OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lez-kastizañ Etrebroadel

Al Lez-kastizañ Etrebroadel (saozneg : International Criminal Court, ICC) a zo ul lez-kastizañ peurbadus ma varner an dud tamallet a vezañ graet torfedoù-brezel, torfedoù a-enep Mab-den pe gouennlazhoù.
Da-heul Emvod diplomatelezh kannaded-veur ABU e voe sinet Statud Roma, ma oa raktreset krouiñ al Lez-kastizañ, d'ar 17 a viz Gouere 1998. D'ar 1añ a viz Gouere 2002 e voe krouet al Lez-kastizañ ez-ofisiel. E Den Haag (Izelvroioù) emañ sez al Lez-varn, met ar prosezoù a c'hall bezañ aozet forzh pelec'h.
E miz Gouere 2011 e oa bet peurwiriekaet Statud Roma gant 116 Stad (193 Stad a zo anavezet gant ABU), ar pezh a dalvez e tegemeront aotrouniezh al Lez-kastizañ. 35 Stad (SUA ha Rusia en o zouez) o deus sinet ar Statud, met n'eo ket bet peurwiriekaet ganto. Stadoù zo evel Sina pe India a zo savet a-enep al lez-kastizañ, ha n'o deus ket sinet ar Statud. Hiziv an deiz ez eus bet aozet 6 enklask gant al Lez-kastizañ : Ouganda, Republik Demokratel Kongo, Republik Kreizafrika, Darfour (Soudan), Republik Kenya ha Libya. En holl ez eus bet tamallet 16 den : seizh anezho a zo war dec'h, daou anezho a zo marv (pe lakaet da varv), pevar anezho a zo bac'het ha tri anezho a zo en em ginniget o-unan dirak al Lez-varn. D'ar 26 a viz Genver 2009 e krogas prosez ar c'hongolad Thomas Lubanga, tamallet abalamour d'e dorfedoù-brezel. Ar prosez kentañ aozet gant al Lez eo.

## Izili

D'an 22 a viz Even 2011 e oa 116 Stad ezel eus al Lez-kastizañ :
* Europa: Alamagn, Albania, Andorra, Aostria, Belgia, Bosnia-ha-Herzegovina, Bulgaria, Kroatia, Republik Kiprenez, Danmark, Spagn, Estonia, Finland, Frañs, Gres, Hungaria, Iwerzhon, Island, Italia, Jorjia, Latvia, Liechtenstein, Lituania, Luksembourg, Republik Makedonia, Malta, Montenegro, Moldavia, Norvegia, Izelvroioù, Polonia, Portugal, Republik Tchek, Roumania, Rouantelezh-Unanet, San Marino, Serbia, Slovakia, Slovenia, Sveden, Suis
* Afrika: Suafrika, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Republik Kreizafrika, Kongo, Komorez, Djibouti, Gabon, Gambia, Ghana, Ginea, Kenya, Lesotho, Liberia, Madagaskar, Malawi, Mali, Maoris, Namibia, Niger, Nigeria, Ouganda, Republik Demokratel Kongo, Senegal, Sechelez, Sierra Leone, Tanzania, Tchad, Tunizia, Zambia.
* Amerika: Antigua ha Barbuda, Arc'hantina, Barbados, Belize, Bolivia, Brazil, Kanada, Chile, Kolombia, Costa Rica, Dominika, Ecuador, Grenada, Guyana, Honduras, Mec'hiko, Panama, Paraguay, Perou, Republik Dominikan, Saint Kitts ha Nevis, Santez-Lusia, Sant Visant hag an Inizi Granadinas, Surinam, Trinidad ha Tobago, Uruguay, Venezuela
* Azia: Afghanistan, Bangladesh, Kambodja, Republik Korea, Japan, Jordania, Mongolia, Tadjikistan
* Okeania: Aostralia, Fidji, Inizi Cook, Inizi Marshall, Nauru, Zeland-Nevez, Samoa, Timor-Leste

