OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Juted

Ar Juted pe Iuti, pe Iutae a oa ur bobl c'hermanek hag a oa, hervez Beda, unan eus teir fobl pouezusañ e Preden. Krediñ a reer e teuent eus Jutland (anvet Iutum e Latin) e Danmark, Schleswig hag eus darn eus Frizia.
Tra ma lec'hi Beda ar Juted en tu-arall D4an Angled e-keñver ar Saksoned, e oant marteze ar memes pobl hag an Eucii, pe Saxones Eucii, a oa liammet en un doare anat gant ar Saksoned ha sujet d'ar Franked e 536. Hervez Tacitus e oa ur bobl, Eudoses o anv o vevañ e norzh Jutland hag a c'hellfe bezañ ar Juted. Marteze ivez avat e oant bet an Eotenas (ēotenas) o-doa kemeret perzh en ur brezel etre ar Frizianed hag an Daniz meneget e Beowulf (linennoù 1068–1159. ēotenas a c'hellfe bezañ an hevelep ger hag jotuns (ramzed) pe ur kenning evit enebour. Posupl eo ivez e oant ur meuriad, Euthiones e anv, meneget un ur varzhoniezh gant Venantius Fortunatus (583). Sujet da Chilperic I e vefent bet d'ar mare-se.
Asser, en e Buhez Akfred a lar e oa mamm Alfred Meur, Osburga, un diskennad eus Juted Enez Wight, a vefe, hervezañ an hevelep pobl hag ar goted. N'eo ket gwirheñvel tre, avat. Hervez ur vartezeadenn a-vremañ, avat e vefe ar Juted ar C'heated, ur bobl a veve gwechall e su Sved. En andonioù kozh e oant galvet Eotas, Iótas, Iútan, pe Geátas. Sklaer eo e Widsith and Beowulf e oa disheñvel an Eotenas eus ar Geátas. Posupl eo e oant bet kmmesket an daou anv evel ma'z eo posupl e oa ar Juted ur bobl liammet ouzh ar C'heated. En 'Gutasaga eo meneget e oa aet kuit d'ar c'hevandir un darn eus tud Gotland.
Asambles gant an Angled, ar Saksoned hag un nebeud Frizianed e oa ar Juted e touez ar meuriadoù a oa treuzet Mer an Norzh da breiziañ ha aloubiñ Preden goude ar IV$^e$ kantved. Hervez Beda o-defe en em staliet e Kent (ma voent galvet ar Cantuarii), Hampshire (e Wessex) hag en Enez Wight (ma voent anvet Uictuarii). Bez ez eus un nebeud ag anvioù-lec'h a ziskouez e vev Juted er rannvro, evel Ytene, a vefe bet anvioù kozh New Forest hervez Florence Worcester.
Tra ma'z eo aes da welout o levezon e Kent ez eo aet da get ar Juted er rannvroioù arall. Goude ma oa bet staget Rouantelezh Ket ouzh Wessex e oan bet beuziet gant ar meuriadoù arall da furmiñ ar bobl saoz. Hervez un nebeud a glaskourien, avat, e vefe bet lazhet tout ar Juted Hampshire goude aloudabeg ar rannvro gant Wessex. N'eo ket sur, avat, ha posupl eo an noblañs hepken a oa distrujet, ma oa boutin er mare-se, tra ma oa heñvelekaet ar werin.

## Notennoù

* ↑ Bede (1723:46)

## Andonioù

* Stenton, Frank M. (1971). Anglo-Saxon England, 3rd ed. Oxford: Oxford University Press. (ISBN 0-19-821716-1).
* Venerable Saint Bede (1723). The Ecclesiastical History of the English Nation. John Smith, trans. Printed for T. Batley and T. Meighan.

