OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Moger Hadrian

Moger Hadrian pe Mur Hadrian evel e kembraeg (Hadrian's Wall e saozneg; Vallum Ælium e latin) a vez graet eus ar voger-difenn savet gant ar Romaned en hanternoz proviñs Britannia.
Etre 119 ha 122, ha goude e 142, en em savas ar vBrigantes, harpet gant meuriadoù disuj Kaledonia, war harzoù hanternoz Britannia. Ret e voe kreñvaat al limes (moger a zifenne harzoù an impalaeriezh en norzh).
E-pad beaj an impalaer Hadrian an hini e voe savet moger Hadrian. Kroget e voe d'he sevel e 121-122, hag echuet e voe e 128. Hedet e oa ar voger gant touflezioù, ha kreñvlec’hioù ha kazarnioù hag a oa ingalet a-hed an harzoù. Chom a reas efedus e-pad tri c’hantved daoust da dagadennoù ar Bikted.
Ur voger all a voe savet 20 vloaz diwezhatoc'h gant an impalaer Antoninus Pius, pelloc'h en hanternoz, anvet Moger Antoninus, met dilezet e voe en Eil kantved.

## Glad

Enskrivet eo bet e 1987 war roll glad ar bed gant an UNESCO.

## Gwelet ivez

* Moger Antoninus

## Levrlennadur

* (en) Stephen Johnson, Hadrian's Wall, B. T. Batsford / English Heritage, Londres, 2000.
* (fr) Patrick Galliou, Le mur d'Hadrien : ultime frontière de l'Empire romain, éd. Armeline, Crozon, 2001, 157 p. (ISBN 2-910878-12-0)
* (fr) P. Brun, S. van der Leeuw, Ch. R. Whittaker (dir.), Frontières d'Empire. Nature et signification des frontières romaines, éd. APRAIF, Nemours, 1993.

## Liammoù diavez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Sciences et Avenir (fr)
# Mofoueg ar su

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo mofoueg ar su (mofu-gudur) komzet gant tro-dro da 60.000 den e norzh Kameroun (1998).
C'hwec'h rannyezh ez eus:
* Mokongeg (mokong)
* Goudoureg (gudur)
* Zidimeg (zidim)
* Dimeoeg (dimeo)
* Masagaleg (massagal)
* Ndjelengeg (njeleng)

## Gwelet ivez

* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Mogera

Mogera :
| Mogera imaizumii ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Soricomorpha |
| Kerentiad : | Talpidae |
| Genad : | Mogera |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Mogera a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù

7 pe 8 spesad gozed hag a vev e reter Azia a zo ennañ:
* Mogera etigo
* Mogera imaizumii (pe Mogera minor)
* Mogera insularis
* Mogera kobeae (pe Mogera wogura kobeae)
* Mogera robusta
* Mogera tokudae
* Mogera uchidai
* Mogera wogura
# Moggio

Moggio zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
# Moger Vras Sina

Moger Vras Sina (e sinaeg 長城, pinyin : Chángchéng, da lavaret eo : « hir » + « kêr mogeriet » ; e tibeteg : rgya-nag lcags-ri རྒྱ་ནག་ལྕགས་རི da lavaret eo « menez houarn Sina ») eo ar savadur hirañ savet gant mab-den war an douar. 6400 km hed zo dezhi, adalek Korea betek dezerzh Gobi. Etre 5 ha 7 metr tevder he deus hag etre 5 ha 17 metr uhelder. A-hed ar voger e kaver tourioù ged, nepell an eil diouzh egile. Er reter eo emañ en he meurdezusañ ; pelloc’h er c’hornôg n’eo mui, e lec’hioù zo, nemet ur savenn-douar vras.
Ur voger difenn eo, savet dreist-holl adalek dibenn ar XIVvet kantved betek deroù ar XVIIvet kantved, e-pad ar remziad Ming.
Savet e voe ar voger-se gant Sinaiz evit difenn o bro diouzh argadennoù gant ar Vongoled hag an Durked. A-raok e oa bet mogerioù all c’hoazh savet ken abred hag an IIIe kantved kt JK, da vare ar remziad Qin, da ziwall diouzh meuriadoù a oa o vevañ er pezh zo bremañ Mongolia ha Manchouria. En em astenn a ra ar Voger a-hed 6 700 km, adalek Shanhaiguan (山海关) er reter, betek Jiayuguan (嘉峪关) er c’hornôg.

