OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Enez Barnevelt

An Inizi Barnevelt zo un tamm enezeg e su Chile, anezho un enezennig hag un toullad re all bihanoc'h en-dro dezhi, 300 ha dindane en holl. Lodek int eus an Inizi Hermite, er gevred d'an Tierra del Fuego, hag er reter d'an Enez Deceit. Bro an evned int.
# Castelvetere in Val Fortore

Castelvetere in Val Fortore zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
# Castelverde

Castelverde a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
# Castelvetrano

Castelvetrano zo ur gumun eus Proviñs Trapani e Sikilia.
# Castelvecchio di Rocca Barbena

Castelvecchio di Rocca Barbena zo ur gumun italian e proviñs Savona, e rannvro Liguria.
# Castelvenere

Castelvenere zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
# Castelverrino

Castelverrino zo ur gumun eus Proviñs Isernia, e Molise, en Italia.
# Castelvecchio Calvisio

Castelvecchio Calvisio zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Castelvecchio Subequo

Castelvecchio Subequo zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
# Castelvetere

Castelvetere zo anv italianek meur a gumun en Italia.
* Castelvetere in Val Fortore, e proviñs Benevento
* Castelvetere sul Calore, e proviñs Avellino
* Castelvetere, anv Caulonia a-raok 1863
# Castelvetere sul Calore

Castelvetere sul Calore zo ur gumun italian e proviñs Avellino, e Campania.
# Dactylomys

Dactylomys :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Rodentia |
| Kerentiad : | Echimyidae |
| Genad : | Dactylomys |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dactylomys zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ tri spesad krignerien a vev e Suamerika.

## Spesadoù

* razh-bambouz Bolivia, Dactylomys boliviensis
* razh-bambouz Amazonas, Dactylomys dactylinus
* razh-bambouz Perou, Dactylomys peruanus
# Dachau

Dachau (distaget:) a zo ur gêr eus Bavaria, e kreisteiz Alamagn, un 20 km en hanternoz da v-München. 45 621 a dud a oa o chom enni e 2013.

## Istor

Krouet eo bet Dachau en VIII$^{vet}$ kantved. Ur c'hastell zo enni, savet en XVIII$^{vet}$ kantved. Brud zo deut da gêr Dachau abalamour d'ar c'hamp-tolp a oa eno adalek 1933 ha betek dibenn an Eil brezel-bed.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Diazezoù
* Enepyuzevegezh • Gouennelouriezh • Naziegezh • Lezennoù Nürnberg • Eutanaziezh T-4 • Kamp-bac'h nazi • Roll kampoù-bac’h an nazied • Tric'horn (kampoù bac'h) • Gouennlazh
* Yuzevien
* Shoah
* Pogromoù : Nozvezh ar strink
* Ghettoioù an nazied : Ghetto Varsovia • Ghetto Łódź • Ghetto Krakovia • Theresienstadt
* Einsatzgruppen : Babi Yar • Rumbula • Lazhadeg Ponary • Lazhadeg Odessa
* Diskoulm diwezhañ : Kendiviz Wannsee • Aktion Reinhard • Ziklon B
* Kampoù-diouennañ : Auschwitz-Birkenau • Bełżec • Bergen-Belsen • Buchenwald • Chełmno • Dachau • Kreñvlec'h Breendonk • Oranienburg • Sachsenhausen • Sobibór • Treblinka
* Rezistañs : Emsav Ghetto Varsovia
* Romed
* Porajmos
* Slaved
* Generalplan Ost
* Heñvelrevaded ha Lesbianed
* Istor an dud heñvelrevel dindan ren an nazied
* Torfedourien bennañ
* Trede Reich : Adolf Hitler • Reinhard Heydrich • Adolf Eichmann • Heinrich Himmler • Rudolf Höss • SS • Gestapo
* Prosez Nürnberg
# Dacnis berlepschi

Dacnis berlepschi :
| Dacnis berlepschi. Chalus (VU) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thraupidae |
| Genad : | Dacnis |
| Anv skiantel ||
| Dacnis berlepschi Hartert, 1900 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dacnis berlepschi a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Dougen a ra anv an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915), roet d'ar spesad gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933) e 1900.

