OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Benny Moré

Maximiliano Bartolomé Moré Gutierrez, pe Benny Moré, ganet e Santa Isabel de las Lajas d'ar 24 a viz Eost 1919 ha marvet e La Habana d'an 19 a viz C'hwevrer 1963, zo ur c'haner kuban. Gwelet e vez evel an hini brasañ a-viskoazh, abalamour moarvat, m'en deus gouezet chom feal d'an doareoù-kanañ kozh ha war un dro krouiñ doareoù nevez en e amzer.
Lesanvet e oa el Bárbaro del Rítmo.

## Munudoù

* Ar ganaouenn Santa Isabel de las Lajas zo bet savet gantañ d'e barrez c'henidik.
* Kanaouennoù en deus kanet da veur a lec'h : Cienfuegos, Manzanillo, Marianao, etc.
* Bep bloaz e vez ur fest en eñvor dezhañ e Cienfuegos.
* Gantañ e voe kemeret ar c'hiz da youc'hal ¡Azucar! ("sukr !") pa gave dezhañ e oa saourus (sabroso) doare-seniñ ar sonerien ha startijenn gante. Adkemeret e voe ar ger gant Celia Cruz, a rae kreñv gantañ, ma kreder alies eo ganti e voe krouet ar c'hiz.

## Darn eus ar sonioù savet gantañ

* Cómo fue, bolero
* Bonito y sabroso, mambo
* Santa Isabel de las Lajas, son montuno
* Qué bueno baila usted, son montuno
* Cienfuegos, guajira
* Se te cayó el tabaco, guaracha
* Locas por el mambo, mambo
* Conocí la paz, bolero
* Dolor y perdón, bolero
* Mi amor fugaz, bolero
* No te atrevas, bolero
* De la rumba al cha-cha-chá, guaguanco cha cha cha
* Rumberos de ayer, rumba

## Pladennoù

* Benny Moré, de verdad, EGREM, 1992.
* Benny Moré en vivo, RTV Comercial/Discmedi, 1994.
* Benny Moré & Pérez Prado (2 CD), Orfeón Records, 2001.
* Bárbaro del Ritmo (1948-1950), Tumbao Cuban Clasix, 2004.

## Liammoù diavaez

* O kanañ Ya son las doce
* O kanañ Vertente Camaguey
* O kanañ Soy guajiro
* O kanañ Bonito y sabroso
* O kanañ : , ha Germán Valdés o tañsal.

## Liammoù diavaez

* http://www.youtube.com/watch?v=4gKOSqVxSd8
* Ar film El Benny :
* Film diwar e benn :
# Benoni Auran

Benoît Benoni-Auran (1859 e Monteux (Vaucluse) - 1944) a oa ul livour provañsat. Kalzik eus e daolennoù a zo war ziskouez e ti-kêr Monteux.
# Benoît Baby

Benoît Baby a zo ur rugbier gall, ganet e L'Avelhanet (Arieja) d'ar 7 a viz Gwengolo 1983. C'hoarier kreiz eo war an dachenn. Sinet en deus gant skipailh ASM Clermont Auvergne e 2007 goude pemp bloaz gant ar Stade Toulousain. Dibabet eo bet nav gwech da vont da c'hoari evit skipailh rugbi Frañs.

## Kluboù

* 2002-2007. Stade Toulousain
* 2007-2011. ASM Clermont Auvergne

## Loreadeg

* Heineken Cup 2005
* gourfennad Heineken Cup 2004
* gourfennad Kampionad Frañs 2008
# Benny Barbash

Benny Barbash (en hebraeg: בני ברבש) zo ur skrivagner israelian ganet e Beer Sheva e 1951.
En e romant kentañ My first Sony (Ma Sony kentañ) e teskriv liesseurted ar gevredigezh israelian a-vremañ, gant tudennoù eus an eil pe trede remziad goude ar Shoah.

