Nowy Zamek Myśliwski w Hummelshain

Nowy Zamek Myśliwski w Hummelshain (niem. Neues Jagdschloss Hummelshain, także Neues Schloss Hummelshain) – historyzujący pałac myśliwski w Hummelshain, w powiecie Saale-Holzland-Kreis, w kraju związkowym Turyngia, w Niemczech. Został wzniesiony w latach 1880–1885 jako letnia i myśliwska rezydencja książąt Saksonii-Altenburga, według projektu berlińskich architektów Ernsta Ihnego i Paula Stegmüllera. Zamek jest jednym z ważniejszych zachowanych przykładów późnego historyzmu w Turyngii. W 2017 roku został zaliczony do zabytków o znaczeniu ogólnokrajowym, objętych niemieckim programem ochrony narodowo cennych dóbr kultury. Położenie Zamek znajduje się w miejscowości Hummelshain, na obszarze historycznie związanym z kulturą łowiecką książąt Saksonii-Altenburga. Otacza go park stanowiący część dawnego zespołu rezydencjonalnego. W pobliżu zachowały się także Stary Zamek, dawne zabudowania gospodarcze oraz związane z dworskimi polowaniami założenie Rieseneck z pawilonem Herzogstuhl. Nazwa Niemiecka nazwa Neues Jagdschloss Hummelshain oznacza „Nowy Zamek Myśliwski w Hummelshain”. Określenie „nowy” odróżnia budowlę od starszej rezydencji myśliwskiej, wzniesionej w latach 1660–1670 na miejscu wcześniejszego dworu łowieckiego Wettynów. W źródłach występuje również skrócona nazwa Neues Schloss Hummelshain. Historia Geneza budowy Hummelshain był od XVII wieku jedną z rezydencji myśliwskich książąt Saksonii-Altenburga. Stary Zamek służył jako centrum dworskiego założenia łowieckiego i letnia siedziba książęca do drugiej połowy XIX wieku. W 1878 roku ministerstwo państwowe w Altenburgu powierzyło pracowni Ernsta Ihnego i Paula Stegmüllera przygotowanie projektu przebudowy istniejącego zamku. Koncepcji tej nie zrealizowano. Rok później architekci otrzymali zamówienie na projekt nowej rezydencji. Budowa i użytkowanie przez rodzinę książęcą Prace prowadzono w latach 1880–1885. Generalnym wykonawcą był lipski architekt i budowniczy Otto Brückwald. Zamek wzniesiono dla księcia Ernesta I Sachsen-Altenburg i jego żony Agnieszki. Para książęca wprowadziła się do rezydencji 20 czerwca 1885 roku. Budynek służył jako siedziba letnia, pałac myśliwski i miejsce przyjmowania gości. Pod nieobecność rodziny książęcej część wnętrz udostępniano zwiedzającym. W latach 1891 i 1894 w Hummelshain przebywał cesarz Wilhelm II Hohenzollern, uczestniczący w organizowanych tam polowaniach. Losy w XX wieku Po upadku monarchii zamek przeszedł na własność Wolnego Państwa Saksonia-Altenburg. W tym okresie rozproszono znaczną część jego historycznego wyposażenia. W 1920 roku nieruchomość kupił Carl Gustav Vogel, właściciel wydawnictwa z Pößneck. Zamek służył mu jako rezydencja oraz miejsce przyjmowania gości i partnerów handlowych. 14 sierpnia 1944 roku budynek przeznaczono na lazaret związany z podziemnymi zakładami zbrojeniowymi REIMAHG. Po zakończeniu II wojny światowej, w 1947 roku, umieszczono w nim dom dla dzieci i młodzieży. W latach 1952–1992 zamek i sąsiednie budynki były użytkowane jako Jugendwerkhof „Ehre der Arbeit”, państwowy zakład wychowawczy dla młodzieży w Niemieckiej Republice Demokratycznej. Okres po zjednoczeniu Niemiec Po zamknięciu zakładu wychowawczego w 1992 roku nieruchomość pozostawała własnością