## Istor

* Peder savenn zo bet da savadur ar Voger Vras :
* 208 kt JK (remziad Qin).
* Iañ kantved kt JK (remziad Han).
* 1138-1198 (mare ar Pemp remziad hag an Dek rouantelezh).
* 1368-1620 (adalek an impalaer Hongwu betek an impalaer Wanli eus ar remziad Ming).
* E 1987 e voe lakaet Moger Vras Sina e-touez lec’hiadoù ar Glad bedel gant an UNESCO.

## Ha gwelet e vez eus al loar ?

Lavaret e vez ez eo Moger Vras Sina ar savadur nemetañ zo bet savet gant mab-den a c’heller gwelet eus an egor. Er bloavezhioù 1930 e voe skrivet e vefe gwelet eus al loar. Met kement-se n’eo ket gwir rak ar Voger Vras n’eo ket ledan a-walc’h.
Peogwir e varvas kalz a vicherourien, pa oant o sevel ar Voger, ha peogwir e voent douaret e-kichen, e lavarer diwar-benn Moger Vras Sina ez eo ar « vered vrasañ zo er bed ».

### Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* lec’hienn c’hallek diwar-benn ar Voger Vras
* Kartenn eus Moger Vras Sina
* Skeudennoù eus Moger Vras Sina
# Moger ar Meurvor Atlantel

Moger ar Meurvor Atlantel (alamaneg: Atlantikwall) eo an hollad difennoù prientet gant Alamagn an Trede Reich el lodenn eus Europa dalc'het ganti a-enep un aloubadeg gant ar Gevredidi. Implijet e vez ivez an droienn vilourel Festung Europa evit ober anv eus an difennoù-se. Etre 1942 ha 1944 e oa bet savet difennoù lies gant an Alamanted hag o harperien e arvorioù Europa. Darn eus difennoù Moger an Atlantel a oa e dalc'h al lu alaman, ul lodenn vihan a oa dalc'het gant nerzhioù douar al Luftwaffe. Ar morlu alaman en devoa dalc'het ur rouedad difennoù arvorel, aozet e stumm meur a zonenn difenn.
* Rommel o weladenniñ difennerien Indianed Moger an Atlantel
* Ur c'hanol 38 cm SK C/34 eus ar vaterienn Todt
* Soudarded alaman o sevel difennoù enep-dilestradeg e 1943
* Labourioù Moger an Atlantel e 1943
* Tour radar rastell
* Tour radar
* Soudarded eus Turkestan eus an Ostlegionen e 1943 e Normandi.
* Ur soudard Korean eus an Ostlegionen. Re verr e oa an niver soudarded an Trede Reich evit difenn Moger an Atlantel.
# Mogeriadur

Ur mogeriadur a zo un hollad mogerioù uhel ha hir a-walc'h. Kavet e vezont peurvuiañ tro-dro d'ur savadur pe d'ur gêr. Gwechall, a-raok diorroadur ar c'hanolierezh en 18vet kantved, e veze difennet ar c'hêrioù en ur sevel ur sistem mogerioù difenn a c'hellent bezañ hir-tre. Ar mogeriadurioù brudetañ en istor a zo bet Moger Vras Sina, Mogeriadur Mikenas, Mogeriadur Roma hag Mogeriadur Kergustentin.

## Istor ar mogeriadur

War-dro - 1300 kent Jezuz-Krist eo bet savet mogeriadur Mikenas a zo bet lesanvet ar "mogeriadur kiklopel" pa lavare ar vojenn e oant bet savet gant ar Gigloped, ramzed hantezoueed ar vitologiezh gresian. En Egipt, e mare an Henamzer, eo bet savet ivez meur a vogeriadur evit diwall ned aje an dud da lec'hioù 'zo (palezioù, temploù) hep bezañ aotreet. E Bro-C'hres koulz hag e Henroma ha e broioù ar Mor Kreizdouar ez eus bet savet mogeriadurioù tro-dro d'ar c'hêrioù pennañ. Savet en deus an impalaerien Bro-Sina ur mogeriadur, anvet Moger Vras Sina, an hini hirañ a zo bet, evit difenn Norzh Sina diouzh an aloubadegoù (savet a-frapadoù etre ar 7vet kantved kent Jezuz-Krist hag ar 7vet kantved goude Jezuz-Krist. Deskrivet en deus Kezar ur seurt mogeriadur a save ar C'halianed evit difenn o c'hêrioù, ar murus gallicus, graet gant prenn ha douar-barr.

## Mogeriadurioù e Breizh

* Mogeriadur Gwennrann
* Mogeriadur Kemper

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Monteiasi

Monteiasi zo ur gumun italian e proviñs Taranto, e rannvro Puglia.
# Montegranaro

Montegranaro zo ur gumun e-kreiz Italia, e proviñs Fermo, er rannvro Marche.
# Montegridolfo

Montegridolfo zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna.
# Montegrino Valtravaglia

Montegrino Valtravaglia zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
# Montegrosso

Montegrosso zo un anv-lec'h italianek a gaver e meur a vro.

## Italia
### kumunioù

* Montegrosso d'Asti, e proviñs Asti
* Montegrosso Pian Latte, e proviñs Imperia

### frazione

* Montegrosso, frazione en Andria, e proviñs Barletta

### menezioù

* Monte Grosso, en Alpi Liguri, etre Val Tanaro ha Val Casotto
* Monte Grosso, en Alpi Liguri, e Valle Ellero
* Monte Grosso, en Enez Elba

## Korsika

* Montegrosso (Korsika) pe Montegrossu, ur gumun
* Monte Grosso pe Monte Grossu, menezieg
# Montegrosso Pian Latte

Montegrosso Pian Latte zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
# Montegrotto Terme

Montegrotto Terme a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
# Montegrosso d'Asti

Montegrosso d'Asti a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti, hag e rannvro Piemonte.
# Montehermoso

Montehermoso a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
# Monteille

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Monteille |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Monteille en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Auge |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Vallée d'Auge |
| Kanton | Mézidon-Canon |
| Kod INSEE | 14444 |
| Kod post | 14270 |
| Maer | Claudine Requier |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,53 km² |
| Led | 49° 06' 34" Norzh |
| Hed | 00° 02' 50" Reter |
| Uhelder kreiz | 40 m |
| Uhelder bihanañ | 17 m |
| Uhelder brasañ | 159 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 178 (2009) |
| Stankter | 39 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Monteille a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1añ a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez: Mézidon-Vallée-d'Auge.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: lazhet e voe un den nann-soudard e Monteille gant an Alamaned d'an 18 a viz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Mont-à-la-Vigne, XV$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Sant Owen, XII$^{vet}$ kantved$^,$.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| ? | Meurzh 2001 | Roger Frenette | |
| Meurzh 2001 | 2014 | Claudine Requier | digostezenn |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Diellaoueg Mérimée
* ↑ Clochers de France
* ↑ Diellaoueg Mérimée
* ↑ EBSSA
# Offin

Kumunioù Frañs :
| Anv | Offin |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Montreuil-sur-Mer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Val de Canche et d'Authie |
| Kanton | Campagne-lès-Hesdin |
| Kod INSEE | 62635 |
| Kod post | 62990 |
| Maer | Roger Houzel |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,29 km² |
| Led | 50° 26' 45" Norzh |
| Hed | 01° 56' 33" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 21 m |
| Uhelder brasañ | 109 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 193 (2007) |
| Stankter | 36 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Offin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
# Ofis santel