## Notennoù

* ↑ http://www2.icc-cpi.int/Menus/ASP/states+parties/

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Lexovii

Al Lexovii a oa ur bobl c’halian a oa o vevañ en arvor Mor Breizh, a-gleiz da aber ar Saena. Unan eus pobloù Arvorig e oant.
Kêr-benn al Lexovii, goude aloubadeg ar Romaned, a oa anvet Noviomagus Lexoviorum, un anv aet da Lisieux hiziv.
Anv a vez graet anezho gant Julius Caesar en e Commentarii de Bello Gallico. Kevreet e oa al Lexovii gant ar Venelli, an Osismied hag ar Guriosolited e 56 kent JK, da vont war sikour ar Weneted hag en em gannañ a rejont ouzh lejionoù Quintus Titurius Sabinus. Trec'het e voe ar C'halianed gant Sabinus ha kodianañ a rejont. Ur wech all c'hoazh e voe Lexovii o klask en em sevel ouzh ar Romaned : e 52 kent JK e voe kaset 3 000 den ganto da reiñ harp da emsavadeg Verkingetorix.

## Notennoù

* ↑ De Bello Gallico, levrenn 3, pennad 11 ha levrenn 3, pennad 17
* ↑ De Bello Gallico, levrenn 3, pennad 11
* ↑ De Bello Gallico, levrenn 3, pennadoù 17-19
* ↑ De Bello Gallico, levrenn 7, pennad 75
# Lexy Ortega

Lexy Ortega a zo bet ganet d'an 8 a viz Meurzh 1960 e Camagüey (Kuba). Broadet italian eo bet er bloavezhioù 1990.
Mestrc'hoarier echedoù kuban hag italian.
Mestr Meur eo abaoe 2000.
Kampion "junior" Kuba e 1978.
Kampion Italia 2009 e Sarre, goude ar partiennoù dispartiañ ouzh Michele Godena.
2 471 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.
2 487 eo bet e wellañ renk Elo.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* SoloScacchi

## Notennoù ha daveoù

Savet eo bet ar pennad-mañ diwar pennad ar Wikipedia italianek it:Lexy Ortega
# Leyte

Leyte zo unan eus inizi Filipinez, en enezeg Visayas. Emañ er mervent da enez Samar hag en norzh da enez v-Mindanao.
Ar seizhvet enezenn vrasañ eo e Filipinez, e-keñver ment, p’en em astenn war ur gorread a 7 367 km². Poblet eo gant 2 188 295 a annezidi (e 2010). Tacloban eo ar gêr vrasañ. Evit ar velestradurezh eo rannet an enezenn etre div broviñs : Leyte ha Leyte ar Su. Annezet eo gant div boblad tud, a gomz yezhoù disheñvel : sougbouaneg er su hag er c’hornôg, ha winarayeg en norzh hag er reter.
Er c’hornôg d’an enezenn emañ pleg-mor Leyte, ul lec’h ma voe emgannoù taer e-pad an Eil Brezel-bed etre armeoù Japan hag ar Stadoù Unanet.
# Lexington

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Lexington zo anv meur a gêr e Stadoù Unanet Amerika :

## Gerdarzh

Dont a ra an anv eus Lexington (Massachusetts), an hini goshañ, savet war-dro 1642 evel un darn eus Cambridge, Massachusetts; distaget e 1713, hag anvet Lexington. Pe e oa abalamour d'an aotrou anvet Lord Lexington, pe abalamour da Lexington e Bro-Saoz, en Nottinghamshire,anvet hiriv Laxton.

