OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kampionad sechelezat an echedoù

Kampionad sechelezat an echedoù eo kampionad broadel an echedoù e Sechelez. E 1992 e voe graet evit ar wech kentañ. Aozet e vez bep bloaz gant Kevre sechelezat an echedoù. Aozet e vez ur c’hampionad evit ar maouezi hag evit meur a rummad-oad.

## Roll ar gampioned

* 1992 - Frank Monthy
* 1993 - Ralph Kimende
* 1994 - Ralph Kimende
* 1995 - Divino Sabino
* 1996 - Benjamin Sonon
* 1997 - Michel Zialor
* 1998 - Benjamin Sonon
* 1999 - Benjamin Sonon
* 2005 - Richard Battin
* 2006 - Benjamin Hoaureau
* 2007 - Benjamin Hoaureau
* 2013 - Benjamin Hoaureau
* 2014 - Andre Stratonowitsch
* 2015 - Andre Stratonowitsch
* 2016 - Andre Stratonowitsch
* 2017 - Andre Stratonowitsch
* 2018 - FM Hartmut Metz

## Notennoù

* ↑ Figaro, Stratonowitsch national champions (2014-12-11).
* ↑ (en) Facebook
# Ferdinant Maria Bavaria

Ferdinant Maria Bavaria pe Ferdinand Maria von Bayern zo anv meur a briñs eus Bavaria:
* Ferdinand Maria (Dilenner Bavaria) (1636–1679), priñs-dilenner Bavaria
* Ferdinand Maria Innozenz Bavaria (1699–1738), Feldmarschall impalaerel
* Ferdinand Maria Bavaria (1884–1958), Infant Spagn.
# Ferdowsi

Hakīm Abul-Qāsim Firdawsī Tūsī (farsieg : )حکیم ابوالقاسم فردوسی توس), anavezet peurliesañ dindan an anv Ferdowsi, a oa ur barzh persian ganet e 935 ha marvet e 1020. Skrivet en doa ar meurgan broadel iraniat, ar Shahnameh.
# Ferenc Donáth

Ferenc Donáth a voe e-karg ar c'helaouiñ hag ar skingomz e gouarnamant Imre Nagy.
Kondaonet e voe da 12 bloavezh toull-bac'h met e miz Ebrel 1963 e voe dieubet.
Betek e varv e 1986 e labouras evel arbennigour kudennoù al labour-douar en Akademiezh ar Skiantoù.
# Ferdinando de' Medici

Ferdinando de' Medici zo anv meur a zen eus an tiegezh Medici, eus kêr Firenze e Toskana.
* Ferdinando Iañ de' Medici, (1549–1609), dug-meur Toskana 1587–1609
** Carlo di Ferdinando de' Medici (1595–1666), eskob ha kardinal;
* Ferdinando II de' Medici, (1610–1670), dug-meur Toskana 1621–1670
* Ferdinando (III) de' Medici, (1663–1713), priñs-meur; ne renas ket dre ma varvas a-raok e dad, Cosimo III de' Medici

## Notenn

* Ferdinando III Toskana (1769–1824) ne oa ket ur Medici.

## Pennadoù kar

* Ferdinando
* Tiegezh Medici
# Ferdinant Bavaria

Ferdinant Bavaria pe Ferdinand von Bayern zo anv meur a briñs eus Bavaria:
* Ferdinand von Bayern (1550–1608), aotrou Schongau
* Ferdinand von Bayern (1577–1650), priñs-dilenner Köln, priñs-eskob Hildesheim, Lüttich, Münster ha Paderborn
* Joseph Ferdinand von Bayern (1692–1699), Kurprinz Bavaria, Priñs Asturiez, marvet da 7 vloaz;
* Ludwig Ferdinand von Bayern, pe Luis Fernando de Baviera (1859–1949), jeneral ha medisin spagnol; mab da Adalbert Gres (1828−1875) ha da Amalia del Pilar de Borbón, Infantez Spagn (1834−1905). Dimeziñ a reas da María de la Paz(1862-1946), infantez Spagn ha priñsez Bavaria.
* Ferdinand von Bayern (1884 - 1958), infante Spagn, dug Cádiz ha priñs Bavaria, dimezet da María Teresa de Borbón (1882-1912).

## Pennad kar

* Ferdinant Maria Bavaria
# Ferdinando di Savoia-Genova

Ferdinando Savoia-Genova, pe Ferdinando di Savoia-Genova en italianeg, zo anv daou briñs eus Savoia:
* Ferdinando di Savoia-Genova (1822-1855)
* Ferdinando di Savoia-Genova (1884-1963)
# Ferel

Ferel :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallaouek | Férèu |
| Anv gallek (ofisiel) | Férel |
| Bro istorel | Bro Naoned |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Mor-Bihan |
| Arondisamant | Gwened |
| Kanton | ar Roc'h-Bernez (betek 2015) Muzilheg (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 56058 |
| Kod post | 56130 |
| Maer Amzer gefridi | Nicolas Rivalan 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Kab Atlantel |
| Bro velestradurel | hini ebet |
| Lec'hienn Web | (fr)www.ferel.com |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 367 ann. (2020) |
| Stankter | 117 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 28′ 59″ Norzh 2° 20′ 33″ Kornôg / 47.4830555556, -2.3425 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 40 m bihanañ 0 m — brasañ 52 m |
| Gorread | 28,9 km² |
| Ferel ||
| kemmañ |
Ferel a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Naoned, e kanton Muzilheg e departamant ar Mor-Bihan.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: krouet e voe kumun Ferel e 1790 diwar un drev eus parrez Erbigneg. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Ferel e kanton Kamoel; e Bann ar Roc'h-Bernez e oa. Diskaret e voe kanton Kamoel e 1801 gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix ha lakaet Ferel e Kanton ar Roc'h-Bernez. Lakaet e oa bet Ferel en Arondisamant Gwened bet krouet e 1800$^,$.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 105 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,87 % eus he foblañs e 1911.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Iliz katolik Intron-Varia.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 19 a viz Du 1922.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Tud
### Tud bet marvet eno

* Arzhur II a Vreizh, Dug Breizh (1305-1312) d'ar 27 a viz Eost 1312 e Kastell an Enez.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Ferel war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Ferel - Fichenn ar gumun
* ↑ (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 97
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Memorialgenweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Université de Lille
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Houarvian

Sant Houarvian a oa ur sant e Breizh er VI$^{vet}$ kantved, tad sant Herve, pried santez Riwanon. Hervez an hengoun e kejas ganti el lec'h m'emañ hiziv chapel Landouzen An Dreneg (Bro-Leon).
# Houbaeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.2 eo ar houbaeg (huba, kilba pe chobba) komzet gant tro-dro da 175.000 den en Adamawa e Nigeria (1992).
Ur rannyezh ez eus:

## Gwelet ivez

* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Houchin

Kumunioù Frañs :
| Anv | Houchin |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de l'Artois |
| Kanton | Barlin |
| Kod INSEE | 62456 |
| Kod post | 62620 |
| Maer | Claude Konieczko |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 4,5 km² |
| Led | 50° 29' 00" Norzh |
| Hed | 02° 37' 23" Reter |
| Uhelder kreiz | 75 m |
| Uhelder bihanañ | 37 m |
| Uhelder brasañ | 76 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 713 (2007) |
| Stankter | 158 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Houchin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Houdain-lez-Bavay

Kumunioù Frañs :
| Anv | Houdain-lez-Bavay |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Houdain-lez-Bavay en Arondisamant Avesnes-sur-Helpe | |
| Riez | Frañs |
| Departamant | Norzh |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Avesnes-sur-Helpe |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Bavaisis |
| Kanton | Bavay |
| Kod INSEE | 59315 |
| Kod-post | 59570 |
| Maer | Alain Ruter |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 12,18 km² |
| Led | 50° 18' 54" Norzh |
| Hed | 03° 47' 07" Reter |
| Uhelder kreiz | .. m |
| Uhelder bihanañ | 94 m |
| Uhelder brasañ | 147 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 837 (2007) |
| Stankter | 68 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Houdain-lez-Bavay a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Warnicamp, orin: XIV$^{vet}$ kantved, bet adsavet e dibenn ar XVII$^{vet}$ kantved pe e penn-kentañ an XVII$^{vet}$ kantved.
* Rivinoù galian-roman.
* Iliz katolik Sant Varzhin, tro 1782.
* Ti-bresañ Carlot (un ti-feurm eo bremañ).

