Katedra Świętego Marcina w Spiskiej Kapitule

Katedra Świętego Marcina (słow. Katedrálny chrám sv. Martina) – jeden z najcenniejszych i najstarszych obiektów kościelnych na Słowacji, położony w dawnym miasteczku kościelnym Spiska Kapituła w regionie Spisz. Powstał w miejscu starszego kościoła z XI wieku (zachowały się fragmenty romańskiej rotundy). W 1776 podniesiona do godności katedry. Wraz z otoczeniem została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Historia Budowę rozpoczęto w 1198, ale właściwe prace trwały dopiero po najazdach tatarskich, w latach 1245–1273. Świątynia powstała początkowo w stylu późnoromańskim i miała formę bazyliki, ale obecnie większość elementów jest gotycka. Romański kształt z pierwszej fazy zachowała fasada zachodnia z dwiema wieżami, romańskim chórem i kruchtą. W lewej wieży znajdują się dwa poziomy biforiów, dwudzielnych okien romańskich z kolumienką pośrodku. Nad wejściem znajduje się romański półokrągły portal. Również drugi portal, północny, ukryty obecnie w kruchcie, zachował cechy romańskie. W kruchcie przetrwały także masywne sklepienia krzyżowo-żebrowe i filary wiązkowe. W 1328 roku dobudowano gotycką kaplicę Bożego Ciała. Przebudowę w stylu gotyckim rozpoczął w 1462 roku rektor Johann Stock. W kolejnych latach przedłużono prezbiterium i zwiększono wysokość naw bocznych do wysokości nawy środkowej. W 1478 roku kościół został ceremonialnie poświęcony, a przebudowę zakończono w 1497 roku wybudowaniem północnego skarbca z herbem Caspara Becka. W latach 1493-1499 od strony południowej dobudowano gotycką kaplicę ufundowaną przez zarządzających Słowaczyzną braci Emeryka Zapolya i Stefana Zapolya (w miejscu dawniejszej gotyckiej kapliczki Bożego Ciała), bardzo podobną do kaplicy z kościoła w Spiskim Czwartku. W 1706 roku dobudowano barokową zakrystię. Po utworzeniu w 1776 nowej Diecezji spiskiej, obiekt poddano licznym późnobarokowym przeróbkom. W latach 1873-1889 przeprowadzono purystyczną regotyzację, którą kierował František Storn. Usunięto wtedy dodatki barokowe (czasami dość brutalnie) i epitafia protestanckie. Wykonano nowe witraże, konfesjonały i posadzkę. W XIX wieku też wykonano chrzcielnicę. W XIX wieku zachodni i północny portal romański zostały odrestaurowane w stylu neoromańskim. Kościół pokryty jest wspólnym dachem dwuspadowym. Jak większość świątyń wybudowanych w stylu romańskim jest zorientowany na osi zachód-wschód (główny ołtarz jest skierowany w kierunku wschodnim ku Ziemi Świętej). Wnętrze Wskutek licznych przebudów w środku nie zachowało się wiele przedmiotów z początków istnienia katedry, niemniej jednak wnętrza pełne są cennych obiektów z różnych epok. Z 13 gotyckich ołtarzy zachował się główny św. Marcina (właściwie neogotycki z XIX wieku, z wkomponowanymi gotyckimi fragmentami z lat 1470–1478), położone w nawach bocznych ołtarze Trzech Króli, św. Michała Archanioła i Zaśnięcia Panny Marii, Koronowania Panny Marii w kaplicy Zapolyów oraz ołtarz Krzyża Świętego. Inne najpierw zbarokizowano, zachowując oryginalne figury, a w XIX wieku ustawiono w neogotyckich szafach (dokonując przy okazji przeróbek, jeśli do nich nie pasowały). Tak wygląda m.in. ołtarz Najświętszego Serca Pana Jezusa. Jednym z najcenniejszych obiektów jest Leo Albus, biała późnoromańska rzeźba leżącego lwa z II połowy XIII wieku (najstarsza romańska rzeźba na Słowacji). Figura Chrystusa Boleściwego w zachodnim portalu pochodzi z XV wieku, podobnie jak malowidło na desce nad wejściem do zakrystii, które przedstawia św. Stefana. Podczas prac konserwatorskich w latach 50. XX wieku odkryto fragmenty polichromii z 1317, obrazujące koronację króla Karola Roberta. W kaplicy Zapolyów zachowały się płyty nagrobne z końca XV wieku dwóch braci – bana Chorwacji Emeryka Zapolya i palatyna Stefana Zapolya – panów na Zamku Spiskim i Spiszu). Nagrobki wykonano z czerwonego marmuru i ukazują zmarłych jako rycerzy, otoczonych aniołami i herbami, stojących na grzbietach lwów. Spośród artefaktów pochodzących z późniejszego okresu cenna jest monstrancja z 1740. Przed katedrą stoi barokowa rzeźba z 1723 r. przedstawiająca św. Jana Nepomucena. Przypisy Linki zewnętrzne Spiska Kapituła, katedra św. Marcina Strona parafii w Spiskiej Kapitule sekulada.com: Katedra w Spiskiej Kapitule (Spisz, Słowacja). [dostęp 2016-06-19]. (pol.).