OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maria Swanenburg

Maria Catherina Swanenburg (9 a viz Gwengolo 1839 e Leiden - 11 a viz Ebrel 1915 e Gorinchem) a oa ul lazherez a steudad izelvroat.
Swanenburg a oa merc'h Clemens Swanenburg ha Johanna Dingjan. He div verc'h kentañ a varvas pa oant babiged hag e timezas gant Johannes van der Linden d'an 13 a viz Mae 1868. Pemp mab ha div verc'h a voe ganet. Echuet e voe an dimeziñ d'an 29 a viz Genver 1886. Graet e veze Goeie Mie anezhi peogwir e rae war-dro bugale ha tud klañv karter paour Leiden ma oa o chom.
Etre 1880 ha 1883 e kontammas 27 den gant arsenik. Ouzhpenn e klaskas lazhañ 50 den all da nebeutañ, met ne zeuas ket a-benn. Gant an enklaskerien e voe kontet betek 90 muntr. E-touez an dud a dreuzvevas e voe 45 anezho a c'houzañvas kudennoù yec'hed reoliek abalamour d'an arsenik. Swanenburg a lazhe evit kaout argant an dud, dre o asurañs pe dre o hêrezh. He mamm hag he zad eo a voe an daou zen kentañ lazhet ganti e 1880. Tapet e voe pa oa o klask kontammiñ ar familh Groothuizen e miz Kerzu 1883. D'an 23 a viz Ebrel 1885 e krogas he frosez ma voe kondaonet d'an toull-bac'h hed he buhez, hag en toull-bac'h e varvas e 1915.

## Liamm diavaez

* Buhez Maria Catherina Swanenburg

## Daveoù

* J.H.H. Gaute and Robin Odell, The New Murderer's Who's Who, 1996, Harrap Books, Londrez
* Lennaert Nijgh, Moord en Doodslag, 1990, Schoort
# Maria Rita

Maria Rita zo anv-micher Maria Rita Mariano, ur ganerez vrazilian ganet e São Paulo e 1977. Merc'h eo d'ar ganerez Elis Regina ha d'ar sonaozer César Camargo Mariano.

## Albomoù

* Maria Rita (2003)
* Segundo (2005)
* Samba Meu (2007)
* Elo (2011)
* Redescobrir (2012)
* Coraçao a batucar (2014)
* O Samba em Mim - Ao Vivo na Lapa (2016)

## Liammoù diavaez

* O kanañ Não Deixe O Samba Morrer : [ https://www.youtube.com/watch?v=eaKhlTuhVXU].
* O kanañ Samba meu :
# Maria Spagn

Maria Spagn zo anv meur a briñsez:

## Pennadoù kar

* Maria Aostria
* Maria Hungaria
* Maria Portugal
# Maria Teresa Bragança

Maria Teresa de Bragança (pe Maria Teresa de Portugal) zo anv meur a infantez eus tiegezh roueel Portugal:
* Maria Teresa de Bragança, Priñsez Beira (1793 - 1874), merc'h da João VI.
* Maria Teresa de Bragança, arc'hdugez Aostria (1855 - 1944), merc'h da Miguel Iañ Portugal.
* Maria Teresa de Bragança, Priñsez Thurn ha Taxis (1881 - 1945), merc'h da Miguel II de Bragança.

## Pennadoù kar

* Isabel de Portugal
* Maria de Portugal
* Isabel Maria de Bragança
* Maria Ana de Bragança
* Maria Antónia de Bragança
* Maria Benedita de Bragança
* Maria Francisca de Bragança
* Maria Isabel de Bragança
# Maria Salviati

Maria Salviati (Firenze, 1499 – Villa di Castello, 1543) a oa pried Giovanni de' Medici pe Giovanni dalle Bande Nere ha mamm da Cosimo Iañ de' Medici.
Merc'h e oa da Lucrezia de' Medici ha Jacopo Salviati, ha dre-se e oa pempet c'hoar Francesca Salviati hag ar gardinaled Giovanni ha Bernardo Salviati.
Dimezet e oa d'ar 15 a viz Du 1516. Ganti e voe adunanet daou skourr an tiegezh Medici: hini he fried, ar Popolani, hag an hini pennañ, anvet ivez hini Cafaggiolo, a oa hini he mamm Lucrezia, merc'h da Lorenzo il Magnifico.

