OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 25 C'hwevrer

← C'hwevrer → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | | | | | | |

## Darvoudoù

* 1944 : Island a zeu da vezañ dizalc'h da vat diouzh Danmark.
* 1944 : skrapet ez eus 75 den e Rostrenenn gant an Alamaned.
* 1948 : ar prezidant Edvard Beneš a asant e vije ur gouarnamant gant komunourien hepken e Tchekoslovakia.
* 1954 : Gamal Abdel Nasser a zeu da vezañ Prezidant Egipt.
* 1986 : Corazón Aquino a zeu da vezañ Prezidantez Filipinez.

## Ganedigezhioù

* Pierre-Auguste Renoir
* 1835 : Osbert Salvin, evnoniour, naturour ha skiantour saoz barrek war an divelfenneged.
* 1841 : Pierre-Auguste Renoir, livour gall.
* 1873 : Enrico Caruso, tenor italian.
* 1881 : Yann ar Floc'h, skrivagner brezhonek.
* 1890 : Viatcheslav Molotov, politikour ha den-Stad soviedat.
* 1901 : Zeppo Marx, aktour stadunanat.
* 1917 : Anthony Burgess, skrivagner saoz.
* 1943 : George Harrison, ezel eus ar strollad The Beatles.
* 1943 : Piazza : melldroader etrebroadel brazilian.
* 1949 : Amin Maalouf, skrivagner gall ha libanat.
* 1950 : Néstor Kirchner, prezidant Arc'hantina.
* 1953 : José María Aznar, politikour ha den-Stad spagnol.
* 1967 : Julio Granda, mestrc'hoarier echedoù perouat.

## Marvioù

* 1246 : Dafydd ap Llywelyn, Roue Gwynedd ha Priñs Kembre.
* 1852 : Thomas Moore, barzh saoznek eus Iwerzhon.
* 1894 : Marc-Athanase-Parfait-Œillet Des Murs, evnoniour gall.
* 1964 : Maurice Farman, nijer gall.
* 1980 : Caradog Prichard, skrivagner kembraek.
* 1983 : Tennessee Williams, skrivagner stadunanat.
* 1984 : Roger Couderc, kazetenner-sport gallek, ur mailh war ar rugbi.
* 2005 : Glanmor Williams, istorour kembreat.
* 2009 : Philip José Farmer, skrivagner stadunanat.
* 2019 : Mark Hollis, kaner breizhveuriat, krouer ar strollad Talk Talk.
* 2020 : Hosni Moubarak, prezidant Ejipt.

## Lidoù

* Devezh ar vro e Koweit.
* Devezh an aloubadeg e Jorjia, e koun aloubadeg ar vro gant an Arme Ruz e 1921.
# 25 Ebrel

← Ebrel → :
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | | | | | |

## Darvoudoù

* 1719 : embannadur Robinson Crusoe gant Daniel Defoe.
* 1792 : La Marseillaise (kan broadel Frañs) a zo savet gant Claude Joseph Rouget de Lisle.
* 1859 : derou al labourioù evit sevel Kanol Suez.
* 1865 : digor eo al linenn hent-houarn betek Brest.
* 1940 : Banniel an inizi Faero a zeu da vezañ ofisiel.
* 1974 : Dispac'h ar Jenofl e Portugal a zegas an demokratelezh en-dro.
* 1976 : kentañ Gouel an Unvaniezh aozet gant CUAB e Kastell an Duged e Naoned.

## Ganedigezhioù

* 1214 : Loeiz IX, roue Bro-C'hall (Sant-Loeiz).
* 1599 : Oliver Cromwell, den-Stad breizhveuriat.
* 1725 : Philipp Ludwig Statius Müller, loenoniour alaman.
* 1874 : Guglielmo Marconi, ijiner italian, tapet gantañ Priz Nobel ar Fizik.
* 1917 : Ella Fitzgerald, kanourez jazz amerikan.
* 1920 : Jean Carmet, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) ha saver senario gall.
* 1921 : Ferruccio Castiglioni, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1927 : Albert Uderzo, aozer bannoù-treset gall.
* 1936 : Leonel Sánchez, melldroader etrebroadel chileat.
* 1941 : Bertrand Tavernier, aktour ha filmaozer gall.
* 1947 : Johan Cruyff, melldroader etrebroadel ha gourdoner izelvroat.

## Marvioù

* 1744 : Anders Celsius, fizikour ha steredoniour svedat.
* 1975 : Jacques Duclos politikour komunour gall.
* 1984 : Yves-Marie Rudel, skrivagner breizhat.
* 1995 : Ginger Rogers, aktourez amerikan.

