Podlute

Uroczysko Podlute, także Podluty (ukr. Підлюте) – malownicza i historyczna miejscowość, położona pod górą Luty (1003 m n.p.m.), w paśmie górskim Gorganów w ukraińskich Karpatach, 15 km na północ od wsi Osmołoda w rejonie kałuskim (do 2020 w rejonie rożniatowskim), w obwodzie iwanofrankiwskim. Historia Założenie i okres międzywojenny Uroczysko Podlute, położone w malowniczej górskiej okolicy, nie miało stałej ludności. Jego historia, jako centrum uzdrowiskowego, zaczyna się w 1809 r., kiedy to metropolita Antoni Angełłowicz wyleczył się tu z reumatyzmu. Pod koniec XIX w. w tym miejscu założono kompleks „Kędrowi pałaty”, który służył jako letnia rezydencja i centrum uzdrowiskowe dla greckokatolickich metropolitów. Budowę zainicjował metropolita UKGK Sylwestr Sembratowycz, który w 1892 r. zakupił sześć hektarów Góry Luty. Wybrał to miejsce ze względu na obecność źródeł mineralnych. Na ich bazie, do celów leczniczych i wypoczynkowych, urządzono trzy baseny: „Sylwestr”, „Andrzej” i „Tyt”. Dla wygody arystokratów z całej Austro-Węgier (a następnie Polski) do uroczyska doprowadzono kolejkę wąskotorową Brosznów-Osmołoda, która obecnie jest całkowicie zniszczona. W Podlute leczono dolegliwości żołądkowe i reumatyzm. Każdego lata uroczysko stawało się miejscem wypoczynku dla metropolity Andrzej Szeptycki. Pracował tu nad Listami pasterskimi, prowadził praktyki duchowe (spowiadał wiernych w kamiennej grocie z końca XIX w., która była zwieńczona krzyżem) i leczył chore nogi. Ponadto metropolita służył w miejscowej drewnianej cerkwi św. Jana Chrzciciela, którą zniszczono w okresie sowieckim. Również w uroczysku letnie wakacje spędzali Wołodymyr i Hermina Szuchewyczi, Teofil Bereżnycki, Wołodymyr i Daria Starosolski. Latem 1909 r. poznali się tu metropolita Andrzej Szeptycki i artysta malarz Ołeksa Nowakiwski. Zainteresowany talentem artysty, metropolita został jego mecenasem i wspierał działalność twórczą Nowakiwskiego do końca życia. W 1913 r. wybitny lekarz Jewhen Ozarkewycz ostrzegał turystów, którzy chcieli odwiedzić uroczysko Podlute, pisząc, że „...ten, kto pragnie leczyć się w Podlute – musi pamiętać, że nie jest to miejsce publiczne, a wyłączna własność metropolity. I tylko wtedy można się tam dostać, jeśli jest na to wola metropolity...”. Podczas I wojny światowej, w wyniku ostrzału artyleryjskiego przez wojska rosyjskie w czasie Ofensywy Brusiłowa w 1915 r., budynki „Kędrowych pałat” zostały poważnie zniszczone. Działalność „Płastu” W latach 1924–1925 starsi płastuni prowadzili obozy w uroczysku Podlute. Chłopcy rozlokowali się w opuszczonej stajni „Kędrowych pałat” w pobliżu potoku Kamieniec, a dziewczęta obozowały w budynku sanatorium. Obóz dla starszych płastunów przeniósł się na górę Sokił, położoną 3 kilometry od uroczyska Podlute. Miejsce to wybrano ze względu na jego naturalne cechy: niezbyt gęsty las i płaski szczyt, co czyniło go wygodnym do obozowania. Ziemię pod obóz przekazał metropolita Andrzej Szeptycki, przekazując ją na własność Lwowskiemu „Towarzystwu Opieki nad Młodzieżą”. W 1926 roku, przy wsparciu metropolity, który dostarczył niezbędne drewno, rzemieślnicy i płastuni zbudowali cztery domki-kurenie, stylizowane na tradycyjne huculskie grażdy. Od tego czasu obozy odbywały się tu regularnie, dwa lub trzy razy w ciągu każdego sezonu letniego. Wiadomo, że w 1929 i 1930 