## Bro-Saoz

* Laxton, Nottinghamshire, anvet Lexington gwechall

## Kanada

* Lexington, e Waterloo, Ontario, savet e 1856

## SUA

* Lexington (Alabama)
* Lexington (Georgia)
* Lexington (Illinois)
* Lexington (Kentucky)
* Lexington (Massachusetts), an hini goshañ, savet war-dro 1642, evel un darn eus Cambridge, Massachusetts; distaget e 1713, hag anvet Lexington.
* Lexington (Michigan)
* Lexington (Minnesota)
* Lexington (Mississippi)
* Lexington (Missouri)
* Lexington (Nebraska)
* Lexington (North Carolina)
* Lexington (Ohio)
* Lexington (Oklahoma)
* Lexington (Oregon)
* Lexington (South Carolina)
* Lexington (Tennessee)
* Lexington (Texas)
* Lexington (Virginia)
# Lexique breton-français et français-breton

Al Lexique breton-français et français-breton. Geriadur brezoneg-galleg ha galleg-brezoneg zo ur geriadur bihan, bet embannet hag adembannet adalek 1956 betek 2011, gant embannadurioù Emgleo Breiz. Savet e oa gant Visant Seite ha Laorañs Stefan, gant skoazell Visant Fave ha Kaourintin Riou.
Gant an 29vet embannadur, e 2010, e voe kemmet titl gallek an oberenn e Dictionnaire Breton-Français, Français-Breton.
Brudet eo ar geriadurig-mañ, gant 29 embannadur. Implijet eo bet gant studierien ha kelennerien ar Skol dre Lizer.

## Notennoù

* ↑ War ar golo, an is-titl a oa Geriadurig brezoneg-galleg ha galleg-brezoneg adalek an 20vet embannadur, e 1984.
# Naer-wiber Mac Mahon

Naer-wiber Mac Mahon :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Genad : | Eristicophis |
| Anv skiantel ||
| Eristicophis macmahonii Alcock & Finn, 1897 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber Mac Mahon (Eristicophis macmahonii) a zo hag ur stlejvil a vev e kornaoueg Azia ar su (Iran, Afghanistan, Pakistan).
# Naer-wiber Palestina

Naer-wiber Palestina :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Genad : | Vipera |
| Anv skiantel ||
| Vipera palaestinae Werner, 1938 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber Palestina (Vipera palaestinae pe Daboia palaestinae) zo ur stlejvil a vev e Siria, Israel, Liban, Palestina ha Jordania.
# Naer-wiber ar geunioù

Naer-wiber ar geunioù :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Genad : | Proatheris |
| Anv skiantel ||
| Proatheris superciliaris Peters, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber ar geunioù (Proatheris superciliaris) zo ur stlejvil a vev en Afrika (Tanzania, Malawi, Mozambik).
# Naer-wiber

Naered-gwiber :
| Un naer-wiber Gabon o tebriñ ur c'hrigner ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Iskerentiad : | Viperinae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An naered-gwiber eo ar stlejviled a ya d'ober an iskerentiad Viperinae, er c'herentiad Viperidae. Naered binimus int.

## Spesadoù

E-touez ar spesadoù naered-gwiber emañ:
* naer-wiber Gabon (Bitis gabonica)
* naer-wiber Schneider (Bitis schneideri)
* naer-wiber Russell (Daboia ruselii)
* naer-wiber Mac Mahon (Eristicophis macmahonii)
* naer-wiber ar geunioù (Proatheris superciliaris)
* naer-wiber Persia (Pseudocerastes persicus)
* an naer-wiber gornek (Vipera ammodytes)
* naer-wiber Europa ((Vipera berus)
* naer-wiber Palestina (Vipera palaestinae)
# Naer-wiber Fea

Naer-wiber Fea :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Isurzhad : | Serpentes |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Iskerentiad : | Azemiopinae |
| Genad : | Azemiops |
| Anv skiantel ||
| Azemiops feae Boulenger, 1888 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber Fea (Azemiops feae) a zo ur stlejvil binimus hag a vev en Azia. Ar spesad nemetañ eo er genad Azemiops hag en iskerentiad Azemiopinae.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Naer-wiber Gabon

Naer-wiber Gabon :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Genad : | Bitis |
| Anv skiantel ||
| Bitis gabonica Dumeril, Dumeril & Bibron, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber Gabon (Bitis gabonica) a zo ur stlejvil hag a vev en Afrika.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Naer-wiber Persia