An Inkizision (latin : inquisitio brezhoneg: "enklask"), Ofis santel e anv ofisiel, a oa ul lez-varn hervez ar gwir kanonek, lakaet e pleustr gant an Iliz katolik er bloaz 1184 evit stourm ouzh ar pezh a lakae da zisivoud (hæresis), eleze kement soñj, mennozh pe oberenn a lakae da gontrol d'an dogm katolik.
Ledan e oa skalf ar c'hastizoù : eus pedennoù ha pinijennoù betek telloù-kastiz pa ne veze ket prouet an disivoud, eus diberc'hennadur an holl vadoù evit an dud a guitae ar relijion (apostata "dianzavour") betek ar boan a varv evit ar re a oa arre en disivoud (relapsus "adfeilhet"). War-dro 3 000 den a voe lazhet gant an Inkizision a-hep pemp kantved en Europa
Barn a rae ar "falskrederien" ivez, dreist-holl ar catariezh, Iliz Valdo hag an disivoud protestant.
Betek 1965 e padas an Ofis Santel ; er bloaz-se e voe adanvet Breuriezh evit kelennadurezh ar feiz, met ul lez-varn (dicastère, eus an henc'hresianeg δικαστήριον dikastêrion "lez-varn") ez eo bepred.

## Pennadoù kar

* Auto de fé
* Inkizision en Amerika
* Inkizision ar Grennamzer
* Tomás de Torquemada
* Inkizision spagnol

## Notennoù

* ↑ (en) Brenon, Anne. Le choix hérétique – Dissidence chrétienne dans l'Europe médievale. Cahord : La Louve, 2006 (ISBN 978-2-916488-01-1)
* ↑ (fr) Dicastère pour la doctrine de la foi @ Vatikan
# Ofiser ha plac'h o c'hoarzhin

Ofiser ha plac'h o c'hoarzhin a zo ul livadur livet gant Johannes Vermeer e-tro 1657 hag a c'haller gwelout e The Frick Collection e New York.
Dodenn ar merc'hed hag o danvez-pried a oa un dodenn a veze kavet kalz en arzoù izelvroat. Implijet eo bet an dodenn-se gant Vermeer a-benn labourat war ar gouloù. Trolinenn deñval an ofiser a zegas donder d'an daolenn, hag ez eo gwall zisheñvel diouzh ar gouloù a weler war ar plac'h hag an holl draoù azo er pezh m'emaint ennañ. Ar gartenn a weler ouzh ar voger a voe embannet e 1621. Ar gartenn-se, koulz hag ar c'hadorioù, a weler e taolennoù all gant Vermeer.
# Offida

Offida a zo ur gumun eus Italia e proviñs Ascoli Piceno, er Rannvro Marche.
# Offlaga

Offlaga zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Offrethun

Kumunioù Frañs :
| Anv | Offrethun |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Boulogne-sur-Mer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de la Terre des Deux Caps |
| Kanton | Marquise |
| Kod INSEE | 62636 |
| Kod post | 62250 |
| Maer | Laurence Vangermée |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 2,62 km² |
| Led | 50° 47' 05" Norzh |
| Hed | 01° 41' 33" Reter |
| Uhelder kreiz | 55 m |
| Uhelder bihanañ | 16 m |
| Uhelder brasañ | 95 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 256 (2007) |
| Stankter | 97 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Offrethun a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Muracypraea

Muracypraea :
| Muracypraea mus ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Mollusca |
| Kevrennad : | Gastropoda |
| Urzhad : | Littorinimorpha |
| Kerentiad : | Cypraeidae |
| Genad : | Muracypraea |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Muracypraea a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.

## Taksonomiezh

Ar genad Muracypraea a zo bet diskrivet gant Woodring e 1957.

