Opactwo Dunfermline

Opactwo Dunfermline (ang. Dunfermline Abbey) – klasztor benedyktyński wzniesiony w średniowieczu w centrum Dunfermline, w hrabstwie Fife, w Szkocji. Historia Ok. 800 r. na terenie późniejszego opactwa powstał pierwszy kościół katolicki zbudowany przez ludność celtycką. W roku 1070 w Dunfermline Małgorzata, wnuczka króla Anglii Edmunda II Żelaznobokiego i król Szkocji Malcolm III zawarli związek małżeński. Miejsce to było dla władców na tyle ważne, że postanowili założyć tam wspólnotę religijną. Małgorzata, dla realizacji tego zamierzenia w 1072 r. sprowadziła do Dunfermline mnichów benedyktyńskich z Canterbury. Przy ich pomocy zbudowany został kościół klasztorny pod wezwaniem Świętej Trójcy. Za czasów Dawida I Szkockiego w l. 1026–1028 kościół ten znacznie rozbudowano. Na bazie nawy głównej powstała świątynia w stylu romańskim. I chociaż kościół ten do rangi opactwa, również pod wezwaniem Świętej Trójcy, został podniesiony dopiero w 1150 r., często przyjmuje się rok 1128 za początek jego istnienia. Opactwo stało się z czasem jednym z najważniejszych miejsc kultu religijnego w Szkocji a także miejscem pielgrzymek. Pielgrzymki nasiliły się zwłaszcza po wydaniu przez papieża Innocentego IV w 1250 r. zezwolenia na kult relikwii królowej Małgorzaty Szkockiej, co było równoznaczne z jej kanonizacją. Pielgrzymki dały początek stałej przeprawie przez zatokę Firth of Forth do Dunfermline oraz St Andrews znanej jako Queensferry. Opactwo stało się też drugim po Ionie miejscem, w którym spoczywa najwięcej władców szkockich. Podczas wojny o niepodległość Szkocji, w r. 1303 wojska króla Anglii Edwarda I zniszczyły większość zabudowań opactwa, oszczędzony został natomiast sam budynek kościoła. Stało się tak być może ze względu na pamięć św. Małgorzaty silnie powiązanej z benedyktyńskim porządkiem w Canterbury oraz z Rzymem. W tym samym czasie wojska angielskie były znacznie mniej łaskawe dla innych świątyń w przygranicznym obszarze. Rok 1559 przyniósł Szkocji rewolucję religijną głoszoną przez Johna Knoxa, której towarzyszyło niszczenie obrazów. W maju 1560 r. opactwo zostało splądrowane, protestanci zniszczyli m.in. relikwie św. Małgorzaty. Oszczędzili natomiast nawę główną, która służyła jako kościół parafialny aż do XIX w. W wieku XVI nastąpiła sekularyzacja opactwa. W jego drugiej połowie tereny opactwa zostały podzielone początkowo na części dla lordów, a ostatecznie lipcu 1593 r., włączone przez Jakuba VI do korony. Od 1500 r. opactwem i jego dobrami zarządzał urzędnik świecki opat komendatoryjny ("commendator"). W latach 90. XVI w., w ramach procesu zamiany opactwa na pałac królewski dla Anny Duńskiej, żony Jakuba VI, dokonana została też przebudowa płn.-zach. wieży. W r. 1600 w Durfermline przyszedł na świat Karol I, ostatni brytyjski monarcha, który urodził się w Szkocji. Po katastrofach budowlanych, które nawiedziły opactwo w XVII i XVIII w.: 1672 – zniszczenie chóru przez burzę, 1726 – zawalenie się wschodniej części dachu, 1753 – zawalenie się głównej wieży, zaczęto myśleć o odbudowie kościoła od podstaw. W roku 1807 runęła również płn.