roku obóz odwiedził metropolita Andrzej Szeptycki. Władze polskie oficjalnie zakazały działalności „Płastu” na swoim terytorium 21 września 1930 roku. Pomimo tego, obóz na górze Sokił funkcjonował aż do 1939 roku, ale już jako miejsce letnich obozów wychowawczych dla młodzieży, a nie jako placówka płastowa. Obecnie ukraińscy płastuni ponownie organizują obozy w pobliżu uroczyska Podlute, kontynuując tradycję. Odbudowa rezydencji W latach 30. XX w. metropolita Andrzej Szeptycki zainicjował odbudowę rezydencji. Do budowy użyto lokalnego drewna — świerku. Wyjątkiem była duża weranda, którą rzemieślnicy wykonali z cedru jako niespodziewany prezent dla metropolity. Czyn ten był szczególnie znaczący, ponieważ sam Szeptycki nigdy nie zgodziłby się wydawać środków na własny komfort. W 1936 r. czasopismo „Diło” pisało o odnowionej rezydencji: „Pałac wygląda jak złota bombonierka i już wita w swoich progach swego Ukochanego Gościa, który przyjechał choć trochę odpocząć po nieznośnych trudach”. W uroczysku polował także austriacki hrabia Paul Pálffy von Erdöd. Dzierżawił on tereny łowieckie, położone wokół „Kędrowych pałat”. Historyczne momenty i życie uroczyska Podlute zostały uwiecznione na wielu fotografiach, znaczna część których należy do autorstwa Jarosława Kowala. Również w tej okolicy sfotografował on Ołeksę Nowakiwskiego, Irynę Wiłde, brata metropolity Klemensa Szeptyckiego, generała UGA Myrona Tarnawskiego i inne znane osobistości. Okres sowiecki Po nadejściu władzy sowieckiej krzyż na grocie został zastąpiony rzeźbą jelenia. W tym okresie uroczysko stało się miejscem wypoczynku i polowań dla działaczy partyjnych z Kijowa i Moskwy, w szczególności Nykity Chruszczowa, Petro Szełesta i Wołodymyra Szczerbyckiego. W 1949 roku „Kędrowi pałaty” został zniszczony w pożarze, ale go odbudowano. W latach 70. XX w., kiedy „Kędrowi pałaty” służyły jako dacza przewodniczącego Rady Najwyższej ZSRR Nikołaja Podgornego, kompleks w 1978 r. prawie całkowicie spłonął, ale w 1987 r. został odbudowany. Stan obecny Z inicjatywy biskupa Archieparchij iwano-frankiwskiej UKGK Sofrona Mudrego, który aktywnie zabiegał o zwrot uroczyska Cerkwi, rozpoczęto proces odnawiania „Kędrowej pałaty”. Dzięki jego spotkaniom z ówczesnym prezydentem Ukrainy Łeonidem Kuczmą, w 1999 r. wydano dekret prezydencki, który przywrócił historyczną sprawiedliwość i przekazał Podlute Archieparchii iwano-frankiwskiej UKGK. Obecnie działa tu Centrum Rekolekcyjne im. Andrzeja Szeptyckiego. W 2004 r. kompleks został całkowicie odrestaurowany. „Kędrową pałatę” odnowiono, używając jodły i sosny. Na miejscu starych fundamentów zbudowano cerkiew, którą, podobnie jak odnowioną kapliczkę-grotę, ozdobiono mozaiką z włoskiego kamienia. Prace mozaikowe wykonał ojciec Jewhen Andruchiw, który zdobył odpowiednie umiejętności podczas studiów w Rzymie dzięki wsparciu biskupa Sofrona Mudrego. Rzeźbę kamiennego jelenia, przypominającą o okresie sowieckim przeniesiono. Na jej miejscu ustawiono drewniany krzyż i kamień węgielny, symbolizujące odrodzenie metropolitarnej historii kompleksu. Z okazji 150. rocznicy urodzin metropolity UKGK Andrzeja Szeptyckiego, służby drogowe rejonu rożniatowskiego w trybie wzmocnionym przeprowadzały prace remontowe na drodze Kałusz-Osmołoda. Przypisy Linki zewnętrzne Podluty, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 431 .