## Spesadoù

N'eus nemet ur spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
* Spesad Muracyprea mus (Linnaeus, 1758)
Ur c'hregin a zo bet gwelet evel ur spesad all en ur mare a-raok bezañ renket er spesad nemetañ evel un isspesad:
* Spesad Muracypraea donmoorei (Petuch, 1979) = Muracypraea mus donmoorei Petuch, 1979

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Lec'hienn WoRMS Word Register of Marine species, bet sellet outi d'an 13 a viz Eost 2014, http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=531822(en)
* ↑ Lorenz Felix & Hubert Alex, A guide to worldwide cowries, 2000, ti-embann Conchbooks, 2nd edition revised and enlarged, 584p, ISBN 3-925919-25-2 (en)
# Muramvya (proviñs)

Muramvya zo ur proviñs eus Burundi.
g • ka • ke Proviñsoù Burundi :
| Proviñsoù | Bubanza · Bujumbura Mairie · Bujumbura Rural · Bururi · Cankuzo · Cibitoke · Gitega · Karuzi · Kayanza · Kirundo · Makamba · Muramvya · Muyinga · Mwaro · Ngozi · Rutana · Ruyigi |
# Murano

Murano zo un enezenn e Morlenn Venezia, en hanternoz da gêr Venezia.
Brudet eo an artizaned a ra gwer Venezia eno.

## Douaroniezh

Rannet eo an enezenn e div lodenn gant ur ganol anvet Canal Grande ha dreisti ar Ponte Lungo (pe Ponte Vivarini).
# Mur-de-Sologne

Mur-de-Sologne :
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Kod kumun | 41157 |
| Kod post | 41230 |
| Maer Amzer gefridi | |
| Lec'hienn web | https://murdesologne.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 1 517 ann. (2020) |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ m — brasañ m |
| Gorread | km² |
| kemmañ |
Mur-de-Sologne a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Selles-sur-Cher, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Douaroniezh

50,5 km2 eo gorread Mur-de-Sologne.

## Poblañs

War-dro 1 500 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh

E 2014 e voe addilennet Yves Pothet da vaer.

## Liammoù diavaez

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Mur (stêr)

Ar Mur (Mura e sloveneg, kroateg ha hungareg, Müra, Möra e sloveneg Prekmurje) a zo ur stêr o tiskenn a-hed 465 km eus rannvro Lungau e Salzburg (Aostria) betek e gember gant an Danav e-kichen Legrad (Kroatia).

## Broioù ha kêrioù ma red ar Mur drezo

* Aostria
** Murau
** Judenburg
** Bruck an der Mur
** Graz
** Mureck (sloveneg: Cmurek)
* Slovenia
** Gornja Radgona (alamaneg: Oberradkersburg)
** Radenci
* Kroatia
** Mursko Središče (hungareg: Muraszerdahely)
* Hungaria
# Mura (Lombardia)

Mura zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
# Muqdisho

Kêr-benn ofisiel Somalia eo Muqdisho (somalieg: Muqdisho, ivez Xamar; arabeg: مقديشو‎ Maqadīshū ; swahilieg Mogadishu) war aod Meurvor Indez. Hervez sifroù ar Broadoù Unanet e oa war-dro 1,2 milion a annezidi enni e 1990.
Er XVI$^{vet}$ kantved e voe dindan veli Portugal. E 1871 e voe aloubet ar vro tro-dro gant Sultan Zanzibar. Kregiñ a reas Italianed d’en em staliañ eno hag e 1905 e voe prenet kêr gant Italia. Dont a reas da vezañ kêr-benn an drevadenn italian anvet Somalia italian.
Abaoe marv an diktatour Syaad Barre e 1991 ez eus emgannoù etre kostezennoù disheñvel e Somalia ha ne c’heller ket sellout ouzh ar gêr-se evel sez ur galloud en defe aotrouniezh war ar vro a-bezh. E diwezh ar bloavezh 2006 eo deuet gouarnamant da c'hortoz Somalia d'en em staliañ e Muqdisho. Unan eus lec’hioù dañjerusañ ar bed eo ar gêr, etre daouarn bandennadoù armet a stourm an eil re a-enep ar re all.
Daoust da se e chom oberiant porzh Muqdisho. Lec’hiet-mat eo kêr e kroashent hentoù a gas da Genya hag Etiopia. Ur greizenn genwerzhel a bouez eo c’hoazh evit ul lodenn vat eus Somalia.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mur

