OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lazhadeg Bình An

Lazhadeg Bình An a zo bet ul lazhadeg kaset da benn gant lod lu Republik Su Vietnam bet kaset e brezel Vietnam. Sevenet ez eo bet al lazhadeg d'ar 26 a viz C'hwevrer 1966 e kêriadennig Gò Dài ha lec'hioù all anavezet dindan an anv lec'h kumun Bình An anavezet hiziv dindan an anv xã Tây Vinh e distrikt Tây Sơn e proviñs Bình Định. 380 sivil hep armoù o vevañ er gêriadenn hag e zro-war-dro a zo bet lazhadeget dindan un eurvezh.
Goude ar brezel ez eus bet savet ul lec'h kañv evit ar gouzañverien anavezet dindan an anv tour kañv Gò Dài, o welet listenn anvioù ar gouzañverien kizellet war ar mean.

## Notennoù

* ↑ Special reportage- part III The South Korean Vietnam War experience
# Motacilla samveasnae

Motacilla samveasnae :
| Motacilla samveasnae, luc'hskeudennet e Kambodja. Tost en arvar (NT) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Genad : | Motacilla |
| Anv skiantel ||
| Motacilla samveasnae Duckworth, Alström, Davidson, Evans Poole, Setha & Timmins, 2001 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Motacilla samveasnae a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.
Dougen a ra anv an evnoniour kambodjat Sam Veasna (1966-1999).

## Annez

Kavout a reer ar spesad e biz Kambodja, kreisteiz Laos ha gevred-pellañ Thailand.

## Liammoù diavaez

* (en) Motacilla samveasnae war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Motacilla samveasnae war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ J. W. Duckworth, Per Alström, P. Davidson, T. D. Evans, C. M. Poole, Tan Setha & R. J. Timmins, A new species of wagtail from the lower Mekong basin, Bulletin of the British Ornithologists' Club 121 (3): 152–182.
* ↑ Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Motacilla samveasnae.
# Motacilla tschutschensis

Motacilla tschutschensis :
| Motacilla tschutschensis, luc'hskeudennet e Tomohon (Sulawesi an Norzh, Indonezia). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Genad : | Motacilla |
| Anv skiantel ||
| Motacilla tschutschensis Gmelin, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Motacilla tschutschensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* Motacilla tschutschensis macronyx, e kreisteiz-kreiz Siberia, biz Mongolia ha biz Sina,
* M. t. taivana, e gevred Siberia, Sac'halin ha hanternoz Japan,
* M. t. tschutschensis, eus kreisteiz Siberia, hanternoz Mongolia, reter Kazakstan ha gwalarn Sina da viz Siberia ha gwalarn Norzhamerika.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Motacilla tschutschensis.
# Motacilla clara

Motacilla clara :
| Motacilla clara, luc'hskeudennet e Limpopo (Suafrika). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Genad : | Motacilla |
| Anv skiantel ||
| Motacilla clara Sharpe, 1908 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Motacilla clara a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar C'hreiz hag ar Su :
* Motacilla clara chapini, eus Sierra Leone da c'hGabon, Republik Demokratel Kongo ha kornôg Ouganda,
* M. c. clara, en Etiopia,
* M. c. torrentium, eus reter Ouganda da gKenya, Rwanda, Angola ha Suafrika.

## Liammoù diavaez

* (en) Motacilla clara war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Motacilla clara war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Motacilla clara war al lec'hienn Avibase.
# Motacilla grandis

Motacilla grandis :
| Motacilla grandis, luc'hskeudennet e Japan. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Genad : | Motacilla |
| Anv skiantel ||
| Motacilla grandis Sharpe, 1885 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Motacilla grandis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.

## Annez

Neizhañ a ra ar spesad en Enezeg Japan ha nijal kuit da gKorea, Sina ha Taiwan da c'hoañviñ.

## Liammoù diavaez

* (en) Motacilla grandis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Motacilla grandis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Motacilla grandis war al lec'hienn Avibase.
# Motacilla maderaspatensis

Motacilla maderaspatensis :
| Motacilla maderaspatensis luc'hskeudennet e Maharashtra (India). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Genad : | Motacilla |
| Anv skiantel ||
| Motacilla maderaspatensis Gmelin, 1789 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Motacilla maderaspatensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.
Dont a ra e anv eus Madras, anv kozh ur gêr e stad Tamil Nadu (India) hag a vez graet Chennai anezhi hiziv an deiz.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya (eus hanternoz Pakistan da vBangladesh) hag Iskevandir Indez.

