Kościół św. Piotra w Piranie

Kościół św. Piotra w Piranie (słoweń. Cerkev sv. Petra, wł. Chiesa di San Pietro) – zabytkowy rzymskokatolicki kościół filialny położony przy placu Tartiniego w historycznym centrum Piranu w Słowenii. Świątynia należy do parafii w Piranie w diecezji koperskiej i nosi wezwanie św. Piotra Apostoła. Pierwszy kościół w tym miejscu zbudowano w 1272 roku przy ówczesnym wewnętrznym porcie miejskim, poza najstarszym obwodem murów Piranu. Obecną neoklasycystyczną formę świątynia otrzymała w wyniku przebudowy przeprowadzonej w 1818 roku według projektu architekta Pietra Nobilego. Kościół stanowi jeden z głównych elementów zabudowy placu Tartiniego. Jego klasycystyczna fasada znajduje się pomiędzy ratuszem a zwartą zabudową północnej pierzei placu i wyróżnia się kamienną płaskorzeźbą przedstawiającą Chrystusa przekazującego klucze św. Piotrowi. Położenie Kościół położony jest przy północno-wschodniej części placu Tartiniego, w miejscu dawnego nabrzeża wewnętrznego portu nazywanego mandrač. Przed zasypaniem basenu portowego w 1894 roku świątynia znajdowała się bezpośrednio przy wodzie i należała do najważniejszych budynków otaczających dawny port. W sąsiedztwie kościoła znajdują się Ratusz w Piranie, Dom Tartiniego w Piranie, Benečanka oraz budynki administracyjne i mieszkalne otaczające plac. Świątynia współtworzy reprezentacyjny zespół urbanistyczny ukształtowany ostatecznie po likwidacji portu i urządzeniu placu pod koniec XIX wieku. Fasada świątyni jest zwrócona w stronę otwartej przestrzeni placu. Dzięki jasnej kolorystyce i regularnej kompozycji stanowi wyraźny element północnej pierzei, choć rozmiarami ustępuje dominującemu nad miastem kościołowi Świętego Jerzego. Historia Pierwsza świątynia Kościół został wzniesiony w 1272 roku i należy do najstarszych zachowanych obiektów sakralnych Piranu. Według miejscowej tradycji jego powstanie sfinansowano z zapisu testamentowego Bony, wdowy po Giovannim de Vitalisie. Pierwotna świątynia znajdowała się poza najstarszym obwodem murów miejskich, przy wewnętrznym porcie. Powstała jeszcze przed budową średniowiecznego pałacu komunalnego i rozwojem reprezentacyjnego zespołu budynków miejskich wokół akwenu. Kościół służył mieszkańcom rozwijającej się dzielnicy portowej, w której znajdowały się również ratusz, miejska loggia, magazyny i domy kupieckie. Jego usytuowanie wiązało świątynię z życiem ludzi utrzymujących się z żeglugi, rybołówstwa, handlu i eksploatacji salin. Przebudowa w 1818 roku Na początku XIX wieku starszy budynek poddano zasadniczej przebudowie. Prace zakończono w 1818 roku, nadając kościołowi obecną neoklasycystyczną formę. Projekt przebudowy opracował Pietro Nobile, architekt związany z Wiedniem, Triestem i austriackim Pobrzeżem. Nobile należał do czołowych przedstawicieli klasycyzmu w architekturze monarchii habsburskiej i projektował zarówno budynki publiczne, jak i obiekty sakralne. Przebudowa objęła przede wszystkim ukształtowanie nowej fasady oraz uporządkowanie wnętrza. Zachowano jednak część wcześniejszego wyposażenia, w tym barokowy ołtarz i tabernakulum datowane na przełom XVII i XVIII wieku. Od XIX wieku W drugiej połowie XIX wieku otoczenie kościoła uległo zasadniczej przemianie. W latach 1877–1879 wzniesiono obecny ratusz, a w 1894 roku zasypano wewnętrzny port i utworzono otwartą przestrzeń późniejszego placu Tartiniego. W tym okresie wnętrze kościoła ozdobiono malowidłami wykonanymi techniką secco. Dekorację roślinną z końca XIX wieku przypisuje się Ignaziowi Calassiemu, a pod jej warstwą zachowały się fragmenty wcześniejszych fresków. Po zmianach granic państwowych w XX wieku świątynia pozostawała częścią katolickiego dziedzictwa Piranu. Współcześnie funkcjonuje jako kościół filialny miejscowej parafii, chociaż dostęp do wnętrza poza nabożeństwami bywa