OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 442

* 1195 ab urbe condita
* Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Flavius Dioscorus (Kornôg) & Flavius Eudoxius (Reter)

#### Bro-Skos

* Eujen II

#### Galia

* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ

#### Kergustentin
### Afrika

* Eil feur-emglev etre Geiserig ha Roma. Geiserig zo anvet da briñs rieg.

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Sul-Fask ː 12 Ebrel
* Leon Iañ ar Meur

## Notennoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ André Piganiol : La chute de l'empire romain. Le Mémorial des siècles. Albin Michel, 1964 : Marabout, 1982
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. MU 469. 1988
# 444

* 1197 ab urbe condita
* Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Sadorn hag oc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Theodosius II Aug. XVIII (Reter) & Flavius Albinus (Kornôg)

#### Enez Vreizh

* Vortigern ?

#### Bro-Skos

* Eujen II

#### Galia

* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ
* Burgonded ː

### Azia
## Arzoù ha skiantoù
## Relijionoù

* Sul-Fask ː 26 Meurzh pe 23 Ebrel
* Leon Iañ ar Meur

## Daveoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. MU 469. 1988
# 447

* 1200 ab urbe condita
* Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Calepius (Kornôg) & Ardabur iunior (Reter)
* Attila a dreuz an Danav. Aloubiñ a ra ouzhpenn 100 kêr ha kreñvlec'h. Goulenn a ra start douaroù all.

#### Bro Skos

* Eujen II

#### Galia

* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ
* Burgonded ː

#### Kêrgustentin

* Adkempennet eo mogerioù Kergustentin.
* Isaurianed zo galvet evit difenn Kergustentin ouzh an Huned.

### Azia
## Arzoù ha skiantoù

* 447 eo ar bloavezh kentañ meneget en Annales Cambriae, skrivet e latin.

## Relijionoù

* Sul-Fask ː 30 Meurzh, pe 20 Ebrel
* Leon Iañ ar Meur

## Daveoù

* 1 2 François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. MU 469. 1988
# 1951

Diwar-benn bloavezh 1951 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù

* 8 a viz Gwenholon: sinet eo Feur-emglev San Francisco (1951).
* 5 a viz Du: tapet Priz Nobel ar Peoc'h gant Léon Jouhaux.

### Europa
#### Breizh

* Per Roue ha Pêr Mocaër a grou Kendalc’h, bodet ennañ Bodadeg ar Sonerion (BAS), ar c’helc’hioù keltiek, Ar Falz hag ar Bleun Brug.
* 14 a viz Du : emvod kentañ bodad parlamant Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh (C.E.L.I.B. e galleg) e Palez Bourbon.

#### Frañs

* 11 Genver : votet eo al Lezenn Deixonne a aotre ar gwir evit ar wech kentañ da gelenn ar brezhoneg evel danvez diret.
* 13 a viz Genver: embannet eo e Kazetenn Ofisiel Republik Frañs al Lezenn Deixonne (N° 51-46) a aotre da gelenn brezhoneg, okitaneg, euskareg ha katalaneg er skolioù, evel danvez diret.

### Afrika

* 24 a viz Kerzu: Libia a zeu da vezañ ur Stad dizalc’h. Idris Iañ a Libia lakaet da roue.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

* 7 a viz Du: eured Ava Gardner ha Frank Sinatra.

#### Suamerika
### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1951

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1951
# 1951 e Breizh

* Kronologiezh vloaziek evit Breizh
* 1950 e Breizh • 1951 e Breizh • 1952 e Breizh

## Darvoudoù

* 11 a viz Genver : e Kambr ar Gannaded, e Pariz, eo votet al Lezenn Deixonne, diwar-benn "kelenn ar yezhoù hag ar rannyezhoù lec'hel", al lezenn gentañ hag a ro aotre da gelenn brezhoneg.
* digoradur ofisiel Pont an Harteloire e Brest.
* 1951 eo ar bloavezh ma voe lakaet tud d'ar marv evit ar wech diwezhañ e Breizh : d'an 29 a viz Mezheven e voe dibennet Gustave Maillot e Sant-Brieg ha d'an 28 a viz Du e voe tro Joseph Jadeau e Naoned.

## Sevenadur

* René Vautier a sav ar film Un homme est mort, diwar-benn marv ar micherour Édouard Mazé e Brest.

## Levrioù

* Evit ket ha netra, gant Roperzh ar Mason, embannet gant Skridoù Breizh.
* E peoc'h an nevez-hañv, gant Per Denez, embannet gant Al Liamm ; adembannet e 2007 gant Mouladurioù Hor Yezh.

## Ganedigezhioù

* Jakez Andre, komedian.
* Jean Baron, soner.
* Herve ar Beg, emsaver breizhat.
* Georges Cadiou, kazetenner.
* Jean-Christophe Cassard, istorour.
* Gwendal Denez, kelenner ha skrivagner.
* Gwenael Huon, kelenner.
* Goulc'han Kervella, komedian ha skrivagner.
* Gireg Konan, kelenner hag emsaver.
* Bernard Lasbleiz, soner.
* Françoise Louarn, politikourez.
* Bernadette Malgorn, politikourez.
* Martial Ménard, embanner.
* Georges Talbourdet, marc'hhouarner.
* Lan Tangi, skrivagner ha troer.

## Marvioù

* Gwilherm Berthou-Kerverzhiou, skrivagner brezhonek ha drouiz.
* René Guy Cadou, skrivagner gallek.
* Fañch Fave, marc'hhouarner.
* Fréhel (Marguerite Boulc'h), kanerez.
* Tad Barnabe, manac'h kabusin.
# 1950

Diwar-benn bloavezh 1950 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* 13 a viz Genver: krouidigezh an Ofis kreiz (Office central des associations agricoles du Finistère et des Côtes-du-Nord).
* 18 a viz Kerzu: krouet Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh (C.E.L.I.B. e galleg).

#### Frañs
### Azia
#### India

* 26 a viz Genver: embannet eo bonreizh India a ra anezhi ur republik dizalc’h.

#### Reter-pellañ
### Skiantoù ha politikerezh

* D'ar 27 a viz C'hwevrer 1950 e voe kevanaozet war-dro 5 000 atom eus izotop 245 ar c'haliforniom e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Kenneth Street Jr., Albert Ghiorso ha Glenn T. Seaborg.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1950

## Marvioù

* 21 Genver : George Orwell
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1950
# 1950 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1949 e Breizh - 1950 e Breizh - 1951 e Breizh

## Darvoudoù

* krouet eo ar Poellgor evit studiañ ha liammañ interestoù Breizh (CELIB) gant un unbeud tud, en o zouez René Pleven, Joseph Halleguen, Joseph Martray, Paul Ihuel, André Morice, François Tanguy-Prigent.
* 17 Meurzh-24 Ebrel : harz-labour ha manifestadegoù gant micherourien e-leizh e Brest (arsanailh, porzh, sevel-tiez...).
* 17 Ebrel : en ur vanifestadeg vras e Brest ez eus lazhet ur micherour gant ar polis, Édouard Mazé.

## Levrioù

* Alanig an Tri Roue, gant Roparz Hemon
* Digor an abadenn, dastumad kanaouennoù
* Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon, gant Yann ar Floc'h

## Ganedigezhioù

* Jean-Marc Ayrault, politiker
* Patrick Béon, marc'houarner
* Bélom, treser
* Yvon Etienne, kaner
* Melaine Favennec, kaner ha soner
* Gweltaz ar Fur, kaner
* Aline Gleoneg, skrivagnerez vrezhonek ha troourez
* Jean Groix, emsaver eus UDB
* Riwanon Kervella
* Annick Lagadec, kazetennerez
* André Lavanant, stourmer evit ar brezhoneg, prezidant Diwan
* Lena Louarn, stourmerez evit ar brezhoneg, prezidantez Ofis ar Brezhoneg
* Mikael Madeg, skrivagner brezhonek
* Padrig Montauzier, stourmer politikel
* Patrick Pellen, politiker
* Erwan Roparz, soner
* Yann-Bêr Thomin, politiker

## Marvioù

* Octave-Louis Aubert, skrivagner hag embanner
* René Cardaliaguet, beleg
* Pierre Roy, livour
# 1947 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1946 e Breizh - 1947 e Breizh - 1948 e Breizh

## Darvoudoù

* 21 Mezheven : embannet eo danevell ar bodad enklask savet gant skolveuridi eus Kembre diwar-benn emzalc’h an Emsav breizhek e-pad an Eil Brezel bed.
* 28 Gouere : tarzhadenn ar vatimant Ocean Liberty dirak aod Sant-Mark (Brest).

## Levrioù

* Yezhadur Bras ar Brezhoneg, gant Frañsez Kervella.

## Ganedigezhioù

* Évelyne Brisou-Pellen, skrivagnerez c'hallek
* Koulizh Kedez, skrivagner brezhonek
* Jean-Yves Le Drian, politiker
* Marylise Lebranchu, politikerez
* Herve Lossec
* Tangi Louarn
* Pierre Maille, politiker
* Bernard Merdrignac
* Jef Philippe
* Michel Tarin
* Yann-Ber Tillenon

## Marvioù

* Pierre de Belay, livour
* Léon Jasson, soudard
# 1949

Diwar-benn bloavezh 1949 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

* 19 a viz Gwenholon: kimiadiñ a ra Jean-Yves Le Toumelin diouzh ar Groazig (Liger-Atlantel) evit ober tro ar bed war e vag-dre-lien "Kurun".

#### Bro C'hall
### Azia

* 19 a viz Gouhere: dizalc'hded Laos.
* 8 a viz Eost: dizalc'hded Bouthan.
* 8 a viz Du: dizalc'hded Kampuchea.
* 1añ a viz Genver: harz-tennañ e Kachmir er brezel etre India ha Pakistan.

#### Iskevandir indezat

* 26 a viz Du: gant Parlamant India eo degemeret bonreizh nevez ar vro a ra ur republik anezhi.

#### Reter-pellañ
### Amerikaoù
#### Norzhamerika

31 Meurzh : Douar-Nevez a zeu da vezañ dekvet proviñs Kanada.

##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika
### Skiantoù ha politikerezh

* Kevanaozet eo izotop 243 an elfenn 97 a-ratozh-kaer e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Albert Ghiorso ha Glenn Theodore Seaborg.

### A bep seurt/diasur
## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1949

## Marvioù

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1949
# 1948 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1947 e Breizh - 1948 e Breizh - 1949 e Breizh

## Darvoudoù

* Eost : kentañ staj Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion dalc'het e Kleder, adalek an 3 a viz Eost.

## Levrioù

* Supplément au Grand Dictionnaire français-breton, gant Vallée

## Ganedigezhioù 1948

* Yvon Abiven, politiker
* Gilles Le Baud, bageer-dre-lien
* Mich Beyer, skrivagnerez
* Patrik Ewen, kaner
* Frañsez Favereau, yezhoniour
* Alain Goutal, treser
* Odette Herviaux, politikerez
* Bernez Jestin
* Catherine Latour
* Jacqueline Le Guen
* Patrice Le Guen
* Micheline Le Moigne
* Yannick Pelletier, skrivagner
* Marcel Rogemont, politiker
* Marie-Josée Simon

## Marvioù 1948

* Bertrand Loyer, beleg
# 1949 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    1948 e Breizh - 1949 e Breizh - 1950 e Breizh

## Darvoudoù

* adsavet hag addigoret eo ar Pont Albert-Louppe etre Plougastell hag ar Releg-Kerhuon.

## Levrioù

* Komzoù bev gant Maodez Glanndour.

## Ganedigezhioù

* Soazig Aaron, skrivagnerez c'hallek
* Philippe Argouarc'h
* Dan ar Braz, gitarour
* Annick Chapron
* Joël Cornette, istorour
* Jean-Loup Hubert, filmaozer
* Loïc Kerbiriou, melldroader
* Erwan Kervella
* Jean-Yves Lagadeg, geriadurour ha yezhadurour
* Manu Lann Huel, kaner
* Malo Louarn, tresour
* Nono, tresour
* Yann Queffélec, skrivagner gallek
* Michel Rolland
* Bernez Tangi
* Michel Tonnerre, kaner
* Maria Vadillo, politikerez

## Marvioù

* Louis-Marie Désiré-Lucas, livour
* Mari Manac'h, Lady Mond
* Meven Mordiern, skrivagner brezhonek
* François-Jean-Marie Serrand, eskob Sant-Brieg ha Landreger
# 195