## Dave ha notennoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Houffalize

Houffalize :
| Banniel | |
| Skoed | |
| Lec’hiadur en Arondisamant Bastogne | |
| Riez | Belgia |
| Kumuniezh | Kumuniezh c'hall |
| Rannvro | Wallonia |
| Proviñs | Luksembourg |
| Arondisamant | Bastogne |
| ins | 82014 |
| Kumunioù-Kod post | 6660 6663 6661 6660 6661 6662 6666 |
| Kumunioù strollet | Houffalize Mabompré Mont Nadrin Tailles Tavigny Wibrin |
| Kod pellgomz | 061 |
| Maer | Gérard Otto |
| Gorread | 166,58 km² |
| Hed | 05° 47' .." Reter |
| Led | 50° 08' .." Norzh |
| Uhelder | .. m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 4 749 (01.01.2006) |
| Stankter | 84 a./km² |
| Lec'hienn | www.houffalize.be |
Houffalize (e walloneg Oufalijhe) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.

## Notennoù ha daveoù

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Houlaolaeg

Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù aramaek ar reter eo an houlaolaeg (hulaulá, yzev-aramaeg, lishana noshan, lishana axni, jabali, kurdit, galiglu, aramit pe hula hula) komzet gant tro-dro da 10.000 den en Israel hag ivez gant un nebeud tud en Iran hag ar Stadoù-Unanet. (1998).
Genidik e oa ar yezh-mañ eus Kurdistan Iran hag an trowardroioù en Irak.
Peder rannyezh ez eus:
* Sakizeg (saqiz)
* Kerendeg (kerend)
* Sanandajeg (sanandaj)
* Suleimaniyeg (suleimaniya)
Disheñvel-kenañ eo diouzh ar yezhoù aramaek komzet gant ar gristenion hag ivez diouzh an denieg. Tost a-walc'h eo, avat, d'an nochaneg.
Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek.

## Gwelet ivez

* Yezhoù aramaek
* Yezhoù yuzevek
Yezhoù yuzev (kemmañ) :
| Afro-Aziatek |||
| Hebraeg | (marevezh): Bibl | Mishnaeg | Krennamzer | Modern |
| (rannyezhoù): Ashkenazed | Sefaraded | Yemeniteg | Sananeg | Tiberieg | Mizraheg | |
| Yuzev-aramaeg (Aramaeg) : Barzaneg | Houlaolaeg | Denieg | Didaneg | Nochaneg || |
| Yuzev-arabeg (Arabeg) : Arabeg yuzev-irakek | Arabeg yuzev-marokek | Arabeg yuzev-yemenek | Yuzevarabeg Libia | Yuzevarabeg Tunizia || |
| Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Re all : Kouchiteg : | Kayleg | Kwareg | Kailigneg | Berbereg : Yuzev-berbereg | Berbereg : Yuzev-berbereg |
| Indezeuropeg |||
| Yidicheg (Alamaneg) : Nat'l Yiddish Book Ctr. | YIVO | C'hoariva Yiddish | Yeshivish | Yinglish | Klezmer-loshn || |
| Yuzev-romaneg : Yuzev-katalaneg | Italkieg | Ladinoeg | La‘az | Yuzev-okitaneg | Zarfateg | Yuzev-portugaleg | Yuzev-aragoneg | Tetuani || |
| Yuzev-Perseg (Aryaneg) : | Bouc'horeg | Djouhourieg | Dzhidieg | Yuzev-Hamedaneg | Yuzev-Golpayganeg | Yuzev-Chirazeg |
| Yuzev -Esfahaneg | Yuzev -Kermaneg | Yuzev -Kashaneg | Yuzev -Borujerdeg | |
| Yuzev -Khunsareg | Yuzev -Kurdeg | Yuzev -Yazdeg | Yuzev -Nehevandeg | |
| Re all: Yevaneg (Gresianeg) | Knaneg (Yezhoù slavek) | Yuzev-marateg (Indezaryaneg) || |
| Altaeg | Dravideg | Kartvelianeg |
| Krimtchakeg | Karaimeg | Yuzev-malayalameg | Grouzineg |
# Houdain

Kumunioù Frañs :
| Anv | Houdain |
| Skoed | |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arondisamant Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de l'Artois |
| Kanton | Pennlec'h Kanton Houdain |
| Kod INSEE | 62457 |
| Kod post | 62150 |
| Maer | Daniel Dewalle (Strollad Komunour Gall) |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,3 km² |
| Led | 50° 27' 10" Norzh |
| Hed | 02° 32' 17" Reter |
| Uhelder kreiz | 53 m |
| Uhelder bihanañ | 45 m |
| Uhelder brasañ | 121 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 7 613 (2007) |
| Stankter | 1 208 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | mairie-houdain |
Houdain a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ:
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Houitcholeg

Ur yezh outoek-aztekek eus isskourr ar yezhoù koratcholek eo an houitcholeg (huichol pe wixarica) komzet gant tro-dro da 20.000 den (1990) e stadoù Nayarit ha Jalisco e Mec'hiko.

## Daveoù

* Joseph E. Grimes, 1959. "Huichol Tone and Intonation", International Journal of American Linguistics, Vol. 25, No. 4. (Oct., 1959), pp. 221-232.
* McIntosh, John B. 1945. "Huichol phonemes." International Journal of American Linguistics 11: 31-35
* José Luis Iturrioz Leza y Julio Ramírez de la Cruz, et al., 2001, Gramática Didáctica del Huichol: Vol. I. Estructura Fonológica y Sistema de Escritura, Departamento de Estudios en Lenguas Indígenas-Universidad de Guadalajara – Secretaria de Educación Pública, Vol. 1,

## Gwelet ivez

* Yezhoù outoek-aztekek
* Yezhoù koratcholek
# Houlda

Houlda , gwreg Shaloum, a zo ur brofedez meneget en Eil Levr ar Rouaned. Goulennet e vefe bet hec'h ali gant kannaded Yoshia, roue Yehouda, a-zivout ar pezh a oa d'ober goude ma vefe bet adkavet Levr al Lezenn (2R 22, 14-20).
# Karoline Auguste Bavaria

Karoline Auguste Bavaria pe Karoline Charlotte Auguste von Bayern en alamaneg (Mannheim 1792–1873 Wien) a oa ur briñsez eus Bavaria. Merc'h e oa da Masimilian Iañ Jozeb, kentañ roue Bavaria, ha d'e bried kentañ Auguste Wilhelmine von Hessen-Darmstadt.

## He buhez
### 1808-1814

Dimezet e voe gant he zad da 16 vloaz, da Wilhelm Iañ Württemberg, da virout ouzh an impalaer gall Napoleon da rediañ anezhi da zimeziñ hervez e youl, rak a-du gant Napoleon e oa rouantelezh Bavaria, ha plegañ d'an impalaer a ranke Masimilian ober. Goude an eured e lavaras Wilhelm, he fried, dezhi : « Aberzhet omp d'ar politikerezh ». Bevañ a rae pep hini en e du er palez ha ne voe ket sevenet ar briedelezh. Karoline Auguste a dremene hec'h amzer o skrivañ lizhiri d'he breur Ludwig Iañ hag o teskiñ italianeg ha saozneg. Freuzet e voe an dimeziñ gant ar pab Pius VII evit ma c'halljent dimeziñ hervez al lidoù katolik.
E miz Here 1816 e timezas da Franz Iañ, Impalaer Aostria, roue Hungaria ha Bohemia. A-raok an eured-se e veze lavaret Charlotte anezhi, goude ne voe nemet Caroline.

## Dimezioù

Div wech e timezas Karoline eta:
* e 1808 da Wilhelm, priñs pennhêr Württemberg (1781–1864); e 1814 e voe freuzet an dimeziñ ha ne oa ket bet sevenet;
* e 1816 d'an impalaer santel Franz Iañ, impalaer Aostria ha roue Hungaria (1768–1835).
Bugel ebet n'he doe.
# Karoline von Fuchs-Mollard

Karoline von Fuchs-Mollard (1681-1754), anavezet evel Charlotte, a oa ur gontez aostrian ha kelennerez an impalaerez santel Maria Theresia. Hi e oa ar c'hentañ maouez anvet Karoline. "Meine Füchsin" (ma louarnez) a lavare Maria Theresia anezhi.

## He buhez

Ganet e oa Marie Karoline e Vienna. Deuet e oa d'al lez da labourat evel dimezell a enor gant ar briñsez Maria Anna Aostria, merc'h da Leopold Iañ , Impalaer santel.
E 1710 e timezas da Christoph Ernst von Fuchs, ha div verc'h he doa bet. Karget e voe gant an impalaerez Elisabeth Christine da ober war-dro he merc'h Maria Theresia , adalek ma voe ganet e 1717, ha d'he skoliañ . Hi a savas ar verc'hig ha tost e choma an impalaerez outi ken na voe beziet e kev-bezioù an impalaered war c'houlenn Maria Theresia .

## Liammoù diavaez

* Gräfin Karoline von Fuchs-Mollard in der Kapuzinergruft
# Karolina Gerhardinger

Maria Teresa Gerhardinger pe Karolina Gerhardinger a oa ganet d'an 20 a viz Mezheven 1797 e Regensburg en Alamagn, ha marvet en 1879.

## Oberenn

Sevel a reas un urzh leanezed, Arme Schulschwestern von Unserer Lieben Frau ( Ensavadur C'hoarezed-skol an Itron Varia) e München. Anvet e voe da wenvidigez gant ar pab Yann-Baol II d'ar 17 a viz Du 1985 e Liban.
* Delwenn da Garolina Gerhardinger
* He bez
* He bez a dostoc'h

## Pennad kar

* Karolina
# Karolina Světlá

Karolina Světlá (Johanna Rottová hec'h anv plac'h yaouank), ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1830 ha marvet d'ar 7 a viz Gwengolo 1899, a oa ur skrivagnerez tchekek eus an XIX$^{vet}$ kantved. He romant kentañ, Vesnický román (Romant ur gêriadenn), a voe embannet e 1867. Kontadennoù he deus skrivet ivez.

## Hec'h oberennoù

* První Češka (1861)
* Kříž u potoka (1868)
* Vesnický román (1869)
* Černý Petříček (1876)
* Frantina (1876)
* Nemodlenec (1878)

## Liammoù diavaez

* He buhez, e tchekeg
# Karoline Friederike Wilhelmine von Baden

Friederike Karoline (pe Caroline) Wilhelmine von Baden (1776 - 1841) a oa ur briñsez eus Baden deuet da vout rouanez Bavaria dre zimeziñ.

## He zud

Merc'h henañ ar priñs Karl Ludwig von Baden hag e bried Amalie von Hessen-Darmstadt e oa.

## He c'hoarezed

He c'hoarezed a reas dimezioù kaer.
* Amalie Christiane von Baden (1776-?), he gevellez, a chomas dizimez koulskoude;
* Luise von Baden (1779 – 1826), a voe impalaerez Rusia, dre he dimeziñ en 1793 d'an tsarevitch Alesant Pavlovitch a voe anvet da impalaer evel Alesant Iañ Rusia.
* Wilhelmine Luise von Baden (1788–1836), dugez-veur Hessen ha bei Rhein.
* Friederike Dorothea von Baden, rouanez Sveden, pried Gustav IV Adolf, roue Sveden

## Dimeziñ

Dimeziñ a reas Karoline Friederike Wilhelmine von Baden d'an 9 a viz Meurzh 1797 d'an dug Masimilian von der Pfalz-Zweibrücken, pennhêr dilennerien Pfalz ha Bavaria war un dro, hag a voe anvet da roue Bavaria en 1806.

