ポーランド語（ポーランドご、、、または ）は、インド・ヨーロッパ語族スラヴ語派の西スラヴ語群レヒト諸語に属するポーランドの公用語。レヒト諸語と同じ西スラヴ語群に属する言語は、チェコ・スロヴァキア諸語とソルブ諸語である。名詞の格変化は7格（主格、生格、与格、対格、造格、前置格、呼格）あり、文中での語の働きが格語尾によって示されることなど、形態による表現の豊かさを特徴とする。

ポーランド語は16世紀の期間に発達し、新単語は19世紀に口語のドイツ語、ラテン語、ロシア語、英語から採られポーランド語のスペルに反映されている。ラテン文字は12世紀に導入され、話し言葉だけのポーランド語を記載できるようになった。

 公用地域 
 
公用語としては、ポーランド国内のみで使用される。国内話者人口はおよそ3860万人。

 歴史 
インド・ヨーロッパ祖語西部方言（〜紀元前3000年頃）- 球状アンフォラ文化
（紀元前3000年頃〜紀元前1000年）- 縄目文土器文化、ウーニェチツェ文化、トシュチニェツ文化、チェルノレス文化
スラヴ祖語（紀元前1000年〜5世紀）- ポメラニア文化、プシェヴォルスク文化、ザルビンツィ文化、チェルニャコヴォ文化
（、5世紀〜16世紀）- プラハ文化、ポーランド王国
中世ポーランド語（、16世紀〜18世紀）- ポーランド・リトアニア共和国、王領プロイセン、プロイセン王国、ガリツィア・ロドメリア王国
現代ポーランド語（、18世紀〜現在） - ポーランド第二共和国、ポーランド

ローマ・カトリック勢力下でラテン語・フランス語を輸入していた経緯から、それぞれの名残が見られる。

 方言 

 ヴィエルコポルスカ方言 ()
 マウォポルスカ方言 ()
 マズルク方言 ()
 シレジア語 (、ポーランド語の方言とみなされることもある）
 カシューブ語 (）
 新混合方言 () - 第二次世界大戦後にドイツから獲得した領土（回復領）に移住したポーランド各地からの移民（戦後ソ連に併合された旧ポーランド領からの難民も含む）の共通語となった言語。各地の方言由来の言葉などが残る。

 文字 

ラテン・アルファベットを基にした32文字を使用する。

 アクセント 
ポーランド語のアクセントは「強さアクセント」で、アクセントの置かれた音節を強くやや長めに発音する。母音の長短による意味の違いはない。
また、ポーランド語のアクセントにはもう一つ「次末アクセント」という特徴がある。これは最後から2番目の音節にアクセントを置くという意味である。ただし、外来語の中にはアクセントの位置が特殊なものがある。

 子音の有声化・無声化 
子音は、前後のほかの子音に影響を受けて、対応する有声と無声が交替する場合がある。

有声化の例：
 無声音がw()を除く有声音の前に接続した場合。
 Afganistan ＜アフガニスタン＞
 liczba ＜数＞

無声化の例：
 有声音が語末に来た場合。
 chleb ＜パン＞
 pociąg ＜列車＞
 有声音が無声音の前に接続した場合。
 babka ＜おばあちゃん＞
 本来は有声音であるw()の前に無声音が接続すると、は無声音に変化する。
 kwiat ＜花＞
 swój ＜自分の＞
 tworzyć ＜創る＞

 文法 

 人称代名詞 
()内は同義の英語

+ ポーランド語の人称代名詞   単数 複数 1人称 ja - 私 ( I ) my - 私たち (we) 2人称 ty - 君(親称) (you) wy - 君たち (you) 3人称 on - 彼 (he)ona - 彼女 (she)ono - それ(it) oni - 彼ら(they)one - 彼女ら、それら(they)
 2人称の敬称は、「男性の主人」、「女性の主人」という意味の名詞 pan, pani を用いる。また pan 、 pani は英語で言う Mr, Mrs と同じように名詞につけて「～さん」という意味にも用いられる。
Czy pani jest zmęczona?　あなたは疲れていますか?
Pani Grzegorzewska jest nauczycielką.　グジェゴジェフスカさん(夫人)は教師です。
 3人称は名詞を受けるため、人間や動物など自然性を持つもの以外でも、男性名詞であればonで、女性名詞であればonaで受ける。
 ポーランド語では、動詞の人称変化によって主語が判断できるため、1人称と2人称については強調したいときを除いて省略するのが一般的。3人称も名詞を何度も繰り返すのを避けるために使用されるが、文脈で主語がはっきりわかっているときは省略する。
人称代名詞と指示代名詞の格変化は以下の通りである。
+人称代名詞の活用↓格変化 代名詞→1人称2人称3人称男性女性中性単数主格・呼格jatyononaono生格mnie/mięcię/ciebiego/jego/niegojej/niejgo/jego/niego与格mi/mnieci/tobiemu/jemu/niemujej/niejmu/jemu/niemu対格mnie/mięcię/ciebiego/jego/niegoją/niąje/nie造格mnątobąnimniąnim前置格mnietobienimniejnim双数主格・対格・呼格nawa———与格・造格najuwaju———生格・前置格namawama———複数主格・呼格mywyonione生格naswasich/nichich/nich与格namwamim/nimim/nim対格naswasich/nichje/nie造格namiwaminiminimi前置格naswasnichnich
+指示代名詞の活用↓格変化 代名詞→tentamtenów男性女性中性男性女性中性男性女性中性単数主格・呼格tentatotamtentamtatamtoów/owyowaowo生格tegotejtegotamtegotamtejtamtegoowegoowejowego与格temutejtemutamtemutamtejtamtemuowemuowejowemu対格tego/tentę/tątotamtego/tamtentamtę/tamtątamtoowego/ów/owyowę/owąowo造格tymtątymtamtymtamtątamtymowymowąowym前置格tymtejtymtamtymtamtejtamtymowymowejowym双数主格・対格・呼格——————owaoweowie与格・造格——————owuowuowu生格・前置格——————owonaowanaowona複数主格・呼格citeciteowiowe生格tychtychowych与格tymtymowym対格tychtetychteowychowych/owe造格tymitymiowymi前置格tychtychowych

 名詞 
名詞は、単数では男性名詞 rzeczownik rodzaju męskiego (m)、女性名詞 rzeczownik rodzaju żeńskiego (ż)、中性名詞 rzeczownik rodzaju nijakiego (n)の3つがある。男性名詞はさらに「活動体名詞」(＝人間と動物)と「不活動体名詞」(＝物など)に分かれるが、女性名詞と中性名詞にはこのような区別はない。名詞は複数では「男性人間名詞」と「非男性人間名詞」に分類される。
また、ポーランド語の名詞には単数・複数ともに7つの格があり、文中での語の働きが格によって変化した格語尾で示されるため、名詞の格変化の理解はポーランド語を学ぶ上で重要である。

 格変化 
ポーランド語の格は、以下の7つである。
JanekとAgata（ヤネク・アガタ…人名）を例にみてみる。
 主格 mianownik　文の主語を作り、日本語でいう「は」「が」の役割をする。辞書の見出しとなる形。他の言語では「一格」と呼ばれることもある。。
Janek czyta książkę.　ヤネクは本を読んでいる。
Agata lubi psy. アガタは犬が好きだ。

 生格 dopełniacz　所有や帰属を表し、「の」の役割を果たす。また生格を支配する動詞や形容詞、前置詞にともなわれる格。否定文の目的語は生格を取る。他の言語では「二格」、「属格」、「所有格」とよばれる。。
To jest samochód Janka.　これはヤネクの車です。
Idę do Janka.　ヤネクのところに行くところです。
To jest pies Agaty.　これはアガタの犬です。
Nie mam Japońskich kolegów. 私は日本人の友達がいません。

 与格 celownik　間接目的語となる格。「に」の働きをする。間接目的語を取る動詞や、与格支配の動詞、形容詞、前置詞にともなわれる。「三格」とも。。
Kup Jankowi zabawki.　ヤネクにおもちゃを買ってやりなさい。
Trzeba Jankowi pieniędzy.　ヤネクにはお金が必要だ。
Kup Agacie psa.　アガタに犬を買ってやりなさい。

 対格 biernik　直接目的語（補語）になる形。「を」の働きを示す。大部分の動詞は対格を要求する。対格支配の前置詞とも用いられる。「四格」、「目的格」などとも呼ばれる。。

Barbara kocha Janka.　バルバラはヤネクを愛している。
Ten list jest pisany przez Janka.　この手紙はヤネクに書かれた。
Marek lubi Agatę.　マレックはアガタを好きだ。

 造格 narzędnik　手段・方法・材料など、「～で」、「～を使って」という働きを、英語などとは異なり、前置詞をともなわず名詞の変化形のみで表す。また、「述語の造格」として、「～は～である」の「～である」の働きもする。造格支配の動詞、前置詞とともに用いる。具格または道具格、助格ともよばれる。。

Mama chwali się Jankiem.　母はヤネクのことを自慢する。
Dziś idziemy do kina z Jankiem.　私たちは今日ヤネクと映画館へ行きます。
Marek spotyka się z Agatą.　マレックはアガタとデートをしています。
Jego matka jest Japonką.　彼の母親は日本人です。

 前置格 miejscownik　必ず前置詞とともに用いられる格。おもに場所を表す。「処格」、「場所格」、「位置格」などと呼ばれる。（「前置格」に対応する英語は "" だが、英語におけるポーランド語の用語としては "" 「処格」が用いられる）。

Plotkowali o Janku.　彼らはヤネクについて噂話をした。
Porozmawiajmy o Agacie.　アガタについて話そうよ。

 呼格 wołacz　文の構造から独立して使用できる格。「～よ！」など問いかけ、呼びかけに用いられる。手紙の書き出しにもこの格が使われる。ただし、堅い言い回しでなければ、呼格の代わりに主格で呼びかけることもある。。

Janku!　ヤネク（よ）!
Mój drogi Janku,　(手紙の書き出し) 親愛なるヤネク
Cześć Agato!　やぁアガタ!

 男性名詞 
男性名詞 の格変化。
   国　kraj 客　gość 傘 parasol 教授　profesor ロシア人(男)　Rosjanin単数 主格 kraj gość parasol profesor Rosjanin 生格 kraju gościa parasola profesora Rosjanina 与格 krajowi gościowi parasolowi profesorowi Rosjaninowi 対格 kraj gościa parasola profesora Rosjanina 造格 krajem gościem parasolem profesorem Rosjaninem 前置格 kraju gościu parasolu profesorze　←注 Rosjaninie 呼格 kraju! gościu! parasolu! profesorze!　←注 Rosjaninie!双数主格・対格・呼格krajagościaparasolaprofesoraRosjanina与格・造格krajomagościomaparasolomaprofesoromaRosjanioma生格・前置格krajugościuparasoluprofesoruRosjaniu複数 主格・呼格 kraje goście parasole profesorowie Rosjanie 生格 krajów gości parasoli profesorów Rosjan 与格 krajom gościom parasolom profesorom Rosjanom 対格 kraje gości parasoli profesorów Rosjan 造格 krajami gośćmi　←注 parasolami profesorami Rosjanami 前置格 krajach gościach parasolach profesorach Rosjanach

 女性名詞 
女性名詞 の格変化。
   新聞　gazeta 床　podłoga 村　wieś 主婦　gospodyni 夜　noc サンドイッチ kanapka単数 主格 gazeta podłoga wieś gospodyni noc kanapka 生格 gazety podłogi wsi gospodyni nocy kanapki 与格 gazecie　←注 podłodze　←注 wsi gospodyni nocy kanapce　←注 対格 gazetę podłogę wieś gospodynię noc kanapkę 造格 gazetą podłogą wsią gospodynią nocą kanapką 前置格 gazecie　←注 podłodze　←注 wsi gospodyni nocy kanapce　←注 呼格 gazeto! podłogo! wsi! gospodyni! nocy! kanapko!双数主格・対格・呼格gazecie　←注podłogewsiegospodynienocekanapce　←注与格・造格gazetamapodłogamawsiamagospodyniomanocomakanapkoma生格・前置格gazetupodłoguwsugospodyniunocukanapku複数 主格・呼格 gazety podłogi wsie gospodynie noce kanapki 生格 gazet podłóg wsi gospodyń nocy kanapek　←注 与格 gazetom podłogom wsiom gospodyniom nocom kanapkom 対格 gazety podłogi wsie gospodynie noce kanapki 造格 gazetami podłogami wsiami gospodyniami nocami kanapkami 前置格 gazetach podłogach wsiach gospodyniach nocach kanapkach