948 Ab Urbe Condita = 195 goude J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman

* Septimius SeverusImpalaerien ː Caius Pescennius Niger Justus (digor Ebrel 193 / 194-195).
* Clodius AlbinusLucius Septimius Severus (9 Ebrel 193 / 4 C'hwevrer 211)
* Caesar (eil impalaer) evit Septimius Severus ː Decimus Clodius Septimius Albinus.
* Decimus Clodius Septimius Albinus, lakaet ar 15 miz Kerzu war renk enebourien ar stad gant Septimius Severus. Breizh, Gallia, Spagn, a gemer tu gant Clodius Albinus.
* Koñsuled ː Publius Iulius Scapula Tertullus Priscus & Quintus Tineius Clemens

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Victorius (195 - 198)

## Ganedigezhioù 195

Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 195

## Marvioù 195

Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 195

## Daveoù

* ↑ François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Embannadurioù Errance. 1994
* ↑ André Blanc. L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers. Les Belles Lettres.1986.
* ↑ Jean Mathieu-Rosay : Chronologie des papes. Marabout. 1988
# Aksolotl

Aksolotl :
| En arvar bras (CR) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Amphibia |
| Urzhad : | Caudata |
| Kerentiad : | Ambystomatidae |
| Genad : | Ambystoma |
| Anv skiantel ||
| Ambystoma mexicanum Shaw, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An aksolotl (Ambystoma mexicanum) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e kreiz Mec'hiko. Rummataet eo er genad Ambystoma ha tost eo ouzh ar sourd-tigr.
An aksolotl a chom e stad larvenn a-hed e vuhez ha gouennañ er stad-se. Ar spesad a zeu eus al lenn dindan Mec'hiko. Alies e vezont miret en akwariomoù.
# Aksaray (proviñs)

Proviñs Aksaray zo ur proviñs e kreiz Turkia.

## Douaroniezh

War-dro 370.000 annezad a oa e Aksaray e 2007.
8.000 km² eo e c'horread.

## Arondisamantoù

7 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
* Aksaray ; Ağaçören ; Eskil ; Gülağaç ; Güzelyurt ; Ortaköy ; Sarıyahşi
g • ka • keProviñsoù Turkia :
| Rannvro Marmara | Balıkesir · Bilecik · Bursa · Çanakkale · Edirne · İstanbul · Kırklareli · Kocaeli · Sakarya · Tekirdağ · Yalova |
| Rannvro Egea | Afyon · Aydın · Denizli · İzmir · Kütahya · Manisa · Muğla · Uşak |
| Rannvro ar Mor Du | Amasya · Artvin · Bartın · Bayburt · Bolu · Çorum · Düzce · Giresun · Gümüşhane · Karabük · Kastamonu · Ordu · Rize · Samsun · Sinop · Tokat · Trabzon · Zonguldak |
| Rannvro Kreiz Anatolia | Aksaray · Ankara · Çankırı · Eskişehir · Karaman · Kayseri · Kırıkkale · Kırşehir · Konya · Nevşehir · Niğde · Sivas · Yozgat |
| Rannvro Kreizdouarel | Adana · Antalya · Burdur · Hatay · Isparta · Kahramanmaraş · Mersin · Osmaniye |
| Rannvro Reter Anatolia | Ağrı · Ardahan · Bingöl · Bitlis · Elazığ · Erzincan · Erzurum · Hakkari · Iğdır · Kars · Malatya · Muş · Tunceli · Van |
| Rannvro Gevred Anatolia | Adıyaman · Batman · Diyarbakır · Gaziantep · Kilis · Mardin · Şanlıurfa · Siirt · Şırnak |
# Akt Gouarnamant Kembre 1998

Akt Gouarnamant Kembre 1998 (pennad 38) zo un Akt digant Parlament ar Rouantelezh-Unanet.
Votet e voe e 1998 gant ar gouarnamant Labour da grouiñ ur Vodadeg Kembreat, da reiñ ur gouarnamant emren da Gembre. Ar Vodadeg zo anavezet bremañ evel Senedd Cymru, « Parlamant Kembre ».
Abalamour d'an Akt e voe staliet ar Vodadeg Vroadel e 1999, goude ur referendom dalc'het e 1997 hag a zegemeras krouidigezh ur Parlamant deroet da Gembre.

