OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Houlierezh

Un houlier zo ur paotr a denn gounit eus ar gasterezh hag ar gisti, ouzh o lakaat da labourat, dre gaer pe dre heg, a glask pratikoù dezho, hag a gemer un tamm bras eus o arc'hant. Pa vez graet ar seurt labour gant ur plac'h e vez graet un houlierez anezhi.
Difennet eo an houlierezh gant al lezennoù en darn vrasañ eus ar broioù.

## Houlierien vrudet

* Concino Concini, houlier italian, deuet da vout marichal Bro-C'hall.
* Al Capone
* Ali Lapointe, houlier aljerian, deuet da vout stourmer evit dizalc'hted Aljeria dindan urzhioù Yacef Saadi.
* Iceberg Slim, houlier stadunanat, deuet da vout skrivagner.

## Houlierezed brudet

* Markizez Pompadour, a bourchase merc'hed yaouankik d'ar roue gall Loeiz XV
* Marguerite Gourdan, † 1783
* Madame Claude, e Pariz ar bloavezhioù 1960 ha 1970.
* Xaviera Hollander, tapet un tamm brud ganti abalamour d'he levr The Happy Hooker (Ar c'hast eürus).
* Eugénie Guillou

## Livouriezh

* An houlierez Dirck van Baburen, 1622
* An houlierez Jan Gerritsz van Bronckhorst, 1636–1638
* E ti an houlierez, Jan van Bijlert, 1642
* E Saloñs Rue des Moulins, Henri de Toulouse-Lautrec, 1894.

## Sinema

* Vivre sa vie, gant Jean-Luc Godard, 1962.
* Irma la douce, gant Billy Wilder, 1963.

## Levrlennadur

* Alphonse Boudard : La fermeture (1986), LGF, 1997 (ISBN 978-2-253-04295-2) diwar-benn serridigezh ar fouzhlec'hioù.
* Jean-Gabriel Mancini : Prostitution et proxénétisme, Presses Universitaires de France, 1962
* Michel Vincineau : Proxénétisme, débauche ou prostitution depuis 1810, Émile Bruylant, 2006 (ISBN 978-2-8027-2200-7)

## Notennoù

* ↑ (en) Internet Movie Database
* ↑ (en) Internet Movie Database
# Houma

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Houma zo anv meur a dra :
* Houma, ur gêr e Louiziana, a ra dave d'ar bobl Houma ;
* ar bobl Houma, ur boblad amerindian c'hallek e Louiziana ;
* Houma (Shanxi), e Sina ;
* Houma, kêriadenn e Republik Makedonia, e kumun Guevgueliya ;
* El Houma, karter en Aljer ;
* Houma, ti-embann en Aljeria.
# Hounaneg

Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo ar hounaneg (xiang 湘语 pe saozneg: hunanese) komzet gant tro-dro da 36.015.000 den (1984) dreist-holl e Sichuan hag ivez e Guangxi ha Guangdong e Sina (3,5% eus ar boblañs).
Teir rannyezh pennañ ez eus:
* Tchangyieg (changyi)
* Lwochaoeg (luoshao)
* Djichoueg (jishu)

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinaek
# Houmous

An houmous (arabeg : حُمُّص /ˈhummus/ hoummous, "piz-sizez" Cicer arietinum) zo ur meuz keginerezh boutin er Reter-Nesañ.
Yod piz-sisez ha tahine (tahini, tehina : yod sezam Sesamum indicum) a ya d'en ober. Skrivadurioù all zo, evel hoummous, houmos, ha hummus e saozneg. Arabat eo droukveskañ gant ar ger humus hag a zo en douar.

## Petra a zegas ar meuz-mañ ?

En houmous ez eus piz-sisez, a zegas proteinoù plant d'hon magadurezh evel an holl leguminegi. Ar sezam a zegas unan eus ar vitaminoù pe drenkennoù aminek ret d'an den hag a vank en hon magadurezh, ar metionin.
Kalz breun zo ivez er meuz-mañ, hag an druzoni zo dreist-holl mono-ansaturet.

## Doare d'ober

Evit ober houmous e vez mesket ar yod piz-sisez gant an tahine gant eoul olivez, chug suraval ha kignen friket. Ret eo dont a-benn d'ober ur yodenn pe un doazenn eouliek.
Servijet e vez yen gant eoul olivez, chug suraval, koumin ha pimant (Capsicum sp.) Aleppo.
# Houlgate

Kumunioù Bro-C'hall :
| Anv | Houlgate |
| Skoed | |
| Lec'hiadur Houlgate en Arondisamant Lisieux | |
| Riez | Bro-C'hall |
| Rannvro | Normandi |
| Departamant | Calvados |
| Bro hengounel | Auge |
| Arondisamant | Lisieux |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes de l'Estuaire de la Dives |
| Kanton | Dozulé |
| Kod INSEE | 14338 |
| Kod post | 14510 |
| Maer | Jean-François Moisson |
| Amzer-gefridi | 2014-2020 |
| Gorread | 4,69 km² |
| Led | 49° 18' 05" Norzh |
| Hed | 00° 04' 33" Kornôg |
| Uhelder kreiz | 100m |
| Uhelder bihanañ | 0 m |
| Uhelder brasañ | 124 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 1 988 (2009) |
| Stankter | 424 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | Houlgate |
Houlgate a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### XI$^{vet}$ kantved

* Eus Caumont e Beuzeval e roas Gwilherm II an urzh d'e lestraz-brezel mont da aloubiñ Bro-Saoz.

### XIX$^{vet}$ kantved

* 1898: Beuzeval-les-Bains a voe adanvet Beuzeval-Houlgate.

### XX$^{vet}$ kantved

* 1905: Beuzeval-Houlgate a voe adanvet Houlgate.
* Eil brezel-bed, 1944-1945: Houlgate a voe dieubet d'an 21 a viz Eost 1944 gant ar Vrigadenn Piron; koll a reas pemp soudard; mervel a reas naontek den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Houlgate.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kolonenn Gwilherm II, 1861.
* Iliz katolik Sant Albin.
* Chapel Intron Varia, 1860.
* An templ protestant.
* Ur peulvanig e koun ar pemp soudard eus ar Vrigadenn Piron marvet d'an 21 a viz Eost 1944 evit dieubiñ Houlgate.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun : Houlgate (Beuzeval) Communal Cemetery

| Bro | Niver a soudarded |
| Kanada | 1 |
| Rouantelezh-Unanet | 9 |
| Hollad | 10 |
Mervel a rejont e 1940, 1943 ha 1944 e-pad an Eil brezel-bed .

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Drochon ha war ribl Mor Breizh emañ Houlgate.

## Notennoù ha daveoù

* 1 2 Normandie 44 - la Mémoire
* ↑ Mémorial des victimes civiles en Normandie
* ↑ Clochers de France
* ↑ Clochers de France
* ↑ In Memories
# Houlle

Kumunioù Frañs :
| Anv | Houlle |
| Riez | Frañs |
| Skoed | |
| Rannvro | Hauts-de-France |
| Departamant | Pas-de-Calais |
| Bro hengounel | |
| Arondisamant | Saint-Omer |
| Etrekumuniezh | Communauté d'agglomération de Saint-Omer |
| Kanton | Saint-Omer-Norzh |
| Kod INSEE | 62458 |
| Kod post | 62910 |
| Maer | Roger Dusautoir |
| Amzer-gefridi | 2008-2014 |
| Gorread | 6,52 km² |
| Led | 50° 47' 48" Norzh |
| Hed | 02° 10' 25" Reter |
| Uhelder kreiz | 7 m |
| Uhelder bihanañ | 0 m |
| Uhelder brasañ | 96 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 955 (2007) |
| Stankter | 146 a./km² |
| Lec'hienn ar gumun | |
Houlle a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Armerzh

* Ur strilhour-lambig jenevra
* Strilherezh Houlle
Brudet eo Houlle dre ma vez kenderc'het eno gwin-ardant diwar edaj, frondet gant hogoù jenevra, anvet genièvre de Houlle. Servijet e vez da heul meuzioù lec'hel evel ar potjevleesch hag implijet e vez da afinañ lod keuzioù Maroilles a-wechoù.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Houlle Churchyard

| Bro | Niver a soudarded |
| Kanada | 1 |
| Rouantelezh-Unanet | 3 |
| Hollad | 4 |
Marvet e oant e-pad ar Brezel-bed kentañ

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Genièvre de Houlle
* ↑ WW1 Cemeteries
* ↑ Cassini hag EBSSA
# Houma (pobl)

Ar bobl Houma a oa ur bobl amerindian eus Louiziana. Hiriv int ur meuriad gallek, abaoe ma voe mouget o yezh da vare al Louiziana c'hall.
# Kalc'h

Ar c'halc'h (pe pidenn) a zo un organ hag a dalvez da venveg-embarañ d'ar wazed. Unan eus lodennoù ardivink-genel ar wazed eo eta, war un dro gant an divgell.
Benveg an troazhañ eo ivez d'ar wazed.

## Kalc'h hag ellig

Klotañ a ra ivez gant ellig ar maouezed, dre ma kreskont o-daou diwar ar memes framm orin. Kalc'h koulz hag ellig a zo gouest da stegnañ pa vezont atizet en ur mod bennak, gant ur flouradenn da skouer. Pa vez savet e galc'h e c'hall ar gwaz en em barañ.

## Korfadurezh

| C'hwezigell Juntad ar c'haezour (Askorn ar c'haezour) Kalc'h Korf keviaouek Mezenn Beskenn Kan-troazh Kolon sigma Youlc'h Kellen sper San strinker Raksavenn Gwragenn Cowper Fraezh San sper Argell Kell Gousac'h | Elfennoù n'emaint ket war ar skeudenn Sper |

## Kalc'h ar wazed
### Trodroc'hañ

Gant pobloù zo e vez trodroc'het ar c'halc'h.

### Toullañ

Lod tud, e-touez heñvelrevidi kentoc'h, a blij dezho toullañ o c'halc'h: un 12 doare bennak zo d'ober, hag un anv da bep hini.

## Gerioù arall

Un toullad mat a anvioù a vez graet eus ar c'halc'h:
* biroullig
* biz warn-ugent
* buzhugenn
* filip, ha filipig pa vez hini ur paotrig
* ibil
* lost
* kog
* peul
* pich

## Krennlavaroù

* Pep hini zo libr Da c'hoari gant e filip
* Ar rann betek hanter-kant, Ar vuzhugenn betek-tri-ugent

## Liammoù

* Organoù reizhel ar baotred (animation flash).

## Liammoù diavaez

* Gwelout un tres eus organoù reizhel ar baotred
* Mojenn kalc'h bras dreist-muzul ar vorianed - Serge Bilé
# Kaldayeg

Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù aramaek ar reter eo ar c'haldayeg (lishana kaldaya, kildani, kaldeeg, sureth, fellihi, fallani pe nevez-aramaeg kaldeek) komzet gant tro-dro da 200.000 den en Irak (100.000-200.00 den e 1994) dreist-holl.
Genidik e oa ar yezh-mañ eus kornôg ha norzh Kurdistan Irak stok ouzh ar vevenn gant Turkia. Bremañ, avat, e vez komzet en Irak e Mosul, Baghdad ha Basrah hag e gevred Kurdistan Irak. Kumuniezhoù divroidi bras pe vrasoc'h a vez kavet ivez en Aostralia, Belgia, Kanada, Alamagn, Liban, an Izelvroioù, Sveden, Siria, Turkia (Azia) hag er Stadoù-Unanet.
Eizh rannyezh zo:
* Mangecheg (mangesh)
* Alkocheg (alqosh)
* Telkepeg (tel kepe)
* Toskopeg (tisqopa)
* Bartileg (bartille)
* Botaneg (bohtan pe shirnak-chirze)
* Aradineg (aradhin)
* Dihokeg (dihok)
Tost a-awalc'h eo d'an dinieg evit ma teufe a-benn an dud d'en em gompren.
Skrivet e vez gant al lizherenneg siriek.

## Gwelet ivez

* Yezhoù aramaek
# Kalenberg

Kalenberg zo un anv-lec'h germanek, alamanek hag izelvroek.

## Alamagn

* Kalenberg, karter e Mechernich, e Nordrhein-Westfalen.
* Gwelout ar pennad Calenberg.

## Izelvroioù

* Kalenberg, kêriadenn e kumun Steenwijkerland, en Overijssel,
* Kalenberg, kêriadenn e kumun Hoogeveen, e Drenthe.
* Kale Berg, pe Kalenberg, un uhelenn e Gelderland.

## Anv-tiegezh

Evel a c'hoarvez alies eo troet an anv-lec'h da anv-tiegezh:
* Harry Kalenberg (1921 -1993) aktour alaman.
* Paula Kalenberg, aktourez alaman.

## Pennadoù kar

* Calenberg
* Kahlenberg
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Kalc'has

Kalc'has (Κάλχας / Kálkhas e henc'hresianeg), mab da d-Thestor, a oa un diouganer, bet gantañ e c'halloud a-berzh Apollon hervez mojennoù Hellaz kozh. Eñ eo a alias Agamemnon da aberzhiñ e verc'h Ifigeneia d'an doueed da gaout avel vat digante da vont da vrezeliñ da Droia.

## Mojenn

Kent da arme tud Hellaz lestrañ etrezek Troia e tiouganas e vije ezhomm eus ar brezelour meur Ac'hilleüs hag e padje dek vloaz ar brezel. E-pad an dreizhadeg e tispleg da Agamemnon perak he deus Artemis dalc'het listri an Hellened en Aulis, ha penaos he digounnariñ oc'h aberzhiñ e verc'h Ifigeneia.
Goude kemeret Troia, echu ar brezel. Hag eñ d'ar gêr war e dreid gant Leonteüs ha Polypoites, rak Kalc'has, a gave gwelloc'h an hent hir dre an douar eget ar veaj verr war vor, abalamour da gounnar an doueez Athena. Hag int-i erruet e Kolofon. Eno e varvas Kalc'has gant ar vezh dre ma voe trec'het gant an diouganer Mopsos, mab da Apollon, en ur seurt kenstrivadeg diouganiñ. Hervez un doare all e varvas diwar tagañ gant ar re c'hoarzhin. Beziet e voe gant e zaou gompagnun.
# Kale (loarenn)

Kale :
| Mankout a ra ul luc'hskeudenn ! Ar pennad-mañ en deus ezhomm eus ul luc'hskeudenn ||
| Dizoloet gant | Scott S. Sheppard, David C. Jewitt ha Jan Kleyna |
| Dizoloet d'ar | 9 kerzu 2001 |
| Doareennoù he c'helc'htro ||
| radius krenn | 23 217 000 km |
| Kelc'htro | ? |
| Ezkreizennegezh | 0,2599 |
| Periapsis | ? |
| Apoapsis | ? |
| Prantad reveulziañ | 729,47 d |
| Tizh orbitel krenn | ? |
| Stouadur | 164,996° |
| Loarenn eus | Yaou |
| Doareennoù fizikel ||
| Treuzkiz krenn | ~2 km |
| Pladadur | |
| Gorread | ? |
| Volum | ? |
| Mas | ~1,5×10×10$^{13}$ kg |
| Douester | 2.6 g/cm³ |
| Gravitadur gorre | ~0,00081 m/s² |
| Tizh achap | ? |
| Devezh | ? |
| Stouadur | ? |
| Albedo | 0.04 |
| Sked dre wel | - |
| temp. gorre | ? |
| Gwask atmosferel | ebet |
Kale (eus ar gresianeg Καλη) pe Yaou XXXVII a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2001. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.
Tennañ a ra hec'h anv eus Kale, unan eus ar C'harised ha gwreg Hefaïstos hervez skrivagnerien'zo.
* Loarennoù Yaou
* Adrastrea | Aitne | Amalthea | Ananke | Aoede | Arche | Autonoe | Callisto | Callirrhoe | Carme | Chaldene | Cyllene | Elara | Erinome | Euanthe | Eukelade | Euporie | Europa | Eurydome | Ganymede | Harpalyke | Hegemone | Helike | Hermippe | Himalia | Io | Iocaste | Isonoe | Kale | Kallichore | Kalyke | Karpo | Kore | Leda | Lysithea | Megaclite | Metis | Mneme | Orthosie | Pasiphae | Pasithee | Praxidike | Sinope | Sponde | Taygete | Thebe | Thelxinoe | Themisto | Thyone
* S/2000 J 11 | S/2003 J 2 | S/2003 J 3 | S/2003 J 4 | S/2003 J 5 | S/2003 J 9 | S/2003 J 10 | S/2003 J 12 | S/2003 J 15 | S/2003 J 16 | S/2003 J 17 | S/2003 J 18 | S/2003 J 19 | S/2003 J 23
* Yaou | Koskoriad an Heol
# Kaledonia-Nevez

Kaledonia-Nevez pe Kanaky a zo un enezeg eus Okeania, lec'hiet er c'hornaoueg d'ar Meurvor Habask. Graet e vez "Kanaky" eus ar vro gant an emsaverien. An tiriad gallek nemetañ eus Melanezia a-bezh.
Dalc'het eo ar vro gant ar Frañs.

