OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ment

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Ar vent (liester : mentoù) a zo da gentañ holl ur c'hementad egor, da lavaret eo an tolz (ar volum). Implijet e vez koulskoude koulz evit an traoù fetis (traezennoù, bevien, torosennadur hag all) ha traoù difetis (ment ar son pe ar sonerezh). Pa vez kaoz eus un dra fetis e c'heller muzuliañ an hed, al led hag an uhelder ha pep eus an elfennoù muzuliañ a zo ur vent ivez (gallout a reer muzuliañ an 3 ment a zo en un hirgarrezenn evit jediñ an holl ment = an tolz). Evit traezennoù zo e reer ment eus an hirder pe an uhelder nemetken : ment an dud (hag al loened), ment skouer ar botoù hag an dilhad, ment ul levr.

## Gerioù kar dre o ster

* Brasted, braster, muzul.

## Gerioù deveret

* Anvioù-gwan: divent, mentek (a zo un anv-familh)
* Mentoniezh
* Mentad
* Mentadur
* Mentataer

## Gerioù gant ment enno

* Gwrezventer, gwrezventerezh
* Kornventer, kornventerezh
* Padventer, padventerezh
# Mentadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen mentadur (saoz.: timing) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus an doare ma vez ingalet silabennoù ur yezh resis e-keñver an amzer.
Daou doare mentadur pennañ ez eus:
* Mentadur hervez an taol-mouezh
* Mentadur hervez ar silabennoù

## Mentadur hervez ar silabennoù

(Gwelit ivez ar pennad pennañ: "Mentadur hervez ar silabennoù")
Er yezhoù gante ur mentadur hervez ar silabennoù eo ingal dre vras an amzer a dremen etre pep silabenn daoust ha ma c'hell bezañ berroc'h pe hiroc'h pep silabenn hervez pep degouezh resis.
Mentadet hervez ar silabennoù eo ar galleg hag ar spagnoleg.

### Mentadur hervez ar moraoù

(Gwelit ivez ar pennad pennañ: "Mentadur hervez ar moraoù")
Ar yezhoù a ra gant moraoù kentoc'h evit gant silabennoù a vez mentadet hervez ar moraoù, da lâret eo dre ingalañ an amzer a dremen a vora da vora.

## Mentadur hervez an taol-mouezh

(Gwelit ivez ar pennad pennañ: "Mentadur hervez an taol-mouezh")
Er yezhoù gante ur mentadur hervez an taol-mouezh e c'hell pep silabenn bezañ berroc'h pe hiroc'h evit ur silabenn all, da lâret ec'h eo dizingal padelezh pep silabenn, en ur derc'hel termen an hevelep amzer dre vras etre pep taol-mouezh, da lâret eo ez eo ingal an amzer a daol-mouezh da daol-mouezh.
Disheñvel eo mentadur ar galleg hag ar brezhoneg ha pa gomzer galleg gant brezhonegerion a-vihanig e vez levezonet alies lusk ar yezh-se gant hini ar brezhoneg.

## Kemmoù mentadur

Bez' e c'hell kemmañ doare mentadur ur yezh resis a-hed ar wezh ha/pe dindan levezon ur yezh all.
Da skouer, dindan levezon substrat fonetikel an nahouatleg e seblant bezañ douget distagadur spagnoleg Mec'hiko da vezañ levezonet gant ar saozneg dre m'emañ techet da vezañ ur yezh mentadet hervez an taol-mouezh kentoc'h evit bezañ mentadet hervez ar silabennoù evel ar spagnoleg orin evel m'emañ komzet e Spagn hag e meur a lec'h all.

## Gwelit ivez

* Mentadur hervez an taol-mouezh
* Mentadur hervez ar silabennoù
* Mentadur hervez ar moraoù
# Mouar

Ar mouar eo frouezh an drez, plant eus ar genad Rubus, hag a vez du pa vezont darev.
Ar mouar a zeu eus bleuñv gwenn pe gwenn arroz, dezho daou pe dri c'hantimetr treuzkiz. Dastumet e vezont e-tro miz Gwengolo. Implijet e vezont da aozañ koñfitur ha meuzioù all.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Mouche

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Mouche (kelienenn) zo ur ger gallek hag a gaver en anvioù meur a oberenn lennegel.

## Oberennoù

* Mouche (Maupassant), un danevell gant Maupassant.
* Un monsieur qui prend la mouche, komedienn gant Eugène Labiche.
* Les Mouches, drama gant Jean-Paul Sartre.

