OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Teresa Portugal (1181-1250)

Teresa Portugal (Coimbra, 1181-Lorvão, 1250) a oa un infantez portugalat, deuet da vout rouanez León evel pried kentañ Alfonso IX León. Anvet e voe da wenvidigez gant an Iliz katolik. Merc'h e oa da Sancho Iañ Portugal o Povoador, ha d'e bried Dolça de Barcelona.

## He bugale

Dimeziñ a reas en 1191 d'he c'henderv kompez Alfonso IX León. Tri bugel he doe:
* Sancha (wd. 1191-a-raok 1243). Klasket e voe he dimeziñ div wech, da Enrique Iañ Kastilha ha da Jean de Brienne, hag he c'hoar Dulce ivez, mont a reas da leanez da gouent Villabuena de El Bierzo.
* Fernando (1192-Eost 1214).
* Dulce (1194-1248). Kuit ez eas gant he mamm da Bortugal, ha neuze da leanez, gant he c'hoar Sancha, da vanati Villabuena.

## Leanez gant he merc'hed

Torret e voe hec'h eured en 1196 gant ar pab Selestin III dre an abeg a genwadelezh, peogwir e oa an daou bried bugale-vihan da rouaned Portugal Afonso Iañ ha Mafalda Savoia. Pa guitaas he fried e tistroas gant he bugale da Bortugal, ma vevas e manati Lorvão.
E 1198 ec'h addimezas he fried d'e geniterv Berenguela Kastilha, hag ur mab o doe, an infant Fernando. Torret e voe an eured ivez.
En 1705 e voe anvet Teresa da wenvidigez, evel he c'hoar Sancha, gant ar pab Klemez XI, dre ar builh Sollicitudo Pastoralis Offici.
Pevar-ugent vloaz goude e voe graet kemend-all d'he c'hoar Mafalda Portugal.
# Teresa de León

Teresa de León , pe Tereza León , a c'hall bezañ

### Xvet kantved

* Teresa Ansúrez, pe Teresa León (a-raok 943 - Oviedo, 25 a viz Ebrel 997), pried Sancho Iañ León
* Teresa León (928 - 957), merc'h da Ramiro II, roue León, a voe rouanez Navarra goude dimeziñ d'ar roue García II Navarra, ha kontez Aragon.

### XIvet kantved

* Teresa León (992-1039), merc'h da Bermudo II León.
* Teresa de León (kontez Portugal) (1080-1130), kontez Portugal. Merc'h vastard da Alfonso VI León ha Kastilha, roue León ha Kastilha, ha d'e bried kleiz Jimena Muñoz. Pried da Herri Bourgogn (kont Portugal). Mamm e oa da Afonso Iañ Enríquez, kentañ roue Portugal.

## Pennad kar

* Teresa
# Teresa González Costa

Teresa González Costa, bet ganet e 1975, zo ur skrivagnerez c'halizek.
Studioù war ar saozneg, an italianeg hag al lennegezh, he deus graet. Studierez eo bet ivez e Torino, ha Genève, war roudoù ar beajour Nicolas Bouvier.
E 2008 e voe roet dezhi ar Premio Álvaro Cunqueiro gant Sempre quixen bailar un tango, hag ar Premio Manuel María gant Pingueiras e Tarteiras.
E 2010 he deus bet ar Premio Merlín gant he romant A filla do ladrón de bicicletas, hag e 2012 ar Premio Frei Martín Sarmiento gant ar memes oberenn.
# Б

Eil lizherenn al lizherenneg kirillek eo Б, б (be) hervez urzh al lizherenneg rusek. Bouki a oa anv kozh al lizherenn-mañ ha n'he deveze talvoud niverek ebet.
Distaget e vez e ruseg.
Diorroet e oa bet al lizherenn-mañ hag ivez al lizherenn B diwar patrom al lizherenn c'hresianek beta (B).
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ћ

Ul lizherenn girillek ispisial eo Ћ, ћ, distaget implijet evit skrivañ ar serbeg ha kevatal d'al lizherenn latin ć hervez reolennoù reizhskrivañ ar c'hroateg. Renket e vez en trede renk warn-ugent hervez urzh al lizherenneg serbek.

## Gwelet ivez

* Ђ
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ќ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo Ќ, ќ (kye') implijet evit skrivañ ar makedonieg.
Distaget e vez [t'].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek К.

