OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ludwig Klages

Friedrich Konrad Eduard Wilhelm Ludwig Klages (10 Kerzu 1872 – 29 Gouere 1956) a oa ur prederour, un eneoniour, ur grafolog hag ur barzh skrivagner alaman. Tapet e voe gantañ Priz Nobel al Lennegezh, div wezh. Er bed alamanek eo gwelet evel unan ag ar brederourion uhelañ eus an XXvet kantved. Ur c'himiour e oa da gentañ a-raok distroiñ abred a-walc'h war-zu e angerzh gant ar varzhoniezh hag ar studioù klasel. Ur post en doa e Skol-veur München, lec'h ma krouas ar Psychodiagnostisches Seminar e 1905, hag a serras e 1914 gant tarzh ar Brezel-bed kentañ. E 1915 en em stalias e bro Suis evit chom eno da skrivañ ar braz eus e oberennoù. Mervel a reas e 1956.
Klages a voe e penn ul luskad hag a rae gant an eneoniezh neuzidoniel (Charakterkunde) ha "prederouriezh ar vuhez" (Lebensphilosophie). E brederouriezh a enlakae: an enebiezh etre an ene (Seele, hag a zegemer mat ar vuhez) hag ar spered (Geist, hag a glask pellaat eus traoù ar vuhez); an etik kreizennet war an natur (Biozentrismus); diogeladur an erotegezh a-benn burutellat an ozac'hmeuriezh kristen; un damkaniezh eneoniel hag a sipe war ar c'homzerezh, ha dielfennadur an dornskritur; ha skiant an neuzidoniezh. Klages a oa a-enep al "logocentrismus", ar ger ijinet gantañ evit dielfenniñ ar fed e vez lakaet ar pouez war ar gerioù o-unan, kentoc'h eget war an traoù e reont dave dezho. Klages zo gwelet evel tad an damkaniezh vurutellel, hag an ekologiezh don.
Keñveriet eo bet plas Klages e bed an eneoniezh ouzh hini Sigmund Freud pe Carl Jung. E breder a voe argaset gant ar pennoù nazi, daoust ma voe tost a-walc'h d'al luskad-se er bloavezhioù 30, a-raok torriñ an darempredoù. Ul levezon bras-meurbet en deus bet war an eneoniezh hag al lennegezh en Alamagn.
# Ludwig IX

Ludwig IX zo anv daou briñs alaman :
* Ludwig IX, Dug Bavaria (1417–1479)
* Ludwig IX, Landgrav Hessen-Darmstadt (1719–1790)

## Pennadoù kar

* Ludwig VIII
* Ludwig X
* Ludwig
# Ludwig II von Baden

Ludwig II von Baden (1824-1858) a oa dug-meur Baden adalek 1852. Mab e oa d'an dug-meur Ludwig Iañ von Baden ha d'e bried Sophie Wilhelmine von Schleswig-Holstein-Gottorf.
# Ludwig II Bavaria

Ludwig II Bavaria , ganet d´ar 25 a viz Eost 1845 e kastell Nymphenburg ha marvet d´ar 13 a viz Even 1886 a oa roue Bavaria.

## E dud

Mab e oa da Masimilian II Jozeb (1811-1864), Roue Bavaria, ha d'e bried Marie Friederike von Preußen (1825-1889).

## E vuhez

Prometet e oa bet d'e geniterv Sophie in Bayern, hogen terriñ a reas Ludwig an dimeziñ.

## Kestell

Lakaata reas sevel un toullad kestell hervez doare ar Grennamzer.
# Ivergny

Kumunioù Frañs :
| Anv | Ivergny |
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Arras |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Deux Sources |
| Kanton | Avesnes-le-Comte |
| Kod INSEE | 62475 |
| Kod post | 62810 |
| Maer | Jean-Claude Bouttemy |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 7,34 km² |
| Led | 50° 14' 23" Norzh |
| Hed | 02° 23' 36" Reter |
| Uhelder kreiz | 150 m |
| Uhelder bihanañ | 109 m |
| Uhelder brasañ | 159 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 243 (2007) |
| Stankter | 33 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Ivergny a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Ivette Cepeda

Ivette Cepeda zo ur ganerez kuban.