## He bugale

* ur mab (ganet marv */† 1799)
* Maximilian Joseph Karl Friedrich (1800-1803), marvet da 3 bloaz
* Elisabeth Ludovika von Bayern (1801-1873), dimezet e 1823 da Friedrich Wilhelm IV von Preußen, roue Prusia (1795-1861)
* Amalie Auguste von Bayern (1801-1877), dimezet e 1822 da Johann Iañ roue Sachsen (1801-1873)
* Maria Anna Leopoldine (1805-1877), dimezet e 1833 da Friedrich August II, roue Saks (1797-1854)
* Sophie Friederike Dorothea Wilhelmine (1805-1872), dimezet e 1824 da Franz Karl von Österreich (1802-1878)
* Ludovika Wilhelmine (1808-1892), dimezet e 1828 d'ar priñs Max Joseph in Bayern (1808-1888)
* Maximiliane Josepha Karoline (1810-1821), marvet da 11 vloaz.
# Karoline von Günderode

Karoline von Günderode, pe Karoline Friederike Louise Maximiliane von Günderrode (11 a viz C'hwevrer 1780-26 a viz Gouere 1806), a oa ur varzhez romantel alaman, bet ganet e Karlsruhe. Mignonez e oa da Bettina von Arnim.

## He buhez

Kentañ bugel he zud e oa, ha pemp all a voe war he lerc'h. Tud a noblañs paour e oant. En 1797, pa oa seitek vloaz, ez eas da chom en un ti evit merc'hed paour ha dizimez eus an noblañs e Frankfurt am Main, ma c'hallfe bevañ en un doare dereat hag enorus en ur glask ur pried.
Karoline he devoa mil boan gant lec'h ha dever ar merc'hed er gevredigezh. Skrivañ a reas : "Perzhioù ar baotred ha re ar merc'hed, evel ma vezont komprenet, a zo skoilhoù d'an denelezh".
Karoline a veze dalc'het gant ar velkoni, emzalc'hioù souezhus, a lakae an dud da bellaat diouti. Un deiz, en ur fest bennak, en em gavas gant Friedrich Carl von Savigny hag e karas anezhañ rak-tal. Eñ a reas kemend-all. Ma c'hortoze Karoline von Günderrode e c'houlennje he dorn. Savigny avat a zivizas eurediñ da Kunigunde von Brentano, ur plac'h stabiloc'h, petra bennak ma ne oa ket ken speredek marteze.
Goude taol trubarderezh Savigny e labouras Karoline war ar gwerzaouiñ. Unvaniñ ar vuhez hag ar skrivañ a felle dezhi. En hec'h oberennoù e krouas maouezi kreñv ha harozel, evel Hildegun ha Nikator ha Mora. En he skridoù e flemme uhelvennad kevredigezh bourc'hizien ar marevezh hag al lec'h a veze miret d'ar wazed ha d'ar maouezed.
En 1804 e tegouezhas gant ar yezhour ha hendraour Georg Friedrich Creuzer. Dimezet e oa Creuzer, met daoust da se e voe un darempred etre Karoline von Günderrode hag eñ. Goulenn a reas Creuzer digant e wreg ha prest e oa da zizimeziñ, ha hi da asantiñ.
Kuzul a c'houlennas Creuzer digant mignoned. An holl a alias anezhañ da zilezel Karoline von Günderrode rak biken n'hallje ober ur wreg evel a oa dleet.
Abalamour d'an anken da-heul ar reuz a savas e klañvas Creuzer. Evit mervel gant Creuzer en em lazhas Karoline von Günderrode gant ur gontell.

## Notennoù

* ↑ Karoline von Günderrode
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Karoline von Hessen-Darmstadt

Karoline von Hessen-Darmstadt a vez graet eus meur a briñsez alaman :
* Karoline von Pfalz-Zweibrücken (Große Landgräfin; 1721–1774), Landgravez Hessen-Darmstadt
* Karoline Luise von Hessen-Darmstadt (1723–1783), Markgravez Baden
* Karoline von Hessen-Darmstadt (1746–1821), Landgravez Homburg
* Friederike Caroline Luise von Hessen-Darmstadt (1752–1782), Landgravez Mecklenburg-Strelitz.
# Karokeg

Ur yezh hokanek eus is-skourr ar yezhoù karokek-chastaek eo ar c'harokeg (karok pe karuk) komzet gant tro-dro da 10 den (diwar 1.900 den en holl e 2000) e gwalarn Kalifornia er Stadoù-Unanet (1997).
Ur yezh damvarv an hini eo.

## Gwelet ivez

* Yezhoù hokanek an norzh
# Friedrich Wilhelm Prinz von Preußen

Friedrich Wilhelm, pe Friedrich Wilhelm Prinz von Preußen (1939-), zo un istorour alaman, hag ur priñs eus an Tiegezh Hohenzollern. Mab eo da Louis Ferdinand Prusia, ha da Kira Romanowa .