 中性名詞 
中性名詞 の格変化。 
   食べ物　jedzenie ビール　piwo 子供　dziecko 水族館　akwarium単数 主格 jedzenie piwo dziecko akwarium 生格 jedzenia piwa dziecka akwarium 与格 jedzeniu piwu dziecku akwarium 対格 jedzenie piwo dziecko akwarium 造格 jedzeniem piwem dzieckiem akwarium 前置格 jedzeniu piwie dziecku akwarium 呼格 jedzenie! piwo! dziecko! akwarium双数主格・対格・呼格jedzeniepiwiedzieckieakwarie与格・造格jedzeniomapiwomadzieciomaakwarioma生格・前置格jedzeniupiwudzieckuakwariu複数 主格・呼格 jedzenia piwa dzieci akwaria 生格 jedzeń　←注 piw dzieci akwariów 与格 jedzeniom piwom dzieciom akwariom 対格 jedzenia piwa dzieci akwaria 造格 jedzeniami piwami dziećmi akwariami 前置格 jedzeniach piwach dzieciach akwariach

 形容詞 

 格変化(y変化形容詞) 
ładny「きれいな」を例に、単数と複数における形容詞の格変化を示す。
+ 単数形の格変化(y変化) 単数双数複数 男性形(活動体) 男性形(不活動体) 女性形 中性形男性形女性形中性形男性人間形非男性人間形 主格・呼格 ładny ładny ładna ładneładnaładneładnieładniładne 生格 ładnego ładnej ładnegoładnuładnych 与格 ładnemu ładnemu ładnemuładnomaładnym 対格 ładnego ładny ładną ładneładnaładneładnieładnychładne 造格 ładnym ładnymładnomaładnymi 前置格 ładnejładnuładnych

 格変化(ki変化形容詞) 
Japoński「日本」を例に、単数と複数における形容詞の格変化を示す。
+単数形の格変化(ki変化)単数双数複数 男性形(活動体)男性形(不活動体)女性形中性形男性形女性形中性形男性人間形非男性人間形主格・呼格JapońskiJapońskiJapońskaJapońskieJapońskaJapońsce←注JapońskieJapońscy←注Japońskie生格JapońskiegoJapońskiejJapońskiegoJapońskuJapońskich与格JapońskiemuJapońskiemuJapońskomaJapońskim対格JapońskiegoJapońskiJapońskąJapońskieJapońskaJapońsce←注JapońskieJapońskichJapońskie造格JapońskimJapońskimJapońskomaJapońskimi前置格JapońskiejJapońskuJapońskich

数詞
基数詞を用いる場合、主格は1が単数形、2～4が複数形、5以降は12, 13, 14以外の一の位が2, 3, 4である数を除き、全て複数生格形となる。なお、基数詞と修飾された名詞の両方が格変化する。
 例: jabłko 〈りんご〉 → 1: jedno jabłko, 2: dwa jabłka, 5: pięć jabłek, 12: dwanaście jabłek, 22: dwadzieścia dwa jabłka
また、集合数詞で修飾された名詞は与格と前置格を除き、全て複数生格形で表される。

 動詞 
ポーランド語の動詞の不定形は大部分-ćで終わる。

動詞は、時制(現在・過去・未来)と法(直接法・仮定法・命令法)と数(単数・双数(一部の方言のみ)・複数)に従って変化する。他のスラブ語と同じく、相に応じて二種類の動詞が存在する。

 byćの活用形 
 は「ある」「～である」の意味の動詞である。過去形と仮定法ではbył-、未来形では一人称・三人称の単数では、それ以外は が語幹になる。

+ 現在形過去形過去完了未来形仮定法仮定法過去命令法 単数双数 複数単数双数複数単数双数複数単数双数複数単数複数単数複数単数双数複数 一人称 jestemjestewa jesteśmybyłem - (男性形)byłam - (女性形)byliśma - (男性形)byłyśma - (女性形)byliśmy - (男性形)byłyśmy - (女性形)byłem był - (男性形)byłam była - (女性形)byłiśma byli - (男性人間形)byłyśma były - (非男性人間形)byłiśmy byli - (男性人間形)byłyśmy były - (非男性人間形)będębędziemabędziemybyłbym - (男性形)byłabym - (女性形)byłibyśmy - (男性人間形)byłybyśmy - (非男性人間形)byłbym był - (男性形)byłabym była - (女性形)bylibyśmy byli - (男性人間形)byłybyśmy były - (非男性人間形)niech będębądźmabądźmy 二人称 jesteśjesteta jesteściebyłeś - (男性形)byłaś - (女性形)byliśta - (男性形)byłyśta - (女性形)byliście - (男性形)byłyście - (女性形)byłeś był - (男性形)byłaś była - (女性形)byłiśta byli - (男性人間形)byłyśta były - (非男性人間形)byłiście byli - (男性人間形)byłyście były - (非男性人間形)będzieszbędzietabędzieciebyłbyś - (男性形)byłabyś - (女性形)byłibyście - (男性人間形)byłybyście - (非男性人間形)byłbyś był - (男性形)znałabyś była - (女性形)bylibyście byli - (男性人間形)byłybyście były - (非男性人間形)bądźbądźtabądźcie 三人称 jestjesteta sąbył - (男性形)była - (女性形)było - (中性形)byliśta - (男性形)byłyśta - (女性形)byli - (男性人間形)były - (非男性人間形)byłł był - (男性形)była była - (女性形)było było - (中性形)byłiśta byli - (男性人間形)byłyśta były - (非男性人間形)byłi byli - (男性人間形)były były - (非男性人間形)będziebędzietabędąbyłby - (男性形)byłaby - (女性形)byłoby - (中性形)byłiby - (男性人間形)byłyby - (非男性人間形)byłby był - (男性形)byłaby była - (女性形)byłoby było - (中性形)byliby byli - (男性人間形)byłyby były - (非男性人間形)niech będzieniech będzietaniech będą

