Moderna Museet

Moderna Museet (pol. Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Współczesnej) – państwowa galeria sztuki znajdująca się w Sztokholmie przy Exercisplan. Posiada znaczącą kolekcję dzieł sztuki nowoczesnej i współczesnej, zarówno szwedzkiej, jak i międzynarodowej powstałych od roku 1900 do dziś (zbiory fotografii od 1840 do dziś). Zadaniem Moderna Museet jest gromadzenie, przechowywanie, ekspozycja i przekaz sztuki XIX i XX w. we wszystkich jej formach. Historia Lata 50. Początki muzeum związane są z osoba Otte Skölda, który w 1950 został starszym intendentem Nationalmuseum. Postawił on sobie za cel stworzenie muzeum sztuki nowoczesnej i współczesnej. Razem z powstałym w 1953 stowarzyszeniem Moderna Museets Vänner (Przyjaciół Moderna Museet) sprawił on, iż zalążkiem zbiorów przyszłego muzeum stały się dotychczasowe zbiory sztuki XX w. w Nationalmuseum. Na siedzibę nowej placówki wybrano budynek exercishuset (były pawilon musztry marynarki wojennej), który poddano przebudowie. W 1956, jeszcze w trakcie przebudowy, otwarto w gmachu wystawę prac Pabla Picassa pokazując jego obraz Guernica i związane z nim 93 szkice. Wystawę zorganizowali Pontus Hultén i dyrektor działu sztuki współczesnej Nationalmuseum, Bo Wennberg. 9 maja 1958 na wyspie Skeppsholmen otwarto Moderna Museet. Jego pierwszym dyrektorem został Bo Wennberg. W kilka miesięcy później zmarł inicjator założenia muzeum, Otte Sköld. Pontus Hultén wraz z przyjaciółmi zainicjował jeszcze w latach 50. studio filmu eksperymentalnego, które obecnie stanowi część działalności muzeum. Moderna Museet stało się z biegiem lat centrum sztuki nowoczesnej i współczesnej w Sztokholmie, a także międzynarodowym forum nowych kierunków w sztuce. Na pierwszej indywidualnej wystawie po Guernice zaprezentowano prace Le Corbusiera. Lata 60. W 1960 następcą szefa muzeum po Bo Wennebergu został Pontus Hultén. W historii placówki rozpoczęła się era wystaw artystów reprezentujących zarówno sztukę nowoczesną jak i współczesną: van Gogha, Légera, Klee, Arpa, Magritte'a, Pollocka, Kandinsky’ego, Svena Erixsona, Carla Kylberga, Brora Hjortha i Sigrid Hjertén. Przedmiotem ożywionych dyskusji stały się wystawy tematyczne, jak: "Rörelse i konsten" (1961), "4 amerikanare" (1962), "Amerikansk pop-konst – 106 former av kärlek och förtvivlan" (1964), "Den inre och den yttre rymden" (1965), "Hon" (Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely, Per Olov Ultvedt, 1966), jak również pokazy filmowe: "New American Cinema" i happeningi, jak: "5 New York-kvällar" (1964, z udziałem takich artystów jak: Robert Rauschenberg, John Cage, David Tudor, Yvonne Rainer, Öyvind Fahlström i Merce Cunningham). Wszystkie one przyczyniły się do wzrostu prestiżu muzeum. Jego zbiory powiększały się m.in. dzięki jednorazowej dotacji państwowej w wysokości 5 milionów koron. W muzealnej kolekcji znalazły się prace takich przedstawicieli sztuki XX w. jak: Ernst Ludwig Kirchner, Max Ernst, Giorgio de Chirico, Salvador Dalí, Piet Mondrian, Pablo Picasso, Georges Braque, Fernand Léger, Marc Chagall, Joan Miró, Alberto Giacometti, Juan Gris, Jean Dubuffet i Yves Klein. Lata 70. W 1971 zainaugurowało działalność Fotografiska Museet, zorganizowane jako odrębny dział w ramach Moderna Museet. Jego kolekcja została zbudowana na bazie zakupionych zbiorów Helmut Gernsheim's Duplicate Collection i zbiorów Helmera Bäckströma oraz donacji ze strony towarzystwa Fotografiska Museets Vänner (Przyjaciół Fotografiska Museet). W 1998 zbiory te stały się integralną częścią kolekcji Moderna Museet, a Fotografiska Museet jako takie przestało istnieć. Po wystawach w I poł. lat 70., poświęconych takim artystom jak Joseph Beuys (1971) i Salvador Dalí (1974) muzeum 20 października 1974 zamknięto z powodu zaplanowanej modernizacji. Otwarto je ponownie 7 listopada 1975. Rok wcześniej jego szef, Pontus Hultén, wyjechał do Paryża, gdzie objął stanowisko dyrektora Musée National d’Art Moderne w Centre Georges Pompidou. Nowym szefem Moderna Museet został mianowany szwedzki malarz Philip von Schantz. W 1976 otwarto wystawę "ARARAT" (Alternative Research in Architecture, Resources, Art and Technology), nawiązującą do eksperymentów ze sztuką i technologią z lat 60. Wśród