OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emgann Shimonoseki

Emgann Shimonoseki, (Japaneg: 下関海戦 Shimonoseki Kaisen) a zo bet un emgann war-vor e Japan d'ar 16 a viz Gouhere 1863 o welet e krog al lestr-brezel Amerikan USS Wyoming a-enep flodad listri an daimyo Mori Takachika eus ar c'hlan Chōshū.
An USS Wyoming en e-benn ar c'habiten David McDougal a dagas trumm ar flodad listri japanaat (savet gant ar Stadoù-Unanet) armet ha sturiet fall. Padout a reas 2 eur o welet ar flodad japanat distrujet. McDougal a gasas daou lestr d'ar strad hag a zistrujas un trede, 40 japanat a oa bet lazhet. An USS Wyoming a oa bet tapet fall, 4 bourzhiad a oa marvet ha 7 all gloazet. Kentañ lodenn e voe d'an emgannoù a vezo e Shimonoseki anvet Kampagn Shimonoseki a zougo plas e 1863-1864 met a vezo kaset da benn gant kevredidi ar Stadoù-Unanet. Ar mare ma voe emgann Shimonoseki a voe hini fin ar ar Shogunelezh Tokugawa etre 1854 ha 1868, e-liamm gant digoradur rediet Japan etrezek ar galloudoù european hag hini Amerika .

## Kemperzh

Bloavezh 1863, Impalaer Japan Kōmei, o terriñ an hengoun staliet abaoe kantvedoù ha dic'hoanaget gant digoradur Japan etrezek ar Stadoù-Unanet a grogas da vezañ ur penn politikel ha n'eo ket mui relijiel nemetken. D'an 11 a viz Meurzh ha d'an 11 a viz Ebrel 1863, a gemenas an "Urzh da skarzhañ an holl varbared" (攘夷実行の勅命). Ar c'hlan Chōshū staliet e Shimonoseki, en e benn an Aotrou Mori, a heulias an urzhioù strizh hag a grogas gant obererezhioù enep-estren. Kregiñ a reas an darvoudoù adal an 10 a viz Mae 1863, hervez an deiziataer loarel. O vont gant un hent dichek da geñver galloud ar shogunelezh, Mori a gemennas an urzh d'e nerzhioù da dennañ hep kelaouiñ war kement lestr estrañjour a dreuzfe strizh-mor Shimonoseki.

## Levrlennadur

* "A Diplomat in Japan", Sir Ernest Satow, 2006 Stone Bridge Press, ISBN 978-1-933330-16-7
* Christian Polak. (2001). Soie et lumières: L'âge d'or des échanges franco-japonais (des origines aux années 1950). Tokyo: Chambre de Commerce et d'Industrie Française du Japon, Louis Christophe François Hachette Fujin Gahōsha (アシェット婦人画報社).
* __________. (2002). 絹と光: 知られざる日仏交流100年の歴史 (江戶時代-1950年代) Kinu to hikariō: shirarezaru Nichi-Futsu kōryū 100-nen no rekishi (Edo jidai-1950-nendai). Tokyo: Ashetto Fujin Gahōsha, 2002. ISBN 978-4-573-06210-8
* Denney, John. Respect and Consideration: Britain in Japan 1853 - 1868 and beyond. Radiance Press (2011). ISBN 978-0-9568798-0-6

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Lec'hienn an Navy & Marine Living History Association "The Battle of the Straits of Shimonoséki July 16, 1863"
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Emgann Soissons

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Emgann Soissons a c'hell daveiñ da veur a emgann pouezus.
* Emgann Soissons (486) : un emgann etre Franked Hlodwig ha "roue ar Romaned" Syagrius
* Emgann Soissons (718) :un emgann etre Neustria Chilperic II ha Ragenfrid kevreet gant Odo Meur Akwitania ha Karl ar Morzhol
* Emgann Soissons (923): un emgann etre Roperzh Iañ (roue ar Franked) ha Charlez III (roue ar Franked). Charlez III a lazhas e geveler met faezhet e voe gant Rudolph Bourgogn.
* Emgann Soissons (1918) : un emgann etre al lu alaman hag ar soudarded amerikan e-pad ar brezel bed kentañ
# Emgann Soissons (923)

En Emgann Soissons ec'h enebas er bloaz 923 Charlez III ouzh Roperzh Iañ hag a oa bet anvet da roue gant uhelidi emsavet. Lazhet e voe Roperzh met Charlez a gollas an emgann ha bac'het e voe gant Rodolf Dug Bourgogn. Da roue e voe kurunennet hemañ neuze.
# Emgann Springfield

Emgann Springfield (saozneg: Battle of Springfield) a voe stourmet e-kerzh Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet, d'an 23 a viz Even 1780. Goude Emgann Connecticut Farms, stourmet d'ar 7 a viz Even 1780, hag en doa lakaet harz da gerzhadenn al letanant jeneral Wilhelm, Baron von Knyphausen evit tagañ lu ar jeneral George Washington e Morristown, New Jersey, Knyphausen en doa adklasket tagañ gant sikour al letenant jeneral Sir Henry Clinton, penn-uhel an nerzhioù saoz en Norzhamerika. An nerzhioù saoz a oa deuet a-benn da vont war-raok da gentañ, met a-benn ar fin e oant bet rediet da gilañ e-tal skoazelloù rebeled nevez. Un trec'h strategel e oa bet evit ar Continental Army. An emgann en doa roet lamm d'ar c'hoantoù saoz war New Jersey.
# Emgann Seneffe

Emgann Seneffe a c'hoarvezas d'an 11 a viz Eost 1674 e Seneffe, ur gêriadenn e Belgia. Trec'h e voe arme c'hall ar priñs Condé war un arme izelvroat ha spagnol renet gant Willem III van Oranje.
# Emgann Soissons (718)

Emgann Soissons 718 a oa emgann diwezhañ ar brezel diabarzh a heulias marv Pepin Herstal roue (?) ar Franked. Adalek miz Du 714 e vrezele Karl ar Morzhol, Theudoald, mab-bihan Pepin, Plektrud, e intañvez, Ragenfrid, maer palez Neustria ha Chilperic II, roue ar Franked, evit kemer penn ar rouantelezh.
Goude emgann Vincy, Chilperig II ha Ragenfrid, a oa bet faezhet gant Karl ar Morzhol a en em glevas gant Odo Veur eus Akwitania ha war-du Soissons e kerzhjont. Ouzh o gortoz edo Karl ar Morzhol avat, gant ul lu soudarded c'hourdonet a chomo an darn vrasañ anezho feal dezhañ a-hed o buhez. O faezhañ a reas Karl e-kichen Soissons. Tec'hout a reas Ragenfrid da dTeurgn tra ma repuas ar Roue hag Odo en Akwitania.
Odo a sinas ar peoc'h gant Karl nebeud goude ha daskoriñ a reas Chilperig. Ragenfrid a anavezas galloud Karl.
# Emgann Spotsylvania

Emgann Spotsylvania Court House, pe Emgann Spotsylvania (pe Spottsylvania) hepmui, a oa eil emgann al letanant jeneral Ulysses S. Grant e kampagn Overland e 1864, e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.

## Istor

Goude Emgann Wilderness, a oa bet gwadus met hep trec'her anat ebet, lu Grant a oa kilet evit pellaat diouzh ar jeneral kengevreet Robert E. Lee hag e lu. Aet e oa lu an Unaniezh war-zu ar gevred, o klask desachañ Lee evit trapañ anezhañ en ul lec'h aesoc'h a-fet strategiezh. Unvezioù eus lu Lee a oa deuet a-benn da dalañ ouzh an Union Army e meur a lec'h e kroashentoù Spotsylvania Court House, Virginia, ha kroget e oant da doullañ fozioù-difenn. Argadennoù lies a voe gant ehanoù adal an 8 betek an 21 a viz Mae 1864. Grant en doa klasket terriñ al linennoù kengevreet e meur a lec'h met en aner. A-benn ar fin ne oa bet trec'her anat ebet en emgann-se, ur wech ouzhpenn. Gant 32 000 soudard kollet en daou du e oa bet an emgann gwadusañ eus ar c'hampagn brezel.
Grant en doa adlakaet mat e linennoù evit klask freuzañ al linennoù enebour ur wech c'hoazh met en ur glask kaout un hent aesoc'h evit tagañ Lee. Kroget e voe gant an rgadenn ziwezhañ gant Hancock d'an 18 a viz Mae, met un taol-kleze en dour e voe. Ur sklêrijennadenn nerzhus gant al letanant jeneral Richard S. Ewell en Harris Farm d'an 19 a viz Mae a voe ur c'hwitadenn wadus. D'an 21 a viz Mae, Grant a gile e nerzhioù lu ha tec'hout war-zu ar gevred o klask tremen dreist tu dehoù Lee. Kampagn Overland a gendalc'ho gant Emgann North Anna.