 規則変化動詞の活用形 
規則変化動詞には大別して、第1型（-a変化）、第2型（-i変化）、第3型（-e変化）、第4型（-ą変化）がある。

 第1型（-a変化） 
「知る」を例に、規則変化を示す。不完了体は未来形を有する。
不完了体現在形過去形過去完了未来形仮定法仮定法過去命令法 単数双数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 znamznawa znamyznałem - (男性形)znałam - (女性形)znaliśmy - (男性人間形)znałyśmy - (非男性人間形)znałem był - (男性形)znałam była - (女性形)znaliśmy byli - (男性人間形)znałyśmy były - (非男性人間形)będę znał - (男性形)będę znała - (女性形)będę znaćbędziemy znali - (非男性人間形)będziemy znały - (女性形)będziemy znaćznałbym - (男性形)znałabym - (女性形)znalibyśmy - (男性人間形)znałybyśmy - (非男性人間形)znałbym był - (男性形)znałabym była - (女性形)znalibyśmy byli - (男性人間形)znałybyśmy były - (非男性人間形)niech znamznajmy 二人称 znaszznata znacieznałeś - (男性形)znałaś - (女性形)znaliście - (男性人間形)znałyście - (非男性人間形)znałeś był - (男性形)znałaś była - (女性形)znaliście byli - (男性人間形)znałyście były - (非男性人間形)będziesz znał - (男性形)będziesz znała - (女性形)będziesz znaćbędziecie znali - (非男性人間形)będziecie znały - (女性形)będziecie znaćznałbyś - (男性形)znałabyś - (女性形)znalibyście - (男性人間形)znałybyście - (非男性人間形)znałbyś był - (男性形)znałabyś była - (女性形)znalibyście byli - (男性人間形)znałybyście były - (非男性人間形)znajznajcie 三人称 znaznata znająznał - (男性形)znała - (女性形)znało - (中性形)znali - (男性人間形)znały - (非男性人間形)znał był - (男性形)znała była - (女性形)znało było - (中性形)znali byli - (男性人間形)znały były - (非男性人間形)będzie znał - (男性形)będzie znała - (女性形)będzie znało - (中性形)będzie znaćbędą znali - (非男性人間形)będą znały - (女性形)będą znaćznałby - (男性形)znałaby - (女性形)znałoby - (中性形)znaliby - (男性人間形)znałyby - (非男性人間形)znałby był - (男性形)znałaby była - (女性形)znałoby było - (中性形)znaliby byli - (男性人間形)znałyby były - (非男性人間形)niech znaniech znają
対応する完了体のは次の通りである。完了体では現在形の形で未来を表現する。
完了体現在形過去形過去完了仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 poznam poznamypoznałem - (男性形)poznałam - (女性形)poznaliśmy - (男性人間形)poznałyśmy - (非男性人間形)poznałem był - (男性形)poznałam była - (女性形)poznaliśmy byli - (男性人間形)poznałyśmy były - (非男性人間形)poznałbym - (男性形)poznałabym - (女性形)poznalibyśmy - (男性人間形)poznałybyśmy - (非男性人間形)poznałbym był - (男性形)poznałabym była - (女性形)poznalibyśmy byli - (男性人間形)poznałybyśmy były - (非男性人間形)niech poznampoznajmy 二人称 poznasz poznaciepoznałeś - (男性形)poznałaś - (女性形)poznaliście - (男性人間形)poznałyście - (非男性人間形)poznałeś był - (男性形)poznałaś była - (女性形)poznaliście byli - (男性人間形)poznałyście były - (非男性人間形)poznałbyś - (男性形)poznałabyś - (女性形)poznalibyście - (男性人間形)poznałybyście - (非男性人間形)poznałbyś był - (男性形)poznałabyś była - (女性形)poznalibyście byli - (男性人間形)poznałybyście były - (非男性人間形)poznajpoznajcie 三人称 pozna poznająpoznał - (男性形)poznała - (女性形)poznało - (中性形)poznali - (男性人間形)poznały - (非男性人間形)poznał był - (男性形)poznała była - (女性形)poznało było - (中性形)poznali byli - (男性人間形)poznały były - (非男性人間形)poznałby - (男性形)poznałaby - (女性形)poznałoby - (中性形)poznaliby - (男性人間形)poznałyby - (非男性人間形)poznałby był - (男性形)poznałaby była - (女性形)poznałoby było - (中性形)poznaliby byli - (男性人間形)poznałyby były - (非男性人間形)niech poznaniech poznają