## Boued

Martezeañ a reer e vev diwar amprevaned, frouezh ha sun-bleuñv.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Ecuador ha Kolombia (Suamerika).

## Liammoù diavaez

* (en) Dacnis berlepschi war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Dacnis berlepschi war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Aglaiocercus berlepschi el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Dacnis berlepschi.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dabarreg

Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù somaliek eo an dabarreg ((af-)dabarre) komzet gant tro-dro da 30.000 den e Shabeelle Izelañ hag e Qansax Dheere e Somalia (2000).
Div rannyezh ez eus:
* Dabarreg (dabarre)
* Iroleg ((af-)iroole)

## Gwelet ivez

* Yezhoù kouchitek
* Yezhoù afrez-aziatek
# Dacnis

Dacnis :
| Dacnis cayana (par), luc'hskeudennet en Horto Florestal de São Paulo (stad São Paulo, Brazil). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Thraupidae |
| Anv skiantel ||
| Dacnis Cuvier, 1816 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Dacnis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Dacnis albiventris,
* Dacnis berlepschi,
* Dacnis cayana
** D. c. baudoana, caerebicolor, callaina, cayana, glaucogularis, napaea, paraguayensis hag ultramarina,
* Dacnis egregia
** D. e. aequatorialis hag egregia,
* Dacnis flaviventer,
* Dacnis hartlaubi,
* Dacnis lineata,
* Dacnis nigripes,
* Dacnis venusta
** D. v. fuliginata ha venusta,
* Dacnis viguieri.
Daouzek (12) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Thraupidae/Dacnis (lennet e-barzh d'an 18 a viz Gouere 2017).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Dabreg

Ur yezh papouek eus skourr yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo an dabreg (dabra, taworta, taria pe bok) komzet gant tro-dro da 140 den (2000) e Papoua ar C'hornaoueg.
Tost eo d'ar foaoeg.

## Gwelet ivez

* Yezhoù papouek
* Yezhoù bae Geelvink
# Dacs

    Evit implijoù all, gwelet Dacs (disheñvelout).
Dacs :
| "Ar feunteun domm". ||
| Anv okitanek | Dacs |
| Anv gallek (ofisiel) | Dax |
| Bro | Okitania |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Akitania-Nevez |
| Departamant | Lanas |
| Arondisamant | Dacs (isprefeti) |
| Kanton | Pennlec'h daou ganton : Dacs-Norzh ha Dacs-Su |
| Kod kumun | 40088 |
| Kod post | 40100 |
| Maer Amzer gefridi | Gabriel Bellocq 2008-2014 |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération du Grand Dax |
| Lec'hienn web | dax.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 21 044 ann. (2020) |
| Stankter | 1 068 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 2 m — brasañ 46 m |
| Gorread | 19,70 km² |
| kemmañ |
Dacs (en okitaneg; Dax e galleg hag ent-ofisiel; Akize en euskareg) a zo ur gêr eus Gwaskogn en Okitania. Ent-ofisiel eo ur gumun eus departamant al Landes, er rannvro Akitania-Nevez, er Frañs. Un isprefeti eo. Ur gêr-dour brudet eo ivez. 21 044 a dud a oa o chom enni e 2020, ha 60 326 en tolpad-kêrioù.

## Notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Dacs (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Dacs pe ar gwreskanv DACS a c'hall bezañ:

## Gwreskanv

* DACS Direction des affaires civiles et du Sceau er Frañs
* DACS Digital Access Carrier System, aveadur pellgehentiñ er Rouantelezh-Unanet
* DACS Digital Cross Connect System, un teknik trec'haoliñ kenaskennoù niverel
* DACS Design and Artists Copyright Society un aozadur eus ar Rouantelezh-Unanet evit dastum ar gwirioù aozer
# Brug-miz-Du

Brug-miz-Du :
| Brug-miz-Du e bleuñv. ||
| Rummatadur Cronquist ||
| Riezad : | Plantae |
| Skourrad : | Magnoliophyta |
| Kevrennad : | Magnoliopsida |
| Urzhad : | Ericales |
| Kerentiad : | Ericaceae |
| Genad : | Erica |
| Anv skiantel ||
| Erica multiflora L., 1753 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar brug-miz-Du a zo plant eus kerentiad an Ericaceae, Erica multiflora an anv skiantel anezhe.
Bleuniañ a ra ar brug-miz-Du eus miz Eost da viz Kerzu e takadoù en-dro d'ar Mor Kreizdouar.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Bruck an der Mur

Bruck an der Mur ("Ar pont war ar Mur") zo ur gêr e rannvro Stiria Uhel e Stad kevredet Stiria en Aostria. Lec'hiet emañ e kember ar Mürz hag ar Mur.

## Istor

Bet diazezet gant trevadennourien eus Bavaria en VIII$^{vet}$ kantved, e voe meneget Bruck evit ar wech kentañ e 860 dindan an anv a Prukka ("pont"). E-kerzh an XVIII$^{vet}$ kantved hag an XIX$^{vet}$ kantved e teuas da vezañ ur greizenn a c'hreanterezh. Betek an deiz a hiziv eo chomet ur c'hreñvlec'h d'an tu kleiz politikel ha da Strollad Komunour Aostria (KPÖ).

## Monumantoù heverk

* 'Iliz Sant-Ruprecht (IX$^{vet}$ kantved)
* Ti-kêr (1530)
* Kornmesserhaus (XVI$^{vet}$ kantved)

## Liammoù diavaez

* (de) Porched ofisiel
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Brudañ ha skignañ

Brudañ ha Skignañ a oa ur gevredigezh krouet er bloavezhioù 1960 evit dasparzhañ titouroù diwar-benn Breizh. Adal ar bloavezhioù 2010 e pled gant ar c'heleier brezhonek war ar gwagennoù. E 2023 en deus bodet pemp skingomz brezhonek pe divyezhek brezhoneg-galleg dindan ar merk Radio Breizh, ul lec'hienn Internet, radiobreizh.bzh, bouetaet gant pep hini anezho.

## Brudañ ha Skignañ, ajañs kehentiñ an Emsav en e vod kentañ

Krouet e voe ar c'hevarzhe Brudañ ha Skignañ e Roazhon e-barzh ostel prevez ar gontez Rohan-Chabot, e-lec'h ma oa ur greizenn bolitikel ha sevenadurel breizhek. Eno e veze moullet dafaroù evit ar stourm emsavel. Deskrivet eo bet an disoc'hoù e-barzh Al Liamm, niv. 101, Du-Kerzu 1963 : Hag evit an daoulagad ? Enskrivadurioù brezhonek war dalbenn peder stal, war re ar C'helc'h Keltiek, ar C'helc'h Breton, ar Gevrenn. Levrioù brezhonek e peder stal da vihanañ. Traktoù ha skritelloù brezhonek pe zivyezhek da geñver Devezh ar Brezhoneg, beilhadegoù ar C'helc'h Sevenadurel, Pardon Sant Erwan, Oferenn ar Vrezhonegerien ha re all niverus a drugarez da « Brudañ ha skignañ ».

## Brudañ ha Skignañ, servij dasparzhañ ar c'heleier evit ar skingomzoù brezhonek

Er bloavezhioù 2000 eo deuet Brudañ ha Skignañ da vezañ kevread ar skingomzoù brezhonek evit sevel produadur efedus ha micherel ar c'heleier e brezhoneg. Ennañ eo bet bodet ar skingomzoù brezhonek pe divyezhek e Breizh. Div skingomz vrezhonek :
* Arvorig FM
* Radio Kerne ha Radio Naoned meret asambles gant ur c'hevarzhe Radio Kerne Naoned
Div skingomz divyezhek brezhoneg-galleg :
* Radio Bro Gwened
* Radio Kreiz Breizh
Ur skingomz galleg-gallaoueg :
* Plum FM
An darn-vuiañ eus obererezh Brudañ ha Skignañ eo pourveziñ d'ar skingomzoù kevreet abadennoù kelaouiñ ha podkastoù kelaouiñ dindan ar merk Keleier ar Vro. E 2023 e veze gopret 5 kelaouenner
E-doug emvod-meur ar c'hevarzhe e Karaez (19 a viz Gwengolo 2020) e voe divizet sevel ur raktres evit skingas dre ar skingomz niverel douarel (RND) e Breizh. Ur c'henurzhier skridaozerezh (Erwan Blanchard) ha 4 c'helaouenner e veze gopret d'ar mare-se. D'an 14 a viz Here 2023 eo bet dalc'het e Plañvour emvod-meur Brudañ ha Skignañ m'eo bet lakaet Alan Kloareg da brezidant. Divizet ez eus bet ober gant ar merk Radio Breizh a vezo al label ma vez produet keleier brezhonek dre skingomz dindannañ.

## Liamm diavaez

* (br) (go) (fr) (en) Lec'hienn Radio Breizh

## Levrlennadur

* Les radios en langue bretonne veulent être au rendez-vous de la radio numérique terrestre. E-barzh Ouest-France, 20 Gwengolo 2020.
* Les radios en breton unies pour diffuser la langue. E-barzh Ouest-France, 14 Here 2003.
* Victoria Geffard, Ils veulent créer Radio Breizh, une nouvelle station indépendante 100 % en langue bretonne. E-barzh Ouest-France, 19 Kerzu 2023.
* Un emgav gant Anne-Sophie Brats. E-barzh Ya!, niv. 982,2 Ebrel 2024. Kenurzhierez velestradurel Brudañ ha Skignañ.

## Lec'hienn RadioBreizh

Porched ar radioioù e yezhoù Breizh : https://radiobreizh.bzh. Drezañ e c'heller selaou ar skingomzoù kevreet ha sellout ouzh o frogramoù.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ 30 plasenn al Lisoù.
# Bruderezh

Ar bruderezh (pe daranverezh$^,$) eo an hollad teknikoù ha doareoù-ober implijet gant un den pe un embregerezh, evit reiñ da anavezout e anv, ar c'henderc'hoù aozet pe gwerzhet gantañ.
Evit se e ra gant ur benveg (pe binvioù) anvet "media", a zo ul liamm etre an embanner-bruderezh hag an anv da vrudañ, etre an embregerezh hag ar preizh (ar prener), evit gwerzhañ ar c'henderc'had.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Preder : publicité ◊ daranverezh g.
* ↑ PUBLICITÉ (activité) daranverezh m. ; usu. bruderezh m.. [...]. Martial Ménard, Dictionnaire français-breton, Éditions Palantines, 2012, pajenn 1097a.
# Brueghel

Pemp livour flamank brudet zo Brueghel (distaget [ˈbrøːɣəl] e nederlandeg) o anv familh :
# Brufer

Brufer :
| Brufer gwelet diwar nij. ||
| Anv gallek (ofisiel) | La Bruffière |
| Bro istorel | Marzioù Breizh |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | La Roche-sur-Yon |
| Kanton | Montaigu |
| Kod kumun | 85039 |
| Kod post | 85530 |
| Maer Amzer gefridi | André Boudaud 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Terres de Montaigu |
| Lec'hienn Web | www.labruffiere.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 4 074 ann. (2020) |
| Stankter | 101 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 00′ 50″ Norzh 1° 11′ 47″ Kornôg / 47.0138888889, -1.19638888889 |
| Uhelderioù | bihanañ 28 m — brasañ 103 m |
| Gorread | 40,42 km² |
| Brufer ||
| kemmañ |
Brufer (galleg: La Bruffière) a zo ur gumun, bremañ e departamant ar Vande, hag a oa e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev (er "Marzioù Uhel"). Eno e oa sez ar Marzioù end-eeun. E-barzh "Marzioù boutin Breizh ha Poatev" e oa betek 1789, da lavaret eo kement e Breizh hag e Bro-C'hall. Pa oa bet savet an departamantoù e c'houlennas bezañ staget ouzh Breizh, met ne voe ket graet hervez o mennad. War a seblant e oa bet eskemmet ouzh Ruvelieg (a oa e Poatev).

