OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ab

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ab a zo
* ur ger brezhonek, diwar mab, aet da rakger en un nebeud anvioù-tud, gwelout ab (mab)
* ur ger semitek, hag a dalv kement ha tad , gwelout ab (tad)
* ur ger indezeuropeek, hag a dalv kement ha dour , gwelout ab (dour)
* ur ger latin, hag a dalv kement hag eus, enebet ouzh ad, evel e-barzh ab urbe condita
# 164

917 Ab Urbe Condita = 164 goude J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien : Marcus-Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus) (07.03.161 / 17.03.180), ha Lucius Verus (Lucius Ceionius Commodus) (07.03.161 / ?.02.169).
* Konsuled : Marcus Pompeius Macrinus & Publius Iuventius Calsus

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Pab : Anicet (155 - 166)

## Daveoù

* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
# 1643

Diwar-benn bloavezh 1643 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

* An istorour guatemalat Francisco Antonio de Fuentes y Guzmán.
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1643

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1643
# 1644

Diwar-benn bloavezh 1644 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1644

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1644
# 1645

Diwar-benn bloavezh 1645 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 10 a viz genver : William Laud, arc'heskob Kanterbury a zo lakaet d'ar varv evit trubardez.
* 14 a viz genver : Brezel Diabarzh Saoz, da bennlu eo anvet Fairfax.
* 29 a viz genver : Brezel Diabarzh Saoz, kroget eo gant breutadennoù a-zivout un arsav-brezel e Uxbridge
* 2 a viz c'hwevrer : faezhet eo ar gCovenanterien e Emgann Inverlochy.
* 15 a viz c'hwevrer : Brezel Diabarzh Saoz, krouet eo en un doare ofisiel an New Model Army

#### Frañs
### Azia
#### Reter-pellañ
### Afrika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1645

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1645
# 1639

Diwar-benn bloavezh 1639 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1639

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1639
# 1640

Diwar-benn bloavezh 1640 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa

* 1añ a viz Kerzu: Portugal en em zistag diouzh Spagn ha dont a ra João IV da vezañ roue.
* tizhet eo ar Meurvor Habask gant ar Rusianed.

#### Breizh
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù 1640
## Marvioù 1640

* 30 Mae : Pieter Pauwel Rubens, livour flamank.
# 1642

Diwar-benn bloavezh 1642 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Oseania

* 24 a viz Du: Abel Tasman eo an Europad kentañ oc'h erruout war an enezenn anvet gantañ Douar Van Diemen (anvet bremañ Tasmania).

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1642

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1642
# 1641

Diwar-benn bloavezh 1641 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1641

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1641
# 1646

Diwar-benn bloavezh 1646 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Flandrez

* 7 a viz Gwengolo: penn-kentañ Seziz Dukark (1646).

#### Frañs
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1646

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1646
# 1647

Diwar-benn bloavezh 1647 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1647

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1647
# Colette

Colette zo un anv-badez gallek, da c'hoarvez eus berradur Nicolette, deuet eus Nicole, hag a oa diouzh ar c'hiz en hanterenn gentañ an XX$^{vet}$ kantved.
Un anv-tiegezh eo ivez.

## Stummoù all

* Collette, anv-tiegezh gallek ha saoznek
* Collett, anv-tiegezh saoznek a gaver ivez e Norvegia
* Coletta, diwar Nicoletta, anv-badez italianek.

## Tud

* Santez Colette (1381-1447), pe Nicolette Boylet (pe Boellet), abadez c'hall
* Colette Besson, sportourez c'hall
* Colette Deréal (1927-1988), kanerez c'hallek
* Colette Magny, kanerez c'hallek
* Colette Níc Aodha, barzhez iwerzhonek
* Colette Renard (1924-2010), kanerez c'hallek.
Lesanv :
* Colette, anv-pluenn Sidonie-Gabrielle Colette (1873-1954), skrivagnerez c'hallek. Hec'h anv-tiegezh eo he doa kemeret da anv-pluenn.
# Ekoreizhiad

Un ekoreizhiad anvet ivez trevreizhiad$^,$$^,$, pe c'hoazh ekosistem, zo un unvez a ya d'ober holl vevien un dachenn resis hag ar metoù fizikel ma vleuniont (doare an douar, gwrez, glav h.a.), pa stroller an holl blantennoù, loened, mikroorganegoù en ul lec'h ma labouront asambles gant an elfennoù nann-bevel en endro. . Bez ez eus ekorezhiadoù munut (un akwariom da skouer), ha reoù bras-bras evel ar c'hoadeier pe al lennoù. E-giz hini ar c'humuniezhioù, n'eo ket sklaer bepred bevenn an ekoreizhiadoù. Ar c'hêrioù hag an tiez-feurm a zo anezho skouerioù eus ekoreizhiadoù reoliet gant an dud. Skiantourien zo a soñj dezho ez eo ar blanedenn un ekoreizhiad bras ennañ holl ekoreizhiadoù lec'hel an Douar.
E 1930 e voe ijinet ar ger ecosystem gant Roy Clapham da livañ elfennoù fizikel ha bevoniel un endro gwelet evel un unannenn. An ekologour Arthur Tansley a spisaas ar ger diwezhatoc'h dre e lakaat da reizhiad etreoberiant savet etre biocenosis ha biotop.
Pa vez labouret war an ekologiezh e vez termenet an ekoreizhiad evel un teskad gant ur gumuniezh boudoù bev ennañ hag hec'h endro douaroniezhel hag aergelc’hel (ar biotop).
Forzh pegen ec'hon eo an ekoreizhiad, e vez lusket gant daou ober ha ne c'hellont ket bezañ deskrivet gant an darvoudoù a denn d'ar poblañsoù ha d'ar c'humuniezhioù : red an energiezh hag ar c'helc'hiadoù biogeokimiek. Ebarzhet e vez an darn vrasañ eus an energiezh dre berzh gouloù an heol e tost an holl ekoreizhiadoù. Kemmet e vez en energiezh kimiek gant an organeg aototrofek, kaset d'an organeg heterotrofek dre elfennoù organek ar boued ha skignet e stumm gwrez. An elfennoù kimiek e-giz ar c'harbon pe an azot a dremen-distremen etre an elfennoù bevedus hag anvevedus. An organeg luc'hkevanaozus a gemer an elfennoù-se eus an aer, an douar hag an dour en o stumm anorganek. Entoueziañ a reont anezho e molekul organek a c'hello bezañ bevezet gant an organeg heterotrofek. Distreiñ a ra an elfennoù en aer, en douar hag en dour goude bezañ bet implijet gant metabolegezhioù ar plant, al loened hag an organeg all a guzum an dilerc'hiadennoù organek hag an danvez organek marv evel ar bakteri, an arkeobakteri hag ar fungi.
Tremen-distremen a ra an energiezh hag ar materi en ekoreizhiadoù dre berzh treuzkas an danvez a c'hoarvez e-pad al luc'hkevanaoz hag ar boueta. Ar materi a c'hell bezañ adaozet, an energiezh ne c'hell ket avat. Dizehan e tle an ekoreizhiad resev energiezh eus ur vammenn diavaez, an heol peurliesañ. Berañ a ra an energiezh en ekoreizhiad, padal e vez adaozet ar materi.
E-barzh an ekoreizhiadoù ez eus kenstrolladoù spesadoù luziet pe luzietoc'h. En em glevout a ra an darn vrasañ eus ar skiantourion evit lavarout ez eus ouzhpenn 50% a blant hag a loened eus an Douar e-barzh koadegi an trovanoù.

## Liammoù diavaez

* The ecosystem (en)

## Notennoù

* 1 2 TermOfis ha Geriadur Ménard, 2012
* ↑ Emsav niv. 127, 1978, p. 45
* ↑ Yann-Baol an Noalleg, Geriadur an armerzh, Preder, 1995
* ↑ Yann-Baol an Noalleg, Geriadur ar fizik, Preder, 2006
* ↑ Geriadur Favereau
# Ekrem Cekro

Ekrem Cekro a zo bet ganet d'an 29 a viz Even 1950.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Mestr Etrebroadel eo.
Kampion Belgia e Charleroi e 1994, e Geel e 1995, e Gent e 1997 (a-gevred gant Youri Vetemaa) hag e Liège e 1998.
2433 edo e renk Elo e miz Gouere 2007.

## Stadegoù e Simbase

Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 416 partienn, Cekro en deus :
* gounezet 169 fartienn,
* kollet 93 fartienn,
* nulaet 154 fartienn.
59 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
# Ekrem İmamoğlu

Ekrem İmamoğlu, ganet d'ar 4 a viz Even 1970, zo ur politikour eus Turkia hag a zo bet maer Istanbul etre ar 17 a viz Ebrel 2019 hag ar 6 a viz Mae 2019. Dilennet e oa bet da vaer Istanbul e miz Meurzh 2019 en anv ar c'hengevread Millet İttifakı hag ar strollad Cumhuriyet Halk Partisi. Goude ma oa bet nullet an dilennadeg e voe addilennet d'an 23 a viz Even 2019. Etre 2014 ha 2019 e oa maer distrig kornôg Istanbul, Beylikdüzü. İmamoğlu a zo deuet war-wel e-pad dilennadegoù maer Istanbul 2019. Dizanv pe dost e oa, met deuet eo a-benn da gaout harp an holl re enebet ouzh ar prezidant Erdoğan. A-raok ar c'hentañ vot e oa soñjet en defe 23 000 vot ouzhpenn evitañ. Trec'h e oa bet gant 13 729 vot lañs war e enebour a-benn ar fin ha goude ma vefe bet adkontet meur a wech an holl votoù.
# Ekomirdi Niou-Uhelañ

Ekomirdi Niou-Uhelañ zo ur mirdi en Eusa. Distrujet eo bet gant an tan e miz Gouhere 2017.

## Notennoù

* ↑ http://www.leparisien.fr/faits-divers/pris-d-un-coup-de-folie-un-homme-de-51-ans-seme-la-terreur-sur-l-ile-d-ouessant-16-07-2017-7137162.php
# Ekstremofil

Ekstremofil a vez graet eus ur boud-bev pa vev da gustum e kondisionoù marvus evit an organegi all : temperadurioù tost pe ouzhpenn da 100 °C pe dindan 0°C, gwask uhel evel strad ar morioù, metou karget e holen ... Bakteri pe arkeobakteri e vezont dreistholl hogen lieskelligegien a vez ivez en-o-zouez.

## Doareoù a ekstremofiled

Asidofil : organeg o vevañ e kondisionoù trenk, pH tost da 3. Alkalofil : organeg o vevañ e kondisionoù basek pH tost da 9. Halophile : organeg o vevañ e kondisionoù holenaet-tre NaCl). Metalogouzañvadus : organeg o vevañ e metou karget e metal (Cu, Cd, Ar ...). Psikrofil : organeg o vevañ e metou yen (skorneg ...). Piesofil : organeg o vevañ dindan gwaskoù uhel (strad ar morioù, mammennoù hidrotermal) skinoùgouzañvadus : organeg o c'houzañv skinoù (radioaktivel da skouer). Termofil : organeg o vevañ e temperadurioù uhel.

## an ekstremofiled hag azasadur ar vuhez

Stummoù buhez kentañ o deus marteze diorroet war an Douar en un endro ekstrem met martezeadennoù e chomont tra ken (diwar an diouer a stummoù buhez kent) Diskouez a reont memestra splann e c'hell ar vuhez diorroiñ en endroioù soñjet dizegemerus (Endroioù douarel pe ezdouarel).

## levrlennadur

* Michael Gross, La vie excentrique : voyage dans les mondes extrêmes. Éd. Belin, Pour la science, 2003.
* Patrick Forterre, Microbes de l'enfer. Éd. Belin, Pour la science, 2007.
* Fujiwara, S, 2002, Extremophiles: Developments of their special functions and potential resources. Journal of Bioscience and Bioengineering 94:518-525.
* Rothschild, L. J., and R. L. Mancinelli, 2001, Life in extreme environments. Nature 409:1092-101.
* Stetter, K. O., 1999, Extremophiles and their adaptation to hot environments. FEBS Lett. 452:22-25.
* Horikoshi K. & Grant W. D., Extremophiles. Microbial Life in Extreme Environments. (Wiley-Liss, New York 1998).

## Filmographiezh

* Vivre en enfer, une série documentaire française consacrée aux extrêmophiles.

## liammoù diavaez

* Y a-t-il des créatures extraterrestres parmi nous ?, programme "La nuit des étoiles" sur Arte
# Ekologiezh don

An ekologiezh don (saozneg deep ecology) a zo ur brederouriezh speredelezhel hag "holladouriezhel" a-ziwar an natur ma klask an dud bevañ en ur zoujañ outi. Ar mennozh zo unvaniñ ar soñjoù, ar fromoù, ar speredelezh hag an oberennoù.
An ekologiezh don a ya pelloc'h e brederennoù eget ar c'hudennoù lakaet war ar wel gant ar pep brasañ eus al luskadoù ekologel all (an diorren padus, merañ an endro h.a.), lakaet e vez ar pouez war plas mab-den e-touesk an natur hag ar spesiadoù all. Eus savboent ar skiant e ta an ekologiezh don eus martezeadenn Gaia.

## Diazezet gant Arne Næss

Ar prederour norvegiat Arne Næss (1912–2009) en doa degaset ar ger deep ecology e 1972 en e bennad "Shallow and the Deep" er gazetenn Inquiry (rummad "lennegezh predereriezhel").
# Ekora

Ekora (Yécora e spagnoleg, kenofisiel), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.
# Castell de Castells

Castell de Castells zo ur gumun e Spagn e proviñs Alacant, e kumuniezh València.
# Castellana Grotte

Castellana Grotte zo ur gumun en Italia, e proviñs Bari, e Puglia.
# Castellabate

Castellabate zo ur gumun italian e proviñs Salerno e Campania.
# Castellalto

Castellalto zo ur gumun en Italia, e proviñs Teramo, en Abruzzo.
# Castellamonte

Castellamonte zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
# Castellammare di Stabia

Castellammare di Stabia zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli.
# Castellana

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Castellana zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh italianek, hag ivez un anv spagnolek, met ne vez ket distaget heñvel en div yezh.

## Gerdarzh

Diwar ar ger italianek castello, kastell. E spagnoleg e teu eus ar ger Castilla, Kastilha.

## Lec'hanvioù
### Italia

* Castellana Grotte - e proviñs Bari
* Castellana Sicula - e proviñs Palermo, e Sikilia
* Civita Castellana, e proviñs Viterbo

### Filipinez

* La Castellana - e proviñs Negros Occidental

### Katalonia

* Castellana (Pinell de Solsonès), e Pinell de Solsonès

## Tud

* Georges Castellana (1898-1964), beleg katolik a studias yezh Nisa.

## Pennad kar

* Castellania
# Castell y Barri

Castell y Barri, pe Kastell Barri a-wechoù e brezhoneg, zo ur c'hastell norman en Y Barri e Bro Morgannwg .
# Castellafiume

Castellafiume zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Castellammare del Golfo

Castellammare del Golfo zo ur gumun italian, e proviñs Trapani ha rannvro emren Sikilia.
# Burguillos (Sevilla)

Burguillos zo ur gumun e Spagn, e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Burgos (Sardigna)

Burgos zo ur gumun italian e proviñs Sassari en enez Sardigna.
# Burgue-Erreiti

Burgue-Erreiti (en euskareg), Vergüei-Vièlanava (en okitaneg), Bergouey-Viellenave (e galleg hag ent-ofisiel), zo ur gumun eus kanton Bidaxune, e proviñs Nafarroa Beherea, en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek

* Erango er biz
* Arrueta-Sarrikota er c'hornôg
* Ilharre, Labetze-Bizkai ha Martxueta er su.
Er reter emañ Bearn.
# Burgos

Burgos zo ur gêr e hanternoz Spagn, e kumuniezh Castilla y León. Kêr-benn proviñs Burgos eo, ha hini Rouantelezh Kastilha e oa gwechall.
Da 174 154 a dud e save ar boblañs enni e 2021.
Emañ Burgos war unan eus Hentoù Sant Jakez da vont da Santiago de Compostela.
Brudet eo an iliz-veur savet er c'hiz c'hotek, ken m'eo bet lakaet war roll Glad bedel UNESCO abaoe 1984. Savadurioù heverk all zo e Burgos : abatioù Santa María la Real de Las Huelgas ha Cartuja de Miraflores, kenkoulz hag ilizoù ha palezioù all eus ar Grennamzer.

## Gevelliñ

| Belgia : Brugge  Bro-C'hall : Loudun ha Peçac  Italia : Vicenza | Maroko : Settat Mec'hiko : Morelia ha San Juan de los Lagos Spagn : València |

## Tud
### Tud marvet eno

* Manuel Altolaguirre (1905-1959), skrivagner.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Ti-kêr Burgos

## Notennoù

* ↑ (es) 'Instituto Nacional de Estadística'. Kavet : 23 C'hwe 24.
* ↑ (fr) UNESCO. Kavet : 23 C'hwe 24.
# Burgstall (Sutirol)

Burgstall zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
# Burguillos

Burguillos zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun e Spagn.

## Kumunioù

* Burguillos, e proviñs Sevilla en Andalouzia
* Burguillos del Cerro, e proviñs Badajoz en Extremadura
* Burguillos de Toledo, e proviñs Toledo e Castilla-La Mancha

## Mancomunidad

* Mancomunidad Burguillos, e proviñs Salamanca e Castilla y León
# Burguillos de Toledo

Burguillos de Toledo zo ur gumun e Spagn e proviñs Toledo.
# Emydidae

Emydidae :
| Emys orbicularis ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Reptilia |
| Urzhad : | Testudines |
| Kerentiad : | Emydidae |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Emydidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ war-dro 40 spesad baoted.

## Genadoù

12 genad a zo ennañ:
* Iskerentiad Emydinae:
** Emys
** Emydoidea
** Actinemys
** Clemmys
** Glyptemys
** Terrapene
* Iskerentiad Deirochelyinae:
** Deirochelys
** Chrysemys
** Graptemys
** Malaclemys
** Pseudemys
** Trachemys
# Emyr Llydaw

Emyr Llydaw a oa roue Breizh (Llydaw e kembraeg) en amzer ar Roue Arzhur hervez ar mojennoù kembraek kozh.
Krediñ a reer ez eus amañ un anv boutin, hag en anv 'emyr' e weler 'ymerodr', da lavarout eo roue, evel emir en arabeg, ma soñjer, e Kembre evit-doare, e oa un titl boutin roet da roue Breizh.

## Bugale

E-touez e vugale, hervez an dihelloù kembraek, emañ:
* Hywel fab Emyr Llydaw, keneil d'ar roue Arzhur,
* Gwen Teir Bron
* Alan Fergant.
Hervez Historia Regum Britanniae Jafrez Menoe, e roas Emrys Wledig (Ambrosius) harp da Uthr Bendragon goude dezho tec'hel da Vreizh.

## Levrlennadur

* Rachel Bromwich (gol.), Trioedd Ynys Prydein (Caerdydd, adembannadur 1991). Pajenn 346-7.

## Orin ar pennad

Troet diwar bennad ar wikipedia kembraek.
# Emvod ar Gelted en Oriant

Emvod ar Gelted en Oriant, pe Festival Interceltique de Lorient e galleg, berraet e FIL, zo ur sizhunvezh festoù gant sonerezh ha dañs dreist-holl, da hanter Eost, hag a vez aozet e kêr an Oriant abaoe 1971. Bodet e vez bagadoù ha lazoù eus an holl vroioù keltiek, eus Galiza hag Asturiez, hag a-wechoù e vez pedet arzourien eus Aostralia, Kanada, Louiziana... ouzhpenn.

## Anv brezhonek

* Emvod ar Gelted eo an anv brezhonek hervez an aozadur, hag Emvod ar Gelted en Oriant evit an devezhioù gouel, met gallout a reer klevet ha lenn meur a anvadur all, en o zouez Gouelioù Etrekeltiek an Oriant hag a seblant bezañ an hini ledetañ.

## 2010

* Savet droug e gwiniegourien Bro-Naoned abalamour n'eo ket muskadig a vo kavet e tavarn ar festival met gwin gwenn eus Bourdel.
Pedet e oa bet Luz Casal, met n'hallo ket dont.
* 800 000 den a vije bet hervez ar rener, a lenner e ouest-France ar 16 a viz Eost 2010.

## 2012

Aozet e vo ur genstrivadeg danevelloù gant ar FIL . E galleg hepken avat, daoust ma'z eo bet sinet ar Garta Ya d'ar brezhoneg gantañ .
    War ar seblant e vefe bet un tamm nebeutoc'h a dud en Oriant, e-pad ar festival etrekeltiek, pe e vefe da geñver an Nozvezhioù etrekeltiek pe vefe e straedoù kêr. — (Gouel etrekeltiek : Lidet eo bet Bro-Akadia, Ya!, niv. 375, Gwener 17 a viz Eost 2012, p. 1.)

## Tabutoù

E 1981, oadet a 24 vloaz, e oa bet difennet groñs da Yann-Fañch Kemener kanañ en Emvod ar Gelted en Oriant dre ma oa eñ heñvelrevad. Padet e oa 7 vloaz an difenn tremen.

## Luc'hskeudennoù

* Dañsoù
* E 2007 : e pabell Bro-Skos
* Er geriadenn Etrekeltiek (2007)
* Fest-noz er sal Carnot (2010)
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel, doare brezhonek (diglok)
* Pennad an Télégramme e 2010 diwar-benn plas ar brezhoneg er gouel
* Kemennadenn Ofis ar Brezhoneg e 2008 diwar-benn ar brezhoneg er gouel

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Anv brezhoneg hervez an aozadur, gwelet al lec'hienn ofisiel .
* ↑ https://web.archive.org/web/20120810133743/http://www.concoursaufildespages.com/le-reglement.cfm
* ↑ https://www.ouest-france.fr/bretagne/rennes-35000/rennes-hommage-emouvant-yann-fanch-kemener-6368296
# Emveradur

Ster rik emveradur a zo en em verañ e-unan. Ar ster politikel a zo distrujerezh pep diferañs etre ar renerien hag an dud renet ha dreist-holl ar fed m’emañ posupl d’an den d’en em aozañ a-stroll. En istor, an doare d'en em aozañ-mañ a zo bet lakaet e pleustr dreist-holl gant an anarkourien.

## Penaos

Evit dont a-benn lakaat e plas an emveradur eo ret nac’hañ divizout ha soñjal e plas ar re all, ha kentoc’h pouezañ war pezh a fell d’an dud ober evito o-unan. Evit-se eo distrujet ar renk etre an dud ha plaen emañ an darempredoù kenetrezo pa n’eus ket ken a rener. Klask ar c'henemglev a zo an doare da zivizout. N’eo ket direolenn an emveradur, met pep reolenn a zo divizet gant an holl, betek tizhout ur c'henemglev, evit mat an holl.

## Liammoù diavaez

* Tous les chefs ont tort !
* Diviz war an divizoù.
# Emyezh

Un emyezh (saoz.: idioglossia) a zo anezhi ur yezh bet krouet ha komzet gant un den pe gant nebeudig-tre a dud nemetken, peurliesañ ar yezhoù prevez ijinet gant bugale zo, dreist-holl gevelled.
Savet e vez emyezhoù alies a-walc'h ivez gant bugale bet klevet meur a yezh gante ivez adalek ma oant bet ganet.

## Gwelit ivez

* Oikolektenn
# Emsavblishment

An Emsavblishment, pe Emsavblijmant, a vez graet dre fent eus tud zo en Emsav.
Darn zo bet en Emsav (hini ar yezh pe an hini politikel), pe tostik dezhañ, hag a zo aet e-barzh aozadurioù politikel gall, lec'hel, departamantel pe rannvroel, hag a implij brud, levezon ha galloud, evit o mad pe hini o ziegezh pe o mignoned da gentañ-penn.
Darn all zo brudet dre ma o deus un tamm galloud en aozadurioù zo, pe a gred kaout dre ma vez o foltred er c'hazetennoù.
Kar eo ar meizad d'ar c'hlianterezh politikel kozh, pe d'ar c'hasikerezh spagnol, pe d'an nepotegezh hollvedel.
# Alamhagh

Alamhagh pe Allmagh Mòr (gouezeleg; Alloa e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Chlach Mhannainn e Bro-Skos.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Ainmean-Àite na h-Alba (AÀA) ~ Gaelic Place-Names of Scotland
* ↑ Stòr-dàta SMO
# Alaminos

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Alaminos zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù

Filipinez
* Alaminos en La Laguna
* Alaminos en Pangasinán
Spagn
* Alaminos (Guadalajara) e Proviñs Guadalajara

## Tud

* Antón de Alaminos, ergerzher spagnol, sturier gant Cristóbal Colón e-kerzh e bevare beaj da Amerika
* Juan Alaminos y Vivar, gouarnour Filipinez ha jeneral spagnol
# Alan-Gwenog Berr

Alan-Gwenog Berr, Alain Le Berre e marilh an ti-kêr, ganet e Lambal d'ar 17 a viz Du 1913 ha marvet e Brest d'ar 15 a viz C'hwevrer 1974, a oa ur yezhoniour eus Breizh, anavezet dreist-holl evit e studiadennoù war brezhoneg ar mor hag anvioù ar pesked.

## Buhez

Savet eo bet e Gwaien hag eno en doa desket brezhoneg gant ar besketaerien.

## Oberennoù

* Ichtyonymie bretonne, Brest, 3 levrenn (+1 levrenn doare ur meneger), 1970-1973.
* Pennadoù e-barzh Arvor, Hor Yezh, Brud.

## Liammoù diavaez

* (fr) Skol-veur Breizh-Izel
* (fr) Pennad diwar e benn savet gant e vab-bihan
* Ichtyonymie bretonne war ar Genrouedad
# Alameda de la Sagra

Alameda de la Sagra zo ur gumun e Spagn, e proviñs Toledo.
# Alameda del Valle

Alameda del Valle zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.

### Pennadoù kar

* Álamo
* El Álamo
* Los Álamos
* Alameda
# Alamedilla

Alamedilla zo ur gumun e Spagn e proviñs Granada.
# Alamillo

Alamillo zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
# Alaminos (Guadalajara)

Alaminos zo ur gumun e proviñs Guadalajara, e Kastilha-La Mancha.