Naer-wiber Persia :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Genad : | Pseudocerastes |
| Anv skiantel ||
| Pseudocerastes persicus Dumeril, Dumeril & Bibron, 1854 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber Persia (Pseudocerastes persicus) zo ur stlejvil a vev er Reter Kreiz.
# Naer-wiber Schneider

Naer-wiber Schneider :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Genad : | Bitis |
| Anv skiantel ||
| Bitis schneideri Boettger, 1886 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber Schneider (Bitis schneideri) zo ur stlejvil a vev e kreisteiz Afrika (Namibia ha Suafrika).
# Naer-wiber Europa

Naer-wiber Europa :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Genad : | Vipera |
| Anv skiantel ||
| Vipera berus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber Europa (Vipera berus), liester naered-gwiber Europa, a zo ur stlejvil hag a vev pergen Europa.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Naer-wiber Russell

Naer-wiber Russell :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Squamata |
| Kerentiad : | Viperidae |
| Genad : | Daboia |
| Anv skiantel ||
| Daboia russelii Shaw & Nodder, 1797 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Naer-wiber Russell (Daboia russelii) zo ur stlejvil a vev en Azia.
# Pademelon Bruijn

Pademelon Bruijn :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Thylogale |
| Anv skiantel ||
| Thylogale brunii Schreber, 1778 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Pademelon Bruijn (Thylogale brunii) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea-Nevez.
# Pademelon kilpenn ruz

Pademelon kilpenn ruz :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Thylogale |
| Anv skiantel ||
| Thylogale thetis Lesson, 1828 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar pademelon kilpenn ruz (Thylogale thetis) a zo ur bronneg godellek hag a vev e reter Aostralia.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Pacta sunt servanda

Pacta sunt servanda zo ul lavar latin hag a dalv kement hag ar promesaoù a ranker (o) seveniñ pa'z int bet graet dre emglev.
Ur reolenn eo e-barzh ar gwir, er gwir gall koulz hag er gwir etrebroadel.
# Pademelon

Pademeloned :
| Thylogale billardierii ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Thylogale |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar pademeloned eo ar bronneged godellek a ya d'ober ar genad Thylogale. Tennañ a reont da wallabied bihan.
Dont a ra o anv eus an dharukeg, ur yezh a veze komzet en Aostralia, er rannvro m'emañ Sydney bremañ.

## Spesadoù

7 spesad pademeloned a zo:
* pademelon kof ruz (Thylogale billardierii)
* pademelon Brown (Thylogale browni)
* pademelon Bruijn (Thylogale brunii)
* pademelon Calaby (Thylogale calabyi)
* pademelon ar menezioù (Thylogale lanatus)
* pademelon pavioù ruz (Thylogale stigmatica)
* pademelon kilpenn ruz (Thylogale thetis)
# Paco Rabanne

Paco Rabanne, eus e anv leun Francisco Rabaneda Cuervo, bet ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1934 e Pasaia (Gipuzkoa, Bro-Vask) ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 2023 e Porsal (Bro-Leon, Breizh), a oa ur c'hemener ha porfumer euskarat. Degaset e voe gantañ nevezinti da vat e metoù ar c'hiz er bloavezhioù 1960, ha brudet e oa e borfumoù ivez (35 bennak a voe ijinet gantañ). Brud en doa tapet ivez diwar ar bloavezhioù 1990 gant e ziouganoù ha danevell e vuhezioù kent.