 第1型（-ie変化） 
「書く」を例に、規則変化を示す。不完了体は未来形を有する。
不完了体現在形過去形過去完了未来形仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 piszę piszemypisałem - (男性形)pisałam - (女性形)pisaliśmy - (男性人間形)pisałyśmy - (非男性人間形)pisałem był - (男性形)pisałam była - (女性形)pisaliśmy byli - (男性人間形)pisałyśmy były - (非男性人間形)będę pisał - (男性形)będę pisała - (女性形)będę pisaćbędziemy pisali - (非男性人間形)będziemy pisały - (女性形)będziemy pisaćpisałbym - (男性形)pisałabym - (女性形)pisalibyśmy - (男性人間形)pisałybyśmy - (非男性人間形)pisałbym był - (男性形)pisałabym była - (女性形)pisalibyśmy byli - (男性人間形)pisałybyśmy były - (非男性人間形)niech piszępiszmy 二人称 piszesz piszeciepisałeś - (男性形)pisałaś - (女性形)pisaliście - (男性人間形)pisałyście - (非男性人間形)pisałeś był - (男性形)pisałaś była - (女性形)pisaliście byli - (男性人間形)pisałyście były - (非男性人間形)będziesz pisał - (男性形)będziesz pisała - (女性形)będziesz pisaćbędziecie pisali - (非男性人間形)będziecie pisały - (女性形)będziecie pisaćpisałbyś - (男性形)pisałabyś - (女性形)pisalibyście - (男性人間形)pisałybyście - (非男性人間形)pisałbyś był - (男性形)pisałabyś była - (女性形)pisalibyście byli - (男性人間形)pisałybyście były - (非男性人間形)piszpiszcie 三人称 pisze pisząpisał - (男性形)pisała - (女性形)pisało - (中性形)pisali - (男性人間形)pisały - (非男性人間形)pisał był - (男性形)pisała była - (女性形)pisało było - (中性形)pisali byli - (男性人間形)pisały były - (非男性人間形)będzie pisał - (男性形)będzie pisała - (女性形)będzie pisało - (中性形)będzie pisaćbędą pisali - (非男性人間形)będą pisały - (女性形)będą pisaćpisałby - (男性形)pisałaby - (女性形)pisałoby - (中性形)pisaliby - (男性人間形)pisałyby - (非男性人間形)pisałby był - (男性形)pisałaby była - (女性形)pisałoby było - (中性形)pisaliby byli - (男性人間形)pisałyby były - (非男性人間形)niech piszeniech piszą
対応する完了体のは次の通りである。完了体では現在形の形で未来を表現する。
不完了体現在形過去形過去完了仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 napiszę napiszemynapisałem - (男性形)napisałam - (女性形)napisaliśmy - (男性人間形)napisałyśmy - (非男性人間形)napisałem był - (男性形)napisałam była - (女性形)napisaliśmy byli - (男性人間形)napisałyśmy były - (非男性人間形)napisałbym - (男性形)napisałabym - (女性形)napisalibyśmy - (男性人間形)napisałybyśmy - (非男性人間形)napisałbym był - (男性形)napisałabym była - (女性形)napisalibyśmy byli - (男性人間形)napisałybyśmy były - (非男性人間形)niech napiszęnapiszmy 二人称 napiszesz napiszecienapisałeś - (男性形)napisałaś - (女性形)napisaliście - (男性人間形)napisałyście - (非男性人間形)napisałeś był - (男性形)napisałaś była - (女性形)napisaliście byli - (男性人間形)napisałyście były - (非男性人間形)napisałbyś - (男性形)napisałabyś - (女性形)napisalibyście - (男性人間形)napisałybyście - (非男性人間形)napisałbyś był - (男性形)napisałabyś była - (女性形)napisalibyście byli - (男性人間形)napisałybyście były - (非男性人間形)napisznapiszcie 三人称 napisze napisząnapisał - (男性形)napisała - (女性形)napisało - (中性形)napisali - (男性人間形)napisały - (非男性人間形)napisał był - (男性形)napisała była - (女性形)napisało było - (中性形)napisali byli - (男性人間形)napisały były - (非男性人間形)napisałby - (男性形)napisałaby - (女性形)napisałoby - (中性形)napisaliby - (男性人間形)napisałyby - (非男性人間形)napisałby był - (男性形)napisałaby była - (女性形)napisałoby było - (中性形)napisaliby byli - (男性人間形)napisałyby były - (非男性人間形)niech napiszeniech napiszą

 第2型（-i変化） 
「好む」を例に、規則変化を示す。不完了体は未来形を有する。
不完了体現在形過去形過去完了未来形仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 lubię lubimylubiłem - (男性形)lubiłam - (女性形)lubiliśmy - (男性人間形)lubiłyśmy - (非男性人間形)lubilem był - (男性形)lubilam była - (女性形)lubiliśmy byli - (男性人間形)lubilyśmy były - (非男性人間形)będę lubił - (男性形)będę lubiła - (女性形)będę lubićbędziemy lubili - (非男性人間形)będziemy lubiły - (女性形)będziemy lubićlubiłbym - (男性形)lubiłabym - (女性形)lubilibyśmy - (男性人間形)lubiłybyśmy - (非男性人間形)lubiłbym był - (男性形)lubiłabym była - (女性形)lubilibyśmy byli - (男性人間形)lubiłybyśmy były - (非男性人間形)niech lubięlubmy 二人称 lubisz lubicielubiłeś - (男性形)lubiłaś - (女性形)lubiliście - (男性人間形)lubiłyście - (非男性人間形)lubileś był - (男性形)lubilaś była - (女性形)lubiliście byli - (男性人間形)lubilyście były - (非男性人間形)będziesz lubił - (男性形)będziesz lubiła - (女性形)będziesz lubićbędziecie lubili - (非男性人間形)będziecie lubiły - (女性形)będziecie lubićlubiłbyś - (男性形)lubiłabyś - (女性形)lubilibyście - (男性人間形)lubiłybyście - (非男性人間形)lubiłbyś był - (男性形)lubiłabyś była - (女性形)lubilibyście byli - (男性人間形)lubiłybyście były - (非男性人間形)lublubcie 三人称 lubi lubiąlubił - (男性形)lubiła - (女性形)lubło - (中性形)lubili - (男性人間形)lubiły - (非男性人間形)lubil był - (男性形)lubila była - (女性形)lubilo było - (中性形)lubilli byli - (男性人間形)lubilły były - (非男性人間形)będzie lubił - (男性形)będzie lubiła - (女性形)będzie lubiło - (中性形)będzie lubićbędą lubili - (非男性人間形)będą lubiły - (女性形)będą lubićlubiłby - (男性形)lubiłaby - (女性形)lubiłoby - (中性形)lubiliby - (男性人間形)lubiłyby - (非男性人間形)lubiłby był - (男性形)lubiłaby była - (女性形)lubiłoby było - (中性形)lubiliby byli - (男性人間形)lubiłyby były - (非男性人間形)niech lubiniech lubią
対応する完了体のは次の通りである。完了体では現在形の形で未来を表現する。
完了体現在形過去形過去完了仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 polubię polubimypolubiłem - (男性形)polubiłam - (女性形)polubiliśmy - (男性人間形)polubiłyśmy - (非男性人間形)polubilłem był - (男性形)polubilłam była - (女性形)polubilliśmy byli - (男性人間形)polubilłyśmy były - (非男性人間形)polubiłbym - (男性形)polubiłabym - (女性形)polubilibyśmy - (男性人間形)polubiłybyśmy - (非男性人間形)polubiłbym był - (男性形)polubiłabym była - (女性形)polubilibyśmy byli - (男性人間形)polubiłybyśmy były - (非男性人間形)niech polubiępolubmy 二人称 polubisz polubiciepolubiłeś - (男性形)polubiłaś - (女性形)polubiliście - (男性人間形)polubiłyście - (非男性人間形)polubilłeś był - (男性形)polubilłaś była - (女性形)polubilliście byli - (男性人間形)polubilłyście były - (非男性人間形)polubiłbyś - (男性形)polubiłabyś - (女性形)polubilibyście - (男性人間形)polubiłybyście - (非男性人間形)polubiłbyś był - (男性形)polubiłabyś była - (女性形)polubilibyście byli - (男性人間形)polubiłybyście były - (非男性人間形)polubpolubcie 三人称 polubi polubiąpolubił - (男性形)polubiła - (女性形)polubiło - (中性形)polubli - (男性人間形)polubiły - (非男性人間形)polubilł był - (男性形)polubilła była - (女性形)polubilło było - (中性形)polubilli byli - (男性人間形)polubilły były - (非男性人間形)polubłby - (男性形)polubiłaby - (女性形)polubiłoby - (中性形)polubliby - (男性人間形)polubiłyby - (非男性人間形)polubiłby był - (男性形)polubiłaby była - (女性形)polubiłoby było - (中性形)polubiliby byli - (男性人間形)polubiłyby były - (非男性人間形)niech polubiniech polubią

 第3型（-e変化）
「白くする」を例に、規則変化を示す。
不完了体現在形過去形過去完了未来形仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 bieleję bielejemybielałem - (男性形)bielałam - (女性形)bieleliśmy - (男性人間形)bielełyśmy - (非男性人間形)bielałem był - (男性形)bielałam była - (女性形)bieleliśmy byli - (男性人間形)bielełyśmy były - (非男性人間形)będę bielał - (男性形)będę bielała - (女性形)będę bielećbędziemy bieleli - (男性人間形)będziemy bieleły - (非男性人間形)będziemy bielećbielałbym - (男性形)bielałabym - (女性形)bielelibyśmy - (男性形)bielełybyśmy - (女性形)bielałbym był - (男性形)bielałabym była - (女性形)bielelibyśmy byli - (男性人間形)bielełybyśmy były - (非男性人間形)niech bielejębielejmy 二人称 bielejesz bielejeciebielałeś - (男性形)bielałaś - (女性形)bieleliście - (男性人間形)bielełyście - (非男性人間形)bielałeś był - (男性形)bielałaś była - (女性形)bieleliście byli - (男性人間形)bielełyście były - (非男性人間形)będziesz bielał - (男性形)będziesz bielała - (女性形)będziesz bielećbędziecie bieleli - (男性人間形)będziecie bieleły - (非男性人間形)będziecie bielećbielałbyś - (男性形)bielałabyś - (女性形)bielelibyście - (男性形)bielełybyście - (女性形)bielałbyś był - (男性形)bielałabyś była - (女性形)bielelibyście byli - (男性人間形)bielełybyście były - (非男性人間形)bielejbielejcie 三人称 bieleje bielejąbielał - (男性形)bielała - (女性形)bielało - (中性形)bieleli - (男性人間形)bieleły - (非男性人間形)bielał był - (男性形)bielała była - (女性形)bielało było - (中性形)bieleli byli - (男性人間形)bieleły były - (非男性人間形)będzie bielał - (男性形)będzie bielała - (女性形)będzie bielało - (中性形)będzie bielećbędą bieleli - (男性人間形)będą bieleły - (非男性人間形)będą bielećbielałby - (男性形)bielałaby - (女性形)bielałoby - (中性形)bieleliby - (男性人間形)bielełyby - (非男性人間形)bielałby był - (男性形)bielałaby była - (女性形)bielałoby było - (中性形)bieleliby byli - (男性人間形)bielełyby były - (非男性人間形)niech bielejeniech bieleją
対応する完了体のは次の通りである。完了体では現在形の形で未来を表現する。
完了体現在形過去形過去完了仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 pobieleję pobielejemypobielałem - (男性形)pobielałam - (女性形)pobieleliśmy - (男性人間形)pobielełyśmy - (非男性人間形)pobielałem był - (男性形)pobielałam była - (女性形)pobieleliśmy byli - (男性人間形)pobielełyśmy były - (非男性人間形)pobielałbym - (男性形)pobielałabym - (女性形)pobielelibyśmy - (男性人間形)pobielełybyśmy - (非男性人間形)pobielałbym był - (男性形)pobielałabym była - (女性形)pobielelibyśmy byli - (男性人間形)pobielełybyśmy były - (非男性人間形)niech pobielejępobielejmy 二人称 pobielejesz pobielejeciepobielałeś - (男性形)pobielałaś - (女性形)pobieleliście - (男性人間形)pobielełyście - (非男性人間形)pobielałeś był - (男性形)pobielałaś była - (女性形)pobieleliście byli - (男性人間形)pobielełyście były - (非男性人間形)pobielałbyś - (男性形)pobielałabyś - (女性形)pobielelibyście - (男性人間形)pobielełybyście - (非男性人間形)pobielałbyś był - (男性形)pobielałabyś była - (女性形)pobielelibyście byli - (男性人間形)pobielełybyście były - (非男性人間形)pobielejpobielejcie 三人称 pobieleje pobielejąpobielał - (男性形)pobielała - (女性形)pobielało - (中性形)pobieleli - (男性人間形)pobieleły - (非男性人間形)pobielał był - (男性形)pobielała była - (女性形)pobielało było - (中性形)pobieleli byli - (男性人間形)pobieleły były - (非男性人間形)pobielałby - (男性形)pobielałaby - (女性形)pobielałoby - (中性形)pobieleliby - (男性人間形)pobielełyby - (非男性人間形)pobielałby był - (男性形)pobielałaby była - (女性形)pobielałoby było - (中性形)pobieleliby byli - (男性人間形)pobielełyby były - (非男性人間形)niech bielejeniech pobieleją

