Góry Lubowelskie

Góry Lubowelskie lub Pasmo Lubowelskie – pasmo górskie w Beskidach Zachodnich położone na pograniczu słowacko-polskim, głównie na terytorium Słowacji, między miastami Piwniczną-Zdrój, Muszyną i Lubowlą. Stanowi zachodnią część regionu określanego w geografii polskiej jako Pogórze Popradzkie (według geografii słowackiej jest to region Ľubovnianska vrchovina). Pasmo jest południowo-wschodnim przedłużeniem Pasma Radziejowej w Beskidzie Sądeckim, rozciągając się od masywu Eliaszówki (1023 m) po zakole rzeki Popradu koło wsi Leluchów, gdzie mają swój początek Góry Leluchowskie, będące wschodnią częścią Pogórza Popradzkiego. Nazewnictwo Nazwa Góry Lubowelskie występuje w popularnym przewodniku turystyczno-krajoznawczym o Beskidzie Sądeckim autorstwa Bogdana Mościckiego, nazwa Pasmo Lubowelskie pojawia się w wieloautorskiej, naukowej monografii Regionalna geografia fizyczna Polski. W polskiej literaturze można spotkać się z twierdzeniem, iż słowacka nazwa pasma brzmi Ľubovnianska vrchovina, jednak nie jest to sformułowanie do końca poprawne. Ľubovnianska vrchovina w geografii słowackiej jest regionem o szerszym zasięgu niż tylko pasmo wzniesień sięgające od Eliaszówki po Leluchów – obejmuje także wschodni, słowacki fragment pasma Gór Leluchowskich przy Przełęczy Tylickiej. Słowacka nazwa regionu Ľubovnianska vrchovina, jak i utworzone na jej podstawie polskie nazwy Góry Lubowelskie i Pasmo Lubowelskie, pochodzą od miasta Lubowli, które zresztą według geografii słowackiej usytuowane jest nie w obrębie tegoż regionu, któremu dało nazwę, lecz w sąsiednim Międzygórzu Spisko-Szaryskim. Ścisłym odpowiednikiem regionu Ľubovnianska vrchovina jest w polskiej geografii Pogórze Popradzkie, wyróżnione jako mezoregion w ramach wieloautorskiej regionalizacji fizycznogeograficznej Polski z 2018 roku. Przed 2018 rokiem obszar Pogórza Popradzkiego, a więc zarówno Góry Lubowelskie, jak i Leluchowskie, były w geografii polskiej traktowane, za regionalizacją Jerzego Kondrackiego z 1994 roku, jako integralna część Beskidu Sądeckiego. Topografia Zachodnią granicę Gór Lubowelskich, za którą znajdują się Małe Pieniny, tworzą doliny potoków Rozdziela i Wielkiego Lipnika. Od południa i wschodu zasięg pasma wyznacza głęboka dolina Popradu. Poprad odziela omawiane góry od obniżenia Międzygórza Spisko-Szaryskiego oraz od Gór Leluchowskich i Pasma Jaworzyny Krynickiej. Mało wyraźna jest granica północna z Pasmem Radziejowej, którą prowadzi się umownie od Popradu doliną potoku Czercza na przełęcz Obidzę, a stąd doliną potoku Białej Wody. Główny grzbiet pasma osiąga w linii prostej długość ok. 25 km i przebiega przez następujące punkty: przełęcz Obidza (930 m) – Eliaszówka (1023 m) – przełęcz Vabec (750 m) – Ośli Wierch (859 m) – Szeroki Wierch (884 m) – przełęcz Marmont (740 m) – Gruba Kłoda (803 m) – Magura Orłowska (839 m) – Magura Kurczyńska (894 m) – przełom Popradu pod Leluchowem. Pasmo prawie w całości położone jest na terytorium Słowacji. W granicach Polski znajdują się jedynie niewielkie jego skrawki, w tym północny skłon granicznego masywu Eliaszówki, wchodzące w skład Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Środowisko przyrodnicze Rzeźba terenu ma charakter niskich gór i pogórza, z przewyższeniami jedynie niekiedy większymi niż 300 m. Budulcem skalnym jest flisz karpacki w obrębie jednostki magurskiej. Miejscami na powierzchni pojawiają się wychodnie wapienne, m.in. w masywie Szczoba, przy Jarzębińskim Przełomie na potoku Mały Lipnik, czy koło wsi Údol. We wsi Sulin znajduje się źródło wody mineralnej Sulinka. W pokryciu terenu przeważają lasy, głównie świerkowe z nasadzenia człowieka, które zdominowały naturalne siedliska bukowo-jodłowe. Na terenach niżej położonych występują duże, nieposzatkowane na poletka łąki i pastwiska, na których wypasane są bydło i owce, choć dzikie polany pojawiają się miejscami także w wyższych partiach. Turystyka Ruch turystyczny jest znikomy, stosunkowo licznie odwiedzane są jedynie Zamek Lubowelski i Skansen w Lubowli oraz Sanktuarium Matki Boskiej Litmanowskiej na polanie Zvir. Najciekawszymi widokowo są rozległe łąki położone na wzniesieniach otaczających wsie Litmanową, Jarzębinę i Kremną, przede wszystkim na grzbiecie łączącym Ośli Wierch z Wysokim Gruniem. Nad Popradem leżą odludne wioski Legnawa i Starina z zachowaną starą, drewnianą zabudową. Szlaki turystyczne bywają słabo oznakowane i wędrówka wymaga wnikliwego ich wyszukiwania oraz dobrej orientacji w terenie. Bogdan Mościcki w swoim przewodniku o Górach Lubowelskich pisze: … to obszar spokojny. Z wyjątkiem otoczenia Starej Lubowli spotyka się niewielu ludzi, a turystów – prawie wcale. Najbardziej oddalone od spraw tego świata są Legnava i Starina. Niektóre szlaki turystyczne są słabo oznakowane i wędrówka wymaga wnikliwego ich wyszukiwania oraz dobrej orientacji w terenie. Przypisy