## Oberennoù en alamaneg

* Preußens Könige; 1971
* Bismarcks Reichsgründung und das Ausland; 1972
* Das Haus Hohenzollern 1918–1945; 1991
* „... solange wir zu zweit sind“. Friedrich der Große und Wilhelmine Markgräfin von Bayreuth in Briefen. München 2003; gant Kirsten Heckmann-Janz, Sibylle Kretschmar
* Die Liebe des Königs. Friedrich der Große. Seine Windspiele und andere Passionen; gant Sibylle Prinzessin von Preußen
* Vorwort in: Friedrich v. Oppeln-Bronikowski 1873–1936. Sein Leben und Wirken; 2009; von Friedrich-Wilhelm v. Oppeln-Bronikowski
# Friedrich Wilhelm von Brandenburg

Frederig Gwilherm Iañ Brandenburg, pe Friedrich Wilhelm von Brandenburg en alamaneg (Cölln, 16 a viz C'hwevrer 1620 - Potsdam, 9 a viz Mae 1688), a oa priñs-dilenner Brandenburg. Lesanvet e voe an Dilenner Meur dre ma voe ur politikour ampart. Difenn a reas ar Galvinegezh.

## Hêrezh

Markgrav ha Dilenner Brandenburg e oa, ha Dug Kleve, Kont Mark, ha Dug Prusia.

### En diabarzh

Lakaat a reas sevel ur verdeadurezh wirion, kentañ hini istor Prusia, ha gallout a reas kaout tri forzh en Afrika, daoust da enebiezh ar broioù all, hag Enez Arguin, e Maoritania, a oa unan eus ar re-se. Graet e veze kenwerzh ar sklaved etre Afrika hag Amerika. E 1693 e vo kaset d'an Antilhez gant Brandenburgiz div wech kement a sklaved hag ar Saozon, ha teir gwech kement hag an Izelvroiz. War al listri avat eo heñvel buhez ar vorianed : skourjezadoù, gloaz ha lazh, kastizoù kriz, muturniañ a-wechañ. En e amzer e kreskas domani an Tiegezh Hohenzollern eus 33150 km² da 112660 km², gant ur milion hanter a annezerien ouzhpenn.
Gant embann Potsdam e 1685 e roas bod d'ar brotestanted c'hall heskinet en o bro, tri mil anezho eus kêr Metz a zeuas da chom da Verlin hag a ziorroas kêr.
Mervel a eure d'an 9 a viz Mae 1688 e Potsdam, ha beziet en iliz-veur Berlin. E vab Frederig III Brandenburg a voe dilenner war e lerc'h, a-raok bezañ anvet da roue evel Frederig Iañ (Prusia) .

## Dimezioù

Dimeziñ a reas e Den Haag e 1646 da Luise Henriette von Oranien (1627-1667), merc'h-vihan da Gwilherm an Tavedeg, priñs eus an Izelvroioù. C'hwec'h bugel o doe. Mervel a reas Luise e 1667.
Bloaz goude, e Mezheven 1668, ec'h addimezas Frederig Gwilherm e Gröningen, da Dorothea Sophie von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, merc'h da Philipp von Holstein-Sonderburg-Glücksburg ha da Sophie Hedwig von Sachsen-Lauenburg.

## Mibien

C'hwec'h bugel o doe Frederig Gwilherm ha Luise, hogen ne vevas nemet tri mab :
* Karl Emil (1655–1674),
* Frederig Iañ (Prusia) (1657–1713),
* Ludwig (1666–1687), pried kentañ Ludwika Karolina Radziwiłł.
Seizh bugel en doe gant Dorothea :
* Philip William (1669–1711),
* Marie Amalie (1670–1739),
* Albert Frederick (1672–1731),
* Charles (1673–1695),
* Elisabeth Sofie (1674–1748), a zimezas da Christian Ernst von Brandenburg-Bayreuth (1644-1712) e miz Meurzh 1703,
* Dorothea (1675-1676),
* Christian Ludwig (1677–1734), a voe kinniget dezhañ Brandenburgische Konzerte Johann Sebastian Bach.