## Rannadur melestradurel

Rannet eo an tiriad e tri froviñs:
* Proviñs Norzh
* Proviñs Su
* Inizi Loyauté

## Istor Kaledonia-Nevez

Gant James Cook, ur Skosad beajer, eo e oa bet dizoloet an enez-se e 1774. Koulskoude, ar bobl gentañ eus ar vro-se eo ar Velanezianed abaoe 3 000 bloaz. An ergerzher-se en deus anvet "New Caledonia" e saozneg, evit degas soñj eus e vro, a veze anvet Kaledonia gwechall.
E 2018, 2020 ha 2021 e oa dalc'het ur votadeg evit gouzout ha dizalc'h e vo pe ne vo ket. An tri votadeg a oa bet gounet gant an tud enep. An trede vote a oa bet boikoted gant ar dizalc'hourien abalamour d'ar c'hovid.

## Arouezioù

Abaoe miz Gouhere 2010 ez eus daou vanniel ofisiel: hini Republik Frañs ha hini Kanaky-Kaledonia-Nevez, hemañ bet roet lañs dezhañ gant an FLNKS. Gwintet e vezont kichen-ha-kichen.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ http://www.isee.nc/component/phocadownload/category/195-donnees?download=768:la-population-legale
* ↑ Galleger eo Vanuatu ivez, met galleger ha saozneger war un dro.
# Kalañch

Ar stêr Kalañch (Cantache pe Calanche e galleg) zo ur stêr a 38 km hed hag a red e reter Bro-Roazhon. Eieniñ a ra e Saint-Pierre-des-Landes, e departamant ar Mayenne. Goude e ya d'ober div stank, hini Kastellan-Gwennel hag an hini etre Kampal ha Mousterel-ar-Veineg, a vez tennet dour anezho da bourchas dour da Roazhon. En em deurel a ra er Gwilen war e lez dehou, ur 5 km er c'huzh-heol da Witreg.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ofis ar Brezhoneg, Kartenn Breizh 1/250 000vedenn, Blay Foldex, 2003.
# Gwerthrynion

Gwerthrynion a oa ur rouantelezh kozh eus Kembre en hanternoz rouantelezh Builth. Un isrouantelezh eus Builth e oa ha gant rouaned Builth e voe renet etre 420 ha 440. Da gentañ e oa ul lodenn eus Powys Vortigern hag anvet eo bet diwar e anv, en e furm gembraek. Daoust m'en doa ul lignez rouaned ha zeue eus Vortigern, n'anavezer hogos netra diwar-benn he rouaned. Gant Seisyllwg e voe peuraloubet war-dro 800 hag ez eas da get.

### Mammennoù

* Nennius: Historia Brittonum (Istor ar Vrezhoned), VIII$^{vet}$ kantved, pennadoù 48-49, embannet gant J. A. Giles, Six Old English Chronicles, London Henry G. Bohn, 1848.

### Notennoù

* ↑ He anv kembraek a vremañ eo. Graet e vez Guorthegirnaim anezhi en Historia brittonum, rannbennad 48
* ↑ Post-Roman Celtic Kingdoms, Celts of Cymru : Gwerthrynion (Guorthigirniaun)
* ↑ Historia brittonum, rannbennad 48 : "Tri mab en doa [Vortigern] : (...) an trede a oa Pascent, a renas e div vro Builth ha Guorthegirnaim, goude marv e dad"
# Gwerz Loeiz C'houezek

Gwerz Loeiz C'houezek zo ur ganaouenn bet dastumet gant Frañsez Vallée e Landerne e-tro 1912 ha kanet gant an itron Riou (he devoa desket anezhi gant he mamm). Ul lodenn eus ar ganaouenn anvet Testamant Loeiz XVI a oa bet embannet e 1847 e-barzh Ar feiz hag ar vro gant an abad Durand eus Gwened. Sujed ar ganaouenn a zo Lazhadenn Loeiz XVI d'an 23 a viz Genver 1793.

## Pozioù

Pa zeuas eus ar prizoun 'oa d'ezan amaret E zaouarn a-dreg e gein 'vel d'ar griminaled.
Pa zeuas eus ar prisoun da vont war ar chafod E lakeas eun tamm paper e dourn Clery, e bôtr, War behini 'oa skrivet e gomzou diveza ; Kriz e vije ar galoun a lennje hep gouela.
— « Me eo Loeiz C'houezek, hanvet d'ar Fransizien roue, Dastumet en eur prizoun pevar miz 'zo pase ; Hep kaout test nemet Doue demeus va holl boaniou, Dirazan e tisklerian va holl zantimanchou.
Mes, pa em eus e zinet, n'en em eskuzan ket, A galoun gant an Iliz atao 'n em uniset. C'houi, va bugale, 'mezan, mar ho peus ar c'hlac'har Da goll ho mamm eveldoun, m'ho rekommand d'am c'hoar, Pini 'vo d'ec'h eun eil-vamm abalamour d'in-me ; A beb amzer evidoun 'oa bras lie c'harante.
Te, va mab, a yoa ganet evit beza roue ; Mar dez war an tron biken, n'eo ket eur boneur
Clery en deus d'in rentet pep seurd servichou mad ; D'ezan e testamantan va montr ha va dilhad, Va gwalenn d'ar rouanez ha d'am mab va c'hachet, Hag eur guchenn eus va bleo d'am familh asamblet,
Neuze an taboulinou a vougas e vouez ; Ar boureo a drouc'h e benn : setu fin d'e vuhez !
Soudarded an Nation, — horrol eo kement-man, — Tout e lakeont o fikou en e wad da drempan. Neuze e voe dastumet hag e gorf hag e benn, Ha laket da interi e bered Madalen.

## Pennadoù kar

* Testamant Loeiz XVI
* Lazhadenn Loeiz XVI

## Liammoù diavaez

* Pozioù ar ganouenn
# Gwerz Metig

Kloarec Koat ar Rannou ha Penn-herez Kerzanton zo ul levrig brezhonek, gant Yann-Vari ar Skourr, embannet e 1870. Brudet eo bet dreist-holl dre ma oa embannet war follennoù distag.
Anavezet eo ar skrid-se dindan stumm ur ganaouenn a zo brudet e-touez ar ganerien festoù-noz, hag anvet "Metig" ganto peurvuiañ, pe Gwerz Metig, pe Son Metig .
Savet eo ar werz e gwerzennoù trizeksilabennek, gant un ehan goude ar seizhvet silabenn (7 + 6), ha gant se e c'haller hec'h implij aes da ganañ gavotenn.

## Kanerien

Kanet eo bet gant tost an holl ganerien festoù-noz, er-maez eus Bro-Wened : C'hoarezed Goadeg, Breudeur Morvan, ha gant Alan Stivell.
E 2023 eo bet kanet e Kan ar Bobl Pondivi gant bugale eus Skol Diwan Gwengamp.

## Liammoù diavaez

* Alan Stivell o kanañ "Metig"

## Notennoù

* ↑ Kloarec Koat ar Rannou ha Penn-herez Kerzanton
* ↑ "Metig", e lec’hienn Per Kentel
* Sellet er Wikimammenn : Gwerz Metig.
# Gwerz (strollad)

Gwerz a oa ur strollad breizhek folk / folk-hengounel. Gant Barzhaz Trio e oa Gwerz unan eus ar strolladoù brudetañ ha pouezusañ ar seurt-se er bloazioù 80. Savet e oa bet gant Soïg Siberil, Patrick Molard, Jacky Molard, Erik Marchand ha Youenn ar Bihan. Anavezet ar strollad evit kalite dispar ar sonerien a yae d'en ober. Ne voe enrollet nemet teir fladenn gant ar strollad.

## Pladennoù

* 1985 : « Gwerz, nouvelle musique de Bretagne », Dastum/Gwerz
* 1988 : Gwerz : « Au-delà », Escalibur. Priz bras an Akademiezh Charles Cros 1988
* 1993 : « Gwerz live », Gwerz Pladenn
# Gwerz Lazadeg Skolidigou Itron Varia Lourd

Gwerz lazadeg skolidigou Itron Varia Lourd zo ur werz savet gant Loeiz Dujardin hag embannet en ul levrig ugent pajennad, sinet L. Lok , diwar-benn 40 bugel lazhet d'an 29 a viz Genver 1943 gant ur vombezenn war o skol gatolik e Montroulez$^,$.
Etre 5 ha 8 vloaz e oa ar vugale a voe lazhet, anezho 21 paotr ha 19 plac'h, en o zouez merc'h-vihan ha filhorez an oberour. O skolaerez, Herveline Laurent, C'hoar Saint Cyr, 30 vloaz, a voe lazhet ivez. Ugent den bras a voe gloazet en darvoudenn : 5 maouez ha 15 gwaz.
O klask distruj pont-bras Montroulez e oa ar c'hirri-nij, ha tost dezhañ e oa ar skol.

## Liammoù diavaez

* (fr) Morlaix : Devoir de mémoire d'un bombardement en ABP e 2012
* (fr) Lid e koun ar vombezadeg e Genver 2018

## Notennoù

* ↑ Kanouennoù eus Breizh moullet evit ar bobl
* ↑ Al levrig
# Gwerz Skolvan

Skolvan, pe Gwerz Skolvan zo ur werz e brezhoneg diwar-benn un den anvet Iannik Skolvan, en deus lazhet ur beleg, c'hwezet an tan en un iliz, jahinet e c'hoarezed. Pardon eus e bec'hedoù a c'houlenn digant e vamm.
Tennañ a ra d'ur varzhonek kembraek, Yscolan, e Levr Du Caerfyrddin ha lakaet war gont Myrddin.

## Dastumerien

Dastumet eo bet
* gant Kervarker, hag anvet Yannig Skolvan e Barzhaz Breizh;
* gant Fañch an Uhel
* gant Claudine Mazéas, eus Gwengamp a lakeas Marie-Josèphe Bertrand da ganañ eviti en enrolladenn gentañ zo bet graet.
Meur a stumm zo eta.

## Kanerien

* Yann-Fañch Kemener a enrollas Ballade de Skolvan war e gentañ albom, adenrollet er bladenn Swing and Tears gant al laz Skolvan.
* Anne Auffret
* Annie Ebrel.

## Koulmkell

Hervez Donatien Laurent e vefe gwerz Skolvan diwar-benn buhez Sant Koulmkell.
Al "levr bihan" meneget er werz en dije da welet neuze gant an dornskrid bet adskrivet diwar hini Sant Finnian a Moville, a vije bet kaoz hervez lod da emgann Cul Dréimhne. En abeg d'al lazhadeg-se e vije bet roet pinijenn da Sant Koulm kuitaat e vro, ha mont da dreiñ ouzh Doue kement a eneoù estren evel ma oa bet lazhet en emgann.
# Herodez Antipas

Herodez Antipas pe Antipater (henc'hresianeg : Ἡρῴδης Ἀντίπατρος Hêrôdês Antipatros ; -21 - 39) a oa tetrark Galilea ha Perea adalek 4 kent JK.
Mab e oa da Herodez Veur ha d'e bevare pried ar Samaritanez Malthákē. Eil pried Herodiadez e oa.
Sevel a reas Tiberias war lez kornôk Mor Galilea, en enor d'an impalaer Tiberius. Eñ an hini a c'hourc'hemennas marv Yann ar Badezour hervez an Testamant Nevez (Aviel Mazhev, XIV, 1-12).
Dimeziñ a reas d'an Nabateanez Phasaelis, a oa merc'h da Aretas IV, eus Petra, met he c'has kuit a reas evit addimeziñ d'e nizez Herodiadez, merc'h d'e hantervreur Aristobule IV, ha dre-se merc'h-vihan da Herodez Veur. Herodiadez a oa neuze pried da hantervreur Antipas, Herodez Boethos, a guitaas en e vev, ma savas trouz d'ar mare. Mamm e oa da Salome.
* Yann ar Badezour dirak Herodez Pieter De Grebber, XVII$^{vet}$ kantved
* Jezuz dirak Herodez (Aviel Lukaz, XXIII, 6-12) Sternaoter Manati Sijena, (1519)
# Herodez Filipos Iañ

Herodez Filipos Iañ a oa mab da Herodez Veur, ha d'e drede pried Mariamne.
Kentañ pried Herodiada e voe, ha tad Salome.