ograniczony. Architektura Kościół jest niewielką murowaną budowlą o zwartej bryle. Obecną formę architektoniczną cechuje neoklasycyzm, widoczny w regularności fasady, symetrycznym układzie oraz ograniczeniu dekoracji do wybranych elementów kamieniarskich. Fasadę ujęto parami pilastrów podtrzymujących belkowanie i trójkątny fronton. Centralną oś wyznaczają prostokątny portal oraz umieszczona nad nim kamienna płaskorzeźba. Regularna kompozycja elewacji i zastosowanie klasycznych podziałów odpowiadają zasadom architektury rozwijanej przez Pietra Nobilego. Fasada różni się od dominującej w Piranie architektury weneckiego gotyku i baroku, stanowiąc przykład dziewiętnastowiecznego klasycyzmu okresu habsburskiego. Świątynia nie ma wolnostojącej dzwonnicy porównywalnej z kampanilą kościoła Świętego Jerzego. Jej bryła jest podporządkowana zwartej zabudowie placu i nie dominuje nad otoczeniem, lecz stanowi część ciągłej pierzei miejskiej. Portal i płaskorzeźba Główne wejście umieszczono na osi fasady i ujęto prostym kamiennym obramieniem. Nad portalem znajduje się prostokątne pole z reliefem wykonanym w 1818 roku przez rzeźbiarza Antonia Bosę. Płaskorzeźba przedstawia Chrystusa przekazującego klucze klęczącemu św. Piotrowi. Scena nawiązuje do fragmentu Ewangelii według św. Mateusza, w którym apostoł otrzymuje symboliczne klucze Królestwa Niebieskiego. Kompozycja reliefu jest podporządkowana prostokątnemu polu nad portalem i stanowi główny element figuralny fasady. Dzieło podkreśla wezwanie kościoła i jego związek z postacią św. Piotra. Antonio Bosa był włoskim rzeźbiarzem działającym na przełomie XVIII i XIX wieku, związanym z kręgiem klasycyzmu weneckiego. Współpraca Bosy z Nobilem nadała fasadzie kościoła jednolity charakter architektoniczno-rzeźbiarski. Wnętrze Wnętrze kościoła ma układ jednonawowy i jest podporządkowane ołtarzowi głównemu. Jasna przestrzeń oraz regularne podziały ścian odpowiadają klasycystycznej przebudowie z 1818 roku, podczas gdy część wyposażenia pochodzi z wcześniejszych okresów. Ściany zdobi rzadka dekoracja wykonana techniką secco, przedstawiająca motywy roślinne. Malowidła pochodzą z końca XIX wieku i są przypisywane Ignaziowi Calassiemu; badania wykazały, że pod nimi znajdują się pozostałości starszych fresków. Ołtarz główny ma formę barokową i został prawdopodobnie sprowadzony z Wenecji. Jego centralnym elementem jest marmurowe Tabernakulum datowane na przełom XVII i XVIII wieku. W niszy ołtarzowej znajduje się obraz przedstawiający Niepokalaną Marię ze św. Agnieszką. Kompozycję wieńczy złocony baldachim z figurami aniołów, natomiast po obu stronach ustawiono drewniane figury św. Piotra i św. Pawła. Ochrona zabytkowa Kościół jest nieruchomym zabytkiem o znaczeniu lokalnym, wpisanym do słoweńskiej ewidencji dziedzictwa kulturowego pod numerem EŠD 517. Ochrona obejmuje architekturę budynku, jego historyczne wyposażenie oraz związek przestrzenny z placem Tartiniego. Obiekt należy do zespołu historycznych kościołów Piranu, obejmującego także kościół Świętego Jerzego, kościół św. Franciszka, kościół Matki Bożej Śnieżnej, kościół Matki Bożej Pocieszenia i kościół Matki Bożej Zdrowia. Ochrona świątyni ma znaczenie zarówno ze względu na jej średniowieczne początki, jak i zachowaną dziewiętnastowieczną formę projektu Pietra Nobilego. Kościół dokumentuje kolejne fazy rozwoju zabudowy sakralnej oraz urbanistyki centralnej części Piranu. Galeria Przypisy Bibliografia Michał Jurecki: Słowenia. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2007, s. 226. ISBN 978-83-7304-837-9. (pol.).. Polona Senčar: Piran: turistični vodnik. Piran: Občina Piran, Lokalna turistična organizacija, 1999. (słoweń.).. Linki zewnętrzne Opis kościoła w oficjalnym serwisie turystycznym Piranu i Portorožu Strona parafii w Piranie Kościół w słoweńskim rejestrze dziedzictwa kulturowego