## Daveoù diavaez

Atersadenn B. Barbash (e galleg)
# Benoni (Bibl)

Benoni, pe Benjamin, pe Benyamin, pe Binyamin a oa unan eus daouzek mab Yaakov, eil mab Rahel, ha diazezer meuriad Binyamin, unan eus daouzek meuriad Israel hervez ar Bibl.

## Er Bibl

Diaes e voe ar gwilioud ha p'edo Rahel o vervel diwarnañ e anvas he mab "Ben-oni" (mab ma foan). Met "Binyamin" e voe anvet gant e dad.

## Notennoù

* ↑ Geneliezh 35:18
# Benoît

Benoît zo un anv-badez gallek, deuet da vezañ anv-tiegezh ivez. Benoit zo un doare-skrivañ all implijet evit an anv-tiegezh.

## Yezhoù all

* Benead e brezhoneg
* Benedetto, en italianeg

## Tud
### Anv-tiegezh
#### Breizh

* Thierry Benoit, politikour

#### Bro-C'hall

* Pierre Benoit (1886-1962), skrivagner
* Ted Benoît (1947-2016), aozer bannoù-treset

### Anv-badez
#### Belgia

* Benoît Poelvoorde (g. e 1964), aktour

#### Breizh

* Benoît Purenne, echedour

#### Bro-C'hall

* Benoît Hamon, politikour, a orin breizhat
* Benoît Baby, c'hoarier rugbi
# Albanella (Italia)

Albanella zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Salerno, e rannvro Campania.
# Alban (Tarn)

Alban :
| Anv okitanek | Albanh |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Midi-Pyrénées |
| Departamant | Tarn |
| Arondisamant | Albi |
| Kanton | Alban (pennlec'h) |
| Kod kumun | 81003 |
| Kod post | 81250 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Louis Fournier 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Communauté de communes des Monts-d'Alban |
| Lec'hienn web | http://www.alban.ccmav.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 925 ann. (2020) |
| Stankter | 94 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | bihanañ 357 m — brasañ 644 m |
| Gorread | 9,82 km² |
| kemmañ |
Alban (Albanh en okitaneg) zo ur gumun eus Bro-C'hall en departamant Tarn.
# Albaneg

Ur yezh indez-europek eo an albaneg (albaneg: shqip) komzet gant ouzhpenn 6 milion a dud en Albania ha Kosovo dreist-holl hag ivez e lec'hioù zo eus Makedonia an Norzh, Gres, Montenegro, Italia ha gant albanegerien divroet er bed a-bezh.
Peder fennrannyezh a zo :
* Isskourr ghegek :
** ghegeg (Kosovo, norzh Albania, Montenegro, Makedonia)
* Isskourr toskek :
** toskeg (kreiz ha su Albania)
** arberecheg (Italia)
** arvaniteg (Gres)
An albaneg unvan (hag a vez implijet evel yezh-stad Albania) a zo kar d'an toskeg.

## Liammoù diavaez

* Learn Albanian Language - Online Classes
* English - Albanian Dictionary
* Albanian - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition.
* An overview of the Albanian language
* Albanian phrase guide
* Ethnologue report on Albanian
* List of online Albanian-related resources
* Albanian World evit deskiñ an albaneg
# Alban Verulamium

Sant Alban, pe Alban Verulamium, a oa ur merzher kristen, a orin roman moarvat, en Enez Vreizh, en III$^e$ pe IV$^e$ kantved. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all "Amphibalus", Julius, hag Aaron, e kêr roman Verulamium, a zo hiriv St. Alban's Cathedral, e kreisteiz Hertfordshire, 31 km en hanternoz da greiz-kêr Londrez, hag eno e vez enoret abaoe.

## Ar vojenn

A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an impalaeriezh roman e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. Alban en doa roet bod d'ur beleg kristen a oa klask warnañ, Amphibalus, ha levezonet gantañ e troas ouzh ar feiz kristen. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell ar beleg hag e voe harzet en e lec'h. Dirak ar barner e anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe abalamour da se. Dibennet e voe, a-hervez, el lec'h ma voe savet an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur feunteun.