## Liammoù diavaez

* O kanañ Contigo
* O kanañ gant Aymée Nuviola
* Ivette Cepeda, en ur filmig "Una Cubana en Paris" (es)
# Ividig

An daouividig a zo a bep tu da benn an den, etre e zivskouarn hag e zaoulagad, a-us d'e garvanoù.

## Taolioù

Droug a ra an taolioù war an ividig abalamour d'ar gwazhied ha nervennoù a dremen aze, hag aes e flistr ar gwad.

## Toullañ

Tud zo a blij dezho toullañ o ividig.
# Ivar Lo-Johansson

Ivar Lo-Johansson :
| Harry Martinson hag Ivar Lo-Johansson (a-zehou) ||
| Obererezh | romantoù, danevelloù, pennadoù kelaouiñ |
| Ganedigezh | 23 a viz C'hwevrer 1901 en Ösmo |
| Marv | 11 a viz Ebrel 1990 e Stockholm |
| Yezh skrivañ | svedeg |
| Enorioù | Priz lennegezh Kuzul an Norzh 1979 |
| kemmañ |
Ivar Lo-Johansson (23 a viz C'hwevrer 1901 en Ösmo - 11 a viz Ebrel 1990 e Stockholm) a oa ur skrivagner svedat a skrive diwar-benn ar vicherourien.
En e romantoù, danevelloù ha pennadoù kelaouiñ e taolennas buhez devezhourien Sveden (statare). Divizoù a savas ivez diwar e skridoù ma venege tud kozh war o leve, termajied ha tud paour dre vras. Brudet eo ivez evit bezañ taolennet buhez bed al lennegezh ha hini ar sindikadoù e Sveden er bloavezhioù 1920.

## Oberennoù

* Vagabondliv i Frankrike (1927)
* Kolet i våld. Skisser från de engelska gruvarbetarnas värld (1928)
* Ett lag historier (1928)
* Nederstigen i dödsriket. Fem veckor i Londons fattigvärld (1929)
* Zigenare. En sommar på det hemlösa folkets vandringsstigar (1929)
* Mina städers ansikten (1930)
* Jag tvivlar på idrotten (1931)
* Måna är död (1932)
* Godnatt, jord (1933)
* Kungsgatan (1935)
* Statarna (1936-37)
* Jordproletärerna (1941)
* Bara en mor (1939)
* Traktorn (1943)
* Geniet (1947)
* "En proletärförfattares självbiografi" (1951-60)
** Analfabeten (1951)
** Gårdfarihandlaren (1953)
** Stockholmaren (1954)
** Journalisten
** Författaren
** Socialisten
** Soldaten
** Proletärförfattaren
* Elektra Kvinna år 2070 (1967)
* "Passionssviten" (1968-72)
* Lyckan (1962)
* Astronomens hus (1966)
* Ordets makt (1973)
* Lastbara berättelser (1974)
* Memoirs (1978-85)
** Pubertet. (1978)
** Asfalt. (1979)
** Tröskeln. (1982)
** Frihet. (1985)
* Till en författare (1988)
* Skriva för livet (1989)
* Blå Jungfrun (posthumous, 1990)
* Tisteldalen(posthumous, 1990)
# Ives Roqueta