## Liammoù diavaez

* (en) Motacilla madaraspatensis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Motacilla madaraspatensis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Motacilla maderaspatensis war al lec'hienn Avibase.
# Motacillidae

Motacillidae :
| Ur sidan gouzoug ruz (Anthus cervinus), luc'hskeudennet e Lappland (Sveden). ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Motacillidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar sidaned hag ar c'hannerezed, termenet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a pemp genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)

* Dendronanthus - Blyth, 1844 (1 spesad),
* Motacilla - Linnaeus, 1758 (13 spesad),
* Tmetothylacus - Cabanis, 1879 (1 spesad),
* Macronyx - Swainson, 1827 (8 spesad),
* Anthus - Bechstein, 1805 (46 spesad).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (en) Motacillidae: Wagtails, Longclaws & Pipits Horsfield, 1821.
* ↑ (en) Roadennoù IOC World Bird List diwar-benn Passeriformes/Motacillidae (lennet e-barzh d'ar 26 a viz Mezheven 2022).
# Mother's Child

Mother's Child zo ur film stadunanat, ur gomedienn vut eus 1916 gant Oliver Hardy.

## Aktourien

* Oliver Hardy - Babe (pe Babe Hardy)
* Kate Price - Ar vamm
* Joe Cohen - Tom
* Florence McLaughlin - Florence (pe Florence McLoughlin)

## Liammoù diavaez

* Mother's Child war IMDb
# Motacilla aguimp

Motacilla aguimp :
| Motacilla aguimp, luc'hskeudennet e Suafrika. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Genad : | Motacilla |
| Anv skiantel ||
| Motacilla aguimp Temminck, 1820 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Motacilla aguimp a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* Motacilla aguimp aguimp, e Suafrika (eus Gwalarn ha Stad-Dieub da Namibia) ha Lesotho,
* M. a. vidua, eus Sierra Leone da greisteiz Soudan, Etiopia, Kenya ha Suafrika.

## Liammoù diavaez

* (en) Motacilla aguimp war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Motacilla aguimp war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Kinniget en devoa Divi gKervella Kannerezig vrizh Afrika (b., ls. Kannereziged brizh Afrika) er pennad Un distro war anvioù laboused Europa (2), hor YEZH, niv. 291, Gwengolo 2017, pajenn 18 ha degemeret gant TermOfis Ofis publik ar brezhoneg : Kannerezig vrizh Afrika | Bergeronnette pie | Motacilla aguimp (étudié).
* ↑ Motacilla aguimp war al lec'hienn Avibase.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Motacilla flaviventris

Motacilla flaviventris :
| Motacilla flaviventris, luc'hskeudennet nepell diouzh Isalo (Menabe, Madagaskar). Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Genad : | Motacilla |
| Anv skiantel ||
| Motacilla flaviventris Hartlaub, 1860 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Motacilla flaviventris a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned ha kevnid.

## Annez

Emañ brosezat ar spesad e Madagaskar ma plij al lec'hioù digor dezhañ, dreist-holl pan int gleborek.

## Liammoù diavaez

* (en) Motacilla flaviventris war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Motacilla flaviventris war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Motacilla flaviventris war al lec'hienn Avibase.
# Motacilla capensis

Motacilla capensis :
| Motacilla capensis. Kudenn ebet (LC) ||
| Rummatadur filogenetek ||
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : | Chordata |
| Kevrennad : | Aves |
| Urzhad : | Passeriformes |
| Kerentiad : | Motacillidae |
| Genad : | Motacilla |
| Anv skiantel ||
| Motacilla capensis Linnaeus, 1766 ||
| D'ar vevoniezh e tenn ar pennad-mañ. ||
Motacilla capensis a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Motacillidae.