## Liammoù diavaez

* The Jutes in Hampshire and the Isle of Wight
* Were the West Saxons guilty of ethnic cleansing?
# Juventus Turin

An Juventus Football Club pe Juventus Torino zo ur c'hleub mell-droad italian a c'hoari er Rummad A.
# Jutland

Jutland (Jylland e daneg, Jütland en alamaneg) zo ul ledenez etre ar Mor Baltel ha Mor an Hanternoz. Mont a ra d'ober ul lodenn vras eus Danmark (al lodenn gevandirel anezhañ) ha lodenn hanternosañ Schleswig-Holstein en Alamagn. En hanternoz d'al ledenez emañ ar Skagerrak, er biz ar c'h-Kattegat hag er reter inizi Danmark er Mor Baltel.
Plaen a-walc'h eo ar rannvro, gant torgennoù izel ha taouarc'hegi. En em ledañ a ra war 29 775 km$^2$ hag annezet eo gant 2 491 852 den (e 2004).
Al lodenn greisteiz anezhi, zo e hanternoz Schleswig-Holstein, zo bet tro-ha-tro e dalc'h Alamagn pe Danmark a-hed ar c'hantvedoù. Ar wech diwezhañ ma voe ur c'hemm beli a voe war-lerc'h ar Brezel Bed Kentañ, pa voe staget hanternoz Schleswig ouzh Danmark goude ur vouezhiadeg.
Dont a ra an anv Jutland eus anv ar Juted, ur bobl c'herman a oa o vevañ eno er V$^{vet}$ kantved.
# Juvenal

Juvenal, pe Decimus Iunius Iuvenalis zo ur barzh flemmus latin eus dibenn ar I$^{añ}$ kantved ha deroù an Patrom:IIvet. C'hwezek oberenn en deus laosket war e lerc'h, dastumet en ul levr anvet ar Saturae ("Flemmganoù"), savet entre 90 ha 127.
Eus e vuhez avat n'ouzer ket kalz a dra.
Damankouaet e oa bet goude e varv, e-pad daou c'hant vloaz, met kalzik e veze lennet war-dro dibenn an Henamzer hag er Grennamzer, hag anaout a reer war-dro 500 dornskrid eus e oberenn.

## Pennadoù kar

* Panem et circenses
# Juventas

Juventas, pe Iuventus, a oa doueez ar yaouankiz, ar grennarded dreist-holl, e Roma gozh. Gwareziñ a rae ar yaouankizoù a rae dezhi aberzhoù, abaoe mare ar roue Servius Tullius . Enoret e veze war ar Mons Capitolinus.
War an diwezhadoù e voe heñvelekaet ouzh Hebe tud Hellaz. Koulskoude e oa stag ouzh boazioù roman. Pa veze gwisket an toga, arouez an tremen eusar c'hrennoad d'an oad-gour, e veze roet ur pezh moneiz dezhi gant ar baotred yaouank.

## Levrlennadur

* Dionigi di Alicarnasso Ρωμαικης Αρχαιολογιας (Rhomaikes Archaiologias, Antichità romane), III, 69
* Titus Livius, Ab Urbe condita libri, V,54
* Floro, Epitome de T. Livio Bellorum omnium annorum DCC Libri duo, I, 1
* Cicero De natura deorum I,112
* Ovidio, Fasti VI,65 e Epistulae ex Ponto I,10
* Sant'Agostino d'Ippona, De Civitate Dei VI,23
# Kanton Avesnes-sur-Helpe

Kanton Avesnes-sur-Helpe :
| Lec'hiadur kanton Avesnes-sur-Helpe e departamant Norzh ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Avesnes-sur-Helpe |
| Kod kanton | 5907 |
| Pennlec'h | Avesnes-sur-Helpe |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Marie-Annick Dezitter Joël Wilmotte 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 59 359 ann. (2017) |
| Gorread | 554,45 km² |
| Stankter | 107 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 52 |
| kemmañ |
Kanton Avesnes-sur-Helpe a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù

Kanton Avesnes-sur-Helpe a ya 52 kumun d'ober anezhañ:
* Avesnes-sur-Helpe,
* Beaudignies,
* Beaufort,
* Beaurepaire-sur-Sambre,
* Boulogne-sur-Helpe,
* Bousies,
* Cartignies,
* Croix-Caluyau,
* Dompierre-sur-Helpe,
* Dourlers,
* Éclaibes,
* Englefontaine,
* Étrœungt,
* Le Favril,
* Floursies,
* Floyon,
* Fontaine-au-Bois,
* Forest-en-Cambrésis,
* Ghissignies,
* Grand-Fayt,
* Haut-Lieu,
* Hautmont,
* Hecq,
* Jolimetz,
* Landrecies,
* Larouillies,
* Limont-Fontaine,
* Locquignol,
* Louvignies-Quesnoy,
* Marbaix,
* Maresches,
* Maroilles,
* Neuville-en-Avesnois,
* Orsinval,
* Petit-Fayt,
* Poix-du-Nord,
* Petit-Fayt,
* Poix-du-Nord,
* Potelle,
* Preux-au-Bois,
* Prisches,
* Le Quesnoy,
* Raucourt-au-Bois,
* Robersart,
* Ruesnes,
* Saint-Aubin,
* Saint-Hilaire-sur-Helpe,
* Saint-Remy-du-Nord,
* Salesches,
* Semousies,
* Sepmeries,
* Taisnières-en-Thiérache,
* Vendegies-au-Bois,
* Villers-Pol.

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-167 du 17 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Nord
# Kanton Avion

Kanton Avion :
| Lec'hiadur kanton Avion e departamant Pas-de-Calais ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant(où) | Arras ha Lens |
| Kod kanton | 6208 |
| Pennlec'h | Avion |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Audrey Dautriche Jean-Marc Tellier 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 39 327 ann. (2017) |
| Gorread | 27,43 km² |
| Stankter | 1 434 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 4 |
| kemmañ |
Kanton Avion a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.

## Istor

* Krouet e oa bet ar c'hanton gant dekred ar 16 a viz Eost 1973
* Digresket e oa bet da 1 kumun hag ul lodenn gant dekred ar 24 a viz Kerzu 1984
* D'ar 1añ a viz Genver 2007, kanton Avion a zo bet lakaet en arondisamant Lens ha tennet digant arondisamant Arras.
* Brasaet e oa bet da 4 c'humun gant dekred ar 24 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Etre 1973 ha 1984

Kanton Avion a ya 4 c'humun d'ober anezhañ er mare-se:
* Avion,
* Drocourt,
* Méricourt,
* Rouvroy.

### Etre 1984 ha 2015

Kanton Avion a yae 1 kumun hag ul lodenn d'ober anezhañ.
| Kumun | Poblañs | Kod-Post | Kod INSEE |
| Avion | 18 298 | 62210 | 62065 |
| Méricourt (lodenn) | 11 723 | 62680 | 62570 |

### Abaoe 2015

Kanton Avion a ya bremañ 4 c'humun d'ober anezhañ:
* Acheville,
* Avion,
* Méricourt,
* Sallaumines.

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 73-818 du 16 août 1973 portant création de cantons dans le département du Pas-de-Calais.
* ↑ (fr) Décret n° 84-1236 du 24 décembre 1984 portant modification et création de cantons dans le département du Pas-de-Calais.
* ↑ (fr) Décret n° 2014-233 du 24 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Pas-de-Calais
# Kanton Avranches

