Đurđevi stupovi

Đurđevi stupovi (srpski: Ђурђеви ступови) je manastir (samostan) Srpske pravoslavne crkve posvećen Svetom Jurju (светом Ђорђу) koji je osnovao veliki srpski župan Stefan Nemanja na brdu iznad Novog Pazara, u Starom Rasu. Kao jedan od najstarijih srpskih manastira (izgradnja je završena 1171. godine, a crkva je oslikana oko 1175. godine), manastirski kompleks (zajedno s kompleksom Starog Rasa i manastirom Sopoćani) upisan je UNESCO-ov popis mjesta svjetske baštine u Europi 1979. godine. Manastir je već preko 300 godina u ruševinama i posljednjih 40 godina se obnavlja. Danas je uvelike obnovljen i u njemu žive 4 monaha i 2 iskušenika. Povijest Po pisanju sina Stefana Nemanje, Stefana Prvovjenčanog, Nemanja se zavjetovao kako će izgraditi manastir posvećen svetom Jurju koji ga je izbavio iz tamnice u koju su ga zatvorila njegova braća. Izgrađen je 1170. god., odmah nakon presudne bitke kod Pantine u kojoj je Stefan Nemanja pobijedio vojsku Bizantinaca i svoje braće. Iguman kraljevskog manastira Đurđevi stupovi je imao istaknuto mesto u životu Srpske Crkve u 13. stoljeću, a sam manastir je prosperirao zahvaljujući velikim feudalnim posjedima. Ulazni toranj je dogradnjom apside na istočnoj strani 1282. – 83. god. pretvoren u kapelu, koju je kralj Stefan Dragutin namijenio sebi za grobnicu. Manastir Đurđevi stupovi je 1689. godine, nakon Austro-Turskog rata, napustilo bratstvo od posljednjih 16 monaha koji su pred Turcima pobjegli na sjever. Arheološke i restauratorske radove je od 1960. – 68. godine sproveo Narodni muzej u Beogradu, a od 1968. – 82. Zavod za zaštitu spomenika u Kraljevu. God. 1962., veći dio manastirskog kompleksa je raščišćen i otkriveni su ostaci manastirskih građevina, a 1999. je pokrenuta i obnova „manastirskog konaka” (dormitorija). Potpuna obnova manastira je pokrenuta na proljeće 2001. godine, i od 2002. god. manastir je u liturgijskoj uporabi. Trenutno se prikupljaju sredstva i radi projekt potpune obnove crkve i tornjeva (stupova) Svetog Jurja (Đorđa). Odlike Đurđevi stupovi su izgrađeni osobitim stilom koji predstavlja jedinstvenu sintezu dvije graditeljske škole srednjega vijeka, bizantske arhitekture s Istoka i romaničke arhitekture sa Zapada. Crkva svetog Jurja ima važno mjesto u nastanku originalne arhitekture srednjevekovne Srbije, poznate pod nazivom „Raška škola”. Od niza arhitektonskih i graditeljskih inovacija tog vremena ističu se osobiti tornjevi (tzv. „stupovi” po kojima je samostan i dobio ime), bočni vestibuli, elipsasta kupola, nepravilan oblik trostrukog oltarskog prostora kao i originalno rješenje središnjeg jednobrodnog prostora crkve. Od prvobitnih fresaka u crkvi je ostalo veoma malo tragova, ali su fotografirane između dva svjetska rata, a poslije Drugog svetskog rata jedan dio dekoracija i fresaka su skinuti sa zidova i preneseni su u Narodni muzej u Beogradu. Najdojmljivija je slika Sv. Jurja na konju, koja se nalazi iznad glavnog ulaza u crkvu. U polukaloti se nalazio Isus Krist Svedržitelj okružen anđelima. Zidne površine kupole bile su oslikane figurama proroka Ilije, Elizeja, Danijela i Zaharije mlađeg, dok su iznad proroka Danijela bili sveti Azarije i Ananija. Na zapadnom paru pandativa nalazili su se sveti evanđelisti Luka i Marko, a između njih sveta Keramida, dok su na južnoj i sjevernoj strani ovog prstena bili medaljoni s anđelima. Gornja i srednja zona posvećene su velikim blagdanima i prizorima iz Kristova života: Prikazanje Kristovo, Krštenje Kristovo, Duhovi, Uskrsnuće Lazara, Cvjetnica, Svijećnica, Izdajstvo Judino, Uznesenje Blažene Djevice Marije, Raspeće i vjerojatno Oplakivanje Krista. U donjoj zoni su bili sveti ratnici, sveci i portreti pokrovitelja, prvih Nemanjića. Na donjem sijelu luka prolaza iz naosa u pripratu, u posebnim okvirima nalazili su se sveti Prov, Tarah i Andronik Panonski, a ispod njih sveti Petar i Pavao. Izvori Sopoćani, Vojislav Đurić, Prosveta, Beograd, 1991. Vanjske poveznice Službene internet stranice Arhivirana inačica izvorne stranice od 7. kolovoza 2009. (Wayback Machine) (srp.) Djurdjevi stupovi blog Arhivirana inačica izvorne stranice od 27. svibnja 2012. (Wayback Machine) (srp.) (engl.) Đurđevi Stupovi- virtuelne ture i foto kolekcija Fonda Blago Arhivirana inačica izvorne stranice od 22. siječnja 2021. (Wayback Machine)