## Divizoù

An Akt a embann an divizoù listennet amañ da-heul.
* Treuzkas ar braz eus galloudoù ar Sekretour Stad evit Kembre d'ar Vodadeg Vroadel evit Kembre.
* Treuzkas Burev Kembre ar Monumantoù Istorel, Deskadurezh Kembre, Kuzul Savadurioù Istorel Kembre, Levraoueg Vroadel Kembre, Mirdi Broadel Kembre ha leun a ensavadurioù all.
* Skarzhañ Burev Diorren maezioù Kembre, Aotrouniezh Douaroù Kembre hag ensavadurioù all.
* Krouiñ Aoditour Hollek Kembre.

## Gwelet ivez

* Dereadur
* Akt Bro-Skos 1998
* Akt Gouarnamant Kembre 2006
# Akroukrayeg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo an akroukrayeg (akrukay) komzet gant tro-dro da 246 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù goamek
# Akseli Gallen-Kallela

Akseli Gallen-Kallela (26 a viz Mae 1865 e Pori, Finland – 7 a viz Meurzh 1931 Stockholm, Sveden) a oa ul livour hag un engraver finlandat.
Da gentañ e savas taolennoù gwirheñvel diwar-benn ar vuhez war ar maez, ha goude-se e kemmas doare da livañ : nevezromantel e teuas e stil da vezañ, livioù flamm a implijas, ha merkañ kalz an trolinennoù a reas. Chomet eo brudet dre ma savas meur a daolenn ma skeudennas pennadoù eus ar C'halevala, hag a zo meurgan broadel Finland (Difenn ar Sampo, 1896 ; Mamm Lemminkäinen, 1897).

## Oberennoù

* Goveliañ ar Sampo (1893)
* Difenn ar Sampo (1896)
* Mamm Lemminkäinen (1897)
* Teirzaolenn Aino
* Mallozh Kullervo
* Velisurmaaja (1897)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn mirdi Gallen-Kallela
* Oberennoù Gallen-Kallela war lec'hienn PaintingDb
* Oberennoù Gallen-Kallela
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Aksoum

Ur gêr eus Etiopia eo Aksoum (አክሱም, Aksum). Er stad kevredadel anvet Tigrae emañ. Hervez Ajañs Kreiz Stadegoù Etiopia ez eus 47.320 annezad o chom enni.
Kêr-benn relijiel Iliz ortodoks Etiopia eo. Ortodoks eo 75% eus an Aksoumiz. Muzulmaned sunit ha kristenien all eo ar peurrest eus an annezidi. Kêr sakrañ Etiopia eo hag unan eus lec'hioù pirc'hirinañ pennañ ar vro. T'imk'et (Gouel ar Rouaned), d'ar 7 a viz Genver ha Maryam Zion e dibenn miz Du eo ar gouelioù relijiel pouezusañ.

## Ur rouantelezh eus an Henamzer

Kêr-benn rouantelezh Aksoum, savet er c'hantved I$^{añ}$, e voe. Ur briñselezh e voe er penn kentañ. En em ledañ a reas buan ar rouantelezh eus Yemen betek reter Soudan o lonkañ ar rouantelezhioù bihan tro-dro. En he barr e voe er V$^{vet}$ kantved. Ur vro genwerzhel c'halloudus e voe d'ar mare-se. Kontrollañ a rae an hentoù kenwerzhel etre Afrika hag Azia. Ergerzhadegoù a gaso da-benn en tu al eus ar Mor Ruz, evel e 571 a-enep Mekka. Ar vro gentañ a skoas moneiz en Afrika e voe.
Ar mein-sonn eo savadurioù pouezusañ Aksoum : pikol obeliskennoù kizellet gant tresoù int. Hervez an henoniourien e oant bet savet a-us da vezioù penntierned ar rouantelezh kozh. E-touez ar mein-sonn-se emañ an unvein benet brasañ er bed. 35 metr uhelder e oa an obeliskenn uhelañ. Sur a-walc'h he doa kantennoù metal war ar c'hostezioù. Bezioù niverus zo bet kavet, reoù zo a oa bet gweladennet dija. E mirdioù Aksoum hag Addis Abeba emañ ar pinvidigezhioù enno. E norzh kêr Aksoum emañ strollet an darn-vrasañ eus ar mein-sonn. Enskrivet eo lec'hiad henoniezh Aksoum e roll glad bedel an UNESCO abaoe 1980. Lec'hioù all a ya d'ober glad Aksoum evel Itron Varia Sion bet savet e 1665. Hervez kont emañ Arc'h ar c'hevredad enni. En iliz-se e veze kurunet impalaerien Etiopia betek Fasilides (XVII$^{vet}$ kantved), ha diwezhatoc'h adalek Yohannes IV (XIX$^{vet}$ kantved) betek ma 'z eas an impalaeriezh da get.

