Friedrichskoog

Friedrichskoog is een plaats in de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein, en maakt deel uit van het Amt Marne-Nordsee binnen de Kreis Dithmarschen. Het afgebeelde gemeentewapen is officieus; het is niet heraldisch goedgekeurd door de Duitse instanties, die daarover gaan, maar het is in algemeen gebruik. Friedrichskoog telde op de peildatum van de meest recente statistiek 2.558 inwoners. Het onbewoonde eiland Trischen maakt deel uit van de gemeente Friedrichskoog. De gemeente bestaat uit de drie polders Friedrichskoog, ten oosten daarvan Kaiserin-Auguste-Viktoria-Koog en ten zuiden daarvan de Dieksanderkoog. Ze is ingedeeld in 5 Ortsteile, die echter niet alle nauwkeurig zijn gedefinieerd. Het Ortsteil Friedrichskoog-Spitze, aan de westkant van de gemeente, is officieel een kuuroord (Nordseeheilbad). De buurt ten oosten daarvan, waar de meeste huizen en winkels staan, wordt wel Friedrichskoog-Ort genoemd. Geografie en infrastructuur De gemeente ligt aan de oostkust van de Waddenzee, grotendeels in het Nationaal park Sleeswijk-Holsteinse Waddenzee, en bestaat vrijwel geheel uit in de 19e en 20e eeuw op de zee gewonnen polderland. De bodem bestaat uit voormalige kwelders (zeeklei) met een tamelijk hoog gehalte aan calcium. Daardoor is de grond zeer vruchtbaar. Tot het gemeentegebied behoort ook de zandplaat in de Waddenzee met de naam Mittelplate, waarop zich een boorplatform bevindt. Hier wordt aardolie opgepompt. De firma Wintershall bezit de concessie, die geldig is tot 2041. Naburige plaatsen Friedrichskoog grenst aan twee andere gemeentes, namelijk Kronprinzenkoog in het oosten en Kaiser-Wilhelm-Koog in het zuiden. Wat verderop liggen de plaatsen Meldorf (ca. 23 km noordoostwaarts), Marne (Holstein) (ca. 12 km zuidoostwaarts) en 14 kilometer voorbij Marne de stad Brunsbüttel. Verkeer en vervoer Op ongeveer 7 kilometer ten oosten van Friedrichskoog loopt de Bundesstraße 5 door Helse. Dit is de belangrijkste verkeersweg in de regio. Friedrichskoog is per streekbus enige malen per dag te bereiken vanuit Marne en Sankt Michaelisdonn. In die laatste plaats bevindt zich het dichtstbij gelegen treinstation. Haven Het plaatsje had een getijhaven, die tot circa 2015 vooral voor de visserij gebruikt werd, maar ook wel voor pleziervaart. In 2015 werd de haven, om economische redenen, gesloten. Het regelmatige onderhoud, waaronder het uitbaggeren van een voor de beroepsscheepvaart veilige vaargeul, kostte ongeveer 9 keer zo veel als de inkomsten uit havengelden (700.000 tegen 75.000 euro per jaar). De sluis werd vervangen door een gemaal. Wat van de haven is overgebleven, is een smal, ondiep, 800 meter lang kanaal met de naam Rugenorter Loch. Bijzonder aan deze haven was dat het getij sterk asymmetrisch was: vloed duurt ongeveer 3,5 uur, eb circa 9 uur. Naast de voormalige haven is een zeehondencrèche. De gemeente heeft anno 2025 plannen, om een nieuwe haven aan te leggen voor de pleziervaart. Economie De middelen van bestaan in de gemeente zijn: toerisme, in belang toenemend; akkerbouw, vooral koolsoorten, maar vooral vroeger ook suikerbieten en granen. Opvallend is, dat als de kool op de koolvelden geoogst is, men er schapen loslaat, die de koolstronken opeten. Ook kolen, die op de groenteveilingen onverkocht blijven, worden niet vernietigd, maar aan schapen gevoederd. opwekking van windenergie; in de gemeente staan talrijke windturbines winning van aardolie vanaf Mittelplate, anno 2019 de grootste oliebron van geheel Duitsland (in belang afnemend; beëindiging uiterlijk in 2041). Geschiedenis Friedrichskoog is genoemd naar koning Frederik VII van Denemarken. In 1853 en 1854, toen Friedrichskoog werd ingepolderd, lag het gebied in Denemarken. In 1855 kreeg de plaats een haven. In 1866 werd het Pruisisch. In 1899 werd ten oosten van Friedrichskoog de polder Kaiserin-Auguste-Viktoria-Koog bedijkt. Deze polder is genoemd naar keizerin Augusta Victoria, de echtgenote van keizer Wilhelm II. Van 1884 tot 1954 (voor goederentreinen wat langer) had Friedrichskoog een