 第4型（子音変化） 

 ①n語幹 
「クリックする」を例に、規則変化を示す。完了体では現在形の形で未来を表現する。なおこの「-nąć」は、名詞から直接生成される-ować変化や-ać変化の動詞に対応する完了形ともなる。
完了体現在形過去形過去完了仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 kliknę klikniemykliknąłem - (男性形)kliknęłam - (女性形)kliknęliśmy - (男性人間形)kliknęłyśmy - (非男性人間形)kliknąłem był - (男性形)kliknęłam była - (女性形)kliknęliśmy byli - (男性人間形)kliknęłyśmy były - (非男性人間形)kliknąłbym - (男性形)lubiłabym - (女性形)kliknęlibyśmy - (男性人間形)kliknęłybyśmy - (非男性人間形)kliknąłbym był - (男性形)kliknęłabym była - (女性形)kliknęlibyśmy byli - (男性人間形)kliknęłybyśmy były - (非男性人間形)niech kliknękliknijmy 二人称 klikniesz kliknieciekliknąłeś - (男性形)kliknęłaś - (女性形)kliknęliście - (男性人間形)kliknęłyście - (非男性人間形)kliknąłeś był - (男性形)kliknęłaś była - (女性形)kliknęliście byli - (男性人間形)kliknęłyście były - (非男性人間形)kliknąłbyś - (男性形)kliknęłabyś - (女性形)kliknęlibyście - (男性人間形)kliknęłybyście - (非男性人間形)kliknąłbyś był - (男性形)kliknęłabyś była - (女性形)kliknęlbyście byli - (男性人間形)kliknęłybyście były - (非男性人間形)kliknijkliknijcie 三人称 kliknie kliknąkliknął - (男性形)kliknęła - (女性形)kliknęło - (中性形)kliknęli - (男性人間形)kliknęły - (非男性人間形)kliknął był - (男性形)kliknęła była - (女性形)kliknęło było - (中性形)kliknęli byli - (男性人間形)kliknęły były - (非男性人間形)kliknąłby - (男性形)kliknęłaby - (女性形)kliknęłoby - (中性形)kliknęliby - (男性人間形)kliknęłyby - (非男性人間形)kliknąłby był - (男性形)kliknęłaby była - (女性形)kliknęłoby było - (中性形)kliknęliby byli - (男性人間形)kliknęłyby były - (非男性人間形)niech kliknieniech klikną

 第5型（-ować変化） 
「働く」を例に、規則変化を示す。不完了体は未来形を有する。
不完了体現在形過去形過去完了未来形仮定法仮定法過去命令法 単数 複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数単数複数 一人称 pracuję pracujemypracowałem - (男性形)pracowałam - (女性形)pracowaliśmy - (男性人間形)pracowałyśmy - (非男性人間形)pracowałem był - (男性形)pracowałam była - (女性形)pracowaliśmy byli - (男性人間形)pracowałyśmy były - (非男性人間形)będę pracował - (男性形)będę pracowała - (女性形)będę pracowaćbędziemy pracowali - (男性人間形)będziemy pracowały - (非男性人間形)będziemy pracowaćpracowałbym - (男性形)pracowałabym - (女性形)pracowałibyśmy - (男性人間形)pracowałybyśmy - (非男性人間形)pracowałbym był - (男性形)pracowałabym była - (女性形)pracowałibyśmy byli - (男性形)pracowałybyśmy były - (非男性人間形)niech pracujępracujmy 二人称 pracujesz pracujeciepracowałeś - (男性形)pracowałaś - (女性形)pracowaliście - (男性人間形)pracowałyście - (非男性人間形)pracowałeś był - (男性形)pracowałaś była - (女性形)pracowaliście byli - (男性人間形)pracowałyście były - (非男性人間形)będziesz pracował - (男性形)będziesz pracowała - (女性形)będziesz pracowaćbędziecie pracowali - (男性人間形)będziecie pracowały - (非男性人間形)będziecie pracowaćpracowałbyś - (男性形)pracowałabyś - (女性形)pracowałibyście - (男性人間形)pracowałybyście - (非男性人間形)pracowałbyś był - (男性形)pracowałabyś była - (女性形)pracowałibyście byli - (男性形)pracowałybyście były - (非男性人間形)pracujpracujcie 三人称 pracuje pracująpracował - (男性形)pracowała - (女性形)pracowało - (中性形)pracowali - (男性人間形)pracowały - (非男性人間形)pracował był　- (男性形)pracowała była - (女性形)pracowało było - (中性形)pracowali byli - (男性人間形)pracowały były - (非男性人間形)będzie pracował - (男性形)będzie pracowała - (女性形)będzie pracowało - (中性形)będzie pracowaćbędą pracowali - (男性人間形)będą pracowały - (非男性人間形)będą pracowaćpracowałby - (男性形)pracowałaby - (女性形)pracowałoby - (中性形)pracowałiby - (男性人間形)pracowałyby - (非男性人間形)pracowałby był - (男性形)pracowałaby była - (女性形)pracowałoby było - (中性形)pracowałiby byli - (男性人間形)pracowałyby były - (非男性人間形)niech pracujeniech pracują

 動詞の時制・相・態 
文法用語の出典：
 現在形　英語と同じく、現在の事柄を表す。完了体動詞の現在は事実上未来について言及することになる。
Zawsze kupuję(不完) ten cukierek.　いつもこのお菓子を買う。
Dziś kupię(完) swój samochód. 今日、自分の車を買う。
 過去形　英語と同じく、過去の事柄を表す。元来は過去分詞 (スラヴ語学では l-分詞と呼ばれる) + być の現在形に由来する迂言法的な表現であるため、人称や数だけでなく、性別でも変化する。
Dziś kupowałem(不完) swój samochód. 今日、僕は自分の車を買おうとしていた。
Dziś kupiłem(完) swój samochód. 今日、僕は自分の車を買った。
 過去完了　英語の大過去に相当する。現在は過去形と意味が同じになり文学で語調を整える目的以外では、ほとんど使われない。
Złota Wolność dała była Polsce dobrodziejkę.　黄金の自由は、ポーランドに恩恵をもたらした。
 未来形　英語のwill未来形に相当する。不完了体動詞にのみ存在する（完了体動詞は現在形で事実上の未来を表す）。
Dziś będę pisał artykuł. 僕は今日記事を書くつもりです。
Dziś będę pisać artykuł. 私は今日記事を書くつもりです。
cf. 完了体動詞の現在
Dziś napiszę artykuł. 今日記事を書き切る。
 仮定法　英語の仮定法、ラテン語やフランス語の接続法と同じである。元来は過去分詞 + bycのアオリストに由来する迂言法的な表現であるため、人称や数だけでなく、性でも変化し、byの部分が接続詞と結合することもある。。
To zrobiłbym, gdybym miał czas. 時間があれば僕はそれをしただろう。
Abyście wiedzieli, jakobyście każdemu z osobna odpowiedzieć mieli.そうすれば、ひとりびとりに対してどう答えるべきか、わかるであろう。

