# Tlatoani

Tlatoani (diwar an Nahouatleg Tlahtoāni IPA:; liester : tlahtohqueh, IPA:) eo ar ger a dalveze da envel rener un altepetl, ur geoded-Stad evel ma oa anezhe kent donedigezh an Europeaned e Kreizamerika. Talvezout a ra ar ger kement ha "prezeger", met gallout a reer treiñ anezhañ evel "roue" Ur cihuatlatoani (IPA:) a oa ur renerez, pe rouanez.
An Dlatoanied a oa ar renerien bennañ, gant ur roll en arme evel er relijion. Choazet e vezent e diabarzh an tiegezh a rene er c'hontrol d'ar rouaned a gaved en Europa a zeue da vezañ roue dre hêrezh er memes lignez. Peurliesañ e veze choazet un niz pe ur c'henderv d'an tlaotani. Da gentañ e veze choazet an Dlaotanied gant pennoù familhoù an noblañs ha, diwezhatoc'h, gant ar veleien vras ha kargidi vras ar vro.
An dlatoanied a oa kentañ renerien ar bobl aztek eus 1233 da 1347. Goude se, adalek Acamapichtli, e vezont anvet huēy(i) tlahtoani 'Prezeger bras' a vez troet gant "impalaer" en istoriografiezh. E gwirionez ar renerien ne sellent ket oute evel tlahtohqueh, e-pad ar prantad kent dilennadenn Ācamāpīchtli (1366 - 1376), met evel cuāuhtlahtohqueh (Gouarnourien gwarnizon pe penn arme)) hag evel teōmāmāhqueh (Dougerien Doue); evel m'er skrivas an istorour Chimalpain, a savas roll klok ar renerien etre 1116 ha 1363 (hep menegiñ Ilancuēitl avat).
Da-heul stagidigezh meur a tlahtohcāyōtl pe "rouantelezh" an eil ouzh eben da goulz brezelioù ha kevredadennoù e oa savet un huey tlahtohcāyōtl pe 'tlahtocayōtl bras' (pe "impalaeriezh") a oa en he fenn un huēy(i) tlahtoāni, troet alies "impalaer", er ster "roue ar rouaned". huēy(i) a dalveze "bras, ledan, uhel" e nahouatleg klasel.
Lazhet e oa an diwezhañ tlatoani aztek dieub, Cuauhtémoc, d'an 8 a viz C'hwevrer 1525 gant ar soudarded spagnol war urzh Hernan Cortes pevar bloaz goude kemeridigezh Mec'hiko-Tenochtitlan.
Goude se e oa anvet ar renerien gant ar Spagnoled.

## Roll an dlatoanied vec'hikan

Amañ da-heul e vo kavet roll renerien an Azteked a oa o zachenn orin e traoñienn Mec'hiko.
| Prantad ren | Anv e nahouatleg | Ster e brezhoneg |
| 1233 - 1272 | Tozcuecuextli | Peroked melen hag a vrañsell |
| 1272 - 1299 | Huēhueh Huītzilihhuitl | Pluenn kolibri |
| 1299 - 1347 | Ilancuēitl | Barlenn ar c'hozhiad |
| 1347 - 1363 | Tēnōch | Fiezenn-Indez |
| Hueyi Tlatoanied |||
| 1366 - 1396 | Ācamāpīchtli | Boked raoskl |
| 1396 - 1417 | Huītzilihhuitl | Pluenn kolibri |
| 1417 - 1427 | Chīmalpopōca | Skoed a zivoged |
| 1428 - 1440 | Ītzcóātl | Naer maen-gwer |
| 1440 - 1469 | Motēuczōmā Ilhuicamīna | Aotrou kounnaret, Gwareger an oabl (Moktezuma Iañ) |
| 1469 - 1481 | Āxāyacatl | Maskl dour pe Dremm dour |
| 1481 - 1486 | Tīzoc | Gar glañv |
| 1486 - 1502 | Āhuitzōtl | Dourgi |
| 1502 - 1520 | Motēuczōmā Xocoyotzīn | Aotrou kounnaret, ar yaouankañ (Moktezuma II) |
| 1520 - 1521 | Cuitlahuac | (An hini zo) e karg (eus unan bennak, un dra bennak) |
| 1521 - 1521 | Cuāuhtemōc | Erer a blav diouzh an oabl |
| Tlatoanied anvet gant ar Spagnoled |||
| 1525 - 1526 | Diego Velázquez Tlacotzin |
| 1526 - 1530 | Andres de Tapia Motelchiuh |
| 1532 - 1536 | Pablo Xochiquentzin |
| 1539 - 1541 | Diego Huanitzin |
| 1541 - 1554 | Diego de San Francisco Tehuetzquitizin |
| 1554 - 1556 | rejant Esteban de Guzmán |
| 1557 - 1562 | Cristóbal de Guzmán Cecetzin |
| 1563 - 1565 | Loeiz de Santa María Nanacacipactzin |

## Notennoù

* ↑ Lockhart (2001): p. 238; Schroeder (2007): p. 3; Wimmer (2006): TLAHTOANI
* ↑ Schroeder (2007): pp. 3–4; Wimmer (2006): CIHUATLAHTOANI.
* ↑ Geriadur an naouatleg klasel
* ↑ Teōmāmahqueh, pluriel. "Les porteurs de dieu. Au nombre de quatre (Iztac mixcōātzin, Apanēcatl, Tetzcacōhuahcatl et Chīmalmah). ils portent l'idole au cours de la migration légendaire". Launey II 208. Geriadur an Nahouatleg klasel ; E Mec'hiko, etre an XIIvet hag an XIIIvet kantved, lod eus an azteked, anvet teomamahqueh e nahouatleg, a zouge o doueed war o c'hein, e seier sakr e gwiad pe e kroc'hen karv. [www.lexpress.fr/services/archives/consultation.asp?id=016624X L'Express, 13/09/2004]
* ↑ Anv ar fiez-indez e spagnoleg

## Daveoù

* Lockhart, James, 2001, Nahuatl as Written: Lessons in Older Written Nahuatl, with Copious Examples and Texts, Stanford, California, Stanford University Press
* Schroeder, Susan, 2007, The Annals of Chimalpahin, James Lockhart, Lisa Sousa, and Stephanie Wood (eds.), in Sources and Methods for the Study of Postconquest Mesoamerican Ethnohistory,
* Wimmer, Alexis, 2006, Dictionnaire de la langue nahuatl classique, e galleg
* LAUNEY Michel, Introduction à la langue et à la littérature aztèques levrenn I. (yezhadur). Pariz, L'Harmattan. 1979.
* LAUNEY Michel, Introduction à la langue et à la littérature aztèques levrenn II. (lennegezh). Pariz, L'Harmattan. 1980

## Liammoù diavaez

* Museo del Templo Mayor: skeudennoù eus nav Tlatoani
* An arzh en istor Mec'hiko: Aotrouien vec'hikan
* Motecuhzoma Xocoyotzín