## Kolloù

Pemp ofiser jeneral a voe lazhet pe gloazet e-pad an emgann: evit an Unvaniezh major jeneral John Sedgwick hag ar jeneraled brigadenn James C. Rice ha Thomas G. Stevenson; evit ar re Kengevreet Junius Daniel hag Abner M. Perrin.
# John Michael Talbot

John Michael Talbot, ganet d'an 8 a viz Mae 1954 en Oklahoma City (Oklahoma), a zo ur c'haner, sonaozour ha gitarour eus Stadoù-Unanet Amerika.

## Pladennoù

* Reborn (1972.)
* John Michael Talbot (1976.)
* The New Earth (1977.)
* The Lord's Supper (1979.)
* Beginnings / The Early Years (1980.)
* Come to the Quiet (1980.)
* The Painter (1980.)
* For the Bride (1981.)
* Troubadour of the Great King (1981.)
* Light Eternal (1982.)
* Songs For Worship Vol. 1 (1982.)
* No Longer Strangers (1983.)
* The God of Life (1984.)
* Songs For Worship Vol. 2 (1985.)
* The Quiet (1985.)
* Be Exalted (1986.)
* Empty Canvas (1986.)
* The Heart of the Shepherd (1987.)
* Quiet Reflections (1987.)
* The Regathering (1988.)
* Master Collection (1988.)
* The Lover and the Beloved (1989.)
* Come Worship the Lord Vol. 1 (1990.)
* Come Worship the Lord Vol. 2 (1990.)
* Hiding Place (1990.)
* The Birth of Jesus (1990.)
* The Master Musician (1992.)
* Meditations in the Spirit (1993.)
* Meditations from Solitude (1994.)
* Chant from the Hermitage (1995.)
* The John Michael Talbot Collection (1995.)
* The Talbot Brothers Collection (1995.)
* Brother to Brother (1996.)
* Our Blessing Cup (1996.)
* Troubadour for the Lord (1996.)
* Table of Plenty (1997.)
* Hidden Pathways (1998.)
* Pathways of the Shepherd (1998.)
* Pathways to Solitude (1998.)
* Pathways to Wisdom (1998.)
* Quiet Pathways (1998.)
* Spirit Pathways (1998.)
* Cave of the Heart (1999.)
* Simple Heart (2000.)
* Wisdom (2001.)
* Signatures (2003.)
* City of God (2005.)
* Monk Rock (2005.)
* The Beautiful City (2006.)
* Living Water 50th (2007.)
* Troubadour Years (2008.)

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel John Michael Talbot
* (en) The Brothers and Sisters of Charity
# John Milton

John Milton, ganet d'an 9 a viz Kerzu 1608 hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 1674) a oa ur barzh saoz. Brudet eo evit e varzhoneg "Ar Baradoz Kollet" met oberiant e oa ivez er vuhez politikel eus marevezh Cromwell. Eus tu ar buritaned e oa ha goude distro ar vonarkiezh e voe rediet da dec'hout. Koulskoude e voe harzet hag e tremenas ur prantad berr-bad en toull-bac'h.
E-pad dek bloavezh diwezhañ e vuhez e tremenas o skrivañ e ziv oberenn bennañ : Ar Baradoz Kollet hag Ar Baradoz Adkollet. Diwar kement-se en em sante kolletoc'h kolletañ.

## Liammoù diavaez

Oberennoù John Milton
# John Michael Greer

John Michael Greer (1962 - ) a zo ur c'hevrinour hag ur penn relijiel amerikan. o chom en Ashland, Oregon. Gounezet e oa bet d'ar feiz drouizek hag Arc'hdrouiz an AODA eo hiziv-an-deiz. Brudet eo ivez evit e interest evit ar bikenn-eoul-maen, en deus skrivet kalz testennoù diwar he fenn.