Kanton Avranches :
| Lec'hiadur kanton Avranches e departamant Manche ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Manche |
| Arondisamant(où) | Avranches |
| Kod kanton | 50 02 |
| Pennlec'h | Avranches |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Catherine Brunaud-Rhyn Antoine Delaunay 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 21 125 ann. (2017) |
| Gorread | 161,71 km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 20 |
| kemmañ |
Kanton Avranches a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 20 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Avranches a yae 16 kumun d'ober anezhañ:
| Kumun | Poblañs | Kod-post | Kod INSEE |
| Avranches | 8 020 | 50300 | 50025 |
| Chavoy | 152 | 50870 | 50126 |
| La Godefroy | 224 | 50300 | 50205 |
| La Gohannière | 127 | 50300 | 50206 |
| Marcey-les-Grèves | 1 271 | 50300 | 50288 |
| Plomb | 403 | 50870 | 50406 |
| Pontaubault | 472 | 50220 | 50408 |
| Ponts | 592 | 50300 | 50411 |
| Saint-Brice | 136 | 50300 | 50451 |
| Saint-Jean-de-la-Haize | 500 | 50300 | 50489 |
| Saint-Loup | 697 | 50300 | 50505 |
| Saint-Martin-des-Champs | 2 223 | 50300 | 50516 |
| Saint-Ovin | 706 | 50300 | 50531 |
| Saint-Senier-sous-Avranches | 1 282 | 50300 | 50554 |
| Vains | 724 | 50300 | 50612 |
| Le Val-Saint-Père | 1 853 | 50300 | 50616 |

### Abaoe 2015

Kanton Avranches a ya 20 kumun d'ober anezhañ:
* Avranches
* Angey
* Bacilly
* Carolles
* Champcey
* Champeaux
* Chavoy
* Dragey-Ronthon
* Genêts
* Jullouville
* Lolif
* Marcey-les-Grèves
* Montviron
* Plomb
* Ponts
* Saint-Jean-de-la-Haize
* Saint-Jean-le-Thomas
* Saint-Pierre-Langers
* Sartilly
* Vains

## Dave ha notennoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-246 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Manche.
* ↑ Ul lodenn hepken eus ar gumun a zo er c'hanton.
# Kanton Avesnes-sur-Helpe-Kreisteiz

Kantonioù Frañs :
| Anv | Kanton Avesnes-sur-Helpe-Kreisteiz |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Norzh |
| Arondisamant | Avesnes-sur-Helpe |
| Niver kumunioù | 14 |
| Kod INSEE | 59 04 |
| Pennlec'h | Avesnes-sur-Helpe |
| Kuzulier | Jean-Jacques Anceau (tost ouzh ar Strollad Sokialour Gall) |
| Amzer-gefridi | 2008 - 2014 |
| Poblañs hep kontoù doubl | 14 361 (1999) |
| Gorread | km² |
| Stankter | a./km² |
Kanton Avesnes-sur-Helpe-Kreisteiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.

## Kumunioù

Kanton Avesnes-sur-Helpe-Kreisteiz a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
* Avesnelles
* Avesnes-sur-Helpe (lodenn)
* Beaurepaire-sur-Sambre
* Boulogne-sur-Helpe
* Cartignies
* Étrœungt
* Floyon
* Grand-Fayt
* Haut-Lieu
* Larouillies
* Marbaix
* Petit-Fayt
* Rainsars
* Sains-du-Nord
# Kanton Aunay-sur-Odon