## He diskennidi

Diskennidi Maria Salviati e-pad 5 remzi :
| Maria Salviati | Mab: Cosimo Iañ de' Medici Dug-meur Toskana | Mab-bihan: Francesco Iañ de' Medici Dug-meur Toskana. | Gourverc'h: Maria de' Medici Rouanez Bro-C'hall | Gourverc'h-vihan: Henriette Marie de France Rouanez Bro-Saoz | Gourverc'h-vihan: Henriette d'Angleterre Dugez Orleañs |
# Maria Rampendahl

Maria Rampendahl (war-dro 1645 e Lemgo – 1705 e Varel) eo ar vaouez diwezhañ a voe tamallet dezhi bezañ sorserez ha barnet evit se e kontelezh Lippe, en Alamagn, e 1681. Boureviet e voe met ne anzavas ket e oa sorserez. He gwaz ne zilezas ket Maria Rampendahl ha kement-se, gouez dezhi, a roas kalon dezhi. Kondaonet e voe, a-benn ar fin, da vezañ kaset kuit eus ar gêr.
Klask a reas-hi goude-se sevel klemm a-enep kêr Lemgo ha kont Lippe, diral Lez-varn an Impalaeriezh, ha lavaret e oa bet direizh ar varnadenn a-enep dezhi. Met koll a reas he frosez, echuet d'an 30 a viz Here 1682, ha kalz a arc'hant a gollas ar c'houblad en afer-se. Mont a rejont da vevañ da Varel, kêr c'henidik he gwaz, e kontelezh Oldenburg, hag eno e varvas e 1705, d'an oad a 60 vloaz.
Ar vaouez diwezhañ eo a voe barnet evel sorserez e Lemgo. En enor dezhi e voe savet ur maen-koun e 1994 e-kichen iliz Lemgo.

## Liamm diavaez

* Maria Rampendahl (Amgeklagte im Hexenprozess) (de)
# Maria Sibylla Merian

Maria Sibylla Merian, ganet e 1647 e Frankfurt am Main, marvet e 1717 en Amsterdam, a oa un naturourez hag ul livourez. Livañ a reas levrioù diwar-benn balafenned.
Bevañ a reas entre Alamagn hag an Izelvroioù, hag ur veaj vras a reas da Surinam, en Amerika ar Su ma kavas danvez evit he levr pouezusañ.
# Maria Schilder

Ur valakologourez, hag ur vevoniourez alaman e oa Maria Schilder, ganet Maria Hertrich e 1898 ha marvet e 1975, anavezet evit he c'henlabour gant he gwaz Franz Alfred Schilder.

## Buhez

Etre 1927 ha 1939 e ya da veajiñ e meur a vro da studiañ hoc'higed-mor e mirdioù ha dastumadegoù prevez gant he gwaz.
Embann a raeont e 1971 A catalogue of living and fossil cowries diwar kerentiadoù Triviidae, Ovulidae ha Cypraeidae.

## Embannadennoù

* ↑ A catalogue of living and fossil cowries: Taxonomy and bibliography of Triviacea and Cypraeacea, (Gastropeda Prosebranehia), Maria Schilder and Franz Alfred Schilder Volumes 81 à 85, Institut royal des sciences naturelles de Belgique, r. Vautier, 31, 1971 - 246 pages
# Higuera de la Serena

Higuera de la Serena zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
# Higuera de las Dueñas

Higuera de las Dueñas zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
# Hiiumaa

Hiiumaa (svedeg hag alamaneg Dagö, finneg Hiidenmaa) eo an eil enezenn vrasañ (989 km²) en Estonia. Er Mor Baltel emañ, en hanternoz da enez Saaremaa.
An enezenn vrasañ eo e Kontelezh Hiiu, anvet Hiiumaakond en estoneg.
E dalc’h Urzh ar varc’heien deutonek e voe betek 1563 (war gont Kevre an Hansa) ; ha goude-se en hini Sveden betek 1710, pa voe staget ouzh Rusia, evel ar peurrest eus Estonia.

