Kościół Zofii w Jönköping

Kościół Zofii w Jönköping (szw. Sofiakyrkan) – kościół parafialny w Jönköping. Należy do Kościoła Szwecji. Nosi wezwanie królowej Szwecji, Zofii, małżonki króla Oskara II. Dzięki wieży, mierzącej 71 m, jest najwyższym budynkiem gminy Jönköping. Jako zabytek jest zarejestrowany w Riksantikvarieämbetet pod numerem 21300000023374. Historia XIX w. Wzrost ludności miasta Jönköping w XIX wieku, spowodowany jego rozwojem przemysłowym (w tym powstaniem fabryki zapałek) zrodził potrzebę zbudowania nowego kościoła w nowej, zachodniej części miasta. Dyskusje o nowym budynku kościelnym toczyły się już w połowie XIX wieku, kiedy wierni czuli się ciasno w kaplicy zamkowej (Slottskapellet), służącej od XVII wieku jako siedziba parafii. W 1881 roku ogłoszono konkurs na nowy kościół i złożono pięć propozycji, które przekazano do zatwierdzenia przez Biuro Nadintendenta (Överintendentsämbetet). Żadna z propozycji nie została zaakceptowana przez biuro, które zamiast tego zleciło wykonanie rysunków nowego kościoła jednemu ze swoich architektów, Gustafowi Dahlowi, projektantowi i budowniczemu Biblioteki Królewskiej w Sztokholmie. Projekt Dahla był gotowy w 1884 roku. Zaprojektował on obszerną trzynawową bazylikę w stylu neogotyckim z transeptem i wieżą od strony zachodniej, z ozdobnym portalem. Kościół stylem nawiązywał do ówczesnych neogotyckich katedr angielskich. Natomiast jego więźba dachowa, nagie, drewniane belki i prosty dach przypominały XIII-wieczne, włoskie kościoły zakonów żebraczych. Do budowy kościoła wykorzystano przemysłowo produkowaną cegłę, beton, żelazo i blachę. Budowę rozpoczęto w 1885, a ukończono w 1888 roku. Kościół otrzymał wezwanie królowej Szwecji Zofii, małżonki króla Oskara II. Poświęcenia kościoła dokonał biskup Johan Andersson 8 kwietnia (w pierwszą niedzielę po Wielkanocy) 1888 roku. W 1891 roku w oknach umieszczono witraże, wykonane w Monachium przez pracownię malarską F X Zettle, przedstawiające Najświętsze Sakramenty, apostołów Piotra i Pawła oraz proroków Mojżesza i Eliasza. Witraże ozdobiono również bogatą ornamentyką roślinną i kwiatową. XX w. W 1908 roku w kościele pojawiła się chrzcielnica, wyrzeźbiona w drewnie dębowym przez nauczyciela szkoły podstawowej D. Lindahla w Koście. W latach 30. XX wieku wprowadzono drobne zmiany, w tym tarczę zegara z 1934 roku zastąpiono tarczą przezroczystą. Opracowano również projekt przebudowy kościoła. Zlecenie powierzono ówczesnemu architektowi miejskiemu Göranowi Pauliemu, którego propozycja przewidywała zakrojone na szeroką skalę zmiany w budynku kościoła. Żaden z tych planów nie został zrealizowany, a jednym z czynników, który mógł się do tego przyczynić, była śmierć Pauliego w wypadku samochodowym. W latach 1952-53 przeprowadzono restaurację kościoła według programu architekta Johannesa Dahla z Tranås. W trakcie prac oczyszczono i pomalowano na nowo wnętrze kościoła, wymieniono okna, ołtarz oraz ambonę, która otrzymała nowy daszek akustyczny. W kościele zamontowano nowy system ogrzewania, a istniejące parkiety zastąpiono wapieniem. W latach 1960-61 przeprowadzono renowację elewacji kościoła pod nadzorem miejskiego architekta Larsa