 仮定法過去　英語の仮定法過去に相当する。現在はほとんど使われない。現代ポーランド語では意味は同じである。
Byłbym to zrobił, gdybym miał czas. 時間があれば僕はそれをしただろう。
 命令法　ラテン語やフランス語の命令法と同じである。"niech"をつければ、未来や過去の命令が作れる。不完了体と完了体では一回か繰り返しかの他にニュアンスが異なることがある。
Dawaj mi ciasteczka.クッキーをいくつかいつもください。(不完了)
Daj mi ciasteczka.クッキーをいくつかください。(完了)
Mowa wasza niech zawsze będzie przyjemna, solą okraszona.いつも、塩で味つけられた、やさしい言葉を使いなさい。(未来命令)

 能動態　主体が対象に影響を与える態である。
Dziś kieruję mój samochód. 今日、自分の車を運転します。
 受動態　主体が対象から影響を与えられる態である。być または zostać + 受動分詞で表す。不完了体と完了体で使う助動詞は異なる。
Ten list jest pisany przez niego.この手紙は彼によって書かれた。(不完了・現在)
Ten list musi być pisany przez niego.この手紙は彼によって書かれなければならない。(不完了・助動詞あり)
Ten list będzie pisany przez niego.この手紙は彼によって書かれるだろう。(不完了・未来形)
Ten list zostanie napisany przez niego.この手紙は彼によって書かれてしまうだろう。(完了・未来形)
 中動態　主体が対象から影響を与えられる態である。能動態の動詞 + "się"で表す。副詞や代名詞、前置詞がある、動詞の位置が最後になると動詞から離されたり、動詞の前に移動することがあるので注意すること。
 Często czuję się spokojnie rozmawiając z działaczką. 活動家の女性と話しながら、しばしばくつろいでいます。
 Podoba mi się to, że głosem protagonistki czuję się spokojnie. 女主人公の声でくつろぐのが好きです。
 Rzeczniczka się już czuła, że jej głosem czuję się spokojnie. 代弁者の女性は既に自分の声で私がくつろぐのを察していました。
 完了体　動作・行為が完了することを表す。完了体には現在（非過去）時制と過去時制が存在し、現在形は実質未来を表す。
 Dziś przeczytam książkę. 今日は本を読んでしまう。
 Dziś przeczytałem książkę . 今日は本を読んでしまった。
 不完了体　動作・行為が完了したかどうかについて関心がなく、結果的に進行の意味を表すこともある。不完了体には現在時制、過去時制、未来時制が存在する。不完了体の命令形はぞんざいな響きがある。
 Teraz czytam książkę. いま本を読んでいる。
 Wczoraj czytałem książkę. 昨日は本を読んでいた.
 Dziś będę czytać książkę. 今日は本を読むつもりです。
 Idź stąd. ここから出よ。
 不定形　英語の不定詞に相当する。ただし、musieć、być、pomagać、umieć、mócなどの助動詞と共に用いるか、lubićやchciećなどの目的語のときにしか使われない。それ以外は分詞や従属節を用いる。英語のto不定詞と分詞の区別は体を用いて表現する。
 Muszę czytać książkę po polsku. ポーランド語で本を読まないといけない。
 Umiem czytać książkę po polsku. ポーランド語で本を読むことができる。
 Mogę czytać książkę po polsku. ポーランド語で本を読むことができる。
 Lubię czytać książkę po polsku. ポーランド語で本を読んでいることが好きです。
 Lubię przeczytać książkę po polsku. ポーランド語で本を読むことが好きです。
 Chcę przeczytać książkę po polsku. ポーランド語で本を読みたいです。
 動名詞　英語の動名詞に相当する。形容詞としての用法はない。不定詞の使用要件に当てはまらない場合は、原則として動名詞を使う。一部の動名詞は中性の普通名詞として使われる。
 Czekanie na pociąg to nie podróżowanie. ただ電車を待つことは旅行ではありません。
 Pamiętaj o piciu wody. 水を飲むことをお忘れなく。
 Edukacja nie jest samym chodzeniem do szkoły. 教育とはただ学校に行くことだけではありません。
 副分詞　英語の分詞構文に相当する表現を行う分詞の一種である。ただし、主語が異なる場合は使えないため、接続詞を使うことになる。
 On leżał na kanapie, czytając książkę. 彼は本を読みながらソファーで横になっていた。
 Jadąc prosto, można dojechać do jeziora. 直進すれば、湖にたどり着ける。
 形容分詞　英語の分詞の形容詞的用法に相当する。関係代名詞を使う代わりに、形容分詞を使うことが多い。比較級および最上級は存在しない。
 Każdy robotnik pracujący w tej fabryce jest zadowolony z warunków. この工場で働いている労働者は労働条件に満足している。
 Każdy pracujący otrzymał urlop. 各々労働者は休暇を取った。
 非人称過去 形容分詞に由来し、動詞の語幹に「-to」または「-no」を付ける。姉妹言語のサンスクリットにも同じ用法が存在する。ただしこちらでは「-no」に相当する語形は、他動詞に対して主に使われるようである。
 Podano obiad. 食事が出された。
 Zadanie wykonano. 課題は達成された。

 簡単な表現 
 あいさつ（英語での直訳を続ける）
 （ジェニュ　ドブリ）＝こんにちは。(A) Day (that is) good. = Good day.
 （チェシュチュ）＝やぁ。Respecting (for you).
 （ドブリ ヴィェチュル）＝こんばんは。Good evening.
 （ドブラノツ）＝おやすみなさい。Good-night.
 （ジェンクイェ）＝ありがとう。(I) thank (you).
 （ニェマザツォ）＝どういたしまして。(It does) not have (anything) for what.
 （ド　ヴィゼニャ）＝さようなら。To (our next) meeting.
 （プシェプラシャム）＝すみません。/　ごめんなさい。(I) apologise (to you).
 （プロシェ）＝どうぞ。/ どういたしまして。 (I) request (sth / you to do / you to be). / (I) request (you not to thank me).
 （ハロ）＝もしもし。Hello.