## An orin

En em gavout a reas Sabaiz, Mineiz hag Homerited en Etiopia eus rouantelezhioù « Arabia Eürus » (Yemen) etre 1 000 ha 400 a-raok J.-K.

## A bep seurt

Un aerborzh zo en Aksoum (kod AITA : AXU).
# Aksiom

Un aksiomenn a zo ur « vartezeadenn a vez lakaet da wir anez he anataat a-benn sevel ur reizhiad, un damkaniezh diwarni ».

## Termenadur

Steriou un tammig disheñvel a vez kavet hervez an diskiblezh, da skouer matematik pe prederouriezh pe stlenneg pe skiantoù all. Sterioù disheñvel a vez kavet iwe evit un diskiblezh bennak dre diorren an diskiblezh. Da skouer e veze un aksiomenn un dra anat-kenañ pe diazezet-kenañ ne veze ket tabutet warnañ evit ar brederourien c'hresianek klasel. A-vremañ e vez implijet ar ger aksiom evit ur poent a vez diazezet un heuliad poellataerezh warnañ.

## Deveradurezh

Diouzh an anv henc'hresianek ἀξίωμα (aksíōma) e teu ar ger 'aksiom'. Hennezh a zeu eus ar verb ἀξιόειν (aksioein) o talvezout « bezañ dellezek » pe « azgoullen ». Ar verb-se a zeu diouzh ar ger ἄξιος (áxios) o talvezout « o vezañ a bouez » ha rak-se a dalv kement ha « dellezek », « mat d'ober ».

## Aksiomennoù brudet

* Aksiom Euklides
* Aksiom Tales
* Aksiom Kolmogorov
* Aksiom an dibab

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Preder

## Troidigezh

* ↑ (en) » being worthy »
* ↑ (en) « require. »
* ↑ (en) « proper »

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Geriadur ar Stlenneg, Geriadur brezhoneg An Here, Geriadur ar Jedoniezh, Geriadur ar Fizik, Dictionnaire français-breton, Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton, Termofis : "aksiomenn b. -où". E daou c'heriadur e vez graet gant "aksiom g. -où" : Tugdual Kalvez, Geriadur ar brederouriezh ; galleg-brezhoneg ; brezhoneg-galleg ; Dictionnaire de philosophie ; français-breton ; breton-français ; étymologie et équivalents des termes philosophiques en allemand, anglais, français et italien, Travaux d'Investigation et de Recherche ha Jean Marot, Geriadur ar Matematikoù, Skol Vreizh.
* ↑ Troet diouzh ar pennad en.wikipedia «axiom», sellit ouzh al liamm a-us.
# Akt Gouarnamant Kembre 2006

Akt Gouarnamant Kembre 2006 (c 32) zo un Akt eus Parlamant ar Rouantelezh-Unanet da gempenn ar Vodadeg Vroadel evit Kembre (anvet Senedd bremañ) evit reiñ muioc'h a c'halloudoù dezhi. Gant an Akt e voe krouet ur sistem gouarnamant gant ul lodenn oberiant diwar al lodenn lezenniñ, hag a rank respont dezhi.