spoorverbinding met Marne. Ten tijde van het Derde Rijk was de gemeente een bolwerk van het nationaal-socialisme. Reeds in 1932 joegen in Friedrichskoog aanhangers van de NSDAP SPD-aanhangers op, en doodden een jongen van 17 jaar oud. Eén van de van 1933 tot 1935 door 1700 dwangarbeiders (werklozen uit Hamburg) met alleen de spade nieuw ingedijkte polders, aan de zuidelijke rand van de huidige gemeente, kreeg de naam Adolf-Hitler-Koog, en de Führer kwam in 1936 zelf hierheen om het nieuwe volksgemeenschapshuis Neulandhalle officieel te openen. Deze polder, een uithangbord van de nazi-Blut und Boden-propaganda, werd gekoloniseerd door van tevoren geselecteerde, nazi-gezinde Dithmarscher boerenfamilies. De polder heet tegenwoordig Dieksanderkoog. De zeevisserij kende in Friedrichskoog tussen 1935 en circa 1960 een bloeiperiode. Tot wel 80 garnalen- en andere kotters hadden er hun thuishaven. Door schaalvergroting, het verzanden en uiteindelijk de sluiting van de haven (zie boven) kwam in 2015 een eind aan deze bedrijfstak. De overgebleven vissers uit Friedrichskoog verhuisden naar de grotere vissershaven Büsum. Enig toerisme is er altijd al geweest, maar vanaf circa 1960 kwam dit door de bouw van vakantiehuisjesparken en de aanleg van campings echt op gang. Bezienswaardigheden, toerisme Friedrichskoog is een Noordzeebadplaats met faciliteiten voor strandvermaak en watersport. Er zijn ook faciliteiten aanwezig, die bij een kuuroord passen, zoals een revalidatiekliniek en, sinds 2025, een kuurpark. In de gemeente zijn enkele kleine hotels, en verder verscheidene vakantiehuisjesparken en campings aanwezig. Er is geen zandstrand, maar een 1.800 meter lang zogenaamd groen strand, op gras, aanwezig. In de plaats staat sinds 1985 een zeehondencrèche. In 2020 werd deze gerenoveerd en uitgebreid. Naast de zeehondencrèche staat sinds 2008 een markant, houten gebouw in de vorm van een walvis. Anno 2024 staat het pand te huur. Tot en met 2023 huisvestte het een overdekte speelgelegenheid voor kinderen. Aan de westelijke punt van de gemeente bevindt zich de Trischendamm, die 2,2 kilometer lang is en de Waddenzee in loopt. Oorspronkelijk had deze in 1936 gebouwde dam het eilandje Trischen met het vasteland moeten verbinden, maar hier reeds in aanleg zijnde polders werden door een stormvloed weer weggespoeld. Men mag over de dam wandelen, en kan van daaraf de vogels van het waddengebied goed overzien. Het in 1936, in aanwezigheid van Adolf Hitler, geopende dorpscentrum Neulandhalle staat op een Warft en is sterk verweven met de nazi-periode in de geschiedenis van Friedrichskoog. Het is sinds 2019 een Lernort, een educatief centrum, vooral bedoeld voor het geschiedenisonderwijs, dat zich kritisch bezighoudt met de nazi-tijd en -ideologie. Belangrijke thema's zijn: Volksgemeinschaft: wij tegenover zij, ten tijde van Nazi-Duitsland maar ook anno nu: wie accepteren we wel als ons soort mensen en wie niet? Lebensraum: In 1933-1936 wenste Hitler meer Lebensraum voor het Duitse volk. In de eerste jaren van het Derde Rijk trad vooral de uitbreiding van het land, door op dappere wijze land aan de gevaarlijke zee te ontrukken, op de voorgrond. Niet voor niets werd de nieuwe polder hier in 1935 naar Hitler zelf genoemd, en de nieuwe bewoners waren trouwe, nationaal-socialistisch gezinde boeren uit Dithmarschen, trotse Germanen. De denazificatie van deze streek na 1945 is nooit helemaal geslaagd. Er staat nog altijd een gedenksteen voor onze in de Tweede Wereldoorlog gesneuvelde kameraden 1939-1945. Het gebouw is ten dele ingericht als herinneringscentrum aan die tijd. De letters VOLK S GEMEINSCHAFT en LEBEN S RAUM eromheen vormen een kunstwerk; binnenin de letters is een toelichting op de geschiedenis van de plaats in de Hitler-tijd aangebracht. Afbeeldingen Externe links (de) www.friedrichskoog.de Website gemeente Friedrichskoog (uitsluitend toeristische informatie) (en) www.seehundstation-friedrichskoog.de/en/start-eng Website zeehondenopvang Friedrichskoog (de) www.lernort-neulandhalle.de Website Neulandhalle