## Levrioù

* Paths of Wisdom
* Circles of Power
* Inside a Magical Lodge
* Earth Divination, Earth Magic: A Practical Guide to Geomancy
* Encyclopedia of Natural Magic
* A World Full of Gods: An Inquiry into Polytheism
* Learning Ritual Magic: Fundamental Theory and Practice for the Solitary Apprentice (with Clare Vaughn and Earl King Jr.)
* The New Encyclopedia of the Occult
* Academy of the Sword
* The Druidry Handbook: Spiritual Practice Rooted in the Living Earth
* The Element Encyclopedia of Secret Societies and Hidden History
* Pagan Prayer Beads (gant Clare Vaughn)

## Liammoù diavaez

* (en)Buhez-skrid Greer
* (en)Blog John Michael Greer
* (en)lec'hien an the Ancient Order of Druids in America
* (en)un diviz gant The Wiccan-Pagan Times
* (fr) (br) Troidigezhioù testennoù Greer e galleg ha Brezhoneg
# John Millington Synge

Edmund John Millington Synge, ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1871 e Ráth Fearnáin ha marvet d'ar 24 a viz Meurzh 1909 e Dulenn d'an oad a 37 vloaz, a oa ur skrivagner eus Iwerzhon (pezhioù-c'hoari, barzhonegoù, komz-plaen...), hag un dastumer danvez-pobl (lennegezh komzet, kredennoù...). Unan eus tud heverkañ azginivelezh lennegel Iwerzhon eo hag unan eus kensaverien an Abbey Theatre (C'hoariva an Abati). Daoust ma oa e dud a orin saoz hag anglikan e voe dedennet-bras gant buhez ar beizanted katolik pa soñje gantañ o doa miret ar gwellañ paganelezh ar bed kozh.
E oberenn anavezetañ, The Playboy of the Western World, a lakaas kabaduilh e Dulenn pa voe c'hoariet evit ar wech kentañ.

## Oberennoù pennañ

* In the Shadow of the Glen (An draonienn hep heol), 1903
* Riders to the Sea (War varc'h d'ar mor), 1904
* The Well of the Saints, 1905
* The Aran Islands, 1907
* The Playboy of the Western World, 1907
* The Tinker’s Wedding, 1908
* Poems and Translations, 1909
* Deirdre of the Sorrows 1910
* In Wicklow and West Kerry, 1912

## Synge hag ar brezhoneg

En em lakaet e oa Synge da zeskiñ brezhoneg e 1899.

## E brezhoneg

Meur a oberenn gant J.M. Synge a zo bet lakaet e brezhoneg, evel:
* "War varc'h d'ar mor" gant Youenn Drezen.
* "An Draonienn hep heol" gant Youenn Drezen ivez.
* "The Playboy of the Western World" a zo bet troet, pe azasaet, meur a wech gant tud disheñvel.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ R. Delaporte, “John Millington Synge ha Breizh”, Al Liamm niv. 198, p. 1980.
# John Mulcaster Carrick

John Mulcaster Carrick (1833-1896) a oa ul livour saoz a orin skosat tost ouzh ar Vreuriezh rakrafaelour.

## E vuhez

En ur familh arzourien e voe ganet, hag ul lodenn eus e vuhez a gasas e Londrez. Beajiña reas da France, Suis ha Spagn, ha goude-se en em stalias e Middlesex. D'an oad a 21 bloaz e voe diskouezet e oebrennoù er Royal Academy. E vreur, Robert Carrick e anv, a oa livour ivez. John Mulcaster a zo brudet dreist-holl a-drugarez d'e livadur The Death of Arthur (Marv Arzhur).

## Liammoù diavaez

* Magdalen Bridge and College Oxford (1859)
* 1854 to 1878 The Recruiting
# John Morris-Jones

John Morris-Jones (17 Here 1864 – 16 Ebrel 1929) a oa ur skolveuriad, yezhadurour ha barzh kembraek.

## E vuhez

Ganet e voe John Morris Jones e kêriadenn vihan Trefor, en Enez Mon. Mont a reas ar familh da vevañ da Llanfairpwllgwyngyll. Goude bezañ bet war ar studi e Bangor hag en Aberhonddu, e c'hounezas ur yalc'had da vont da Skolaj Jezuz, en Oxford, da studiañ matematik. Eno e plijas dezhañ studiañ al lennegezh kembraek, hag asambles gant studierien all e savas ar "Gevredigezh Dafydd ap Gwilym" (Cymdeithas Dafydd ap Gwilym) e 1880. Kenderc'hel a reas da studiañ kembraeg en Oxford, gant an aotrou kelenner John Rhŷs.
Anvet e voe Morris-Jones d'ober skol gembraeg e skolaj skol-veur Hanternoz Kembre, e Bangor, e 1888, hag e 1895 e voe anvet da gelenner e Rann ar C'hembraeg, nevez-savet. E-touez e studierien e oa Ifor Williams. Dimeziñ a reas gant Mary Hughes e 1897, ha peder merc'h o devoe. Anvet e voe da varc'heg e 1918, ha diwar neuze e reas gant an anv "Sir John Morris-Jones". Mervel a reas e 1929 ha beziet e voe e Llanfairpwllgwyngyll.

## E labour

Labourat a reas da reiñ ur stumm unvanoc'h, standartoc'h d'ar yezhadur kembraek ha d'ar reizhskrivadur. Embann a reas Welsh Orthography (1893) hag A Welsh Grammar, Historical and Comparative: phonology and accidence (1913), levrioù hag voe degemeret mat e Kembre hag a sikouras uhelaat statud ar c'hembraeg er vro. Gantañ e voe savet ha renet ar gelaouenn lennegel Y Beirniad, embannet etre 1911 ha 1919.
Asambles gant John Rhŷs e adembannas levrioù kembraek klasel, evel Llyfr yr Ancr (1894) ha dreist-holl Gweledigaethau'r Bardd Cwsg gant Ellis Wynne.
Ne voe embannet nemet un dastumad barzhonegoù gantañ, Caniadau (1907), met bras e voe e vrud en e amzer. E-touez barzhonegoù brudetañ an dastumad-se emañ Cân i Famon, Cymru Fu: Cymru Fydd ha troidigezhioù diwar barzhonegoù e yezhoù all, gant Heinrich Heine hag Omar C'hayyam.

## Oberennoù

* Welsh Orthography (1893)
* Caniadau (1907)
* A Welsh Grammar, Historical and Comparative (Oxford, 1913)
* Taliesin (1918), e levrenn XXVIII ar gelaouenn Y Cymmrodor.
* Cerdd Dafod, sef Celfyddyd Barddoniaeth Gymraeg (1925)
* Orgraff yr Iaith Gymraeg (1928)
* Welsh Syntax (1931)
# John Napier

John Neper, pe John Napier diouzh e anv mat, bet ganet e Dinedin e 1550 ha marvet d'ar 4 a viz Ebrel 1617 e kastell Merchiston, a oa un doueoniour hag ur matematikour skosat.
Ganet e-barzh un tiegezh pinvidik, hag eñ e-unan baron Merchiston, e teuas da vezañ anavezet pa zifennas ar brotestantiezh, ha peurgetket pa lakaas ar roue Jakez VI Skos war ziwall ouzh c'hoantoù ar roue katolik Fulup II Spagn.
N'eo ket gant ar matematik ez ae ar pep brasañ eus e amzer met leizh a vennozhioù a zeue war e spered evit eeunaat ar jedadennoù. Sevel a reas un nebeud formulennoù trigonometriezh sferek, ledañ a reas implij ar pik evit notadur angl-ha-saoz an niveroù degel, met dreist-holl ec'h ijinas al logaritmoù.
E bal e oa eeunaat ar jedadennoù trigonometrek a oa ezhomm anezho war dachenn an astronomiezh. Lakaat a reas e boan da dermeniñ logaritm ur sinus oc'h en em harpañ war sell ar mekanikerezh war boentoù war fiñv, ha war al liamm etre progreasadennoù aritmetikel ha geometrek
Deskrivet e voe ar benveg nevez-se gant Neper e Mirifici logarithmorum canonis descriptio embannet e 1614. Ha lennet e voe gant Henry Briggs a gejas outañ e 1615 hag a gasas e oberenn war-raok en ur ober gant al logaritm degel kentoc'h eget gant al logaritm neperian.
# John Noland

John Noland, bet ganet e 1844 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Even 1908, a oa unan eus diaraogerien bandennad William Quantrill.Ur sklav dieubet e oa. Sikouret en devoa da ergerzhout Lawrence (Kansas), a-raok Lazhadeg Lawrence gant ar Quantrill's Raiders e 1863. Noland en dije disklêriet e oa deraouet al lazhadeg spontus a-raok ma vije distroet eus e ergerzhadenn e kêr.
Poltredoù zo eus John Noland, un Afro-Amerikan, azezet e-touez e gamaraded-stourm kozh e-kerzh emvodoù ar Raiders goude ar brezel. Noland en deus klasket kemer perzh ar muiañ en emvodoù goude ar Brezel diabarzh stadunanat gant izili kozh bandennad Quantrill. Ar re-se a ziskrive anezhañ evel a man among men ("ur gwaz e-touez gwazed")
Er film sevenet gant Ang Lee hag embannet e 1999 anvet Ride with the Devil, ma vez deskrivet ur strollad ijinet stourmerien bushwhackers eus Missouri awenet gant Quantrill's Raiders, an dudenn Daniel Holt zo savet a-ziwar John Noland. Ar film a ziskouez anezhañ en entremar, o stourm evit Stadoù Kengevreet Amerika. Ar film a ziskouez ivez Holt o kemer perzh e Lazhadeg Lawrence.

## Marv

Mervel a reas John Noland d'ar 25 a viz Even 1908. Beziet eo e Woodlawn Cemetery, Independence, Jackson County, Missouri. Skrivet eo war e vez e oa ur Black Confederate.

## Liammoù diavaez

* Find A Grave

## Notennoù ha daveennoù

* 1 2 Edward E. Leslie, The Devil Knows How to Ride: The True Story of William Clarke Quantrill and his Confederate Raiders, Da Capo Press, 1996 (ISBN 978-0-306-80865-4)
* ↑ William Elsey Connelley (1910), Quantrill And The Border Wars, CSIPP, 2013, p. 310 (ISBN 978-1-4944-1346-0)
* ↑ William Garrett Piston, Thomas P. Sweeney, Portraits of Conflict: A Photographic History of Missouri in the Civil War, University of Arkansas Press, 2009, p. 306 (ISBN 978-1-55728-913-1)
* ↑ IMDb
# Hic sunt leones

Hic sunt leones (Amañ ez eus leoned), pe Hic abundant leones (Amañ ez eus kalz leoned), zo ul lavar latin a vije bet kavet war ar c'hartennoù kozh da verkañ broioù dianav brudet da vezañ dañjerus dre ma oa leoned e-leizh enno.
Implijet e vez ar bommoù-se ivez, dre fent a-wechoù, da gomz eus tud hag a vefe drouk ha dañjerus.

## Lennegezh

* Hervez Marco Polo, levezonet marteze gant ar c'hartennoù kozh, e oa leoned e Sina, moarvat e felle dezhañ ober anv eus tigred.
* Er romant Il nome della rosa gant Umberto Eco eo lavaret ar bomm gant Guglielmo da Baskerville d'ober anv eus unan eus kevrinoù al levraoueg hag eus ar finis Africae (harzoù Afrika).

## Pladenn

* Hic Sunt Leones zo un albom italianek gant al laz Assalti Frontali.

## Pennad kar

* Hic sunt dracones
# Hidalgo (stad)

Hidalgo zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e kreiz ar vro.
Pachuca de Soto eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.
# Hic et nunc

Hic et nunc, amañ ha bremañ e brezhoneg, zo un droienn latin implijet da lec'hiañ hag amzeriañ an den a zo o komz, hag ivez da verkañ e komzer eus an amzer zo o ren.

## Levrioù

* Ici et maintenant, Marcel Vuillaume, Rodopi, 2008 - 219 pajenn, (ISBN 978-90-420-2439-7)
* Ici et maintenant : Conversations avec Guy Claisse, François Mitterrand, Librairie Arthème Fayard, 1980, 323 fajenn (ISBN 978-2-213-00942-1)

## Gwelet ivez

* Listennad lavaredoù latin
# Hidalgo

Hidalgo, pe hijodalgo, zo ur ger spagnolek deuet eus ar gerioù "Hijo de algo", pe "Hijo d´algo". Fidalgo a veze lavaret e portugaleg.
Un anv eo a veze graet eus tud ha ne oant ket eus an noblañs war-eeun, met un nebeud dreistgwirioù o devoa, ha ne baeent ket tailhoù zo.
Uheloc'h eget an dud "a netra" e oant, ha lorc'h enne, dre ma ne labourent ket. Kalz anezho a oa paour-razh, er XVIvet ha XVIIvet kantved, met labourat a oa un dizenor.
An hidalgo brudetañ zo bet eo Don Quijote de la Mancha, met un dudenn eus al lennegezh n'eo ken.