Kanton Aunay-sur-Odon :
| Lec'hiadur kanton Aunay-sur-Odon e departamant Calvados ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Arondisamant(où) | Vire & Bayeux |
| Kod kanton | 1401 |
| Pennlec'h | Les Monts-d'Aunay |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Christian Hauret Sylvie Lenourrichel (Tu-dehou, distrollad) 2015 - 2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 25 339 ann. (2017) |
| Gorread | 423,58 km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 49 |
| kemmañ |
Kanton Aunay-sur-Odon a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 49 c'humun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Aunay-sur-Odon a yae 17 kumun d'ober anezhañ:
| Kumun | Poblañs | Kod-post | Kod INSEE |
| Aunay-sur-Odon | 2 949 | 14260 | 14027 |
| Bauquay | 219 | 14260 | 14056 |
| Brémoy | 220 | 14260 | 14096 |
| Cahagnes | 1 319 | 14240 | 14120 |
| Coulvain | 348 | 14310 | 14188 |
| Dampierre | 116 | 14350 | 14217 |
| Danvou-la-Ferrière | 165 | 14770 | 14219 |
| Jurques | 639 | 14260 | 14347 |
| La Bigne | 190 | 14260 | 14073 |
| Le Mesnil-Auzouf | 313 | 14260 | 14413 |
| Les Loges | 138 | 14240 | 14374 |
| Ondefontaine | 313 | 14260 | 14477 |
| Le Plessis-Grimoult | 352 | 14770 | 14508 |
| Roucamps | 180 | 14260 | 14544 |
| Saint-Georges-d'Aunay | 707 | 14260 | 14579 |
| Saint-Jean-des-Essartiers | 195 | 14350 | 14596 |
| Saint-Pierre-du-Fresne | 200 | 14260 | 14650 |

### Abaoe 2015

Kanton Aunay-sur-Odon a ya 49 c'humun d'ober anezhañ:
* Aunay-sur-Odon
* Amayé-sur-Seulles
* Anctoville
* Banneville-sur-Ajon
* Bauquay
* La Bigne
* Bonnemaison
* Brémoy
* Cahagnes
* Campandré-Valcongrain
* Caumont-l'Éventé
* Coulvain
* Courvaudon
* Dampierre
* Danvou-la-Ferrière
* Épinay-sur-Odon
* Hottot-les-Bagues
* Jurques
* La Lande-sur-Drôme
* Landes-sur-Ajon
* Lingèvres
* Livry
* Le Locheur
* Les Loges
* Longraye
* Longvillers
* Maisoncelles-Pelvey
* Maisoncelles-sur-Ajon
* Le Mesnil-au-Grain
* Le Mesnil-Auzouf
* Missy
* Monts-en-Bessin
* Noyers-Bocage
* Ondefontaine
* Parfouru-sur-Odon
* Roucamps
* Saint-Agnan-le-Malherbe
* Saint-Georges-d'Aunay
* Saint-Germain-d'Ectot
* Saint-Jean-des-Essartiers
* Saint-Louet-sur-Seulles
* Saint-Pierre-du-Fresne
* Sept-Vents
* Torteval-Quesnay
* Tournay-sur-Odon
* Tracy-Bocage
* La Vacquerie
* Villers-Bocage
* Villy-Bocage

## Dave ha notennoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-160 du 17 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département du Calvados.
# Kanton Baen-Veur

Kanton Baen-Veur :
| Lec'hiadur kanton Baen-Veur e departamant Il-ha-Gwilen ||
| Bro | Breizh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Breizh |
| Departamant | Il-ha-Gwilen |
| Arondisamant(où) | Arondisamant Redon |
| Kod kanton | 35 02 |
| Pennlec'h | Baen-Veur |
| Kuzulierien Amzer gefridi | Nadine Dréan Yvon Mellet 2015-2021 |
| Stadegoù ||
| Poblañs | 32 191 ann. (2019) |
| Gorread | 462 km² |
| Stankter | 70 ann./km² |
| Adrannoù ||
| Kumunioù | 20 |
| kemmañ |
Kanton Baen-Veur a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 20 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù Kanton Baen-Veur
### Betek 2015

* Baen-Veur ;
* Ar Wazh-Wenn ;
* Herzieg-Mez ;
* Kreven ;
* Mezeg ;
* Pantieg ;
* Plegastell ;
* Polinieg ;
* Tilheg.

### Abaoe 2015

* Baen-Veur ;
* An Alloz ;
* Bosenn ;
* Doveneleg ;
* Felgerieg-Vihan ;
* Felgerieg-Veur ;
* Ar Gouer ;
* Herzieg-Mez ;
* Kantlou ;
* Kreven ;
* Pantieg ;
* Plegastell ;
* Polinieg ;
* Ar Sal ;
* Santez-Anna-ar-Gwilen ;
* Sant-Suleg-al-Lann ;
* Saoner ;
* Tilheg ;
* Trevo ;
* Ar Wazh-Wenn.