## Istor
#### Brezel 1870-1871

* 19 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv eus ar c'hanton , luc’hskeudenn$^,$$^,$.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* 139 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,26% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Brufer da noz.
* Iliz katolik Sainte Radegonde.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$<ref>Memorial Genweb.

## Liammoù diavaez

* (br) Brufer war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Anv brezhonekaet gant Ofis ar Brezhoneg
* 1 2 Memorial Genweb
* 1 2 Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Brug

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Brug a c'hall bezañ:
* brug, un anv plant
* Brug, anv ur gelaouenn emsavel eus Breizh a-raok ar Brezel-bed kentañ
* Brug, anv ur gumun en Il-ha-Gwilen
# Ernst Bavaria

Ernst Bavaria, en alamaneg Ernst von Bayern, zo anv meur a zen eus an Tiegezh Wittelsbach:
* Ernst (Bavaria) (1373-1438), dug Bavaria-München
* Ernst Bavaria (1438-1460), mab da Albrechts III von Bavaria-München
* Ernst Bavaria (1500-1560), priñs Bavaria
* Ernst Bavaria (1554-1612), priñs Bavaria, arc'heskob Köln, priñs-eskob Münster, Hildesheim, Lüttich ha Freising
# Ernst August Iañ Hannover

Ernst August Iañ, pe Ernest Augustus (e saozneg) (1771 – 1851) a oa roue Hannover adalek 1837 betek e varv. Pempet mab hag eizhvet bugel George III, roue Bro-Saoz ha Hannover, ha Charlotte von Mecklenburg-Strelitz e oa.
Evel pempet mab n'en doa chañs ebet da ren gwech ebet. Met hervez a Lezenn Salek a dalveze ne c'halle ket ar maouezed ren, ha hini eus e vreudeur koshoc'h n'en doa bet bugale.
Ganet e oa Ernest e Bro-Saoz met kaset e oa bet da Hannover pa oa krennard da zeskiñ micher an armoù. P'edo o servij en arme Hannover e Wallonia a-enep arme dispac'hel Bro-C'hall e voe gloazet e zremm. E 1799 e voe anvet da Dug Cumberland ha Teviotdale. E 1815, 44 bloaz e oa, e timezas da Friederike von Mecklenburg-Strelitz, intañvezet div wech, en enep d'e vamm, ar rouanez Charlotte, met un dimeziñ evurus e voe.
E 1817 n'en doa ar roue saoz foll George III nemet ur verc'h-vihan, Charlotte Augusta Kembre, hag a varvas er gwentloù. Ne oa nemet Ernest hag a oa dimezet hag a zaremprede e wreg c'hoazh: gallout a rae dont da vezañ roue Bro-Saoz eta. Abalamour da se e timezas buan e zaou vreur henañ, ha pevare mab George IV, Edward, Dug Kent, a engehentas ar briñsez Victoria.
# Ernst Falkbeer

Ernst Falkbeer a zo bet ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1819 e Brünn, Aostria (bremañ Brno, Republik Tchek) ha marvet d'ar 14 a viz Kerzu 1885 e Vienna (Aostria).
Mestrc'hoarier echedoù aostrian.
Roet e voe e anv d'an Enepgaradenn Falkbeer.