## Tud

* « Mouche », lesanv roet gant ar barzh alamanek Heinrich Heine d'e serc'h Elise Krinitz.

## Pennadoù kar

* La Mouche
* Mouchette
# Mouche (Maupassant)

Mouche zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet e 1890.
| Lec'hioù | Étretat • Yvetot • Rouen • Pariz • Maison Fournaise • La Grenouillère • Auberge du Cygne • Plombières-les-Bains • Gérardmer |
| Mignoned | Louis Bouilhet • Paul Bourget • Alexandre Dumas (mab) • Gustave Flaubert • Henri Gervex • Edmond de Goncourt • Jules de Goncourt • Louis Legrand • Alfred Le Poittevin • Hippolyte Taine • Ivan Tourgeniev • Émile Zola |
| Romantoù | Une vie • Bel-Ami • Pierre et Jean • Mont-Oriol • Fort comme la mort • Notre cœur |
| Dastumadoù pennadoù | Au soleil • Sur l'eau • La vie errante Pennadoù ha n'int ket bet adkemeret en dastumadoù : La patrie de Colomba • Le monastère de Corbara • Les bandits corses • Aux eaux • En Bretagne • Au Creusot • Venise • Ischia • La Sicile • Pêcheuses et guerrières |
| Danevelloù Guy de Maupassant | À vendre • L'Abandonné • Boule de suif • Châli • Garçon, un bock !... • Le Horla • Le Lit 29 • Mademoiselle Fifi • La Maison Tellier • Le Mal d'André • La Mère aux monstres • La Mère Sauvage • Mon oncle Jules • Le Pain maudit • La Parure • La Rempailleuse • Rosalie Prudent • Un fils • |
| Dastumadoù danevelloù | La Maison Tellier (1881) • Mademoiselle Fifi (1882) • Contes de la bécasse (1883) • Clair de lune (1883) • Miss Harriet (1884) • Les Sœurs Rondoli (1884) • Yvette (1884) • Contes du jour et de la nuit (1885) • Monsieur Parent (1885) • Toine (1886) • La Petite Roque (1886) • Le Horla (1887) • Le Rosier de madame Husson (1888) • La Main gauche (1889) • L'Inutile Beauté (1890) • Le Père Milon (1900) • Le Colporteur (1900) • Misti (1912) • |
| Danevelloù bet lakaet e brezhoneg : | Mon oncle Jules • La Folle • Rosalie Prudent • Au bois • Les Sabots • L'Aveu • Clochette • La Mère aux monstres • |
| C'hoariva | Histoire du vieux temps • Une répétition • Musotte • La paix du ménage • À la feuille de rose, maison turque • |
# Moualc'h-venez

Moualc'h-venez :
| Ur voualc'h-venez (Turdus torquatus alpestris). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Turdidae |
| Genad : | Turdus |
| Anv skiantel ||
| Turdus torquatus Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar voualc'h-venez (liester : mouilc'hi-menez) a zo ur spesad golvaneged, Turdus torquatus an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

* Turdus torquatus amicorum, en Artashavan (Armenia)
* Turdus torquatus torquatus

## Boued

Bevañ a ra diwar c'hreun, divellkeineged, frouezh ha had.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* Turdus torquatus alpestris, eus hanternoz Spagn ha kreiz Europa da C'hres ha kornôg Turkia,
* T. t. amicorum, eus kreiz Turkia da dTurkmenistan ha hanternoz Iran,
* T. t. torquatus, e kornôg ha hanternoz Europa,
ma plij an uhelderioù dezhañ.

### E Breizh

Ral-kenañ eo e Breizh ha ne neizh eno nemet en tu-hont da 300 m uhelder, e Menez Are. Betek pemp koublad bep bloaz a oa bet kavet etre 1971 ha 1986 ; hini ebet abaoe, daoust ma weler hiniennoù gwech ha gwech all.

## Liammoù diavaez

* (en) Turdus torquatus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Turdus torquatus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) Turdus torquatus el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Turdus torquatus.
* ↑ GOB, Atlas des oiseaux nicheurs de Bretagne, Delachaux & Niestlé, 2012, p.434.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Moualc'h gouzoug gwenn

Moualc'h gouzoug gwenn :
| Turdus albocinctus, luc'hskeudennet en India. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Turdidae |
| Genad : | Turdus |
| Anv skiantel ||
| Turdus albocinctus Royle, 1840 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar voualc'h gouzoug gwenn a zo ur spesad evned, Turdus albocinctus an anv skiantel anezhañ.

## Boued

Bevañ a ra diwar zivellkeineged, amprevaned ha buzhug en o zouez ; kemer a ra drupennoù, frouezh ha hugennoù ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus menezioù Himalaya da greisteiz-kreiz Sina.

## Liammoù diavaez

* (en) Turdus albocinctus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Turdus albocinctus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Turdus albocinctus el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Turdus albocinctus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Moubieg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo ar moubieg (m(o)ubi pe monjul) komzet gant 35.277 den e kreiz Tchad (1993). Komzet e vez marteze e Soudan ivez
Div rannyezh ez eus:
* Moubieg (mubi)
* Mindjileg (minjile)

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
# Mouchamps

Mouchamps :
| Kastell Le Parc-Soubise. ||
| Bro | Poatev |
| Melestradurezh ||
| Stad | Frañs |
| Rannvro | Pays de la Loire |
| Departamant | Vande |
| Arondisamant | Fontenay-le-Comte |
| Kanton | Les Herbiers |
| Kod kumun | 85153 |
| Kod post | 85640 |
| Maer Amzer gefridi | Patrick Mandin 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | Pays-de-Pouzauges |
| Lec'hienn web | http://www.mouchamps.com/ |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 2 923 ann. (2020) |
| Stankter | 53 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 90 m bihanañ 47 m — brasañ 121 m |
| Gorread | 54,87 km² |
| kemmañ |
Mouchamps a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

* Pont Le Gravereau dreist d'ar Petit-Lay.
* Ar stêr Petit-Lay a ra ar vevenn etre kumunioù Mouchamps ha Saint-Vincent-Sterlanges.

## Istor
### Krennamzer
### Dispac'h Gall

* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton Mouchamps da gentañ hag e Bann Montaigu. Lakaet e voe kumun Mouchamps en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800. Lakaet e voe kumun Mouchamps e Kanton Les Herbiers pa voe diskaret Kanton Mouchamps e 1801 hag en Arondisamant Napoléon-Vendée e 1804.

### XIX$^{vet}$ kantved
#### Brezel 1870-1871

* Mervel a reas seizh gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

### XX$^{vet}$ kantved
##### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 158 gwaz eus ar gumun,da lavaret eo 5,25% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

#### Eil Brezel-bed

* Mervel a reas seizh gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Delwenn Athena a-us d’ar bez.
* Bez Georges Clemenceau, den-stad gall.
* Lojeiz Le Colombier, XVIvet kantved.
* Kastell Le Parc Soubise, bet savet e dibenn an XVIIIvet kantved.
* Ar c'hastell Masson, 1821.
* Iliz katolik Sant Pêr.
* An templ protestant, 1833.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù$^,$ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù$^,$.

## Tud

* René Guilbaud, 1890-1928, ofisour ha nijour er Morlu gall, bet ganet er gumun.
* Georges Clemenceau, den-stad gall, a zo douaret er gumun.

## Daveoù ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Cassini - EHESS
* ↑ (fr)Cassini – EHESS
* ↑ (fr)Mémorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr) Memorial Genweb
# Moualc'h-Sibiria

Moualc'h-Sibiria :
| Ur voualc'h-Sibiria. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Turdidae |
| Genad : | Geokichla |
| Anv skiantel ||
| Geokichla sibirica (Pallas, 1776) ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar voualc'h-Sibiria (liester : mouilc'hi-Sibiria) a zo ur spesad golvaneged, Geokichla sibirica (Zoothera sibirica kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Turdus sibiricus (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Boued

Hollzebrer eo ha bevañ a ra diwar amprevaned, buzhug ha hugennoù dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Geokichla davisoni, (Hume, 1877), en Enez Sac'halin, kreisteiz Inizi Kouril ha Japan,
* G. s. sibirica, (Pallas, 1776), eus kreiz ha reter Siberia da hanternoz Mongolia ha biz sina.

## Liammoù diavaez

* (en) Zoothera sibirica war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Zoothera sibirica war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) AnimalBase.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Geokichla sibirica.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Moualc'h an taiga

Moualc'h an taiga :
| Moualc'h an taiga. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Turdidae |
| Genad : | Turdus |
| Anv skiantel ||
| Turdus obscurus Gmelin, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Moualc'h an taiga (liester : mouilc'hi an taiga) a zo ur spesad golvaneged, Turdus obscurus an anv skiantel anezhañ.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned, hugennoù ha maligorn.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus kreiz da c'hevred Rusia.

## Liammoù diavaez

* (en) Turdus obscurus el lec'hienn BirdLife International.
* (en) Turdus obscurus e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Studiet gant TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg.
* ↑ (en) Turdus obscurus el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Turdus obscurus.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Moualc'h zu

Moualc'h zu :
| Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Turdidae |
| Genad : | Turdus |
| Anv skiantel ||
| Turdus merula Linnaeus, 1758 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar voualc'h zu, pe moualc'h du (liester : mouilc'hi du), a zo un evn krennik, Turdus merula an anv skiantel anezhañ. Du eo ar par, dezhañ ur beg melen, ha rous ar barez.

## Doareoù pennañ

War-dro 25 cm eo led ar mouilc'hi du. Disheñvel eo ar pared diouzh ar parezed : du eo ar pared, gant ur pigos melen hag ur gantenn velen en-dro d'o daoulagad ; rous-teñval eo ar parezed hag ar ploged. Etre miz Meurzh ha miz Gouere e fard ar mouilc'hi un neizh savet gant ar barez gant fank, foenn ha pluñv degaset gant ar par. Dozviñ a ra 4 pe 5 vi.
* Ur barez
* Un neizh gant daou vi
* Ur plog

## Boued

Frouezh ha hugennoù, hag ivez ed, had, amprevaned, kevnid ha buzhug eo boued ar mouilc'hi.

## Annez

Brouskoadoù, liorzhoù, strouezh ha girzhier eo annez ar muilc'hi du. A-hed ar bloaz e vevont en hinoù klouar Europa ar C'hornôg, betek aodoù Sakndinavia, en aodoù ar Maghreb ha tro-dro d'ar Mor Du ; ar pellañ ma kaver al labous er reter eo er takad a zo etre norzh Indi ha kornôg Sina. En hañv en e gaver ivez e Skandinavia an diabarzh hag e Rusia ; er goañv e tiskenn un tammig pelloc'h er su er Maghreb hag en Iran Koubladoù zo bet lakaet da vevaén en Aostralia ha Zeland-Nevez.

## Rummatadur

Diouzh an evnoniourien e vez renket ar voualc'h zu er c'herentiad Muscicapidae (gwechall) pe Turdidae (bremañ).

## Sellet ivez

* Rummad al laboused renket hervez o anv boutin
* Rummad al laboused renket hervez o anv skiantel

## Notennoù

* ↑ (en) Peter Clement & all, Thrushes, Gardners Books, 2000(ISBN 978-0-7136-3940-7)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Pen-y-garn

Pen-y-garn zo anv meur a lec'h e Kembre :
* Pen-y-garn (Ceredigion), kêriadenn,
* Pen-y-garn (Sir Gaerfyrddin), kêriadenn,
* Pen y Garn, kern menez e Powys
* Pen-y-Garn Goch
* Pen-y-Garn Fawr
# Pen-y-bont, e-tal Caerfyrddin

Pen-y-bont zo ur gêriadenn eus Kembre, e-tal Caerfyrddin, e Sir Gaerfyrddin.
# Pen-y-ffordd

Pen-y-ffordd pe Penyffordd zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ er gevred da gêr Bwcle.
Div skol kentañ derez zo er gêriadenn hag ur porzh-houarn.
E 2011 e oa 3 874 a dud o chom e kumuniezh Brychdyn a Bretton ha 413 anezho a oa kembraegerien (10,9%).

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru. Swyddfa Ystadegau Gwladol..
# Pen-y-bont ar Ogwr

Pen-y-bont ar Ogwr zo ur gêr e kreisteiz Kembre, er c'huzh-heol da Gerdiz, e kontelezh Pen-y-bont ar Ogwr, war lez ar stêr Ogwr.
40,000 a dud zo o chom enni.
Ur gêr kenwerzh ha marc'had e oa betek an XXvet kantved. Deuet eo da vout ur gêr a ijinerezh, dre ma'z eo tost d'an hent bras M4, ken na eo deuet ar c'hompagnunezhioù bras Sony ha Ford d'en em staliañ eno. Eno ive emañ burev kreiz Heddlu De Cymru, polis kreisteiz Kembre.

## Karterioù

* Pendre
* Llidiart (saozneg: Litchard)
* Hendre (saozneg: Nolton)
* Castell Newydd
* Cefn Glas
* Bryntirion
* Bragle (saozneg: Brackla)
* Hen Gastell (saozneg: Oldcastle)
* Melin Wyllt (saozneg: Wildmill)
* Chwarela (saozneg: Quarella)

## Stêrioù

Treuzet eo Pen-y-Bont gant ar stêr Ogwr, ha gwazh-dour Nant Morfa o'n em deurel enni e-kichen Meysydd y Bragdy. Redek a ra ar stêr Ewenni hebiou kêr, e Tredŵr, hag en em deurel en aber an Ogwr, e-kichen Kastell Ogwr.

## Anvioù ar skolioù

* Ysgol Gyfun Brynteg
* Ysgol Gyfun Bryntirion
* Ysgol Gyfun Pencoed
* Ysgol Gyfun Ynysawdre
* Ysgol Gyfun Ogwr
* Ysgol Gynradd Penybont
* Ysgol Gynradd yr Hen Gastell
* Ysgol Gynradd Bragle
* Ysgol Gynradd Gymraeg Bro Ogwr
* Ysgol Gynradd Tremaen
* Ysgol Archddeon John Lewis yr Eglwys yng Nghymru
* Ysgol Gynradd Llidiart
* Ysgol Plant Bach Bryntirion
* Ysgol Plant Iau Llangewydd
* Ysgol Gynradd Brynmenyn
* Ysgol Gynradd Ffaldau
* Ysgol Gynradd Betws

## Eisteddfod Genedlaethol

Div Eisteddfod Genedlaethol zo bet er c'hornad:
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pen-y-bont ar Ogwr 1948
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Ogwr 1998 e Pencoed.

## Tud brudet

Rugbierien:
* JPR Williams
* Robert Howley
* Gareth Llewellyn
* Gavin Henson

## Kêrioù gevell

* Langenau, en Alamagn
* Villenave D'Ornon e Bro-C'hall

## Pennadoù kar

* Ogwr
# Pen-y-clawdd

Pen-y-clawdd zo ur gêriadenn vihan e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ etre Rhaglan ha Trefynwy.
# Pen-y-bont

Pen-y-bont (a ve penn ar pont e brezhoneg) zo anv meur a lec'h e Kembre.

## Lec'hioù

* Pen-y-bont ar Ogwr
* Pen-y-bont, e-tal Caerfyrddin
* Pen-y-bont, e-tal Llanymddyfri
* Pen-y-bont (Powys)
# Pen-y-bont, e-tal Llanymddyfri

Pen-y-bont zo ur gêriadenn eus Kembre, e Sir Gaerfyrddin, en hanternoz da Llanymddyfri.
# Pen-y-bont-fawr

Pen-y-bont-fawr, skrivet ivez Penybontfawr, zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e hanternoz Powys. Emañ war lez ar stêr Tanad, er gwalarn da gêriadenn Llanfyllin. Eus Pen-y-bont-fawr e oa an delennourez Nansi Richards (Telynores Maldwyn).
Er gumuniezh emañ ivez kêriadenn Hirnant, a oa kêr vrasañ an tolead gwechall.
Savet e voe an iliz Sant Tomos war lez ar gêriadenn e-kreiz an XIX$^{vet}$ kantved hag eus ar c'hantved-se eo ar gêriadenn a-bezh. Kreskiñ a reas buan abalamour ma oa e kroashent daou hent pouezus : an hent a gas eus kornôg Kembre da Groesoswallt hag an hent da vont eus Y Bala da Shrewsbury (Amwythig).
E 2011 e oa 440 a dud o chom e kumuniezh Pen-y-bont-fawr ha 213 anezho a oa kembraegerien (50%).

## Notennoù

* ↑ Lec'hienn Clwyd Powys Archaelogical Trust
* ↑ Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru. Swyddfa Ystadegau Gwladol..
# Pen-y-cae

Pen-y-cae zo ur geriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e Kembre, 213 km eus Kerdiz E 2011 e oa poblet gant 3 247 a dud, ha 620 anezho (19.1%) a oa kembraegerien..
* Iliz Sant Tomaz
* Lenn Penycae Uchaf

## Daveoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
* ↑ Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011, Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol, The Office For National Statistics
# Pen-y-bont ar Ogwr (sir)

Pen-y-bont ar Ogwr zo bwrdeistref sirol, a zo kement ha kontelezh, e kreisteiz Kembre, en-dro da gêr Pen-y-bont ar Ogwr. Gwechall e oa e kontelezh Morgannwg.
Heñvel eo kontelezh hiziv ouzh meurgêr Ogwr n'eus ket keit-se. En dro dezhi emañ kontelezh Castell-nedd Port Talbot er c'huzh-heol, Rhondda Cynon Taf er reter, ha Bro Morgannwg er c'hreisteiz.
En hanternoz emañ saonennoù Llynfi, Garw hag Ogwr.

## Kêrioù

* Pen-y-bont ar Ogwr
* Maesteg
* Y Pîl
* Pencoed
* Porthcawl
* Pontycymer
* Cwm Ogwr

## Kestell

* Castell Coity
* Castell Newydd

## Stêrioù

* Afon Cynffig
* Stêr Ogwr
** Stêr Ewenni
** Afon Garw
** Afon Llynfi

## Menezioù

* Y Werfa, 568m
* Mynydd Caerau, 555m
* Mynydd y Gaer, 295m
* Mynydd Baedan, 251m

## Emlazhioù yaouankizoù

Sachet e voe evezh ar stlenn war ar gontelezh-mañ e 2007-2008 abalamour da niver bras-souezhus emlazhioù yaouankizoù : etre miz C'hwevrer 2007 ha miz Eost 2008 eo 24 a dud yaouank a oa en em lazhet, ha hervez ar polis ne oa liamm ebet etreze.

## Pennad kar

* Kêr Pen-y-bont ar Ogwr
* Ogwr
Keodedoù, Bwrdeistrefi sirol ha kontelezhioù abaoe 1996 (22 anezho)
Ar c'hontelezhioù etre 1974 ha 1996 (8 anezho)
Ar c'hontelezhioù istorel, a-raok o c'hempenn e 1974 (13 anezho)
# Mezoplodon

Mezoplodoned :
| Mezoplodon Sowerby (Timbr an inizi Faero) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Ziphiidae |
| Genad : | Mesoplodon |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Ar mezoplodoned eo ar morviled dantek a ya d'ober ar genad Mesoplodon.

## Spesadoù

14 spesad mezoplodoned zo evit poent, met re all a c'hellfe bezañ ouzhpennet en amzer da zont :
* mezoplodon Sowerby (Mesoplodon bidens)
* mezoplodon Andrew (Mesoplodon bowdoini)
* mezoplodon Hubbs (Mesoplodon carlhubbsi)
* mezoplodon Blainville (Mesoplodon densirostris)
* mezoplodon Gervais (Mesoplodon europaeus)
* ar mezoplodon dent-ginkgo (Mesoplodon ginkgodens)
* mezoplodon Gray (Mesoplodon grayi)
* mezoplodon Hector (Mesoplodon hectori)
* mezoplodon Layard (Mesoplodon layardii)
* mezoplodon True (Mesoplodon mirus)
* mezoplodon Perrin (Mesoplodon perrini)
* ar mezoplodon korr (Mesoplodon peruvianus)
* mezoplodon Stejneger (Mesoplodon stejnegeri)
* mezoplodon Bahamonde (Mesoplodon traversii)
# Mezoplodon Gray

Mezoplodon Gray :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Ziphidae |
| Genad : | Mesoplodon |
| Anv skiantel ||
| Mesoplodon grayi von Haast, 1876 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Mezoplodon Gray (Mesoplodon grayi) a zo ur morvil dantek.
# Mezoplodon Hector

Mezoplodon Hector :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Ziphidae |
| Genad : | Mesoplodon |
| Anv skiantel ||
| Mesoplodon hectori Gray, 1871 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Mezoplodon Hector (Mesoplodon hectori) a zo ur morvil dantek.
# Mezoplodon Perrin

Mezoplodon Perrin :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Ziphidae |
| Genad : | Mesoplodon |
| Anv skiantel ||
| Mesoplodon perrini Dalebout, Mead, Baker, Baker & van Helden, 2002 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Mezoplodon Perrin (Mesoplodon perrini) a zo ur morvil dantek.
# Mezoplodon Bahamonde

Mezoplodon Bahamonde :
| Diouer a roadoù (DD) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Mammalia |
| Urzhad : | Cetacea |
| Kerentiad : | Ziphidae |
| Genad : | Mesoplodon |
| Anv skiantel ||
| Mesoplodon traversii Gray, 1874 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Mezoplodon Bahamonde (Mesoplodon traversii) a zo ur morvil dantek.