## Boued

Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* Motacilla capensis capensis, eus Namibia da Zimbabwe ha Mozambik,
* M. c. simplicissima, eus Angola da c'hevred Republik Demokratel Kongo (RDK), Zambia, stec'hennad Caprivi, Botswana ha Zimbabwe,
* M. c. wells, eus douaroù uhel reter RDK da Ouganda ha Kenya.

## Liammoù diavaez

* (en) Motacilla capensis war al lec'hienn BirdLife International.
* (en) Motacilla capensis war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
a vo kavet e Wikimedia Commons.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.
* ↑ Motacilla capensis war al lec'hienn Avibase.
# Lizher

a vo kavet e Wikimedia Commons.
Ul lizher zo ur c'hemenn dre skrid da gas da un den. Skrivet e vez lizheroù gant an dorn pe gant ur mekanik anvet skriverez, pe gant un urzhiataer. Lakaet e vezont en ur golo-lizher a-raok bezañ kaset d'an ti-post, pe lakaet en ur voest-lizhiri evel a gaver er straedoù.
* Lizheroù eo liester "lizher" ; al liester lizhiri a implijer war dachenn al lennegezh hepken.
* Lennegezh lizheriek a reer eus al levrioù — romantoù peurliesañ — a zo skrivet e stumm un eskemm lizheroù, evel al Lettres persanes gant Montesquieu ha Dracula gant Bram Stoker.
# Lizher d'ar C'halated

Unan eus Lizheroù Paol eo al Lizher d'ar C'halated, e Lizheroù an Ebestel en Testamant Nevez.
Setu ar pezh a lenner e kinnig Maodez Glanndour d'al lizher d'ar C'halated :
"An disparti etre ar Gristeniezh ha Lezenn Voizez n'eo ket bet c'hoarvezet en un taol. Ar gristenien gentañ deuet eus ar Yuzeviezh, an Ebestel o-unan, n'o deus ket dilezet eus an eil deiz d'egile kement a oa eus an urzh kozh : Jezuz e-unan a oa bet feal d'ar vuhez yuzev ha da lidoù an Templ. Petra oa da zilezel bremañ evit an diskibion gentañ ? Petra evit ar re deuet eus ar Baganiezh ? [...] Paol a lak ar gudenn war ur bazenn uheloc'h : n'eus ket da chom etre daou. N'eo ket al lezenn, pe an Amdroc'h a ro santelezh dirak Doue, met ar feiz vev e Jezuz Krist. [...] Soñjal a reer eo bet skrivet al lizher d'ar C'halated a-raok an eil d'ar Gorintidi, war-dro 56-57, hep na vefe resisaet muioc'h."

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Troidigezh an Testamant Nevez gant Maodez Glanndour, Al Liamm, p. 354-355
# Lizher d'ar Goloseidi

Unan eus al lizheroù bet skrivet gant Paol Tars pa oa prizoniet e Roma eo al Lizher d'ar Goloseidi (Kol). E gavet e reer en Testamant Nevez, eil lodenn ar Bibl.

## Piv en devoa skrivet al lizher-mañ

Lakaet e oa bet en arvar, e-kerzh an XIX$^{vet}$ kantved, ar fed e vije bet skrivet al lizher gant Paol evel ma oa bet evit al lizher d'an Efezidi. Bremañ ez eo ali an darn vrasañ eus ar viblourien evit lavarout e kaver ennañ preder Paol sikouret evit e skrivañ gant ur sekretour evel kustum. Roll ar sekretour a vefe bet un tamm brasoc'h amañ.

## Pegoulz ha pelec'h e voe skrivet al lizher

Toullbac'het e Roma e oa Paol pa skrivas al lizher-mañ hervez an istorourien. Skrivet e voe etre 61 ha 63 eta hervez La Bible de Jérusalem hag André Chouraqui pe etre 60 ha 62 hervez Maodez Glanndour.

## Evit piv e oa bet skrivet ? Peseurt kelennadurezh ?

N'en doa ket avielet Paol ar Goloseidi e-unan war-eeun. Degaset e oa bet keleier nec'hus gant Epafraz, e gannad apostolek, ha kerkent e skrivas ul lizher da gristenien Golosae dre hanterouriezh Tic'hikoz.
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout danvez al lizher : « Amañ ivez, gant al lizher d'ar Golosidi, e kavomp an hevelep doare da sellout ouzh mister ar C'hrist, Mab Doue ganet a holl viskoazh o tont da salver ha mestr an hollved, Aeled ha tud. Moarvat en e lizheroù kentañ en deus komzet Paol eus peurbadelezh doueel ar C'hrist (I Kor. 8, 6 ; II Kor. 4, 4 ; 8, 9 ; Gal. 4, 4 ; Rom. 8, 3), met biskozah n'en devoa displeget e venozioù en un doare ken hir ha ken splann. ».

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) La Sainte Bible, Cerf, 1961, p 1487 ha La Bible, troidigezh André Chouraqui, Desclée de Brouwer, 1998, p 2289.
* ↑ (br) Maodez Glanndour, digoradur da lizheroù Sant Paol, eil levrenn troidigezh an Testamant Nevez,Al Liamm, 1971, p 354.
* ↑ (fr) La Sainte Bible, Cerf, 1961, introduction aux épîtres de saint Paul, p 1487.
* ↑ (br) Maodez Glanndour, digoradur da lizheroù Sant Paol, eil levrenn troidigezh an Testamant Nevez, 1971, Al Liamm, p 355.
# Lizher d'ar Romaned

Al lizher d'ar Romaned a zo unan eus lizheroù Paol a gaver e Testamant Nevez ar Bibl.
El lizher d'ar C'halated e oa bet kaoz endeo eus an emzalc'h da gaout e-keñver ar gristenien deuet eus ar baganiezh : daoust hag-eñ e oa ret lakaat anezho da sentiñ ouzh Lezenn Moizez a-raok degemer anezho en Iliz ?
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout al lizher d'ar Romaned en e droidigezh eus an Testamant Nevez.
"Gant al lizher d'ar Romaned hon eus adarre an hevelep kelennadurezh, met er wech-mañ eo displeget hiroc'h hag e pep kentel.
Paol n'en deus ket gwelet Roma c'hoazh. Mont a raio prestik da Jeruzalem da zegas di aluzonoù ilizoù Makedonia hag Ac'haia. Soñjal a ra goude-se tizhout kêr-benn an Impalaeriezh, hag evit prientiñ e zonedigezh e skriv e lizher. Er bloavezh 56-57 emaomp. Abostol ar baganed a wel mat ar riskl a zo gant un troc'h etre ar gristenien yuzev hag ar baganed kristenaet. Diaesterioù a zo bet hag a chom : gwelloc'h eo dezhañ e-unan displegañ e soñj, ma vo anat e gelennadurezh d'an holl.
Eus petra e teu ar santelezh, ar reizhder dirak Doue ? Eus an den e-unan ? Ned eo hemañ anezhañ e-unan nemet pec'hed. Eus al Lezenn ? Houmañ ne ro ket an nerzh d'he mirout. Ar feiz e Jezuz Krist eo an hini a ro santelezh. Sellit ouzh : dre ar feiz eo bet mignon da Zoue, a-raok bezañ amdroc'het. Ha ni eo dre ar feiz e Jezuz Krist e vezomp adunvanet gant an Tad ; rak Jezuz Krist eo an hini a ziskar pec'hed Adam dre e varv hag e adsav. Gant ar vadeziant emaomp en ul lezenn nevez, lezenn speredel ar salver. Ha bremañ, evit gwir, hon eus ar Spered santel d'hor skoazellañ, dimp da vevañ evel gwir vugale da Zoue, galvet da vezañ gant ar C'hrist heritourion ar c'hloar beurbadel."

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Troidigezh an Testamant Nevez didan renerezh Maodez Glanndour, Al Liamm,1971, p. 354.
# Lizher d'ar Filipidi

Unan eus ar pevar lizher bet skrivet gant Paol Tars pa oa prizoniad eo al lizher d'ar Filipidi (Fil), a gaver e Testamant Nevez ar Bibl.

## Orin al lizher

N'eus abeg ebet da soñjal ne vefe ket bet skrivet al lizher-mañ gant an abostol. Lod tud e soñj dezho ne vefe ket un destenn hepken, testennoù disheñvel bet strollet ne lavaront ket, met ur vartezeadenn eo kement-se, tra ken.
Prizoniad e oa Paol Tars pa skrivas e lizher d'ar Filipidi. E-pad pell e voe soñjet e oa e-kerzh e brantad kentañ e toulloù-bac'h Roma, met kalz traoù a laka da soñjal edo en Azia pa skrivas al lizher, e Kaezariea-an-Arvor pe en Efezoz, petra bennak ma n'ouzer ket hag-eñ e voe toull-bac'het er gêr-se. Er bloavezhioù 55-57 pe 56-57.

## Pal al lizher

Anavezout mat a rae Paol Tras kristenien Filipoz, a oa e-touez e re vuiañ-karet. Chomet e oa er gêr-se eMakedonia e-kerzh e eil beaj er bloaz 50. Adtremenet e oa dre eno en diskaramzer 57, pa oa o vont da Gorintoz hag adarre war an distro da Bask 58.

## Danvez al lizher

Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout al lizher d'ar Filipidi :
   « N'eo ket unan dogmatek. Koulskoude ar c'hoant en deus Paol da bouezañ war an unvaniezh da virout, war an izelegezh, a zegas didan e bluenn ur meulgan kaer da Vab Doue en em c'hraet den, a zo marteze un destenn endesu amprestet digant liderezh kentañ an Iliz. »
Skrivañ ar ra André Chouraqui a kaver dodenn al levenez a-hed al lizher, unan eus e zanvezioù fromusañ.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr) La Sainte Bible, Cerf, 1961, p. 1487.
* 1 2 3 (fr) La Sainte Bible, Cerf, 1961, p. 1486.
* ↑ (fr) La Bible, troidigezh gant André Chouraqui, Desclée de Brouwer, 1998, p. 2184.
* ↑ (br) Maodez Glanndour, eil levrenn troidigezh an Testamant Nevez, Al Liamm, 1971, p. 355.
* ↑ (br) Maodez Glanndour, "Digoradur da lizheroù Sant Paol", eil levrenn troidigezh an Testamant Nevez, Al Liamm, 1971.
* ↑ (fr) La Bible, troidigezh gant André Chouraqui, Desclée de Brouwer, 1998, p. 2281.
# Lizher Sant Jud

Lizher Sant Jud zo unan eus Lizheroù Katolik an Testamant Nevez. Troet eo bet e brezhoneg dindan renerezh Maodez Glanndour hag embannet gant Al Liamm e 1971 peurgetket.
Skrivet e vefe bet gant Jud (Youda), breur Jakez (Yakob), eskob Jeruzalem ha n'eo ket gant Jud an abostol.

### Pegoulz eo bet skrivet  ?

Hevez Maodez Glanndour e vefe bet skrivet a-raok distruj Jeruzalzem gant ar Romaned e 70 GJK# E 61-62 hervez John A. T. Robinson, meneget gant André Chouraqui en e droidigezh eus ar Bibl Er « Bible de Jerusalem » e lenner e vefe bet skrivet etre 70 ha 80 GJK Lezel a ra Maodez Glanndour an traoù digor en e zigoradur d'al lzheroù katolik.

### Evit piv ?

Hervez Maodez Glanndour ez eo bet kaset al lizher-mañ da « ilizoù ar bed gresianek, lec'h ma oa falsdoktored o skignañ kelennadurezhioù difeiz diwar-benn ar C'hrist hag an Aeled# Emaomp dija e penn kentañ ar «Gnosiz» a vo en he barr ur c'hantved diwezhatoc'h.» Arabat bezañ souezhet hervezañ « o welout Jud oc'h implijout levrioù nann-kanonek al lennegezh rabinek, evel Levr Uhelsavidigezh Moizez, pe Levr Enoc'h. Displegañ a ra e soñjoù hervez an dud ma skriv dezho, hervez ar pezh o deus lennet pe glevet.».

