Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego

Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego (słow. Múzeum Slovenského národného povstania) – państwowe muzeum historyczne o statusie pomnika na Słowacji, założone w 1955 roku. Od 1969 roku jego siedzibą jest brutalistyczny gmach projektu Dušana Kuzmy w Bańskiej Bystrzycy. Placówka prezentuje zbiory związane ze słowackim powstaniem narodowym oraz ruchem antyfaszystowskim na Słowacji. Historia Słowackie powstanie narodowe było wystąpieniem zbrojnym skierowanym przeciw III Rzeszy na terenie Słowacji, które trwało od 29 sierpnia do 28 października 1944 roku. Instytut Słowackiego Powstania Narodowego utworzono w Bańskiej Bystrzycy w 1948 roku, następnie w 1951 roku przeniesiono go do Bratysławy i wcielono do Instytutu Historii Komunistycznej Partii Słowacji. W 1953 roku Słowacka Akademia Nauk zorganizowała konferencję naukową poświęconą słowackiemu powstaniu narodowemu; jej konkluzją było wezwanie do utworzenia muzeum poświęconego temu zrywowi. Muzeum oficjalnie założono 8 maja 1955 roku. Następnie przeniesiono je do Bańskiej Bystrzycy, głównego ośrodka powstania, gdzie utworzono pierwszą wystawę stałą. W 1957 roku decyzją Słowackiej Akademii Nauk muzeum uzyskało status instytucji naukowej. W 1959 roku zorganizowano konkurs na projekt nowego budynku muzeum; zgłosiło się do niego dziewięciu architektów. Zwyciężył projekt Dušana Kuzmy, opracowany w latach 1962–1964. Muzeum przeniosło się do nowego budynku w 1969 roku i pozostaje w nim do dziś. Oficjalne otwarcie nowego gmachu nastąpiło 29 sierpnia 1969 roku, w 25. rocznicę powstania. Głównym akcentem obiektu była rzeźba Obete varujú, zaprojektowana przez Jozefa Jankoviča. Została ona usunięta po interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, w okresie normalizacji, w 1972 roku, a następnie przeniesiona do wsi Kalište. Zastąpiono ją grobem nieznanego żołnierza i pięcioramienną gwiazdą. Rzeźba powróciła do muzeum w 2004 roku, kiedy otwarto również nową wystawę stałą. 15 sierpnia 1982 roku muzeum zostało uznane za zabytek dekretem Słowackiej Republiki Socjalistycznej nr 255. Po upadku komunizmu w Czechosłowacji w 1989 roku rozpoczęto zmianę ekspozycji oraz usuwanie z niej przekłamań ideologicznych. Poza gmachem głównym instytucja posiada trzy oddziały-pomniki w miejscowościach Nemecká, Kalište i Tokajík, gdzie hitlerowcy dokonali zbrodni i masakr w latach 1944–1945. Muzeum odpowiada także za słowacką wystawę narodową prezentowaną w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Jest to muzeum państwowe, finansowane z budżetu państwa i podlegające słowackiemu Ministerstwu Obrony. Placówka ma status pomnika (słow. Pamätník SNP). Dyrektorem muzeum jest Marian Uhrin. Siedziba Budynek muzeum zaprojektował słowacki architekt Dušan Kuzma w stylu brutalistycznym. Inspiracją dla jego formy był širák – tradycyjne nakrycie głowy słowackich pasterzy, z którymi identyfikowali się powstańcy. Gmach znajduje się na wzniesieniu, na miejscu dawnych fortyfikacji, w południowo-wschodniej części centrum miasta. Bryła budynku, wykonana z betonu, została podzielona na dwie części, których wewnętrzne boki są przeszklone; łączy je szklany łącznik. Pośrodku znajduje się dziedziniec z dużą rzeźbą upamiętniającą ofiary, przed którą płonie wieczny ogień. Budynek otacza rozległa przestrzeń parkowa. Tablice pamiątkowe upamiętniają ofiary Zagłady Żydów na Słowacji, a także ofiary Porajmosu. Na murze umieszczono również bloki kamienne pokryte inskrypcjami z nazwami miejsc najcięższych bitew o wyzwolenie Słowacji. Zbiory Muzeum koncentruje się na dokumentowaniu ruchu antyfaszystowskiego na Słowacji. W jego wnętrzach prezentowane są m.in. broń oraz przedmioty osobiste powstańców, fotografie, dokumenty i mapy. W parku otaczającym budynek znajduje się czechosłowacki, niemiecki i rosyjski sprzęt wojskowy, w tym działa artyleryjskie, pojazdy opancerzone oraz samolot Li-2, do którego można wejść. Na terenie ekspozycji znajduje się także partyzancka ziemianka. Muzeum dysponuje dużym archiwum, utworzonym 14 kwietnia 1980 roku, mieszczącym się przy ulicy Tulskiej 39 w Bańskiej Bystrzycy. Placówka zajmuje się również cyfryzacją zbiorów. Galeria Przypisy