## Divizoù

Divizet e voe gant an Akt-mañ :
* krouiñ ul lodenn oberiant — Gouarnamant Bodadeg Kembre (anvet Gouarnamant Kembre abaoe miz Mae 2011) — dispartiet diouzh al lodenn lezenniñ, da lavaret eo Bodadeg Vroadel Kembre. Kemmet e oa bet Gouarnamant Kembre neuze, n'eo ket ur c'homite eus ar Vodadeg Vroadel ken, met ul lodenn dibar.
* difenn ouzh an dud war ar renk da vezañ war ar renk war pastelloù-bro ha war ul listenn rannvroel.
* reiñ ur mod d'ober evit an Urzhioù er C'huzul da reiñ galloudoù ar Parlamant d'ar Vodadeg, ar pezh a ro ar gwir d'ar Vodadeg d'ober "Muzulioù" (Lezennoù Kembre). Lodenn 5 an Akt a ro al lodennoù ma c'hell ar Vodadeg sevel Muzulioù.
* aotren ur referendom evit reiñ muioc'h a varregezhioù lezenniñ, anvet "Aktoù ar Vodadeg".
* krouiñ ur Siell Kembre hag ur Gouarner Siell Kembre (ar C'hentañ Ministr).
* krouiñ ur Font soliet.
* krouiñ post ar C'huzulier Hollek evel ezel eus Gouarnamant Kembre hag e guzulier lezenniñ pennañ.
* reiñ d'ar Rouanez rolloù nevez oc'h envel ez-ofisiel ministred Kembre ha reiñ an asant real da Aktoù ar Vodadeg.
An Asant real a resevas al lezenn d'ar 25 a viz Gouere 2006.

## Burutelladennoù

Embann ar reas Plaid Cymru ned ae ket pell a-walc'h an Akt dre ma ne roe ket ur parlamant peur-oberiant.

## Sellet ivez

* Akt Gouarnamant Kembre 1998
* Lezenn Kembre a-vremañ

## Liammoù diavaez

* Government of Wales Act 2006 website
* Assembly Powers Tracking Notes
* WAGs tracking notes
# Artzamendi

Artzamendi zo ur menez 931 m uhelder, uhelañ menez Lapurdi, en Iparralde, en Euskal Herria, er c'hreisteiz da Itsasu. E Bro-C'hall, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques emañ ent-ofisiel.
Un toullad peulvanoù zo warnañ, dreist-holl en ode Meatxe.

## An anv

Daou ster a vez roet d'an anv Artzamendi :
* "Menez an Arzh", diwar an euskareg hartz, "arzh", ha mendi, 'menez' ;
* "Menez ar Maesaer", diwar artzain "maesaer" ha mendi.
* Iliz Itsasu, hag an Artzamendi adreki

## Liammoù diavaez

* (es) (eu) (fr) Artzamendi e Mendikat

## Notennoù

* ↑ (eu) (fr) Nola Erran
# Artzentales

Artzentales zo ur gumun eus kornôg Bizkaia en Euskal Herria.
# Artur da Távola

Paulo Alberto Moretzsohn Monteiro de Barros, ganet d'an 3 a viz Genver 1936 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Mae 2008, brudetoc'h dre e lesanv Artur da Távola, a oa ur politikour, senedour, kazetenner ha skrivagner brazilian.
Lesanv Távola "Artur da Tavola," a zo deuet diwar ar Roue Arzhur. Dre implij al lesanv-se e oa bet tu dezhañ da genderc'hel da vezañ ur c'hazetenner e-pad mare an diktatouriezh vilourel e Brazil (1964-1985).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ http://www1.folha.uol.com.br/folha/brasil/ult96u400291.shtml
# Arturo

Arturo zo un anv-badez italianek ha spagnolek.

## Yezhoù all

* Arthur, e kembraeg, galleg ha saozneg
* Arzhur, e brezhoneg

## Tud

* Arturo Benedetti Michelangeli, pianoour italian
* Arturo Brachetti, aktour ha sigoter italian
* Arturo Bragaglia, aktour italian
* Arturo Gatti, boksour kanadian
* Arturo Pérez-Reverte, skrivagner spagnol
* Arturo Reggio, echedour italian
* Arturo Sandoval (ganet e 1949), trompilher kuban
* Arturo Toscanini, rener laz-seniñ italian
* Arturo Tosi, livour italian

## Lennegezh

* Sizhun ar Breur Arturo gant Youenn Drezen
# Arturo Gatti

Arturo Gatti a oa bet ganet e 1972 en Italia ha marvet e 2009 e Brazil.
Ur c'hoarier boks e oa, eus Kanada. Betek 2007 en deus bokset.
Kavet e voe marv e kambr e leti e Brazil e 2009. En em lazhet e oa hervez enklask ar polis.