## Lidoù
### Deiziadur henroman

* VII ante calendas Maias / Robigalia / Pueri Lenonii = VII$^{vet}$ deiz kent I$^n$ Mae / Pedennoù evit diwall an ed diouzh ar mergl / Gouel al leon yaouank (displegadenn da zont)

### Deiziadur kristen

* Sant Mark, avielour
* E Alexandriae Ejipt : Anianus, eskob
* E Antioch : sant Stefan, eskob ha merzher, dindan impalaer Zenon
* E Syracusia, Sikilia : ar vreudeur Evodius, Hermogenius, Callistus, merzherien
* E Laubus (?), Belgia : Erminius, eskob ha kofesour
* E Antioch : Philonius & Agathopodus, diagoned. Ignas, eskob ha merzher

### Gouelioù broadel

* Dispac'h ar Jenofl kounet e Portugal (gouel broadel).
* Gouel an Dieubidigezh, en Italia, e koun dibenn an Eil brezel-bed.
* Gouel ar banniel en Inizi Faero.
* Gouel ar banniel e Eswatini.
# Lopiteg

Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar reter eo an lopiteg (lopit pe loppit) komzet gant tro-dro da 50 000 den (1995) e Soudan ar Su.

## Gwelet ivez

* Yezhoù nilez-saharek
* Yezhoù nilotek
# Loprevaler

Loprevaler :
| Iliz katolik ha kalvar. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Loc-Brévalaire |
| Bro istorel | Bro-Leon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Brest |
| Kanton | Plabenneg (betek 2015) Lesneven (abaoe 2015) |
| Kod kumun | 29126 |
| Kod post | 29260 |
| Maer Amzer gefridi | Philippe Le Polles 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | KK Plabenneg hag an Aberioù |
| Lec'hienn Web | Ti-kêr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 208 ann. (2020) |
| Stankter | 125 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 33′ Norzh 4° 24′ Kornôg / 48.55, -4.4 |
| Uhelderioù | bihanañ 18 m — brasañ 71 m |
| Gorread | 1,67 km² |
| Loprevaler ||
| kemmañ |
Loprevaler a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Anv ha gerdarzh

* Dont a ra an anv eus hini ur sant Brewalaer. Er yezh pemdez e vez berraet aliezik e Lopre er vro.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Ya d'ar Brezhoneg

* D'an 20 a viz Here 2010 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Ardamezioù

* Rannet : ouzh 1 en aour e leon kudennek ouzh kleiz o terc'hel ur gammel en gul balirant war al lodennadur ; ouzh 2 en argant e ziv dreustell en gul, un naer en glazur balirant ; e gab en argant e bemp brizhenn erminig en sabel.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Guillaume Le Rest.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas dek gwaz ag ar gumun, da lâret eo 4,41% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik hag ar c'halvar.
* Iliz katolik Sant Branwalader.
* Ar c'halvar.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Loprevaler war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 41
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Lophura

Lophura :
| Lophura nycthemera (ur par). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Galliformes |
| Kerentiad : | Phasianidae |
| Genad : | Lophura |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Lophura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1822 gant an loenoniour skosat John Fleming (1785-1857).

## Spesadoù hag an daou isspesad ha tregont (32) anezho

Nav spesad fazaned a ya d'ober ar genad :
* ar fazan Bulwer (Lophura bulweri),
* ar fazan Siam (Lophura diardi),
* ar fazan Edwards (Lophura edwardsi),
* ar fazan lost melen (Lophura erythrophthalma)
** L. e. erythrophthalma ha pyronota,
* ar fazan kuch (Lophura ignita)
** L. i. ignita, macartneyi, nobilis ha rufa,
* ar fazan Salvadori (Lophura inornata)
** L. i. hoogerwerfi hag inornata,
* ar fazan kalij (Lophura leucomelanos)
** L. l. crawfurdii, hamiltonii, lathami, leucomelanos, lineata, melanota, moffitti, oatesi ha williamsi,
* ar fazan gris (Lophura nycthemera)
** L. n. annamensis, beaulieui, beli, berliozi, engelbachi, fokiensis, jonesi, lewisi, nycthemera, occidentalis, omeiensis, ripponi, rongjiangensis, rufipes ha whiteheadi,
* ar fazan Swinhoe (Lophura swinhoii).

## Rummatadur

N'eo ket anavezet ar spesadoù Lophura hatinhensis (ar fazan Viêt Nam) ha Lophura hoogerwerfi (ar fazan Sumatra) evel izili eus ar genad Lophura ken.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Phasianidae/Arborophila (lennet e-barzh d'an 19 a viz Ebrel 2022).
# Loppersum

Loppersum (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Eekwerd, Eekwerderdraai, Eenum, Fraamklap, Garrelsweer, Garsthuizen, Garsthuizervoorwerk, Hoeksmeer, Honderd, Huizinge, Kolhol, Leermens, Loppersum, Lutjerijp, Lutjewijtwerd, Merum, Middelstum, Oosterwijtwerd, Startenhuizen (gedeeltelijk), Stedum, Stork, Toornwerd, Westeremden, Westerwijtwerd, Wirdum, Wirdumerdraai, 't Zandt, Zeerijp, Zijldijk. Krouet eo bet ar gumun e 1990, pa voe kendeuzet Stedum, 't Zandt, Middelstum ha Loppersum.

## Kuzul-kêr

E kuzul-kêr Loppersum ez eus 17 dileuriad :
* PvdA : 4 dileuriad
* CDA : 4 dileuriad
* GroenLinks : 2 zileuriad
* GemeenteBelangen : 2 zileuriad
* ChristenUnie : 2 zileuriad
* VVD : 1 dileuriad
# Lora

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Lora zo un anv-lec'h spagnolek. Ouzhpenn-se eo anv-badez spagnolek.

## Lec'hioù
### Chile

* Lora (Chile), kumun

### Spagn

* Lora de Estepa, kumun en Andalouzia, en proviñs Sevilla
* Lora del Río, kumun en Andalouzia, en proviñs Sevilla
* Sargentes de la Lora, kumun en Kastilha ha León, e proviñs Burgos.

### Venezuela

* Obispo Ramos de Lora, kumun.

## Anv-tud
### Anv-badez

* En alamaneg eo un adstumm d'ar berranv Lore, berrstumm d'an anvioù-badez Eleonore ha Hannelore.
* En italianeg e vez implijet evel berrstumm d'an anvioù Eleonora ha Loredana.
* E roumaneg ha spagnoleg eo un adstumm d'an anv-badez all Laura.
* Lora (kanerez), anv-micher ar ganerez rouman Laura Petrescu (ganet e 1982)

### Anv-tiegezh

* Ñico Lora, pe Francisco Antonio Lora Cabrera (* 1880 - 1971), sonaozour dominikan, tad ar merengué.

## Istor

* Al lorca (gwin) a oa ur gwin fall a veze roet d'ar sklaved en Henamzer.
# Lora del Río

Lora del Río zo ur gumun eus Spagn e proviñs Sevilla, e kumuniezh emren Andalouzia.
# Loranca de Tajuña

Loranca de Tajuña zo ur gumun e Spagn e proviñs Guadalajara.
# Lophozosterops

Lophozosterops :
| Lophozosterops javanicus frontalis. ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Zosteropidae |
| Anv skiantel ||
| Lophozosterops Hartert, 1896 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Lophozosterops a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1896 gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Lophozosterops dohertyi
** L. d. dohertyi ha subcristatus,
* Lophozosterops goodfellowi
** L. g. goodfellowi, gracilis ha malindangensis,
* Lophozosterops javanicus
** L. j. elongatus, frontalis ha javanicus,
* Lophozosterops pinaiae,
* Lophozosterops squamiceps
** L. s. analogus, heinrichi, squamiceps, stachyrinus, stresemanni ha striaticeps,
* Lophozosterops superciliaris
** L. s. hartertianus ha superciliaris.
C'hwezek (16) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Indonezia war-bouez ar re d'ar spesad goodfellowi a zo brosezat e Filipinez.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Zosteropidae/Lophozosterops (lennet e-barzh d'ar 24 a viz Ebrel 2019).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lora de Estepa

Lora de Estepa zo ur gumun e Spagn e proviñs Sevilla, en Andalouzia.
# Loranzè

Loranzè (Loransé e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
# Leonidas

Leonidas (henc'hresianeg: Λεωνίδας, "Mab leon", "Heñvel ouzh ul leon"), marvet d'an 19 a viz Gwengolo -480, a oa ur roue eus Sparta, ar seitekvet eus lignez an Agiaded, un tiernac'h ag a ziskennfe ag an hanterzoue Herakles. Mab ar roue Anaxandridas II e oa, ha goude marv e lezvreur Kleomenes Iañ e kemeras ar galloud e 489 kent J.K. tra ma oa Leotychidas an eil roue. Eurediñ a reas merc'h Kleomenes, Gorgo.
Ur roll a bouez en doe e kerzh an eil brezel etre ar c'hresianed hag ar bersianed, e lec'h ma renas e wizion davet Emgann an Termopiloù e 480 kent J.K. da zifenn an arroud a-enep al lejionoù persian divent. Leonidas hag e 300 kenvroad a stourmas start o lazhañ kantadoù a bersianed a-raok ma yeas an holl d'an Anaon. Daoust ma voe aet an trec'h gant ar bersianed, ar c'hresianed a deuas a benn o argasiñ ag ar vro e kerzh ar bloaz kentañ. A-c'houde e gurioù e teuas da vout un haroz brudet betek hon amzer.

## Er sevenadur poblek
### Filmoù

* 300, diwar-benn Leonidas hag emgann an Termopiloù
# Leonel Sánchez

Leonel Guillermo Sánchez Lineros (lesanvet Léon), bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1936 e Santiago de Chile ha marvet d'an 2 a viz Ebrel 2022 e Santiago, a oa ur melldroader etrebroadel chileat.

## Kib vell-droad ar bed

Askeller kleiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh Sánchez e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 1962 bet aozet e Chile : gant pevar fal ez eas da wellañ paler ar genstrivadeg-mañ (rampo gant Flórián Albert, Garrincha, Valentin Ivanov, Dražan Jerković ha Vavá). D'ar c'hoarier brazilian Garrincha e voe deroet an trofe koulskoude,
* Kib vell-droad ar bed 1966 bet aozet e Bro-Saoz.
# Leonessa

Leonessa zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
# Leonid Brejnev

Leonid Ilitch Brejnev (19 a viz Kerzu 1906 - 10 a viz Du 1982) a oa ur politikour soviedel ; sekretour hollek Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel eo bet, ha neuze kentañ komandour an URSS 1964 betek 1982. Prezidant eus Præsidium ar Soviet meur (fonksion enorus er stad) e voe ivez etre 1960-1964 ha 1977-1982.
E veli, lodennet e penn kentañ, a voe kreñfaet tamm ha tamm e penn ar Strollad Komunour hag ar Stad; en e vleuñv e vo e-pad ar bloavezhioù 1970, a-raok ma kleñvedoù hag ar c'hozni na harzfe outañ diouzh ar galloud politikel (ar galloud-se a tremeno da izili an nomenklatura).
# Leoneg

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Leoneg zo:
* ur rannyezh vrezhonek: Brezhoneg Leon
* ur yezh romanek: Leoneg (romaneg), e León, en hanternoz Spagn.
# Leoneg (romaneg)

Al leoneg (anvet c'hoazh en un doare hengounel cabreirés, senabrés, paḷḷuezu...) a zo an anv implijet evit deskrivañ ar rummad yezhoù pe rannyezhoù eus ar skourr asturek-leonek, e proviñsoù spagnol León ha Zamora.
Implijet e voe ivez ar ger "leoneg" gant skrivagnerien zo, adalek ma voe embannet gant Menéndez Pidal e 1906 ar studiadenn “Sobre el dialecto leonés”, evit merkañ an holl yezhoù pe rannyezhoù a vez komzet eus Cantabria betek Extremadura. Koulskoude eo diaes a-walc'h abalamour d'ar yezhoniezh ha d'an istor envel "leoneg" ar yezhoù asturek. Neuze e vez implijet kentoc'h gant an darn vrasañ eus ar skrivagnerien ar ger "asturek-leonek" evit merkañ ar rummad yezhoù-se.
* ↑ Facendera pola Llengua's newsletter

## Levrlennadur

* Ramón Menéndez Pidal. «El dialecto leonés». Madrid. 1906.
* García Gil, Hector (2010). «El asturiano-leonés: aspectos lingüísticos, sociolingüísticos y legislación». Working Papers Collection. Mercator Legislation, Dret i legislació lingüístics. (25). ISSN 2013-102X.
* Academia de la Lengua Asturiana«Normes ortográfiques». 2005. ISBN 978-84-8168-394-3.
* García Arias, Xosé Lluis (2003). Gramática histórica de la lengua asturiana: Fonética, fonología e introducción a la morfosintaxis histórica. Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-341-7.
* González Riaño, Xosé Antón; García Arias, Xosé Lluis (2008). II Estudiu sociollingüísticu de Lleón (Identidá, conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa). Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-448-3.
* Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1.
* Morala Rodríguez, Jose Ramón; González-Quevedo, Roberto; Herreras, José Carlos; Borrego, Julio; Egido, María Cristina (2009). El Leonés en el Siglo XXI (Un Romance Milenario ante el Reto de su Normalización). Instituto De La Lengua Castellano Y Leones. ISBN 978-84-936383-8-2.

