Narodowy Rezerwat Szewczenki

Narodowy Rezerwat Szewczenki (ukr. Шевченківський національний заповідник) – obszar o powierzchni 20 hektarów na terenie Tarasowej Góry w Kaniowie, na którym znajduje się grób Tarasa Szewczenki z jego pomnikiem oraz muzeum poświęcone życiu i twórczości artysty. Narodowy Rezerwat Szewczenki znajduje się na obszarze Góry Czerneczej, gdzie 10 maja 1861 roku został pochowany Taras Szewczenko. Miejsce to miało odpowiadać życzeniu poety zawartemu w napisanym w 1845 roku wierszu Testament – było położone wśród ukraińskich pól i stepów, nad brzegiem Dniepru. Natychmiast po pogrzebie grób Szewczenki stał się celem „pielgrzymek” ukraińskich działaczy niepodległościowych i artystów, a w ludowej świadomości miejsce to zaczęło funkcjonować jako Tarasowa Góra. Grób Szewczenki był stylizowany na kozacki kurhan z dębowym krzyżem. Następnie w 1884 roku, za pieniądze zebrane na Ukrainie, grób został uporządkowany, a w jego sąsiedztwie wzniesiono dom dla opiekuna mogiły. Pomnik-krzyż na grobie poety zaprojektował rosyjski architekt, akademik architektury Wiktor Syczugow. Od roku 1883 przez 50 lat funkcję opiekuna grobu pełnił Iwan Jabłowski. Urządził on w 1889 roku w chacie izbę pamięci Szewczenki, nazwaną Tarasową Świetlicą. W izbie znajdowała się kopia portretu Szewczenki wykonanego przez Ilię Riepina, przedmioty związane z poetą oraz dary przekazywane przez odwiedzających jego grób. W 1918 roku Rada Ministrów Ukrainy znacjonalizowała teren Tarasowej Góry, czego inicjatorem był Symon Petlura. W 1925 roku rząd USRR podjął uchwałę o utworzeniu na niej muzeum-rezerwatu „Mogiła Tarasa Szewczenki”. Z grobu poety usunięto krzyż, który zastąpiło popiersie Szewczenki projektu K. Tereszczenki. W 1929 roku w ramach rozwijania muzeum zbudowany został budynek wystawowy podzielony na dwie sale, bibliotekę i salę kinową. Prace porządkowe na Tarasowej Górze trwały do roku następnego. W 1939 roku, z okazji 125. rocznicy narodzin Tarasa Szewczenki, na jego grobie wzniesiono pomnik według projektu Matwieja Manizera. Figura poety nadnaturalnej wielkości (3,5 metra) została umieszczona na 7,5-metrowym postumencie. Po agresji Niemiec hitlerowskich na ZSRR i zajęciu Kaniowa, budynki muzeum zostały zarekwirowane z przeznaczeniem na obóz koncentracyjny i zdewastowane. Dopiero 22 marca 1944 roku, już po wyzwoleniu miasta przez Armię Czerwoną władze podjęły decyzję o wznowieniu działalności muzeum-rezerwatu. Zostało ono otwarte dla gości w 1946 roku. Po wojnie zbiory muzeum rozwinęły się w istotny sposób. Oprócz ekspozycji biograficznej pojawiła się w nim również część poświęcona pamięci Szewczenki w Związku Radzieckim i na całym świecie. Według danych z księgi pamiątkowej placówki w ciągu 50 lat jego istnienia odwiedziło je 7,5 mln gości ze 117 krajów. Od 21 listopada 1989 roku placówka nosi nazwę Narodowego Rezerwatu Szewczenki. Współcześnie w zbiorach muzeum jest 20 tys. eksponatów związanych w różny sposób z Szewczenką, działa przy nim biblioteka, a Narodowy Rezerwat jest organizatorem konferencji poświęconych twórczości Szewczenki oraz festiwali i konkursów międzynarodowych. W roku 2000 Rada Ministrów Ukrainy oraz jej prezydent podjęli decyzję o rozpoczęciu programu na rzecz rozwoju placówki, remontu jej budynków i modernizacji ekspozycji. W 1989 roku rezerwat i grób Tarasa Szewczenki został wpisany na ukraińską listę informacyjną UNESCO – listę obiektów, które Ukraina zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Przypisy Bibliografia Шевченківський національний заповідник Шевченківський словник, Інститут літератури імені Т. Г. Шевченка Академії Наук УРСР, 1978