Grzymałów (Ukraina)

Grzymałów (ukr. Гримайлiв, Hrymajliw) – osiedle na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie czortkowskim, nad rzeką Gniłą, przy drodze P118. Historia Po raz pierwszy wymieniany jako miasteczko w 1617 roku. W 1720 roku Grzymałów otrzymał pełne prawa magdeburskie. W XVII w. do Grzymałowa przeniesiona została parafia rzymskokatolicka z pobliskiego Hlibowa, zniszczonego w czasie walk z Tatarami. W 1716 r. kościół został odnowiony przez Adama Mikołaja Sieniawskiego. W 1752 r. Elżbieta Lubomirska ufundowała nowy, murowany kościół. Do parafii należało 15 miejscowości. Do 1772 roku miasto w powiecie trembowelskim ziemi halickiej województwa ruskiego w I Rzeczypospolitej, do 1914 powiat skałacki. W II Rzeczypospolitej miasto w powiecie skałackim, w województwie tarnopolskim; od 1934 roku siedziba administracyjna gminy wiejskiej Grzymałów. W 1921 roku w Grzymałowie mieszkało 1494 Żydów, 639 Polaków i 613 Ukraińców. 20 października 1933 do Grzymałowa włączono gminę Podlesie. We wrześniu 1939 zajęty przez Armię Czerwoną. Po ataku Niemiec na ZSRR w dniach 5-7 lipca 1941 doszło w Grzymałowie do pogromu, podczas którego Ukraińcy zabili 450 Żydów. W 1942 roku Niemcy przesiedlili pozostałych Żydów do gett w sąsiednich miejscowościach. W czasie okupacji niemieckiej mieszkające tutaj polskie rodziny Cieślów i Gorczyców udzielały pomocy Żydom, za co po wojnie Instytut Jad Waszem uhonorował Stanisława i Annę Cieślów oraz Michała i Zofię Gorczyców tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Podczas II wojny światowej Grzymałów został pozbawiony praw miejskich i włączony do gminy wiejskiej Grzymałów. Podczas ataków banderowskich na Polaków w latach 1944-45 Grzymałów był miejscem, do którego ściągali uchodźcy z pobliskich wsi. Od 1956 roku miejscowość posiada status osiedla typu miejskiego. W 1989 liczyło 2540 mieszkańców. W 2013 liczyło 1947 mieszkańców. Do 2020 w rejonie husiatyńskim. Zabytki Zamek w Grzymałowie – pod koniec XVI wieku Grzymałów był własnością Łudzickich herbu Grzymała, którzy wybudowali tu zamek obronny na rzucie prostokąta z basztami w narożach, otoczony fosą i wałami ziemnymi. Po szkodach wojennych odrestaurował zamek w pierwszej połowie XVIII w. Adam Mikołaj Sieniawski, do którego Grzymałów należał co najmniej od 1715 roku Później należał do Czartoryskich i Lubomirskich. Po śmierci Izabeli Lubomirskiej (Elżbiety Czartoryskiej) w 1816 roku dobra dostały się Konstancji z Lubomirskich Rzewuskiej. Ze względu na długi został zlicytowany. Miasteczko kupił bankier Leopold Elkan de Elkansberg. W 1831 roku odkupił od niego majątek Antym Nikorowicz, z pochodzenia Ormianin, po którym odziedziczyła go jego córka Julia, późniejsza żona Leonarda Pinińskiego. Po śmierci Julii i Leonarda Grzymałów i sąsiednią, obszarowo większą, Iwanówkę przejęli na zasadzie współwłasności ich najstarsi synowie, Stanisław Antym i Leon Jan. Podział majątku między Leonem Janem i jedyną córką Stanisława Antyma (zmarłego w 1911), Julią z Pinińskich Władysławową hr. Wolańską, w drodze losowania, nastąpił w 1920 r. Grzymałów z zamkiem przypadł Julii, Iwanówka z przyległościami jej stryjowi Leonowi Janowi. Jej mąż Władysław, aresztowany przez okupantów sowieckich w 1939 roku, zginął z rąk NKWD w 1940, prawdopodobnie w Kijowie. W czasie okupacji zamek został przez nacjonalistów i miejscową ludność ukraińską doszczętnie zdewastowany i rozgrabiony, rozkradziono wszelkie dobra: zabytkowe meble, cenne obrazy, porcelanę i inne rzeczy przedstawiające jakąkolwiek wartość. W 1952 r. zamek rozebrano do fundamentów. Z uzyskanego materiału wyremontowano drogę do Trembowli. dawny park zamkowy, obecnie park publiczny objęty ochroną (13 ha) kościół rzymskokatolicki Św. Trójcy z 1752 roku, zburzony za czasów sowieckich cerkiew Przemienienia Pańskiego (1806 r.) ruiny synagogi z XVIII w. dwór hr. Koziebrodzkiego znajdował się kiedyś 4 km od Grzymałowa. Pomniki Adama Mickiewicza z 1898 r. w formie kamiennej ściany z tablicą pamiątkową. Obok zasadzone w tym czasie drzewo zwane Jesionem Mickiewicza Tarasa Szewczenki (1956) Iwana Puluja (1996) Pomnik i zbiorowa mogiła 82 poległych żołnierzy Armii Czerwonej symboliczna mogiła Strzelców Siczowych (1990) Ludzie związani z Grzymałowem Leonard Piniński (1824-1886) ziemianin, działacz gospodarczy Leon Jan Piniński – namiestnik Galicji, obywatel honorowy (1898) Urodzeni w miejscowości Bronisław Bauer – polski architekt Maciej Józef Brodowicz – polski lekarz, profesor Juliusz Hibner (Juliusz Hübner), właśc. Dawid Szwarc – międzynarodowy komunista pochodzenia żydowskiego Dawid Kahane – polski rabin WP Iwan Puluj – austro-węgierski fizyk ukraińskiego pochodzenia Bolesław Stachow – polski artysta fotograf Roman Szporluk – amerykański historyk i politolog pochodzenia ukraińskiego Feliks Woytkowski – polski podróżnik i zoolog Przypisy Linki zewnętrzne Historia Żydów w Grzymałowie na portalu Wirtualny Sztetl Grzymałów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 897 . Zamek w Grzymałowie Jerzy Wolański, Z dziejów Grzymałowa (1) w Cracovia Leopolis Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona