OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Henoadvezh an arem

Oadvezhioù ragistorel :
| Holosen | La Tène | La Tène | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Diwezh Oadvezh an arem | Diwezh Oadvezh an arem | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Kalkoliteg | | Kentistor |
| Holosen | Nevezoadvezh ar maen | Nevezoadvezh ar maen | Ragistor |
| Ragistor ||
| Pleistosen | Henoadvezh diwezhañ ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh krenn ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh koshañ ar maen | | Ragistor |
| Ragistor ||
| Ragistor |||
Klotañ a ra Henoadvezh an arem (1800-1500 kent JK) gant ar mare ma oa ijinet ar vetalouriezh, gant labour ar c'houevr, ar staen ha goude se eus an arem. Prantad kentañ Oadvezh an arem eo.
Diorroiñ a ra al live bevañ tamm-ha-tamm hepdezhañ cheñch kalz. Diorroiñ a ra ivez kenwerzh etrebroadel ar c'houevr hag an darempredoù etre ar pobloù.

## Kronologiezh

Ne grog ket Henoadvezh an arem e pep lec'h d'ar memes mare. Deraouiñ a ra :
* adalek diwezh ar IVe milved kent JK en Egipt uhel hag e Mezopotamia ;
* adalek kreiz an IIIe milved kent JK. en Anatolia, e Kiprenez, e Kreta, e Bro-C'hres hag e traoñienn an Indus ;
* adalek an eil milved kent JK. en Europa. Anavezet eo dre sevenadur El Argar e-kichen Almería e Bro-Spagn ha sevenadur Unétice, e Bohemia, diouzh an tu all ;
* adalek an dierniezh Shang e Sina.

## Teknikoù

Pennañ nevezadenn deknologek eo ijinadenn ur c'hendeuzadur kouevr ha staen a roas o zu d'an dud da sevel traezoù niverus en arem.
Pa deuzer anezhañ 10 % staen gant ar c'houevr e ro arem. Solutocc'h eo ar c'hendeuzadur-se evit ar c'houevr e-unan, met gwevnoc'h eo pa vez tomm. A-drugarez d'ar perzh-se e c'haller sevel traezoù arem gant mouloù. Implijet e veze div deknologiezh : ar mouloù maen pe par teknologiezh ar c'hoar kollet. Homañ ziwezhañ a roe an tu da sevel traezoù arem kleuz bras-kenañ, evel bendelloù rodoù kirri. Savet e veze ivez traezoù liesseurt all evel klezeoù, pennoù goaf ha goustilhoù.

## Arzh

Implijet e veze ivez an arem war dachenn an arzh da sevel troioù-gouzoug, elfennoù klinkerezh, lagadennoù anavezet dre ar skouerennoù kavet er bezioù.
# Henoadvezh ar maen

Oadvezhioù ragistorel :
| Holosen | La Tène | La Tène | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Diwezh Oadvezh an arem | Diwezh Oadvezh an arem | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Kalkoliteg | | Kentistor |
| Holosen | Nevezoadvezh ar maen | Nevezoadvezh ar maen | Ragistor |
| Ragistor ||
| Pleistosen | Henoadvezh diwezhañ ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh krenn ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh koshañ ar maen | | Ragistor |
| Ragistor ||
| Ragistor |||
Henoadvezh ar maen, anvet ivez paleolitik, a vez graet eus ar maread kentañ ha hirañ eus ar Ragistor. Kregiñ a ra gant bezañs an den war an Douar, war-dro 3,3 milion a vloavezhioù zo betek 12 000 bloaz a-raok an amzer a-vremañ. Rannet e vez e tri marevezh bras : Henoadvezh ar maen koshañ (3 300 000 - 300 000) , Henoadvezh ar maen krenn (300 000 - 50 000), ha Henoadvezh ar maen diwezhañ (50 000 - 12 000).

## Gerdarzh

Gant an henoniour saoz John Lubbock (1834-1913) e voe luniet ar ger saoznek paleolithic e 1865, diwar an henc'hresianeg παλαιός palaios "hen" ha λίθος lithos "maen", gant ar ster "henoadvezh ar maen.

## Notennoù

* ↑ (en) Lubbock, John (1872) : Pre-Historic Times, as Illustrated by Ancient Remains, and the Manners and Customs of Modern Savages, Adamant Media Corporation, 2002 (ISBN 978-1-4212-7039-5) — En-linenn
# Henoadvezh koshañ ar maen

Oadvezhioù ragistorel :
| Holosen | La Tène | La Tène | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Diwezh Oadvezh an arem | Diwezh Oadvezh an arem | Kentistor |
| Kentistor ||
| Kentistor ||
| Kentistor |||
| Holosen | Kalkoliteg | | Kentistor |
| Holosen | Nevezoadvezh ar maen | Nevezoadvezh ar maen | Ragistor |
| Ragistor ||
| Pleistosen | Henoadvezh diwezhañ ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh krenn ar maen | | Ragistor |
| Pleistosen | Henoadvezh koshañ ar maen | | Ragistor |
| Ragistor ||
| Ragistor |||
Kentañ prantad ar ragistor eo Henoadvezh koshañ ar maen. E-doug an oadvezh-se ec'h anad ar genad Homo en Afrika. Hervez ar menoioù hag an arouezioù-barn kemeret e kont e krog etre 3 ha 2,5 milion a vloavezhioù a-raok hiziv. Echuiñ a ra war-dro 300 000 bloaz zo, gant kemmoù er binviji hag e diorroadur an den a verk deroù Henoadvezh krenn ar maen. An artizanerezh eus ar maen zo liammet gant Henoadvezh koshañ ar maen zo Sevenadur Oldowai hag an Acheulean. Evit a sell Europa, ne vez ket graet nemeur gant prantadoù Sevenadur Chellé ha sevenadur Abbeville.
Un niver bihan-kenañ a skrivagnerien a ra gant Henoadvezh arkaek ar maen evit ober anv eus deroù ar prantad-se.
* Mein daoudu Henoadvezh koshañ ar maen Dastumad Noulet Mirdi Tolosa
* Mouladenn eus klopenn Homo rudolfensis Kavet e Koobi Fora, Kenya
# Henrelijion semitek

An henrelijion semitek eo ar relijion liesdoueek voutin d'ar pobloù semitek er Reter-Nesañ da vare an Henamzer. Rannet e voe da c'houde e meur a skourr, unan anezho o tiorren er Yuzevegezh dre lakaat pouez war un doue, Yahweh, evel doue nemetañ.
An doue El a oa unan eus doueed pouezusañ ar relijion-se ha reiñ a reas patrom d'ar ger elah (hebraeg : אלה) ha d'ar ger ʼilāh (إله) en arabeg (dalc'het e stumm Allāh الله, "(an) Doue") a zo ar gerioù evit "doue" er yezhoù-se.
# Henoadvezh krenn ar maen

| Eilaozer eus La Quina e Mirdi Toulouse | Oadvezhioù ragistorel Holosen  La Tène   Kentistor  Hallstatt Oadvezh an houarn  Diwezh Oadvezh an arem    Krennoadvezh an arem  Henoadvezh an arem Oadvezh an arem  Kalkoliteg      Nevezoadvezh ar maen Ragistor Krennoadvezh ar maen / Epipal. Pleistosen  Henoadvezh diwezhañ ar maen    Henoadvezh krenn ar maen  Henoadvezh koshañ ar maen  Henoadvezh ar maen Oadvezh ar maen |
Henoadvezh krenn ar maen zo ur prantad eus ar ragistor a zeu goude Henoadvezh koshañ ar maen ha goude Henoadvezh diwezhañ ar maen. En Europa e krogas war-dro 300 000 vloaz a-raok hiziv (pazenn 8 ar gronologiezh isotopek), gant skignadur an hentenn Levallois dre holl, hag e echuas war-dro 30 000 vloaz gant steuzidigezh Den Neandertal ha donedigezh Homo sapiens) en Europa eus ar Reter-Nesañ.

## Hin

Kalz kemmoù zo bet en amzer-se avat hervez lodennoù ar bed. Bout e oa bet e-pad henoadvezh krenn ar maen, lec’hiet er Pleistosen, neueunnadurioù bras an hin get marevezhioù ar skorn (skornvezhioù) ha marevezhioù etreskornvezhel. Annezidi Europa an amzer-hont, da lâret eo tud Neandertal, o doa anavet hinadoù kerreizh ha yen. Izeloc’h e oa live ar morioù.

