OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gwelfed ha Gibellined

Gwelfed ha Gibellined, Guelfi e Ghibellini en italianeg, a oa div gostezenn bolitikel enebet e Stadoù-keodedoù kreiz ha norzh Italia adalek an XII$^{vet}$ kantved betek ar XV$^{vet}$ kantved. Dre vras e c'haller lavarout e oa ar Welfed a-du gant ar pab hag ar C'hibellined gant an Impalaer santel. Pouezus e voe an enebiezh etre Guelfi ha Ghibellini en Italia ar Grennamzer.
Gant Tabut ar Galloudekadur (1072) e krogas ar stourm evit ar galloud etre ar pab hag an Impalaeriezh santel roman german (ISRG), na echus nemet e 1122 gant sinadeg Konkordat Worms. En Italia avat e voe atizet ar stourm etre an div gostezenn e-pad an Etrerenadur Meur en ISRG (1250, marv Friedrich II – 1273, tronidigezh Rudolf I).

## Orin

Guelfo, liester Guelfi, eo stumm italianek anv an tiegezh Welf, hini duged Bavaria. A-hervez e oa bet o lugan e Seziz Weinsberg e 1140. O enebourien eno e oa an tiegezh Hohenstaufen eus Swabia, renet gant Konrad III, o huchal Wibellingen, anv ur c'hastell hag a zo anvet Waiblingen hiziv. Da Ghibellino e troas Wibellingen en italianeg.
E-kerzh ren an Impalaer santel roman Federico Barbarossa (ren : 1155-1190) e voe italianekaet an anvioù Welf ha Wibellingen. Pa reas brezel en Italia evit kreskiñ e c'halloud impalaerel eno e voe anavezet tud e gostezenn evel Ghibellini ; Guelfi a raed eus tud ar gostezenn all, bodet er C'hevre lombard (Lega Lombarda), a zifenne frankizioù ar c'heodedoù ouzh an Impalaer. Faezhet e voe Federico ganto en Emgann Legnano e 1176. Plegañ a rankas an impalaer hag anavezout emrenerezh ar C'hevre Lombard, atav dindan e aotrouniezh met war ar paper nemetken.

## An div gostezenn

An disrann etre an div gostezenn, Gwelfed ha Gibelined, a voe lakaet splann e-pad ren Frederig Barbarossa eta en XII$^{vet}$ kantved. Gibellined a oa perc'henned an douaroù a-du gant an Impalaer, ha Gwelfed e oa marc'hadourien ar c'hêrioù, ar re a harpe ar pab enep dezhañ. E gwirionez e oa kalz luzietoc'h ar politikerezh. Troet e oa ar c'hêrioù da vont a-enep an Impalaer ma klaske astenn e c'halloud warne, pa veze pell ha dizañjer ar pab, ha neuze e oant a-du gant ar Welfed. Ken gwir all e oa en tu all : pa emelle ar pab en aferioù ar c'hêrioù betek re e savent enep dezhañ hag e troent a-du gant ar C'hibellined. Evit ar c'hêrioù bihan e oa ur c'hoari all : pa veze dalc'het ar gêr vras amezek gant ar Welfed e troent aes a-du gant ar C'hibellined. Evel-se e voe kont etre Gwelfed Firenze ha Gibellined Siena en em gannas e Montaperti, e 1260. Pisa a oa ur c'hreñvlec'h Gibellined, enebet ouzh Genoa, e tu ar Welfed.
Taolet e vo evezh ne veze ket graet gant ar gerioù-se a-raok 1250, ha c'hoazh e Toskana (o bro orin) nemetken : kostezenn an Iliz ha kostezenn an Impalaer a veze lavaret kentoc'h.

## Liamm diavaez

* Guelfes et Gibellins - Clio.fr
# Gwengolo 2008 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2007 e Breizh - 2008 e Breizh - 2009 e Breizh
2008 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Yaou 4 a viz Gwengolo

* digoradur skolaj Diwan al Liger-Atlantel, e Sant-Ervlan.

## Sadorn 27 a viz Gwenholon

* bet roet Kolier an Erminig da Roger Abjean, Gweltaz ar Fur, Yvonne Breilly-Le Calvez ha Viviane Helias, e Roazhon.
# Gwengolo 2013 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2012 e Breizh - 2013 e Breizh - 2014 e Breizh
2013 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* 3 a viz Gwengolo : digoret ez eus div skol nevez gant Diwan : an eil e Boulvriag hag eben e Felger.
# Gwengolo 2014 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2013 e Breizh - 2014 e Breizh - 2015 e Breizh
2014 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* Meurzh 2 a viz Gwengolo : digoret ez eus klasoù divyezhek brezhoneg-galleg nevez e Ploueg-ar-Mor, Plañvour ha Kore (pemzektez goude an distro-skol evit Kore). Un eil skol Diwan zo bet digoret e Roazhon.
* Sadorn 27 a viz Gwengolo : brasañ manifestadeg bet biskoazh e Naoned evit goulenn ma vo eus ur Rannvro Breizh gant he femp departamant (war-dro 30 000 a dud).
# Gwengolo 2006 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2005 e Breizh - 2006 e Breizh - 2007 e Breizh
2006 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu
# Gwengolo 2012 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2011 e Breizh - 2012 e Breizh - 2013 e Breizh
2012 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* Meurzh 4 a viz Gwengolo : digoret ez eus teir skol Diwan nevez, e Naoned, e Pornizh hag e Landivizio.
# Gwengolo 2015 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2014 e Breizh - 2015 e Breizh - 2016 e Breizh
2015 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* Meurzh 1añ a viz Gwengolo : ur skol Diwan nevez zo digoret e Pontekroaz, e Bro-Gerne.
* Sadorn 19 a viz Gwengolo : Kolier an Erminig roet da Philippe Argouarc'h, Patrick Mareschal, Eugène Riguidel hag Yvon Palamour gant Skol-Uhel ar Vro.
# Gwengolo 2010 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2009 e Breizh - 2010 e Breizh - 2011 e Breizh
2010 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* Yaou 2 a viz Gwengolo : digoradur ur skol Diwan nevez e Plogastell-Sant-Jermen.
# Gwengolo 2011 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2010 e Breizh - 2011 e Breizh - 2012 e Breizh
2011 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* Sul 25 a viz Gwengolo : goude ar votadeg zo bet evit dilenn senedourien en hanter eus an departamantoù gall, ez eus bremañ, e Breizh : tri senedour eus an UMP (Penn-ar-Bed, Il-ha-Gwilen ha Liger-Atlantel) ; ur senedour eus ar strollad Nouveau Centre (Liger-Atlantel) ; daou senedour eus ar strollad Europe Écologie (Mor-Bihan ha Liger-Atlantel) ; daou senedour eus ar Strollad Komunour Gall (Mor-Bihan hag Aodoù-an-Arvor) ; hag unnek eus ar Strollad Sokialour Gall (unan er Mor-Bihan ; daou en Aodoù-an-Arvor ha Liger-Atlantel ; tri e Penn-ar-Bed hag Il-ha-Gwilen).
# Gwengolo 2007 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2006 e Breizh - 2007 e Breizh - 2008 e Breizh
2007 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Gwengolo

* Lun 3 a viz Gwengolo : digoret ez eus ur skol Diwan e Kastellin.
* Lun 3 a viz Gwengolo : digoret eo pont an Indez hag a liamm an Oriant ha Lannarstêr, dreist ar Skorf.
* Yaou 20 a viz Gwengolo : Breizh Touch, un heuliad abadennoù sevenadurel, aozet e Pariz gant Kuzul Rannvro Breizh etre an 20 a viz Gwengolo hag an 23 a viz Gwengolo.
* Sadorn 22 a viz Gwengolo : roet eo bet Kolier an Erminig da Job an Irien, Rhisiart Hincks, Fañch Kemener ha Martial Pezenneg, e Sant-Brieg.
# Gwengolo 2009 e Breizh

Kronologiezh vloaziek evit Breizh
    2008 e Breizh - 2009 e Breizh - 2010 e Breizh
2009 e Breizh
    Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven
    Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

* Yaou 3 a viz Gwengolo : div skol Diwan nevez zo bet digoret e Savenneg, e Bro-Naoned, hag e Rianteg, e Bro-Wened. Un hentad divyezhek zo bet digoret e skol bublik Banaleg ha kemend-all e skolioù kristen Ploneour-Lanwern, Noal-Pondi ha Lokmaria-Redon.
* Gwener 4 a viz Gwengolo : Ensellerezh Akademiel al Liger-Atlantel a nac'h digeriñ un hentad divyezhek e skol bublik ar Batignoles e Naoned daoust ma oa 14 bugel rakenskrivet.
* Yaou 10 a viz Gwengolo : Goude ur stourm kalet ez eus digoret un hentad divyezhek e skol bublik Pleuzal.
* Merc'her 16 a viz Gwengolo : Evit ar wech kentañ ez eus digoret kentelioù-noz d'an dud deuet e kumun Gwerzhav gant ar gevredigezh Kentelioù an Noz.
* Merc'her 23 a viz Gwengolo : Evit ar wech kentañ ez eus digoret kentelioù-noz d'an dud deuet e kumun Chapel-Erzh gant ar gevredigezh Kentelioù an Noz.
* Sadorn 26 a viz Gwenholon: bet roet Kolier an Erminig da Jean-Christophe Cassard, Tugdual Kalvez, Yann-Fañch Kemener ha Jean-Guy Le Floc'h, en Ankiniz.
# ISO 843

ISO 9 a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat al lizherenneg c'hresianek.

## Embannadur 1997

| Gresianeg | Gresianeg | Latin | Latin | Unicode | Unicode | Unicode | Unicode | Notennoù | Notennoù |
| Gresianeg | Gresianeg | Latin | Latin | Hex | Hex | Dec | Dec | | Notennoù | Notennoù |
| Α | α | A | a | | | | | |
| Ά | ά | Á | á | 00C1 | 00E1 | 193 | 225 | |
| Β | β | V | v | | | | | |
| Γ | γ | G | g | | | | | |
| Δ | δ | D | d | | | | | |
| Ε | ε | E | e | | | | | |
| Έ | έ | É | é | 00C9 | 00E9 | 201 | 233 | |
| Ζ | ζ | Z | z | | | | | |
| Η | η | Ī | ī | 012A | 012B | 298 | 299 | |
| Ή | ή | Ī́ | ī́ | Ī+0301 | ī+0301 | Ī+769 | ī+769 | Gant un tired lemm |
| Θ | θ | Th | th | | | | | |
| Ι | ι | I | i | | | | | |
| Ί | ί | Í | í | 00CD | 00ED | 205 | 237 | |
| Ϊ | ϊ | Ï | ï | 00CF | 00EF | 207 | 239 | |
| | ΐ | | ḯ | | 1E2F | | 7727 | |
| Κ | κ | K | k | | | | | |
| Λ | λ | L | l | | | | | |
| Μ | μ | M | m | | | | | |
| Ν | ν | N | n | | | | | |
| Ξ | ξ | X | x | | | | | |
| Ο | ο | O | o | | | | | |
| Ό | ό | Ó | ó | 00D3 | 00F3 | 211 | 243 | |
| Π | π | P | p | | | | | |
| Ρ | ρ | R | r | | | | | |
| Σ | σ, ς | S | s | | | | | |
| Τ | τ | T | t | | | | | |
| Υ | υ | Y | y | | | | | |
| Ύ | ύ | Ý | ý | 00DD | 00FD | 221 | 253 | |
| Ϋ | ϋ | Ÿ | ÿ | 0178 | 00FF | 376 | 255 | |
| | ΰ | | ÿ́ | | ÿ+0301 | | ÿ+769 | Gant un tired lemm |
| Φ | φ | F | f | | | | | |
| Χ | χ | Ch | ch | | | | | |
| Ψ | ψ | Ps | ps | | | | | |
| Ω | ω | Ō | ō | 014C | 014D | 332 | 333 | |
| Ώ | ώ | Ṓ | ṓ | 1E52 | 1E53 | 7762 | 7763 | |
Amreizhderioù:
* Treuzskrivet e vez 'au' an diftongenn αυ
* Treuzskrivet e vez 'eu' an diftongenn ευ
* Treuzskrivet e vez 'ou' an diftongenn ου

## Gwelit ivez:

* Romanekadur
* Treuzlizherennadur ar gresianeg
* Lizherenneg c'hresianek
* Kendivizoù reolata: Anvioù divoutin gresianek kozh ha modern. Reolennoù treuzskrivañ implijet war ar wikipedia-mañ
* Roll reoladoù romanekadur ISO
* ISO

## Liammoù diavaez

* (en) Treuzlizherennadur lizhrennegoù nann-latin - Um dastumad doareoù-skrivañ gant taolennoù o tiswel ar sistemoù implijet evit o zreuzskrivañ en o zouez ISO 843, gant Thomas T. Pedersen.
# ISO 639-1

Rann gentañ ISO 639 eo ISO 639-1 ha talvezout da god yezh unvan, ennañ 136 kod divlizherennek implijet evit anavezout yezhoù brasañ (pe muiañ-implijet) ar bed, da skouer:
* saozneg: en (diwar ar stumm saoznek "English")
* alamaneg: de (diwar ar stumm alamanek "Deutsch")
* japaneg: ja (diwar ar stumm saoznek "Japanese"; e japaneg: nihongo)
Lakaet e oa bet da ofisiel listenn ar c'hodoù ISO 639-1 e 2002 daoust ha ma oa bet implijet evel brouilhed e-pad un nebeud bloavezhioù dija.
Ouzhpennet e oa bet ar c'hod diwezhañ, ht evit kreoleg Haiti, d'ar 26 a viz C'hwevrer 2003.
Dindan beli Infoterm (Kreizenn Dermenadurezh Etrebroadel) emañ kodoù ISO 639-1.
Ne vez ket ouzhpennet kodoù nevez da ISO 639-1 seul wezh ma vez oute dija e ISO 639-2. Met ma vez implijet ur c'hod e ISO 639-2 evit ober dave da veur a yezh e c'hello bezañ krouet meur a god war-lerc'h e ISO 639-1 evit anavezout ar yezhoù-se unan-hag-unan ha didalvez e teufe da vezañ neuze ar c'hod kozh ISO 639-2.
Kodoù ouzhpennet goude embannadur miz Genver 2001:
| ISO 639-1 | ISO 639-2 | Anv | Deiziad kemm | Doare kemm | Kod hollek kent |
| io | ido | Idoeg | 2002-01-15 | Ouzhpennet | art |
| wa | wln | walloneg | 2002-01-29 | Ouzhpennet | roa |
| li | lim | limbourgeg | 2002-08-02 | Ouzhpennet | gem |
| ii | iii | yieg | 2002-10-14 | Ouzhpennet |
| an | arg | aragoneg | 2002-12-23 | Ouzhpennet | roa |
| ht | hat | kreoleg Haiti | 2003-02-26 | Ouzhpennet | cpf |
N'eus kod ispisial ebet evit ar "makroyezhoù (s.o. ISO 639-3).

## Gwelit ivez

* Listenn glok kodoù ISO 639-1
# ISO 8601

Merkañ a ra ar reolad ISO 8601 an notadur skouer implijet evit renabliñ an deiziadoù hag an amzer. Gant ar furmad-se eo aesaet an eskemmoù etre savennoù disheñvel. Heuliañ a ra ar patrom urzhiañ a gleiz da zehou, en ur gregiñ gant ar prantad amzer hirañ, betek an hini berrañ. Da skouer, evit merkañ un deiz resis e vo skrivet : BBBB-MM-DD, da lavarout eo:
* BBBB evit ar bloaz
* MM evit ar miz
* DD evit an deiz.
# ISO 4217

Ar reolad ISO 4217 (ICS 03.060 ha 01.140.30) pe reolad ar moneizoù zo anezhi ur reolad etrebroadel graet gant Aozadur etrebroadel evit ar reolatañ. Teir lizherenn zo enni.
He div lizherenn gentañ a zeu eus anv ar stad, lizherenn gentañ ar moneiz eo he hini diwezhañ. Un nebeud skoueroù : USD evit an dollar amerikan, JPY evit ar yen, GBP evit al lur sterling (GB evit Great Britain, P evit Pound)... Nemet an euro en deus ur sistem all peogwir n'eo ket ur stad met un toullad stadoù : EUR evit an euro.
Lakaat a ra ar reolad-mañ d'ober an diforc'h etre moneizoù zo, heñvel o anv ( dollar, franc, lur, dinar, dirham...). ]. Servijout a ra ivez da welet sklaer etre an unanenn voneizel hag e rann pe rannoù (an euro hag e santimoù da skouer).
E-touez ar reoladoù ISO-4217 e kaver ivez reoladoù evit ar metaloù prizius : aour, arc'hant, paladiom ha platin.
Implijet e vez gant bed an aferioù hag ar bankoù, met ivez war bilhedoù an tren hag ar c'harr-nij.
Ar BSI (British Standards Institution) eo an aozadur a ra war-dro roll ar reoladoù-mañ. E Londrez emañ.

## Liammoù diabarzh

* moneiz
* marc'had eskemm

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar reoladoù ISO-4217 e galleg
# ISO 9984

ISO 259 a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat al lizherenneg jorjiek.
Setu taolenn ar c'hevalderioù treuzlizherennadur:
| Jorjieg | Latin | Sistemoù all | Sistemoù all | Brezhonekadur |
| Jorjieg | Latin | SRBJ | LFE | Brezhonekadur |
| ა | a | a | /a/ | "a" |
| ბ | b | b | /b/ | "b" |
| გ | g | g | /g/ | "g" |
| დ | d | d | /d/ | "d" |
| ე | e | e | /ɛ/ | "e" |
| ვ | v | v | /v/ | "v" |
| ზ | z | z | /z/ | "z" |
| ჱ | ē | | | "e" |
| თ | t | t | /t̪ʰ/ | "t" |
| ი | i | i | /ɪ/ | "i" |
| კ | k | k' | /kʼ/ | "k'" |
| ლ | l | l | /l/ | "l" |
| მ | m | m | /m/ | "m" |
| ნ | n | n | /n/ | "n" |
| ჲ | y | y | /j/ | "y" |
| ო | o | o | /ɔ/ | "o" |
| პ | p' | p' | /pʼ/ | "p'" |
| ჟ | ž | zh | /ʒ/ | "j" |
| რ | r | r | /r/ | "r" |
| ს | s | s | /s/ | "s" |
| ტ | t' | t' | /t̪ʼ/ | "t'" |
| ჳ | w | w | /w/ | "w" |
| უ | u | u | /ʊ/ | "ou" |
| ფ | p | p | /pʰ/ | "p" |
| ქ | k | k | /kʰ/ | "k" |
| ღ | ḡ ~ ɣ | gh | /ɣ/ | "gh" |
| ყ | q' | q' | /qʼ/ | "q'" |
| შ | š | sh | /ʃ/ | "ch" |
| ჩ | č | ch | /ʧ/ | "tch" |
| ც | c | ts | /ʦʰ/ | "ts" |
| ძ | j ~ ʒ | dz | /ʣ/ | "dz" |
| წ | c' | ts' | /ʦʼ/ | "ts'" |
| ჭ | č' | ch' | /ʧʼ/ | "tch'" |
| ხ | x | kh | /x/ | "c'h" |
| ჴ | ẖ | | | "h" |
| ჯ | ǰ ~ ǯ | j | /ʤ/ | "dj" |
| ჰ | h | h | /h/ | "h" |
| ჵ | ō | | /o/ | "o" |
| ჶ | f | | /f/ | "f" |

## Gwelit ivez

* Sistem romanekadur broadel Jorjia
* Roll reoladoù romanekadur ISO
* ISO

## Liammoù diavaez:

* (en) Transliteration of Non-Roman Scripts -A collection of writing systems and transliteration tables, by Thomas T. Pedersen. PDF reference charts include ISO 9984.
# ISO 639

Sistem kodoù unvan ISO evit renabliñ hag anavezout yezhoù ar bed eo ISO 639 isrannet e meur a rann.
Betek-hen eo bet lakaet da ofiel an div lodenn gentañ (ISO 639-1 hag ISO 639-2) keit ha m'emeur o c'hortoz ma vezefe lakaet e pleustr an trede lodenn (ISO 639-3) ha war ar stern emañ c'hoazh al lodennoù all.
* ISO 639-1: 2002 Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Rann kentañ: kodoù divlizherennek ("Alpha-2") Listenn glok kodoù ISO 639-1
* ISO 639-2: 1998 Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Eil rann: kodoù teirlizherennek ("Alpha-3") Listenn glok kodoù ISO 639-2
* ISO/FDIS 639-3: 2006? Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Trede rann: kodoù teirlizherennek ("Alpha-3") evit an holl yezhoù Listenn glok kodoù ISO 639-3
* ISO/CD 639-4: 2007? Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Pevare rann: Pennaennoù hollek hag alioù heñchañ evit lakaet e pleustr kodoù yezh
* ISO/DIS 639-5: 2007? Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Pempvet rann: kodoù teirlizherennek ("Alpha-3") evit familh-yezhoù ha strolloù-yezhoù
* ISO/CD 639-6: 2007? Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- C'hwec'hvet rann: kodoù pederlizherennek ("Alpha-4") evit holl doareoù yezh

## Implijoù ar c'hodoù ISO-639

Implijet e vez kodoù yezh ISO-639 evit diellaouiñ ha levraouegiñ dreist-holl. Implijet e vezont ivez evit URL ar Wikipediaoù hervez o yezh.

## Gwelit ivez

* Kod yezh
* ISO 3166 (kodoù broioù)
* ISO 15924 (kodoù evit doareoù skrivañ)
# Fondachelli-Fantina

Fondachelli-Fantina (Fundagheḍḍu e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
# Fondation Jacques Chirac pour le développement durable et le dialogue des cultures

Ar Fondation Chirac pour le développement durable et le dialogue des cultures zo bet krouet gant ar politikour gall Jacques Chirac e Pariz war-lerc'h dezhañ kuitaat ar galloud. Un aozadur a uheldalvoudegezh eo hervez dekred ar 7 a viz Meurzh 2008 embannet e "Journal Officiel" ar Republik c'hall d'an 9 a viz Meurzh 2008 [1].
Rozenn Milin an hini zo erruet e penn an aozadur e 2008.

## Kemmesk

Ur fazi bras evel-just e vije kemmeskañ an aozadur-mañ gant ar Fondation Jacques Chirac kadoriet gant Jean-Pierre Dupont.

## Obererezh

D'an 9 a viz Mezheven 2008 e oa bet aozet eno ur C'hendiviz diwar-benn ar Yezhoù en Argoll.

## Aozadur
### Burev

* Jacques Chirac : Prezidant
* René Ricol : Is-Prezidant
* Jean-Pierre Lafon : Is-Prezidant
* Valérie Terranova : Sekretour
* Marie-Hélène Bérard : Teñzorour
* Bernard Vatier : Kuzulier juridique

## Liammoù

* https://web.archive.org/web/20080403035231/http://www.jacqueschirac.fr/la-fondation/
* Diwar-benn kendiviz miz Even 2008:

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (keloù meneget e Le Canard enchaîné ar 14 a viz Ebrel 2008)
# Foned

   * Setu ur pennad diwar-benn ar bobl Fon ; evit lenn ar pennad diwar-benn pennoù Fon Kameroun, mont war-du Fon (Kameroun).
Ar bobl Fon zo ur strollad etnek ha yezhel bras eus Kornôg Afrika, zo o vevañ e Benin pe e Dahomey, hag e mervent Nigeria, gant ouzhpenn 2 000 000 a dud. Ar Foneg eo ar yezh komzet ar muiañ e Su Benin. Ur skourr eo ivez eus strollad ar yezhoù Gbeek. Liammet-tre eo ouzh sevenadurioù ar pobloù Ewe, Adja ha Guin. Lavaret e vez eo ar Foned a orin eus Tado, ur gêriadenn war an harzoù e gevred Togo, tost da Venin.
Ar sevenadur zo a-gevrenn an tad hag aotreet e vez al lieswregiezh hag an torr-dimeziñ. An interamantoù (ha deizioù-ha-bloaz an Anaon) zo e-touez an darvourdoù sevenadurel pouezusañ anezhañ, gant an obererezhioù kañv ma vez sonet tumperezh ha ma vez dañset alies e-pad meur a zevezh. Soñjal a ra ar Foned ez eus ul lodenn eus an den a varv hag ul lodenn all a adkemer korf.
E kêriadennoù pe e kêrioù bihan, e diabarzh tiez savet gant pri dezho ur pignon toet gant feilhennoù houarn gwagennek, emañ an darn vrasañ eus ar Foned o vevañ hiziv an deiz. E-touez ar c’hêrioù savet gant ar Foned emañ Abomey, anezhi kêr-benn istorel Dahomey, hag Ouidah. Ar c’hêrioù-se a oa anezho kreizennoù kenwerzh a bouez da vare kenwerzh ar sklaved.

## Ar relijion Fon

    Lenn ar pennadoù pennañ diwar-benn Mojennoù Dahomey hag ar relijion Vodou
Pa’z eus kalz a Foned a heuilh ar relijion gristen e vez heuilhet relijion vroadel ar Vodou gant an darn vrasañ eus poblañs Benin. "Vodou" eo an anv fonek roet d’un doue pe d’ur spered. Gant pleustriñ ar voudou e vez sonet tumperezh ha gant-se e c’hall an dud bezañ sorset gant unan eus an doueed pe eus ar speredoù-se. Ar relijion Fon zo anezhi ur relijion liesdoueadek, gant un penn-doue (n’eo ket hollc’halloudus avat) anavezet evel Nana Buluku.

## Levezon sevenadur ar Foned er Bed Nevez

Kalz eus diskennidi ar Foned a vev bremañ en Amerika, da-heul kenwerzh ar Slaved. A-gevret gant ar strolladoù sevenadurel all deuet eus mammvro ar Foned evel Yoruba ha Bantu ez eus bet krouet relijionoù diforc’h, anezho ar relijionoù Vodou, Kandomble ha Santería, hag ivez an doareoù dañsal ha seniñ (Arará, Yan Valu), diwar kendeuziñ ar sevenadur Fon gant ar sevenadurioù gall, portugalat ha spagnol.
# Fonenn

E yezhoniezh e vez implijet an termen fonenn (saoz.: phone) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un unanenn-son ganti perzhioù klevedoniel resis implijet en ur yezh bennak hep teurel kont eus perzh ar sonenn-se e-keñver framm fonologel ar yezh-se, da lavarout eo hep teurel pled eus ar fed hag-eñ e talvez ar sonenn-se da fonem pe ne ra ket.

## Gwelit ivez

* Alofonenn
* Fonem
* Fonologiezh
* Tonenn
# Foneg

Ur yezh gbeek eus skourr ar yezhoù kwaek eo ar foneg (saozneg: fon; foneg: fɔngbe) komzet gant tro-dro da 1,7 milion a dud e Benin dreist-holl.
Ur yezh dezrannel gant tonennoù an hini eo evel an holl yezhoù gbeek.
E 1992 eo bet disklêriet ar foneg unan eus ar c'hwec'h yezh ofisiel evit kelenn d'an dud deuet e Benin.

## Gwelet ivez

* Yezhoù gbeek

### Liammoù diavaez

* Deskiñ foneg
* Lec'hienn diwar-benn ar foneg
# Fonem efelkistikel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen fonem efelkistikel (diwar ar henc'hresianeg: ἐφελκυστικός, "sachet da heul"; gall.: phonème éphelcystique) evit komz eus ur fonem, peurliesañ ur gensonenn staget ouzh diwezh ur morfem pe ur ger (s.o. paragoge) evit abegoù o tennañ d'an eufoniezh, dreist-holl evit mont e-bioù d'un hiatus, da skouer:
    galleg:
       donne + il → donne-t-il ("reiñ a ra eñ")
       va + y → vas-y ("mont di"; "gra 'ta")
    henc'hresianeg:
       λέγουσιν ἄγγελοι τἀληθῆ ("ar gannaded a lâr ar wirionez")
Disheñvel eo diouzh an ereadurezh ("liaison") implijet gant ar galleg hag a implij sonennoù e liveoù don ar fonologiezh pe c'hoazh sonennoù etimologel o orin keit ha n'eo ket etimologel ar fonemenn efelkistikel.
Tennañ a ra ar fonem efelkistikel da reolennoù sandhi pep yezh.

## Pennadoù kar

* Sandhi
* Ereadurezh
* Metaplasmenn
* Hiatus
# Fondi

Fondi (Latin: Fundi) zo ur gêr e proviñs Latina, e Lazio, en Italia.
# Fondón

Fondón a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Fonem

E yezhoniezh e vez implijet an termen fonem pe soniad (saoz.: phoneme) war dachenn ar fonologiezh evit komz eus keal teorikel ur sonenn hervez framm fonologel ur yezh resis. Da lavarout eo n'eo ket kevatal ur fonem d'ur fonenn hepmuiken war-eeun met kentoc'h da berzhioù ar fonennoù en ur yezh resis liammet ouzh ar semantik.
Kemmañ a ra ar fonemoù a yezh da yezh, da skouer en armenieg Ղ ղ distaget [ʁ] (treuzskrivet a-wezhoù <ġ>) a zo ur fonem disheñvel diouzh Ր ր distaget [ɾ] (treuzksrivet <r> peurliesañ), pa'z eo alofonennoù e brezhoneg an daou fonem-se dre ma tenn an distagadurioù disheñvel-se da zoare-komz hiniennel an dud pe d'ar rannyezhoù lec'hel ha n'eo ket da framm ar yezh war-eeun.
Evit gouzout hag-eñ e talvez ur fonenn (da lavarout eo ur sonenn resis) da fonem en ur yezh bennak e klasker reoù gerioù gante pep a ster disheñvel gante dre ziforc'h ur fonenn nemetken, da skouer "kar" ha "par".
Pa ne gaver diforc'h-ster ebet etre seurt reoù gerioù en ur yezh resis evit daou fonem disheñvel e rankont bezañ lakaet da alofonennoù, da skouer [ɹ], [r] ha [ʁ] (<r>) e brezhoneg hag a gemm hervez ar rannyezh hag an dud pe [x] ha [χ] (<c'h>) implijet hervez o lec'h en ur ger.
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel e ranker skrivañ treuzskrivadennoù fonemek etre beskelloù (/ /) keit ha ma vez skrivet etre sonnelloù ([ ]) treuzskrivadennoù fonetikel.
Diaes e c'hell bezañ pa vezer o klask dielfennañ pe deskiñ fonemoù ur yezh dianav betek-henn kompren pere eus ar fonennoù implijet ganti a zo fonemoù, dreist-holl pa ne glota ket framm fonologel ar yezh-se gant patromoù ar yezhoù anavet gant ar c'hlasker pe an desker, da skouer dre ma'z eo alofonennoù e saozneg ar c'hensonennoù dre serriñ c'hwezhet e c'hell bezañ techet ur saozneger da grediñ n'hall ket bezañ fonemoù an hevelep fonennoù er yezhoù all daoust ha m'eo gwir ar c'hontrol evit meur a yezh indezek evel an hindeg.

## Gwelit ivez

* Liveadur
* Alofonenn
* Fonologiezh
* Tonenn
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar brezhoneg