## Buhez

Fuzuilhet e voe e dad gant ar frankoourien e-kerzh Brezel Spagn. Tec'hel kuit a reas e familh en tu all d'ar Pireneoù ha dont da Vreizh da glask repu, war atiz Tanguy Prigent, dreist-holl e kostez Montroulez, el lec'h ma lavar e komze brezhoneg a-raok gouzout galleg.
Kas a reas studioù tisavouriezh da benn met hep ober e vicher gant se. Bravigoù a reas da gentañ. E miz C'hwevrer 1966 e tiskouezas an dilhad kentañ savet gantañ, ma reas gant danvezioù divoas evel metal, paper ha plastik. Un eil giziaoueg a voe diskouezet d'an 21 a viz Ebrel 1966 gant saeoù-kouronkañ gwisket gant merc'hed ar "Crazy Horse Saloon".
E 1969 e roas lañs d'e borfum kentañ, « Calandre », e kenlabour gant Puig, un embregerezh katalan bras.
Etre 1990 ha 1998 e krouas dilhad merc'hed "prest da wiskañ" hag a rejont berzh, evel ar reizhoù gwelet evel oberennoù arz en o unan (bravigoù, tokoù, boteier). E 1993 ha 1996 e roas lañs da dou borfum all, « XS » ha « Paco ».

## Paco Rabanne ha Breizh

Un ti en doa e Porsal ma winte ar Gwenn-ha-Du warnañ. Embann a rae bezañ Breton.
# Padaongeg

Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù bgaiek ar reter eo ar padaongeg (padaung pe kayang) komzet gant tro-dro da 40.900 den e stadoù Kayah ha Mobyè e Myanmar (1983) ha gant un nebut tud e Thailand

## Gwelet ivez

* Yezhoù tibetek-burmek
# Pademelon Calaby

Pademelon Calaby :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Thylogale |
| Anv skiantel ||
| Thylogale calabyi Flannery, 1992 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Pademelon Calaby (Thylogale calabyi) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea-Nevez.
# Pademelon ar menezioù

Pademelon ar menezioù :
| En arvar (EN) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Thylogale |
| Anv skiantel ||
| Thylogale lanatus Thomas, 1922 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Pademelon ar menezioù (Thylogale lanatus) a zo ur bronneg godellek hag a denn d'ur wallabi bihan hag a vev e Ginea-Nevez.
# Pademelon Brown

Pademelon Brown :
| Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Diprotodontia |
| Kerentiad : | Macropodidae |
| Genad : | Thylogale |
| Anv skiantel ||
| Thylogale browni Ramsay, 1877 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Pademelon Brown (Thylogale browni) a zo ur bronneg godellek hag a denn d'ur wallabi bihan hag a vev e Ginea-Nevez hag en inizi nes evel Preden-Nevez.
# Lizherenneg aramaek

Un abjad eo al lizherenneg aramaek, implijet gwechall evit skrivañ an aramaeg, ur yezh semitek.
Er penn-kentañ e veze skrivet an aramaeg gant al lizherenneg fenisek hag a gemmas tamm-ha-tamm betek tizhout stummoù al lizherenneg aramaek diskouzet en daolenn i-is. Pa deuas an aramaeg da vezañ unan eus yezhoù boutin pennañ ar Reter C'hreiz tro-dro d'an 8vet kantved a-raok ar varevezh voutin e veze implijet al lizherenneg aramaek evit ober gant an hebraeg dre skrid ivez ha diwar se e voe diorroet al lizherenneg hebraek manet tost-tre stummoù he lizherennoù ouzh re al lizherennek aramaek a talveze da batrom.
Ouzhpenn-se, diwar patrom lizherennoù stag al lizherenneg aramaek e voe diorroet stummoù lizherennoù al lizherenneg siriek ha d'o zro lizherennoù al lizherenneg arabek da c'houde ivez. Diazez al lizherenneg vongolek an hini e oa ivez.
Hiziv avat e vez skrivet an aramaeg biblek hag rannyezhoù an yuzev-aramaeg a-vremañ gant al lizherenneg hebraeg, oc'h implijout al lizherenneg siriek evit ar rannyezhoù komzet gant kristenion.
| Anv al lizherenn | Stumm al lizherenn | Lizherenn hebraek a glot ganti | Distagadur (LFE) |
| Alef | | א | [ʔ]; [a:], [e:] |
| Bet | | ב | [b], [v] |
| Gimel | | ג | [g],[ɣ] |
| Dalet | | ד | [d], [ð] |
| He | | ה | h |
| Waw | | ו | [w]; [o:], [u:] |
| Zayin | | ז | [z] |
| Het | | ח | [ħ] |
| Tet | | ט | [tˁ] |
| Yod | | י | [j]; [i:], [e:] |
| Kap | | ך / כ | [k] |
| Lamed | | ל | [l] |
| Mem | | ם / מ | [m] |
| Nun | | ן / נ | [n] |
| Samek | | ס | [s] |
| Ayin | | ע | [ʕ] |
| Pe | | ף / פ | [p], [f] |
| Tsade | , | ץ / צ | [sˁ] |
| Qop | | ק | [q] |
| Resh | | ר | [ɾ] |
| Shin | | ש | peurliesañ [ʃ], a-wechoù [s] |
| Taw | | ת | [t], [θ] |

