# Kunujenn

Ur gunujenn zo ur gomz drouk graet da ober droug d'un den all pe goap outañ.
Kentañ skid krennamzerel anavet a ra anv a gunujennoù eo ar Chanson de Roland , ma vez kanet pouilh d'ar Sarazined. E brezhoneg e vez lavaret touiñ Doue evel ur Sarazin.

## Gerioù

* Kunujañ pe kunujennañ an dud (diwar ur verb kunudiñ) pe kanañ pouilh dezho (diwar ar galleg kozh) a vez lavaret. Pouilhañ n'eo ket gwall anavezet.
* Insultiñ zo anavezet mat avat, ha kavout a reer ar frazenn-mañ e-barzh levrioù Jules Gros: Me a vez gwelloc'h ganin insultiñ an dud evit mont d'ur pred-eured: muioc'h a blijadur am bez.
* Huerniñ a gaver ivez er geriadurioù, a c'hallfe bezañ distagadur iferniñ e gwenedeg: c'hoantaat kas tud zo d'an ifern n'eo ket gwall gristen, met el lavaret a ra vad d'an den a-wechoù.
* Hujaotal, e skridoù Dihunamb hag e Geriadur Vallée.
* Foeltradiñ a zo ivez, d'ober foeltradennoù.
* Laetaat a zo ivez e geriadurioù zo, d'ober laetaerezh. Letadoù a lenner e-barzh Etrezomp e brezhoneg dindan pluenn Job Jaffré.
* Bleiziñ un den a c'haller ober ivez.

## Doareoù kunujennoù

Ur gunujenn n'eo ket mennet da vezañ leun a vadelezh, met d'ober droug, ha pa vez taolet kunujennoù d'an dud n'eo ket bleunioù int, ha da n'eus forzh piv e vez graet, ha diwar-benn n'eus forzh petra, mes kentoc'h diwar-benn an traoù-mañ:
* o bout o chom e ti o mamm: mabig e vamm, leue e vamm
* o boazioù: fri-butun, brammer lous
* o broadelezh: gall brein, laer saoz, Leonad laer
* o buhezegezh :
** hini ar baotred: tourc'h, gastaouaer
** hini ar merc'hed: gast, gwiz kozh, kroc'hen, vilgen
* o deskadurezh : azen gornek
* o dilhad: marmouz gwisket, truilhenneg,
* o divergontiz: tra divergont
* o dizampartiz:
** mañchard, kleizier (distaget "kleicher"),
** Daouarn yod !
* o doug d'ar boeson:
** lonker brein, lonk-e-sizhun, karg-e-doull, karg-he-zoull, kof gwin,
** gouzoug frank, gouzoug karn,
** korzailhenn frank
* o drougiezh pe fallagriezh:
** pezh fall, loen fall,
** loen brein, loen put,
** gagn lous, tamm gagn
** boued ar groug,
** diaoul(ez), hailhon, hailhevod, tamm teil, lorgnez
* o emzalc'h : gaouiad, laer
* o faourentez: laoueg, laouegez
* o filpouzerezh: kazh gleb, gogez, klouarenn, klufenn gozh, kozh klufenn
* o fizhoni: kraf-naon, tostenn gozh, preñv lous
* o fouez: ankou krignet, blonegenn
* o gouenn: beg du, kac'her-kraoñ
* o leziregezh:
** loen didalvez, pezh didalvez, lochore bras, lavagnon kozh, ampezer lostoù deñved
** koll-boued, koll-e-voued, koll-e-vara, kac'h-moudenn
* o ment:
** kozh torgos (pe tagos)
** lankon bras, lochore bras
** penn tev, kof tev
* o micher: troc'her-buzhug, troc'her-lann,
* o naetadurezh pe loustoni:
** louskenn, kalkenn
** pemoc'h, bouc'h, loen lous,
** revr gaoc'h, revr lous, loudourenn
** kouilhourenn, ha dreist-holl gwiz kozh, ar gwashañ tra marteze a c'haller lavarout d'ur plac'h, a zo gerioù a denn ivez d'ar revelezh
* o ziegezh pe o ganedigezh:
** mab gast, mab gagn, mab ar wreg didalvez (e Loeiz Eunius)
** tad an ardoù
* o neuz:
** penn boultouz, penn buoc'h, penn chatal, penn ki-saoz,
** lagad luch, daoulagad ejen
** fri lous, fri mic'hi, fri minaoued, fri togn,
** kof yod, kof bier,
** muzelloù kig-sall,
** mezh-e-welout (ha mezh-he-gwelout), mezh ar vro, mezh an dud
** revr gaoc'h, revr dev, revr kegin
** troad pok
* o noazusted: amprevan, mamm ar c'hwiled (Loeiz Eunius),
* o oad: gast kozh, brammer kozh, gwrac'h dizantet
* o relijion: revr wenn, ki du
* o revelezh: liperez-pillig, pich null
* o rogoni: bern kaoc'h, sac'h kaoc'h, poufer brein,
* sioù o c'horf:
** mogn vil,
** kamm kozh, et kammez kozh
** luch brein ha luchez vrein
** tort brein, skouarn gaoc'h, mic'hieg
* o sotoni: anduilhenn, babouzenneg, beulke, buoc'h (kaezh), droch ar pardon, genaoueg, glaourenneg, inosant(ez) (kaezh), kaezhig,
** leue, leue-dour,
** penn avelet, penn buoc'h, pen skañv;
* o zeod: brigouilher, kozh klakenn, Mari glakenn, teod fall.

## Penaos pakañ ur gunujenn bravikañ ma c'haller

N'eus nemet div reolenn a bouez:
* E brezhoneg ne vez ket kunujennet gant anvioù-gwan (lous, fall, brein) implijet o-unan.
* Ret eo kemer harp war un anv-kadarn:
** pezh, penn, beg, revr, loen a servij kalz
** anvioù ar c'horf, penn evel-just, met kof, teod, lagad, revr ivez zo ken talvoudus all
** anvioù loened evel amprevan, azen, buoc'h, chatal, ki, leue, pemoc'h, zo talvoudus ivez.
** an anvioù a echu gant -er (pe -erez) pe gant -eg (pe -egez) a zo mat-tre ivez: butuner brein, kofeg vil.
E gwirionez, n'eus forzh peseurt gerioù, pe dost, a c'hall bezañ implijet evel kunujenn ma vezont lavaret gant kred ha gred. Met evel evit deskiñ seniñ gant ar piano, ar gwellañ eo c'hoari alies evit mestroniañ ar benveg a-zoare.

### ... ac'hanout!

War-lerc'h ar gerioù kunujenniñ dibabet mat e c'haller lakaat ac’hanout pe a zo ac’hanout (pe ac’hanoc’h), evel er frazennoù-mañ:
* Gastaouer a zo ac’hanout! (Minna, Ernest ar Barzhig)
* Pezh divergont zo ac’hanout! (E-tal ar Poull, Yann-Vari Perrot)
* Mil c’hagn an anduilh a zo ac’hanoc’h! (Koñchennoù eus Bro ar Stêr Aon, Yann ar Floc'h).
Lufr ha lusk a roer d'ar frazenn evel se.

### ... ma'z out!

Un doare all a zo da stummañ ur gunujenn vrav gant lakaat ma'z out! pe ma'z oc'h! en dibenn, evel pa lavarer: Lonker brein ma'z out!

### Makez tamm ... !

Un doare all c'hoazh a blij d'an dud en ardremez Montroulez (pe Leoniz pe Tregeriz e vent) gant makez pe makez tamm evel e-barzh: Makez tamm gaouiad brein! Un doare-ober a c'haller erbediñ rak amprouet eo bet ken-ha-ken gant an teodoù distagellet en daou du d'ar stêr ha pep hini en deus kavet e gont gantañ.

## Pennadoù kar

* Ad hominem

## Liammoù diavaez

* (en) Listenn ar c'hunujennoù e pezhioù Shakespeare
* (en) Kanañ pouilh e meur a yezh (gant an droidigezh e saozneg)

## Levrlennadur

* Martial Ménard, Petit dictionnaire des plus belles injures bretonnes, Coop Breizh, 2006
* Alain Cabantous, Histoire du blasphème en Occident, ISBN 2226104682
* Arthur Schopenhauer, L'art de l'insulte, ISBN 2020562553
* Rosier Laurence, Petit traité d'insulte, ISBN 2804024628
* Thomas Bouchet, L'Insulte (en) politique : Europe et Amérique latine du XIXe siècle à nos jours, ISBN 291555224X
* Nicolas Ruwet, Grammaire des insultes et autres études, ISBN : 2020060507
* Évelyne Larguèche, L'effet injure, PUF, 1983

## Mediaoù all

* Kement a dud fur eget moc’h bade’et — Insultes et disputes en breton, CD embannet gant Dastum Bro Dreger, 2006.

## Notennoù

* ↑ Etrezomp e brezhoneg (1974-1975), pajenn 300.