. Prantad ar piramidennoù meur e oa, evel reoù Gizah. Kreizennet e oa ar stad e Menfis. An doueed pennañ ea oa Ra ha Ptah.

## Tierniezhioù ar Rouantelezh kozh

* III tierniezh (-2700 da -2620)
* IV tierniezh (-2620 da -2508)
* V$^{vet}$ tierniezh (-2508 da -2350)
* VI$^{vet}$ tierniezh (-2350 da -2200)

## Liammoù diabarzh

* Faraoned:
** Djoser
** Sneferou
** C'houfou (Keops)
** C'hafra (Kefren)
** Menkaoura (Mikerinos)
* Uhelidi all:
** Imhotep
# Rouantelezhioù Ankouaet

Ar Rouantelezhioù Ankouaet (e saozneg The Forgotten Realms, e galleg Les Royaumes Oubliés) a zo ur bed faltazi evit ar c'hoari-roll Kevioù hag erevent. Meur a levr reolennoù hag a romantoù a zo deuet er-maez evit deskrivañ ar Rouantelezhioù Ankouaet. Deuet eo da vezañ ar bed faltazi ar muiañ diorroet er bed. Ur bed klasel a-walc'h eo gant elfed, tud, korrien, orked, ramzed hag erevent. da gentañ penn eo bet krouet ar Rouantelezhioù Ankouaet gant Ed Greenwood evit e vignoned. Degemeret eo bet evel unan eus bedoù ofisiel Kevioù hag erevent ha kalz tud o deus kenlabouret evit diorren anezhañ.
Aet eo kalz war-raok gant embannadur diwezhañ ar c'hoari (Kevioù hag Erevent, pevare embannadur, 2008).
# Rouantelezhioù brezhon

Rouantelezhioù brezhon a vez graet eus ar rouantelezhioù savet gant ar Vrezhoned goude diskar an Impalaeriezh roman en Enez Vreizh er bloavezh 410, en Arvorig, hag e Bro-C'hall zoken evit unan anezho. An darn vrasañ anezho a voe distrujet abred a-walc'h gant an Angled-ha-Saozon. Nemet e Breizh, Kernev-Veur, Kembre ha kreisteiz Bro-Skos e chomjont en o sav pelloc'h eget deroù ar Grennamzer. Ar re-se eo a zo deuet da vout ar broioù keltiek a-vremañ.

## Orin

War douaroù an Impalaeriezh roman e voe savet an holl rouantelezhioù brezhon, met disheñvel eo an orin anezho hervez ar rannvrioù.
* E reter ha kreiz Preden e tiskennont eus ar c'heodedoù roman kozh ha reolet e voent gant noblañsoù damromanekaet.
* E kornôg Preden e voent krouet gant rouaned lec'hel, sujet d'an Impalaeriezh roman met miret un tammig emrenerezh gante.
* E Breizh ha Bleaz e voent savet, war a seblant, gant gwarnizonoù roman a deue o soudarded ha jeneraled eus kornôg Preden.

## Roll ar rouantelezhioù brezhon
### En Enez Vreizh

| Rouantelezh Ar Pek Bryneich Caer Baddan Caer Celemion Caer Ceri Caer Colun Caer Gloui Caer Guendoleu Caer Gwynntguig Caer Lerion Caer Mincip Caer Went | Catraeth Ceint Cerniw ha hec'h isrouantelezh Lyonesse Cynwidion Dortrig Dumnonia Dunoting Ebrauc Elmet Glastenning Gododdin | Linnuin Lundein Pengwern hag hec'h isrouantelezhioù Caer-Luit-Coyt Caer Guricon Caer-Magnis Rheged rannet diwezhatoc'h etre Rheged ar c'hreisteiz Rheged an hanternoz Rhegin Rouantelezh Manav Strathclyd Ynys Weith |

