OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Du Tchad au Rhin (1946)

Roet eo bet an anv Du Tchad au Rhin (Eus Tchad d’ar Roen) d’ur rummad 6 timbr a voe embannet e 1946 gant postoù dre-nij Bro-C’hall evit kounaat tachennoù-brezel an IIvet D.B. ("Colonne Philippe Leclerc"). Kavout a reomp aze ul lodenn eus an embannadurioù brogarour a zeu war wel goude an Eil Brezel-bed.
E Koufra (Libia) e tarzhas an emgann e 1941, etre soudarded c'hall renet gant ar c’horonal Leclerc hag ar soudarded italian, kevredidi an Alamaned. Goude trec'h ar C'hallaoued ec'h embannas ar penn milourel Le Koufra da lavaret eo ar promesa ne baouezfe ket ar stourm a-raok dieubiñ Frañs a-bezh ( … pa vo hon livioù, hon livioù kaer, o nijal a-us da iliz-veur Strasbourg).
Skeudennaouet e oa bet soudarded c’hall war zremedaled (titl Tchad 5 lur), emgann Koufra (10 lur), emgann Mareth e Tunizia (15 lur) hag an dilestradeg e Normandi (20 lur), dieubidigezh Paris (25 lur) ha Strasbourg (50 lur).
Moullet e voe 15 gwech an hevelep rummad c’hwec’h timbr gant livioù disheñvel hervez ar vro dindan dalc’h Bro-C’hall ma voent lakaet e gwerzh eno : Afrika ar C'hornaoueg, Afrika ar C'heheder C'hall, Kaledonia Nevez, Kameroun, Gwadloup, Gwiana, Indez-Sina, tiriadoù gall en India hag en Okeania, Madagaskar, Martinik, Enez ar Reünion, Aod gall ar Somalianed, Sant-Pêr-ha-Mikelon, Wallis-ha-Futuna, ar pezh a ra 90 timbr en holl.
# Dualchi

Dualchi zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
# Gruffudd ap Dafydd ap Tudur

Gruffudd ap Dafydd ap Tudur a oa ur barzh kembraek, marvet war-dro 1300, en amzer ar Gogynfeirdd. Skrivet en deus etre marevezh Barzhed ar Briñsed ha hini Barzhed an Uhelidi.

## Istor

N'ouzer ket gwall dra anezhañ, war-bouez pezh a gaver da zastum en e varzhonegoù. Lavarout a ra eo e Môn emañ e annez, hogen lavarout a ra ivez eo Sir Gaernarfon eo e vro en ur resisaat emañ uc'h Caer Rhun.
Anv zo gantañ eus Sir Gaer Arfon, pezh a ziskouez e skrive goude krouidigezh ar gontelezh e 1284

## Levrlennadur

Embanneteo bet labour ar barzh gant Dafydd Johnston en:
* N.G. Costigan (Bosco) ac eraill (gol.), Gwaith Gruffudd ap Dafydd ap Tudur, Gwilym Ddu o Arfon, Trahaearn Brydydd Mawr ac Iorwerth Beli (Aberystwyth, 1995)
# Gruffudd ap Llywelyn Fawr

Gruffudd ap Llywelyn Fawr pe Gruffudd ap Llywelyn ab Iorwerth, ganet war-dro 1198-1200, ha marvet d'ar 1añ a viz Meurzh 1244) a oa mab henañ bastard da Llywelyn Fawr ha d'e serc'h Tangwystl, marvet er gwentloù, ha tad da Llywelyn Ein Llyw Olaf ha Dafydd ap Gruffudd

## E vuhez

Pa oa bugel e voe kaset gant e dad evel gouestl da lez ar roue saoz Yann Dizouar, e testeni a feiz vat. Pa varvas e dad en 1240 e c'hallje bezañ bet ul lodenn eus rouantelezh e dad hervez lezenn Kembre d'ar c'houlz-se, met gant e vab all Dafydd ap Llywelyn, mab ar briñsez Siwan, eo ez eas ar rouantelezh. Klasket en doa Llywelyn aesaat an traoù evit Dafydd dre ma ouie e savje enebiezh ouzh ur mab hanter saoz.