## Tud

Deuet eo an anv da vout un anv-tiegezh
* Juan Hidalgo (1514 - ?) , konkistador spagnol.
* Juan Hidalgo de Polanco (1614-1685), sonaozour barok spagnol
* Bartolomé José Hidalgo (1788-1822), skrivagner urugwaiat
* Alberto Hidalgo Lobato (1897-1967), barzh perouat
* Anne Hidalgo (ganet e 1959), politikourez c'hall
* Michel Hidalgo, melldroader gall.
* Miguel Hidalgo y Costilla, stourmer evit dizalc'hted Mec'hiko
* Juan Miguel Hidalgo, pianoour, sonaozour, ha rener laz-seniñ spagnol.

## Lec'hanvioù
### E Mec'hiko

* Stad Hidalgo (stad) en Mec'hiko
* Hidalgo (Durango)
* Hidalgo (Michoacán)
* Hidalgo (Nuevo León), ur gêr en hanternoz Mec'hiko
* Hidalgo (Chiapas), e Chiapas
* Hidalgo (Comaltitlán), en Chiapas ivez
* Ciudad Hidalgo, anv div gêr
* Miguel Hidalgo (Distrito Federal), ur bourk e Distrito Federal Mec'hiko, anvet war-lerc'h anv ar stourmer.

### E SUA

* Hidalgo, Illinois
* Hidalgo, Texas
* Kontelezh Hidalgo e stad Texas, e SUA
* Kontelezh Hidalgo e stad Mec'hiko Nevez, e SUA

## Filipinez

* Hidalgo Street, e Manila, a vez graet paradoz al luc'hskeudennerien er Filipinez ganti .

## Istor

* Feuremglev Guadalupe Hidalgo, etre Mec'hiko ha SUA

## A bep seurt

* An asteroidenn (944) Hidalgo
* Hidalgo (film), ur film stadunanat gant Viggo Mortensen (2004), anv e varc'h eo anv ar film, a oa "Océanos de fuego" e spagnoleg.
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Hiatus

Er yezhoniezh e vez implijet an termen hiatus (diwar ar latin: hiātus, anv-gwan-verb hiāre, "digor"; saoz: hiatus) evit komz eus div vogalennoù renk-ouzh-renk e pep ur silabenn disheñvel, da skouer:
    E diabarzh ur ger
       brezhoneg: maoour
       roumaneg: contraatac ("enepargad")
    Etre daou c'her
       galleg: ''il va à... ("mont a ra eñ da")
Gant meur a yezh e klasker doareoù da dizhout an eufoniezh dre ober hep un hiatus. Meur a doare disheñvel ez eus da vont e-bioù d'un hiatus ha kemmañ a reont a yezh da yezh.
A-wezhoù e c'hell bezañ degemeret gant ar yezh unvan doareoù reis da vont e-bioù d'un hiatus hervez pep yezh resis, a-wezhoù avat e c'hellont bezañ implijet dre gomz nemetken ha gant liveoù yezhoù sañset is-unvan hervez reolennoù an dereadegezh, da skouer:
    Fonemoù efelkistikel, en o zouez an taol troc'h-avel, dre skrid pe dre gomz nemetken, da skouer:
       Skrivet:
          galleg: *va-y → vas-y ("kae (di)"; "gra 'ta")
          alamaneg: Tokio + er → Tokioter ("Tokyoad")
       Dre gomz nemetken:
          alamaneg: Beamter [bəˈʔamtɐ] ("$fonctionnaire") :
          saozneg: law and order distaget law-r-and order
    Ereadurezh (liaison), da skouer:
       galleg: les[z] enfants ("ar vugale")
    Apoherezenn, da skouer:
       henc'hresianeg ὦ ἄναξ → ὦ ῎ναξ ("O roue!")
    Strizhadur, da skouer:
       sañskriteg: Gaṇa ("tropell") + iśa ("aotroù") → Gaṇeśa (ger kevrennek)
    Koazhadur, da skouer:
       galleg: *la âme → l'âme ("an ene")
       gresianeg: να είναι → να'ναι ("hag a zo")
    Furmoù ispisial, da skouer:
       galleg: *vieu[x] homme → vieil homme ("den kozh")
       spagnoleg: *la agua → el agua ("an dour")
Tennañ a ra an holl doareoù ha reolennoù-mañ d'ar sandhi.

## Gwelit ivez:

* Fonem efelkistikel
* Diarezenn
* Diftongenn
* sandhi