### E Kembre

| Builth, pe Buellt, hag hec'h adrouantelezh Gwerthrynion Brycheiniog Rouantelezh Ceredigion Deheubarth Dyfed hag he'ch isrouantelezh Caer Gawch Edeligion Ergyng Ffereg Glywyssing hag he'ch isrouantelezhioù Gwynllwg Penychen Gorfynedd | Gwent Gwynedd hag hec'h isrouantelezhioù Rhos Ysfeilion Dogfeiling Meirionydd Edeyrnion Osmaeliog Afflogion Rhufoniog Dunoding | Malienydd Morgannwg Powys hag ar riezoù all war he lerc'h Powys an hanternoz Powys ar c'hreisteiz, pe Powys Wenwynwyn Seisyllwg | Rouantelezhioù hag isrouantelezhioù kozh Kembre |

### En Arvorig

* Domnonea
* Kerne
* Poc'her
* Rouantelezh Leon
* Bro-Ereg

### E Bro-C'hall

* Rouantelezh Bleaz

## Gwelet ivez

* Hen Ogledd, pe Hanternoz Kozh.
# Rouantelezhioù Norge

Rouantelehioù bihan Norvegia (norvegeg: Småkongedømme i Norge) a reer eus an 29 domani a oa er vro a-raok ma vije unvanet gant ar roue Harald ar Melegan er bloaz 872.
Domanioù politikel e oant, lod anezho ker bihan hag ur gêriadenn, melestret gant ur penn dilennet hervez al lezennoù gladdalc'hel german a oa un hêrezh eus an Impalaeriezh roman hag eus an Iliz kristen. Dibabet gant ar boblañs e veze ar pennoù kentañ ; buan avat e voe hêrezhel ar garg, met pep penn nevez a ranke kaout asant ar bobl kent ren. Teir c'harg a zeue gant an titl : bout barner dirak bodadegoù ar boblañs, bout beleg pa veze aberzhioù relijiel ha bout pennkadour pa veze brezel.
Dre m'eo ar skridoù anvet kongesagaer e norvegeg, "sagaoù ar rouaned", bet savet adalek an XII$^{vet}$ kantved betek ar XIV$^{vet}$ kantved — da vihanañ 200 vloaz goude marv Harald Iañ ar Melegan — ar mammennoù nemeto a zo deuet betek ennomp, den ne oar resis pet rouantelezh vihan a oa, petra e oa titl ar pennoù e gwirionez, na pelec'h edo bevennoù an domanioù-se.
* Emdroadur rouantelezhioù bihan Norvegia kent ha goude an unvaniezh
* E-tro ar bloaz 820
* E-tro ar bloaz 860
* E-tro ar bloaz 872
* E-tro ar bloaz 930
* E-tro ar bloaz 1000
* E-tro ar bloaz 1020
Setu amañ ul listenn, diglok dre ret neuze, eus ar rouantelezhioù bihan a zo anavezet, gant anvioù ar pennoù pa'z eus bet kavet meneg anezho ; lod eus ar pennoù-se zo mojennel pe hanter vojennel avat : e lizherennoù stouet emañ o anvioù ; lod pennoù a renas war veur a zomani.

## ◆ Hardanger

◆ Hedmark

## ◆ Vingulmark

An dachenn ma voe diazezet Oslo e-tro ar bloaz 1049 eo Vingulmark.

## Levrlennadur

* (is) 'Norske kongers chronica'. Kavet : 04 Kerzu 2021.
* (en) 'Heimskringla; Or, The Chronicle of the Kings of Norway by Snorri Sturluson'. Kavet : 04 Kerzu 2021.

## Liammoù diavaez

* (en) Europeans Kingdoms – Northern Europe

## Notennoù

* ↑ Ur pennkadour hepken e oa marteze.
* ↑ "Halfdan an Du"
* ↑ "Kjotve ar Pinvidig"
* 1 2 Ur c'hevreded da Harald Iañ ar Melegan.
* ↑ A renas war an hanter eus Hedmark goude trec'het Sigtryg hag Eystein.
* 1 2 3 Dibenn an IX$^{vet}$ kantved
* ↑ Ur c'huzulier da Haakon Haraldsson "ar roue mat", roue Norvegia 934-961.
* ↑ A renas de facto war Norvegia etre 975 ha 995.
* ↑ Gouarnour ur rann eus Norvegia dindan ren Olof Skötkonung (c. 995-1022).
* ↑ Gouarnour Norvegia dindan ren Knut Meur (1016-1035).
* ↑ Deroù ar VII$^{vet}$ kantved.
* ↑ Kreiz ar VII$^{vet}$ kantved.
* ↑ Deroù an VIII$^{vet}$ kantved.
* ↑ Kreiz an VIII$^{vet}$ kantved.
* ↑ Deroù an IX$^{vet}$ kantved.
* ↑ Eil hanterenn an IX$^{vet}$ kantved.
* ↑ Mibien Orm Skjelamoli eo Thórolf ha Ketill er saga Vatnsdæla.
* ↑ "Harald e varv alaouret", a renas er bloavezhioù 800.
* 1 2 3 Snorri Sturlusso, op. cit.
* ↑ Ur rann hepken eus Vestfold.
* ↑ Mab-kaer Eirik.
* 1 2 3 4 Gwelet Raumarike.
* ↑ Mab Gudrød ; a renas war an hanter eus an domani.
* 1 2 976–987.
* ↑ An hanter hepken eus Vingulmark.
* ↑ Lesanvet Sigurd Orm-i-auga, "Naer en e lagad", diwarur mek eno ; e dibenn an IXvet kantved en devije bevet hervez ar mammennoù.
# Roub' al-C'hali

Ar Roub' al-C'hali (arabeg : الربع الخالي, ar-Rubʿ al-Ḫālī, "ar c'hard goullo") zo ur gouelec'h bras e Ledenez Arabia. Ar brasañ dezerzh traezh eus ar bed eo, en tu-hont da 650 000 a gilometradoù-karrez dindanañ.
* Kompezennoù grouan gronnet gant erinoù traezh
* Erinoù
* Kuzh-heol en Arabia Saoudat
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Rouantelezh ar Vizigoted

Rouantelezh ar Vizigoted a oa ur rouantelezh savet gant ar Vizigoted hag en em astenne eus Toloza betek kreisteiz Hispania hag a badas eus 418 betek 711, pa voe diskaret gant ar Vuzulmaned.

## Istor

En emgann Vouillé en 507 e voe trec'het ar Vizigoted gant ar Franked. Ne chomas ganto nemet Septimania (dre vras Languedoc a vremañ) hag un darn eus Provañs gant skoazell Ostrogoted Italia.
Goude kollet Toloza en 508, e lakajont o c'hêr-benn e Toledo ; en 575 e voe aloubet ganto bro ar Sueved
En 711 e voe kaset o rouantelezh d'an traoñ gant ar Vuzulmaned.
# Rouantelezh krenn Henegipt

Rouantelezh krenn Henegipt pe ar Grennimpalaeriezh a zo prantad istor Egipt etre ar c'hentañ marevezh etre hag an eil marevezh etre. Ar Rouantelezh a grog tro-dro da -2033 (pa voe adunvanet Egipt gant Montouhotep II) hag a echu tro-dro da -1786.
Ur prantad berzh e voe. Ar gêr-benn a oa e Teba, kêr orin ar roueed a adunvanas Henegipt. An doue impalaeriezhel a oa neuze Montou, ar falc'hun brezelgar azeulet en Erment hag e Teba, met ivez Amon.
Ur prantad digor war-du ar Reter Krenn e oa.

## An tierniezhioù

* XIvet tierniezh (-2160 da -1994)
* XIIvet tierniezh (-1991 da -1786)

## Liammoù diabarzh

* Faraoned:
** Senousret III
* Uhelidi all:
# Rouantelezhioù ar Franked

Rouantelezhioù ar Franked eo ar rouantelezhioù zo bet en Kornôgeuropa (Bro-C'hall, Belgia, Izelvroioù, Alamagn, Italia) goude diskar Impalaeriezh roman ar C'hornôg hag aloubadeg ar broioù-se gant ar Franked a-hed ar V$^{vet}$ kantved.
An holl rouantelezhioù-se ac'h ae d'ober Rouantelezh ar Franked (Regnum Francorum en latin), ha padout a rejont betek ar Grennamzer Uhel, eus ar V$^{vet}$ d'an IX$^{vet}$ kantved.

## Gwelet ivez

* Frankia
# Ortigosa de Cameros

Ortigosa de Cameros zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
# Ortigueira

Ortigueira zo ur gumun eus Galiza, en arvor hanternoz proviñs A Coruña , e komark Ortegal.
War lez ar ría de Ortigueira, er reter, emañ ; er biz emañ Cariño, er reter Mañón, er c'hreisteiz kumunioù Somozas ha Puentes de García Rodríguez hag er c'hornôg Cerdido ha Cedeira.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:
* Barbos (San Xulián)
* Céltigos (San Xulián)
* Couzadoiro (San Cristovo)
* Cuíña (Santiago)
* Devesos (San Sebastián)
* O Ermo (San Xulián)
* Espasante (San Xoán)
* Os Freires (San Paulo)
* Insua (San Xoán)
* Ladrido (Santa Eulalia)
* Loiba (San Xulián)
* Luama (San Martiño)
* Luía (Santa María)
* Mera de Abaixo (Santiago)
* Mera de Arriba (Santa María)
* O Mosteiro (San Xoán)
* As Neves (Ortigueira) (Santa María)
* Ortigueira (Santa Marta)
* San Claudio (Santa María)
* San Salvador de Couzadoiro (San Salvador)
* Senra (San Xulián)
* Veiga (Santo Adrao)

## Liammoù diavaez

* Kumun Ortigueira
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ortona dei Marsi

Ortona dei Marsi zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Ortueri

Ortueri zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
# Ortiz

Ortiz zo un anv-lec'h spagnolek anavet ivez evel anv-tiegezh, hag a vije a orin euskarek.

## Lec'hioù
### Spagn

* río Ortiz, ad stêr d'ar río Piedra, e komark Calatayud, e proviñs Zaragoza, en Aragon.

### Arc'hantina

* Villa Ortiz, e Partido Alberti, e Proviñs Buenos Aires
* Presidente Ortiz, e Departamant Escalante, e Chubut.

### Mec'hiko

* Mata Ortiz, e Chihuahua

### Venezuela

* Municipio Ortiz, unan eus 15 kumun stad Guárico;
* Ortiz, pennlec'h ar gumun, e biz stad Guárico

## Anv-tud

* Ortiz, anv-badez.

### Tud
#### XVI$^{vet}$ - XIX$^{vet}$ kantved

* Diego Ortiz (c.1510 – c.1570), sonaozour spagnol;
* Josefa Ortiz de Domínguez (1768–1829), harozez ha stourmerez evit dizalc'hted Mec'hiko
* Manuel Antonio Ortiz Prezidant Paraguay 1840–1841
* Diogo Ortiz de Villegas (1457–1519), doueoniour ha steredoniour

#### XX$^{vet}$ - XXI$^{añ}$ kantved

* Abdalá Bucaram Ortiz (1952-), Prezidant Ecuador 1996–1997
* Adalberto Ortiz (1914–2003), barzh ha romantour ecuadorat
* Ana Alicia Ortiz (1956-), anavezet evel Ana Alicia, aktourez stadunanat a orin mec'hikan
* Deborah Ortiz (1957-), politikourez stadunanat eus California
* Eulalio Martín Gutiérrez Ortiz (1881–1939), Prezidant Mec'hiko 1914–1915
* Juan L. Ortiz (1896–1978), barzh arc'hantinat
* Letizia Ortiz (1972-), priñsez Asturias, pried Felipe de Borbón;
* Pascual Ortiz Rubio (1877–1963), Prezidant Mec'hiko 1930–1932
* Willington Ortiz (1952-), melldroader ha polítikour kolombian;
* Roberto M. Ortiz (1886–1942), prezidant Republik Arc'hantina (1938–1942)
* Dardo Ortiz (1915-1990), polítikour uruguayat.