## Gwelet ivez

* Ѓ
* S
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Џ

Navet lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek eo Џ, џ hervez urzh al lizherenneg serbek. Distaget e vez ha kevatal da dž hervez al lizherenneg latin implijet evit skrivañ ar c'hroateg.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Гъ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo Гъ, гъ implijet gant an avareg hag ar c'habardieg evit skrivañ ar son kensonennel [ʁ].
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Њ

Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Њ, њ hervez urzh al lizherenneg serbiek. Distaget e vez ha kevatal da nj hervez al lizherenneg latin implijet evit skrivañ ar c'hroateg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn H skrivet stag ouzh al lizherenn Ъ.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Ў

Ul lizherenn girillek ispisial eo Ў, ў (u nieskładovaje pe "ou berr") implijet evit skrivañ ar belaruseg.
Distaget e vez /u̯/ pe /w/.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek У.
# Џь (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo Џь, џь implijet gant ar abc'hazeg evit skrivañ ar son kensonennel /dʑ/.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# В (kirilleg)

Trede lizherenn al lizherenneg kirillek eo B, b, distaget.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek beta (B), distaget e henc'hresiange ha e gresianeg a-vremañ.
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Г

Pevare lizherenn al lizherenneg kirillek eo Г, г (ge) hervez urzh al lizherenneg rusek.
Distaget e vez e ruseg, serbeg, makedoneg ha bulgareg ha en ukraineg (pa vez implijet al lizherenn ispsial Ґ evit ober dre skrid diouzh ar son) ha belaruseg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek gamma (Γ).
Lizherennoù kirillek :
| А а | Б be | В ve | Г ge/he | Ґ ge (ukraineg) | Д de | Ђ dye | Ѓ gye | Е ye | Ё yo | Є ye ukrainek |
| Ж je | З ze | Ѕ dze | И i | І i ukrainek | Ї yi | Й i berr | Ј ye | К ka | Л el | Љ lye |
| М em | Н en | Њ nye | О o | П pe | Р er | С es | Т te | Ћ tshe | Ќ kje | У ou |
| Ў ou berr | Ф ef | Х c'ha | Ц tse | Ч tche | Џ dje | Ш cha | Щ shcha | Ъ yer | Ы yery | Ь yeri |
| | | | Э e | Ю you | Я ya | | | |
| Lizherennoù kirillek nann-slavek |||||||||||
| Ӏ palotchka | Ә schwa | Ғ ayn | Ҙ dhe | Ҡ qa | Қ qaf | Ң ng | Ө o barrennet | Ү ou eeun | Ұ ou eeun barrennet | Һ he |
| Lizherennoù kirillek kozh |||||||||||
| Ꙗ A gant iota | Ѥ E gant iota | Ѧ yous bihan | Ѫ yous bras | Ѩ yous bihan gant iota | Ѭ yous bras gant iota | Ѯ ksi | Ѱ psi | Ѳ fita | Ѵ ijitsa | Ѷ ijitsa okovy |
| | | | Ҁ koppa | Ѹ ouk | Ѡ omega | Ѿ ot | Ѣ yat | | |
# Yeste (Huesca)

Yeste zo ur gêriadenn e Spagn, e kumun Las Peñas de Riglos, e komark Hoya de Huesca, e Proviñs Huesca, e Kumuniezh emren Aragon. War lez lenn La Peña emañ, ur 44 km eus kêr Huesca.
# Yeun Elez

Ar Yeun Elez a zo un izelenn c'heuniek e-harz Menez Are e Kerne Uhel. Ur virlenn a zo bremañ e-kreiz, el lec'h anvet ar "Youdig", hag ur greizenn nukleel gozh, hini Brenniliz.

## Al lec'h

Emañ ar geunioù e Park naturel an Arvorig, war dachenn ar c'humunioù: Boneur, Brasparzh, Brenniliz, ar Fouilhez ha Lokeored. Dont a ra an anv diwar an Elez, ur stêrig emañ hec'h eienenn nepell alese hag a dremen dre eno.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Yeter

Yeter zo un anv-den turkek roet d'ar baotred koulz ha d'ar merc'hed. Talvezout a ra kement ha Trawalc'h ha roet e vez gant ar gerent a faot dezho e vefe o bugel diwezhañ.

## Traoù all

* Yeter, anv ur bladenn gant ar ganerez Yonca Lodi.
# Yetfaeg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù biksiek eo ar yetfaeg (yetfa, inisini pe biksi) komzet gant tro-dro da 1 000 den (1996) e Papoua ar C'hornaoueg, ha war an harzoù e Papoua Ginea-Nevez.