## Gwelet ivez

* Abjad
* Lizherenneg
* Aramaeg
* Sirieg
* Lizherenneg siriek
* Yezhoù semitek

## Liammoù diavaez

* Al lizherenneg aramaek lakaet keñver-ouzh-keñver gant lizherennegoù all tost outi
# Lizherenneg Franklin

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lizherenneg fonetek Benjamin Franklin a voe unan eus ar c'hinnigoù kentañ evit nevesaat skritur ar saozneg. Savet e voe gant ar skiantour stadunanat Benjamin Franklin (1706–1790) e 1779.
Diazezet e oa war al lizherenneg latin, evel hini ar saozneg, nemet e kinnige dilemel al lizherennoù c, j, q, w, x ha y hag ouzhpennañ re nevez evit aroueziñ ar vogalenn damzigor a-dreñv ront [ɔ], ar vogalenn beuzdigor greiz plaen [ɐ] hag ar c'hensonennoù /sh/ [ʃ], /ng/ [ŋ], /th/ [θ] ha /th/ [ð]. An arouez [ŋ] a voe miret evit ar fonem /ng/ el lizherenneg fonetek etrebroadel (LFE).

## • Lizherenneg nevez bet kinniget gant Benjamin Franklin, 26 lizherenn enni.

| Lizherenn | Anv | LFE |
| o | o | [oʊ] |
| | ah | [ɔː] & [ɒ] |
| a | a | [æ] |
| e | [ɛ] & [eɪ] |
| i | i | [ɪ], [j], & [i] gwan |
| u | u | [ʊ], [uː], & [w] |
| ɥ | uh | [ʌ] |
| h | huh | [h] |
| g | gi | [ɡ] |
| Lizherenn | Anv | LFE |
| k' | ki | [k] |
| | ish | [ʃ] |
| ŋ | ing | [ŋ] |
| n | en | [n] |
| r | r | [r] |
| t | ti | [t] |
| d | di | [d] |
| l | el | [l] |
| ſ | es | [s] |
| Lizherenn | Anv | LFE |
| s | es | [s] |
| z | ez | [z] |
| | eth | [θ] |
| | edh | [ð] |
| v | ev | [v] |
| b | bi | [b] |
| p | pi | [p] |
| m | em | [m] |

## • Fonemoù all ar saozneg

| LFE | Arouez | Skouer |
| [hw] | hu | huɥi evit why |
| [aɪ] | ɥi | ɥiz evit eyes |
| [aʊ] | u | hcɩus evit house |
| [dʒ] | d | ed evit age |
| [eɪ] | ee & e | leet evit late ha kes evit case |
| [ɛər] | eer | keer evit care ha eer evit their |
| [ɜr] | ɥr | lɥrn evit learn |
| LFE | Arouez | Skouer |
| [ər] | ɥr | lɥrn evit learn |
| [iː] | ii pe i | ſtriim evit stream |
| [ɔɪ] | ɥi | distrɥi evit destroy |
| [ɔr] | r | frget evit forget |
| r] | or | kors evit course |
| [tʃ] | t | tit evit cheat |
| [ʒ] | z | mezɥr evit measure |

## Liammoù diavaez

* (en) Skridoù B. F. a-zivout e lizherenneg. Kavet : 19/08/2020.
* (en) 'Omniglot'. Kavet : 19/08/2020.
* (en) 'Smithsonian Magazine, 10 Mae 2013. Kavet : 19/08/2020.
* (en) Benjamin Franklin hag Albert Henry Smyth, "A Scheme for a new alphabet", The writings of Benjamin Franklin, levr. 5, New York, The MacMillan Company, 1906, 169‒177 p. (lenn war internet)

## Notennoù

* ↑ Franklin, Benjamin : A Reformed Mode of Spelling, e Political, Miscellaneous, and Philosophical Pieces, pp. 467-478, London, 1779.
* ↑ Heñvel ouzh f, hogen arveret e dibenn ur ger hepken.
* ↑ Ha [z] a-wechoù e dibenn ur ger.
# Lizherenneg ar galleg

Lizherenneg ar galleg eo al lizherenneg implijet da skrivañ galleg. Diazezet eo war al lizherenneg latin modern, gant 26 lizherenn
Niverus eo an digramoù (ch, ph, sc, ss, gu, ge, qu, rr, tt) .
Lizherennoù lizherenneg ar galleg :
| A a | B b | C c | D d | E e | F f | G g | H h | I i | J j | K k | L l | M m |
| N n | O o | P p | Q q | R r | S s | T t | U u | V v | W w | X x | Y y | Z z |
# Lizherenneg Morse

Lizherenneg Morse, pe Kod Morse, zo ur reizhiad evit diskrivañ al lizherennoù, niveroù hag arouezioù poentaouiñ war-bouez ur c'hod kaset a-frapadoù . Ijinet eo bet e 1835 gant Samuel Morse evit ar pellskriverezh. Sellet e vez outañ evel diaraoger ar c'hehentiñ niverel. Abaoe ar 1añ a viz C'hwevrer 1999 eo bet dilezet ar c'hod Morse evit ar c'hehenterezh war vor ha kemeret eo bet e lec'h gant ur reizhiad kehentiñ dre loarelloù.
Gallout a reer kas ar c'hod dre un arouez radio dibaouez a enaouer hag a lazher (gwagennoù dibaouez), gant ul luskadenn dredan a dremen dre fun ur bellskriverez, dre un arouez mekanikel pe gwelidik (bannoù goulou). Implijet zo bet daou seurt kod Morse, pep hini gant e ziforc'hioù dezhañ e-unan evit skeudenniñ arouezioù ar yezh skrivet. Implijet eo bet ar c'hod amerikan gant ar reizhiad pellskriverezioù o deus kaset da benn ar c'hentañ pellgehentadenn a-bell. Ar c'hod Morse etrebroadel avat eo ar c'hod ar muiañ implijet hiziv an deiz.
E-kichen ar c'hod Morse ez eus bet krouet kodoù kenwerzh kempleshoc'h diazezet warnañ evit kas frazennoù klok a-drugarez d'ur ger hepken (Strolladoù 5 lizherenn alies). Divizout a rae an bellskriverien gant gerioù evel BYOXO (« Are you trying to crawl out of it ? »), LIOUY (« Perak ne respontit ket da'm goulenn? ») hag AYYLU (« N'eo ket kodet en un doare sklaer, adlavarit en un doare sklaeroc'h. »). Pal ar c'hodoù-se a oa arboellañ ar muiañ a c'halled war goust ar c'hemennadennoù. Implijet e vez atav kodoù anvet Kod Q ha Kod Z gant ar radioamatourien. Talvezout a raent, hag e reont c'hoazh, da eskemm titouroù diwar-benn kalite al liamm, ar cheñchamantoù hag ar pellskridoù.