Ives Roqueta (Yves Rouquette e marilh an ti-kêr), ganet d'an 29 a viz C'hwevrer 1936 e Seta ha marvet d'ar 4 a viz Genver 2015 e Lo Pont de Camarés, a zo ur skrivagner okitanek hag un emsaver politikel ha sevenadurel okitan. E-pad meur a vloaz e oa bet prezidant an Institut d'Estudis Occitans. Gantañ e oa bet savet an ti-pladennoù Ventadorn, a embannas kanaouennoù okitanek giz nevez adalek 1969, ha kemeret en doa perzh en emsav Volèm viure al país (bevañ er vro a fell dimp) e dibenn ar bloavezhioù 1970, ha kaset ar stourm war-raok a-enep ar raktres kamp soudarded el Larzac. Savet en doa ivez unan eus ar c'hentañ skolioù Calandreta.
Breur e oa da Joan Larzac. Ne oa ket kar d'ar skrivagner Max Roqueta avat.
# Iveta Bartošová

Iveta Bartošová, ganet d'an 8 a viz Ebrel 1966 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Ebrel 2014 a oa ur ganerez hag aktorez eus ar Republik Tchek.
Ar maout a oa aet ganti teir gwech evel gwellañ mouezh maouez er genstrivadeg sonerezh Zlatý slavík (e 1986, 1990 ha 1991). Brudet e voe ivez evit he buhez diroll a lakae an tabloidoù da redek war he lerc'h. En em lazhet e oa dre lammat dindan un tren.
* Iveta Bartošová (kreiz) e-kerzh ur sonadeg e 2008
* Bez Iveta Bartošová e Praha
# Ivete

Ivete zo un anv-badez portugalek roet d'ar merc'hed.

## Orin

Diwar an anv-badez gallek Yvette.

## Yezhoù all

* Ivette en spagnoleg,
* Yvette en galleg.

## Tud

* Ivete Bonfá
* Ivete Sangalo, kanerez vraziliat
* Ivete Siqueira
* Ivete Vargas
# Ivete Sangalo

Ivete Maria Dias de Sangalo, ganet d'ar 27 a viz Mae 1972 e Juazeiro, e Bahia, zo ur ganerez eus Brazil, brudet gant an axé.

## He fladennoù
### Pladennoù gant Banda Eva

* 1993 - Autêntico
* 1994 - Pra Abalar
* 1995 - Hora H
* 1996 - Beleza Rara
* 1997 - Ao Vivo
* 1998 - Eva, você e Eu

### Pladennoù hec'h-unan

* 1999 - Ivete Sangalo
* 2001 - Beat Beleza
* 2002 - Festa
* 2003 - Clube Carnavalesco Inocentes em Progresso
* 2004 - MTV ao vivo
* 2005 - As Super Novas
* 2007 - Multishow Ao vivo: Ivete no Maracanã
* 2008 - Ivete Sangalo Perfil
* 2008 - A Casa Amarela

### Filmoù

* 1998: Simão, o Fantasma Trapalhão - Estrela
* 2006: Xuxa Gêmeas - Alice
# Ivi

Ivi a oa ur manac'h brezhon en enez Lindisfarne, e biz Enez Vreizh. Dont a reas da Vreizh ma en deus laosket e anv e Logivi, Pondivi, hag all.

## Notennoù

* ↑ Notre-Dame de Lotivy - e lec'hienn parrez Sant-Pêr-Kiberen
# Joan

Joan zo un anv-badez katalanek, okitanek ha saoznek, met n'int ket heñvelster.

## Katalaneg hag okitaneg

E katalaneg hag e okitaneg e talv Joan kement ha Yann, un anv roet d'ar baotred eta.
* Joanot Martorell (1410-1465), skrivagner katalanek
* Joan Giraud d'Astròs (1594-1648), beleg ha skrivagner okitanek
* Martí Joan de Galba, skrivagner katalanek
* Joan Maragall (1860-1911), skrivagner katalanek
* Joan Miró (1893-1983), livour katalan
* Joan Rebull Torroja (1899-1981) kizeller katalan
* Joan Fuster (1922-1992), skrivagner katalaneg
* Joan Brossa, skrivagner katalanek
* Joan Manuel Serrat, kaner katalanek ha spagnolek
* Joan Isaac, kaner katalanek
* Joan-Daniel Bezsonoff, skrivagner katalanek
* Joan Larzac (g. e 1938), skrivagner okitanek
* Joan Pau Verdier (1947-2020), kaner okitanek
* Joan-Lluís Lluís (g. e 1963), skrivagner katalanek

## Saozneg

E saozneg e talv Joan kement ha Janed, un anv roet d'ar merc'hed eta.
* Joan Beaufort, anv meur a briñsez
* Joan of England (XIII$^{vet}$ kantved) , anv saoznek ar briñsez saoz anvet Siwan e kembraeg, ha Janed Bro-Saoz e brezhoneg
* Joan de Geneville, pe Jeanne de Joinville, pe Janed Geneville, baronez saoz, perc'hennez e Kembre hag Iwerzhon
* Joan of Kent, pe Janed Kent (1328-1385), priñsez saoz, brudet he c'hened
* he merc'h Joan Holland, pe Janed Holland, pried Yann IV, dug Breizh
* Joan of Arc, anv saoznek Janed Ark.

### XX$^{vet}$ kantved

* Joan Plowright (g. e 1929), aktourez saoz
* Joan Rivers (1933-2014), aktourez stadunanat
* Joan Baez, kanerez stadunanat
* Joan Collins (g. e 1933), aktourez saoz
* Joan Crawford (1904-1977), aktourez stadunanat
* Roberta Joan Anderson (g. e 1943), anavezetoc'h evel Joni Mitchell, kanerez ha livourez kanadian

### XXI$^{vet}$ kantved

* Joanne Kathleen Rowling (g. e 1965), skrivagnerez saoz.

## Pladenn

* Joan (albom), un albom gant Joan Baez e 1967.

## Pennadoù kar

* Jane
* Jean
* Jeanne
* John
* Joanna
* Johanna
# Joakim

Joakim zo un anv-badez brezhonek, bulgarek, ha svedek, hag a gaver en holl yezhoù skandinavek. Dont a ra diwar an anv hebreek יהוֹיָקִים / Ioakim ("gorreet gant Yahweh").

## Yezhoù all

* Joachim, en alamaneg, saozneg ha galleg
* Joaquim, en katalaneg ha portugaleg;
* Joaquín, e spagnoleg.

## Berradur

E brezhoneg e vez berraet e Chim e Bro-Wened, hag e Bro-Leon (koulz ha Jim).

## Tud

* Joakim Cronman (1638–1703), soudard svedat
* Joakim Gruev (1828–1912), skrivagner bulgar
* Joakim Gwilhom, skrivagner brezhonek
* Joakim Karchovski (c. 1750–1820), skrivagner bulgar
* Joakim Noah (1985), c'hoarier basketball
* Joakim Puhk (1888–1942), marc'hadour estonian
* Joakim Frederik Schouw (1789–1852), alvokad danat
* Joakim Vujić (1772–1847), skrivagner serb
* Joakim Joakimowitsch Watsetis (1873–1938), ofisour latviat

## Lec'hanvioù

Daoust ma kaver an anv Joakim e brezhoneg, ha hini Joakim Gwilhom, koulz ha Joachim, Joasim, Jochim, Jechim, Joasin, Jouasin, Jaouas, eo bet lakaet Sant-Yoasin da dreiñ an anv Saint-Joachim, e Bro-Naoned, a oa er brezhonegva pa oa bet savet ar barrez$^{pegoulz?pestummneuze?}$.

## Notennoù

* ↑ Job Jaffré, Etrezomp e brezhoneg 1984-1986, 2012, p.168.
* ↑ Madeg, Pondaven, Riou, Anoiou badiziant Bro Leon, 2006, p.104.
* ↑ KerOfis - Ofis Publik ar Brezhoneg
# Joan Crawford

Joan Crawford, ganet Lucille Fay LeSueur d'an 23 a viz Meurzh 1904 (bloaziad diasur) e San Antonio (Texas), ha marvet d'an 10 a viz Mae 1977 e kêr New York, a oa un aktourez sinema ha skinwel amerikan.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Joan Crawford war IMDb
# Joakim Gwilhom

Joakim Gwilhom pe Joakim Guilhom (1797-1857), Joachim Guillome er marilhoù-kêr, ganet e Malgeneg d’ar 1añ a viz Meurzh 1797 ha marvet e Kergrist d’ar 5vet a viz Here 1857, oa ur beleg breizhat eus Bro-Wened, yezhadurour ha skrivagner brezhonek, ur barzh eus ar re wellañ a-hervez.

## Buhez

Ganet en un tiegezh kouerien, e kêriadenn Bonarzh, e parrez Malgeneg, e c’hellas ober studioù uhel evit mont da vezañ beleg a-drugarez d’e eontr, lesanvet Gwilhom Vras, hemañ ur penn e-touez ar Chouanted a-raok mont da veleg ha bezañ anvet da berson e Gregam goude ar C’honkordat e 1804. Pa voe o studiañ e Skolaj Gwened e kemeras perzh da emsavadeg Skolajidi Wened aet da skarzhañ ar soudarded kaset gant an impalaer Napoleon e 1815. Beleget e 1821 e voe anvet da gure e Sine, ha diblaset e voe da Bleuwigner e 1828 p’en doe displijet d’an eskob abalamour d'e dro-spered. Ne voe ket anvet da berson a-raok 1841 e Kergrist, e-lec’h ma varvas e 1857. Koulskoude e chomas mignon d’ar prelad Yann-Vari ar Joubiouz, sekretour prevez an eskibien.

## Oberennoù

* Grammaire française-bretonne contenant tout ce qui est utile pour apprendre la langue bretonne de l’idiome de Vannes, Gwened, Ti-moullerezh Galles, 1836. Da vezañ gwelet war lec'hienn levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* Livr er labourér…’’, Gwened, Ti-moullerezh De la Marzelle, 1849. Adembannet e 1923. Adembannet gant Preder e 1979: Livr el Labourer. Da vezañ gwelet war lec'hienn levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* Guerzenneu eid Escobty Guened, 1857
* Imitation er Hiérhiès glorius Vari ar scuir imitation Jesus-Chrouist, Gwened, Ti-moullerezh Galles, 1864.
* Vocabulaire nouveau, ou Dialogues français et bretons, Gwened, Ti-moullerezh Galles, 1885.

## Levrlennadur

* Abeozen, Istor lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ, Brest, Embannadurioù Al Liamm, 1957.
* Lukian Raoul, Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien vrezhonek’’, Brest, Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad : Guillome, Joachim.
* Yves Le Berre, Livr el laboureur : géorgiques bretonnes. Studiadenn gent : Le paysage de rêve’’. Testenn an embannadur 1849 e fac-simile, Brest, Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek, 1991. Cahiers de Bretagne occidentale, (ISBN 2901737072)
* Yves Le Berre, La littérature de langue bretonne : livres et brochures de 1790 et 1918, Levrenn II, Brest, Emgleo Breiz-Ar Skol brezoneg, 1994. Pennad : Guillome Joachim.
* Paskal Rannou et alii (renerezh), La littérature en langue bretonne des origines à nos jours, Gourin, Embann ar Menezioù Du, 2024, p. 134.

## Notennoù

* ↑ Abeozen, Istor Lennegezh an Amzer-vremañ, pajenn 19.
* ↑ Lukian Raoul, Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien vrezhonek…, 1992., pajenn 128.
# Joan-Daniel Bezsonoff

Joan-Daniel Bezsonoff, ganet e Perpignan e 1963, zo ur skrivagner katalanek eus Katalonia an Norzh. Kenlabourat a ra gant ar El Periódico de Catalunya ha L'Avenç.

## Oberennoù

* Les Rambles de Saigon (1996 ISBN 2-905828-78-1
* Les lletres d'amor no serveixen de res (1997), . ISBN : 2-905828-94-3
* La revolta dels geperuts (1998),. ISBN 2-912966-13-2
* Les dones de paper (2001) ISBN 2-912966-46-9
* La presonera d'Alger (2002) ISBN 84-7596-933-X
* La Guerra dels Cornuts (2004), ISBN 84-9787-025-5
* Les amnèsies de Déu (2005 ) ISBN 84-9787-134-0
* Els taxistes del tsar (2007)
* Una educació francesa, 2009
* Un país de butxaca', 2010
* La melancolia dels oficials, 2011
* Les meues universitats, 2012
* Matar De Gaulle, 2012
* Guia sentimental de Perpinyà, 2015 (ISBN 978-84-9809-2986-1)

## Liammoù diavaez

* Joan-Daniel Bezsonoff (e katalaneg)
* Blog Joan-Daniel Bezsonoff (e katalaneg)
* Lizher kaset gant J-D Bezsonoff da vinistr gall an Diabarzh, Manuel Valls
# Joan (albom)

Joan zo un albom gant Joan Baez e 1967.

## Kanaouennoù

* "Be Not Too Hard" (Donovan, Christopher Logue) - 2:52
* "Eleanor Rigby" (John Lennon, Paul McCartney) - 2:20
* "Turquoise" (Donovan) - 3:20
* "La Colombe (The Dove)" (Jacques Brel) - 5:21
* "Dangling Conversation" (Paul Simon) - 2:46
* "The Lady Came from Baltimore" (Tim Hardin) - 2:34
* "North" (Joan Baez, Nina Dusheck) - 2:50
* "Children of Darkness" (Richard Fariña) - 3:56
* "The Greenwood Side" (kan hengounel) - 7:46
* "If I Were a Carpenter" (Tim Hardin) - 2:10
* "Annabel Lee" (Don Dilworth; Edgar Allan Poe) - 5:03
* "Saigon Bride" (Baez, Dusheck) - 3:15
# Joan Baez

Joan Baez (distaget: ['dʒoʊn 'baɪz]), ganet Joan Chandos Báez d'an 9 a viz Genver 1941 e Staten Island, kêr New York, a zo ur ganerez folk stadunanat brudet ivez evit ar perzh a gemer e stourmoù a bep seurt (evit ar peoc'h, a-enep an droukziforc'h etre ar « gouennoù », etc).

## Pennadoù kar

* Pladennoù Joan Baez
* Báez

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Lec'hienn ofisiel
* Ur film 50' diwar he fenn
# Liège (proviñs)

Proviñs Liège, diwar anv kêr Liège, a zo unan eus proviñsoù Belgia, e reter Wallonia. 84 kumun enni. 4 arondisamant : Huy, Liège, Verviers, Waremme.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lières

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Lières |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Lières e Kanton Aubigny-en-Artois hag en Arondisamant Arras | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Béthune |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes Artois-Lys |
| Kanton | Auchel |
| Kod INSEE | 62508 |
| Kod post | 62190 |
| Maer | Maurice Crétel |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 3,24 km² |
| Led | 50° 33' 16" Norzh |
| Hed | 02° 25' 09" Reter |
| Uhelder kreiz | 85 m |
| Uhelder bihanañ | 41 m |
| Uhelder brasañ | 93 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 359 (2007) |
| Stankter | 110 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Lières a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Cassini hag EBSSA
# Liñs

Liñsed :
| Liñs Iberia ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Felidae |
| Genad : | Lynx |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al liñsed a zo ur strollad a bevar gouenn (Liñs Kanada, Liñs Iberia, Liñs Eurazia hag ar Liñs rous) e-touez ar c'hazheged gouez. An anv lynx a za ag ar gresianeg λύγξ hag a ziskenn ag an indezeuropeg leuk- ('lou', 'gouloù', 'skedus') rak sked e zaoulagad.

## Doare

Al liñs a zo berr e lost, ledan e bavioù hag hir e vourrenn. War e ziskouarn eh eus ur guchenn du. Ur c'houzougenn du a vez gwelet dindan ar c'houg hag a c'hall bout keñveriet gant ur skoulm papilhorig.
O livioù a c'hall kemm etre ur feur aour, gell pe ha louet, ha brizhiet gant merkoù du, dreistholl war an izili. Atav eo gwenn feur o bruched. Hirded ha liv e feur, kement a ledanded e bavioù a gemm hervez hin o annez. O favioù a c'hall bout ledanoc'h eget an dorn pe an troad denel.
Al Liñs rous hag al Liñs Kanada eo ar rummoù bihanañ, tra ma eo brasoc'h al Liñs Iberia hag Eurazia.

## Spesadoù

4 spesad liñsed zo :
* liñs Eurazia pe liñs boutin (Lynx lynx)
* liñs Iberia (Lynx pardinus)
* liñs Kanada (Lynx canadensis)
* al liñs rous (Lynx rufus)
# Liège

Liège (en alamaneg Lüttich, e nederlandeg Luik, e walloneg Lîdje) a zo ur gêr eus Belgia e rannvro Wallonia, ha kêrbenn proviñs Liège. Eus 972 da 1795 e oa kêrbenn ur stad emren, Priñselezh Liège.
E 2006, e oa 187 432 a dud o chom enni. 600 000 a dud avat zo er veurgêr, ha kêrbenn ekonomikel Wallonia eo. Evit an niver ag annezidi eo trede meurgêr Belgia, war-lerc'h Brusel hag Antwerpen, hag ar pevare kêr war-lerc'h Antwerpen, Gent ha Charleroi.

## Douaroniezh

Liège a zo bet savet er c'hember ar stêr Mosa / Meuse hag an adstêr Legia, war ur savenn a-us d'un draonienn lagennek alies goloet gant dour.

## Anv

* Leudicus / um (Liber historiae Francorum)
* Leodius, pe Leodio (Vita s. Landiberti episcopi Traiectensis vetustissima)
* Leodicus Vicus (dibenn VIIIvet kantved)
* Neonsigo ? (bedonier Ravenna)
Gerdarzh
* pe eus ar ger leudicum, heñvelster publicus, da lavarout ar pezh a zo stag ouzh an tailhoù. Liège e vefe bet ul lodenn eus domani ar roue bet roet d'an eskob.
* pe eus anv an adstêr Legia hag e gember amañ gant ar Mosa / Meuse.

## Tud

* An eskob Landibertus / Lambert eus Maastricht, bet drouklazhet amañ n 17 Gwengolo, war dro 705. Sebeliet eo bet e Maastricht da gentañ, hag e Liège war dro 715.
* Hugobertus / Hubert, a zo bet eskob war lec'h Lambert, ha staliet e Liège. Mont e reas da Vaastricht da gerc'hat korf Lambert evit e sebeliañ e Liège en iliz-veur bet savet war lec'h ar muntr. War lec'h Hubert, holl an eskibien a zo bet staliet e Liège, mes bepred anvet eskibien Tongeren.
* Ar skrivagnour Georges Simenon a zo ganet e Liège.

### Ardamezeg ar familhoù
## Levrlennadur

* Nancy Gauthier, Régis de la Haye, Hansgerd Hellenkemper, Titus Panhuysen, Marie-Thérèse Raept-Charlier, Alain Vanderhoeven : Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XII. Province ecclésiastique de Cologne (Germania Secunda). De Boccard. 2002

## Liamm diavaez

* Lec'hienn kumun Liège
Luc'hskeudennoù :
a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Liège, dec'h ha hiziv
* Skeudennoù nevez eus Liège
* Liège war Trekearth
* C'hoari diwar-benn skeudennoù eus Liège
* Luc'hskeudennoù kaer eus Liège
* Vues aériennes de Liège
* 2000 Luc'hskeudennoù eus Liège

## Daveoù ha notennoù

* 1 2 R. de la Haye, p. 118
# Liñs Eurazia

Liñs Europa :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Carnivora |
| Kerentiad : | Felidae |
| Genad : | Lynx |
| Anv skiantel ||
| Lynx lynx Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Al liñs boutin, pe Liñs Eurazia, (Lynx lynx) zo ur c'hazh krenn e vent eus koadegoù Europa ha Siberia ma'z eo unan eus ar preizherien pennañ.

## Perzhioù

Hanter vrasoc'h eo eget liñs Kanada. E vlevenn zo melen sklaer gant marelloù ha roudennoù du. Ur gelc'hienn a vlev hir en deus tro-dro d'e c'houzoug ha dindan e c'hroñj.
Betek 38 kg e c'hell pouezañ ar pared brasañ, met ar pouez keidat zo 20 kg evit ar pared ha 17 kg evit ar parezed. Etre 80 cm ha 130 cm e vuzul gant ul lost 11-24 cm.

## Annez hag emzalc'h

Er c'hoadegoù stank emañ al liñsed dreist holl met gallout a reont bevañ en endroioù arall. Hemolc'h a ra gedon, krignerien bihan, lern ha, gwechoù 'zo, yourc'hed.
Boutin e oa gwechall en Europa a-bezh met aet eo da get e broioù kornôg ha kreiz ar c'hevandir. Variant eo e statud hervez ar broioù.
* Frañs : dineret war-dro 1900, adlakaet er Vojoù hag er Pireneoù
* Belgia : deuet eus Frañs e 2005
* Alamagn : dineret e voe e 1850 met adlakaet e koadeg Bavaria e 1990. E gavout a reer en Eifel ivez, deuet eus Frañs moarvat.
* Suis : aet da get e 1915 hag adlakaet e 1971. Aleze e adboblekaas Aostria ma oa aet da get ivez.
* Polonia : bez ez eus war-dro 1000 penn er menezioù Tatra hag e Koadeg Białowieża
* Karpatoù: war-dro 2500 liñs a vev eno
* Balkanoù : aet da get eo e 1908, war a seblant, met adlakaet e voe e Slovenia e 1973. Un nebeud pennoù a c'heller kavout en Albania ha Gres ivez.
* Skandinavia : hogozik aet da get e oa al liñs met kreskiñ adarre he deus graet e boblañs abaoe ma'z eo gwarezet. N'eus ket pell 'zo eo bet aotreet an hemolc'h adarre.
* Estonia : bez ez eus war-dro 1000 liñs er vro.
* Rusia : muioc'h eget 90% eus ar boblañs vedel a vev e koadegoù Siberia
* Kreiz Azia : kavout a reer liñsoù ivez e Gansu, Qinghai, Sichuan ha Shaanxi, hag ivez e Mongolia, Kazakstan, Ouzbekistan, Turkmenistan, Kirgizstan ha Tadjikistan.

## Isspesadoù

* Lynx lynx lynx
* Lynx lynx dinniki
* Lynx lynx isabellinus
* Lynx lynx koslowi
* Lynx lynx sardiniae
* Lynx lynx stroganovi
* Lynx lynx wrangelli

## Liammoù diavaez

* Liñs Europa
# Liétor

Liétor zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
# Liñs (steredeg)

Al Liñs (Lynx, berraet e Lyn) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.

## Traoù oabl

* NGC 2683

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Liévin

Liévin :
| An ti-kêr ||
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Arondisamant | Lens |
| Kanton | Liévin (pennlec'h) |
| Kod kumun | 62510 |
| Kod post | 62800 |
| Maer Amzer gefridi | Laurent Duporge 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communaupole de Lens-Liévin |
| Lec'hienn web | http://lievin.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 30 102 ann. (2020) |
| Stankter | 2 346 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 32 m — brasañ 80 m |
| Gorread | 12,83 km² |
| kemmañ |
Liévin a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall. Pennlec’h kanton Liévin eo.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved

Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Pages 14-18
* ↑ Cassini hag EBSSA