## Gwelet ivez

* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
# Yestinieg

Yestinieg :
| Ar Genkiz Lemot. ||
| Anv gallek (ofisiel) | Gétigné |
| Bro istorel | Naoned |
| Melestradurezh ||
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Arondisamant | Arondisamant Naoned |
| Kanton | Klison |
| Kod kumun | 44063 |
| Kod post | 44190 |
| Maer Amzer gefridi | François Guillot 2014-2020 |
| Etrekumuniezh | Klison Sevr ha Mewan Tolpad |
| Bro velestradurel | Bro Gwiniegi Naoned |
| Lec'hienn Web | www.getigne.fr |
| Poblañsouriezh ||
| Poblañs | 3 746 ann. (2020) |
| Stankter | 156 ann./km² |
| Douaroniezh ||
| Daveennoù lec'hiañ | 47° 04′ 35″ Norzh 1° 14′ 54″ Kornôg / 47.0763888889, -1.24833333333 |
| Uhelderioù | kreiz-kêr : 26 m bihanañ 13 m — brasañ 97 m |
| Gorread | 23,97 km² |
| Yestinieg ||
| kemmañ |
Yestinieg a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Douaroniezh

* War lez ar Sevr emañ Yestinieg.

## Istor
### Dispac'h Gall

* Krouet e voe kumun Yestinieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Klison hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.

### XX$^{vet}$ kantved
#### Brezel-bed kentañ

* Mervel a reas 99 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,59 % eus he foblañs e 1911.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar Genkiz Lemot.
* Ar Genkiz Lemot.
* Iliz katolik Santez Radegonde ha San Sebastian, luc'hskeudennoù.
* Chapel Intron-Varia, luc'hskeudennoù.
* Chapel Chapel Intron-Varia Holl Joaiou, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
* Maen-koun ar re varv en iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Gwerenn livet en iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

Niver a annezidi

## Dave ha notennoù

* ↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
* ↑ (fr)Cassini - EHESS - Fichenn kumun Yestinieg
* ↑ (fr)Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Clochers de France
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb
* ↑ (fr)Memorial Genweb

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Yeti

Ul loen bras, denheñvel, hervez a gred tud zo, eo ar yeti. Bevañ a raje en Himalaya, e Tibet ha Nepal.

## Enklaskoù DNA

E miz Here 2012 o deus disklêriet skiantourien eus Rusia hag o devoa studiet blev ur “yeti” kavet en ur c'hav e Kemerovo (Sibiria) e oa blev ur bronneg kar-tost d'an den (nebeutoc'h eget 1% a ziforc'h), kadarnaet eo bet an disoc'hoù gant skiantourien eus ar Stadoù-Unanet.

## Notennoù ha daveennoù

* ↑ (fr)
# Yev

Ur yev zo ur plankenn staget ouzh penn pe chouk ul loen, un ejen peurvuiañ, ur vulez a-wechoù, evit ma vefe staget ur c'harr pe un arar outañ. A-wechoù e vez lakaet ur yev vras da stagañ pennoù daou ejen an eil ouzh egile.
| Ur yev | Ejened unanet gant ur yev. Skeudenn graet en Carahue, Chile |

## Yev an dud

E meur a vro e vez implijet ar yev gant tud da zougenn kelorniadoù dour pe laezh.

## Ar yev e-giz skeudenn

* E latin, ar ger jugum, "yev", eo orin ar geriennoù diwar-benn an dimeziñ : conjux "gwreg", conjugium "eured", conjugalis "priedel", ma talvez con kement ha "ken-". Gwelet eo an dimeziñ evel ur yev, pe un ere.
Heñvel eo er yezhoù deveret eus al latin.

## Arouez

| Ar yev hag ar saezhoù e oa arouez ar strollad faskour Falange Española (1932-1933) | Yev da lakaat da vulezed |
# Yeste (Albacete)

Yeste zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
# Tione di Trento

Tione di Trento zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
# Tiphaine Raguenel

Tiphaine Raguenel (war-dro 1335 - 1373) a oa un itron eus Dinan, e Breizh, pried Beltram Gwesklin, hag un astrologourez eus ar XIVvet kantved.

## He buhez

Merc'h e oa da Robin III Raguenel, aotrou Châtel-Oger, haroz emgann an Tregont, ha da Janed Dinan, beskontez La Bellière. Dimeziñ a reas en 1363 da v-Beltram Gwesklin. Ur skouer a garantez kourtes e oa o dimeziñ hervez ar vojenn, hi plac'h kenenek, hag eñ gwaz divalav hag atav o redek da bell vro.
Brud he doa da vezañ ur vaouez desket. E 1359 he dije diouganet e vije bet trec'h Gwekslin war Thomas Canterbury.