## Gwelet ivez

* Saaremaa

## Liammoù diavaez

* http://www.hiiumaa.ee
# Hijama

An Hijama (حجامة en arabeg) a zo un diwadadenn. War a seblant e vez implijet e Bro Egipt dibaoe amzer ar Faraoned. En hadith e vez lavaret int bet kuzuliet gant Mohamet. Met hiziv an deiz e vez kendalc'het d'ober gantañ gant Mahomezhaned a zo. Evit se e vez implijet un doare gwerenn hag e vez lakaet un tamm paper enaouet ennañ ha goude lakaat ar werenn war ar c'hroc'hen, bet graet un ask dezhañ. A-drugarez d'ur vekanism fizik (An aer a vez lonket gant an tan hag e vez krouet un diwaskadenn) e vez sunet un tammig gwad dre an ask. Lod a lavar n'eo ket mat ober diwadadennoù met, iskis a-walc'h, e vez kinniget evit pareañ an hemokromatozenn gant medisined european a zo.
# Hijra

Hijra zo
* Hijra, un trede reizh, etre paotr ha plac'h, e broioù Pakistan, Bangladech hag India.
* Hijra an amzervezh vuzulmat.
* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
# Higuera la Real

Higuera la Real zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
# Higuera de la Sierra

{{pennad zo|Higuera|Sierra]}
Higuera de la Sierra zo ur gumun e proviñs Huelva.
# Higueruela

Higueruela zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
# Hijab

Hijab eo ar ger arabek (حِجَاب hijâb) a vez graet ouzh ur ouel pa dalv da guzhat un dra bennak.
E broioù arab zo ez eo ur gwiskamant a guzh dremm ar vaouez penn-da-benn.
Hervez ar broioù eo rediet, pe berzet, d'ar maouezed gwiskañ an hijab.
| An hijab er bed |
| | ██ Hollret dre lezenn ██ Paot-kemañ er gevredigezh ██ Gwisket gant kalz maouezed ██ Krennet dre lezenn e lod degouezhioù Krennadurioù  Alamagn Aljeria Aostria Azerbaidjan Bro-C'hall Danmark Egipt Kazakstan Kirgizstan Kosovo Maroko Ouzbekistan Québec Senegal Singapour Suis Tadjikistan Tunizia Turkia Turkmenistan |

## Gwelet ivez

* Niqab
* Burqa
* Tchador

## Liamm diavaez

* https://web.archive.org/web/20100417181041/http://www.starscarves.com/smunsc.html Bruderezh evit ur boned da lakaat dindan an hijab da vezañ sur ne vo ket gwelet ur vlevenn o tremen dre zindan.
# Hijraed

An termen hijraed (unader hijra, diwar an hindeg: हीजड़ा /hi:dʒɽα:/) a ra dave da dud an trede rev e sevenadur India. Roet e vez dezhe anvioù disheñvel e lec'hioù zo eus ar vro, da skouer khusra, khoti pe chakka e Pandjab hag en norzh dre vras hag aruvani e Tamil Nadu.
Ar hijraed a zo tud bet ganet gant korf gourel pe reizhadel met deuet war-lerc'h da gaout un identelezh benel pe amc'hourel, da lâret eo treuzrevel.
Sevel a reas an hijraed diwar sevenadur an hindouegezh met kavet e vez hijraed islamek ivez.
Evit dont da vezañ ur hijra e vev un den en ur familh evel chela ("studier") dindan beli ur c'hourouez ("kelennerez") eveit deskiñ penaos ober gant holl perzhioù ar maouezed hervez patromoù ar gevredigezh. Kas a ra a-benn ar fin d'ul lid ma vez spazhet an hijra nevez. War a seblant ne vez ket spazhet an holl hijraed, met ma vez dizoloet e vezont skarzhet er-maez eus ar gumuniezh. Tabut zo ivez war ar fed ma lâr tud zo e vefe rediet tud da dont da vezañ hijraed ha spazhet e vefent dre heg, daoust ma ma vez lâret e vez graet gant asant pep hini gant fennoù an hijraed o-unan.
An darn vrasañ eus ar hijraed a vev war marzoù ar gevredigezh, gante ur statud izel-tre hag o c'hounez o zamm buhez pe dre aluzen pe diwar labouarat evel gisti. Kemer a reont perzh ivez e lidoù relijiel zo, evel euredoù pe ganedigezh paotred.
En em vodaet o deus meur a hijra evit derc'hel penn rak ar riskl da vont da vezañ komtamet gant ar Azoniad hangaezivig arzeuat (HAZA) dre labourat evel gisti.