## An Enepgaradenn Falkbeer

1.e4 e5
2.f4 d5

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chessgames
# Ernst Friedrich von Sachsen-Hildburghausen

Ernst Friedrich von Sachsen-Hildburghausen zo anv tri dug eus Sachsen-Hildburghausen:
* Ernst Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen
* Ernst Friedrich II von Sachsen-Hildburghausen
* Ernst Friedrich III von Sachsen-Hildburghausen

## Pennad kar

* Sachsen-Hildburghausen
# Ernst Grünfeld

Ernst Grünfeld a zo bet ganet d'ar 21 a viz Du 1893 e Vienna (Aostria) ha marvet d'an 3 a viz Ebrel 1962 e Vienna (Aostria).
Mestrc'hoarier, kazetennour ha skrivagnour echedoù aostrian.
E tournamant Vienna (1920) e tapas ar plas kentañ a-gevred gant Savielly Tartakower; 1añ e Margate (Breizh-Veur) e 1923: trec'h e voe war Aleksandr Alekhin, Efim Bogoljubov ha Richárd Réti; 1añ e Merano-Meran (1924); 1añ e Budapest (Hungaria) e 1926 a-gevred gant Mario Monticelli; 1añ e Vienna (1927), 1añ e Vienna (1928) a-gevred gant Sándor Takács ha 1añ e Vienna (1933) a-gevred gant Hans Müller, 1añ en Ostrava (Mährisch-Ostrau) e 1933; kampion Alamagn e 1923.
Hervez "Chessmetrics" e voe tizhet e renk Elo uhelañ gantañ e 1924-1925 : 2715.

## An Difenn Grünfeld

Alies e implije an Difenn Grünfeld:
1. d4 Mf6
2. c4 g6
3. Mc3 d5

## Oberennoù skrivet

* Kalz a bennadoù a-zivout an digoradurioù e kazetennoù echedoù Europa, en Alamagn, e Belgia, e Bulgaria hag en Unaniezh Soviedel;
* The Queen's Pawn Game and the Queen's Gambit Declined (1924);
* Taschenbuch der Eroffnungen im Schach (1953).

## Liamm

* Hans Kmoch, Grandmasters I Have Known: Ernst Gruenfeld, 2004.
* Renk Elo .
# Ernst August von Hannover

Ernst August von Hannover zo anv meur a zen :

## XVIIvet ha XVIIIvet kantved

* Ernst August von Hannover (1629−1698), Dilenner Hannover, Dug Braunschweig-Lüneburg, Priñs-Eskob Osnabrück, tad ar roue saoz George Iañ
* e vab Ernst August II von Hannover (1674−1728), Priñs-Eskob Osnabrück ha Dug York
* Ernst August Iañ von Hannover (1771−1851), mab d'ar roue saoz George III, Roue Hannover, 1. Dug Cumberland ha Teviotdale

## XIXvet hag XXvet kantved

* Ernst August von Hannover (1845–1923), mab d'ar roue George V, Priñs Breizh-Veur hag Iwerzhon, Kronprinz Hannover, Dug Braunschweig-Lüneburg, 3. Dug Cumberland ha Teviotdale ha Yarl Armagh
* e vab Ernst August (Braunschweig) (1887−1953), dug Braunschweig-Lüneburg eus 1913 betek 1918
* e vab Ernst August IV von Hannover (1914–1987),
* Ernst August V von Hannover (1954-),
* e vab Ernst August, Hereditary Prince of Hanover (ganet e 1983).

## Pennad kar

* Ernst August
# Ernst Bavaria (1500-1560)

Ernst Bavaria (1500-1560), Ernst von Bayern en alamaneg, a oa merour eskoptioù Passau ha Salzburg hag aotrou Glatz.
# Ernst August von Hannover (1629-1698)

Ernst August von Braunschweig-Calenberg (1629, Herzberg am Harz– 1698, Herrenhausen) a oa dug Braunschweig-Lüneburg ha priñs Calenberg (ha Hannover ar gêr-benn anezhi) adal 1679 betek e varv. En 1692 e voe anvet da briñs-dilenner gant an impalaer santel Leopold Iañ .

