Kościół Jadwigi w Norrköping

Kościół Jadwigi w Norrköping (szw. Hedvigs kyrka lub (rzadziej) Tyska kyrkan – kościół niemiecki) – kościół parafialny szwedzkiego kościoła ewangelicko-luterańskiego w parafii Norrköpings S:t Olofs församling. Jest położony przy Tyska torget w centrum Norrköping. Kościół ma status zabytku sakralnego według rozdz. 4 Kulturminneslagen (pol. Prawo o pamiątkach kultury) ponieważ został wzniesiony do końca 1939 (3 §). Historia 15 listopada 1613 niemieccy mieszkańcy Norrköping uzyskali pozwolenie księcia Jana na budowę własnej świątyni. W 1663 otrzymali oni plac, gdzie przedtem w latach 1587–1604 stał zamek królewski – Norrköpingshus. 27 kwietnia 1670 rozpoczęto wznoszenie świątyni, która w 1673 była gotowa. Architekt-budowniczy nie jest znany, jakkolwiek dokumenty kościelne wskazują na udział Nicodemusa Tessina Starszego W tym samym roku, 1 listopada, miała miejsce konsekracja świątyni. Otrzymała ona wezwanie królowej Jadwigi, która przyczyniła się do jej wzniesienia. W latach 1693–1695 do kościoła dobudowano wieżę. W 1719 w czasie działań wojennych wojska rosyjskie spaliły Norrköping, w tym również i kościół Jadwigi. Kościół odbudowano w 1723 ze datków. Osunięcia gruntu pod wieżą sprawiły, że zawaliła się ona wraz z częścią fasady. Ponieważ odbudowana wież była równie niestabilna, wyburzono jej dolną partię i wzniesiono drewnianą nadbudówkę. Całość była ukończona w 1758. 3 kwietnia 1800 Gustaw IV Adolf został koronowany w Norrköping w miejscowym kościele św. Olafa na króla Szwecji. Z tej okazji zostało zwołane w Norrköping posiedzenie szwedzkiego parlamentu a jako sali posiedzeń używano kościoła Jadwigi, który z tej okazji został odnowiony i przystosowany do nowej funkcji. W latach 1860–1861 dokonano renowacji kościoła, dobudowano od strony północnej zakrystię, a w samym kościele wstawiono nowe ławki, wzniesiono nowy chór i zamontowano organy. Po 1890 Agi Lindegren pokrył sufit świątyni malowidłami. W chórze wstawiono okno. W 1959 podczas renowacji przywrócono pierwotny, XVII-wieczny wygląd fasady kościoła. W 1996 zdemontowano balustradę komunijną oraz podium wokół ołtarza aby ułatwić wiernym przystępowanie do komunii. Architektura Kościół Jadwigi jest jednonawową, pięcioprzęsłową świątynią, wzniesioną na planie prostokąta i z trójbocznie zamkniętym prezbiterium od strony wschodniej. Od północy do prezbiterium przylega zakrystia. Od strony zachodniej kościół ma niewysoką wieżę, posadowioną na dużej kruchcie. Hełm wieży jest lekko pochylony w kierunku zachodnim co nadaje jej charakterystyczny wygląd. Wyposażenie wnętrza Ołtarz z obrazem Zmartwychwstały Chrystus spotyka niewiernego Tomasza, namalowany przez Pehra Hörberga w 1791. Ambona z lat 20. XVIII w., pochodząca prawdopodobnie z Niemiec, podarowana w 1726 przez Andreasa Spaldinga & Annę Bandholt. Chrzcielnica z 1608, pierwotnie znajdująca się w kościele zamkowym Stegeborg, podarowana w 1733 przez wojewodę Erika Gammala Ehrenkronę. Organy 1680 – W kościele pojawiły się pierwsze organy, zakupione w Hamburgu. 1719 – Organy spłonęły wraz z całym kościołem w pożarze. 1792 – Budowniczy organów, Pehr Schiörlin z Linköpingu, zbudował organy według projektu Georga Josepha Voglera. Prospekt organowy jest dziełem Pehra Hörberga. 1861 – Per Larsson Åkerman ze Sztokholmu, zbudował nowe organy, mające 22 głosy podzielone na 2 manuały i pedał. Zbudowano też nowy prospekt. 1894 – Firma Åkerman & Lund Orgelbyggeri ze Sztokholmu zbudowała kolejne 30-głosowe organy podzielone na 3 manuały i pedał. 1952 – Firma Mårtenssons orgelfabrik z Lund dobudowała nowy zestaw piszczałek, wskutek czego liczba głosów wzrosła do 53. 1987 – Firma Kennet A James & son ltd, z Londynu zmieniła dyspozycję i trakturę organów oraz zamontowała nowa klawiaturę. Dodatkową klawiaturę wraz z pedałem radialnym i elektrycznym sterowaniem umieszczono na chórze. Liczba głosów nie uległa zmianie. 2003 – Johannes Künkel z Färjestaden po raz kolejny zmienił dyspozycję organów oraz zamontował trakturę elektryczną. Liczba głosów pozostała niezmieniona. Organy mają następującą dyspozycję: Połączenia: Hauptwerk/Pedalwerk, Positiv/Pedalwerk, Schwellwerk/Pedalwerk, Positiv/Hauptwerk, Schwellwerk/Hauptwerk, Schwellwerk/Positiv Registerschweller 64 dowolne kombinacje na każdy werk 64 dowolne kombinacje na całe organy Tutti Miejsce pamięci Erika Pewe 30 maja 1999 na przykościelnym skwerze urządzono miejsce pamięci Erika Pewe (1905-1944), pastora miejscowej parafii, który będąc duszpasterzem szwedzkiej parafii Viktorii w Berlinie niósł w czasie II wojny światowej pomoc humanitarną potrzebującym, i prześladowanym, przede wszystkim Żydom, ratując ich przed niechybną zagładą. Autorką rzeźby jest szwedzka artystka Bianca Maria Barmen (ur. 1960, Malmö). Rzeźba jest dwuczęściowa. Na kamiennym cokole leżą dwie splecione ręce, wykonane z brązu, symbolizujące pomoc. Obok nich stoi wykonany z granitu dom, symbolizujący schronienie. Przy cokole klęczy chłopiec, trzymający w rękach roślinę – symbol życia. Na cokole pomnika widnieje życiowe motto Erika Perwe: Allt av nåd (Wszystko przez łaskę). Uwagi Przypisy Bibliografia Åke Nisbeth, Kurt von Schmalensee: III Norrköpings kontrakt. W: Linköpings Stiftskyrkor. Linköping: Linköpings Stiftråds kyrkobeskrivningsnämnd, 1972. (szw.).