Wolnego Państwa Turyngia. Rozważano utworzenie w niej m.in. kliniki rehabilitacyjnej, jednak planów tych nie zrealizowano. W 1998 roku Turyngia sprzedała zamek wraz z parkiem prywatnej firmie z Lipska. Zapowiadana renowacja nie została przeprowadzona, a stan nieużytkowanego budynku stopniowo się pogarszał. Ochrona i remonty W 1998 roku utworzono Förderverein Schloss Hummelshain e.V., stowarzyszenie zajmujące się dokumentowaniem historii zespołu oraz działaniami na rzecz zabezpieczenia zamku. W 2015 roku wykonano kompleksowe rozpoznanie stanu technicznego budynku. Od 2016 roku prowadzono kolejne prace zabezpieczające, wspierane ze środków publicznych. Obejmowały one przede wszystkim naprawy konstrukcji i pokrycia dachowego. W 2017 roku zamek uznano za zabytek o znaczeniu ogólnokrajowym. W 2019 roku stowarzyszenie otrzymało Turyńską Nagrodę Ochrony Zabytków za działalność na rzecz jego zachowania. W 2026 roku zapowiedziano zwiększenie dostępności obiektu poprzez organizację wydarzeń i współpracę zarządców zamku ze stowarzyszeniem. Architektura Zamek jest budowlą historyzującą, zaprojektowaną przede wszystkim w formach neorenesansowych. Jego rozczłonkowana bryła obejmuje korpus główny, ryzality, wieżyczki, szczyty i wysoką wieżę, która dominuje nad całym założeniem. Wieża ma około 48 m wysokości. Jest zwieńczona smukłym hełmem i stanowi główną dominantę architektoniczną Hummelshain. Elewacje urozmaicono wykuszami, loggiami, dekoracyjnymi obramieniami okiennymi i kamiennym detalem. Kompozycja odwołuje się do architektury renesansowych zamków książęcych, przetworzonej zgodnie z zasadami dziewiętnastowiecznego historyzmu. Wnętrza Ihne i Stegmüller opracowali zarówno projekt architektoniczny budynku, jak i zasadniczą koncepcję wystroju wnętrz. Rezydencję zaplanowano jako całościowe założenie łączące architekturę z rzemiosłem artystycznym. W zamku znajdowały się reprezentacyjne sale, apartamenty książęce, pomieszczenia gościnne i pokoje związane z funkcją myśliwską. Do najważniejszych zachowanych przestrzeni należą Wielka Sala, Sala Lustrzana i loggia z dekoracją mozaikową. Znaczna część pierwotnego wyposażenia została rozproszona po 1918 roku, a późniejsze zmiany sposobu użytkowania spowodowały dalsze przekształcenia wnętrz. Zespół rezydencjonalny i łowiecki Nowy Zamek stanowi część historycznego zespołu rezydencjonalnego w Hummelshain. Obejmuje on także Stary Zamek, zabudowania gospodarcze, park oraz obiekty związane z książęcą kulturą łowiecką. W pobliskich lasach znajduje się barokowe założenie łowieckie Rieseneck wraz z pawilonem Herzogstuhl. Zespół ten dokumentuje rozwój dworskiej kultury polowań na obszarze dzisiejszej Turyngii od okresu nowożytnego do XIX wieku. Galeria Przypisy Bibliografia Claudia Hohberg, Rainer Hohberg, Die Hummelshainer Schlösser und die Jagdanlage Rieseneck. Geschichte und Gegenwart im thüringischen Residenzdorf Hummelshain, Regensburg: Schnell & Steiner, 2025, ISBN 978-3-7954-9062-1. Ernst Ihne, Paul Stegmüller, „Schloss Hummelshain, Sommer-Residenz des Herzogs von Altenburg”, „Deutsche Bauzeitung”, t. 16, nr 18, 4 marca 1882, s. 99–100. Gunther Aselmeyer, „Jagdschloss Hummelshain bei Kahla, ein Bauwerk aus Seeberger Sandstein”, w: Thüringer Denkmalgesteine, IFS-Tagung 2006, Bericht nr 24, 2006.