Olejów

Olejów (ukr. Олiїв) – wieś na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie tarnopolskim,w hromadzie Zborów, w dorzeczu Dniestru nad rzeką Łopuszanką, dopływem Seretu. Leży 10 km na północny wschód od Załoźców, 14 km na południowy zachód od Zborowa. Historia Wieś pojawia się w źródłach w 1532 r., kiedy Stanisław Sienieński sprzedał Złoczów wraz z przyległymi wsiami, w tym z Olejowem, kasztelanowi poznańskiemu Andrzejowi Górce. Po Górkach dziedziczyli Czarnkowscy, od których klucz złoczowski nabył w 1598 r. Marek Sobieski, wojewoda lubelski. Odtąd przez pięć pokoleń właścicielami Olejowa byli Sobiescy i dopiero w 1740 r. Maria Karolina ks. de Boullion, córka królewicza Jakuba, zapisała dobra złoczowskie ks. Michałowi Kazimierzowi Radziwiłłowi zwanemu «Rybeńko». Według tradycji Olejów miał kiedyś status miasteczka. W połowie wieku XVIII właścicielem Olejowa był regimentarz Stefan Błędowski, a w latach 80. tegoż stulecia starosta brański Maciej Starzeński. W 1855 r. jako właściciela odnotowano wnuka tego ostatniego, Michała, który w tym samym roku sprzedał swoje dobra hr. Kazimierzowi Wodzickiemu. Majątek pozostał w rękach Wodzickich aż do II wojny światowej. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Olejów w powiecie zborowskim województwa tarnopolskiego. Liczba mieszkańców przed 1939 r. powyżej 2000, mieszana, z przewagą ludności polskiej nad ukraińską. Poczta, telegraf i telefon na miejscu. Do 1944 parafia łacińska w miejscu, założona w 1848 r. należała do dekanatu zborowskiego, archidiecezji lwowskiej. Parafia rzymskokatolicka i greckokatolicka. W latach 1944–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali w różnych okolicznościach 9 Polaków, w tym inż. (i.n.) Grzeszczuka, nadleśniczego i komendanta placówki Armii Krajowej. Po II wojnie światowej ludność polska została wysiedlona, w dużej mierze na Ziemie Odzyskane. Pierwszy transport wyjechał 20 stycznia 1945 roku ze stacji Zborów-Młynowce. Mieszkańcy wsi zamieszkali między innymi w Stobnie koło Wołowa, Barlinku i pobliskim Moczkowie, na gliwickim Bojkowie, ale także w Zubowicach na Lubelszczyźnie. W latach 1940-2020 w rejonie zborowskim. Zabytki zamek, wybudowany w XVII w. Pałac olejowski, zawierający cenne zbiory, został ograbiony przez Niemców w czasie I wojny światowej. We wsi znajdowały się pokłady glinki służącej do wyrobu fajansu, przejściowo produkowanego także w miejscu. W drugiej połowie XIX w. działały w Olejowie olejarnia, wapniarka i młyn. Kościół pw. św. Michała Archanioła (nieistniejący) - wznosił się na prawo od rynku, dominował nad okolicą, posiadał wolnostojącą dzwonnicę i krzyż pamiątkowy, w podziemiach znajdowała się krypta grobowa rodziny Starzeńskich. Wzniesiony w latach 1855 - 1863 r. na miejscu dawnego, drewnianego, mocno uszkodzony w czasie I wojny światowej, wyremontowany w 20. latach XX wieku, ponownie uszkodzony w czasie walk w 1944 r., rozebrany w latach 1952 - 1953, budulec przekazano na potrzeby kołchozu. Idąc od kościoła w kierunku południowym, dochodzi się do cmentarza greckokatolickiego, na którym znajduje się podobny krzyż pamiątkowy z wieku XVI z napisem w języku staroruskim. Natomiast idąc od kościoła drogą na północ od brzegów rzeki Łopuszanki, widać nad stawem w lesie wały i głębokie rowy oraz resztki murów zbudowanego tu zamku myśliwskiego króla Jana III. Na cmentarzu kaplica z grobowcem rodziny Wodzickich. Wybitni olejowianie Józef Karol Lasocki – polski dyrygent, kompozytor, pedagog i organizator życia muzycznego, Maciej Maurycy Starzeński – polski hrabia (1780), starosta brański, sekretarz hetmana Jana Klemensa Branickiego, Michał Hieronim Starzeński – polski hrabia (1799), starosta brański, powstaniec kościuszkowski, pamiętnikarz, Marian Wierzbiański – polski nauczyciel, dziennikarz, działacz harcerski, Kazimierz Wodzicki (1816-1889) – polski ornitolog, literat, Kazimierz Wodzicki (1900-1987) – polski zoolog, ornitolog. Pobliskie miejscowości Załoźce Zborów Reniów Trościaniec Wielki Przypisy Bibliografia Przewodnik po Województwie Tarnopolskiem z mapą. Tarnopol 1928, nakładem Wojewódzkiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Tarnopolu Związek Polskich Towarzystw Turystycznych: Przewodnik po Polsce w 4 tomach. Tom II: "Polska południowo-wschodnia". Wydanie pierwsze. Warszawa 1937. A. Worobiec, Trościaniec Wielki wieś Ziemi Załozieckiej, w: tejże, Nasi wybitni rodacy, Zielona Góra 1999, s. 102-103, ISBN 83-912004-0-X Linki zewnętrzne Olejów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 457 . Strona Olejowa Olejów na Podolu