## 2012

He c'hlopenn a vije bet kavet en un ti e Dinan. Hiziv an deiz e c'haller gweladenniñ e Menez Mikael ar Mor un ti e anv "ti Tiphaine Raguenel" ma vije bet o chom ennañ. Soñjal a reer edo o chom e ti ar gouarnour kentoc'h, rak e wreg e oa.

## Notennoù

* ↑ http://www.ouest-france.fr/ofdernmin_-Le-crane-de-Tiphaine-Raguenel-retrouve-a-Dinan-plus-de-600-ans-apres-sa-mort_40771-2096007-pere-bre_filDMA.Htm Le crâne de Tiphaine Raguenel retrouvé à Dinan plus de 600 ans après sa mort, 13 a viz Gouere 2012, ouest-france.fr, Ouest France
# Tipi

Un tipi (liester: tipioù) a zo un deltenn gernennek a veze implijet gant meuriadoù Indianed Norzhamerika kantreidik – pe arsezat pa vezent o chaseal – eus ar Plaenennoù Meur. Graet e vezent gant peulioù koad ha goloet gant krec'hin (bizon evit an aliesañ). Lojeiz aes ha klet e oant. Sec'h er marevezh gleb, aes da dommañ er marevezhioù yen, ha fresk e-kerzh an hañv. Skañv e oant hag aes da zispenn ha da adsevel pelloc'h.

## An anv

Dont a ra an anv eus al lakotaeg thí hag a dalvez "(bezañ o) chom, anneziñ", ha pi a zo un dibenn liester (un dra bennak evel annezont). Evel ma c'haller implijout ar verboù evel anvioù e lakotaeg e talv kement hag "annez" pe ti end-eeun.

## Liammoù diavaez

a vo kavet e Wikimedia Commons.
* (en) A bep seurt traoù diwar-benn an tipioù
* (en) Penaos sevel un tipi (pdf)
# Tir-y-dail

Ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, eo Tir-y-dail.
# Tirabad

Tirabad zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e mervent Powys. Emañ war ribl ur stêr vihan, an Afon Dulas, hag en em daol en Afon Irfon. Emañ er c'hreisteiz da Llanwrtyd hag er biz da Llanymddyfri.
Er reter d'ar gêriadenn emañ uhelennoù Mynydd Epynt hag er c'hornôg emañ ar goadeg anvet Coedwig Crychan. Un hent bihan a gas da Gynghordy, e Sir Gaerfyrddin, er c'hornôg ha da Llangamarch en hanternoz.
Dont a ra an anv Tirabad eus "tir" (douar) hag "abad", abalamour ma voe roet un tamm mat a zouar eno da Abati Ystrad Fflur gant Rhys ap Gruffudd, priñs Deheubarth, er bloavezh 1164.
Evel e meur a lec'h all e kornad Mynydd Eppynt, e rankas kalz annezidi kuitaat ar gêriadenn da vare an Eil Brezel-bed, dre ma oa bet dibabet al lec'h gant arme Breizh-Veur da dachenn bleustriñ war an tennañ. Er bloavezhioù 1950 e oa kresket poblañs Tirabad en-dro pa voe plantet gwez er vro ha savet tiez nevez er gêriadenn.

## Notennoù

* 1 2 A short history of Tirabad - St. David's Tirabad
# Tir y Dyneddon

Tir y Dyneddon[:] Storïau am Dylwyth Teg, gant Edward Tegla Davies, zo ul levr danevelloù berr evit ar vugale hag a voe embannet e 1921 en dastumad Llenorion Plant Cymru.
# Tour-tan an Ividig

Tour-tan an Ividig zo un tour-tan savet el lark da Eusa, er c’hornôg d’an enezenn, nepell diouzh tour-tan ar Gazeg.

## Istor

Savet eo bet tour-tan an Ividig etre 1912 ha 1936, hag emgefreekaet e voe diouzhtu. Er mare-se e rae gant daou c’houloù tredan, hag unan dre aezh a c’helle bezañ implijet en o lec’h ma oa ezhomm. Dilezet e voe e 1940 ha renevezet meur a wech da c’houde. E 1996 e voe lakaet gouleier tredan nevez a ra gant panelloù heol ha podoù-tredan.