## Liammoù

* Héctor García Gil. Asturian-leonese: Linguistic, Sociolinguistic and Legal Aspects
* Asturian Language Academy
* González i Planas, Francesc. Institutum Studiorum Romanicorum «Romania Minor». The Asturleonese Dialects.
* La Caleya Cultural Association.
* Furmientu Cultural Association.
* Faceira Cultural Association.
* El Teixu Cultural Association.
# Leonforte

Centuripe zo ur gumun e-kreiz Sikilia, e Proviñs Enna e Sikilia.
# Leonhard Euler

Leonhard Euler a oa ur matematikour hag ur fizikour a Vro-Suis, ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1707 ha marvet d'an 18 a viz Gwengolo 1783. E-touez ar vatematikourien produusañ a zo bet war ar Voul-Zouar eo Euler. Renet en deus war ar matematik e-kerzh an XVIII$^{vet}$ kantved ha diorroet en deus kalz an dielfennadur nevez. Produiñ a reas an hanter eus e oberenn hag eus e labour e-pad ar seitek bloavezh diwezhañ eus e vuhez, pa oa aet dall.

## E vuhez

Ganet e oa e 1707, e Basel (Bro Suis). Eno e studias ar matematik hag en doe Jean Bernouilli da gelenner. Galvet e voe e 1727 gant Katelin Iañ hag e voe kelenner war ar matematik e St-Petersbourg. E 1741 e teuas da vevañ e Berlin, da heul e tistroas da St-Petersbourg betek e varv.
Ezel e oa eus Akademiezh St-Petersbourg, eus hini Berlin, kenlabourer da Akademiezh C'hall ar skiantoù, paeet e voe gant Rusia. Talvoudus kenañ eo bet e labour evit ar matematik, dreist-holl evit ar jedoniezh diferañsiel hag integrel, lakaat a reas e pleustr an dielfennañ d'ar mekanikerezh, d'ar sevel bagoù, anataat a reas meur a deorem kinniget gant Per a Fermat.
Cheu a voe etre Euler ha d'Alembert, ur c'hevezer dezhañ war ar skiantoù, ha ne seblant ket bezañ bet ar gwir eus tu Euler.
A-douez e vern skridoù emañ:
* Mekanikerezh dispaket dre an dielfennañ, St-Petersbourg, 1736;
* Ambrougadur da zielfennadur an anfin, Lausanne, 1748;
* Skiantoù morel;
* Ensavadurioù ar jedoniezh diferañsiel;
* Ensavadurioù ar jedoniezh integrel, 1768;
* Lizher d'ur briñsez a Alamagn diwar benn un nebeud sujedoù fizik ha prederouriezh' (Priñsez Anhalt-Dessau, nizez roue Prus), skrivet en galleg eus 1761 da 1762, embannet e teir levrenn e 1768. En oberenn-mañ e oa kaoz eus fizik, metafizik ha lojik. Adembannet e voe meur a wech, e Pariz, da skouer gant Nikolaz Condorcet e 1787 hag a dennas ar pennadoù enepprederour. Adembannet e voe ivez e 1812, e 1842 hag e 1843.
Trizek bugel en doe Euler, eizh anezho a varvas ez-yaouank, ar re all a yeas da heul labour o zad.
# Leonello d'Este

Leonello d'Este a oa ur priñs eus an tiegezh d'Este ( an Estensi) er XVvet kantved.

## E vuhez

An eil e oa eus tri mab bastard Niccolò III d'Este, markiz Ferrara, hag e serc'h Stella de' Tolomei. Deskiñ a reas micher an armoù gant Braccio da Montone, condottiero, ha studioù klasel en doa graet gant Guarino Veronese.
E 1416 e varvas gwreg kentañ e dad, Gigliola da Carrara, ha n'he devoa bet bugel ebet, mab ebet da ren war-lerc'h e dad eta.
Addimeziñ a reas Niccolò III d'Este neuze da Parisina Malatesta. E 1425 e voe barnet ha kondaonet d'ar marv breur henañ Lionello, Ugo Aldobrandino, pe Ugo d'Este,(1405-1425), war un dro gant Parisina: dibennet e voe an daou avoultrer.
Pennhêr e dad e teuas Leonello da vezañ neuze, daoust ma voe ganet daou vreur all : Ercole e 1431, ha Sigismondo e 1432, mibien da drede gwreg e dad, Ricciarda di Saluzzo.
E 1435 e euredas Lionello da Margherita Gonzaga, hag anavezet e voe gant ar pab Marzhin V evel mab hervez al lezenn.
Ur mab en doe Leonello e 1438, anvet Niccolò (1438-1476) evel e dad-kozh, met mervel a reas ar vamm er bloaz war-lerc'h.

## Dug

E 1441, marvet e dad, e teuas da vezañ dug. Klask a reas dimeziñ da Bianca Maria Visconti met tro wenn a reas. E 1444 ec'h addimezas da Maria Aragon, merc'h bastardez ar roue Alfonso V Aragon, roue Naplez ha Sikilia. Mervel divugel a reas Maria e 1449.

## E vrud

Gant skoazell an eskob Giovanni da Tossignano e lakaas sevel ospital Sant'Anna, kentañ ospital Ferrara, digor hiziv c'hoazh.
Politikour mat e oa, desket e oa ivez, ha kenskrivañ a rae gant holl lenneien veur e amzer. E-kerzh e ren e kreskas brud skol-veur Ferrara.
En elez e labouras arzourien evel Pisanello, Iacopo Bellini, Andrea Mantegna, Piero della Francesca hag ar Flandrezad Rogier van der Weyden.

## E varv

Mervel a eure Leonello d'Este en 1450, hag eñ 44 bloaz, pan edo e Delizia di Belriguardo. E vreur Borso d'Este an hini a voe dug war e lerc'h.

## E vugale

* Dimezet e oa da Margherita Gonzaga (1418-1439) hag ur mab o doe:
** Niccolò d'Este (1438-1476)
* E 1444 ec'h addimezas da Maria d'Aragona (1425-1449), hogen bugel ebet n'o doe.
Ur mab bastard en doe ivez :
** Francesco (1444-?)
# Levr Ezra

Levr Ezra a zo unan eus levrioù Ar Skridoù en Tanac'h. Kavet e vez e-touez levrioù istorek ar Bibl katolik. Damvesket eo istor Ezra gant hini Nehemia.
Ul levr nemetken a oa anezho diagent. An hevelep skrivagner en deus aozet ar skridoù-mañ hervez an darn vrasañ eus ar viblourien hag implijet en deus dielloù a orin disheñvell ha n'int ket dalc'hmat kenglot an eil gant egile. An Danevelloù a zo bet skrivet gant an hevelep oberour.
Hervez an hengoun e oa bet skrivet al levrioù gant Ezra pe Nehemia o-unan (V$^{vet}$ kantved kent JK) met soñjal a ra d'an istorourien int bet skrivet er IV$^e$ pe III$^e$ kantved kent JK.
Dleout a rafe levrioù Ezra ha Nehemia dont war-lerc'h an Danevelloù met renket int bet a-raok en Tanac'h. Ne voe rannet an daou levr nemet goude 1448 er Bibl Hebraek.
Er Bibl katolik e vezont renket goude. Rannet eo bet an daou levr gant Orijen ha kadarnaet eo bet gant Jerom er Vulgat (V$^{vet}$ kantved goude JK).

#### Daveoù

* ↑ (br) Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 4 , p. 341
# Levr Glas

Ul levr skrivet gant Mu'amar Al-Qadhafi eo al Levr Glas (arabeg: الكتاب الأخضر), bet embannet evit ar wezh kentañ e 1975.
Ennañ e vez kavet mennozhioù pennañ prederouriezh politikel rener Libia. Rannet eo e teir lodenn:
* Diskoulm kudenn an demokratelezh: 'Beli ar bobl'
* Diskoulm ar c'hudennoù ekonomikel: 'Sokialouriezh'
* Diazez sokial an Trede Teorienn Hollek
Gant al levr-mañ e vez troet kein da vennozhioù evel an demokratelezh evel ma vez komprenet e broioù kapitalour ar c'hornôg ha kinnig a ra en he lec'h un doare demokratelezh eeun kaset war-raok dre guzulioù lec'hel.

## Liammoù diavaez

* Al Levr Glas e galleg, italianeg, portugaleg, saozneg hag arabeg
* Al Levr Glas e galleg, italianeg, portugaleg, saozneg ha ruseg