Park Narodowy „Swiati hory”

Przyrodniczy Park Narodowy „Swiati hory” (Święte Góry, ukr. Національний природний парк “Святі гори”) – park narodowy w Ukrainie, nad rzeką Doniec na Wyżynie Donieckiej w obwodzie donieckim, utworzony w 1997 roku. Historia Walory przyrodnicze regionu docenił botanik Walerij Talijew, który zwrócił uwagę na reliktowy bór tworzony przez sosnę kredową. W 1913 roku zaproponowano utworzenie rezerwatu przyrody na terenie przyszłego parku narodowego na łamach Biuletynu Charkowskiego Towarzystwa Miłośników Przyrody. Święte Góry nazywane wówczas Górami Artioma zostały uznane za pomnik przyrody w 1963 roku. W latach 70. i 80. XX wieku utworzono 17 obszarów chronionych, w tym rezerwatów, co jednak nie zapewniało wystarczającej ochrony rozległego kompleksu przyrodniczego. W 1978 roku stworzono opracowanie uzasadniające utworzenie przyrodniczego parku narodowego. W 1980 roku utworzono rezerwat historyczno-architektoniczny Sławianogorsk w Świętogórsku. Park narodowy powołano dekretem Prezydenta Ukrainy (Łeonida Kuczmy) nr 135/97 z 13 lutego 1997, włączono do niego rezerwaty krajobrazowe Hory Artema i Swiatohirśkyj. 22 stycznia 2010 roku na mocy dekretu Prezydenta Ukrainy nr 57/2010 park powiększył się o 20 ha gruntów państwowych oraz jednocześnie odjęto od niego 3,5 ha gruntów na potrzeby przekazania ich Ławrze Świętogórskiej w celu odbudowy obiektów sakralnych. Park został włączony do Federacji EUROPARC w 2003 roku. W 2010 roku Ukrposzta wydała blok znaczków poświęcony zwierzętom parku, który zaprojektowała Natalija Kohal; przedstawiono m.in. zygzakowca kokornakowca. Teren parku został zniszczony w około 80% przez Rosję wskutek działań wojennych podczas inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku; m.in. powstały leje po bombach, pozostały zniszczone wozy bojowe. Dostęp do parku podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej był ograniczony, a jego działalność zawieszona od marca 2022 roku; przywrócono ją jeszcze w tym samym roku pomimo utraty 80% budynków. Ucierpiały m.in. skit Wszystkich Świętych i skit św. Jerzego Ławry Świętogórskiej. Park udało się odbić spod rosyjskiej okupacji do 2025 roku, teren pozstaje zaminowany, prace nad rozminowywaniem trwają. Dyrekcja parku znajduje się w Bohorodycznem. Geografia Park narodowy leży nad rzeką Doniec, w północnej części obwodu donieckiego, w rejonach kramatorskim oraz bachmuckim. Obszar objęty ochroną obejmuje kilka oddzielnych części. Obejmuje teren 406,055 km², z czego 118,8 km² stanowi własność parku. Prawy brzeg Dońca jest stromy oraz wysoki, znajdują się przy nim kredowe wzgórza (kreda późna), których wysokość sięga 100–120 m n.p.m.. Przy lewym brzegu znajdują się tereny zalewowe i dolina o szerokości dochodzącej do 3 km. Ripne oraz Slipne są jeziorami słonymi, a wydobywany z nich muł jest wykorzystywany w balneologii. Klimat W parku panuje klimat kontynentalny, roczne opady to 470 mm. W lipcu średnia temperatura wynosi 22 °C, natomiast w styczniu -7 °C. Przyroda 91% powierzchni parku stanowią lasy. Są to lasy łęgowe oraz górskie dąbrowy i bory sosnowe. Lewobrzeżną dolinę porasta bór sosnowy, w niższych partiach znajdują się mokradła i torfowiska, które porasta brzoza i olsza. Część parku zajmują stepy. Odnotowano w parku przeszło 1160 gatunków roślin, w tym 120 to drzewa i krzewy; 20 to endemity, 15 wpisano do czerwonej księgi roślin Europy, natomiast 48 wpisano do czerwonej księgi Ukrainy. Cennym taksonem jest zagrożona wyginięciem sosna kredowa, która tworzy bór kredowy, a także storczyk błotny czy endemiczny tulipan Tulipa quercetorum. Tafle jezior porasta salwinia pływająca. Wykazano obecność 256 gatunków kręgowców, w tym 43 gatunków ssaków, są to m.in. gronostaj europejski, łoś, piżmak, tchórz zwyczajny, wilk szary, wydra, 41 gatunków ryb, a także bezżuchwowiec – minóg ukraiński oraz gady: żółw błotny i żmija Vipera nikolskii. Odnotowano przeszło 200 gatunków ptaków, występują m.in. bielik, łabędź krzykliwy, pardwa, puchacz, wilga. Rezerwaty w obrębie parku mają łączną powierzchnię 26,5 km². Wybrane obszary chronione na terenie parku: Bołoto Martynenkowe – rezerwat ornitologiczny o powierzchni 20 ha, ustanowiony w 1982 roku Czornyj Żerebeć – rezerwat faunistyczny, pow. 223 ha (zlikwidowany w 2004 roku) Czernećke – rezerwat krajobrazowy, pow. 197 ha (zlikwidowany w 2004 roku) Czernećke ozero – hydrologiczny pomnik przyrody, pow. 12,24 ha (zlikwidowany w 2004 roku) Dendropark Majaćkoho lisnyctwa – park-pomnik architektury krajobrazu, pow. 1,5 ha Konwalija – rezerwat florystyczny, pow. 43 ha (zlikwidowany w 2004 roku) Majaćka dacza – botaniczny pomnik przyrody, pow. 18 ha Pidpisoczne – rezerwat krajobrazowy, pow. 197 ha (zlikwidowany w 2004 roku) Sosnowi nasadżennia – rezerwat krajobrazowy, pow. 686 ha Uroczyszcze Sosna – rezerwat leśny, pow. 527 ha Zapława-1 – rezerwat leśny, pow. 590 ha Architektura W parku znajdują się 73 zabytki historyczne i kulturowe oraz 129 stanowisk archeologicznych, najstarsze znaleziska pochodzą z paleolitu. Wybrane obiekty: stanowisko archeologiczne w uroczysku Jar Myniwski z najstarszymi śladami osadnictwa W bezpośrednim sąsiedztwie parku znajdują się także: Ławra Świętogórska – męski monastyr położony na kredowych skałach w Świętogórsku, zbudowany w XVI–XIX wieku cerkiew św. Mikołaja z XVII wieku kompleks sztucznych jaskiń kredowych ze skitem św. Arsenija skit „Swiate misce” pomnik Artioma w Świętogórsku o wysokości 22 m z czasów sowieckich oraz sąsiadujący z nim pomnik ofiar II wojny światowej pozostałości Pałacu Potiomkina pomnik Dąb Kamyszewa pamięci ofiary II wojny światowej – 20-letniego porucznika Turystyka Na terenie parku znajduje się pięć szlaków turystycznych oraz dwie ścieżki ekologiczne: „Zustricz” i „Dubowyj haj”, gdzie można zobaczyć m.in. 600-letni dąb. W Świętogórsku znajduje się botaniczny pomnik przyrody Topola o powierzchni 0,1 ha. Galeria Przypisy