## Daveoù

* ↑ Phare de Nividic. ministrerezh ar Sevenadur bro-C’hall.
# Tour-tan ar C'hardenn Vras

Tour-tan ar C’hardenn Vras zo un tour-tan savet war ur garreg er gevred da enez Edig.
Savet e oa bet etre 1875 ha 1879 gant an ijinour Léon Bourdelles. Adimplijet e oa bet mein eus kreñvlec’h Edig evit se. D’ar 1añ a viz Genver 1880 e oa kroget an tour-tan da vont en-dro, evit heñchañ ar bigi a glaske mont e-barzh pe e-maez bae Kiberen (pe ar « Mor Bras ») en ur ziwall diouzh ar reier niverus en em astenn er gevred da ledenez Kiberen hag en-dro da inizi Houad hag Edig.
Tredanekaet e oa bet e dibenn ar bloavezhioù 1960. E 1973 e oa deuet da vezañ emgefreek, da lavaret eo e oa bet paouezet da gas gwarded di, ha renet e vez bremañ eus tour-tan ar Goulfar, en Enez ar Gerveur. En ur stad fall emañ, hervez kont, abaoe deroù ar bloavezhioù 2000, pa n’eus gward ebet ken ennañ ha pa ne vez ket graet labourioù ken evit derc’hel an diabarzh e ratre vat.

## Liammoù diavaez

* Tour-tan ar C’hardenn Vras, el lec’hienn phares.du.monde.free.fr
* Tour-tan ar C’hardenn Vras, el lec’hienn Patrimoine de France
* Pennad er gelaouenn ArMen niv. 193, Meurzh-Ebrel 2013
# Tour-tan Sant-Pêr

Tour-tan Sant-Pêr (Phare d'Eckmühl e galleg) zo un tour-tan e Sant-Pêr, e kumun Penmarc'h, etre Keriti ha Sant-Gwenole.
Savet e oa bet an tour-tan zo bremañ e 1890, gant arc'hant profet gant Adélaïde-Louise d'Eckmühl de Blocqueville, markizez Blocqueville, merc'h d'ar marichal Louis Nicolas Davout, bet lakaet da briñs Eckmühl gant an impalaer Napoleon Iañ goude emgann taer ha trec'h an arme c'hall er gêriadenn-se eus Bavaria, e 1809.
Koshoc'h eo an anv brezhonek avat, diwar anv ar gêriadenn ma oa bet savet, Sant-Pêr.
Echuet e voe al labourioù e 1897. Sevel a ra an tour-tan betek 60 metr uhelder a-us d'an douar ha tri c'hant seizh pazenn zo ennañ. Gwelet e vez war-hed 91 km war vor. N'eus mui gward ebet ennañ, pa ya en-dro an tour-tan e-unan abaoe 2007.
a vo kavet e Wikimedia Commons.
# Tour-tan an Ejon Bras

Tour-tan an Ejon Bras zo un tour-tan savet 9 milmor e lark da Sant-Ke-Porzh-Olued. Heñchañ a ra ar bagoù davet bae Sant-Brieg.

## Istor

Etre 1859 ha 1862 e voe savet un tour hep tan. Koulskoude ne oa ket a-walc’h, neuze e voe uhelaet an tour-mañ etre 1880 ha 1881, ha lakaet ur gouloù a eoul maenek.
E 1905 e voe lakaet ur gouloù a aezhenn eoul-maen.
E 1960 e voe livet an tour e ruz ha du, ha war-lec’h, e ruz ha gwenn, evit uhelaat e hed-gwel.
E 1975 e voe lakaet ur gouloù a aezh propan ha mont a reas kuit ar gward.
E 1987 e voe tredanaet hag emgefreekaet an tour-tan.

## Liammoù diavaez

* Fichenn war lec’hienn an DIRM

## Daveoù

* ↑ Brezhoneg yezh ar mor. p. 4
# Tour-tan ar Forn

* Ur bajenn disheñvelout eo homañ, da lavarout eo ur roll pennadoù hag a zo damheñvel o anv. Bremañ e c'hallit dibab ennañ ar pennad emaoc'h o klask. Mard oc'h bet degaset amañ dre ul liamm diabarzh en ur pennad e c'hallit kemmañ al liamm evit m'ho kaso war-eeun d'ar bajenn emaoc'h o klask.
Tour-tan ar Forn zo anv daou dour-tan e Breizh :
* Tour-tan ar Forn (Arc'hantell), dirak Arc'hantell, e Bro-Leon
* Tour-tan ar Forn (ar Groazig), dirak ar Groazig, e Bro-Naoned