OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# William Bradford

William Bradford a oa un trevadenner, un istorour hag ur skrivagner kristen saoz eus trevadennoù ar Stadoù-Unanet bet ganet e 1590 e rannvro ar Yorkshire e Bro-Saoz ha marvet e 1657 e Plymouth (Massachusetts).
Unan eus stourmerion veur iliz dizalc'herion Bro-Saoz Nevez e voe. Alies e soñj d'an Amerikaned ez eo William Bradford en doa savet hengoun Thanksgiving.

## Buhez

Bet ganet e 1590 er Yorkshire e teuas da vout deuriet bras e studi ar Bibl adalek 1602. Kerkent ha 1606 e kemeras perzh en un iliz kongregadurel hag a voe anvet an Iliz dizalc'her peogwir e felle dezhi an em zizalc'hañ eus Iliz Bro-Saoz. Dilojañ a reas e Amsterdam e 1609 hag e Leiden war-lerc'h.
E 1620 e lestras e bourzh ar vag Mayflower, hag en em staliañ a reas e Bro-Saoz Nevez en Amerika. E wreg Dorothy Bradford a varvas nebeut amzer war-lerc'h.
William Bradford a voe e penn trevadenn Plymouth adalek 1621 betek e varv.

## Kealioù ha stil

E History of the Plymouth Plantation ("Istor trevadenn Plymouth" e saozneg) a zezrevell an doare ma kuitaas protestanted saoz 'zo an Izelvroioù evit en em staliañ e Saoz-Nevez dre veaj ar Mayflower, kement hag o doare da zizoleiñ ha da vevañ e pezh a zeuas da vout Stad ar Massachusetts. Feiz ar Birc'hirined ("Pilgrim Fathers") zo diskouezet evel un doare da enebiñ ouzh kleñvedoù ha poanioù ar bed nevez el levr-se.
En e skridoù e weler ar geal e vije eus trevadennerion gentañ Amerika tud mennet da vevañ hervez un tonkad kumun (pezh a ra ur "manifest destiny" anezhañ), tud dilennet gant Doue evit ren ar bed a-bezh evel ur skouer a frankiz hag a relijiusted. Dre ma tostaas distruj trevadenn Plymouth e teuas doare Bradford da vout tristoc'h e stil en e skridoù pa arveste ouzh koll ar pennaennoù relijiel a oa e diazez buhez an drevadennerion gentañ.
E levr History of the Plymouth Plantation a skrivaas evel un deizlevr etre 1630 ha 1651.
# William Cornysh

William Cornysh (1465-1523) a oa ur sonaozer saoz e lez ar roue Herri VIII.
# William Brittain

William Brittain :
| William Brittain C'hwevrer 1945 ||
| Anv badez | William Charles Brittain |
| Lesanvioù | Carl |
| Deiziad ganedigezh | |
| Aet da anaon | |
| Lec'h ganedigezh | |
| Bro | Rouantelezh-Unanet |
| Sujidigezh | Rouantelezh-Unanet Trede Reich |
| Skourr | Rouantelezh-Unanet Waffen-SS |
| Micherioù | Soudard |
| Renk | Kaporal Rottenführer |
| Unvezioù | Rejimant roueel Warwickshire SS British Free Corps |
| Emgannioù pennañ | Emgann Kreta (Mae 1941- Even 1941) |
| kemmañ |
William Charles Brittain (lesanvet Carl) soudard kentañ klas er Royal Warwickshire Regiment (brezhoneg: Rejimant roueel Warwickshire). Bet e voe ivez ezel en unvez No.4 Commando gant an hini 'mañ e vezo prizoniet e miz Even bloavezh 1941 e Bae Suda e-pad emgann Kreta.
E-kreiz ar bloavezh 1943 e vez adkavet ezel er strollad prizonidi e-karg da ziwall ar c'hamp-prizonidi e Genshagen, Berlin. Kenderc'hel a ra gant hent ar c'henlabourerezh emezelañ er Waffen-SS ha setu-eñ Rottenführer en unvez SS British Free Corps strollad soudarded Saoz emezellet e lu an Trede Reich.
Adkavet e voe war-lerc'h e-kostez Dresden e miz C'hwevrer 1945. Kavet en deus danvez pried gant ur glañvdiourezh a orin Norvegia, kollet en deus e nerzh kalon evit an unvez savet ez eo ar soñ ennañ da derc'hout. Un nozvezh e tiskler d'e fried emañ o vont da derc'hout kuit hag e oar e vezo ur bombezadeg ramzel war kêr Dresden.
Flatret ez eo raktal d'ar Gestapo gant e fried ha setu-eñ gant un toullad izili d'an SS British Free Corps plantet en troull-bac'h.
Barnet e vezo e Colchester Bro-Saoz evel treitour d'ar Rouantelezh ha d'ar vro e miz Even 1946. Kondaonet ez eo da 10 vloaz toull-bac'h.
Daou viz war-lec'h e vez kavet ez eo tapet don gant kleñved Crohn, dieubet ez eo.
# William Butler Yeats

William Butler Yeats (13 a viz Mezheven 1865, 28 a viz January 1939) a oa ur barzh, un dramaour, hag ur skrivagner saoznek iwerzhonat. Dre e oberenn e loc'has adsav lennegezh Iwerzhon. E-kerzh e bloavezhioù diwezhañ e voe anvet senedour e Seanad Éireann ("Sened Iwerzhon").
Ur protestant a hil saoz hag iwerzhonat a oa Yeats. Disavet e voe e Dulenn hag e Londrez. Studial a reas ar varzhoniezh adal e vugaleaj, ha bamet e voe gant mojennoù Iwerzhon hag an okult. Levezonet eo bet kalz gant an dañvezioù-se a-c'houde he studiadennoù en National College of Art and Design e Dulenn betek deroù an XXvet kantved. E zastumad barzhonegoù kentañ a voe embannet e 1889, aze e veze gwelet ur heñvelidigezh gant Edmund Spenser, Percy Bysshe Shelley ha barzhed Breuriezh rakrafaelour.
A-c'houde 1900 e teuas da vout fetisoc'h ha politikeloc'h e skrivadennoù. Den brudetañ an Irish Literary Theatre e voe d'ar c'houlz-se. D'ar poent-se e lakaas barzhed arall evel Ezra Pound da c'hounit brud. Priz Nobel al lennegezh e tizhas e 1923. E oberenn diwezhañ a voe The Tower e 1928 ha Words for Music Perhaps and Other Poems, ambannet e 1932.
Beziet e voe e Ròcabruna Caup Martin da gentañ a-raok bout kaset e gorf da Droim Chliabh (Kontelezh Sligeach, Iwerzhon) war atiz gouarnamant Iwerzhon.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) Barzhonegoù William Butler Yeats
# William Cranch Bond

William Cranch Bond a oa ur steredoniour amerikan bet ganet d'an 9 a viz Gwenholon 1789 , ha marvet d'an 29 a viz Genver 1859 e Cambridge , Stad Massachusetts en SUA .
Gantañ e voe dizoloet Hyperion, eizhvet loarenn Sadorn ha tennet al luc'hskeudenn gentañ ag ur steredenn

## Bugaleaj

E Portland , Stad Maine en SUA eo bet ganet William Cranch Bond. E dad o-doa en em staliet aze evel un horlajer goude bezañ c'hwitet en aferoù. Pleustret gantañ, ha skoazelet gant e zonzeon evit an ijinerezh e savas William Cranch Bond e horolaj gentañ pa oa pempzek bloaz hepken. Pa voe tizhet an oad-gour gantañ e adkemeras afer e dad.

## Steredoniour amatour

E 1806, pa oa 17 bloaz e welas William Cranch Bond ur fallaenn war an heol. D'ur steredoniour amatour ez eas neuze ha pa savas-en e di gentañ e treuzfurmas e solier d'ur gweledva.

## Beaj en Europa

E 1815 e veajas en Europa. Kaset e oa bet gant Skol-veur Harvard da studian ar gweledvaoù europeat. D'ar 18 a viz 1819, e Kingsbridge e Devon e eurediñ e geniterv Selina Cranch en doe pevar mab ha div verc'h ganti. Goude he marv e 1831 e timezas gant he c'hoar Mary Roope Cranch.

## Gweledva Harvard

E 1839 e voe aotret da lakaat e draoù steredourel dezhañ e unan e Harvard ha da servij aze evel "Astronomical Observer to the University.". Gopr ebet e tegermere evit-se avat. E 1843 e savas tremennadenn ur steredenn lostek interest a-walc'h evit ma voe barrek da zastum 25,730 $ da sevel ur gweledva gwir. Gant Bond e voe graet raktresoù ar savadur hag ar gador-sell. Ur pell-seller alaman a brenas ar skol-veur hag a voe implijet evit ar wech gentañ d'ar 24 a viz Even 1847.

## Dizoladennoù

* Dizoloadenn dizalc'h ar steredenn lostek vras 1811
* Hyperion, eizhvet loarenn Sadorn
* Luc'hskeudenn gentañ Vega e 1850
# William D. Coleman

William D. Coleman (1842 - 1908) a oa ur politikour eus Liberia, bet prezidant ar vro (1896-1900).
Ganet e oa bet e kontelezh Fayette (Kentucky, Stadoù-Unanet). E familh a zivroas da Liberia e 1853 hag en em staliañ e-kichen Monrovia. Mont a reas da brezidant d'an 12 a viz Du 1896 pa varvas Joseph James Cheeseman ha dilennet e voe goude evit ur respet all. Reiñ a reas e zilez d'an 11 a viz Kerzu 1900.
g • ka • kePrezidanted Liberia :
* Joseph J. Roberts · Stephen Allen Benson · Daniel Bashiel Warner · James Spriggs Payne · Edward J. Roye · James Skivring Smith · Joseph J. Roberts · James Spriggs Payne · Anthony W. Gardiner · Alfred Francis Russell · Hilary R. W. Johnson · Joseph James Cheeseman · William D. Coleman · Garretson W. Gibson · Arthur Barclay · Daniel Edward Howard · Charles D. B. King · Edwin Barclay · William Tubman · William R. Tolbert, Jr. · Samuel Doe · Amos Sawyer · David D. Kpormakpor · Wilton G. S. Sankawulo · Ruth Perry · Charles G. Taylor · Moses Blah · Gyude Bryant · Ellen Johnson Sirleaf · George Weah ·
# Trenkenn sulfurek

An drenkenn sulfurek zo ul lieselfenn gimiek pistrius.
An drenkenn sulfurek digemmesk zo un dourenn c'hludek, disliv ha dic'hwezh. Kemer a ra alies ul liv melen abalamour da draoù lous a bep seurt. Muzuliet e vez he faoter e derezioù Baumé peurliesañ.
# Trenkenn

Un drenkenn a zo ur c'hediad kimiek hag a vez termenet dre vras gant an dazgweredoù gant un doare all a gediad kimiek kenglotaus, ar bazennoù.

## Termenadurioù

An drenkegezh a voe termenet da gentañ gant Svante August Arrhenius e fin ar XIX$^{vet}$ kantved : un drenkenn a zo ur c'hediad kimiek hag a c'hell dieubiñ protonoù (ionoù H$^+$) en un dourenn hag ur vazenn ur c'hediad kimiek gouest da zieubiñ ionoù hidroksid (HO$^-$) en un dourenn. Met ne oa ket hollek a-walc'h an termenadur ha ne zisplege ket bazegezh kediadoù kimiek 'zo ha na zieubent ket a HO$^-$ en dourennoù.

## Pennadoù liammet

* Roll an trenkennoù
# Trenkenn ribonukleek ribosom

an Drenkenn ribonukleek ribosom (pe TRNr) zo un drenkenn ribonukleek (TRN) a vez kevanaozet en nukleolenn gant TRN Pol I hag elfenn greiz ar ribosomoù, an ardivink da sevel proteinoù eus holl ar c'helligoù bev. Roll an TRNr zo opourchas u ?? evit digodañ TRNm e trenkennoù aminek ha da etrewezhiañ gant an TRNt e-doug ???? o pourchas un obererezh treuzkasas peptidilek.
TRNroù disheñvel a ra framm ha kalon ar ribosom, un organite kellig a dalvez da dreiñ an titouroù genetek kodet war an TRN kannad (TRNk), a zeu e-unan diwar an diskrivadenn eus ul lodenn eus ar genom, à partir de laquelle il kevanaoz ar proteinoù e-barzh ar c'hellig. ouzhpenn an TRNroù, ez a un hanterkant protein bennak anvet proteinoù ribosom a yaa d'ober ar ribosomoù.
An TRNoù ribosom pe TRNr zo produet o-unan diwar genoù kodet en TDN. Diskrivet int dindan stumm diaraogerien hiroc'h a vez clivés war-lerc'h evit reiñ an TRNroù disheñvel. E-touez an eukarioted e c'hoarvez an argerzh maturation/clivage -se en nukleolenn. Er ribosom e vez pleget an ARNroù warno o-unan, oc'h ober ur framm teirmentek fetis. Gwarezet e vez an TRNroù zo stabil-kenañ gant ar framm-se, pa o devez an TRNoù kannad ur vuhez verr peurliesañ.

## Liamm diavaez

* Ribosomal RNA gant Denis LJ Lafontaine ha David Tollervey (e saozneg)
# Trenk (sonerien)

Trenk pe Strollad ar rochedoù bleuniet a zo ur strollad sonerien festoù-noz bet savet e 1996.

## Sonerien

* Yann Diraison : bombard, binioù bras
* Louis Droulers : gitar-boud, abaoe 2007
* Lomig Emmerich : gitar
* Olivier Fribourg : biolin, abaoe 1997
* Loïc Sansonetti : akordeoñs diatonek
* Laurent Simon : taboulinoù, abaoe 2006

### bet er strollad

* Yannick Pendu : bombard, betek miz Mae 2002
* Patrick Fernandez : gitar-boud, adalek 2000 betek miz Mae 2006
* Stéphane Lalanne : taboulinoù, adalek 1999 betek miz Gouere 2006
* Luiggi Sansonetti : akordeoñs diatonek, merour al lec'hienn, betek miz Du 2010

### Gwelout ivez

* Roll sonerien, kanerien ha strolladoù Breizh

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Selaouit Trenk
# Trenkenn nitrek

An drenkenn nitrek pe trenkenn azotek zo ur genelfenn gimiek dourennek daskrignus-kenañ. Un drenkenn greñv eo, implijet peurliesañ e stumm un disolvadenn dourek, anvet peurliesañ dour-kreñv gant an hudstrilhourien ha goude gant an engraverien kouevr. Un elfenn eus ar glaveier trenk eo an drenkenn nitrek ivez. E formulenn zo HNO$_3$.

## Istor

Kenaozet eo bet an drenkenn nitrek evit ar wezh kentañ e diwezh an VIII$^{vet}$ kantved gant an hudstrilhour Jabir Ibn Hayyan o tommañ holen-moger KNO$_3$ gant sulfat kouevr (CuSO$_4$.5H$_2$O) hag alum (KAl(SO$_4$)$_2$.12H$_2$O). En XIII$^{vet}$ kantved, Alberzh Veur a implijas anezhañ evit dispartiañ an aour diouzh an arc'hant.
# Trenkenn dezoksiribonukleek

An drenkenn dezoksiribonukleek (berraet e TDN) zo ur volekulenn a gaver en holl vevien. Kavet e vez e nukleus ar c'helligoù eukariot, e kutoplasm ar c'helligoù prokariot, er mitokondriennoù hag er c'hloroplastoù. Lod eus ar viruzoù o deus ivez TDN serret en o c'hapsidenn.
En TDN emañ an holl ditouroù genetik a zo ezhomm anezho evit mont en-dro ar bevedeg. Gallout a raer keñveriañ an TDN ouzh ul levr keginañ, ennañ an holl rekipeoù evit gallout fardañ proteinoù, TRN...

## Stumm

Div neudenn nukleotidoù stag an eil ouzh eben a ya d'ober an TDN. Heuliad bazennoù an nukleotidoù a sav kodoù a c'hell bezañ lennet gant implij ar c'hod genetik. Titouriñ a ra war peseurt trenkennoù aminek a vo implijet evit sevel ar proteinoù. Molekulennoù sukr (an dezoksiriboz) ha fosfat, stag a bep eil, a ya d'ober skeledenn an TDN. Ar bazennoù zo stag outi. Peder bazenn zo en TDN : adenin (A), kutosin (C), guanin (G) ha timin (T).
An div neudenn nukleotidoù a vez liammet dre o bazennoù : guanin ouzh kutozin (G-K) hag adenin ouzh timin (A-T). Evel-se ez eus stumm un droellenn doubl gant an TDN.
* Framm divviñs an TDN Livet eo an atomoù dre elfenn gimiek, hag e traoñ an tu dehoù emañ diskouezet ar rummoù A-T ha G-K
* Framm kimiek an TDN
# Trenkenn ribonukleek

An drenkenn ribonukleek (TRN) zo ur polimer damheñvel ouzh an drenkenn dizoksiribonukleek (TDN) ken evit a sell he framm, ken evit a sell he c'hefridi (Ober war-dro an titouroù genetek ha reiñ korf dezhe). Pevar c'hemm zo e-keñver an TDN :
* E-lec'h ar sukr dizoksiribozenn e kaver ur ribozenn. Setu aze an abeg eus distabilded ar molekuloù TRN.
* An nukleobazenn timin zo kemeret e lec'h gant un urasil.
* Peurliesañ n'eus ken un neudenn eeun en TRN, nemet e bevedegoù zo evel ar retroviruzoù, tra ma vez div neudenn en TDN, dezhi ur framm e stumm un droellenn doubl.
* Berr eo an TRN (etre 50 ha 5000 nukleotidenn ha n'eo ket milionoù evel en TDN).
# Trenkenn garbonek

An drenkenn garbonek zo un drenkenn wan zo e formulenn gimiek H$_2$CO$_3$. An drenkenn-se zo disoc'h ar reaktadur etre an dour hag an dioksidenn garbon ha kavout a reer anezhañ e kempouez gant homañ ziwezhañ, teuzet en dour gazusaet da skouer pe er gwad. Peurliesañ ne c'haller ket kaout trenkenn garbonek digemmesk rak bezañs ur volekulenn dour hepken a laka anezhi da zistreiñ d'he stad kent ha da zispartiañ an div elfenn. Stabil a-walc'h eo koulskoude.
# Trenkenn gromek

An drenkenn gromek zo un drenkenn wan zo uhel a-walc'h, koulskoude, he digemmenn trenkder.
# Trallong

Trallong zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre.
Emañ e korn-bro Brycheiniog, hanter hent etre Pontsenni er gornaoueg hag Aberhonddu er reter. Er c'hreisteiz emañ ar stêr Wysg ha menezioù Bannau Brycheiniog.
# Tramacastiel

Tramacastiel zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 62 (2023).
# Tramacastilla

Tramacastilla zo ur gumun eus proviñs Teruel, en Aragon, e Spagn. An niver annezidi zo 109 (2023).
# Tramatza

Tramatza zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
# Trambileno

Trambileno zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
# Trakia

Trakia (e bulgareg Тракия / Trakiya, e gresianeg Θράκη Thrákē, e latin Thracia pe Threcia, e turkeg Trakya) a zo un takad istorel ha douaroniel e Gevred Europa.
Hiriv e vez graet Trakia eus ar rannved a c'holo Su Bulgaria (= Trakia an Norzh), biz Bro-C'hres (= Trakia Kornôg) hag al lodenn europat eus Turkia (= Trakia ar Reter).
Riblet gant tri mor eo Trakia: ar Mor Du, Mor Egaios ha Mor Marmara. Graet e vez Roumelia eus Trakia e Turkia ivez. Trakia an Henamzer - an tiriad ma oa an Draked kozh o vevañ - en em astenne war Norzh Bulgaria, Biz Gres (Makedonia) ha lodennoù eus reter Serbia ha reter Makedonia an Norzh.
# Traktor

* Un traktor Case oc'h arat
* Un traktor Lamborghini
Un traktor (adstummoù: traktour ha trakteur) a zo ur c'harbed-dre-dan implijet er gounezerezh pe e labourioù all war ar maez (labour er c'hoadeier...). Sachañ a reont a bep seurt ostilhoù a c'haller stagañ outo (erer, beolioù...) pe c'hoazh kirri (adkirri). Ur perzh bras o deus kemeret an traktorien e mekanikaat al labourioù war ar maez, ha kemeret o deus plas al loened-tenn evel ar c'hezeg.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Traked

An Draked kozh a oa ur strollad meuriadoù indezeuropean a gomze Trakeg - ur yezh eus familh ar yezhoù indezeuropek. O sevenadur, anavezet fall, a oa e bleuñv eus an III milved kent J.-K betek an III kantved goude J.-K.. En henamzer, edo ar meuriadoù-se oc'h ober o annez e reter ledenez ar Balkanioù, en he c'hreiz hag er su, evel el lodennoù eus Europa ar reter a oa tost d'ar vro-se. Krediñ a raent en divarvelezh, evel m'en danevell Herodotos a ra anv eus an "orfeüzegezh trakiat", er c'hontrol eus ar pep brasañ eus pobloù an amzer-se.
Edo an Draked o chom e proviñsoù kozh Trakia, Moesia, Dakia, Skitia Minor, Sarmatia, Bithynia, Mysia, Makedonia, Pannonia, hag e lodennoù all eus ar Balkanioù hag eus Anatolia. Goleiñ a ra an tolead-se ar pep brasañ eus ar Balkanioù, hag ar Getae en norzh d'an Danav betek ar stêr Bug.

## Orin an Draked

N'ouzer nemet nebeut a dra diwar-benn an Draked er Ragistor, pa n'eus tamm tra skrivet diwar o fenn da neuze.
* "Haroz" eus marevezh Trakia roman (Sabazius) maen-koun. Emañ an doue war varc'h, ur goaf gantañ en e zorn, o varc'hekaat etrezek un aoter gant un naer en he rodelloù en ur wezenn a-us dezhañ. Ar vantell kaset gant an avel zo un arouez eus an doue marc'heger trakiat e-pad meur a gantved.

## Levrlennadur

* Hoddinott, Ralph F. The Thracians. Thames & Hudson (1981), ISBN 0-500-02099-X.
* Best, Jan and De Vries, Nanny. Thracians and Mycenaeans. E.J. Brill Academic Publishers, Boston, MA. (1989), ISBN 90-04-08864-4.

## Notennoù

* ↑ Katalog diskouezhadeg ar Kimbell Art Museum, e 1998 , Ancient Gold: The Wealth of the Thracians a zisklêr e oa Traked o chom er pep brasañ eus Ukraina, en Hungaria hag e lodennoù eus Slovakia

## Liammoù diavaez

* Bulgaria's Thracian heritage
* Dizoloadennoù nevez Bulgaria
* Ar meuriadoù trakiat
* Trakia hag an Draked (eus 700 kent J.-K. betek 46 goude)
# Tramaced

Tramaced zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
# Trajedienn Sakr

Tragedien sacr – Meditasion war pep mister a Basion hor Salver Jezuz-Krist zo ur skrid relijiel, hanter komz-plaen, hanter barzhoneg, diwar-benn an oferenn ha marv Jezuz.
Savet e oa bet gant Yann Kadeg, eus Pleuzal, e Treger, ha moullet div wech (an eil gwech e 1688) er XVII$^{vet}$ kantved.
Daou dra heverk a lavarer diwar-benn an oberenn : an oberenn diwezhañ savet hervez doare-gwerzaouiñ ar c'hrennvrezhoneg eo, hag ar c'hentañ skrid o tiskouez perzhioù dibar yezh Treger.

## Doare ar skrid

Ouzhpenn ar c'hlotennoù e dibenn ar gwerzennoù e ranker teuler pled ouzh ar c'hlotennoù e diabarzh ar gwerzennoù.
   Ma Jezuz c'hwi hoc'h eus douget gant ur reuz bras Ur gurun spern divlaz evit kreskiñ ho kloazioù Grit din da virviken dougen pinijenn vras Evit dellit ur plas en neñvoù dre ho krasoù.

## Levrlennadur

* Jan Cadec, Tragedien sacr 1651, prientet evit an embann gant Gwennole ar Menn, Embannadurioù Skol, 1998 (ISBN 978-2-911647-06-2) — KLASK.
# Tregaranteg

Tregaranteg :
| An iliz katolik. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Trégarantec |
| Bro istorel | Bro-Leon |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Penn-ar-Bed |
| Arondisamant | Brest |
| Kanton | Lesneven |
| Kod kumun | 29288 |
| Kod post | 29260 |
| Maer Amzer gefridi | Jean-Louis Phelep 2020-2026 |
| Etrekumuniezh | KK Bro Lesneven hag Aod ar Mojennoù |
| Bro velestradurel | Bro Brest |
| Lec'hienn Web | https://tregarantec.bzh |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 615 ann. (2020) |
| Stankter | 118 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 48° 33′ Norzh 4° 17′ Kornôg / 48.55, -4.28 |
| Uhelderioù | bihanañ 32 m — brasañ 87 m |
| Gorread | 5,21 km² |
| Tregaranteg ||
| kemmañ |
Tregaranteg a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol

* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

### Ya d'ar Brezhoneg

* D’an 29 a viz Gwengolo 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Istor
### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas seitek gwaz eus ar gumun, eleze 2,96% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

#### Eil brezel-bed

* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

## Tud
### Tud marvet eno

* 1880 : Yann-Vari Nedeleg, skrivagner brezhonek.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (br) Tregaranteg war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
* ↑ Memorial Genweb
# Treforgan

Treforgan zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangoedmor, e Kembre, e su kontelezh Ceredigion. 120,2 km zo ac'hano da Gerdiz.

## Notennoù

* ↑ Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr
Aberarth • Aber-banc •
Aberffrwd • Abermagwr • Abermeurig • Aberporth • Aberteifi • Aberystwyth • Adpar • Alltyblaca • Betws Bledrws • Betws Ifan • Betws Leucu • Bethania • Beulah • Blaenannerch • Blaenpennal • Blaenplwyf • Blaenporth • Y Borth • Bow Street • Bronant • Bwlch-llan • Capel Bangor • Capel Cynon • Capel Dewi (1) • Capel Dewi (2) • Capel Seion •
Caerwedros • Castellhywel • Ceinewydd • Cellan • Cilcennin •
Ciliau Aeron • Clarach • Cnwch Coch • Comins Coch • Cribyn • Cross Inn (1) • Cross Inn (2) • Cwm-cou • Cwmystwyth • Cwrtnewydd • Dihewyd • Dôl-y-bont • Eglwys Fach • Eisteddfa Gurig • Felinfach • Y Ferwig • Ffair-rhos • Ffostrasol • Ffos-y-ffin • Ffwrnais • Gartheli • Goginan • Gwbert • Henfynyw • Henllan • Horeb • Llanafan • Llanarth • Llanbadarn Fawr • Llanbedr Pont Steffan • Llandre • Llandyfriog • Llandysul • Llanddewi Brefi • Llanfair Clydogau • Llanfarian • Llanfihangel y Creuddyn • Llangeitho • Llangoedmor • Llangrannog • Llangwyryfon • Llangybi • Llangynfelyn • Llangynllo • Llanilar • Llanio • Llan-non • Llanrhystud • Llansantffraid • Llanwenog • Llanwnnen • Llechryd • Lledrod • Llundain-fach • Llwyncelyn • Llwyndafydd • Llwyn-y-groes • Morfa • Mwnt • Nanternis • Penbryn • Penparc • Penrhyn-coch • Penuwch • Pen-y-garn • Plwmp • Pontarfynach • Ponterwyd • Pontgarreg • Pontrhydfendigaid • Pontrhydygroes • Pont-Siân • Rhydlewis • Rhydowen • Rhydyfelin • Rhydypennau • Salem • Sarnau • Southgate • Swyddffynnon • Synod Inn • Talgarreg • Tal-y-bont • Temple Bar • Trefenter • Tregaron • Trefilan • Tremain • Tre-saith •
Tre Taliesin • Troedyraur • Ysbyty Ystwyth • Ystrad Aeron • Ystrad Meurig •
# Trefriw

Trefriw zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ war lez ar stêr Conwy, er gornaoueg dezhi.
Emañ Trefriw er gwalarn da gêr Llanrwst hag en hanternoz da Betws-y-Coed. Er gêriadenn emañ an Afon Crafnant o kemberiñ gant ar stêr Conwy. Treuzet eo Trefriw gant bevenn Park Broadel Eryri, gant an darn vrasañ eus ar gêriadenn er park.
E 2011 e oa 783 a dud o chom en Trefriw ha 342 anezho a oa kembraegerien (44,9%).

## Istor

Nepell diouzh Trefriw emañ kreñvlec'h roman Canovium (Caerhun). Tremen a rae an hent roman kozh Sarn Helen dre Drefriw, daoust ma ne weler roud ebet anezhañ bremañ. Kouronkañ a rae ar Romaned e dourioù karget a houarn ar stêr.
Kontañ a reer e oa boas ar priñs Llywelyn ab Iorwerth da zont da hemolc'hiñ en tolead en XIII$^{vet}$ kantved hag en doa un ti-chase eno. Hervez ar richenn ez eo gantañ e voe lakaet sevel iliz Trefriw, rak skuizh e oa e wreg Siwan o rankout kerzhet betek iliz Llanrhychwyn. Pennlec'h kombod Nant Conwy ha kantrev Arllechwedd e oa Trefriw en amzer-hont.
En XIX$^{vet}$ kantved e oa listri o sevel gant ar stêr Conwy betek Trefriw, hag eno e oa ur c'hae. Gant al listri-se e veze kaset marc'hadourezh betek ar mor ha degaset touristed betek ar gêriadenn. Kement-se a voe graet betek ar bloavezhioù 1930.

## Tud brudet

* Thomas Wiliems (1545 pe 1546 - 1622?), saver ur geriadur latin-kembraeg.
* Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd), barzh ganet e Trefriw e 1795.
* William John Roberts (Gwilym Cowlyd) (1828 - 1904), barzh ha mouller.
* William Jones (1896 - 1961), barzh ganet e Trefriw.
* Dafydd Parri, skrivagner levrioù kembraek evit ar vugale (Cyfres y Llewod).
* ar « Breur Cadfael », e romantoù istorel Ellis Peters.

## Notennoù

* ↑ Trefriw - 2011 Census key statistics
a vo kavet e Wikimedia Commons.