Mur a c'hell bezañ :
* ur gumun eus Breizh, gwelit Mur (kumun);
* ur gumun e rannvro Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées, gwelit Mur-de-Barrez
* ur gumun e rannvro Centre-Val de Loire, gwelit Mur-de-Sologne
* ur stêr eus Aostria, Slovenia, Kroatia, gwelit Mur (stêr);
* ur gumun eus kanton Vaud e Suis, gwelit Mur (Suis).
# Muras

Muras zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo, e komark Terra Chá. 696 a dud a oa o chom eno e 2014.

## Parrezioù

Sede parrezioù ar gumun:

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Nevezvrezhoneg

An nevezvrezhoneg (Néo-breton e galleg hag e saozneg) eo brezhoneg an XXI$^{vet}$ kantved, boulc'het e 2001. E gentañ perzhioù a zo bezañ degemerus d'ar yezhoù all, da lavaret eo d'ar yezhadurioù ha d'ar gerioù a zeu eus div yezh dreist ar re all, ar galleg, hag ar saozneg. Hennezh eo ar yezh a vefe kaozeet er skolioù Diwan, hervez lod.

## Levrlennadur

* (en) Iwan Wmffre, Breton Orthographies and Dialects volume 1 : The Twentieth-century Orthography War in Brittany, Peter Lang, 2007, 784 p.
* (en) Aviv Amit, « Brittany », en Aviv Amit, Regional Language Policies in France during World War II, Springer, 2014, 186 p. (lire en ligne [archive]) (dreist-holl al lodenn « The Néo-Breton controversy »).
* (en) Heather Williams, Postcolonial Brittany: Literature Between Languages, Peter Lang, 2007, 191 p., p. 14
* (en) Michael Hornsby, « Néo-breton and questions of authenticity », Estudios de sociolingüística: Linguas, sociedades e culturas, vol. 6, no 2,‎ 2005, p. 191-218 (ISSN 1576-7418,
* (en) Michael Hornsby, Revitalizing Minority Languages: New Speakers of Breton, Yiddish and Lemko, Palgrave Macmillan, 2015 (ISBN 9781137498793,
* (fr) Jean Le Dû, « Vrais bretons et pseudo-normes », en François P. Bonnot, Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social, Presses Universitaires de Strasbourg, 1995 p. 265-287
* Jean Le Dû, « Le Breton au XXe siècle: renaissance ou création? », Zeitschrift für celtische Philologie, vol. 49-50, no 1,‎ 1997, p. 414 (lire en ligne [archive])
* (en) Jean Le Dû, « Revivalists and native speakers in Brittany and in Ireland: a paradoxical misunderstanding », en Cathinka Hambro, Lars Ivar Widerøe, Lochlann: festskrift til Jan Erik Rekdal på 60-årsdagen = aistí in ómós do Jan Erik Rekdal ar a 60ú lá breithe, Oslo, Hermes, 2013, 365 p. lenn enlinenn, p. 331-343
* (fr) Hugues Pentecouteau (rakskrid gant Fañch Morvannou), Devenir bretonnant : Découvertes, apprentissages et réappropriations d'une langue, Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2002, 294 p. (ISBN 9782868476616)

## Notennoù

* ↑ pennad-kaoz gant André Markowicz, L'Oeil électrique, niv. 14
# Nevezamzer

An nevezamzer zo unan eus ar peder rannvloaz en hinbarzh kerreizh, ar maread ma'z a an hinad eus ar goañv d'an hañv. E-keñver ar steredoniezh e krog an nevezamzer e broioù ar C'hornôg da gedez an nevezamzer (war-dro an 20vet a viz Meurzh e Hanterzouar an Norzh hag an 23vet a viz Gwengolo e Hanterzouar ar Su) hag e vez echuet da vare ar goursav-heol (war-dro an 21vet a viz Mezheven e Hanterzouar an Norzh hag an 21vet a viz Kerzu e Hanterzouar ar Su).
Ne vez ket kavet ar boazioù-se e pep lec'h, rak gant ar Gelted kozh ha c'hoazh hiziv an deiz en Iwerzhon e vez kontet C'hwevrer, Meurzh hag Ebrel en Nevezamzer, pa vez gwelet deiz ar gedez evel kreiz an Nevezamzer gant ar steredoniourien mod-kozh e Sina. E-keñver an oablouriezh e vez kontet Meurzh, Ebrel ha Mae en o fezh evel an nevezamzer e hanterzouar an Norzh ha Gwengolo, Here ha Du e Hanterzouar ar Su.

## Efedoù an nevezamzer

E-pad an nevezamzer e krog an hanterzouar da vezañ troet ouzh an Heol dre m'eo tizhet gant ar bannoù-heol muioc'h-muiañ. Pa gresk an deizioù pelloc'h eget 12 eur e kresk ivez ar wrez tamm-ha-tamm. Diouzh hirded vrasañ an deizioù ha kresk ar wrez e teu ar plant da greskiñ. Kalz a zour a zeu warno pe dre deuziadur an erc'h e menezioù uhel pe dre ar glaveier puilh a weler d'ar c'houlz-se. An darn-vuiañ eus ar bleuniadur a zeu en nevezamzer hag e c'hell kregiñ dindan an erc'h pa vez anezhañ. Bleuniañ a ra ar plant lerc'h-oc'h-lerc'h betek deroù an hañv.

## Pennadoù kar

* primavera
* La Primavera

## Gwelit ivez

* goursav-heol
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Neveztell

Neveztell :
| An ti-kêr. ||
| Anv gallaouek | Nóvestóu |
| Anv gallek (ofisiel) | Nouvoitou |
| Bro istorel | Bro-Roazhon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant | Roazhon |
| Kanton | Gentieg |
| Kod kumun | 35204 |
| Kod post | 35410 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Marc Legagneur 2014-2026 |
| Etrekumuniezh | Roazhon Meurgêr |
| Bro velestradurel | Bro Roazhon |
| Lec'hienn Web | http://www.nouvoitou.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 378 ann. (2020) |
| Stankter | 114 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 02′ 26″ Norzh 1° 32′ 45″ Kornôg / 48.0405, -1.5459 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 69 m bihanañ 22 m — brasañ 75 m |
| Gorread | 29,76 km² |
| Neveztell ||
| kemmañ |
Neveztell (Nouvoitou e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gentieg e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh

* Ar stêr Yegn a gember gant ar Sec'h e Neveztell.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 57 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,29% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 11 a viz Ebrel 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-47D (marilhet 42-76498 ha kodet CH-?) eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e "La Drouais" e Neveztell; lazhet e voe e sturier.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Aljeria

* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar 25 a viz Gouhere 1960.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Kalvar er vered ouzh moger an iliz.
* Iliz katolik Sant Varzhin.
* Ar c'halvar.
* Ar monumant.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn an nijour SUAat, luc’hskeudenn
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll ar maerioù :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| Meurzh 1977 | Meurzh 1989 | Henri Verger | |
| Meurzh 1989 | Meurzh 2008 | Daniel Ostoréro | Kleiz-diseurt |
| Meurzh 2008 | → bremañ | Jean-Marc Legagneur | PS |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Liamm diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr)Glad Neveztell.
* (fr) Lec'hienn ofisiel ar gumun
* (br)Neveztell war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Pertes USAAF
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb