OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cettiidae

Cettiidae :
| Horornis fortipes (Sk. gant J. M. Garg e Kullu, stad Himachal Pradesh, India) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cettiidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2006 gant ar skiantourien svedat Per Alström, Per G.P. Ericson, Urban Olsson & Per Sundberg.
Dont a ra e anv eus hini ar jezuist italian Francesco Cetti (1726-1778) a oa loenoniour ha matematikour.

## Genadoù

Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a seizh genad golvaneged bihan d'ober ar c'herentiad ; setu-i, renket diouzh an urzh filogenetek :
| Abroscopus - (3 spesad) Baker, 1930 Phyllergates - (2 spesad) Sharpe, 1883 | Tickellia - (1 spesad) Blyth, 1861 Horornis - (13 spesad) Hodgson, 1845 | Tesia - (4 spesad) Hodgson, 1837 Cettia - (4 spesad) Bonaparte, 1834 | Urosphena - (5 spesad) Swinhoe, 1877 |

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Per Alström, Per G.P. Ericson, Urban Olsson & Per Sundberg, Phylogeny and classification of the avian superfamily Sylvioidea, Molecular Phylogenetics and Evolution 38 (2006) 381–397.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Cettiidae (lennet e-barzh d'an 28 a viz C'hwevrer 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Cettia

Cettia :
| C. castaneocoronata, luc'hskeudennet e Chiang Mai (Thailand). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Cettiidae |
| Anv skiantel ||
| Cettia Bonaparte, 1834 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Cettia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1834 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Pevar spesad golvaneged bihan a ya d'ober ar genad :
* Cettia brunnifrons
** C. b. brunnifrons, umbratica ha whistleri,
* Cettia castaneocoronata
** C. c. abadiei, castaneocoronata ha ripleyi,
* ar gourmenig-Cetti (Cettia cetti)
** C. c. albiventris, cetti hag orientalis,
* Cettia major
** C. m. major ha vafra.
Unnek (11) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Cettiidae/Cettia (lennet e-barzh d'an 28 a viz C'hwevrer 2022).
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Ceulan-a-Maesmor

Ceulan-a-Maesmor, pe Ceulanmaesmawr, zo ur gumuniezh e kontelezh Ceredigion, e Kembre. Emañ etre Aberystwyth ha Machynlleth. Enni emañ kêriadennoù Tal-y-bont ha Bont Goch.
E 2011 e oa poblet gant 1 013 a dud, ha 578 anezho (58,9%) a oa kembraegerien.

## Notennoù

* ↑ 'Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'. Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics).
# Frederig VII

Frederig VII a vez graet eus an dud-mañ:
* Friedrich VII von Zollern (?-1309), kont Hohenzollern.
* Friedrich VII (Toggenburg), kont diwezhañ Toggenburg († 1436)
* Friedrich VII Magnus (Baden-Durlach), Markgraf Baden-Durlach (1677–1709)
* Frederik VII roue Danmark (1848–1863)

## Pennadoù kar

* Frederig VI
* Frederig VIII
# Frederig V Danmark

Frederig V Danmark, pe Frederik V e daneg (1723–1766), a oa Roue Danmark ha Roue Norge adal 1746 betek e varv 20 vloaz diwezhatoc'h.
Mab e oa da Christian VI ha da Sophie Magdalene von Brandenburg-Kulmbach e bried.

## Dimezioù ha bugale

Div wech e timezas.

### Eured kentañ

Da gentañ ec'h euredas da Louise Breizh-Veur.
Pevar bugel o doe:
* Sofia Magdalena Danmark, dimezet da Gustav III , roue Sveden.
* Vilhelmine Caroline Danmark, ganet e 1747, dimezet da Wilhelm Iañ Hessen-Kassel, priñs Hessen-Kassel.
* Christian VII, roue Danmark-Norvegia, ganet e 1749
* Louise Danmark, ganet e 1750, dimezet da Carl von Hessen.

### Eil dimeziñ

Goude intañviñ ec'h addimezas da Juliane von Braunschweig-Wolfenbüttel. Ur mab o doe, ar priñs Frederig Danmark (1753-1805).

### Pried kleiz

Bugale all en doe gant e bried-kleiz Else Hansen :
* Frederikke Margarethe de Hansen, kontez Destinon (1747–1802)
* Frederikke Catherine de Hansen, kontez Lützau (1748–1822)
* Anna Marie de Hansen, Itron Fehmann, ha goude Itron van Meulengacht (1749–1812)
* Sophie Charlotte de Hansen, Kontez Origny (1750–1779)
* Ulrik Frederik de Hansen (1751–1752)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Frederig ar Gwiader

Frederig ar Gwiader, ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1847 e Brasparzh, ha marvet d'ar 24 a viz Du 1926 e Kerfeunteun, zo ur skrivagner galleg eus Breizh.
# Frederik

Frederik zo un anv-badez danek.
* Frederik Iañ (1471–1533), roue Danmark, Norge ha Sveden.
* Frederik II, roue Danmark, Norge ha Sveden.
* Frederik III, roue Danmark, Norge ha Sveden.
* Frederik IV, roue Danmark, Norge .
* Frederik V, roue Danmark, Norge .
* Frederik VI, roue Danmark, Norge .
* Frederik VII, roue Danmark, Norge .
* Frederik VIII, roue Danmark .
* Frederik IX, roue Danmark.
# Frederik II (Danmark ha Norge)

Frederik II (1534–1588) a oa roue Danmark ha roue Norvegia eus 1559 betek 1588.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas da Sophie von Mecklenburg-Güstrow (1557–1631), ha seizh bugel o doe :
* Elisabeth (1573-1626), a zimezas da Heinrich Julius von Braunschweig-Wolfenbüttel
* Anna (1574–1619), a zimezas da James Iañ, roue Bro-Saoz ha Bro-Skos
* Christian IV (1577- 1648), roue Danmark ha Norvegia war-lerc'h e dad
* Ulrich (1578-1624), Eskob Schleswig eus 1602 betek1624
* Augusta (1580-1639), dimezet da Johann Adolf von Schleswig-Holstein-Gottorf
* Hedwig (1581-1641), pried Christian II Sachsen
* Johann (9 a viz Gouere 1583 – 28 a viz Here 1602)
# Frederig VI Danmark

Frederig VI Danmark (Palez Christiansborg 1768 - Amalienborg 1839) a voe roue Danmark etre 1808 ha 1839 ha roue Norge eus 1808 da 1813.
Ganet e voe e Palez Christiansborg d'an 28 a viz Genver 1768, ha mab e oa da Christian VII, roue Danmark ha d'ar rouanez Carolina Matilda Breizh-Veur. Mab-bihan e oa Frederig VI, diouzh tu e dad, d'ar roue Frederig V Danmark ha d'e wreg, ar rouanez Louise Breizh-Veur ; diouzh tu e vamm e oa mab-bihan d'ar priñs saoz Frederick (priñs Kembre) ha d'ar briñsez alaman Augusta von Sachsen-Gotha.

## Eured ha bugale

D'an 31 a viz Gouere 1790 e timezas e Gottorp da Marie von Hessen-Kassel (1767-1852) (rouanez Danmark), merc'h da Garl Iañ von Hessen-Kassel. Eizh bugel o devoe, met div verc'h hepken a chomas bev. Diaesoc'h a se e voe hêrezh kurunenn Danmark :
* Christian (1791-1791) ;
* Marie Louise (1793-1793) ;
* Caroline (1793-1881), a zimezas en 1829 da Frédéric Ferdinand Danemark (1792-1863), mab -bihan da Frederik V Danmark ;
* Louise (1795-1795) ;
* Christian (1797-1797) ;
* Louise Juliane (1802-1802) ;
* Frédérique Marie (1805-1805) ;
* Wilhelmine Marie (1808-1891)
** En 1828, e timezas da Frederik VII Danmark ; bugel ebet n'o doe, ha torret e voe an eured en 1837.
** En 1838, e timezas d'an dug Carl von Schleswig-Holstein-Glücksburg (1813-1878).
# Frederik Hendrik van Oranje

Frederik Hendrik van Oranje a oa ur priñs izelvroat eus an Tiegezh Oranje-Nassau hag ur jeneral en arme an Izelvroioù.
Breur e oa da Maurits van Nassau. Darempredoù heñvelrevat en deveze en arme an Izelvroioù, en desped d'e zeskadurezh protestant strizh.
Divugel e oa e vreur Maurits e-keñver al lezenn petra bennak m'en doa bet bugale gant e bried kleiz Marguerite de Malines, hag evit mad an tiegezh e redias e vreur yaouankoc'h Frederik Hendrik da zimeziñ da 41 bloaz d'ar gontez Amalia von Solms-Braunfels, a oa 23 bloaz.

## Notennoù

* ↑ (en) Herbert H. Rowen, The Princes of Orange : The Stadholders in the Dutch Republic, Cambridge University Press, 1988, 253 p. (ISBN 978-0-521-34525-5), p. 59.
# Frederik III

Frederik III (1609-1643) a oa roue Danmark ha Norvegia.
Mab e oa da Christian IV ha da Anne Catherine von Brandenburg
Dimezet e oa d'ar briñsez alaman Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg
# Frederik IV

Frederik IV (1671-1730) a oa roue Danmark ha roue Norge war-lerc'h e dad Christian V.
Mab e oa da Christian V ha Charlotte Amalie von Hessen-Kassel Mervel a reas e dad e 1699 hag anvet e voe da roue.

## Dimezioù

Teir gwech e timezas
* da Louise von Mecklenburg-Güstrow
* da Elisabeth Helene von Vieregg
* da Anna Sophie Reventlow
Serc'hed e-leizh en doe ivez, hag en o zouez:
* Charlotte Helene von Schindel.
# Frederig VIII

Frederig VIII a vez graet eus an dud-mañ:
* Friedrich VIII von Zollern (?-1333), kont Hohenzollern.
* Friedrich VIII von Schleswig-Holstein (1829 -1880)
* Frederik VIII (1843-1906) roue Danmark.

## Pennadoù kar

* Frederig VII
* Frederig IX
# Cher

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar Cher zo :
* ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, gwelout Cher (stêr)
* abaoe 1790, un departamant gall, e kreiz Bro-C'hall, gwelout Cher (departamant). Bourges eo ar penn-kêr anezhañ.

## Tud

* Cher zo ur ganerez stadunanat.
# Chenoueg

Ur yezh verberek eus skourr yezhoù berberek an norzh eo ar chenoueg (chenoua) komzet gant tro-dro da 15.000-75.000 den e Aljeria (1996)
Tost a-walc'h eo geriaoueg ar yezh-mañ da hini ar c'habileg (76%)

## Gwelet ivez

* Yezhoù berberek an norzh
* Yezhoù afrez-aziatek
# Cheo Belén Puig

Cheo Belén Puig, eo anv-micher ar soner José Belén Puig, ganet e La Habana e 1908 ha marvet eno e 1971.
E dad, José Belén Puig e anv ivez, a oa rener ur charanga ha gantañ e teskas e vab Cheo seniñ piano ha binvioù all. Gant kelennerien all e teskas seniñ gitar, biolin, hag akordeoñs.
En 1923 e kemeras lec'h ar pianoour e charanga e dad. Daou vloaz goude, evel kalz sonerien yaouank ampart, e oa "Cheo" o seniñ er salioù sinema (er Strand peurvuiañ) da eilañ ar filmoù digomz.
En 1927 e voe enrollet ur bladenn gant charanga e dad evit ar gompagnunezh stadunanat Columbia Records ha "Cheo" a sone piano en daou bezh "El Rey de los bongoseros" ha "Ráscame aquí". War un dro e sone "Cheo" e charanga "Tata" Alfonso, er Rialto, hag en hini ar fleütour Calixto Allende.

## Oberennoù brudetañ

* ar bolero "Me han dicho que tu me quieres",
* an danzón "Cojan puesto"

## Pladennoù

* LP Cuba Cheo Belen Puig & Orquesta - Danzones Del Ayer, ??
* Danzones Y Cha Cha Cha (1995)
* Cheo Belen Puig (2001)
* Orquesta Cheo Belen Puig [2004]
* Vintage Cuba Nº 55 - EPs Collectors "Música Cubana" (2009)

## Liammoù diavaez

-Gant ORQUESTA CHEO BELEN PUIG
* La bella cubana
* Bururu
* Errante y Bohemio
# Chenorhamphus

Chenorhamphus :
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Maluridae |
| Anv skiantel ||
| Chenorhamphus Oustalet, 1878 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Chenorhamphus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1878 gant ar skiantour gall Émile Oustalet (1844-1905).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* Chenorhamphus campbelli,
* Chenorhamphus grayi.
O c'havout a reer e Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Maluridae/Chenorhamphus (lennet e-barzh d'an 19 a viz Eost 2016).
# Cher (departamant)

Cher :
| Melestradurezh ||
| Riez | Frañs |
| Rannvro | Kreiz |
| Pennlec'h (prefeti) | Bourges |
| Isprefetioù | Saint-Amand-Montrond Vierzon |
| Prezidant ar c'huzul-departamant | Michel Autissier (LR) |
| Prefed | Catherine Ferrier |
| Kod EBSSA | 18 |
| Kod ISO 3166-2 | FR-18 |
| Kod Eurostat NUTS-3 | FR241 |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 300 933 ann. (2020) |
| Stankter | 42 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Kenurzhiennoù | 47° 00′ 00″ Norzh 2° 34′ 59″ Reter / 47, 2.583 |
| Gorread | 7 235 km² |
| Adrannoù ||
| Arondisamantoù | 3 |
| Pastelloù-bro | 3 |
| Kantonioù | 19 |
| Etrekumuniezhioù | 17 |
| Kumunioù | 290 |
| kemmañ |
Ar Cher (distaget:; Char en okitaneg) a zo un departamant, er rannvro Centre, e kreiz Bro-C'hall. Ul lodennig vihan (11 kumun), e traoñ an departamant, e kornig-bro Culant, a zo en Okitania. Dont a ra anv an departamant war-lerc'h hini ar stêr Cher. Bourges eo ar pennlec'h anezhañ, ha 18 eo an niverenn roet dezhañ.

## Arondisamantoù ar Cher

* Bourges
* Saint-Amand-Montrond
* Vierzon

## Eus ar proviñsoù d'an departamant

Al lodenn vrasañ eus an departamant a zo er Berry, ar gevred a zo er Bourbonnais, ha darnigoù a zo en Nivernais (gevred pellañ) hag en Orléanais (gwalarn).

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
* touristañ er Cher

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
# Chenkoursk

Chenkoursk (ruseg: Шенкурск) a zo ur gêr a Rusia, e gouarnamant Arc'hangelsk. Penn bann Chenkoursk eo.

## Istor

* E manati Chenkoursk e vez enoret Sant Barlaam a Chenkoursk.
* Emgannoù a voe e Chenkoursk e miz Genver 1919 etre al Lu Ruz ha soudarded eus SUA ha Kanada.

## Tud dibar

* Ratmir C'holmov, mestrc’hoarier echedoù lituanian ha soviedat, a zo bet ganet e Chenkoursk.
# Cheo Feliciano

José "Cheo" Feliciano pe José Luis Feliciano Vega, ganet d'an 3 a viz Gouere 1935 e Ponce, e Puerto Rico, ha marvet e San Juan (Puerto Rico) e 2014, zo un tabouliner puertorikan brudet e bedig ar sonerezh latinamerikan ha salsa.
D'e 17 vloaz ez eas gant e dud da chom da New York ma krogas da seniñ gant "Ciro Rimac's Review".
# Ernst Iañ von Sachsen-Coburg-Gotha

Ernst Iañ von Sachsen-Coburg-Gotha (1784 – 1844) a oa bet dug Sachsen-Coburg-Saalfeld da gentañ, evel Ernst III, adalek 1806 betek 1826, ha dug Sachsen-Coburg-Gotha goude, adalek 1826 betek e varv.

## E vuhez

Mab e oa da Franz, dug Sachsen-Coburg-Saalfeld, ha d'e eil pried, Augusta Reuss von Lobenstein-Ebersdorf (1757-1831).
Breur e oa da Ferdinand Georg August von Sachsen-Coburg-Saalfeld-Koháry, jeneral aostrian, ha da Juliane von Sachsen-Coburg-Saalfeld, deuet da vout dugez-veur rus.
Klañv-fall e oa bet e dad, hag adalek an 10 a viz Mae 1803 e voe lakaet da gemer perzh e gouarnerezh an dugelezh. Mervel a reas e dad e 1806.
D'ar 7 ha 9 a viz Gouhere 1807, pa voe sinet feur-emglev Tilsitt, e oa bet diskaret e zugelezh da gentañ, hogen rentet e voe dezhañ gant harp an tsar Aleksandr Iañ Rusia, rak dimezet e oa breur an tsar, an dug-meur Konstantin Pavlovitch Rusia, da c'hoar Ernst).

## Dimeziñ ha bugale

E miz Gouhere 1817 e timezas d'ar briñsez Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg (1800–1831). Daou vugel o doe:
* Ernst II (1818-1893)
* Albert (1819-1861), dimezet en 1840 da Victoria ar Rouantelezh-Unanet.
Dizimeziñ a reas an daou bried e 1826.
Ernst ac'h addimezas e miz Kerzu 1826 d'e nizez, an dugez Marie von Württemberg.

## E vuhez

Pa varvas e dad e 1806 e oa aloubet an dugelezh gant armeoù an impalaer gall Napoleon. Perzh a gemeras Ernst en emgannoù Auerstaedt (1806), Lützen (1813) ha Leipzig (1813). En 1814, e savas Ernst raktres kreñvlec'h kêr Mainz.
Goude trec'h an armeoù kenunanaet en emgann Waterloo, e voe roet dezhañ, gant Kendalc'h Vienna , d'an 9 a viz Even 1815, un tamm douar, a voe anvet, en 1819, priñselezh Lichtenberg. Gwerzhet e voe ar briñselezh da Prusia en 1834.
# Ernst Mach

Ernst Mach a zo ganet d'an 18 a viz C'hwevrer e Chirlitz-Turas e 1838 ha marvet eo d'an 19 a viz C'hwevrer 1916 e Haar e kostez München. Ur fizisian aostrian e oa.
Savet eo bet gant e dad betek ma vefe 14 vloaz, goude-se e heulias studioù er Gymnasium (ul lise eo) e 1853 a-raok bezañ degemeret e skol-veur Vienna da 17 vloaz. Studiañ a reas ar matematik, ar skiantoù fizik hag ar brededouriezh. Embann a reas un dezenn doktorelezh war ar fenomennoù tredan da ziskargañ hag an tredanlusk e 1860. Kelenner war ar matematik e voe e skol-veur Graz e 1864 ha kelenner fizik er skol medisinerezh e 1866. E-keit-se e voe bet dedennet gant ar vevedouriezh ha merzerezh ar skiant. E 1897 en doe ur barrad empenn met kenderc'hel a reas da gelenn. E 1901 ez eas war e leve hag e teuas da vezañ ezel eus kambr uhel parlamant Aostria. Kenderc'hel a reas da embann levrioù skiantoù fizik ha kimiezh.
Mervel a reas d'an 19 a viz C'hwevrer 1916 e Haar e-kostez München (Alamagn).
# Ernst Mayr

Ernst Walter Mayr, bet ganet d'ar 5 a viz Gouere 1904 e Kempten (Impalaeriezh alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 3 a viz C'hwevrer 2005 e Bedford (Stadoù-Unanet Amerika), a oa ur arbennigour alaman war ar vevoniezh, an evnoniezh hag ar genetik.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### Kerentiadoù

* C: Cnemophilidae,
* P: Pityriaseidae.

### Spesadoù

* A
    Accipiter princeps (gwazsparfell Preden-Nevez), Alopecoenas sanctaecrucis,
* G
    Gymnomyza brunneirostris, Gymnophaps solomonensis,
* H : Haliaeetus sanfordi (morerer Sanford),
* M
    Melionyx princeps, Myzomela longirostris ha malaitae,
* S : Stresemannia bougainvillei.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ A-gevret gant Austin L. Rand.
* ↑ A-gevret gant Ernest Thomas Gilliard.
* ↑ A-gevret gant Dean Amadon.
# Ernst Neubach

Ernst Neubach, bet ganet e Vienna (Aostria-Hungaria d'ar mare-se) d'an 3 a viz Genver 1900 hag aet da Anaon e München (Alamagn ar C'hornôg d'ar mare-se) d'ar 21 a viz Mae 1968, a oa ur filmaozer, produour, saver senario ha sonaozer aostrian-hungarat. Labourat en devoa e Bro-C'hall dindan an anv Ernest Neuville er bloavezhioù 1930-40, goude bezañ tec'het diouzh an Nazied.

## Liamm diavaez

* Ernst Neubach war Internet Movie Database
# Ernst Kaltenbrunner

Ernst Kaltenbrunner, ganet d'ar 4 a viz Here 1903 ha marvet d'ar 16 a viz Here 1946, a oa unan eus pennoù uhel ar Strollad Nazi alaman e-pad an Eil Brezel-bed.
Dont a reas tre ar Schutzstaffel e 1931 hag adal 1935 e voe azaouezet evel penn an SS aostrian ha tizhet e vo ar rank Obergruppenführer gantañ.
Goude marv Reinhard Heydrich e 1942 hag ur prantadig dindan ren Heinrich Himmler e teuas Kaltenbrunner da vout e penn burevioù surentez an Trede Reich, ar Reichssicherheitshauptamt (RSHA) (Burevioù ar Gestapo, ar Kripo hag an SD) betek Mae 1945.
Bez e voe an ezel uhelañ eus an SS o vezañ barnet e-pad Prosez Nürnberg. Kondaonet e voe evit torfedoù-brezel ha torfedoù a-enep an Denelezh ha lakaet d'ar marv dre ar groug.
# Gargallo (Novara)

Gargallo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
# Garganta de los Montes

Garganta de los Montes zo ur gumun e Spagn e proviñs Madrid.
# Garganta del Villar

Garganta del Villar zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Gargantilla

Gargantilla zo ur gumun eus proviñs Cáceres, en Extremadura, e Spagn. An niver annezidi zo 371 (2023).
# Gargantilla del Lozoya y Pinilla de Buitrago

Gargantilla del Lozoya y Pinilla de Buitrago zo ur gumun e Spagn e proviñs Madrid.
# Gargadennekadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen gargadennekadur (saoz.: pharyngealization) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un seurt doare distagañ a eil renk ma vez strishaet ar c'hargadenn keit ha ma vez distaget ur gensonenn pe ur vogalenn gant ul lec'h distagañ pennañ all.
Un ebeniezh fonemek a gaver etre kensonennoù kurunennek gargadennekaet, anvet "kensonennoù stambouc'hus", enebiet ouzh kensonennoù kurunennek plaen en arabeg ha distaget e vez al lizherenn ayin evel ur stankenn gargadenn e meur a rannyezh arabek.
Kavet e veze en oubic'heg 14 kensonenn gargadennekaet hag implijet e vezont stank pe stankoc'h ivez gant meur a yezh komzet e kompezennoù Norzhamerika, en o zouez ar yezhoù salichek hag ar yezhoù sahaptiek. Er yezhoù touek ("tuu") e kaver fonemoù ankoueekaet zoken.
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel e c'heller merkañ ar goueliekadur e daou doare disheñvel:
* dre varreniñ un arouezenn bennañ hag a dalvez koulz evit merkañ ar goueliekadur hag ar gargadennekadur, d.s. >; pe
* skrivañ arouezenn ur gammaig, d.s.. Gant an arouezenn-mañ e vez merket ar goueliekadur en un doare sklaer ha resis.

## Gwelit ivez:

* Doare distagañ a eil renk
* Doare distagañ
* Lec'h distagañ
* Kensonenn
* Staonekadur
* Kensonenn gargadenn
* Kensonenn ankoue
* Hugennekadur
# Gargallo

Gargallo zo anv meur a lec'h.

## Italia

* Gargallo (Novara), kumun e proviñs Novara, e Piemonte.

## Spagn

* Gargallo (Teruel), kumun e proviñs Teruel, en Aragon.
# Gargallo (Teruel)

Gargallo zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 91 (2023).
# Gargam

Gargam, pe Gargamm hervez skritur ar brezhoneg, zo un anv-tiegezh brezhonek.

## Tud

* Ieuan Llwyd ab Y Gargam, barzh kembraek
* Adeline Gargam, kelennerez skol-veur c'hall

## Lennegezh

* Trubuilhou An Aotrou Gargam, pezhig-c'hoari gant Glaoda ar Prad e 1909
* Gargam, lesanv un dudenn er romant Bilzig, gant Fañch al Lae, e 1925.

## Notennoù

* ↑ http://www.geneanet.org/genealogie/fr/gargam.html
# Garganta la Olla

Garganta la Olla zo ur gumun eus proviñs Cáceres, en Extremadura, e Spagn. An niver annezidi zo 898 (2023).
# Gilles de Kerampuil

Gilles de Kerampuil (Gilles de Saisy de Kerampuil), ganet e 1530, marvet d'an 29 a viz Gwengolo 1578 e Roazhon, oa ur beleg breizhat, chaloni, ha person parrezioù Motrev, Kleden, ha Treogan.
Lakaet en deus e brezhoneg ul levr relijion savet gant ar jezuist izelvroat Petrus Canisius da stourm ouzh ar brotestantiezh.

## Troidigezh

* Petrus Canisius, Catechism hac instruction egvit an catholicquet Meurtbet Necesser en Amser-presant, Paris, Jacques Keruer, 1576.

## Liamm diavaez

* Gilles de Kerampuil, éditeur des Heures bretonnes - Bibliothèque de l'école des chartes. 1895, tome 56. pp. 229-230
# Gilwern

Gilwern zo ur gêriadenn e kreisteiz Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gornaoueg da Y Fenni, e gwalarn ar gontelezh.
Tremen a ra Kanol Sir Fynwy ha Brycheiniog dre ar gêriadenn.

## Liamm diavaez

* Gilwern.net (en)
# Gimialcón

Gimialcón zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Gimli

Gimli a zo ur c'horr e-barzh Aotrou ar Gwalennoù, un heuliad levrioù skrivet gant ar skrivagner saoznek J.R.R. Tolkien. Mab Gloin eo, unan eus an trizek korr aet gant Bilbo (pe Bilbo Sac'heg) da adkemer Erebor hag e deñzorioù. An aktour kembreat John Rhys-Davies a c'hoari Gimli e film Peter Jackson.

## Notennoù

* ↑ aktor Hollywood John Rhys-Davies : 'I'm very proud of being a Welshman'. Wales Online (23 November 2013).
# Gillis van Coninxloo

Gillis van Coninxloo (1544 e Antwerpen – 1606 e Amsterdam) a oa ul livour izelvroat, hag a livas gweledvaoù.

## E vuhez

Hervez Carel van Mander e teskas Gillis van Coninxloo livañ e Antwerpen. Deskard Pieter Coecke van Aelst yaouank, Lenaert Kroes ha hini Gillis Mostaert e voe. E 1570 e voe degemeret e kouch Sant-Lug.
Pa voe tapet Antwerpen e 1585 e rankas, daoust dezhañ bezañ protestant, kuitaat ar gêr, hag en em staliañ a reas e Frankenthal (Alamagn). Eno e oa meur a livour gweledvaoù all, hag an holl anezho a zo anavezet dindan an anv skol Frankenthal. Bras e voe perzh Gillis van Coninxloo er skol-se. E 1595 ez eas d'en em staliañ e Amsterdam.

## E oberenn

Gillis van Coninxloo a voe al livour pouezus kentañ a livas taolennoù enno koadeier. Bras e voe e levezon a-fet livañ gweledvaoù. Betek-henn e veze livet gwelioù-meur, met azalek dibenn ar XVI$^{vet}$ e krogas an dud da livañ gweledvaoù tostoc'h outo, evel digoadennoù da skouer. An emdroadur-se a weler e oberennoù Jan Brueghel gozh ha re Paul Bril.
E-keit ma oa e Frankenthal, e livas dreist-holl Coninxloo gweledvaoù garzhaouegoù. Tost e voe e oberennoù neuze ouzh re Pieter Schoubroeck ha re Anton Mirou. Ur wech degouezhet e Amsterdam e stagas gant liavadurioù koadeier, diazezet war un dremmwel izel ha gwez strollet. Evel-se e krouas un hengoun hag a voe heuliet gant livourien all Abraham Govaerts, Alexander Keirincx, Denijs van Alsloot, Gijsbrecht Leytens ha Roelant Savery.

## Un nebeud taolennoù

* Elias o voueta ar brini
* Gweledva gant lodennoù eus buhez Maria, KUMU, Estonia
* Koad (1595), Mirdi Getty
* Koad (1598), Museum, Liechtenstein
* Gweledva (tro 1600), Kunsthistorisches Museum, Vienna
* Gweledva gant Gwener hag Adonis, Mirdi arzoù Cleveland