## Poblañs

Poblet e oa Europa gant Den Neandertal betek diwezh ar prantad. Bleuniañ a reas spesad Homo neanderthalensis, pe Den Neandertal e-pad an oadvezh-se, etre 300 000 ha 30 000 vloaz zo, hag anadiñ a reas ar c'hentañ Hominidae dezho un anatomiezh vodern war-dro 195 000 vloaz zo. C'hoarvez a reas diforc'hadur filogenetek Homo sapiens d'ar mare-se, gant Eva vitokondrek war-dro 150 000 vloaz zo, hag Adam gromozomek war-dro 90 000 vloaz zo, hervez damkaniezh an orin unan Ouzhpenn-se hervez damkaniezh an orin afrikan, Homo sapiens a vefe kroget da zivroañ er-maez eus Afrika e-pad Henoadvezh krenn ar maen war-dro 100 000 pe 70 000 vloaz zo hag a gomañsas sa gemer lec'h ar spesadoù Homo all a oa a-raok evel Den Neanderthal hag Homo erectus..

## Sevenadurioù henijinerezh ar vein

Daou sevenadur a henijinerezh ar vein zo bet re tud Neandertal e-pad Henoadvezh krenn ar maen: hani Moustier hag hani Châtelperron.

## Notennoù

* ↑ Anthropology, Miller Barbra, Bernard Wood, Andrew Balansky, Julio Mercader, Melissa Panger, Allyn and Bacon, Boston Massachusetts, 2006, ISBN 0205320244, p 768
* ↑ Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa? gant Donald Johanson
# Henning Mankell

Henning Mankell zo ur skrivagner romantoù polis svedat, ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1948 ha marv d'ar 5 a viz Here 2015. Brudet eo e gomiser Kurt Wallander er bed a-bezh.
Ar Priz Nils Holgersson en deus bet e 1991. Troet eo bet e oberennoù en ur bern yezhoù, nemet e brezhoneg.

## Oberennoù

* 1973 – Bergsprängaren
* 1974 – Sandmålaren
* 1977 – Vettvillingen
* 1979 – Fångvårdskolonin som försvann
* 1980 – Dödsbrickan
* 1981 – En Seglares Död
* 1982 – Daisy Sisters
* 1984 – Sagan om Isidor
* 1990 – Leopardens öga
* 1990 – Hunden som sprang mot en stjärna (barnbok, första boken om Joel)
* 1991 – Mördare utan ansikte (Muntrerien dizremm)
* 1991 – Skuggorna växer i skymningen, den andra berättelsen om Joel
* 1992 – Hundarna i Riga (Chas Riga)
* 1992 – Katten som älskade regn, illustrationer av Frantisek Simak, barnbok
* 1993 – Den vita lejoninnan (Al leonez wenn)
* 1994 – Mannen som log
* 1995 – Comédia infantil (filmatiserades, se vidare Comédia infantil (film))
* 1995 – Villospår
* 1995 – Eldens hemlighet
* 1996 – Den femte kvinnan
* 1996 – Pojken som sov med snö i sin säng, den tredje berättelsen om Joel
* 1996 – Fotografens död, utgiven av ICA-kuriren
* 1997 – Steget efter (filmatiserades 2005 se vidare Steget efter (film))
* 1998 – Brandvägg (filmatiserades 2006 se vidare Brandvägg (film))
* 1998 – Resan till världens ände, den fjärde och avslutande delen av berättelsen om Joel
* 1999 – Pyramiden (Piramidenn). Danevelloù.
* 1999 – I sand och i lera
* 2000 – Danslärarens återkomst (filmatiserades 2003 TV-serie)
* 2000 – Labyrinten (Milendall)
* 2000 – Vindens son (Mab an avel)
* 2000 – Berättelse på tidens strand
* 2001 – Tea-bag
* 2001 – Eldens gåta
* 2002 – Innan frosten (A-raok ar skornañ)
* 2003 – Jag dör, men minnet lever (biografi)
* 2004 – Djup (roman)
* 2005 – Kennedys hjärna (Empenn Kennedy)
* 2005 – Eldens vrede
* 2006 – Italienska skor (Botoù italian)
* 2008 – Kinesen
* 2009 – Den orolige mannen

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Atersadenn (2003)
* IMDB
# Henori

Henori zo un anv-badez brezhonek

## Lennegezh

* Henori, ar verc'h en danevell Map Roue an Hiberni , e-barzh Gwechall-goz e oa, gant Gab Milin.
# Henneveux

Kumunioù Frañs :
| Anv | Henneveux |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Boulogne-sur-Mer |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du Pays de la Faïence de Desvres |
| Kanton | Desvres |
| Kod INSEE | 62429 |
| Kod post | 62142 |
| Maer | Daniel Mantel |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 5,49 km² |
| Led | 50° 43' 26" Norzh |
| Hed | 01° 51' 07" Reter |
| Uhelder kreiz | 57 m |
| Uhelder bihanañ | 54 m |
| Uhelder brasañ | 126 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 301 (2007) |
| Stankter | 45 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Henneveux a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# La Horcajada

La Horcajada zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# La Houblonnière

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | La Houblonnière |
| Skoed | |
| Lec'hiadur La Houblonnière en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Auge |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Lisieux Pays d'Auge |
| Kanton | Lisieux-3 |
| Kod INSEE | 14337 |
| Kod post | 14340 |
| Maer | Christian Sauvé |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 7,1 km² |
| Led | 49° 07' 32" Norzh |
| Hed | 00° 06' 20" Reter |
| Uhelder kreiz | 80 m |
| Uhelder bihanañ | 35 m |
| Uhelder brasañ | 163 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 336 (2009) |
| Stankter | 47 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
La Houblonnière a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell, XV$^{vet}$-XVIII$^{vet}$ kantved.
* Iliz katolik Gorroidigezh an Intron-Varia, gant ul lodenn eus an XI$^{vet}$ kantved, adkempennet.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

Niver a annezidi

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad |
| ? | Meurzh 2001 | Lucien Legrand | |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2008 | Gérard Grison | |
| Meurzh 2008 | Here 2011 | Michel Dzierwa | digostezenn |
| Du 2011 | Meurzh 2014 | Christian Sauvé | digostezenn |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Notennoù ha dave

* ↑ Clochers de France
* ↑ EBSSA
* ↑ marvet a-daol trumm, "Ouest-France"
* ↑ "Ouest-France"
# La India

Linda Bell Viera Caballero (bet ganet d'an 9 a viz Meurzh 1969 e Rio Piedras, Puerto Rico), anavetoc'h evel La India ("An Indianez"), zo ur ganerez puertorikan, lesanvet ivez La Princesa de la Salsa. Kanañ a ra salsa, bolero, baladas, pop music, house music, dance music, reggaeton, bachata.
Mont a reas gant he zud da chom da New York, SUA, e karter ar Bronx, gant he mamm-gozh. Er skol e oa mignonez da Louie Vega, DJ, hag e 1990 e timezas dezhañ da 19 vloaz.

## Pladennoù

* Breaking Night (1990)
* Llegó la India Via Eddie Palmieri (1992)
* Dicen Que Soy (1994)
* Jazzin' with Tito Puente (1996)
* Sobre el Fuego (1997)
* Sola (1999)
* Latin Songbird: Mi Alma Y Corazón (2003)
* Soy Diferente (2006)
* Unica (2010)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# La Horra

La Horra zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. An niver annezidi zo 306 (2023).
# La Hoz de la Vieja

La Hoz de la Vieja zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 87 (2023).
# La Iglesuela del Cid

La Iglesuela del Cid zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 382 (2023).
# La Hulpe

a vo kavet e Wikimedia Commons.
La Hulpe (izelvroeg : Terhulpen ; walloneg : L' Elpe) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
* Lec'hiadur
* Banniel
* Skoed

## Douaroniezh

* Gorread : 15;52 km²
* Poblañs (2022) : 7 499 a dud
* Stankter : 483 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Solvay
# La Hoguette

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | La Hoguette |
| Skoed | |
| Lec'hiadur La Hoguette en Arondisamant Caen | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Caen |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes du pays de Falaise |
| Kanton | Falaise-Kreisteiz |
| Kod INSEE | 14332 |
| Kod post | 14700 |
| Maer | Alain Guilmart |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 24,44 km² |
| Led | 48° 52' 42" Norzh |
| Hed | 00° 09' 32" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 220 m |
| Uhelder bihanañ | 89 m |
| Uhelder brasañ | 267 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 668 (2008) |
| Stankter | 27 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
La Hoguette a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pemp den nann soudard e La Hoguette abalamour d'ar brezel, tri anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik, XVIII$^{vet}$ kantved.

## Tud

* Georges Marchais (1920-1997), bet sekretour-meur ar Strollad Komunour Gall, a oa bet ganet e La Hoguette.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
# La Iruela

La Iruela zo ur gumun eus proviñs Jaén, en Andalouzia, e Spagn. An niver annezidi zo 1 881 (2023).
# Koprofiliezh

Kaoc'hgarouriezh, pe koprofiliezh (diwar ar gresianeg: κόπρος kopros, "kaoc'h" + φιλία filia, "karantez") a larer eus ur barafiliezh ma vez broudet en un doare reizhel tud zo gant an danvezenn a vez ermaeziet eus ar c'horf, o hini pehini ar re all, dre ar fraezh, dre he c'hwezhañ, he zañva pe he gwelet. Kaset e c'hell bezañ da benn pe a-unan-penn pe gant tud all. Anvet e vez ivez scat.
Dañjerus e c'hell bezañ mont betek debriñ ar c'haoc'h, hag a vez graet gant lod a-wezhoù, ha pa vije kac'her ha debrer an hevelep den, abalamamour d'ar c'hleñvedoù degaset gant bakteria pe viruz.

## Gwelet ivez

* Revelezh
* Parafiliezh
# Kor an Arme Ruz

Kor an Arme Ruz (pe Korioù an Arme Ruz), pe c'hoazh Laz Aleksandrov eo an anv a vez graet dre vras eus kor ofisiel Nerzhioù armet Rusia. Unan eus an traoù o deus dreistpadet war-lerc'h URSS eo. Brudet eo ar c'horioù-se dre ar bed a-bezh.

## Liamm diavaez

* Tri Martolod, kanet gant Kor an Arme Ruz
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Kopek

Ur c'hopek zo 1/100 eus ar roubl rus (RUB), hag abaoe an 2 a viz Meurzh 1992, 1/100 ivez eus ar hryvnya ukrainat.
Pezhioù moneiz metalek int, met c'hoarvezet ez eus bet embann bilhedoù paper eus 1 c'hopek, pe 2, 3, 5, 10, 15, 20, 25 ha 50 kopek.

## Gerdarzh

Eus ar ruseg копье kop'e "goaf", a zo kar d'ar gresianeg kopis "troc'hell", peogwir ec'h eo bet diskouezet an tsar gant ur goaf en e zorn war lod pezhioù-moneiz.

## E Rusia

Kant kopek (копе́йка /kopeïka e ruseg) a ya d'ober ur roubl pe ur hryvnya. Rannet eo ar c'hopek e pevar folouchka. Un denga zo kement ha daou bolouchka, un hanter gopek eta.

### Kopekoù rus

* 1 roubl = 100 kopek = 0.01109 € d'ar 4 a viz Mae 2021.
* Kopek Ivan IV,XVI$^{vet}$ kantved
* Kopek, 1728
* 3 c'hopek - 1895, 1903
* 1 c'hopek - 1997
* 5 kopek - 1997
* 10 kopek - 1999

## En Ukraina

Ar hryvnya, гривня en ukraineg hag aroueziet UAH, eo moneiz ofisiel Ukraina abaoe an 2 a viz Gwengolo 1996 ; rannet eo e 100 kopek, копійка en ukraineg.

### Kopekoù ukrainat

* 1 hryvnya = 100 kopek = 0.02993 € d'ar 4 a viz Mae 2021.
* 1 c'hopek
* 2 gopek
* 5 kopek
* 25 kopek
* 50 kopek

## Broioù all

E 1992 ha betek miz Mezheven 1993 e veze kopekoù ivez e Belarus.

## Notennoù

* 1 2 (fr) Boursorama
# Kopenhagen

København ([købm̩ˈhawˀn], e daneg) pe Kopenhagen (hervez an alamaneg) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Danmark. Dont a ra anv danek ar gêr eus distummadur ur stumm koshoc’h Købmandshavn a dalveze "porzh ar varc’hadourien", dre ma oa ur porzh-mor lec’hiet brav e digor ar Mor Baltel, war aod reter enez Sjælland. Dont a ra an anv brezhonek eus ar stumm alamanek Kopenhagen, zo tremenet e meur a yezh eus kornôg Europa. E Kopenhagen emañ sez parlamant Danmark ha palez ar roueed. War-dro 1,8 milion a dud zo o chom e kêr ha tro-dro.

## Istor

Savet e voe Kopenhagen war-dro ar bloavezh 1000, gant Sweyn Iañ hag e vab Knut ar Bras. Ur gêriadenn vras a besketaerien e voe betek kreiz an XII$^{vet}$ kantved, pa zeuas da vezañ perc’hennet gant an eskob Absalon ha pa voe kreñvaet gantañ e 1167. Dre ma oa mat ar porzh e kreskas Kopenhagen evit dont da vezañ ur greizenn genwerzh a bouez. Taget e voe meur a wech gant Kevre an Hansa, dre ma oa c’hoantaet pinvidigezh ar porzh bras gant tud hanternoz Alamagn. E 1658-1659 e voe lakaet seziz war kêr gant Svediz Karl X. E 1801 e voe un emgann er porzh etre morlu Breizh-Veur, renet gant an Amiral Parker, ha morlu Danmark. E 1807 adarre e voe listri Breizh-Veur eno, o vombardañ Kopenhagen evit ma ne gouezhfe ket morlu Danmark etre daouarn Napoleon Iañ. Neuze e voe distrujet ul lodenn vat eus kêr ha kantadoù a dud a voe lazhet. E-pad an Eil brezel bed e voe aloubet Kopenhagen hag ar peurrest eus Danmark gant soudarded alaman, etre miz Ebrel 1940 ha miz Mae 1945.
Abaoe ar bloavezh 2000 eo liammet kêrioù Kopenhagen ha Malmö, e Sveden, gant ur pont-riboul (Pont Øresund), ma c’hell tremen trenioù ha kirri.

## Endro

E miz Kerzu 2009 e vo aozet un emvod etrevroadel war tommadur an hin gant Aozadur ar Broadoù Unanet.

## Un nebeud tud vrudet genidik eus Kopenhagen

* Hans Christian Andersen
* Niels Bohr
* Tycho Brahe
* Nikolai Grundtvig
* Ludvig Holberg
* Søren Kierkegaard

## Kêrioù gevellet

* Pariz, Bro-C'hall
* Marsilha, Bro-C'hall
* Reykjavik, Island
* Nürnberg, Alamagn
* Praha, Tchekia
* Beijing, Sina
* New York, Stadoù-Unanet
* Nuuk, Greunland

## Liammoù diavaez

* Bravat Kopenhagen lec’hienn evit an douristed
* skeudennoù eus Kopenhagen
# Kopernisian

Ar marevezh diwezhañ eus istor douarel al Loar eo ar c'hopernisian. Mont a ra eus 1 000 milion a vloavezhioù 'zo betek hiziv. Krediñ a reer e oa paouezet an obererezh douarouriel e deroù ar c'hopernisian ha stokadoù kometennoù hepken a gemme douaroniezh al Loar. E-pad ar marevezh-se e voe furmet ar c'hraterioù roudennet evel krater Copernicus a verk e furmidigezh deroù ar marevezh.
Gant ejecta distaolet gant ur stokad e voe stummet ar roudennoù a gelc'h kraterioù yaouank al Loar. Gant tout ar c'hraterioù e oa roudennoù evel-se e deroù o istor met diverket e vezont goustadik gant stokadou arall ha mikro-meteoritennoù. War-dro Tycho emañ ar sistem roudennoù pennañ.
Ouzh an neoprotrozoeg hag ar fanerozoeg e klot ar c'hopernisian.
# Kopteg

Ur yezh afrez-aziatek eus is-skourr ar yezhoù egiptek eo ar c'hopteg (ⲙⲛⲧⲣⲙⲛⲕⲏⲙⲉ met rem en kēme; "yezh pobl Egipt" e kopteg) komzet gwezhall en Egipt.
Ar c'hopteg eo stad diwezhañ emdroadur ar yezhoù egiptek, hag e tiskenn war-eeun diouzh an henegipteg a veze skrivet e hieroglifoù, er skritur hieratek, hag er skritur demotek. Skrivet e vez gant al lizherenneg koptek zo ur seurtad un tamm disheñvel diouzh al lizherenneg gresianeg, gant un nebeud lizherennoù (disheñvel hervez ar rannyezh) a zeu rak-eeun diouzh ar skritur demotek. Evel yezh vev er vuhez pemdeziek e oa bet ar c'hopteg en e vleuñv war-dro 200 goude J.-K. betek 1100 goude J.-K. Kemeret e oa e lec'h tamm-ha-tamm gant arabeg Egipt. Chom a reas bev war ar maez avat betek ar XVII$^{vet}$ kantved d'an nebeutañ. Deuet eo hiziv an deiz da vezañ yezh liderezh an Iliz reizhkredennour koptek hag an Iliz katolik koptek (war un dro gant arabeg ha gresianeg).

## Liammoù diavaez

* Coptic Language site - Dafar evit deskiñ kopteg hag ur roll liammoù.
* New Athena Unicode font
* Deskiñ kopteg enlinenn (e saozneg hag en arabeg, gant videoioù): pourchaset gant Iliz reizhkredennour koptek Sant Takla Haymanout - Aleksandria, Egipt
* Learn Coptic Websites
* Pellgargañ lizherennouegoù kopteg digoust: lizherennaouegoù diazezet war an ASCII
* Remenkimi: ul lec'hienn gouestlet d'ar c'hopteg
* Coptic Standard Fonts: ASCII-based fonts
* Istor ar c'hopteg
* Deskiñ kopteg
* Kanenn goptek Tomaz
* Troer niveroù koptek (CNT) - ur meziant Windows dieub gant Ambrose Boles hag a dro an niveroù a hiziv e kopteg Bohairek (gant an distagadur). El lec'hienn-mañ e kaver ivez ur meziant dieub evit deskiñ kontañ e koptek Bohairek.

## Sellet ivez ouzh

* Yezhoù afrez-aziatek
# Kora

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Kora zo anv meur a dra.

## Traoù

* Kora (benveg-seniñ)
* Kora (al-Ándalus), rannvro en al-Ándalus, en amzer kalifiezh Córdoba

## Lec'hioù

* Kora (Burkina Faso), kêr
* Kora (Etiopia), kêr
* Kora (Katihar), e Bihar, en India
* Kōra (Shiga), kêr e prefetiezh Shiga e Japan

## Pennad kar

* Cora
# Kopernikiom

Ar c'hopernikiom zo un elfenn gimiek. 112 eo e niver atomek ha Cn e arouez. Betek an 19 a viz C'hwevrer 2010 e oa ununbiom anv an elfenn-se, met adanvet eo bet bremañ evit enoriñ Mikołaj Kopernik.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) The University of Sheffield – Copernicium

## Notennoù

* ↑ Diouganet hervez hini ar bevargant.
* Kimiezh | Elfennoù kimiek
* Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
* Taolenn beriodek
* Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
* Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford
# Kopreüs

Kopreüs (Κοπρεύς) (Kopreas, Κοπρέας, e gresianeg a vremañ), a oa eontr d'ar roue Eurystheüs hag embanner, e mojennoù Hellaz kozh. Eñ an hini a gemennas Daouzek trevell Herakles.
Un den vil e ene e oa, ha dont a rafe e anv eus ar ger κόπρος/kopros, kaoc'h.
Lavaret e veze e oa eus Elis, mab da Belops, hag Hippodameia. Tec'het e oa eus Elis rak eno en devoa lazhet ur gwaz anvet Ifitos, da vont da v-Mykene, met gwalc'het eus e dorfed e oa bet gant Eurystheüs. Ur mab en devoa, anvet Perifetes, meneget e anv en Ilias.

## Notennoù

* ↑ Pseudo-Apollodoros, Bibliotheke 2.5.1.
# Liga Transilvania - Banat

Al Liga Transilvania - Banat a oa ur strollad politikel roumaniat hag a stourme evit krouidigezh ur rannvro emren e Treuzsilvania. Krouet e voe e 2000 gant Sabin Gherman.
Ur statud a sellour en doa e-barzh Emglev Libr Europa. Paouezet en deus gant e obererezh e 2005