-zach. wieża, wiele grobów zostało odsłoniętych – w tym grób króla Szkocji Roberta I Bruce. Szczątki władcy zostały poddane badaniom, a w roku 1819 ponownie pochowane z przepychem i majestatem pod amboną. W latach 1818–1821 na usuniętych ruinach, po wschodniej stronie nawy, kościół odbudowano; do posługi liturgicznej oddany został 30 września 1821 r. W r. 1891 ambona została przesunięta nieco do tyłu, a tuż przed nią, dla zaznaczenia miejsca spoczynku Roberta I Bruce, wmontowana została w podłogę okazała, monumentalna płyta nagrobna wykonana z mosiądzu i szkła. Z inicjatywy ówczesnego pastora opactwa, Roberta Dollara, w roku 1945 powstała kaplica poświęcona wszystkim walczącym w pierwszej i drugiej wojnie światowej. Obecnie budynek utrzymywany jest ze środków publicznych, a także datków prywatnych. W 2002 r. kongregacja opactwa liczyła 806 członków, na jej czele od 1991 r. stoi wielebny Alastair Jessamine. Zarządzanie Na czele benedyktyńskiej społeczności zakonnej początkowo stał przeor, później opat, a w końcu opat komendatoryjny. Do tej pory udało się ustalić imię tylko jednego przeora. Był nim Piotr (Peter), który w r. 1120 przewodniczył wysłanej przez króla Aleksandra I do Canterbury delegacji mnichów. Lista opatów i opatów komendatoryjnych obejmuje lata 1128–1593. Warto zwrócić uwagę na fakt, że były takie lata, w których jednocześnie zarządzało opactwem kilku opatów, np. w r. 1585 było ich dwóch, w 1587 trzech, a w 1492 aż pięciu. Źródła nie podają jaka była przyczyna takiego stanu rzeczy, jednak zaznaczają, przy części nazwisk, że byli to antyopaci (opposed – przeciwstawny). Miejsce pochówku Na terenie opactwa Dunfermline pochowani zostali między innymi: Malcolm III – król Szkocji (1058–1093), jego żona Małgorzata Szkocka – królowa Szkocji (1070–1093), ich trzech synów: Edgar – król Szkocji (1097–1107); Aleksander I Szkocki – król Szkocji (1107–1124); Dawid I Szkocki – król Szkocji (1124–1153); Donald III Szkocki – król Szkocji (1093–1097) (Źródła podają także katedrę Dunkeld oraz wyspę Iona jako miejsce spoczynku Donalda III); Malcolm IV – król Szkocji (1153–1165); Aleksander III – król Szkocji (1249–1286), jego pierwsza żona Małgorzata i ich synowie Aleksander i Dawid; Robert I Bruce – król Szkocji (1306–1329, jego żona Elżbieta de Burgh i ich córka Matylda; Thomas Randolph (1 earl Moray) (? – 1332) – regent Szkocji w okresie małoletności Dawida II; Anabella Drummond (c. 1350–1401) – żona króla Szkocji Roberta III; Robert Stewart (1 diuk Albany) (ok. 1340–1420) – regent Szkocji w czasie panowania Roberta II, Roberta III i Jakuba I. Bibliografia '"Annały Durfermline i okolic..."' doktora praw Ebenezera Hendersona, obejmujące lata 1069–1878, których reprint ukazał się w 1999 r. i które dostępne są w całości w internecie Ebenezer Henderson, The Annals of Durfermline and Vicinity from the Earliest Authentic Period to the Present Time 1069-1878. Interspersed with Explanatory Notes, Memorabilia, and Numerous Illustrative Engravings.. tulbol.demon.co.uk. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-11)]. Geoffrey Barrow, The Kingdom of the Scots. Edinburgh University Press, Edinburgh 2003, ISBN 0-7486-1803-1; Stanisław Grzybowski, Pretendenci i górale. Z dziejów unii szkocko-angielskiej, Warszawa 1971; G. Macaulay Trevelyan, Historia Anglii, Warszawa 1963; StefanS. Zabieglik StefanS., Historia Szkocji, Gdańsk: Wydaw. DJ, 2000, ISBN 83-87227-07-2, OCLC 68648857 . Linki zewnętrzne http://www.dunfermlineabbey.co.uk/ – oficjalna strona opactwa; https://www.undiscoveredscotland.co.uk/dunfermline/abbeypalace/index.html – pałac i opactwo w Dunfermline; http://www.flickr.com/search/?q=Dunfermline+Abbey – galeria zdjęć opactwa; https://www.brewiarz.katolik.pl/czytelnia/swieci/11-16a.php3 – święta Małgorzata Szkocka.