## Steredoniezh

* Kometenn White-Ortiz-Bolelli

## Pennadoù kar

| Andrés Ortiz Antonio Ortiz Darío Ortiz David Ortiz Enrique Ortiz | Fernando Ortiz Francisco Ortiz Guillermo Ortiz José Ortiz Jorge Ortiz | Juan Ortiz Manuel Ortiz Miguel Ortiz Óscar Ortiz |

### Pennadoù kar all

* Ortiz de Rozas.
* Scalabrini Ortiz
# Ortona

Ortona zo ur gumun en Italia, en Abruzzo, e proviñs Chieti.
# Ortovero

Ortovero zo ur gumun en Italia, e proviñs Savona ha rannvro Liguria.
# Ortodoksiezh yuzev

An Ortodoksiezh yuzev (pe c'hoazh Yuzevegezh reizhkredour) zo ul lavarenn hollek evit ober anv eus luskadoù hengounel hag a glask chom eus tu an hengoun er Yuzevegezh a-vremañ. Hervezo e oa bet diskuliet an Torah, dre skrid ha dre gomz, da Voizez gant Doue e Menez Sinai ha n'eus ket bet kemm abaoe.
Ret eo hervezo doujañ strizh d'an halakha neuze ha disklêriañ anezhi dre hentennoù hengounel, o tegemer labour ar re fur evel m'emañ. N'eo ket ul luskad kreizennet avat ha meur a zoare a zo da vezañ reizhkredour. Gallout a reer rannañ an ortodoksiezh etre an hini haredi, mirouroc'h ha serr ouzh ar gevredigezh, hag an hini vodern, degemerusoc'h ouzh ar bed tro-dro.
* 613 Mitzvot • Halac'ha • Kabbala • Midrash • Minhag • Talmud • Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim) • Targoum
* Strolladoù sokial-sevenadurel
* Achkenazed • Djouhouried • Mizrac'hed • Samaritaned • Sefaraded
* Istor ar Yuzevien
* Brezelioù yuzev-roman • Diaspora • Harlu Babilon • Istor ar Yuzevien er Grennamzer • Istor ar Yuzevien en Henamzer • Templ Jeruzalem
* Istor ar Yuzevien dre vro
* Alamagn • Breizh • Broioù muzulman • Frañs • Israel • Polonia • Rusia • Spagn • Stadoù-Unanet
* Kredennoù yuzevek
* Adgroueouriezh yuzev • Esened • Fariseed • Karaegezh • Kristeniezh kentidik • Ortodoksiezh yuzev • Sadukeed • Samaritanegezh • Yuzevegezh an Eil Templ • Yuzevegezh adreizhet • Yuzevegezh frankizour • Yuzevegezh kentidik • Yuzevegezh virour • Zeloted
* Lidoù
* Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev
* Yezhoù yuzev
* Bouc'horeg • Djidieg • Grouzineg • Hebraeg • Ladinoeg • Yideg • Yuzev-tateg
* Strolladoù politikel er yuzevegezh
* Aliyah • Brezel israelat-arab • Bund • C'hasidegezh • Dishualidigezh ar Yuzevien • Haskalah • Hasmoneed • Istor ar sionouriezh • Istor Stad Israel • Kibboutz • Sanhedrin • Sionouriezh • Trevadennoù yuzevek e Palestina
* Heskinerezh ar Yuzevien
* Enepyuzevegezh • Shoah
# Ortucchio

Ortucchio zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Ortygornis

Ortygornis :
| Ortygornis gularis, tresadenn gant Thomas Hardwicke. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| Anv skiantel ||
| Ortygornis Reichenbach, 1852 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ortygornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1852 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* frankolin ar geunioù (Ortygornis gularis),
* ar frankolin louet (Ortygornis pondicerianus)
** O. p. interpositus, mecranensis ha pondicerianus,
* Ortygornis sephaena
** O. s. grantii, rovuma, sephaena, spilogaster ha zambesiae.
Eizh (8) isspesad en holl.

## Liammoù diavaez

* (en) IOC World Bird List : Taxonomic Updates Version 11.2 (July 10, 2021).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Phasianidae/Ortygornis (lennet e-barzh d'an 12 a viz Ebrel 2022).
* 1 2 Er genad Francolinus kent.
* ↑ Er genad Dendroperdix kent.
# Stigmatura

Stigmatura :
| S. b. flavocinerea, luc'hskeudennet e Mirva natur Bosques Telteca (proviñsMendoza, Arc'hantina). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Tyrannidae |
| Anv skiantel ||
| Stigmatura P.L.Sclater & Salvin, 1866 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Stigmatura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1866 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Stigmatura budytoides
** S. b. budytoides, flavocinerea, gracilis hag inzonata,
* Stigmatura napensis
** S. n. bahiae ha napensis.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Tyrannidae/Stigmatura (lennet e-barzh d'an 3 a viz Gouere 2018).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Stilbe

Stilbe (henc'hresianeg : Στίλβη) a oa un nimfenn, merc'h d'an doue-stêr Peneios ha d'an naiadenn Kreousa.
Daou vab gevell he doe gant an doue Apollon :
* Kentaoros, hendad an Dud-varc'h
* ha Lapithes, hendad al Lapited.
Hervez un doare all eus ar vojenn eo mab da Iksion ha Nefele an hini e oa Kentaoros
Diwar Kyc'hreüs e c'hanas an nimfenn C'hariklo, a vo gwreg C'heiron hag Eueres.

## Levrlennadur

* M. Grant and J. Hazel, Who's Who in Greek Mythology, David McKay & Co Inc, 1979

## Liamm

* (en) Diwar-benn Stilbe.
# Stigliano

Stigliano zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
# Stignadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen stignadur (saoz. : tenseness) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur perzh implijet evit enebiañ sonennoù vogalennnek dreist-holl hag ivez a-wezhoù kensonennel e meur a yezh, en o zouez ar vietnameg, da skouer :
    ă hag â: vogalennoù laosk
    a and ơ: vogalennoù stign

## Vogalennoù stign ha laosk

Dre vras e vez serroc'h ar vogalennoù stign evit ar vogalennoù laosk ha bez' e c'hell bezañ kreisoc'h ar vogalennoù laosk.
Gwezhall e kredjod e veze produet ar vogalennoù stign dre stignañ muioc'h kigennoù kerdin ar vouezh met n'eo ket bet diskwelet dre arnod ar vartezeadenn-se.
E meur a yezh c'hermanek, en o zouez saozneg unvan Bro-Saoz, an alamaneg unvan hag an izelvroeg, e vez distaget hiroc'h ar vogalennoù stign evit ar vogalennoù laosk ha kavet e vez vogalennoù laosk e silabennoù serr peurliesañ, da skouer e saozneg :
    beat ([bi:t]; "lusk") : stign
    bit [bɪt]; "tamm") : laosk (e.g. bit)
E yezhoù germanek all avat, en o zouez ar skoteg hag an islandeg, ne glot ket an hirder gant ar stignadur.

## Kensonennoù stign ha laosk

* Pennad pennañ : Fortis ha lenis.
A-wechoù ez eo bet implijet an termen "stignadur" evit deskrivañ parioù c'hensonennoù dre serriñ enebet ent-ez-fonemek an eil re ouzh ar re all e koreaneg :
* [p t k] : laosk (pe lenis)
* [pʰ tʰ kʰ] : c'hwezhet
* [pʼ tʼ kʼ] : stign (pe fortis)
E lod rannyezhoù gouezeleg Skos hag iwerzhoneg ez eus ur rummad kensonennoù deskrivet a-wechoù evel kensonennoù laosk ([l, l$^j$, n, n$^j$]) enebet ouzh ur rummad kensonennoù stign ([ɫˑ, ʎˑ, nˠˑ, ɲˑ]) daoust ha ma n'eo ket gwall sklaer talvoudegezh an termenoù "stign" ha "laosk" war al live fizikel en degouezh-mañ.