artystów, których prace wystawiano w latach 70. znalazły się takie nazwiska jak: Sidney Nolan, Carl Kylberg, Adolf Wölfli, Alberto Giacometti, Claes Oldenburg, Olle Kåks, Carl Fredrik Reuterswärd, Rolf Börjlind, Renato Guttuso i Lim-Johan. W 1980 szefem muzeum został mianowany Olle Granath. Lata 80. Dekada lat 80. upłynęła pod znakiem prezentacji prac artystów niemieckich, oraz dokonań takich twórców jak: Mario Merz, Marcel Broodthaers i Daniel Buren. Miały też miejsce duże, znaczące wystawy klasyków: "Marc Chagall" (1982), "Ryskt Avantgarde ur Georg Costakis samling" (1983), "Henri Matisse" (1984), "Francis Picabia" (1984) i "Pablo Picasso" (1988). Pod koniec 1989 nowym szefem muzeum został Björn Springfeldt. Lata 90./XXI w. Na przełomie 1990/1991 został ogłoszony konkurs architektoniczny na budowę nowej siedziby Moderna Museet. Do udziału w konkursie zaproszono renomowanych architektów światowych. W dniu 10 kwietnia 1991 ogłoszono, iż konkurs wygrał hiszpański architekt Rafael Moneo i jego projekt "Telemachos". Prezentowane w latach 90. wystawy obejmowały zarówno pokazy prac poszczególnych artystów (Per Kirkeby, Lee Jaffe, Kiki Smith, Robert Mapplethorpe, Bill Viola, Arne Jones i in.) jak i pokazy eksponatów ze zbiorów własnych muzeum. Wczesną wiosną 1994 muzeum zakończyło działalność w starym budynku musztry, a podczas budowy nowej siedziby kontynuowało ją w murach dawnej zajezdni tramwajowej przy Birger Jarlsgatan w centrum Sztokholmu. W listopadzie 1996 nowym szefem muzeum został David Elliott, który wcześniej był dyrektorem Museum of Modern Art w Oksfordzie. Działalność Muzeum w byłej zajezdni tramwajowej zakończyła się w maju 1997. 12 lutego 1998 król Szwecji Karol XVI Gustaw i królowa Sylwia dokonali uroczystego otwarcia nowego budynku. Po 30 latach zajmowania dawnego pawilonu musztry marynarki wojennej muzeum przeniosło swoje zbiory do nowej siedziby. Dzięki nowemu budynkowi muzeum zyskało niezbędną przestrzeń i scenerię do ekspozycji swych zbiorów sztuki, a także do prezentacji fotogramów i filmów. W podziemnej części gmachu znalazły się fototeka, kino i sala wykładowa. Zbiory fototeki należą do największych w Europie północnej. Księgarnia oferuje książki na temat sztuki, fotografii, filmu i architektury. Pierwsza wystawa zorganizowana w nowym miejscu nosiła tytuł "Sår: Mellan demokrati och förlösning i samtida konst". Po niej były m.in. wystawy tematyczne: "Efter muren: Konst och kultur i det postkommunistiska Europa" (1999), "Utopi och verklighet – svensk modernism 1900–1960" (2000), "Tänk om – konst på gränsen till arkitektur och design" (2000), jak i wystawy poświęcone poszczególnym artystom: Davidowi Baileyowi (2000), Verze Nilsson (2001), Rosemarie Trockel (2001) czy Fernando Botero (2001). W obszernej sali na poziomie głównego wejścia urządzane są wystawy czasowe. W trzech innych salach na tym samym poziomie urządzane są rotacyjne wystawy eksponatów ze zbiorów własnych muzeum, pochodzące z lat 1900–1945, 1946–1970, i od 1971. W latach 2002–2003 budynek muzeum został poddany renowacji. 26 grudnia 2009 muzeum otworzyło dla publiczności nowy pawilon wystawowy przy Gasverksgatan 22 w budynku dawnej elektrowni z początków XX w., przebudowanym według projektu zespołu architektów Bolle Thama i Martina Videgårda ze Sztokholmu. Budynek zyskał pomarańczową ażurową fasadę. Zbiory Moderna Museet posiada jedną z najbardziej renomowanych kolekcji sztuki w Europie i na świecie, obejmującą okres od ok. 1900 do chwili obecnej. W zbiorach znajdują się najważniejsze dzieła Pabla Picassa, Salvadora Dalí, Henri Matisse'a, Meret Oppenheim i Roberta Rauschenberga, jak i kupowane na bieżąco dzieła artystów współczesnych. W skład kolekcji wchodzi zbiór fotografii i opartej na niej sztuki z okresu od 1840 do dzisiaj. Na muzealne zbiory składa się ok. 5 000 obrazów, rzeźb i instalacji, ok. 25 000 akwarel, rysunków i grafik, ok. 100 000 fotografii, dzieła sztuki wideo i filmowej oraz mieszkanie aktora Einara Hylandera (tzw. Einar Hylanders miljöbygge) przy Narvavägen 29, przekazane przez niego testamentem na rzecz Moderna Museet. Park rzeźby przy Moderna Museet Uwagi Przypisy Bibliografia Kaj Sandell: Sztokholm. Warszawa: Wiedza i Życie, 2001. ISBN 83-7184-064-0.