## Daveoù

* ↑ (fr) Décret n° 2014-177 du 18 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département d'Ille-et-Vilaine
# Kanton Baigorri

Kanton Baigorri zo unan eus kantonioù Nafarroa Beherea, en Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria zo er stad c'hall, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques, er rannvro Aquitaine.
A-stok emañ ouzh Nafarroa, en tu all d'ar Pireneoù.

## Kumunioù ar c'hanton

Unnek kumun zo er c'hanton:
* Aldude (Aldudes)
* Anhauze (Anhaux)
* Arrosa (Saint-Martin-d'Arrossa)
* Azkarate (Ascarat)
* Baigorri
* Banka (Banca)
* Bidarrai
* Irulegi
* Lasa
* Ortzaize (Ossès)
* Urepele (Urepel).
# Joseph Ollivier

Un dentour hag ur c'heltiegour e oa Joseph Ollivier, ganet e Benac'h d'ar 27 a viz Here 1878 ha marvet e Landerne d'an 13 a viz Eost 1946.
Embann a reas ur c'hatalog kanaouennoù war follennoù-nij, Catalogue bibliographique de la chanson populaire bretonne sur feuilles volantes e anv, e ti Le Goaziou, e Kemper, e 1942 (raklavar gant Pêr ar Rouz ha digoradur gant Charles Chassé).
Embann a reas un dibab eus barzhonegoù brezhonek Fañch an Uhel en ul levr anvet Ma C'horn-Bro e 1939. E dibenn al levr-se ez eus ur roll eus an holl varzhonegoù brezhonek embannet gant ar barzh, ur 120 bennak anezho.
Sevel a reas war-dro 1930 ur renabl eus dornskridoù Fañch an Uhel miret dindan an teskanv Ms. 963 e Levraoueg-Kêr Roazhon, a voe embannet dindan gant titl Les contes de Luzel e ti Hor Yezh e 1995, raklavar gant Pêr Denez.

## Daveenn

* ↑ Akt ganedigezh, dielldi Aodoù-an-Arvor.
* ↑ (ISBN 2-910699-11-0)
# Joseph Mallord William Turner

Joseph Mallord William Turner (1775 – 1851) a oa ul livour saoz, brudet e livadurioù eus ar maezioù. Eoullivadurioù koulz ha dourlivadurioù en deus graet hag anvet eo bet livour ar gouloù ("the painter of light").

## Oberennoù

* Clare Hall ha King's College Chapel, Cambridge, gwelet eus lez ar stêr Cam, 1793, dourlivadur.
* Calais Pier, 1801, eoulivadur war lien, National Gallery
* Dutch Boats in a Gale, 1801, eoulivadur war lien. Awenet gant arz al livour Willem van de Velde the Younger
* Snow Storm: Hannibal and his Army Crossing the Alps, 1812, eoulivadur war lien, Tate Britain
* Dort or Dordrecht: The Dort packet-boat from Rotterdam becalmed, 1818, eoulivadur war lien, Yale Center for British Art
* The Burning of the Houses of Lords and Commons, c. 1835, eoulivadur war lien, Philadelphia Museum of Art
* Wreckers Coast of Northumberland, c. 1836, eoulivadur war lien, Yale Center for British Art
* Valley of Aosta: Snowstorm, Avalanche and Thunderstorm, 1836–37, eoulivadur war lien, Art Institute of Chicago
* The Fighting Temeraire tugged to her last berth to be broken up, 1838, eoulivadur war lien, National Gallery
* The Slave Ship, 1840, eoulivadur war lien, Museum of Fine Arts, Boston
* Snow Storm: Steam-Boat off a Harbour's Mouth, c. 1842, eoulivadur war lien, Tate Britain
* The Evening of the Deluge, c. 1843, National Gallery of Art
* Rain, Steam and Speed – The Great Western Railway, 1844, eoulivadur war lien, National Gallery
* Norham Castle, Sunrise, c. 1845, eoulivadur war lien, Tate Britain

## Pennadoù kar

* Barrad erc'h war ar mor
# Joseph McCarthy

Joseph Raymond McCarthy, ganet d'ar 4 a viz Du 1908 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Mae 1957, a oa ur politikour stadunanat a voe senedour evit ar Republikaned e Stad Wisconsin etre 1947 betek e varv e 1957.
E penn kentañ ar bloavezhioù 1950, McCarthy a oa deuet da vezañ dreistbrudet evel dremm an enep-komunouriezh e Stadoù-Unanet Amerika. Aon a oa dre ar vro ma vefe treitourien o labourat evit an URSS). Tan en doa plantet McCarthy oc'h embann e oa breinet ar vro gant treitourien, spierien ha harperien gomunour ha soviedat er gouarnamant kevredadel, er skolioù-meur, en industriezh ar filmoù ha dre vras e pep korn eus ar vro. Dre forzh falstamalloù drouk e oa bet tamallet gant ar Sened stadunanat. An droienn "McCarthyism", krouet e 1950 evit ober dave da zoareoù McCarthy, a vez implijet hiziv an deiz c'hoazh evit ober anv eus tud oc'h implij ar memes doareoù evit louzañ an dud, dreist-holl a-fed tamall d'an dud bezañ brogarourien fall.
# Joseph Loth

Joseph Loth (1847 er Gemene-1934 e Pariz), a oa kentañ kelenner yezhoù keltiek e Skol-veur Roazhon. N'en deus ket skrivet nemeur e brezhoneg (n'anavezer diwar e zorn nemet raklavar adembannadur Ar en deulin, oberenn Yann-Bêr Kalloc'h e 1935). Er skridoù gouiziek e kaver meneg aliezik eus al "Linenn Loth" a verkfe bevenn bellañ emled ar brezhoneg war-zu ar reter.

## E vuhez

Botaouer-koad e oa e dad e Berne, war harzoù koad Pont-Kalleg, hag eus ar Gemene e oa e vamm. Ganet e voe Jozef d’ar 27 a viz Kerzu 1847, er Gemene. Mont a reas da gloerdi bihan Santez-Anna-Gwened kent mont da Bariz da genderc’hel e studioù. Goude e voe anvet da gelenner e lise Kemper, en ur skolaj e Pariz, hag e lise Pondi. E 1883 e voe anvet da gelenner war ar c’heltieg e skol-veur Roazhon. Gantañ e voe savet an Annales de Bretagne ha renet e voe gantañ betek 1910. Er bloavezh-se e voe anvet e Skolaj Bro-C'hall, e Pariz. Degemeret e voe da ezel en Académie des inscriptions et belles-lettres e 1919, hag e meur a ensavadur all ivez : Akademiezh Roueel Norvegia, London Philological Society... Anvet e voe da zoktor gant skol-veur Glasc'hu, gant hini Kembre...
En Annales de Bretagne, er Revue Celtique hag e kelaouennoù all c'hoazh, e embannas ur bern pennadoù diwar-benn ar brezhoneg hag ar yezhoù keltiek. War-lerc'h Henri d'Arbois de Jubainville ez eas e penn ar Revue Celtique ha da eil-renerien e oa Georges Dottin, Émile Ernault ha Joseph Vendryes, kelenner en École pratique des hautes études. Pa varvas Georges Dottin e voe lakaet Marie-Louise Sjoestedt en e lec'h.
Meur a levr a savas ivez ha meur a skrid a voe adembannet gantañ, evel da skouer geriadur Pierre de Châlons.
Mervel a reas e Pariz d'ar 1añ a viz Ebrel 1934, met beziet e voe er Gemene.
E 1947 e voe roet e anv da lise Pondi, anvet bremañ lise Joseph Loth.

## E skridoù

* L'Émigration Bretonne en Armorique du Ve au VIIe siècle de notre ère. Roazhon, 1883. Adembannet gant Slatkine Reprints, Paris-Genève-Gex 1980. Da lenn e levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* Vocabulaire vieux-breton, 1884. Da lenn e levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* Remarques sur le bas vannetais, 1886
* Le Mabinogi de Kulhwch et Olwen, tiré à part de la Revue de Bretagne et de Vendée, mars / avril / mai 1888, Éd. Prud'homme, Saint-Brieuc. Da lenn e levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* Le Dialecte de l'Île aux Moines, 1893.
** Adembannet ha reizhet gant Patrick Le Besco, Ar Skol vrezoneg/Emgleo Breiz, Brest, 1999)
* Contributions à l'étude des romans de la Table ronde avec une carte. Paris, Champion, 1912.
* Chrestomathie bretonne, 1890
* De vocis Aremoricae usque ad sextum post Christum natum saeculum forma atque significatione : Facultati Litterarum Parisiensi thesim proponebat, 1833. Da lenn e levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2

## Liamm diavaez

* Nécrologie de Joseph Loth, Annales de Bretagne, (1934), niv. 41/1
# Joseph Marie Noël

Joseph Marie Noël (1883-1958) a oa ur beleg breizhat ha skrivagner brezhonek. Pezhioù-c'hoari a savas.

## E vuhez

Ganet e oa e Pellann. Pa voe beleget e 1907 e voe anvet da gure e Trabrivan, hag e 1909 e Sant-Nikolaz-ar-Pelem. Eno e krogas da skrivañ brezhoneg. Barzhonegoù a savas hag a voe embannet e Kroaz ar Vretoned. E 1926 e voe anvet da berson Bonen, hag e 1932 da berson Trabrivan. E 1936 e oa person e Plounevez-Kintin, ma chomas betek e varv.

## Oberennoù

* Kelennadurez war al levr katekiz. Mouladuriou Arvor, Gwengamp, 1934.
# Joseph Paul Gaimard

Joseph Paul Gaimard, bet ganet d'an 31 a viz Genver 1793 e Saint-Zacharie (Var, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Kerzu 1858 e Pariz (Seine), a oa ur mezeg hag un naturour gall.
Ergerzher anezhañ e pleustras war an evnoniezh, al loenoniezh ha louzawouriezh.

## Listenn al laboused studiet gantañ

* A
    Anarhynchus,
* B
    baou belost gwenn (Parabuteo leucorrhous),
* C
    Columba vitiensis,
* G
    Geranoaetus polyosoma, Gerygone igata, glazaour Buru (Oriolus bouroensis),
* M
    Malurus leucopterus, Megapodius, Mulleripicus fulvus,
* R
    Rollandia rolland.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Gaimard e metoù al loenoniezh.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A-gevret gant Jean René Constant Quoy.
# Joseph Le Brix

Joseph Le Brix pe Jozeb-Mari ar Brizh a zo bet ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1899 e Baden (Mor-Bihan, Breizh) ha marvet d'an 12 a viz Gwengolo 1931 en Oufa e-kostez Oural (Rusia).
Nijour breizhat hag ofiser en aerlu gall e oa. Mervel a reas pa glaskas mont, en un nijadenn eeun, eus Pariz da dTokyo, ar pezh na oa ket bet graet c'hoazh.
Un destenn enorus gant Tin Gariou a oa bet embannet er gazetenn L'Heure Bretonne (niverenn 187, 27 a viz C'hwevrer 1944) dindan an titl Jozeb-Mari ar Brix.

## Liammoù diavaez

* Pajenn gouestlet dezhañ war "En Eñvor"