## Gwelet ivez

* Trede rev
* Etrereizhadezh
* dud daou spered
* Fafafined

## Liammoù diavaez

* Skiverc'hed India: BBC3
* Pennad diwar-vbenn an hijraed en Holloueziadur LGBT
* An hijraed: treuzrevelezh en India
* Sangama: luskad pennañ a difenn gwirioù an hijraed en India

## Levrioù

* Neither Man Nor Woman: The Hijras of India by Serena Nanda. Wadsworth Publishing, 1998. (ISBN 0-534-50903-7)
# Luftwaffe (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Luftwaffe a zo ur ger alamanek a dalv "nerzh aer" (aerlu). Implijoù:
* Luftwaffe alaman, er prantad nazi: Luftwaffe (1933-1945), hag e Republik Kevreadel Alamagn adalek 1956 betek bremañ: Luftwaffe (Republik Kevreadel Alamagn);
* Schweizer Luftwaffe, aerlu Suis.
* "Luftwaffe (band)", ur strollad sonerezh a Chicago (SUA).

## Gwelet ivez

* Luftstreitkräfte (disheñvelout)
# Lug

Lug a c'hell bezañ :

## Lug (anv boutin)

** Fred
** Hinouriezh : ur stad dibar an amzer. Deveradenn : Lugenn

## Lug (anv divoutin)

* Lug, doue ar vitologiezh iwerzhonek, sell ouzh Lug (doue)
* Lug, anv gallekaet Lukaz, avielour lidet er relijion kristen, sell ouzh Lukas (avielour)
* Lug, raganv roet gant feizhidi ar relijion kristen e koun an avielour Lukaz/Lug hag aet da vezañ boutin ha diverk

## Lec'hanvioù

Alamagn
* Lug, kumun e Rheinland-Pfalz ;
Bosnia-ha-Herzegovina
* Lug, kêriadenn e kumun Bugojno, e Kevredad Bosnia-ha-Herzegovina;
* Lug, kêriadenn e kumun Derventa, e Republik serb Bosnia ;
* Lug, kêriadenn e kumun Jablanica, e Bosnia-ha-Herzegovina;
* Lug, kêriadenn e kumun Kiseljak, e Kevredad Bosnia-ha-Herzegovina;
* Lug, kêriadenn e kumun Prozor-Rama, e Kevredad Bosnia-ha-Herzegovina;
* Lug, kêriadenn e kumun Tomislavgrad, e Bosnia-ha-Herzegovina;
* Lug, kêriadenn e kumun Trebinje;
Kroatia
* Lug, kêriadenn e kumun Bilje;
Serbia
* Lug, kêriadenn e kumun Bajina Bašta ;
* Lug, kêriadenn e kumun Beočin, e proviñs emren Voïvodina,
* Llugë/Lug, kêriadenn e kumun Lipjan/Lipljan, Kosovo
* Llugë/Lug, kêriadenn e kumun Podujevë/Podujevo, Kosovo

## Gweskanv

* Linux Users Group, Strollad implijerien Linux

## Traoù all

* Ti-embann gall, Lug, bannoù-treset
* Yon-Lug (anv-marilh Constant Jacquet) (1864-1921), sonaozer et kanour fent gall
* Ar laird's lug, pezh kuzh e kastelloù Bro-Skos.
# Luftstreitkräfte (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Luftstreitkräfte a zo ur ger alamanek a dalv "nerzh aer". Implijoù:
* Luftstreitkräfte, aerlu an Impalaeriezh alaman e-pad ar Brezel-bed kentañ;
* Luftstreitkräfte der NVA, aerlu Republik Demokratel Alamagn (1956-1990);
* Österreichische Luftstreitkräfte, aerlu Aostria.

## Gwelet ivez

Luftwaffe (disheñvelout)
# Luftwaffe

    Evit implijoù all, gwelet Luftwaffe (disheñvelout).
Luftwaffe (“arme aer, aerlu”) eo an anv a roer da arme aer Alamagn. Bremañ eo an darn aer eus ar Bundeswehr, hag ent-ofisiel eo Deutsche Luftwaffe e anv evit dishañvalout anezhañ diouzh armeoù-aer ar broioù alamanek all evel Suis pe Aostria.

## An Trede Reich

Gwelet Luftwaffe (1935-1945)
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Lufueg

Al lufueg a zo ur yezh direnk komzet gant un nebeud tud kozh e stad Taraba e Nijeria. An darn vrasañ eus izili ar meuriad a gomz jukuneg hiziv. Hervez Yukuben Project e vefe tost ouzh ar beteg.

## Gwelet ivez

Yezhoù Nijeria Yezhoù direnk
# Lugagnano Val d'Arda

Lugagnano Val d'Arda zo ur gumun eus Italia, e proviñs Piacenza, e rannvro Emilia-Romagna.
# Lug (doue)

Lug a oa doue meurañ ar Gelted kozh en Iwerzhon koulz hag e Galia, ma'z eo anavezet kêr Lugdunum a oa en e anv. Lug ivez eo e anv e gwengelouriezh Asturies.
Hervez skridoù Caius Julius Caesar e tenne d'an doue roman Merc'her.
Lughnasadh, Lugnasad a oa gouel Lug, d'ar 1añ a viz Eost.

## Testennoù iwerzhonek kozh

* Táin Bó Cúailnge - Skrapadeg saout Cooley
* Lebor Gabála Érenn - Levr aloubidigezhioù Iwerzhon
* Cath Maighe Tuireadh - Kad (Emgann) Maighe Tuireadh
* Oidheadh Chlainne Tuireann - Marv bugale Tuireann
* Compert Con Culainn - Ganedigezh Cúchulainn
* Dindshenchas

## Pennadoù kar

* Eost
# Lugano

Lugano :
| Gwel eus kêr. ||
| Melestradurezh ||
| Bro | Suis |
| Kanton | kanton Ticino |
| Distrig | distrig Lugano |
| Yezh ofisiel | italianeg |
| Niv. OFS | 5192 |
| Kod post | 6932, 6951, 6959, 6900, 6901, 6902, 6903, 6904, 6905, 6906, 6907, 6908, 6909, 6910, 6911, 6912, 6913, 6914, 6915, 6916, 6917, 6962, 6963, 6964, 6965, 6966, 6967, 6968, 6974, 6975, 6976, 6977, 6978, 6979 |
| Maer | Marco Borradori, Michele Foletti |
| (Amzer gefridi) | 2013- |
| Lec'hienn web | https://www.lugano.ch |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 63 185 ann. |
| Stankter | 832 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 46° 00′ 24″ Norzh 8° 57′ 05″ Reter / 46.006726, 8.951401 |
| Uhelder | 275 metr |
| Gorread | 75,98 km² |
| Kumunioù stok | Bioggio, Canobbio, Capriasca, Collina d'Oro, Grancia, Massagno, Melide, Muzzano, Paradiso, Ponte Capriasca, Porza, Savosa, Sorengo, Vezia, Morcote, Arogno, Vico Morcote, Brusimpiano, Val Rezzo, Valsolda, Alta Valle Intelvi, Campione d'Italia, Cavargna |
| kemmañ |
Lugano a zo ur gumun hag ur gêr a Suis e Kanton Ticino; penn bann Lugano eo.

## Lenn Lugano

Lenn Lugano zo rannet etre Suis hag Italia.

## Emdroadur ar boblañs

| Bloaz | Barbengo | Breganzona | Carabbia | Cureggia | Davesco-Soragno | Gandria | Lugano | Pambio Noranco | Pazzallo | Pregassona | Viganello |
| 1591 | | 35 oaled | 110 | | | 330 | | | 110 | | |
| 1643 | | | | | | 205 | 3278 | | | | |
| 1670 | 245 | | | | | | 3402 | | | 464 | 464 |
| 1696 | | | 143 | | | 182 | | | | | |
| 1769 | | | | | | 155 | 4351 | | | | |
| 1783 | | | | | | | | | | | 238 |
| 1801 | | | 227 | 62 | 194 | 147 | | | | | 244 |
| 1850 | 552 | 399 | 143 | 53 | 299 | 235 | 5939 | 170 | 131 | 464 | |
| 1860 | 490 | 443 | | | | | | | | | |
| 1870 | 484 | 482 | | | | | 6836 | | | | |
| 1880 | 510 | 459 | | | | | | | | | |
| 1888 | 558 | 483 | | | | | 8185 | | | | |
| 1900 | 481 | 521 | 138 | 47 | 356 | 235 | 10847 | 298 | 154 | 652 | 319 |
| 1910 | 496 | 696 | | | | | 14988 | | | | 1477 |
| 1920 | 444 | 658 | | | | | | | | | |
| 1930 | 448 | 708 | | | | | 17672 | | | | |
| 1941 | 480 | 745 | | | | | | | | | |
| 1950 | 503 | 883 | 122 | 24 | 456 | 227 | 21448 | 438 | 297 | 1204 | 2163 |
| 1960 | 492 | 1455 | 110 | | | | | | | | |
| 1970 | 611 | 2759 | | | | | 27121 | | | 3633 | |
| 1980 | 632 | 3444 | | | 707 | | | | 848 | | |
| 1990 | 1018 | 4654 | | | | | 25334 | 610 | | | 5587 |
| 2000 | 1559 | 4782 | 512 | 112 | 1288 | 207 | 26560 | 570 | 1162 | 7354 | |
| 2004 | | | | | | | | | | | |
# Lewarde

Lewarde zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik
* Iliz katolik Saint Rémi, XVI$^{vet}$-XIX$^{vet}$ kantved.
* Kastell Vésignion, bet adsavet e 1765.
* Kreizenn Istorel ar Minoù glaou.

## Melestradurezh

Roll maered ar gumun :
| Mare | Mare | Anv | Strollad | Karg |
| 1989 | Meurzh 2001 | Irénée Nottez | Strollad Komunour Gall | |
| Meurzh 2001 | Meurzh 2014 | Alain Bruneel | Strollad Komunour Gall | Kuzulier rannvro |
| N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù. |||||

## Emdroadur ar boblañs 1793-2011

* Andonioù : Cassini hag EBSSA
# Lewis (disheñvelout)

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Lewis a zo un anv saoznek hag a c'hall bezañ meur a dra:

## Anv lec'h
### Bro-Skos

* Anv saoznek Enez Leòdhas e Bro-Skos (Inizi Gall)

### Stadoù-Unanet

Meur a gontelezh a zo anvet Lewis:
* Lewis (Alabama)
* Lewis (Arkansas)
* Lewis (Indiana)
* Lewis (New York)
* Lewis Center (Ohio)
* Lewis Township (Pensylvania)

## Anv den

    Gwelet ivez Lewis (anv den)

### Raganv

* Lewis Carroll (1832-1898), skrivagner eus Breizh-Veur
* Lewis Hamilton (1985-), bleiner kirri-tan saoz
* Lewis Henry Morgan (1818–1881), antropologour amerikan
* Lewis Trondheim (1964-), treser ha saver bannoù-treset gall
* Lewis Valentine (1893-1986), emsaver kembreat.

### Anv-tiegezh

* Alun Lewis (1915-1944) barzh kembreat saoznek
* Alun Tudor Lewis (1905-1986), Kembread
* Arthur Lewis (1915-1991), armerzhour eus Saint-Lucia
* Bernard Lewis (1916-), istorour saoz
* Bob Lewis (1947-), unan eus diazezerien ar strollad rock Devo
* Carl Lewis (1961-), atlet amerikan
* Caryl Lewis (1978-) skrivagnerez kembraek
* Cecil Day-Lewis (1904-1972), barzh eus Breizh-Veur
* Charles D. Lewis (1957-), kaner eus an Antilhez
* Charlotte Lewis (1967-), aktorez eus Breizh-Veur
* Clarence Irving Lewis (1883–1964), prederour amerikan
* C. S. Lewis (1898-1963), skrivagner eus Iwerzhon
* David Lewis (1941–2001), prederour amerikan
* David Lewis (1616-1679), ur merzher
* Donna Lewis (1973-), kanerez eus Kembre
* Edward B. Lewis (1918-2004), genetikour amerikan
* Fiona Lewis (1946-), aktorez saoz
* Geoffrey Lewis (1935-), aktor amerikan, tad Juliette Lewis
* George Lewis (1952-), soner amerikan
* Gilbert Newton Lewis (1875-1946), fizikour ha kimiour amerikan
* Gus Lewis (1993-), aktor saoz hag amerikan
* Herbie Lewis (1941-2007), soner amerikan
* Huey Lewis (1950-), soner hag aktor amerikan
* Isaac Newton Lewis, soudard amerikan bet ijinet gantañ ar vindrailherez Lewis
* Jamal Lewis (1979-), c'hoarier football amerikan
* James Lewis (1863-1939), politikour amerikan
* James T. Lewis (1819-1904), politikour amerikan
* Jeffrey Lewis (1975-), soner ha treser eus New York
* Jerry Lewis (1926-2017), aktor amrikan
* Jerry Lee Lewis (1935-2022), kaner rock and roll
* Joe Lewis (1987-), melldroader eus Breizh-Veur
* John Lewis (1920-2001), soner amerikan
* Joseph H. Lewis (1907-2000), sevener amerikan
* Juliette Lewis (1973-), aktorez amerikan, merc'h da Geoffrey Lewis
* Lennox Lewis (1965-), bokser eus Breizh-Veur
* Leona Lewis (1985-), kanerez eus Breizh-Veur
* Sinclair Lewis (1885-1951), skrivagner amerikan, priz Nobel al Lennegezh 1930
* Saunders Lewis, skrivagner eus Kembre hag emsaver

## Traoù all

* Formulenn Lewis
* ar fuzuilh-vindrailher Lewis
* Pezhioù echedoù Lewis (gwelet Pezhioù echedoù Leòdhas)

## Gwelet ivez

* Lewisburg, anv meur a lec'h
* Lewiston, anv meur a lec'h
* Lewistown, anv meur a lec'h
* Lewisville, anv meur a lec'h
# Lewis (fuzuilh-vindrailher)

    Evit implijoù all, gwelet Lewis (disheñvelout).
Al Lewis zo un fuzuilh-vindrailher ijinet e 1911 er Stadoù-Unanet met produet en Europa hepken. Unan eus an armoù-tan brudetañ implijet gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet da vare ar Brezel-bed Kentañ eo.

## Istor

Ijinet e voe e 1911 gant Isaac Newton Lewis, a oa koronal e arme ar Stadoù-Unanet, diwar dresoù armoù aotomatek en doa savet asambles gant Samuel McClean a-raok 1909. Lewis a zegasas ur sistem-yenaat dre aer, ha lakaat a reas skouerennoù eus e arm, kambret e .30-06 Springfield, da vezañ produet gant Savage. Ne zeuas ket a-benn da werzhañ e fuzuilh-vindrailher d'an arme stadunanat, ha kuitaat a reas an arme evit mont da Europa. Eno e klaskas da gentañ lakaat e arm da vezañ produet e Liège. Mont a reas goude da Londrez, ha plijout a reas e fuzuilh-vindrailher d'an arme vreizhveurat. Un nebeud miliadoù a skouerennoù a voe urzhiet ganti e 1914. Adkambret e voent e .303 British ha produet gant BSA, dindan an anv Lewis Mark I.
Pa badas ar brezel e voe produet ouzhpenn 147.000 Lewis gant BSA. A-benn ar fin e voe implijet ivez gant armeoù ar Stadoù-Unanet ha Kanada adalek 1917. Ur stumm Mark II, skañvaet e sistem-yenaat, a voe savet e 1915 evit bezañ lakaet war-vourzh ar c'hirri-nij. Servijout a reas an arm da vare an Eil Brezel-bed ivez, etre daouarn soudarded broioù ar C'hommonwealth pe reoù an adarme evel an Home Guard dreist-holl. War-dro 200.000 skouerenn anezhañ a voe produet en holl etre 1914 ha 1953.

## Daveennoù

* 1 2 (fr) McNAB Chris, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, p. 243
* 1 2 3 (fr) POTTIEZ Luc, La mitrailleuse Lewis, Horizon 14-18 (lennet d'an 09/09/2024)
* ↑ (fr) GUILLOU Luc, Les armes de la bataille de la Marne, Gazette des Armes n°576, miz Gouere/Eost 2024, pp. 33-34
* ↑ (fr) Lewis Mark I war Arme et passion (lennet d'an 09/09/2024)
# Levrioù kegin e brezhoneg

N'eo ket niverus al levrioù kegin e brezhoneg.
* Barr-Heol war ar ar gegin hag an daol, Levr kegin, Soaz an Tieg, Barr-Heol, 1975. Kentañ levr rekipeoù brezhonek.
* Gerioù ar gegin, Soaz an Tieg, gant sikour Jakez Konan, An Amzer, Kerzu 1981. Geriaoueg brezhoneg-galleg, 22 bajenn.
* Leor kegin evid ar vugale, gant Corinne Albaut, lakaet e brezhoneg gant Jeanne Bian, Emgleo Breiz, Here 2005.
* Geriadur ar Geginouriezh, Chantal ha Yann-Baol an Noalleg, Preder, 2011.
* Les meilleures recettes bretonnes, Héloïse Martel ha Martial Ménard, First, 2012.
* Plant gouez ar vro er gegin - Nos plantes sauvages en cuisine, Tim Lipouz, An Alarc'h, 2023.
Pennadoù zo bet ivez e-barzh kelaouennoù zo, da vareoù zo, evel e Feiz ha Breiz, Bremañ, Ya !, Bremaik ha ♯brezhoneg.