İskenderun (stad)

İskenderun (voorheen bekend als *Alexandretta*; Arabisch: الإسكندرونة) is een havenstad in de provincie Hatay, in het zuiden van Turkije, gelegen aan de oostkust van de Middellandse Zee. De stad ligt aan de voet van het Nurgebergte en maakt deel uit van de historische regio Cilicië. İskenderun is een belangrijk industrieel, handels- en transportcentrum in het oosten van Turkije. De stad werd zwaar getroffen door de aardbeving in Turkije en Syrië op 6 februari 2023. Geschiedenis De stad werd in de 4e eeuw v.Chr. gesticht door Alexander de Grote, die er een basis vestigde na zijn overwinning op het Perzische Rijk bij de Slag bij Issos (333 v.Chr.). De naam Alexandretta betekent letterlijk “Klein-Alexandrië” en verwijst naar de reeks steden die Alexander na zijn veroveringen stichtte. Tijdens de Romeinse en Byzantijnse periodes bleef de stad een strategisch handels- en militaire post dankzij haar ligging aan de handelsroutes tussen Anatolië, Syrië en Mesopotamië. Door de nabijheid van de Middellandse Zee en de vruchtbare vlaktes van Cilicië ontwikkelde İskenderun zich tot een belangrijke overslaghaven voor goederen en troepen. In de Ottomaanse periode groeide İskenderun verder uit tot een welvarende havenstad met handelscontacten over zee met onder andere Aleppo, Beiroet en Egypte. De stad lag bovendien aan een van de historische routes die pelgrims en handelskaravanen gebruikten op weg naar de Hedjaz en Mekka, waardoor ze eeuwenlang een rol speelde in de bevoorrading en opvang van reizigers uit Anatolië en Syrië. Dankzij deze positie ontwikkelde İskenderun zich tot een levendig kosmopolitisch centrum waar verschillende culturen en talen elkaar ontmoetten. Tot 1915 werd de streek vooral bevolkt door Armeniërs. Ten tijde van de nadering van Russische troepen vanuit de Kaukasus, werden de Armeniërs door de Jong-Turken gezien als veiligheidsrisico. Honderdduizenden Armeniërs werden opgejaagd naar de Syrische Deir Ez-Zor woestijn. Van de overlevenden kon een deel na 1918 terugkomen, toen het gebied als Alexandrette deel uitmaakte van het Franse mandaatgebied in het Midden-Oosten. In 1939 werd dit echter bij verdrag teruggegeven aan Turkije, waarna de Armeniërs naar de Libanon vluchtten. In 1938 vormde het gebied samen met Antakya de onafhankelijke Republiek Hatay (Hatay Devleti), die een jaar later, in 1939, na een referendum werd opgenomen in Turkije als de provincie Hatay. De stad is uitgegroeid tot een van de belangrijkste haven- en industriesteden van Zuid-Turkije, met invloeden uit het Ottomaanse, Franse en Arabische verleden. Geografie İskenderun ligt aan een brede baai van de Middellandse Zee en wordt omringd door bergen, wat zorgt voor een warm en vochtig mediterraan klimaat met hete zomers en milde winters. De stad ligt ongeveer 50 kilometer ten noorden van de Syrische grens en 60 kilometer van de provinciehoofdstad Antakya. Economie De haven van İskenderun is een van de grootste van Turkije en speelt een sleutelrol in de export van staal, ijzer en industriële producten. Rond de stad bevinden zich grote staalfabrieken, raffinaderijen en logistieke bedrijven. Door de strategische ligging aan zee en de nabije snelweg D817 is İskenderun een belangrijk knooppunt voor transport tussen Turkije, het Midden-Oosten en Europa. Naast de industrie huisvest de stad diverse regionale instellingen en kantoren, waaronder een eigen rechtbank (’‘İskenderun Adliyesi’’), een filiaal van de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası en verschillende universiteitscampussen van de İskenderun Technische Universiteit (’‘İskenderun Teknik Üniversitesi’’, afgekort İSTE). İskenderun beschikte over een eigen luchthaven, het İskenderun Havalimanı, dat in de tweede helft van de 20e eeuw in gebruik was voor regionale vluchten. Later werd de stad vooral bediend door de nabijgelegen luchthavens van Hatay en Adana Şakirpaşa. Bevolking en cultuur İskenderun telt ruim 250.000 inwoners (schatting 2024) en heeft een diverse bevolking met Turken, Arabieren, Alevieten en kleinere groepen van christelijke afkomst, zoals Armeniërs en Grieken. Door haar ligging in de provincie Hatay – een regio met eeuwenoude handelscontacten tussen het Midden-Oosten en de Middellandse Zee – heeft de stad altijd een kosmopolitisch karakter behouden. In de stad zijn zowel moskeeën als kerken te vinden, wat de religieuze diversiteit van de gemeenschap weerspiegelt. Bij het merendeel van de inwoners is Arabisch (voornamelijk het Levantijnse dialect) de moedertaal, naast het algemeen gebruikte Turks. Ook wonen er in de stad grote groepen Arabieren die oorspronkelijk uit de regio Mardin afkomstig zijn en zich al decennialang in İskenderun hebben gevestigd. Zij spreken een ander Arabisch dialect dan de lokale bevolking uit Hatay, wat bijdraagt aan de taalkundige diversiteit van de stad. Daarnaast leven er in İskenderun veel inwoners die hun wortels hebben in andere provincies van Zuidoost- en Centraal-Anatolië, waaronder Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Gaziantep en Adıyaman. Deze migratiegolven, vooral in de tweede helft van de 20e eeuw, hebben bijgedragen aan de culturele en demografische verscheidenheid van de stad. De lokale keuken combineert Turkse, Arabische en Mediterrane invloeden. Populaire gerechten zijn onder andere İskenderun döner, humus, içli köfte (kibbeh) en diverse visgerechten. İskenderun staat tevens bekend om zijn jumbo-garnalen (*İskenderun jumbo karides*), die naar verschillende Turkse steden en het buitenland worden geëxporteerd en vaak worden geserveerd in lokale visrestaurants. Elk jaar viert de stad op 5 juli de bevrijding van İskenderun in 1938 met het traditionele 5 Temmuz Bayramı. Tijdens dit feest vinden optochten, concerten en vuurwerk plaats, en komen inwoners uit de hele regio samen om de lokale cultuur en geschiedenis te vieren. Toerisme Hoewel İskenderun minder toeristisch is dan de kustplaatsen aan de Turkse Rivièra, trekt de stad bezoekers met haar ontspannen sfeer, boulevard aan zee en uitzicht op de omliggende bergen. Dankzij de ligging tussen de Amanosbergen en de Middellandse Zee beschikt İskenderun over diverse stranden waar inwoners en bezoekers in de zomer kunnen zwemmen en ontspannen. Tijdens de warme maanden trekken ook veel mensen uit steden als Antakya, Gaziantep en Adana naar İskenderun om van het strand en het kustklimaat te genieten. De stad heeft zich de laatste decennia ontwikkeld tot een belangrijk regionaal winkel- en uitgaanscentrum. Veel bezoekers uit omliggende provincies komen naar İskenderun vanwege de uitgebreide winkelmogelijkheden, restaurants en cafés. Er bevinden zich twee grote overdekte winkelcentra, waaronder het Primemall İskenderun en het Park Forbes AVM, waar internationale en Turkse merken vertegenwoordigd zijn. De centrale winkelstraten, met name rond de Atatürk Boulevard en de Ulucami Mahallesi, trekken dagelijks veel bezoekers uit de regio. Het nabijgelegen kustplaatsje Arsuz is bijzonder populair bij inwoners van İskenderun en bezoekers uit de regio. Arsuz staat bekend om zijn zandstranden, hotels, vakantiehuizen en levendige zomeravonden met cafés en restaurants aan zee. Daarnaast biedt de omgeving van İskenderun mogelijkheden voor natuur- en bergtoerisme. In de Amanosbergen bevinden zich natuurlijke waterbronnen en beekjes waar inwoners in de zomermaanden naartoe gaan om te zwemmen, picknicken en af te koelen. Bekende recreatiegebieden zijn onder andere Soğukoluk (Belen) en Denizciler Yaylası, die populair zijn voor hun koele klimaat en groene natuur. Vanaf de berghellingen rond Soğukoluk en Arsuz wordt bovendien paragliding beoefend, waarbij men een panoramisch uitzicht heeft over de Middellandse Zee en de haven van İskenderun. In en rond de stad zijn verder verschillende historische en religieuze plekken te bezoeken, waaronder oude Romeinse overblijfselen, kerken en moskeeën. Nabijgelegen bezienswaardigheden zijn de historische stad Antakya, de ruïnes van Issos en de kustdorpen van de provincie Hatay. Christendom Als Alexandrette speelde İskenderun door zijn ligging aan de Middellandse Zee en de nabijheid van Antiochië een belangrijke rol in de verspreiding van het christendom in het oosten van het Romeinse Rijk. Antiochië was een van de eerste centra van het vroege christendom en wordt in de Bijbel aangewezen als de plaats waar de volgelingen van Jezus voor het eerst 'christenen' werden genoemd. Als havenstad van Antiochië diende het toenmalige Alexandrette eeuwenlang als toegangspoort voor reizigers, missionarissen en handelaren uit het westen. In de late Oudheid en de Byzantijnse periode ontwikkelde de stad zich tot een eigen bisdom, dat in kerkelijke bronnen voorkomt onder de naam Alexandrette of Cambysopolis. Het bisdom viel onder het Patriarchaat van Antiochië en was een suffragaanbisdom binnen de kerkprovincie van Antiochië. In latere eeuwen bleef het vooral in naam voortbestaan als een titulair bisdom binnen de Rooms-Katholieke Kerk. Ook in de Ottomaanse tijd kende İskenderun christelijke gemeenschappen, waaronder Armeniërs, Grieken en Syrisch-katholieken, die eigen kerken, scholen en kloosters oprichtten. In de stad bevinden zich nog steeds enkele oude kerken, waaronder de Sint-Maria-kathedraal van het Rooms-Katholieke bisdom İskenderun en een Grieks-orthodoxe kerk, die herinneren aan het multiculturele en religieus diverse verleden. Door de eeuwen heen fungeerde de stad niet alleen als handelscentrum, maar ook als religieuze schakel tussen Antiochië, Syrië en de kustgebieden van de Middellandse Zee. Aardbeving İskenderun werd zwaar getroffen door de aardbeving in Turkije en Syrië op 6 februari 2023. De beving, met een kracht van 7,8 op de schaal van Richter, richtte grote schade aan in de stad en omgeving. Talrijke gebouwen stortten in of raakten onbewoonbaar, en een aanzienlijk deel van de infrastructuur werd beschadigd. In de Haven van İskenderun ontstond een grote brand nadat containers waren omgevallen, wat leidde tot dagenlange rookontwikkeling voordat het vuur volledig werd geblust. Ook het stadscentrum werd zwaar getroffen, met schade aan woonwijken, ziekenhuizen en overheidsgebouwen. Na de ramp werden grootschalige reddings- en hulpoperaties uitgevoerd door Turkse en internationale teams. Veel inwoners van İskenderun werden tijdelijk gehuisvest in noodaccommodaties of geëvacueerd naar omliggende steden zoals Adana en Mersin. Sindsdien is begonnen met wederopbouw en herstelwerkzaamheden, met nadruk op aardbevingsbestendige nieuwbouw en versterking van de lokale infrastructuur. Bekende inwoners İskenderun heeft in de loop der jaren verschillende prominente personen voortgebracht en gehuisvest uit de wereld van sport, muziek, wetenschap, zaken en kunst. Jehan Barbur (1980), singer-songwriter Yunus Bülbül (1955), acteur en muzikant Nilüfer Çınar Çorlulu, schaker Erol Erdinç (1945), componist en dirigent Cem Erman (1947–2011), filmacteur, bekend uit Turkse bioscoop- en televisiefilms Faik Ergin (1978), acteur en fotomodel, winnaar van Best Model of Turkey (2000) Melike İlgün (1974), journaliste en schrijfster Selçuk İnan (1985), voormalig voetballer bij Galatasaray en het Turks voetbalelftal İsmail Köybaşı (1989), voetballer, onder meer bij Beşiktaş, Fenerbahçe en het Turks voetbalelftal Yalçın Küçük (1938), schrijver, econoom en historicus Lyonel Makzume (1923–1995), zakenman van christelijk-Arabische afkomst en invloedrijke ondernemer Yasin Özdenak (1948), voormalig voetballer en doelman van Galatasaray Uğur Şahin (1965), arts en mede-oprichter van BioNTech Sarkis Soghanalian (1929–2011), internationaal wapenhandelaar Zeliha Şimşek (1981), voetbalster en trainer Simge Tertemiz (1988), model en televisiepresentatrice De Palestijns-Amerikaanse vastgoedontwikkelaar Mohamed Hadid, vader van modellen Gigi Hadid en Bella Hadid, bracht een deel van zijn jeugd door in İskenderun nadat zijn familie na 1948 vanuit Palestina naar Turkije was gevlucht. Zijn familie wordt vaak genoemd als een van de bekendste gezinnen met wortels in de stad.