### Peseurt kelennadurezh

Mard eo sklaer e skriv Jud enep ar « falsdoktored » n'eo ket anat evit an holl liamm e brezeg gant art « Gnosiz » ma kreder digoradur al lizheroù katolik a gaver er « Bible de Jérusalem » a-zivout taolennadur gant Jud eus kelennadurezh ar falsdoktored Evit Madoez Glanndour setu ar pouezusañ : « Gwelomp dreist-holl el lizher-mañ kelennadurezh an Iliz kentañ : ar feiz, diazez pep buhez kristen (gwerzad 20), eo kement o desu kelennet an ebestel (gw.3,17) : feiz en unander Doue hag e Treinded ar personoù (gw. 20,21,25), a c'houlenn santelezh an oberoù (gw.20,23) ha meuleudi rentet da vraster Doue (gw.25) ».

#### Notennoù ha daveennoù

* ↑ (br) An Testamant Nevez II Oberoù an Ebestel -Al Lizheroù - An Diskuliadur ; Al Liamm ; 1971 ; pp 573-575
* ↑ (fr) La Bible traduite et présentée par André Chouraqui, Desclée de Brouwer, 1998, p 2376
* ↑ (fr) La Bible de Jérusalem, cerf, 1961, p 1592
* ↑ Troidigezh dindan renerezh Maodez Glanndour, Al Liamm, 1971, p 536
* ↑ (fr)La Sainte Bible, Cerf, 1961, p 1592 : « Elle demeure d'ailleurs assez vague et n'autorise certainement pas à déceler le gnosticisme du IIe siècle. »
# Lizher Yeremia

Lizher Yeremia a zo un destenn a gaver e pennad 6 levr Barouc'h er Vulgat tra m'emañ war-lerc'h ar C'heinvanoù e troidigezh ar Seikont. Un adskrid e vefe eus ul lizher kaset gant ar Profed Yirmia d'an Israeliz war-nes mont d'an harlu da Vabilon evit lakaat anezho war evezh ouzh an idolouriezh.

#### Daveoù

* ↑ Bible de Jerusalem, cerf/Nathan, embannadur 1998, p1473
* ↑ Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 5, 1986, p 244
# Lizher d'an Hebreed

Al lizher d'an Hebreed a zo unan eus Lizheroù Sant Paol hag a gaver en Testamant Nevez.

## Rakskrid

Setu ar pezh a lenner e digoradur Maodez Glanndour d'al lizher d'an Hebreed :
    "Lizheroù sant Paol a ziskouez en o fenn kentañ, ur gasadenn o verkañ fraezh ha sklaer degemererion al lizher. Amañ avat n'hon eus nemet un ano : D'an Hebreed, ano kozh-meurbet moarvat, met ano ha n'emañ ket el lizher e-unan.
    O sellout ouzh an destenn, a zo puilh enni ar soñjoù hag ar c'homzoù tennet eus an Testamant kozh, e teuer da soñjal e vefe bet kaset da Yuzevion kristenaet.
    Hag-eñ ez eus tu da resisaat muioc'h ? Danvez al lizher, gant ar gelennadurezh uhel-se diwar-benn belegiezh hor Salver, a lakfe da soñjal en ur gumuniezh a veleion deuet eus ar Yuzeviezh d'ar C'hrist : santout a reont o feiz o wanaat, rak e-kreiz heskinerezh emaint, hag hiraezh o deus da lidoù kaer an Templ, ken ez int bet temptet da zistreiñ dezhañ.
    Mennad al lizher-mañ a vefe eta o degas en-dro da soñjoù reishoc'h e-keñver ar stad relijiel nevez m'emaint enni gant ar C'hrist."
Pelloc'h e c'heller lenn :
    "Ne zoug al Lizher d'an Hebreed meneg ebet eus un oberour. Hengoun ar Gatolikiezh, oc'h anavezout amañ soñjoù Sant Paol en deus staget al lizher-mañ ouzh e re, en ur anzav war un dro, ez eo bet savet gant un dorn disheñvel diouzh hini an Abostol, rak ne gavomp amañ nag e stumm da frazenniñ, nag e zoare da implijout ar Skriturioù, na netra eus e yezh ken personel.
    Da varn diouzh doareoù al lizher e vezer techet e-touez ar vivliourion a-vremañ da lakaat hor lizher war gont Apolloz (sell. ouzh Oberoù 18, 24-28)."

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ Troidigezh embannet gant Al Liamm e 1971, p. 505.
* ↑ Troidigezh bet embannet gant Al Liamm e 1971, p. 506.