### Prizoniet

Prizoniet e voe Gruffydd gant Dafydd pa voe anvet da Priñs Gwynedd war-lerc'h marv o zad. Pa voe aloubet reter ar vro gant ar roue saoz Herri III en 1241 e rankas Dafydd reiñ e vreur Gruffudd d'ar roue, ha bac'het e voe e Tour Londrez. Paeañ a reas Senana, gwreg Gruffudd, 600 mark d'ar roue saoz evit frankiz he fried ha hini Owain, o mab henañ.

### E varv

E 1244 e klaskas tec'hel. Evit-doare e stagas liñselioù d'ober ur gordenn da ziskenn eus e brenestr, met re bonner e oa ha kouezhañ a reas. Kavet e voe e gorf en deiz war-lerc'h ouzh troad an Tour Gwenn. En 1248 e c'houlennas ebed Strata Florida hag Aberconwy degas e gorf da Wynedd, ha beziet e voe gant e dad en Aberconwy.
Prenestr e gell, e tu kreisteiz an tour, hag el lein anezhañ. Stouvet e voe gant brikez met aes eo da welout hiriv c'hoazh.

## E vugale

Dimezet e oa da Senena, merc'h Caradoc ap Thomas eus Enez Môn. Pevar mab o doa bet:
* Owain Goch
* Llywelyn
* Dafydd
* Rhodri
Bec'h ha kann a voe etreze, Llywelyn a voe trec'h war ar re all, hag a voe diwezhañ roue meur Kembre.
# Grues (Vande)

Grues :
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Pays de la Loire |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | Fontenay-le-Comte |
| Kanton | Luçon |
| Kod kumun | 85104 |
| Kod post | 85580 |
| Maer Amzer gefridi | Gilles Wattiau 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Sud Vendée Littoral |
| Lec'hienn web | http://www.cc-sudvendeelittoral.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 897 ann. (2020) |
| Stankter | 19 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 2 m bihanañ 1 m — brasañ 15 m |
| Gorread | 47,70 km² |
| kemmañ |
Grues a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Dezougen

* An ti-gar, serret.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Saint-Michel-en-l'Herm hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Grues en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe kumun Grues e Kanton Luçon pa voe diskaret Kanton Saint-Michel-en-l'Herm e 1801..

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 54 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 4,60% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pevar gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik Sant Nikolaz.
* Monumant ar re varv (Brezel-bed kentañ), luc’hskeudennoù$^,$.
* Monumant ar re varv (Eil Brezel-bed ha 1954), luc’hskeudenn.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
# Gruffudd ap Cynan

Gruffudd ap Cynan (war-dro 1055 - 1137) a oa roue Gwynedd adalek 1081 betek e varv. Ganet e oa e Dulenn, savet e Sord Cholmcille (Swords) e-kichen Dulenn. Mab e oa da Cynan ap Iago, ha da Ragnell, ur verc'h da Olaf Arnaid, roue Daned Dulenn. Eus Iwerzhon e teuas skoazell dezhañ da gemer ar galloud e Gwynedd.

## Skrid

Pezh a ouzomp anezhañ a deu dreist-holl eus Hanes Gruffudd ap Cynan, ur buhezskrid savet war-dro 1160 marteze, e-kerzh ren e vab Owain Gwynedd.

## Bugale Gruffudd ap Cynan

* Cadwallon ap Gruffudd (m. 1132)
* Owain Gwynedd, dimezet
** da Gwladus ferch Llywarch ap Trahaearn
** da Cristin merc'h Goronwy ab Owain
* Cadwaladr ap Gruffudd, dimezet da Alice de Clare, merc'h Richard Fitz Gilbert de Clare
* Susanna, dimezet da Madog ap Maredudd, priñs Powys
* Gwenllian, dimezet da Gruffudd ap Rhys, priñs Deheubarth

## Gruffudd hag ar varzhed

Meilyr Brydydd a oa barzh e lez Gruffudd ap Cynan. Gantañ e voe savet marvnad ar roue, evel a oa dleet dezhañ.

## Levrlennadur

* V. Eirwen Davies, Gruffudd ap Cynan (Cyfres Ddwyieithog Gŵyl Ddewi, Caerdydd, 1959)
* D. Simon Evans (gol.), Historia Gruffud vab Kenan (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1977)
# Gruaro

Gruaro zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
# Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed

Ur barzh kembraek eus dibenn ar XIVvet kantved e oa Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed .
N'ouzer ket nemeura dra diwar-benn an den ouzhpenn pezh a gaver en e werzennoù.