Stalina. Dach ponownie pokryto łupkiem, zamontowano na nim nowy system odprowadzania wody, naprawiono iglicę wieży. Elewacje sprawdzono i pokryto ceglastoczerwonym tynkiem. W latach 60. wprowadzono również drobne zmiany w fasadzie organów, związane z instalacją nowych piszczałek przez nową fabrykę organów Åkerman & Lund. Na początku lat 80. XX wieku przeprowadzono drobne przeróbki i prace konserwacyjne, podczas których usunięto szereg ławek w tylnych częściach nawy. Pod kierunkiem architekta K.E. Gemfeldta częściowe przemalowano wnętrza. Główne prace przeprowadzono w ramach przygotowań do setnej rocznicy powstania kościoła. Podczas renowacji oczyszczono elewacje, a schody wejściowe przy wejściu zachodnim przebudowano i dostosowano do potrzeb osób niepełnosprawnych. We wnętrzu zainstalowano dla nich toaletę. ukończono pomieszczenia do sprzątania i pomieszczenia dla personelu. Skontrolowano i naprawiono oryginalną posadzkę z mozaiki cementowej. XXI w. W latach 2000–2002 przeprowadzono pod kierunkiem Lennarta Dufwá z LD Service renowację zewnętrzną kościoła. W trakcie prac oczyszczono elewacje, naprawiono je zaprawą murarską, a następnie pomalowano na kolor ceglastoczerwony. Zabezpieczono popękane cegły. Sprawdzono i odnowiono wszystkie okna, przebudowano okna chóru, dokonano inspekcji powierzchni dachów, uzupełniono pokrycie łupkowe, a wieża otrzymała nowe miedziane pokrycie. Wewnątrz przemalowano stalowe kolumny kościoła, oczyszczono złocenia. W 2005 roku przeprowadzono gruntowną renowację wnętrza, mającą na celu wzmocnienie neogotyckiej konstrukcji kościoła. Wnętrze gruntownie odmalowano. W 2020 roku wykonano prace remontowe, których celem była wymiana łupkowego dachu kościoła poprzez ponowne wykorzystanie jak największej liczby dachówek łupkowych oraz wymiana blachy, która była połączona z dachem łupkowym. Poza tym wymieniono blachę na sygnaturce i uzupelniono jej dekoracje. Architektura Kościół Zofii wznosi się na planie krzyża łacińskiego. Jest trzynawową bazyliką z wielokątnie zamknietym prezbiterium i dwiema przyległymi kaplicami, z których jedna mieści zakrystię, a druga – kaplicę św. Piotra (S:t Peders kapell). Ma fasady z nieotynkowanej cegły z cementową dekoracją. Dach pokryty jest łupkiem, z wyjątkiem iglicy wieży, sygnaturki i mniejszych narożnych iglic, które pokryte są blachą miedzianą. Jego okna są ostrołukowe z maswerkami, detale dekoracyjne mają jasną kolorystykę, kontrastującą z czerwoną cegłą. Główne wejście do kościoła prowadzi od strony zachodniej. Oprócz niego są cztery wejścia: w bocznych elewacjach wieży oraz w obu ramionach transeptu. Kościół Zofii jest największym budynkiem kościelnym w diecezji Jönköping. Mierząc 71 metrów (wieża), jest jednocześnie najwyższym budynkiem gminy Jönköping, wyprzedzając Quality Hotel Match (64 metry) i wieżę Munksjö (62 metry). Jego wnętrze może pomieścić ponad tysiąc osób. Przypisy Bibliografia Göran Hägg: Linköpings domkyrka. W: Ann Catherine Bonnier, Göran Hägg, Ingrid Sjöström: Svenska kyrkor: En historisk reseguide. Sztokholm: Medströms Bokförlag, 2008. ISBN 978-91-7329-015-9. (szw.). Linki zewnętrzne Sofiakyrkan. svenskakyrkan.se. [dostęp 2026-04-05]. (szw.).