## E vuhez

Mab e oa da Georg, dug Braunschweig-Lüneburg.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas e 1658 da Sophie von der Pfalz (1630-1714).
* Georg Ludwig (1660–1727), a voe roue Breizh-Veur
* Friedrich August (1661- 1690), marvet e Brezel Bras an Durked
* Maximilian Wilhelm (1666–1726),
* Sophie Charlotte (1668–1705), dimezet e 1684 gant ar priñs-dilenner Friedrich III Brandenburg, rouanez Prusia azalek 1701 – anvet eo Charlottenburger Schloss (Berlin) diwar hec'h anv dezhi
* Karl Philipp (1669 -1690), marvet e Brezel Bras an Durked e Priština
* Christian Heinrich (1671 - 1703), jeneral bet beuzet en Danav e-kichen Ulm e-kerzh un emgann a-enep ar C'hallaoued e-pad Brezel hêrezh Spagn
* Ernst August (1674–1728), dug York hag Albany
* Maximilian Wilhelm

### Besterd

Gant e serc'h Clara Elisabeth von Platen en doe daou vastard :
* Ernst August (1674-1726)
* Sophie Charlotte (1675 - 1725),
# Ernst Friederich III, Dug Sachsen-Hildburghausen

Ernst Friederich III, ganet d'an 10 ja viz Mezheven 1727 e Königsberg in Bayern, marvet d'an 23 a viz Gwengolo 1780 e Seidingstadt, a oa dug Sachsen-Hildburghausen adal 1745 betek 1780.

## E vuhez

Mab e oa da Ernst Friederich II Sachsen-Hildburghausen ha de bried Caroline von Erbach-Fürstenau. Ren a reas Ernst Friederich III war-lerc'h marv e dad Ernst Friederich II, adalek 1745. Met dre ma ne oa nemet 18 vloaz eo e vamm Caroline von Ansbach a voe rejantez an dugelezh betek e 21 bloaz e 1748.
# Ernst Busch

Ernst Busch (Kiel, 1900 – Berlin, 1980) a oa ur c'haner alaman.
Etre 1915 ha 1920 e teskas ar vicher mekaniker (Maschinenbauschlosser). En miz Du 1918 e kemeras perzh en emsavadeg martoloded Kiel hag en 1920 ec'h emezelas e Strollad Komunourien Alamagn (KPD).
# Chichester (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Chichester a c'hall bezañ :
* Chichester, ur gêr eus kreisteiz Bro-Saoz, e kontelezh West Sussex
* Chichester (Kebek), ur gumun e Kebek
* Francis Chichester (1901-1972), ur moraer saoz
* HMS Chichester (1753), ul lestr-brezel, savet evit ar Royal Navy e chanterioù lestrsaverezh Portsmouth, moret e 1753
# Chiclana de Segura

Chiclana de Segura zo ur gumun e proviñs Jaén, en Andalouzia.
# Chicken Little (film, 2005)

Chicken Little a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek ar skeudennoù sintetek anezhañ, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Mark Dindal (1960-). Awenet e voe saverien ar senario pui pe vui gant ar gontadenn hengounel Henny Penny a reer Chicken Little anezhi e Stadoù-Unanet Amerika (SUA).
Produet gant Walt Disney Feature Animation ha Walt Disney Pictures e voe skignet gant Buena Vista Film Distribution Company, Inc., evit ar wech kentañ, d'an 30 a viz Here 2005 e Los Angeles (SUA). C'hwec'hvet film bevaat ha daou-ugent ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Home on the Range (e miz Meurzh 2004) hag a-raok Meet the Robinsons (e miz Meurzh 2007).

## Liamm diavaez

* (en) Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ur vunutenn ha pevar-ugent e bad.
* ↑ (en) Chicken Little war Internet Movie Database.
* ↑ Kentaenn
# Chichicastenango

Chichicastenango zo ur gêr eus Guatemala e departamant El Quiché.
Chichicastenango zo en un uhelder a 1965 metr a-us d'ar mor. Emañ 140 km eus Ciudad Guatemala.
Brudet eo he sevenadur maya.
# Chichén Itzá

Chichén Itzá (Mayaeg Yucateg : Chi'ch'èen Ìitsha') a oa ur gêr vras savet gant ar Vayaed e Yucatán, adalek ar bloaz 750. Emañ war roll Glad bedel an UNESCO abaoe 1988.