## Oberennoù

Chom a ra teir barzhoneg hag ur cywydd eus e labour, 539 linenn en holl. Unan da Dafydd Fychan ap Dafydd Llwyd, eus Trehwfa ha Trefeilir (Môn), eben da Hywel ap Goronwy ap Tudur Hen eus Penmynydd ( e Môn ivez).

## Levrlennadur

* Erwain Haf Rheinallt, 'Gwaith Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed', e-barzh Gwaith Sefnyn, Rhisierdyn, Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed a Llywarch Bentwrch (Aberystwyth, 1995). 'Cyfres Beirdd yr Uchelwyr'.
# Gruffudd

Gruffudd zo un anv-badez kembraek anavezet a gozh, hag anavezet atav. Pell amzer avat eo bet skrivet Gruffydd a-raom ma voe adkemeret ar stumm krennamzerel.

## E yezhoù all

E saozneg e reer ivez gant Griffith, ha gant Griffiths pa vez un anv-tiegezh.

## Tud

Kalzik a rouaned ha priñsed zo bet anvet Gruffudd:
* Gruffudd Fychan I
* Gruffudd Fychan II
* Gruffudd II ap Madog
* Gruffudd Maelor
* Gruffudd ap Cynan
* Gruffudd ap Gwenwynwyn
* Gruffudd ap Llywelyn
* Gruffudd ap Madog Fychan
* Gruffudd ap Rhydderch
* Gruffudd ap Rhys
* Gruffudd ap Rhys II

## Pennadoù kar

* Gruffudd Fychan
# Gruffudd Fychan

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Meur a zen zo bet anvet Gruffudd Fychan (Gruffudd Vihan) en istor Kembre :
# Gruffudd ap Maredudd

Gruffudd ap Maredudd zo anv daou zen anavet en istor Kembre:
* Gruffudd ap Maredudd ap Bleddyn (marvet e 1128), breur d'ar priñs Madog ap Maredudd, eus Powys (marvet e 1160)
* Gruffudd ap Maredudd ap Dafydd (fl. 1352 -1382), barzh eus Môn.
# Evid eur Speredelez breizad ha keltieg

Evid eur Speredelez breizad ha keltieg kristen zo ur levr divyezhek skrivet gant Job an Irien hag embannet gant ti embann Minihi Levenez e 1993.
Ennañ e kaver pennadoù diwar-benn gwrizioù keltiek ar feiz kristen, skouer ar venec'h ha sent vrezhon hag iwerzhonat eus ar V$^{vet}$ ha VI$^{vet}$ kantved, speredelezh Iwerzhon, ur sell all war an natur, ar veuleudi, ar ster roet d’ar vuhez ha d’ar marv, hag ar garantez ouzh ar Werc'hez Vari ha Santez Anna.
E skolveurieg eo skrivet, evel holl embannadurioù Minihi Levenez.

## Notennoù

* ↑ Job an Irien, Evid eur Speredelez breizad ha keltieg kristen. Jalons pour une spiritualité bretonne et celtique chrétienne, Minihi Levenez, niv. 21-22, Gwengolo 1993, 193 p ; eil moulladur Mae 1997, 193 p.

## Gwelet ivez

* Minihi Levenez
# Evliya Çelebi

Evliya Çelebi (25 a viz Meurzh 1611 - 1682) a oa un Turk otoman. Brudet eo abalamour d'e veajoù dre an Impalaeriezh otoman. Foetañ bro a reas e-pad ouzhpenn 40 vloaz, ha skrivañ diwar-benn e veajoù en un oberenn anvet Seyahatnâme (Levr ar beajoù).

## E vuhez

Ganet e voe e 1611 en Istanbul. E dad, Derviş Mehmed Zılli, a oa orfebour e lez ar sultan. Studioù mat a reas ar paotr. Kregiñ a reas da skrivañ diwar-benn ar pezh a wele en-dro dezhañ, ar savadurioù, ar marc'hadoù, ar sevenadur... en Istanbul. Adalek 1640 en em lakaas da veajiñ e-maez kêr ha kenderc'hel da skrivañ diwar-benn ar pezh a wele dre ma'z ae. Dre an Impalaeriezh otoman a-bezh e veajas ha pelloc'h zoken : Aostria, Izelvroioù, Rusia. Mont a ra e notennoù beaj da ober dek levrenn ha c'hwec'h mil pajennad. Diwar-benn Istanbul eo al levrenn gentañ, ha diwar-benn Kaero an hini ziwezhañ. Talvoudus-bras eo e notennoù da c'houzout penaos e oa ar vuhez en Impalaeriezh otoman en amzer-hont. Diwar-benn yezhoù ha rannyezhoù an impalaeriezh eo dudius e skridoù ivez : gantañ e voe deskrivet ar yezhoù kaokazek evit ar wech kentañ.
Mehmed Zılli e oa anvet, evel e dad. Roet e voe dezhañ al lesanv Çelebi, un anv enorus hag a dalvez kement hag "aotrou" e turkeg hag Evliya zo un anv kevatal da "Gwazdoue", un anv hag a veze roet da gloareien ha da dud santel.
Mervel a reas e 1684 met ne ouzer ket gwall vat pelec'h, en Istanbul pe e Kaero.
# Evn-naer

Evned-naer :
| Anhinga anhinga ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Suliformes |
| Kerentiad : | Anhingidae |
| Genad : | Anhinga |
| Anv skiantel ||
| Anhingidae Reichenbach, 1849 ||
| Anv skiantel ||
| Anhinga Brisson, 1760 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An evned-naer eo an evned a ya d'ober ar genad Anhinga, an hini nemetañ er c'herentiad Anhingidae.
Tennañ a reont d'ar morvrini, gant ur gouzoug hir ha moan a zeu o anv dioutañ.

## Spesadoù

4 spesad evned-naer a zo:
* Evn-naer Amerika (Anhinga anhinga)
* Evn-naer India (Anhinga melanogaster)
* Evn-naer Afrika (Anhinga rufa)
* Evn-naer Aostralia (Anhinga novaehollandiae)
# Eviaz

Eviaz :
| Ar maerdi. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Yvias |
| Bro istorel | Bro-Sant-Brieg (Goueloù) |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Aodoù-an-Arvor |
| Arondisamant | Sant-Brieg |
| Kanton | Pempoull |
| Kod kumun | 22390 |
| Kod post | 22930 |
| Maer Amzer gefridi | Karine Le Graet 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù |
| Bro velestradurel | Bro Treger ha Goueloù |
| Lec'hienn Web | https://yvias.fr/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 779 ann. (2020) |
| Stankter | 67 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 42′ 51″ Norzh 3° 03′ 04″ Kornôg / 48.7141666667, -3.05111111111 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 100 m bihanañ 8 m — brasañ 107 m |
| Gorread | 11,61 km² |
| Eviaz ||
| kemmañ |
Eviaz a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Pempoull, e departamant Aodoù-an-Arvor, hag e Bro-Oueloù.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezelioù
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 47 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,18 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

##### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel Indez-Sina

* Lazhet e voe un eilmestr kanolier eus ar gumun d’an 3 a viz Ebrel 1951 en Huong Tra en Annam er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar grugell.
* An iliz katolik.
* Ar presbital.
* Ar monumant.
* Krugell Tosenn ar Run.
* Ar presbial kozh.
* Iliz katolik Sant Yuzeg.
* Monumant ar re varv e kloz an iliz katolik.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Tud bet ganet eno

* 1808 : Alain Durand, barzh brezhonek.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (fr) Eviaz war lec'hienn ar gumuniezh-kumunioù
* (br) Eviaz war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
* ↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
# Evid ar brezhoneg

Evid ar brezhoneg a oa ur gazetenn vrezhonek embannet etre 1974 ha 1986.
Savet e oa bet gant Claude Henry, un Tregeriad hag a oa kelenner saozneg e Skol-veur Breizh-Uhel, evit kinnig d'an dud pennadoù-skrid aes da lenn, gant displegadennoù e galleg. E miz Kerzu 1973 e oa bet embannet an niverenn gentañ, un niverenn digoust anezhi; skignet a-vras, hag e miz C'hwevrer 1974 e oa bet embannet an eil, kaset da 4000 koumananter. Bep sizhun e teue er-maez en deroù, nemet e-pad an hañv. Diwezhatoc'h ne veze embannet nemet bep pemzektez. E pep niverenn e oa pennadoù-kaoz gant brezhonegerien hag a gonte o buhez, o eñvorennoù, traoù a bep seurt. Dindan o c'homzoù, skrivet bras, e veze kavet an droidigezh eus ar gerioù pennañ e galleg. Tammoù pennadoù all a oa ivez, tresadennoù, keleier... Marc'had-mat e oa ar gazetenn : en deroù e veze gwerzhet 0,50 lur an tamm ha 10 lur e oa ar c'houmanant bloaz. Kalz a verzh a reas ar gazetenn ha lennet e veze gant a bep seurt tud, brezhonegerien ha ne oant ket boas da lenn o yezh ha tud hag a oa o teskiñ brezhoneg. E dibenn ar bloavezh 1974 e oa ouzhpenn 5000 koumananter.
En deroù e veze graet war-dro ar gazetenn gant tud a-youl-vat. Goude e voe gopret un den evit embann anezhi, evit dastum danvez ar skridoù ha gant Herve ar Beg e voe graet al labour-se.
Goude un nebeud bloavezhioù avat e voe diaesoc'h an traoù evit ar gazetenn. Ne veze embannet nemet ur wech ar miz, hag ur wech bep daou viz zoken e 1985. Diaesterioù arc'hant a oa, gant nebeutoc'h a lennerien (2000, hervez a lenned en niverenn 229-230, e 1986), ha ne oa mui den gopret ebet evit ober war-dro ar gazetenn. Ranket e voe paouez da vat e 1986.

## Evit ar brezhoneg

Diwezhatoc'h, er bloavezhioù 1990, e oa deuet ar gelaouenn er-maez adarre, gant an titl Evit ar brezhoneg, en ur stumm un tammig disheñvel. Ur "gelaouenn evit deskiñ brezhoneg" e oa neuze, gant pennadoù aes evit an dud a oa o teskiñ ar yezh. E miz Mae 1991 e teuas er-maez niverenn gentañ ar rummad nevez-se, gant an niverenn 236, hag embannet e veze bep daou viz. Graet e veze war-dro ar gelaouennig gant tud Stumdi ha Paskal ar Marc'heg e oa ar pennskrivagner. Paouez a reas da zont er-maez e 1998.

## Liamm diavaez

* Evid ar brezhoneg & Evit ar brezhoneg - Bibliothèque Numérique Bretonne et Européenne

## Notennoù

* ↑ "Evit ar brezhoneg" e oa skrivet an titl, en niverenn gentañ-se
* ↑ 34 000 skouerenn a oa bet tennet, hervez a lenner e Bleun-Brug niv. 199 p. 21
# Evn

    Evit implijoù all, gwelet Evn (disheñvelout).
Evned :
| Un alarc'h roueel ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An evned (pe laboused) zo loened mellkeinek pluek hag askellek. Pevar ezel zo dezho, ha daou anezho, anvet an divaskell, a dalv d'an darn vrasañ anezho da nijal. War-dro 25 urzhiad evned zo.
Kanañ pe richanañ a ra an evned peurvuiañ. Darn a ragach pe a c'hragailh (piged).
Evnoniezh a vez graet eus studi an evned. Evneta zo kement ha chaseal evned, hag an evnetaerezh a zo gwelet evel un arz gant tud zo.

## Urzhadoù evned

* Ur c'hazoar
* Ur fazan livet
* Ur splujer gouzoug du
* Ur pilikant gwenn
* Ur flammeg bihan
* Un durzhunell durk
* Un diredig brizh
* Ur golvan
N'emañ ket a-du an holl evnoniourien gant an doare da rummata an evned. Amañ-dindan ez eus lakaet un doare da rummata anezho. E-kichen pep urzhiad, etre krommelloù, ez eus lakaet ur skouer pe ziv.
* Usurzhad Paleognathae (49 spesad) :
** Struthioniformes (struskañval)
** Apterygiformes (kiwi)
** Casuariiformes (kazoar)
** Rheiformes (nandou)
** Tinamiformes (tinamou)
* Usurzhad Neognathae (10 000 spesad) :
** Anseriformes (alarc'h)
** Galliformes (fazan)
** Charadriiformes (gouelan)
** Turniciformes (turniz)
** Gaviiformes (splujer)
** Podicipediformes (plomer)
** Procellariiformes (albatroz)
** Sphenisciformes (mank)
** Pelecaniformes (pilikant)
** Phaethontiformes
** Ciconiiformes (c'hwibon)
** Cathartiformes
** Phoenicopteriformes (flammeg)
** Falconiformes (falc'hun)
** Accipitriformes (skoul)
** Gruiformes (garan)
** Mesitornithiformes
** Pteroclidiformes (ganga)
** Columbiformes (dube)
** Psittaciformes (kaketou)
** Cuculiformes (koukoug)
** Musophagiformes (tourako)
** Opisthocomiformes
** Strigiformes (kaouenn)
** Caprimulgiformes (adren)
** Apodiformes (glaouer)
** Trochiliformes (evn-kelien)
** Coraciiformes (diredig)
** Upupiformes (houperig)
** Piciformes (speg)
** Trogoniformes (trogon)
** Coliiformes
** Passeriformes (golvan)

## Lennegezh

* Div gontadenn dastumet gant Fañch an Uhel.
** Evnig ar Wirionez, an dour a dañs, hag an aval a gan
** Evnig e û aour.
* Teir son dastumet gant Fañch an Uhel.
** Evnig Krec'h-Simon
** An Evnig rous
** Evnig Sant Nikolaz
* Ur varzhoneg gant Maodez Glanndour, Marv an Evned

## Anv divoutin
### Anv-tud

* Le Nezn, anv-tiegezh, eus kornad Plouganoù.
* En anvioù-pluenn barzhed ar C'horsez e veze implijet stank ar ger evn (evel ar gerioù skrilh hag eostig), un amzer zo bet; anaout a reer:
** Evnig Penn-ar-C'hoad, saver Son ar C'hafe.

### Anv-lec'h

* Roc'h an Evned, e Logivi-Plaeraneg:
* Karreg an Evned, e mervent Enez Rennod e Tregastell
* Kêr-an-Evned, anv meur a di, e kostez an aod.

## Gwelout ivez

* Rummad al laboused renket hervez o anv boutin
* Rummad al laboused renket hervez o anv skiantel
* Timbroù a-zivout al laboused
* evnoniezh
* bara-an-evn

## Dave

* Le Trésor du Breton Parlé, Jules Gros, trede levrenn, pajenn 153.
# Evn-kelien beg ledan

Evn-kelien beg ledan :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Apodiformes |
| Kerentiad : | Trochilidae |
| Genad : | Cynanthus |
| Anv skiantel ||
| Cynanthus latirostris Swainson, 1827 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
An evn-kelien beg ledan (Cynanthus latirostris) a zo un evn hag a vev en Amerika an Norzh (Kanada, Stadoù-Unanet ha Mec'hiko).

## Annez

Bevañ a ra ar spesad e Mec'hiko.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Fichenn eus Birdlife
# Evita

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Evita eo stumm bihanaat an anv-badez Eva e spagnoleg, hag anv meur a zen ha meur a dra eo ivez.
* Lesanv Eva Perón a oa bet kentañ maouez Arc'hantina, eil gwreg ar prezidant Juan Perón.
* Evita, un abadenn sonerezh ha dañsal gant Tim Rice hag Andrew Lloyd Webber (1978), awenet gant buhez Eva Perón.
* Evita, ur film sonerezh gant Alan Parker (1996), adal an abadenn sonerezh.
* Evita, un albom sonerezh implijet er film
* Evita Bezuidenhout, Pieter-Dirk Uys eus e anv gwirion fentigellour treuzwisker, brudet evit bezañ “maouez gwenn brudetañ Afrika ar Su”. Dre an dudenn Evita, e tegas ur sell flemmus war kevredigezh Afrika ar Su.
# Evn-mor

An evned-mor, pe laboused-mor, a zo evned hag a vev tost d'ar mor.
Niverus eo ar gouennoù anezho, ha disheñvel o doareoù-bevañ, met abalamour ma vevont e lec'hioù damheñvel eo tost a-walc'h o magadur, hag o neuz dre vras.

## Gwelet ivez

Albatroz • Erev • Faeton • Gouelan • Karamell • Mank • Morskoul • Morvran • Nodi • Poc'han • Satanig • Skrav • Sparfell-vor • Stêrwennel • Tort
# Evn-naer Afrika

Evn-naer Afrika :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Kerentiad : | Anhingidae |
| Genad : | Anhinga |
| Anv skiantel ||
| Anhinga rufa (Daudin, 1802) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Evn-naer Afrika (Anhinga rufa) a zo un evn peskdebrer eus kerentiad an Anhingidae.

## Annez

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ$^,$:
* Anhinga rufa [rufa or chantrei], en Afrika issahara hag Irak,
* Anhinga rufa vulsini, e Madagaskar.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket evn-naer Afrika en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Daveennoù

* ↑ Anhinga rufa war al lec'hienn Avibase.
* ↑ Anhinga rufa war al lec'hienn BirdLife International.
# Gonfalon an Iliz

Ar Gonfalon pe Banniel an Iliz Santel Roman (Gonfalone della Chiesa en italianeg) a oa arouez ren speredel an Iliz katolik er bed a-bezh. Bepred ez ae da-heul ar pab en e veajoù, hag en abadennoù war an ton bras, hag en emgannoù.
Gant ar gonfalonier e veze douget ha diwallet.
# Gondioc

Gondioc (pe Gundioc, Gundowech, Condioc) (? - marvet e 473) a voe roue Burgonded Worms.
Perzh a gemeras en Emgann Worms pa voe distujet kêr gant ar Romaned Aetius hag Huned Attila e 436. Lazhet e voe e dad Gundaharios, ha ren a reas war e lerc'h. Kas a reas e bobl da Sabaudia, anv Savoia en amzer-se.

## Levrlennadur

* (de) Kaiser, Reinhold. Die Burgunder. Kohlhammer, Stuttgart, 2004 (ISBN 978-3-17-016205-1)

## Liamm diavaez

* (en) Kings of Burgundy
# Goneri

Goneri pe Koneri zo un anv-badez brezhonek.

## Tud

* Sant Koneri, manac'h brezhon er VIvet kantved, mab da Santez Elibouban.
* Gonery Libouban, rener aferioù sevenadurel kêr Gennevilliers, e Bro-C'hall.

## Lennegezh

* Ar gwiader Koneri er romant Ur marc'hadour a Vontroulez, gant Jakez Konan, e 1981.

## Lec'hioù

* Gar Goneri : ti-hent-houarn kozh, war an hent-houarn eus Roazhon da Vrest, hentet-hent etre Benac'h ha Bear.
# Gonfalonier

Ar gonfalonier (gonfaloniere en italianeg) eo an hini a oa karget da zougen, pe da ziwall ar gonfalon, da lavarout eo ar banniel.
Un titl e oa en Italia an Azginivelezh, hag ur garg politikel a bouez e Firenze da skouer.
Dibabet e veze gonfalonieri ivez e kumunioù zo eus hanternoz Italia, evel e Pistoia, ma voe douget gant Giano della Bella; e Bologna er XVIvet kantved e oa ar garg etre daouarn an Tiegezh Bentivoglio; e Senigallia e oa gant gant an Tiegezh Mastai, ma teuas ar pab Pio IX anezhañ.
Kant vloaz goude, e 1622, pa voe poltredet Pietro Gentile, gonfalonier Bologna gant Artemisia Gentileschi , ne oa ken nemet ur garg aroueziek.

## Pennad kar

* Gonfalon an Iliz
# Gondeg

Ur yezh dravidek eus skourr yezhoù ar su-kreiz eo ar gondeg (gondi, gondiva pe gondwadi) komzet gant tro-dro da 1.954.000 den (1997) e Madhya Pradesh hag e Chhattisgarh en India.
Eizh rannyezh pennañ ez eus:
* Betouleg (betul)
* Tchindwareg (chindwara)
* Mandleg (mandla)
* Seoneg (seoni)
* Amravateg (amravati)
* Bandareg (bhandara)
* Nagpoureg (nagpur)
* Yavatmaleg (yavatmal)

## Gwelet ivez

* Yezhoù dravidek