## Pennadoù kar

* Alban
# Albanchez

'Albanchez a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
# Albanchez de Mágina

Albanchez de Mágina zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Jaén.
# Albano

Albano zo un anv-den italianek, deuet eus an anv latin Albanus, un anv a veze roet da gentañ d'un den deuet eus ur gêr anvet Alba (da lavarout eo pe Alba Longa , pe Alba Fucentia, pe Alba Pompeia, pe unan all c'hoazh).

### Stummoù all

* Paotred: Albanino
* Plac'hed: Albana, Albania

## Yezhoù all

* Alban, en okitaneg, brezhoneg, galleg, saozneg.
* Albán, e spagnoleg

## Tud

* Albano Canazza, melldroader italian
* Albano Carrisi, anavezet evel Al Bano, kaner italian.

## Lec'hanvadurezh

Anv meur a gumun italian eo :
* Albano di Lucania, e proviñs Potenza,
* Albano Laziale, e proviñs Lazio,
* Albano Sant'Alessandro, e proviñs Bergamo,
* Albano Vercellese, e proviñs Vercelli,
hag ivez
* Montalbano,
* Sant'Albano Stura.

## Pennadoù kar

* Alba, lec'hanv latin
* Alba (anv-badez)
# Albania

Republika e Shqipërisë :
| (Banniel Albania) (ardamezioù Albania) ||
| Kan broadel | Rreth Flamurit të Përbashkuar ("Unanet en-dro d'ar Banniel") |
| Ger-stur | Unanet ha Kreñv |
| Yezh ofisiel | Albaneg |
| Kêr-benn | Tirana |
| Gorread -En holl -% dour | 28 748 km² 4,7 % |
| Poblañs -Hollad -Stankter ar boblañs | 3 130 000 (2005) 109/km² |
| Prezidant | Ilir Meta |
| Ministr Kentañ | Edi Rama |
| Gouel broadel | |
| Moneiz | Lek |
| Kod pellgomz | 355 |
| Kod war ar Genrouedad | .al |
Republik Albania (Albaneg : Republika e Shqipërisë) a zo ur vro vihan eus ar Balkanioù e gevred Europa. Harzoù he deus gant Montenegro er gwalarn, Kosovo en norzh, Makedonia an Norzh er reter ha Gres er su. Bevennet eo gant Mor Adria er c'hornôg hag ar Mor Ionian er mervent. Daoust d'hec'h istor trubuilhet eo deuet ar vro da vezañ un demokratelezh.

## Istor

    Pennad dre ar munud : Istor Albania.

## Kêrioù pennañ

Tirana, Durrës, Vlorë, Elbasan, Shkodër.

## Tud brudet

* Gwazed : Ismaïl Kadaré, skrivagner,

## Liammoù diabarzh

* Rannoù melestradurel Albania
# Albano Laziale

Albano Laziale zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
# Albano Sant'Alessandro

Albano Sant'Alessandro zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
# Bernez Kabon

Bernez Kabon zo bet kelenner saozneg. Maer Gwimaeg eo bet etre 1977 ha 2008 . Ezel eo eus Ar Falz.

## Lennegezh

Troet en deus Bilzig e galleg, evit un embannadur divyezhek gant Skol Vreizh e 2000.

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Le Télégramme, d'an 19 a viz Kerzu 2007
# Bernez an Nail

Bernez an Nail (Bernard Le Nail evit ar marilhoù Stad) a oa un den engouestlet e buhez Breizh hag ar brezhoneg. Ganet eo bet e 1946 e Pariz ha marvet e Roazhon d'ar 5 a viz Genver 2010. Gouiziek-bras e oa war zanvez Breizh, hec'h istor, he sevenadur hag hec'h ekonomiezh. Anavezout a rae eus ar c'hentañ ar broioù keltiek hag ar Vretoned dre ar bed.
Skoliad eo bet e SADED.
Rener Skol-Uhel ar Vro eo bet e-pad pell, ha taget taer gant Françoise Morvan. Goude e oa aet da embanner, bet savet gantañ un ti-embann anvet Les Portes du Large.

## Labour

* 1973-1979, e penn "Burev kas war-raok ar greanterezh" e Kambr kenwerzh ha greanterezh Naoned
* 1979-1983, pennsekretour ar CELIB, diazezet e Lannarstêr
* 1983-2000, rener Skol-Uhel ar Vro
* 2001-2002, savet gantañ an embannadurioù Les Portes du large.

## Levrioù ha pennadoù
### galleg

* Le décollage de l'économie irlandaise. Kounskrid pevare bloavezh skiantoù ekonomikel, 1968 ;
* Radiographies financières d'entreprises de Loire-Atlantique. Naoned, Kambr kenwerzh ha, 1975, 300 p. ;
* Guide annuaire culturel de Loire-Atlantique. Naoned, Centre nantais de culture celtique, 1980 ;
* Bretagne, pays de mer, e kenlabour gant Philippe Plisson (luc'hskeudennoù). Pariz, Hachette, 1993 ;
* Explorateurs et grands voyageurs bretons, éditions Gisserot, 1998, (geriadur buhezskridoù) ;
* Dictionnaire des romanciers de Bretagne, e kenlabour gant Jacqueline Le Nail. Gourin, Ed. Keltia Graphic, 1999, 360 p. ;
* Dictionnaire des auteurs de jeunesse de Bretagne, e kenlabour gant Jacqueline Le Nail, rakskrid gant François Caradec. Gourin, Keltia Graphic, 2001, 360 p. ;
* Noms de lieux bretons à travers le monde. Roazhon, Les Portes du large, 2002, 239 p. ;
* L'Almanach de la Bretagne. Larousse, 2003, 384 p. ;
* Pays de Vitré. Hommes et femmes remarquables, e kenlabour gant Jacqueline Le Nail. Roazhon, Les Portes du large, 2004, 240 p. ;
* 321 Malouins. Dictionnaire biographique. Roazhon, Les Portes du large, 2004, 288 p. ;
* Des Bretons au Mexique. Roazhon, Les Portes du large, 2009, 240 p.
* Des Bretons en Russie et des Russes en Bretagne. Roazhon, Les Portes du Large (n'eo ket deuet c'hoazh er-maez) ;
* Dictionnaire biographique de Loire-Atlantique. Roazhon, Les Portes du Large.
(e-barzh levrioù savet gant meur a aozer)
* La Bretagne, dindan renerezh Yann Brekilien. Pariz, Éditions d'organisation, 1982, (rannbennad diwar-benn an energiezh e Breizh) ;
* Perzh bras e-barzh Les Bretons au-delà des mers. Explorateurs et grands voyageurs. Kemper, éd. Nouvelles du Finistère, 1996 ;
* L'Espoir breton du XXIe siècle. La Bretagne en âge de réveil. Speied, Coop Breizh, 1998, (rannbennad war ar sevenadur).

### brezhoneg

* Pennadoù e-barzh Imbourc'h (niverennoù kentañ), Al Liamm, Keleier an Naoned...

## Liamm diavaez

* les Portes du Large - Bibliographie de Bernard Le Nail (fr)
# Bernez Jestin

Bernez Jestin (Bernard Gestin e anv kefridiel), ganet e 1948 e Landerne, zo un emsaver brezhon.
Ur beajour eo bet er bed a-bezh abred-kenañ hag e vuhez-pad, adal Turkia dre viz-meud e 1966 betek Afghanistan, India ha Nepal dre an hentoù e 1971, Mongolia, Indez-Sina hag all. Kenderc'hel a ra atav, eus ar broioù balkanek betek Jorjia er C'haokaz.
Desket en deus meur a yezh nebeut anavezet evel ar gresianeg, ar finneg pe ar serbeg-ha-kroateg.
Studiañ a reas en Institut d' Études Politiques e Pariz. Studier e voe ivez e S.A.D.E.D..
Labourat a reas e Dakar, Senegal e-pad daou vloavezh (1979-1981) hag ivez e London hag e New York (1996).
Ezel e voe e-pad ur frapadig eus ur c'helc'h "nevezpagan" savet gant Goulven Pennaod ha Yann-Ber Tihernon e 1983 : Kelc'h Maksen Wledig. Pellaat a reas dioutañ buan avat evit talvoudoù hag abegoù don, enebet ma oa ouzh e rikladur pellaour. Er c'helc'h e oa en em gavet gant kalzik tud all anavezet mat bet hoalet eveltañ gant tu "atahiner ha "c'hwezher-tan" bliv ar bodad-se.
Gouestlet en deus dek vloaz da studiañ oberenn veur ar skrivagner gresian Nikos Kazantzaki ha skrivet meur a rakskrid, studiadenn pe brezegenn diwar e benn. Emañ hiziv o prientiñ embannadur ar strobad testennoù-se.
Un amaeziad eus ar BNP hag eus an ti-bank Barclays e voe, arbennikaet war studi riskl an embregerezhioù hag ar gennadoù armerzhel. Rener Skol-Uhel ar Vro e teuas da vezañ e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000 betek ebrel 2008. Kengadoriad kevread sevenadurel breizhek SKED e Brest ez eo bremañ abaoe un eizh vloaz bennak.
Abaoe 1998 e tarempred ingal Kuba, ur vro anavezet don gantañ bremañ, dimezet ma z eo gant ur vaouez alese.
Paotr ar c'hayak-mor eo erfin, abaoe ouzhpenn 35 bloaz bremañ, sot-pitilh gant ar pleustr-se.
# Bernhard von Sachsen-Jena

Bernhard von Sachsen-Jena (1638–1678) a voe kentañ dug Sachsen-Jena (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) adalek 1672 betek e varv.
# Bernhard

Bernhard zo un anv-badez alamanek, kar da v-Bernez, e brezhoneg.

## Yezhoù all

* Bernez e brezhoneg
* Bernard e galleg
* Bernardo e spagnoleg

## Tud

* Bernhard von Sachsen-Weimar, jeneral alaman
* Bernhard von Sachsen-Jena (1638-1678), kentañ dug Sachsen-Jena.
* Bernhard Iañ Sachsen-Meiningen
* Bernhard Horwitz, echedour alaman

### Anv-tiegezh

* Thomas Bernhard (1931–1989), skrivagner aostrian
# Bernhard Christian Otto

Bernhard Christian Otto, bet ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1745 e Niepars (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Du 1835 e Frankfurt (Kengevread alaman d'an ampoent), a oa un armerzhelour, ur mezeg hag un naturour alaman.

## Listenn al laboused studiet gantañ

* S
    speg gwenn (Melanerpes candidus).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Ober a reer gant ar berradur Otto e metoù al loenoniezh.
# Bernhard Horwitz

Bernhard Horwitz (Benjamin e oa e anv-bihan da gentañ) a zo bet ganet d'an 10 a viz Mae 1807 e Neustrelitz (Alamagn) ha marvet d'an 29 a viz Eost 1885 e Londrez (Bro-Saoz).
Mestrc'hoarier echedoù alaman hag aozer studiadennoù echedoù.
Skoliataet e voe e Berlin (Alamagn) ha studiañ a reas an arzoù. Adalek 1837 betek 1843 e kemeras perzh er strollad c'hoarierion " ar Pleiaded". Da Londrez ez eas e 1845. E 1846 e kollas ur match a-enep da Lionel Kieseritzky, hag unan all a-enep da Howard Staunton, (15.5/8.5). Ar gwellañ taol bet graet gantañ a oa bet bout trec'h war Henry Bird e 1851. Kemer a reas perzh er c'hentañ tournamant etrebroadel e Londrez e 1851: gounit a reas a-enep da Henry Bird en droiad kentañ, koll a reas a-enep da Howard Staunton en eil hini, ha pilet e voe gant J. Szen en trede hini.

## Oberenn skrivet

* A-gevred gant Josef Kling e skrivas Chess Studies (1851), ul levr brudet, gouestlet d'ar studiadennoù a-zivout an dibennoù-partienn ha d'an dibennoù-partienn dre vras.
* Studiadennoù er c'hazetennoù:
** Westminster Papers,
** The City of London Chess Magazine,
** The Chess Monthly.

## Ul levr diwar e benn

* Jan van Reek, Bernhard Horwitz. Stichting Eindspel, Margraten, 1996, ISBN 90-74827-19-5.

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chessgames (saozneg)
# Bernezzo

Bernezzo (Bërness e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Niver an annezidi a sav da 4 215 (1 Genver 2023).
# Bernez Tangi

Bernez Tangi :
| Bernez Tangi hag Olwenn Manac'h ||
| Anv ofisiel | Bernard Tanguy |
| Obererezh | Kaner, Skrivagner, troer, difazier |
| Ganedigezh | 11 Mezheven 1949 e Karanteg, Leon, Breizh |
| Yezh skrivañ | Brezhoneg |
| Enorioù | Priz Imram e 1986, Priz Langleiz e 2011 |
| Lec'hienn ofisiel | bernez-tangi.com/ |
| kemmañ |
Bernez Tangi, ganet e Karanteg d'an 11 a viz Mezheven 1949, zo ur barzh, ur c'haner hag ul livour breizhat. Brezhoneger a-vihanik eo, ha divizet en doa mont da redek ar bed goude e studioù (Europa, Amerika, Azia, Afrika). Gant Denez Abernot hag un nebeud sonerien all en doa savet ar strollad rock e brezhoneg Storlok (1976-1980).
Er bloaz 2001 e nac'has ar priz Du-mañ Du-se deroet gant France 3 Ouest goude e levr Rod an Avelioù, en abeg da lec'h dister ar brezhoneg er media foran ; an hevelep priz a voe deroet dezhañ e 2011, ar pezh e vroudas da enrollañ ur c'hlip video anvet Gwerz ar skinwel a oa c'hoazh a-zivout stad ar brezhoneg er skinwel.

## Oberennoù
### Lennegezh

* 1986 : Fulennoù an tantad, Lesneven : Hor yezh (Mouladurioù Hor Yezh-Skrid) — Priz Imram 1986)
* 2001 : Rod an Avelioù, Mouladurioù Hor Yezh-Skrid
* 2005 : Chien de feu (Tarv Ruz). Un dibab barzhonegoù troet e galleg, embannet gant ur CD ma klever ar barzh o lenn ar skridoù brezhonek.
* 2010 : Ar Saouzanenn, barzhonegoù, Skrid (Here), Priz Langleiz 2011
* 2015 : 1973, romant (Skrid)
* 2018 : Dastumadeg an Anaon , barzhonegoù (Skrid)

### Sonerezh
   #### Gant Storlok

      * 1978 : Gwerz An Dilabour/Gwerz maro Jorj Jackson (45 tro)
      * 1979 : Stok-ha-stok

   #### Gant Pempbiz

      * 2011 : Pempbiz
      * 2015 : Karantez, marv ha faltazi

   #### E-unan

      * 1990 : Kest al lec'h (kasedig embannet gantañ)
      * 2001 : Eured an diaoul (An Naer Produksion)
      * 2009 : Lapous an tan (Tarv Ruz)
      * 2012 : Gwerz ar skinwel, kenlabour gant Yon Gouez
      * 2015 : L'animal entraîne l'homme (IXIISIS Records) — Kenlabour gant an arzourez IXIISIS

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Atersadenn gant Bernez Tangi e 2006
* Gwerz ar skinwel e Breizh (25/01/2012)
* Bernez Tangi e ti Lyrikline
# Alphonse Arzel

Alphonse Arzel, ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1927 e Gwitalmeze ha marvet d'an 21 a viz C'hwevrer 2014, a zo ur politikour breton, bet senedour, ha maer Gwitalmeze etre 1961 ha 2001. Brudet eo ar stourm renet gantañ e penn maered ar c'humunioù saotret gant lanv du an Amoco Cadiz.

## Liamm diavaez

* Film diwar e benn e brezhoneg :
# Alphonse Guérin

Alphonse Marie Guérin a oa ur mezeg ha surjian vreizhat bet ganet e Ploermael d'an 9 a viz Eost 1816. Dilennet e voe da ezel Akadamiezh vroadel ar vezegiezh e 1868, ha da brezidant e 1884.
Da geñver Seziz Pariz (1870) en devoa ijinet ar vandenn-ouet da virout ouzh bakteri an aer a dizhout goulioù ar re c'hloazet. Unan eus a re gentañ o lakaat war wel roll ar mikrob eo bet o voulc'hañ a hent a vo kemeret gant Pasteur goude.
E-touez e skridoù pouezusañ e kaver un Traité de chirurgie opératoire hag un Traité des maladies des organes génitaux externes de la femme
Aet e oa da Anaon e Pariz d'an 21 a viz C'hwevrer 1895.
Pennospital Bro Ploermael a zoug e anv.
Roet eo bet e anv d'ur ru e Roazhon.
# Alpignano

Alpignano (Alpignan e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte. 16 500 a dud zo enni o chom. Treuzet eo gant an Dora Riparia.
# Alphonse Massamba-Débat

Alphonse Massamba-Débat (1921 - 25 a viz Meurzh 1977) a oa ur politikour eus Republik Kongo, bet prezidant ar vro.
Goude an eil brezel-bed e voe skolaer e Tchad a-raok distreiñ d'e vro ha kelenn e Mindouli ha Brazzaville. Massamba-Débat a voe anvet da vinistr kentañ republik Kongo d'ar 16 a viz Eost 1963 goude dilez Fulbert Youlou. Goude ur prantad hep prezidant ebet er vro e voe lakaet e penn ar Stad d'an 19 a viz Kerzu 1963. Distroadet e voe d'ar 4 a viz Gwengolo 1968 gant Marien Ngouabi ha rediet da zilezel ar politikerezh. Goude muntr Ngouabi e 1977 e voe kondaonet d'ar marv ha lazhet d'ar 25 a viz Meurzh.
g • ka • kePrezidanted Republik Kongo :
* Fulbert Youlou · Alphonse Massamba-Débat · Alfred Raoul · Marien Ngouabi · Joachim Yhombi-Opango · Denis Sassou Nguesso · Pascal Lissouba · Denis Sassou Nguesso
# Alpoù

    Evit implijoù all, gwelet Alpoù (disheñvelout).
An Alpoù a zo un aradennad venezioù hag a gaver en Europa, ledet war harzoù hanternoz Italia, gevred Bro-C'hall, Suis, Liechtenstein, Aostria, su Alamagn ha Slovenia.
Emañ uhelañ barr an Alpoù e beg ar Menez Gwenn dezhañ uhelded 4 810,45 metr, war harzoù Bro-C'hall hag Italia. Kontet ez eus bet 128 pikern ouzhpenn 4 000 metr a uhelded dezho. Kalz a odeoù etre an traoñiennoù a zo muioc'h eget 2 000 metr o uhelded.

## Istor

Deuet e oa tud d'ober o annez en Alpoù tre e dibenn ar skornadenn vras, 15 000 bloaz 'zo. Ar gern skornet divent a c'holoe an takad a ya da deuziñ...

## Douaroniezh an Alpoù

E teir lodenn e kustumer rannañ an Alpoù : Alpoù ar C'hornôg (eus ar Mor Kreizdouar betek ar Menez Gwenn), an Alpoù kreiz (eus Traoñienn Aosta betek ar Brenner) hag Alpoù ar Reter (eus ar Brenner betek Slovenia).

## Uhelennoù an Alpoù

An 22 uhelenn eus an Alpoù dreist 4000 metr gant ur valiregezh 500 metr da vihanañ. :
| Anv | Uhelder | Tolzennad | Anv | Uhelder | Tolzennad |
| Menez Gwenn | 4 810 m | Alpoù Graian | Dent d'Hérens | 4 171 m | Alpoù Valais |
| Monte Rosa | 4 634 m | Alpoù Valais | Jungfrau | 4 158 m | Alpoù Bern |
| Dom | 4 545 m | Alpoù Valais | Aiguille Verte | 4 122 m | Alpoù Graian |
| Weisshorn | 4 506 m | Alpoù Valais | Mönch | 4 107 m | Alpoù Bern |
| Matterhorn | 4 478 m | Alpoù Valais | Barre des Écrins | 4 102 m | Alpoù Daofinez |
| Dent Blanche | 4 357 m | Alpoù Valais | Schreckhorn | 4 078 m | Alpoù Bern |
| Grand Combin | 4 314 m | Alpoù Valais | Ober Gabelhorn | 4 063 m | Alpoù Valais |
| Finsteraarhorn | 4 273 m | Alpoù Bern | Gran Paradiso | 4 061 m | Alpoù Graian |
| Grandes Jorasses | 4 208 m | Alpoù Graian | Piz Bernina | 4 049 m | Tolzennad Bernina |
| Rimpfischhorn | 4 199 m | Alpoù Valais | Weissmies | 4 017 m | Alpoù Valais |
| Aletschhorn | 4 193 m | Alpoù Bern | Lagginhorn | 4 010 m | Alpoù Valais |

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Alphonsine

Alphonsine zo un anv-badez gallek ral.

## Orin

Diwar Alphonse.

## Yezhoù all

* Alfonsina, en italianeg ha spagnoleg.

## Tud

* Alphonsine, anv-micher Alphonsine Benoît (1825-1883), aktourez c'hall.

## Oberennoù

* Alphonsine ou la tendresse maternelle, romant gallek e 1825, gant Félicité de Genlis.
# Alphonsine Benoît

Jeanne Benoît, lesanvet Alphonsine hervez hec'h anv-micher Alphonsine Fleury (Pariz, 21 a viz Here 1825 – Paris, 10 a viz Gouhere 1883), a oa un aktourez c'hall. D'ar 4 a viz Gwengolo 1876 e timezas gant al livour Victor Margaine (1833-1878).

## Notennoù

* ↑ (fr) Dielldi Paris, fichenn niv. 22
# Alphonse Alley

Alphonse Amadou Alley (9 a viz Ebrel 1930) a oa ur soudard eus Dahomey (Benin hiziv), bet e penn ar Stad e fin ar bloavezhioù 1960.
Prezidant Dahomey e voe Alley goude an taol-Stad a-enep Christophe Soglo e miz Kerzu 1967. D'ar 17 a viz Gouere 1968 e voe rediet da reiñ ar galloud da Émile Derlin Zinsou gant Maurice Kouandété.
g • ka • kePrezidanted Benin :
| Republik Dahomey | Hubert Maga • Christophe Soglo • Sourou-Migan Apithy • Justin Ahomadegbé • Tahirou Congacou • Christophe Soglo • Jean-Baptiste Hachème • Maurice Kouandété • Alphonse Alley • Émile Derlin Zinsou • Maurice Kouandété • Paul-Émile de Souza • Hubert Maga • Justin Ahomadegbé • Mathieu Kérékou |
| Republik-pobl Benin | Mathieu Kérékou |
| Republik Benin | Mathieu Kérékou • Nicéphore Soglo • Mathieu Kérékou • Thomas Boni Yayi • Patrice Talon |